Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 452/18
Data wyroku: 2019-01-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Krzysztof Derda, Małgorzata Szostak-Szydłowska, Aneta Ineza Sztukowska

Sygn. aktI.Ca 452/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 stycznia 2019r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska

Sędziowie:

SO Aneta Ineza Sztukowska
SO Mirosław Krzysztof Derda (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Ewa Andryszczyk

po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2018 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z powództwaM. K.iŁ. K.
przeciwkoP. Z.
o zachowek
na skutek apelacji pozwanegoP. Z.od wyroku Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 11 lipca 2018 r. sygn. akt I C 237/11

I
Zmienia zaskarżony wyrok w pkt I i III w ten sposób, że daty wymagalności roszczenia określone na 9.07.2011 r. zastępuje zapisem: „od dnia uprawomocnienia się orzeczenia”.

II
Oddala apelację w pozostałym zakresie.

III
Znosi wzajemnie między stronami koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym.

SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Aneta Ineza Sztukowska SSO Mirosław Krzysztof Derda
Sygn. akt I Ca 452/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 lipca 2018r., w sprawie sygn. akt: I C 237/11 Sąd Rejonowy w Ełku I Wydział Cywilny zasądził od pozwanegoP. Z.na rzecz powodaM. K.kwotę 14.158,51 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 9.07.2011r. do dnia zapłaty, oddalił powództwoM. K.w pozostałej części, zasądził od pozwanegoP. Z.na rzecz powodaŁ. K.kwotę 10.618,88 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 9.07.2011r. do dnia zapłaty, oddalił powództwoŁ. K.w pozostałej części oraz orzekł, iż pozwanyP. Z.ponosi koszty procesu w stosunku 79 %, zaś powodowie ponoszą koszty procesu w stosunku 21 %, przy uwzględnieniu, iż powodowie są zwolnieni od kosztów sądowych w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Z ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy wynika, iż małżeństwoP. Z.iE. Z.byli właścicielami domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych położonych wE.przyul. (...)oraz użytkownikami wieczystymi działki gruntu, na której posadowione były zabudowania.P. Z.zmarł w dniu 1 lutego 1995r., a spadek po nim nabyli w udziałach po 1/3 części: żonaE. Z.oraz dzieciI. K.iP. Z..E. Z.zmarła w dniu 13 grudnia 2008r. Spadek po niej na podstawie pozostawionego testamentu notarialnego nabył w całości synP. Z., zaś córkaI. K.została w testamencie wydziedziczona.I. K.posiada czworo dzieci:Ł.,M.,R.iM., które jako wnukiE. Z.nie zostały wydziedziczone. W chwili śmierciE. Z.powódM. K.był małoletni – miał 17 lat. Kilkanaście lat przed śmiercią, w dniu 7 lutego 1995 r.E. Z.podarowała swojemu synowiP. Z.nieruchomość położoną przyul. (...). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 stycznia 2015r. w sprawie CSK 252/14 o podział majątku wspólnego małżonkówP.iE. Z.i dział spadku stwierdził, że rozporządzenie własnością nieruchomości dokonane przezE. Z.w dniu 7 lutego 1995r. w zakresie w jakim odnosi się do części własności nieruchomości stanowiącej spadek po zmarłym kilka dni wcześniejP. Z.jest nieważne, aE. Z.mogła podarować swojemu synowi jedynie udział 4/6 części w nieruchomości.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 3 czerwca 2016r. sygn. akt I Ns 208/15, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 4 stycznia 2017r. sygn. akt I Ca 333/16, dokonano podziału majątku wspólnegoP.iE. Z.oraz działu spadku poP. Z.w ten sposób, że nieruchomość przyul. (...)wE.przyznano pozwanemuP. Z.. Sąd w powyższym postępowaniu o podział majątku i dział spadku ustalił wartość przedmiotu podziału majątku wspólnego, na którą składało się prawo własności domu mieszkalnego, budynku gospodarczego i garażu oraz prawo użytkowania wieczystego działki gruntu przyul. (...)wE., na kwotę 303.000 zł. Do dnia 7 lutego 1995r. pozwanyP. Z.dokonał ze swego majątku nakładów zwiększających wartość nieruchomości położonej wE.przyul. (...)w wysokości 48.146,70 zł. W 2011 roku każdy z powodów –M. K.iŁ. K.– wezwał bezskutecznieP. Z.do zapłaty kwot zachowku po zmarłej babceE. Z..
W ocenie Sądu Rejonowego roszczenia powodów zasługiwały na częściowe uwzględnienie.
Niewątpliwie w niniejszej sprawie powodom przysługiwało roszczenie o uzupełninie zachowku po zmarłejE. Z.. Całość bowiem spadku poE. Z.nabył na podstawie testamentu jej syn – pozwanyP. Z., zaś drugie dziecko spadkodawczyniI. K.została w testamencie wydziedziczona. Wobec powyższego powodom, jako dwojgu z czworga dzieciI. K., przysługiwało roszczenie o uzupełnienie zachowku, które uregulowane jest wart. 1000 kc.
Sąd ustalił, iż udowodnioną wartością majątkową podlegającą rozliczeniu pomiędzy spadkobiercamiE. Z.jest wartość udziału 4/6 części we własności budynków przyul. (...)i w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu, na której budynki te są usytuowane. Przy ustalaniu wartości udziału 4/6 części w nieruchomości, którą obdarowany został pozwany, Sąd za podstawę przyjął ustalenia Sądu Rejonowego w Ełku zawarte w prawomocnym postanowieniu z dnia 3.06.2016r. sygn. akt I Ns 208/15 w sprawie o podział majątkuE.iP.małżonkówZ.i dział spadku poP. Z.oraz ustalenia Sądu Okręgowego w Suwałkach w sprawach z analogicznych powództw pozostałych dzieciI. R.K.(sprawa o sygn. akt I Ca 724/15) iM. B.(sprawa o sygn. akt I Ca 88/18). We wszystkich tych sprawach, a w szczególności w sprawie o podział majątku wspólnego i dział spadku poP. Z.Sąd ustalił wartość przedmiotowej nieruchomości według stanu na dzień otwarcia spadku poP. Z.na kwotę 303.000 zł. Wartość ta odpowiada również wartości nieruchomości na dzień dokonania darowizny przezE. Z.na rzecz pozwanego, która nastąpiła kilka dni po śmierciP. Z..
Wobec powyższego Sąd Rejonowy wyliczył należny powodom zachowek w oparciu o wartość przedmiotowej nieruchomości ustalonej w sprawie o podział majątku małżonkówZ.i dział spadku poP. Z., podzielając w tej mierze linię orzeczniczą Sądu Okręgowego w Suwałkach w sprawach I Ca 724/15 i I Ca 88/18, a także biorąc pod uwagę treśćart. 365 § 1 kpc. W kontekście powyższego zbędne w niniejszej sprawie było ponowne wycenianie nieruchomości przyul. (...)wE.wg stanu na dzień dokonania darowizny przezE. Z.na rzecz pozwanego.
Sąd, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, nie znalazł żadnych podstaw do przyjęcia, żeE.iP.małż.Z.dokonywali znaczących darowizn na rzecz córkiI. K., a także żeE. Z.przekazywała znaczące kwoty pieniędzy na rzecz wnuków, które przekraczałyby dyspozycjęart. 994 § 1 kc, stanowiącego że przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych.
Sąd Rejonowy, analogicznie jak Sąd Okręgowy w Suwałkach w sprawach o podział majątku i dział spadku poP. Z.– I Ca 333/16, o zachowek poE. Z.– I Ca 724/15i I Ca 88/18, uwzględnił dług spadkowy istniejący w dacie otwarcia spadku w postaci nakładów pozwanegoP. Z.na przedmiotową nieruchomość dokonanych przed dniem 7 lutego 1995r. Istnienie tego długu zostało prawomocnie ustalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 4 stycznia 2017r. sygn. akt I Ca 333/16, którym to orzeczeniem Sąd częściowo zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 3 czerwca 2016r., potwierdzając iż wartość nieruchomości przyul. (...)wynosiła 303.000 zł, a wartość nakładów pozwanego na tę nieruchomość wynosiła 48.146,70 zł.
Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o wskazane wyżej przepisy prawa, wyliczył wartość zachowku należnego powodomM. K.iŁ. K.w następujący sposób:
- obliczył czystą wartość spadku poE. Z.– wartość nieruchomości 303.000 zł minus wartość długów 48.146,70 zł = 254.853,30 zł x 4/6 wysokość udziału w nieruchomościE. Z.= 169.902,20 zł
- obliczył wartość udziału, który by przypadałI. K., gdyby nie została wydziedziczona 169.902,20 zł x 1/2 = 84.951,10 zł
- obliczył wartość ewentualnych udziałów czworga dzieciI. K.84.951,10 zł/4 = 21.237,77 zł
- zgodnie zart. 991 § 1 kcM. K.należne jest świadczenie w wysokości 2/3 części wartości udziału spadkowego, który by my przypadał przy dziedziczeniu ustawowym poE. Z.2/3 x 21.237,77 zł = 14.158,51 zł, albowiem w chwili otwarcia spadku poE. Z.powód był małoletni;
- zgodnie zart. 991 § 1 kcŁ. K.należne jest świadczenie w wysokości 1/2 części wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym poE. Z.1/2 x 21.237,77 zł = 10.618,88 zł
W pozostałej części Sąd powództwa oddalił, zaś o kosztach procesu, wobec jedynie częściowego uwzględnienia żądań pozwu, Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepisyart. 100 kpciart. 108 kpc. Sąd orzekł o zasadzie poniesienia kosztów procesu, obciążając nimi strony stosunkowo w odniesieniu do udziału w jakim wygrali sprawę, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
W złożonej apelacji pozwanyP. Z.zaskarżył opisany wyżej wyrok Sądu Rejonowego w Ełku w części tj. pkt. I i III sentencji w zakresie zasądzonych odsetek ustawowych od należności głównych liczonych od dnia 09 lipca 2011 r. oraz punkt V sentencji.
Wyrokowi zarzucił:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k. p. c.poprzez pominięcie przez Sąd I instancji przy ustalaniu początkowego terminu biegu odsetek ustawowych faktu, że niniejsza sprawa była zawieszona przez okres pięć lat na wniosek powodów.
2. obrazę prawa materialnego poprzez błędne zastosowanieart. 455 kc.poprzez zasądzenie odsetek ustawowych od należności głównych począwszy od dnia 9 lipca 2011 r., podczas gdy, spadkobierca obowiązany jest do wypłacenia zachowku dopiero wtedy, kiedy wszelkie okoliczności sprawy, mające wpływ na określenie wysokości zachowku staną się wiadome. Na datę 9 lipca 2011 r. takie okoliczności nie były jeszcze wyjaśnione. Istotnym jest, że roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez sąd jego wysokości według cen z daty orzekania o nim i dopiero z tą datą staje się możliwe naliczenie odsetek za opóźnienie.
3. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 328 § 2 k. p. c.poprzez nie wyjaśnienie przez Sąd Rejonowy w Ełku, dlaczego zasądzono odsetki od dnia 09 lipca 2011 r.
4. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 100 k. p. c.poprzez obciążenie kosztami procesu pozwanego.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o:
1. zmianę pkt I sentencji i zasądzenie od pozwanegoP. Z.na rzecz powodaM. K.kwoty 14.158,51 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,
2. zmianę pkt III sentencji i zasądzenie od pozwanegoP. Z.na rzecz powodaŁ. K.kwoty 10.618,88 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,
3. zasądzenie od powodówM. K.orazŁ. K.na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez Sądem II instancji według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja była uzasadniona w części, tj. w zakresie jakim dotyczyła określenia daty wymagalności świadczeń o których orzeczono w pkt I i III wyroku.
Trafnie wskazał skarżący, iż w innych sprawach sądowych o zachowek wytoczonych przeciwko niemu przez wnukiE. Z.zapadły już prawomocne orzeczenia, w których wymagalność świadczeń określono na datę uprawomocnienia się orzeczenia.
W każdej z tych spraw Sąd Okręgowy w Suwałkach, który rozpoznawał środki odwoławcze, stwierdzał że przyjęcie innej daty naliczenia odsetek prowadziłby do wzbogacenia powodów. Ponadto Sąd ten zauważał, że wartość spadku została ustalona według cen na datę orzekania.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z analogiczną sytuacją. Wartość spadku jest aktualna również na datę orzekania przed Sądem II instancji.
Sąd I instancji ferując zaskarżony wyrok nie wyjaśnił przyczyn dla których od tego stanowiska odstąpił. Nie wskazał w zasadzie żadnych argumentów, które mogłyby uzasadniać przyjęcie, że w tym konkretnym przypadku odsetki winny być naliczane od daty wezwania do zapłaty.
Jedną z funkcji odsetek należnych wierzycielowi za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia jest waloryzacja spadku siły nabywczej pieniądza. W konsekwencji ustalenie należnego wierzycielowi świadczenia pieniężnego według cen z daty wyrokowania i jednoczesne zasądzenie odsetek od dnia opóźnienia poprzedzającego datę wyrokowania, może prowadzić do zwielokrotnienia na korzyść wierzyciela, tego samego mechanizmu pieniężnego. Nie oznacza to jednak, iż w takiej sytuacji wierzycielowi zawsze należą się odsetki ustawowe od daty wyrokowania o roszczeniu z tytułu zachowku ( wyr. S.N. z dnia 14 marca 2017 r. , II CSK 436/16).
Skoro Sąd Rejonowy nie przeszacował wartości spadku na inną (wcześniejszą) datę nie istniała podstawa do zasądzania odsetek od innej daty niż data uprawomocnienia się orzeczenia.
Z powyższych względów zaskarżone orzeczenie w tej części zmieniono na podstawieart. 386 § kpc.
Nietrafna natomiast była apelacja w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sąd Rejonowy powołał właściwą podstawę prawną (art. 100 kpc) i wyliczył stopień wygrania i przegrania sprawy przez każdą ze stron.
Apelację w tej części oddalono na podstawie przepisuart. 385 kpc.
Z uwagi na uwzględnienie apelacji jedynie w części rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na przepisieart. 100 kpc.
SSO Mirosław Krzysztof Derda SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Aneta Ineza Sztukowska