Sąd Okręgowy w Olsztynie
IX Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ca 810/18
Data wyroku: 2018-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bożena Charukiewicz, Dorota Ciejek, Krystyna Skiepko
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 926 § 1, § 2, § 3 k.c.
Teza: Dziedziczenie na podstawie testamentu wyklucza dziedzicznie na podstawie ustawy.

Sygn. akt IX Ca 810/18

POSTANOWIENIE
Dnia 6 września 2018 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Bożena Charukiewicz (spr.)

Sędziowie:

SO Dorota Ciejek
SO Krystyna Skiepko

Protokolant:

prac. sądowy Izabela Ważyńska

po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. S. (1)
z udziałemB. S. (1),P. S.iM. S.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Biskupcu z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I Ns 115/15,
p o s t a n a w i a:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1 w ten sposób, że stwierdzić, iż spadek poJ. I. (1), córceF.iM., zmarłej 16 marca 2015 roku wO., ostatnio stale zamieszkałej wD., na podstawie testamentu z dnia 14 sierpnia 1998 roku nabyła siostrzenicaJ. S. (1), córkaR.iB.w całości;

II
oddalić apelację w pozostałej części.

Dorota Ciejek Bożena Charukiewicz Krystyna Skiepko

Sygn. akt IX Ca 810/18

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniJ. S. (1)wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poJ. I. (1), zmarłej 16 marca 2015 roku wO., ostatnio zamieszkałej wD..
W uzasadnieniu podała, że zmarła pozostawiła testament, w którym do spadku powołałaJ. S. (1). Spadkodawczyni w dniu śmierci była wdową i miała dwoje rodzeństwa, tj.J. S. (2)iB. S. (1).
Uczestnicy postępowaniaJ. S. (2)iB. S. (2)złożyli oświadczenia, w których wskazali, że rezygnują z praw do spadku poJ. I. (1).
Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy w Biskupcu stwierdził, że spadek poJ. I. (2) z domu S., córceF.iM., zmarłej dnia 16 marca 2015 r. wO., ostatnio stale zamieszkałej wD., na podstawie ustawy nabyli:
- siostraB. S. (2), z domuS.– córkaF.iM.,
- bratJ. S. (2)– synF.iM.,
po ½ ( jednej drugiej ) części spadku każde z nich.
Nakazał nadto wypłacić na rzeczJ. S. (1)ze Skarbu Państwa kwotę 233,34 zł tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na poczet ogłoszeń w sprawie. Ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił, żeJ. I. (2) z domu S., córkaF.iM.urodziła się 19 października 1922r. wG.. Jej mążJ. I. (3)zmarł 18 października 1998 roku wL..
J. I. (1)nie posiadała dzieci ani własnych, ani przysposobionych. Posiadała siostrę –B. S. (1)oraz brataJ. S. (2).
W dniu 12 czerwca 2014r. został sporządzony testament własnoręczny, czy też holograficzny, który został podpisany przezJ. I. (1), w którym do całości spadku powołała swoją siostrzenicęJ. S. (1). Testament został podpisany w obecności dwóch świadkówW. K.iG. H..
Testament został sporządzony przezJ. S. (1), a podpisany został przezJ. I. (1)w obecności świadkówW. K.orazG. H..
J. I. (1)zmarła 16 marca 2015 roku wO., w chwili śmierci była wdową, ostatnio stale zamieszkiwała wD..
W skład spadku poJ. I. (1)nie wchodzi gospodarstwo rolne, a niniejsze postępowanie jest pierwszym postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku poJ. I. (1).
D.3 września 2015r.J. S. (2)złożył oświadczenie, w którym wskazał, iż rezygnuje zprawa spadkowegopo zmarłejJ. I. (1)na rzeczJ. D.19 września 2015r.B. S. (2)złożyła oświadczenie, w którym zrzekła się wszelkich roszczeń do spadku poJ. I. (1).
W ocenie Sądu Rejonowego uprawnionymi do dziedziczenia z ustawy po spadkodawczyniJ. I. (1)są bratJ. S. (2)i siostraB. S. (2)po ½ części każdy z nich. Sąd uznał jednocześnie, że złożony do akt sprawy testament z dnia 12 czerwca 2014 r. jest nieważny, gdyż nie został w całości nakreślony własnoręcznie przez spadkodawczynięJ. I. (1). W konsekwencji nie może on być uznany za testament holograficzny. Nie spełnia on również wymogów testamentu ustnego, gdyż przede wszystkim w dacie sporządzenia przedmiotowego dokumentu nie istniała obawa rychłej śmierci spadkodawczyni. Testament ten nie spełniał również innych warunków testamentu ustnego – nie został bowiem sporządzony przy udziale dwóch świadków.J. S. (1), która była świadkiem sporządzenia testamentu nie mogła być świadkiem sporządzenia testamentu ustanego, gdyż dla niej została przewidziana w testamencie korzyść prawna.
Powyższe postanowienie zaskarżyła apelacją wnioskodawczyni zarzucając:
1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
a) naruszenieart. 670 k.p.c.poprzez pominięcie w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku kwestii istnienia testamentu notarialnego z dnia 14.08.1998 i jego ważności, pomimo że Sąd spadku był do tego zobowiązany z urzędu,
b) naruszenieart. 227 k.p.c.poprzez pominięcie faktu mającego dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (tj. faktu w postaci powołania wnioskodawczyni do całości spadku na podstawie testamentu z dnia 14.08.1998), wynikającego ze złożonego przez wnioskodawczynię testamentuJ. I. (1)sporządzonego w formie aktu notarialnego w dniu 14.08.1998,
c) naruszenieart. 672, 673 oraz 674 k.p.c.poprzez dokonanie ogłoszeń wezwania, w tym publikację, pomimo że nie było takiej konieczności z uwagi na materiał dowodowy,
d)art. 233 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, tj. brak rozważeń dot. testamentu notarialnego z dnia 14.08.1998,
2. naruszenie przepisu postępowania, tj.art. 328 § 2 k.p.c.poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu przez Sąd I instancji do testamentu notarialnego z dnia 14.08.1998, zarówno w ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 926 § 2 i 941 k.c.poprzez ich niezastosowanie wskutek wadliwego uznania, że nastąpiło dziedziczenie ustawowe, pomimo że spadkodawca powołał wnioskodawczynię do całości spadku na podstawie testamentu notarialnego z dnia 14.08.1998.
Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek poJ. I. (1)na podstawie testamentu, w całości nabyła wnioskodawczyni oraz nakazanie wypłacenia przez Sąd Rejonowy w Biskupcu na rzeczJ. S. (1)kwoty 1200 zł, stanowiącej równowartość wpłaconej przez nią zaliczki na poczet ogłoszeń, albowiem ogłoszenia nie były konieczne z uwagi na testament notarialny z dnia 14.08.1998. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach za instancję odwoławczą.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest w większości zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie zart. 382 k.p.c., sąd II instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97 ). Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli Sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest więc przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się ono na nowo.
W niniejszej sprawie słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że testament z dnia 12 czerwca 2014 r. jest nieważny, gdyż nie został sporządzony własnoręcznie przez spadkodawczynię, co jest wymogiem koniecznym określonym wart. 949 § 1 k.c.Testament ten nie mógł być również uznany za testament ustny (art. 952 k.c.), z uwagi na niewystarczającą ilość świadków tej czynności.
Natomiast nie ulega wątpliwości, że testament notarialny z dnia 14 sierpnia 1998r. jest testamentem ważnym. SpadkodawczyniJ. I. (1)określiła w nim porządek dziedziczenia, powołując do całości spadku wyłącznie wnioskodawczynię. Testament powyższy został otwarty i ogłoszony przez ten sam Sąd Rejonowy w Biskupcu w dniu 25 listopada 2015 r. Testament ten posiada wszelkie cechy wymagane od testamentu notarialnego (art. 79-95 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, Dz.U. Nr 22, poz. 91). Jego ważność nie była również kwestionowana przez uczestników niniejszego postępowania. Nie można także uznać, że testament ten został odwołany przez sporządzony później testament z dnia 12 czerwca 2014 r. (art. 946 k.c.), gdyż ten późniejszy testament był nieważny.
W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia by dziedziczenie po spadkodawczyniJ. I. (1)odbywało się na innej niż testament z dnia 14 sierpnia1998 r. podstawie, w tym na podstawie ustawy, jak to przyjął Sąd Rejonowy. Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii ważności testamentu notarialnego i nie wyjaśnił dlaczego stwierdził nabycie spadku poJ. I. (1)na podstawie ustawy, a nie ważnego testamentu notarialnego.
Tymczasem stosownie doart. 926 § 2 i 3 k.c.dziedziczenie na podstawie testamentu wyklucza dziedziczenie na podstawie ustawy, co potwierdzone jest również w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1999r., III CKU 19/98). Zgodnie zart. 677 § 1 k.p.c.Sąd orzeka o stwierdzeniu nabycia spadku na rzecz konkretnych osób samodzielnie i zgodnie z przepisami prawa oraz wynikami postępowania dowodowego.
W konsekwencji należało zmienić zaskarżone postanowienie i stwierdzić, że spadek poJ. I. (1)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 14 sierpnia 1998 r. nabyła wnioskodawczyniJ. S. (1)w całości.
W pozostałej części apelacja dotycząca rozstrzygnięcia o kosztach zaliczki na poczet ogłoszeń, podlegała oddaleniu. Skoro żaden zgłaszający się spadkobierca nie złożył zapewnienia spadkowego w trybieart. 671 k.p.c., postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku mogło zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie (art. 672 k.p.c.). Podejmowane przez sąd czynności poprzedzające wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku mają doprowadzić do ustalenia rzeczywistych spadkobierców, a nie tych postulowanych przez wnioskodawcę, czy uczestników postępowania. W takiej sytuacji wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie jest obligatoryjne. W konsekwencji należało uznać, iż koszty ogłoszeń zostały prawidłowo naliczone i nie ma podstaw do negowania tego rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego.
Mając zatem na uwadze wskazane wyżej okoliczności Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzekł, jak w postanowieniu.
Dorota Ciejek Bożena Charukiewicz Krystyna Skiepko