Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1912/17
Data wyroku: 2018-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Golba – Kilian, Alicja Podlewska, Lucyna Ramlo
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 FUS, § 2 rozp. RM z 7.03.83 r.

Sygn. akt III AUa 1912/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 października 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Alicja Podlewska (spr.)

Sędziowie:

SSA Lucyna Ramlo
SSO del. Beata Golba – Kilian

Protokolant:

sekretarz sądowy Urszula Kowalska

po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. w Gdańsku
sprawyJ. E.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt IV U 369/17
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
SSA Lucyna Ramlo SSA Alicja Podlewska SSO del. Beata Golba–Kilian
Sygn. akt III AUa 1912/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówiłJ. E.prawa do emerytury.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył ubezpieczony, podnosząc, że pracował w warunkach szczególnych wZakładach (...)od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. jako elektryk.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie.
Wyrokiem z dnia 19 września 2017 r. Sąd Okręgowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od 20 marca 2017 r. i nie stwierdził odpowiedzialności pozwanego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd wskazał, że w dniu 29 listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu wydał wyrok w sprawie IV P 295/16, którym nakazałZakładom (...) Sp. z o.o.wC.wydanie ubezpieczonemu świadectwa pracy w szczególnych warunkach, z ustaleniem pracy ubezpieczonego od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. na stanowisku pracownika wykonującego pracę przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych w pełnym wymiarze czasu pracy, zgodnie zrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterzewykaz A dział II.
W dniu 2 stycznia 2017 r.Zakład (...) Sp. z o.o.wC.wydał ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach o wskazanej przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu treści.
Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2017 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu sprostował ww. wyrok w ten sposób, że do I punktu sentencji dodał następujące słowa „Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych” ze wskazaniem wykazu A Dział II wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego.
W dniu 11 lipca 2017 r.Zakład (...) Sp. z o.o.wC.wydał ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach o wskazanej przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu treści.
W dniu 18 stycznia 2017 r.J. E.wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury. W chwili złożenia wniosku ubezpieczony był członkiem otwartego funduszu emerytalnego i wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Nadto pozostawał w stosunku pracy.
W dniu 10 marca 2017 r. pozwany wydał zaskarżoną decyzję.
Weryfikując trafność decyzji pozwanego, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił, że w okresie od 1 września 1972 r. do 10 września 1992 r. ubezpieczony był zatrudniony wZakładach (...)wC., gdzie początkowo pracował jako uczeń w zawodzie elektryka (ostatecznie w świadectwie szkolnym stwierdzono, że ukończył on naukę w(...) Szkole Zawodowej (...)wC.w zawodzie elektromonter), a od 1 września 1975 r. - w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku elektryka. Skarżący pracował w ładowni wózków akumulatorowych, gdzie zajmował się wymianą wkładów, dolewaniem wody destylowanej i kwasu siarkowego do akumulatorów, a także przygotowywaniem elektrolitów – w pracy tej nosił strój ochronny: gumowe rękawice, okulary i ubranie kwasoodporne. Ponadto wykonywał on bieżące naprawy urządzeń na wydziałach produkcyjnych: odlewni, malarni i lakierni, wydziale obróbki cieplnej i chemicznej, dziale mechanicznym. Najczęściej uczestniczył w naprawach pieców i ich elementów. Raz na kwartał uczestniczył w przeglądach i czyszczeniu transformatorów wysokiego napięcia. Razem z nim pracowało ok. 20 innych elektryków. Wnioskodawca często pracował w nadgodzinach. Na hali gdzie był zatrudniony panował hałas, wysoka temperatura, a także zapylenie od kurzu i azbestu.
W dniu 26 kwietnia 1982 r. ubezpieczony uzyskał tytuł mistrza w zawodzie elektromonter.
Powyższe Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach sądowych, w tym w aktach organu rentowego, zeznań świadkówR. F.– zatrudnionego wZakładach (...)wC.w latach 1956-1992 r. jako elektryk i brygadzista – przełożony ubezpieczonego,M. W.– zatrudnionego wZakładach (...)wC.w latach 1974-2005 jako wiertacz i szlifierz orazA. Z.– zatrudnionego wZakładach (...)wC.w latach 1976-1993 jako główny energetyk, a także przesłuchanieJ. E.
Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów, gdyż były jasne, pełne i rzetelne, a żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności i mocy dowodowej. Jedynie w zakresie oceny świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 2 stycznia 2017 r. i z dnia 1 lipca 2017 r., Sąd uznał, że wskazana tam kwalifikacja stanowiska pracy ubezpieczonego jest nieprawidłowa, a organ rentowy postąpił trafnie uznając, że dokumenty te nie pozwalały na wydanie decyzji przyznającej mu prawo do wcześniejszej emerytury. W ocenie Sądu świadectwo pracy w szczególnych warunkach wydane przez zakład pracy w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu w dniu 29 listopada 2016 r. sygn. akt IV P 295/16 nie przesądzało o tym, jakie czynności faktycznie wykonywał ubezpieczony w trakcie zatrudnienia wZakładach (...)wC..
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkówR. F.,M. W.iA. Z., którzy pracowali razem z wnioskodawcą wZakładach (...)wC.w spornym okresie, zatem mieli niekwestionowaną wiedzę w przedmiocie obowiązków wykonywanych przez ubezpieczonego w tym zakładzie pracy.
W sprawie poza sporem była okoliczność, iżJ. E.w dniu(...). osiągnął przewidziany przepisami prawa wiek emerytalny oraz że posiada wymagany staż ubezpieczeniowy (26 lat, 3 miesiące i 13 dni), a także że złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Istota sporu koncentrowała się wokół ustalenia, czy praca świadczona przezJ. E.wZakładach (...)wC.w okresie od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. na stanowisku elektryka była pracą w szczególnych warunkach, a w konsekwencji czy wnioskodawca spełnił ostatnią przesłankę do przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury, o której mowa wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) w zw. z§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43).
Analizując powyższą kwestię, przy uwzględnieniu poczynionych ustaleń faktycznych oraz treści powołanych przepisów, Sąd Okręgowy zważył, że praca polegająca na bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, należy do stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Jest ona wymieniona w wykazie A Dział XIV „Prace różne” pod poz. 25, załącznika nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. 1983 r., Nr 83, poz. 43). Ponadto jest ona wymieniona w załączniku nr 1 do Zarządzenia nr 16 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marcu 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MHiPM nr 1, poz. 1), w Wykazie A Dział XIV „Prace różne” pod poz. 25 pkt 1.
Również prace w akumulatorowniach, związane z opróżnianiem, oczyszczaniem i wymianą stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych należą do stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Jest ona wymieniona w wykazie A Dział XIV „Prace różne” pod pozycją 13 stanowiącym załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. 1983 r., Nr 83, poz. 43). Ponadto jest ona wymieniona w dziale XIV, poz. 13 pkt 1 i 4 (elektromechanik akumulatorowy i ładowacz akumulatorów) załącznika nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministerstwa Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MHiPM nr 1, poz. 1).
Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że wnioskodawca wZakładach (...)wC.w okresie od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r., wykonywał pracę elektromechanika akumulatorowego i ładowacza akumulatorów, a także elektryka, która polegała na wykonywaniu bieżących napraw urządzeń na wydziałach produkcyjnych: odlewni, malarni i lakierni, wydziale obróbki cieplnej i chemicznej, dziale mechanicznym. Tym niemniej aby uznać, że ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych na stanowisku elektryka zajmującego się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, należało w pierwszej kolejności ustalić, czy na wydziałach, gdzie pracował ubezpieczony, pracowali pracownicy wykonujący prace w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwolił udzielić twierdzącej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Na wydziałach, na których pracował ubezpieczony, pracowali lakiernicy (wykaz A Dział XIV „Prace różne” poz. 14, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), hartownicy (wykaz A Dział III „W hutnictwie i przemyśle metalowym” poz. 76, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), spawacze (wykaz A Dział XIV „Prace różne” poz. 12, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), formierze (wykaz A Dział III „W hutnictwie i przemyśle metalowym” poz. 21, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), osoby zajmujące się obsługą pieców w odlewni (wykaz A Dział III „W hutnictwie i przemyśle metalowym” poz. 43, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), odlewnicy (wykaz A Dział III „W hutnictwie i przemyśle metalowym” poz. 4, załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), a zatem ubezpieczony był narażony na szkodliwe czynniki na równi z osobami tam zatrudnionymi, takie jak hałas, wysoka temperatura (w pobliżu pieców), a także zapylenie od kurzu i azbestu.
Sąd zaznaczył także, że na wydziale mechanicznym znajdowały się także transformatory wysokiego napięcia i - jak wynika z zeznań świadkaR. F.- raz na kwartał dokonywano ich przeglądów i czyszczenia - te czynności również należało uznać, za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych - wykaz A Dział II „W energetyce” pod pozycją 1 (Prace przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych) stanowiącego załącznik nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Ponadto jest ona wymieniona w dziale II, poz. 1 pkt 6 (konserwator rozdzielni i sieci elektroenergetycznych) załącznika nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministerstwa Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MHiPM nr 1, poz. 1).
Jak wynika z powyższego, ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę na różnych stanowiskach – elektromechanika akumulatorowego, ładowacza akumulatorów, elektryka zajmującego się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie oraz okazjonalnie elektromontera. Tym niemniej okoliczność ta nie wyklucza możliwości spełnienia wymogu wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla danego stanowiska.
Reasumując Sąd Okręgowy uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwolił na ustalenie, że praca wykonywana przez ubezpieczonego wZakładach (...)wC.w okresie od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. była pracą w szczególnych warunkach, co oznacza, że udowodnił on łącznie 17 lat, 2 miesiące i 10 dni okresów pracy tzw. „szczególnej”, a tym samym spełnił ostatnią z przesłanek wymienionych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS warunkujących przyznanie mu prawa do emerytury w wieku obniżonym.
Z uwagi na powyższe Sąd, na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.
Mając na uwadze, że ustalenie faktycznych warunków pracy mogło zostać poczynione dopiero na etapie postępowania sądowego na podstawie dowodów, którymi organ rentowy nie dysponował, Sąd nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (punkt 2 wyroku).
Apelację od wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez przyznanieJ. E.prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych od dnia 20 marca 2017 r. i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu pozwany podniósł, że nie zgadza się z uznaniem przez Sąd Okręgowy, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w akumulatorowniach polegające na opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych oraz pracę elektryka zajmującego się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, albowiem powyższe nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem pozwanego zakres czynności wykonywanych przez odwołującego, a wskazanych przez Sąd, nie odpowiada opisowi czynności z pozycji 13 działu XIV wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 lutego 1983 r. W postępowaniu dowodowym nie wyjaśniono również kiedy w spornym okresie zatrudnienia w(...) S.A., wnioskodawca stale i pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w akumulatorowni wózków.
Nadto, zdaniem pozwanego, czym innym jest praca elektromechanika w ładowni akumulatorów, a czym innym praca elektromechanika akumulatorowego przy opróżnianiu, oczyszczaniu, wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych. Na konieczność takiego rozróżnienia wskazał między innymi Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I UK 384/13), w uzasadnieniu którego podał, że „czym innym jest obsługa akumulatorów polegająca na wymianie lub uzupełnianiu płynów, demontażu, zestawianiu 3/4 akumulatorów i czym innym jest praca stała i w pełnym wymiarze w akumulatorowniach polegająca na opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych”. Jedynie te drugie czynności uznać można za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, co stanowi przesłankę do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury.
Kwestionowanie przez pozwanego pracy wykonywanej przez ubezpieczonego na stanowisku elektryka zajmującego się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, również opiera się na braku potwierdzenia takich czynności w zebranym przez Sąd materiale dowodowym.
Wobec powyższego, w ocenie skarżącego, nieuprawnionym było przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczenia emerytalnego, albowiem nie wykazał on, iż spełnia przesłankę wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez okres co najmniej 15 lat.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.
Podnieść należy, że Sąd Okręgowy, dysponując prawidłowo zgromadzonym i pełnym materiałem dowodowym, dokonał jego nieprawidłowej oceny, co z kolei skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz nieprawidłową subsumcją prawną, która stała się podstawą do wydania zaskarżonego orzeczenia.
W kontekście powyższego należy podkreślić, że kognicja sądu drugiej instancji obejmuje rozpoznanie sprawy w taki sposób, w jaki mógł i powinien rozpoznać sprawę sąd pierwszej instancji, dlatego sąd ten nie może poprzestać jedynie na zbadaniu zarzutów apelacyjnych, lecz powinien poczynić własne ustalenia i ocenić je przez zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2013 r., I UK 555/12, LEX nr 1383249).
Przystępując do rozpoznania apelacji przypomnieć należy, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przewidziane jest wart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zawartym w rozdziale 2 działu II ustawy dotyczącym urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, a w szczególności przy uwzględnieniu treścirozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 powyższego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Stosownie do treści art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: (1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz (2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (tj. co najmniej 25 lat dla mężczyzn). W myśl ust. 2 emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Przepis ten ma charakter przejściowy, bowiem zawarty został w rozdziale 2 działu X ustawy zawierającym przepisy intertemporalne. Dotyczy on wyłącznie tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życieustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. na dzień 1 stycznia 1999 r., już legitymowali się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym - a w tym wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych, lecz nie osiągnęli wieku emerytalnego.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, żeJ. E.(...)ukończył 60 rok życia, złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa, a na dzień wejścia w życie ustawy emerytalnej posiadał ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych (26 lat, 3 miesiące i 13 dni). Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia wZakładach (...)od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. z uwagi na fakt, że świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, wystawione na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 29 listopada 2016 r. nie spełnia wymogów formalnych.
W ocenie Sądu Apelacyjnego stanowisko pozwanego - zaprezentowane zarówno w odpowiedzi na odwołanie, jak i w wywiedzionej apelacji – co do zasady zasługiwało na uwzględnienie, albowiem istotnie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 2 stycznia 2017 r.) - wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego - nie pozwalał na ustalenie, żeJ. E.w okresie zatrudnienia wZakładach (...)wC.od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę elektromechanika akumulatorowego, ładowacza akumulatorów i elektryka, o której mowa w wykazie A, dział II („W energetyce”, Prace przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych) oraz prace wymienione w dziale XIV („Prace różne”), poz. 13 (Prace w akumulatorowniach: opróżnianie, oczyszczanie i wymiana stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych) i poz. 25 (Bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43).
Odnosząc się do możliwości zaliczenia ubezpieczonemu do stażu szczególnego okresu zatrudnienia wZakładach (...)wC.na stanowisku elektryka wskazać w pierwszej kolejności należy, że dla ustalenia, iż dana osoba pracowała w szczególnych warunkach konieczne jest przede wszystkim ustalenie przynależności resortowej pracodawcy oraz przyporządkowanie rodzaju wykonywanej pracy do którejś z prac wymienionych w wykazach rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji, jako pracy w szczególnych warunkach. Przynależność pracodawcy do określonej gałęzi przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2014 r. II UK 224/13, LEX 1424852 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2012 r. II UK 166/11, LEX 1171002). Sąd Najwyższy w swym orzecznictwie wskazał również, że to, iż obecna definicja pracy w szczególnych warunkach nie odwołuje się już do wykazów wydanych na podstawie rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. nie oznacza, iż za pracę w szczególnych warunkach może być uznana praca określona w zarządzeniu określającym stanowiska pracy w resorcie, do którego pracodawca zatrudniający pracownika nie przynależy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2013 r. I UK 547/12, LEX 1383247). Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości w oddzielnych działach oraz przypisanie poszczególnych stanowisk pracy gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, oczywistym jest bowiem, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09, LEX nr 515698 i I UK 24/09, LEX nr 518067; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638, z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652).
Przenosząc tę konstatację na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że jak zeznał apelujący, w spornym okresie jego zakład pracy zajmował się produkcją części do maszyn (protokół k.129 a.s.) a zatem zakład ten podlegał pod resort Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego. Powyższa okoliczność wyklucza możliwość zakwalifikowania pracy ubezpieczonego na stanowisku elektryka do pracy wymienionej w dziale II („W energetyce”), wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Zgodnie bowiem z regulacją działu II, Wykazu A, stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, znaczenie dla nabycia uprawnień do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, ze względu na wykonywanie prac w szczególnych warunkach, mają wyłącznie prace wykonywane stale i w pełnym wymiarze w energetyce, tzn. prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Sąd Najwyższy w ugruntowanym w tej materii orzecznictwie wielokrotnie podnosił, że energetyka to gałąź przemysłu zajmująca się wytwarzaniem (przetwarzaniem) energii elektrycznej oraz cieplnej i dostarczaniem jej odbiorcom (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 2014 r., I UK 384/13, LEX nr 1466626, czy z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 359/14, OSNP 2017 Nr 5, poz. 60). Nie jest więc uzasadnione zaliczanie do prac szkodliwych w „energetyce” wszystkich prac związanych z montowaniem oraz eksploatacją wszelkich instalacji i urządzeń elektrycznych. Wykonywanie tak szeroko rozumianego rodzaju prac czyniłoby bezprzedmiotowymi granice pojęcia „energetyka” z działu II i przenosiłoby wcześniejsze uprawnienia emerytalne na różne prace elektryczne nienależące do „energetyki”. Wszak w samej „energetyce” nie chodzi o wszelkie prace elektryczne, lecz tylko o wskazane w dziale II prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Branżowy charakter pracy w energetyce ma zatem znaczenie decydujące. Pojęcie pracy w szczególnych warunkach w energetyce należy rozumieć ściśle, (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067) dlatego też zaakceptować należy stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 24 czerwca 2015 r., I UK 359/14, że za prace w szczególnych warunkach w energetyce mogą być uznane tylko takie prace, które są realizowane w przedsiębiorstwie działającym w ramach tej gałęzi przemysłu (branży) i które polegają na montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, ściśle związanych z wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej. Chodzi przy tym o kwalifikowany charakter tych prac wynikający właśnie z wykonywania ich w obrębie „systemu energetycznego”, w skład którego wchodzą zakłady wytwarzające (przetwarzające) energię elektryczną i cieplną oraz przesyłające (dostarczające) tę energię do odbiorców. Z kolei, umieszczenie w dziale II Wykazu A (na takich samych, równych zasadach) prac montażowych, remontowych i eksploatacyjnych oznacza, iż każdy z tych rodzajów prac musi charakteryzować się narażeniem na ekspozycję takich samych czynników szkodliwych oraz takim samym stopniem owej ekspozycji. Jeśli bowiem prawodawca wymienia jedynie rodzaje czynności, których wspólną cechą jest ich realizacja przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej, to bez względu na to, czy są one wykonywane przy montażu, remoncie bądź eksploatacji urządzeń służących do wytwarzania i przesyłania energii, muszą charakteryzować się takim samym stopniem szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości. Jest to natomiast możliwe tylko wówczas, gdy wszystkie te prace są wykonywane w takich samych (albo przynajmniej bardzo zbliżonych) warunkach i stanowią pewien ciąg technologiczny, który rozpoczyna się od montażu urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych służących wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej, a następnie jest związany z ich bieżącą eksploatacją, w ramach której będzie też występować konieczność przeprowadzenia remontów tych urządzeń.
Mając na uwadze zaprezentowane rozważania prawne, wobec ustalenia, że ani zakład pracy, w którym zatrudniony był ubezpieczony nie podlegał pod resort Ministerstwa Energetyki, ani rodzaj wykonywanych przez ubezpieczonego czynności nie należał do prac wymienionych w dziale II wykazu A, załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., uprawnionym był wniosek, że brak było podstaw do ustalenia, iż ubezpieczony wykonywał prace w warunkach szczególnych wymienione w dziale A dział II załącznika do rozporządzenia.
Jak wynika z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków oraz ubezpieczonego, w tym zeznańJ. E.złożonych na rozprawie apelacyjnej, ubezpieczony wykonywał naprawy elektryczne na wszystkich wydziałach i oddziałach wZakładach (...), wymieniał spirale elektryczne, ładował akumulatory, dolewał wodę destylowaną i wymieniał ogniwa w akumulatorach, dokonywał przeglądów transformatorów wysokiego napięcia, dokonywał pomiarów poboru elektrycznego pieców w okresach zimowych, wymieniał żarówki i naprawiał gniazdka, naprawiał suwnice oraz piece, dokonywał przeglądów szyn, do których były podłączone urządzenia elektryczne, wentylatorów na dachu zakładu, a także naprawiał szlifierki, spawarki i tłocznie oraz wózki akumulatorowe, a także dokonywał napraw drobniejszych w warsztacie elektrycznym. Powyższe oznacza, że wykonywał zarówno prace uznane za tzw. „szczególne” (konserwacja, naprawa urządzeń na oddziałach będących w ruchu na których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie A dział XIV poz. 25), jak i takie, które przedmiotowego charakteru są pozbawione (np. naprawa wózków akumulatorowych, naprawa wentylatorów na dachu, wymiana żarówek, gniazdek, pomiary poboru elektryczne). Jak wynika z wiarygodnych zeznań apelującego na rozprawie w dniu 4 października 2018 r., naprawa wózków zajmowała mu kilka dni w miesiącu i był to jego stały obowiązek. Z zeznań tych wynika również, iż ubezpieczony wykonywał przede wszystkim prace remontowo-naprawcze na wydziała produkcyjnych, ale nie tylko, gdyż elektrycy obsługiwali cały zakład, w tym magazyny, kotłownię, budynek biurowo-administracyjny, wydział montażowy, na którym nie były wykonywane jako podstawowe prace w warunkach szczególnych, (protokół rozprawy k. 129 a.s.) Oczywiście gros z wymienionych czynności ubezpieczony wykonywał w bardzo trudnych warunkach panujących na poszczególnych oddziałach zakładu pracy, niemniej jednak, fakt ten nie przesądza o tym, że praca jest wykonywana w warunkach, o jakich mowa w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniach wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 sierpnia 2013 r. (sygn. III AUa 48/13, Legalis nr 736510) i Sądu Apelacyjnego w Łodzi (III AUa 1757/12 Legalis nr 736963) nie każde zatrudnienie wykonywane w narażeniu na niekorzystne dla zdrowia czynniki, takie jak hałas przekraczający dozwolone normy, zapylenie, opary chemiczne, wysokie temperatury lub zmienne warunki atmosferyczne, jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach lecz jedynie takie, które zostało rodzajowo wymienione wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Rozporządzeniu zawierającym przepisy, które należąc do systemu prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący i muszą być wykładane zgodnie z celem instytucji emerytury w obniżonym wieku, która jest przywilejem stanowiącym odstępstwo od ogólnych regulacji zawartych w przepisieart. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2007 r. (...) 287/06). Przy czym we wskazanym rozporządzeniu znajduje się także § 2 ust. 1, zgodnie z którym okresami uprawniającymi do nabycia emerytury w obniżonym wieku są tylko takie okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w których praca ta jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wskazany przepis należy rozumieć tak, że pracą w szczególnych warunkach jest jedynie praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli taka była norma czasu pracy dla danego stanowiska), którego to warunku zatrudnienie ubezpieczonego nie spełnia.
Tak dokonanej oceny nie zmienia przedłożony przez ubezpieczonego dokument w postaci świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 21 lutego 2017 r. wydanego w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego IV Wydziału Pracy w Grudziądzu z dnia 29 listopada 2016 r., a sprostowanego w dniu 23 czerwca 2017r. - w myśl którego ubezpieczony w spornym okresie pracował przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych – na stanowisku elektryk, wykaz A dział II zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego. (świadectwo k. 19, postanowienie k. 40 a.e.). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r. (III UK 281/16, LEX nr 2434687), wyrok sądu pracy ustalający zatrudnienie pracownika w warunkach szczególnych (również przez nakazanie pracodawcy sprostowania w tym zakresie świadectwa pracy) nie ma mocy wiążącej w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, albowiem mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia zart. 365 § 1 k.p.c.nie można rozpatrywać w oderwaniu odart. 366 k.p.c., stosownie do którego przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi się tylko „do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami”. Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej określa przedmiot rozstrzygnięcia i jego podstawa faktyczna, natomiast jej granice podmiotowe obejmują tożsamość obydwu stron procesu, a więc powoda i pozwanego, a także ich następców prawnych. Sprawa o ustalenie wykonywania pracy w warunkach szczególnych jest przedmiotowo inna od sprawy o świadczenie emerytalne i toczyła się między innymi stronami niż sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z wyjątkiem wypadków przewidzianych w ustawie, prawomocny wyrok nie może mieć mocy wiążącej wobec podmiotu, który nie uczestniczył w postępowaniu poprzedzającym wydanie tego wyroku. Wyrok wydany w sprawie z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy ustalający, że pracownik pracował w warunkach szczególnych, nie ma zatem mocy wiążącej w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych taki wyrok może być zupełnie pominięty. Zgodnie zart. 244 § 1k.p.c., dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Dokumenty urzędowe korzystają z domniemania prawdziwości tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone, a w orzeczeniu sądowym objęte są nim treść rozstrzygnięcia i motywy, jakimi kierował się sąd, który je wydał. Domniemanie to nie obejmuje natomiast prawdziwości ustaleń faktycznych, które były objęte podstawą rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1974 r., II CR 46/74, OSPiKA 1975 Nr 3, poz. 14, uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1974 r., III PZP 20/74, OSNCP 1975 Nr 2, poz. 17, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 388/03, niepublikowane). Wyrok Sądu Pracy ustalający zatrudnienie pracownika w warunkach szczególnych jest niewątpliwie dokumentem urzędowym korzystającym z domniemania prawdziwości i jego treść stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, a więc pracy w warunkach szczególnych w oznaczonym okresie oraz tego, że Sąd Pracy w określony sposób ustalił i ocenił fakty i moc dowodową poszczególnych dowodów. Domniemanie to jest domniemaniem wzruszalnym, co oznacza, że dokonana w nim ocena charakteru zatrudnienia pracownika nie jest wiążąca dla sądu rozpoznającego sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, a dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód (art. 233 § 1 k.p.c.). Podobnie jak w wypadku innych dowodów, sąd ocenia, czy dowód ten ze względu na jego indywidualne cechy i okoliczności obiektywne zasługuje na wiarę, czy nie. Wynikiem tej oceny jest przyznanie lub odmówienie dowodowi z dokumentu waloru wiarygodności, ze stosownymi konsekwencjami w zakresie jego znaczenia dla ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego przedłożony przez ubezpieczonego dokument, wobec treści zeznań przesłuchanych w sprawie świadków oraz ubezpieczonego, nie pozwala na uznanie, że w okresie od 1 lipca 1975 r. do 10 września 1992 r.J. E.był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika wykonującego pracę przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, o której mowa w wykazie A, dział II załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Nietrafnie natomiast apelacja zarzuca błędną kwalifikację pracy ubezpieczonego przy ładowaniu akumulatorów w spornym okresie, jako czynności wykonywanych w warunkach szczególnych a wymienionych w wykazie A, dziale XIV, poz. 13 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Jak wynika bowiem z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i ubezpieczonego,J. E.w ładowni akumulatorów w ramach dyżurów zajmował się nie tyko przygotowywaniem elektrolitu i uzupełnianiem wody destylowanej, ale i wymieniał stężony kwas siarkowy i wkłady w akumulatorach,. Zatem wykonywał te czynności, które – jak wynika z powołanego w apelacji – wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2014 r. (I UK 384/13, LEX nr 1466626), są kwalifikowane jako praca w akumulatorowniach polegająca na opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych. W pozostałym zakresie zarzut apelacji naruszenia prawa materialnego okazał się zasadny.
Reasumując, Sąd Apelacyjny stwierdził, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do ustalenia, iż ubezpieczony w spornym okresie przez co najmniej 15 lat stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych. Nie wykazał piętnastoletniego stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, a tym samym nie spełnił kumulatywnie wszystkich, koniecznych do przyznania wcześniejszej emerytury warunków, określonych w przepisieart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016 r., poz. 887) orazrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U nr 8, poz.43), a skoro tak, to nie uprawnionym było przyznanie mu prawa do żądanego świadczenia. Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocyart. 386 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
SSA Alicja Podlewska  SSA Lucyna Ramlo   SSO del. Beata Golba - Kilian