Sąd Okręgowy we Wrocławiu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 1666/17
Data wyroku: 2018-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Nowińska

Sygn. akt. IV Ka 1666/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2018r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:  SSO  Dorota Nowińska
Protokolant Aneta Malewska
przy udziale Andrzeja Roli Prokuratora Prokuratury Okręgowej
po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018r.
sprawyW. D.córkiR.iM. z domu K.
urodzonej w dniu (...)wK.
oskarżonej o czyn zart. 278 § 1 i 5kkw zw. zart. 64 § 1 kkw zw. zart.31 § 2 k.k.i z art. 62 ust 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. zart.31§2kk
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia- Fabrycznej
z dnia 11 października 2017r. sygn. akt II K 596/17

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
uchyla orzeczenie zawarte w pkt I części dyspozytywnej tegoż wyroku i przy zastosowaniu art.10§1kw uznaje oskarżonąW. D.za winną tego, że:

1
w dniu 23 kwietnia 2016r. przyul. (...)weW., działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt I części dyspozytywnej wyroku, dokonała kradzieży karty bankomatowej na szkodęZ. O., przy czym czynu tego dopuściła się mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. przestępstwa zart.278§5kkw zw.zart.278§1kkw zw. zart.64§1kkw zw. zart.31§2kki za to na podstawieart.278§1kkw zw.art.64§1kki w zw. zart.31§2kkwymierza jej karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności;

2
w dniu 23 kwietnia 2016 r. przyul. (...)weW.dokonała kradzieży portfela z pieniędzmi w kwocie 130 zł na szkodęZ. O., przy czym czynu tego dopuściła się mając ograniczoną w znacznym stopniu zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem, tj. wykroczenia z art.119§1kw w zw. z art.17§2kw i za to na podstawie tych przepisów wymierza jej karę 7 (siedmiu) dni aresztu;

b
uchyla orzeczenie o karze łącznej zawarte w pkt III części dyspozytywnej wyroku i na podstawieart.85§1kkiart.86§1kkłączy karę orzeczoną wobec oskarżonej w pkt I a ppkt 1 niniejszego wyroku oraz karę orzeczoną w pkt II części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku i wymierza oskarżonej karę łączną 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności;

c
za podstawę prawną orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody, zawartego w pkt V części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, przyjmuje przepis art.119§4kw;

II
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
zasądza od Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej) na rzecz adwokataD. S.kwotę 516,60 złotych (pięciuset szesnastu i60/100, w tym VAT) tytułem nieopłaconej obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

IV
zwalnia oskarżoną od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

UZASADNIENIE
W. D.została oskarżona o to, że:

1
w dniu 23 kwietnia 2016r. przyul. (...)weW.działając w warunkach powrotu do przestępstwa dokonała kradzieży karty bankomatowej oraz portfela wraz z pieniędzmi w kwocie 130zł, czym działała na szkodęZ. O., będąc uprzednio skazaną przez wyrokiem Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 23 lutego 2009r. w sprawie o sygn. akt VII K 986/08 za umyślne przestępstwo podobne zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 64 § 1 kkiart. 286 § 1 kkw zw. zart. 64 § 1 kki w zw. zart. 278 § 1 kkw zw. zart. 64 § 1 kk, popełnione w ramach ciągu przestępstw zart. 91 § 1 kkna karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, którą odbyła w ramach wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Kaliszu II Wydziału Karnego o sygn. II K 16/11 z dnia 20 maja 2011r. w okresie od 9 grudnia 2010r. do 7 sierpnia 2011r., przy czym w czasie popełnienia przestępstwa miała ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim zachowaniem,

tj. o popełnienie przestępstwa zart. 278 § 1 i 5 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.

2
w dniu 3 stycznia 2017r. weW., wbrew przepisom ustawy, posiadała środek psychotropowy w postaci czterech tabletekC., przy czym w czasie popełnienia przestępstwa miała ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem,

tj. o popełnienie przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. zart. 31 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 11 października 2017r.Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Fabrycznej:

I
uznał oskarżonąW. D.za winnąpopełnienia zarzucanego jej czynu opisanego w punkcie 1 części wstępnej wyroku, prawidłowo opisując recydywę w ten sposób, że przypisanego czynu dopuściła się będąc uprzednio skazaną w punkcie 4 wyroku Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 23 lutego 2009r. w sprawie o sygn. akt VII K 986/08 m.in. za ciąg przestępstw zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 64 § 1 kkw zw. zart. 91 § 1 k.k., na karę 1 roku pozbawienia wolności, którą odbyła w ramach wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Kaliszu II Wydziału Karnego o sygn. II K 16/11 z dnia 20 maja 2011r. w okresie od 9 grudnia 2010r. do 7 sierpnia 2011r., i za to na podstawieart. 278 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 31§2k.k. wymierzył jej karę 5 (pięciu) miesięcy ;

II
uznałoskarżonąW. D.za winnąpopełnienia zarzucanego jej czynu opisanego w punkcie 2 części wstępnej wyroku przyjmując iż stanowi on wypadek mniejszej wagi określony w art. 62 ust 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i za to na podstawie w art. 62 ust 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 31§2k.k. wymierzył jej karę 1 (jednego) miesiąca ;

III
na podstawieart. 85§ 1 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył wyżej orzeczone wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności;

IV
na podstawieart. 63 § 1 k.k., na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonej okres zatrzymania w dniach od 03.01.2017r., godz. 09:15 do 04.01.2017r., godz. 12:50;

V
na podstawieart. 46 § 1 k.k.zobowiązał oskarżoną do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę na rzeczZ. O.kwoty 130 (sto trzydzieści) złotych;

VI
na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodów rzeczowych opisanych w wykazie nr(...)pod poz. 1 na karcie 109 akt i zarządził ich zniszczenie;

VII
przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. S.kwotę 600 zł plus VAT tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu;

VIII
na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżoną od ponoszenia kosztów sądowych i nie wymierzył jej opłaty.

Apelacje od powyższego wyroku wniesione zostały przez prokuratora i przez obrońcę oskarżonej.
Prokurator skarżąc powyższy wyrok zarzucił:
- obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie czynu objętego pkt 1 przywołanego wyroku, a mianowicie obrazęart. 278 § 1 kk, poprzez wadliwe przyjęcie, iż dokonując kradzieży portfela z pieniędzmi w kwocie 130zł oskarżona wyczerpała znamiona przestępstwa, a nie wykroczenia, i w efekcie skazania za czyn stanowiący przestępstwo zart. 278 § 1 kkzamiast wykroczenie zart.119§1kw.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, iż kradzież opisanego powyżej mienia wartości 130 zł stanowi wykroczenie z art.119§1kw w zw. z art.17§2kw i orzeczenie za ten czyn kary 15 dni aresztu, z pozostawieniem w mocy pozostałych rozstrzygnięć.
Obrońca, skarżąc wyrok co do pkt I, II i III jego części dyspozytywnej, zarzucił mu:
1.obrazę przepisów prawa materialnego, a toart. 278 § 3 k.k.na skutek jego błędnej interpretacji, a w konsekwencji również jego niezastosowanie, w sytuacji gdy z uwagi na wysokość szkody wyrządzonej w mieniu, niewielką korzyść majątkową odniesioną przez oskarżoną (jedyną korzyść jaką osiągnęła oskarżona były pieniądze o wartości 130 zł, zaś karta płatnicza nie była celem działania oskarżonej i została skradziona niejako przy okazji, a nadto oskarżona nie miała zamiaru jej wykorzystać, gdyż po kradzieży wyrzuciła skradzioną kartę), a także okoliczności popełnienia czynu (działanie w warunkach ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem), należało przyjąć, że czyn popełniony przez oskarżoną w dniu 23 kwietnia 2016 r. stanowił w istocie stypizowany wart. 278 § 3 k.k.przypadek mniejszej wagi;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia, na skutek nieuzasadnionego przyjęcia, że oskarżona niejako celowo wybrała na ofiarę przestępstwa osobę starszą, a co za tym idzie bardziej bezbronną, niż osoby młode, co wedle Sąd I instancji miało stanowić jedną z przesłanek przemawiających na niekorzyść oskarżonej, a w konsekwencji znalazło swoje odzwierciedlenie w wymiarze kary orzeczonej za przestępstwo określone w pkt I części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, gdy tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób wywieść, aby oskarżona przy wyborze potencjalnej ofiary kierowała się jakimkolwiek kryterium, w tym wiekowym, zaś zabór portfela pokrzywdzonejZ. O.wraz z jego zawartością wynikał wyłącznie z przypadku i nadarzającej się akurat sposobności;
3. rażącą niewspółmierność kary, na skutek naruszenia określonych wart. 53 k.k.i58 k.k.dyrektyw wymiaru kary, w szczególności poprzez nieuwzględnienie w należyty sposób przesłanek przemawiających na korzyść oskarżonej, w tym dotyczących: w przypadku pierwszego z zarzucanych czynów, niewielkiej wartości skradzionego mienia (gdyby nie fakt, że w skradzionym portfelu znajdowała się karta płatnicza oskarżona odpowiadałaby za wykroczenie nie zaś za przestępstwo) oraz działania w warunkach ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem, zaś w przypadku drugiego z czynów, relatywnie niewielkiej ilości posiadanych przez oskarżoną niedozwolonych środków w postaci czterech tabletekC., posiadania ich wyłącznie na własne potrzeby oraz działania w warunkach ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem, a nadto nieuwzględnienie zawartej wart. 58 § 1 k.k.dyrektywy prymatu kar wolnościowych, w sytuacji gdy naruszone przez oskarżoną przepisy ustawy karnej pozwalały na orzeczenie wobec niej kary grzywny lub ograniczenia wolności, a ponadto gdy orzeczenie jednej z wymienionych kar spełniłoby ogólno i szczególno-prewencyjne cele kary.
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku:

a
w pkt. I części dyspozytywnej wyroku, poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu naart. 278 § 3 i 5 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 31 § 2 k.k.i na tej podstawie wymierzenie oskarżonej kary grzywny lub ograniczenia wolności;

b
w pkt. II części dyspozytywnej wyroku, poprzez wymierzenie oskarżonej kary grzywny lub ograniczenia wolności;

2. zasądzenie na rzecz adwokataD. S.kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonejW. D.z urzędu za postępowanie przed Sądem II instancji, według norm przepisanych,
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, iż wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku Sądu Odwoławczego złożył jedynie obrońca oskarżonej, ograniczając jego zakres do rozstrzygnięcia zawartego w pkt I części dyspozytywnej. Powołania w tym kontekście wymaga wykładniaart. 457 § 2 kpkprzedstawiona w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2016r., sygn. akt III KK 120/16 (publ. OSNKW 2016/10/67, KZS 2016/10/31, LEX nr 2064235, Biul.SN 2016/10/14-15), skutkująca uznaniem, że - co do zasady - w stanie prawnym obowiązującym od 1 lipca 2015r. wyrok sądu odwoławczego, utrzymujący w mocy lub zmieniający zaskarżone orzeczenie, uzasadnia się tylko na wniosek określonej strony i tylko w zakresie objętym jej środkiem odwoławczym. Stąd też uzasadnienie niniejsze odnosi się tylko do apelacji obrońcy oskarżonej, z pominięciem apelacji prokuratora.
Wyprzedzając merytoryczną ocenę apelacji skarżącego, zasygnalizować należy wewnętrzną sprzeczność zawartych w niej zarzutów. Skoro skarżący kwestionował poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, to nie powinien jednocześnie zarzucać naruszenia przepisów prawa materialnego. W orzecznictwie sądowym spójnie podnosi się bowiem, że jednoczesne powołanie się na zarzuty błędów w ustaleniach faktycznych oraz obrazy prawa materialnego jest oczywiście nieuzasadnione- zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w każdym wypadku wyprzedza bowiem i dezaktualizuje zarzut obrazy prawa materialnego (por. szerzejwyrok SN z dnia 26 lutego 2009 r., WA 3/09, OSNwSK 2009/1/566, postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2008 r., III KK 230/08, LEX nr 491425, wyrok SA w Krakowie z dnia 5 października 2010 r., II AKa 10/10, KZS 2011/4/45, wyrok SA w Krakowie z dnia 10 lutego 2010 r., II AKa 267/09, KZS 2010/4/33).
Niezależnie jednak od powyższego, odnosząc się do zarzutów apelującego zmierzających do wykazania, iż popełniony przez oskarżoną czyn zart.278 kknależało zakwalifikować jako wypadek mniejszej wagi stypizowany w§ 3tegoż przepisu, stwierdzić należy, iż są to zarzuty chybione i nie znajdujące oparcia w ujawnionych w sprawie okolicznościach.
Na wstępie trzeba zasygnalizować, że Sąd Okręgowy, uwzględniając w tym zakresie apelację oskarżyciela publicznego, przyjął w odniesieniu do czynu opisanego w pkt I aktu oskarżenia, konstrukcję idealnego zbiegu przestępstwa zart. 278 § 5 kkw zw. zart. 278 § 1 kki wykroczenia zart. 119 § 1kw. Przepisart. 278 § 5 kkjest przepisem lex specialis wobec§ 1 art. 278 kk, jako obejmujący odrębnie swym działaniem kradzież każdej karty, o jakiej w nim mowa oraz wyłączający także stosowanie do takiego czynuart. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń, gdyż na jego gruncie nie ma znaczenia, jaką wysokość kwoty można pobrać skradzioną kartą, a czyn dokonywany jest w momencie zaboru karty, zaś celem penalizacji jest potraktowanie takiej kradzieży na równi z zaborem rzeczy ruchomej i to zawsze jako przestępstwa. Natomiast kradzież mienia w postaci portfela z pieniędzmi w kwocie 130 zł – z uwagi na wartość zabranego mienia - stanowiła wykroczenie. Skoro zaś żaden z przepisówKodeksu karnego, jak też żaden przepisKodeksu wykroczeńnie zezwala na przyjęcie kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu, który jednocześnie wyczerpuje znamiona przestępstwa i wykroczenia, należy w konsekwencji czyn sprawcy kwalifikować odrębnie z przepisu określającego przestępstwo i odrębnie z przepisu określającego wykroczenie, jak również odrębnie określić kary jednostkowe. W efekcie zatem Sąd Odwoławczy dokonał korekty także w zakresie wymierzonej oskarżonej kary za przestępstwo opisane w pkt I a ppkt 1 części dyspozytywnej wyroku, obniżając ją z pięciu do czterech miesięcy pozbawienia wolności. Mając przy tym na uwadze treśćart. 10 § 1kw i fakt orzeczenia za przestępstwo i za wykroczenie kar tego samego rodzaju, wykonaniu podlega tylko surowsza kara.
W ocenie Sądu Okręgowego brak było podstaw do oceny przypisanego oskarżonej po powyższej korekcie przestępstwa jako wypadku mniejszej wagi.
W tym miejscu należy przypomnieć, iż o kwalifikowaniu zachowania jako wypadku mniejszej wagi decydować winny okoliczności, które zaliczane są do znamion typu czynu zabronionego. O przyjęciu wypadku mniejszej wagi decydują więc przedmiotowe i podmiotowe znamiona czynu, ze szczególnym uwzględnieniem tych elementów, które są charakterystyczne dla danego rodzaju przestępstw. Wśród znamion strony przedmiotowej istotne znaczenie mają w szczególności: rodzaj dobra, użyte środki, charakter i rozmiar szkody wyrządzonej lub grożącej dobru chronionemu prawem, czas, miejsce i inne okoliczności popełnienia przestępstwa oraz odczucie szkody przez pokrzywdzonego. Natomiast wśród elementów strony podmiotowej istotne są: stopień zawinienia oraz motywacja i cel działania sprawcy (por: wyrok S.A. w Gdańsku z 11.12.2002 r., II AKa 428/02, Apel.-Gd.(...)). Analizując powyższe okoliczności w aspekcie realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż przedmiot kradzieży (karta bankomatowa), osoba pokrzywdzona – 91-letnia w chwili czynu kobieta, odczuwalny stopień pokrzywdzenia ofiary, utrzymującej się z emerytury, jak też użyte do kradzieży środki (wyjęcie portfela z kieszeni odzieży ofiary), a także fakt nieodzyskania skradzionego mienia przez pokrzywdzoną, są niewątpliwie takimi elementami, które w niniejszej sprawie absolutnie nie pozwalają na ocenę czynu przestępczego przypisanego oskarżonej jako wypadku mniejszej wagi w rozumieniuart. 278 § 3 kk. Słusznie zauważył Sąd I instancji, iż popełnienie przestępstwa na szkodę osoby starej, nieporadnej świadczy o znacznym stopniu społecznej szkodliwości czynu oraz o wysokim stopniu zawinienia sprawcy i nie zmienia tego ani wyrzucenie karty przez oskarżoną ani też stosunkowo niewielki (i przecież niezależny od woli oskarżonej) rozmiar szkody w mieniu. Nie sposób także zaaprobować jako przemawiających na korzyść oskarżonej twierdzeń obrony, iżW. D.„przy wyborze potencjalnej ofiary nie kierowała się jakimkolwiek kryterium, zaś zabór portfela z pieniędzmi wynikał z nadarzającej się okazji”.Z powyższego wynika bowiem, iż dla oskarżonej „nadarzająca się okazja do kradzieży” jest wystarczającą motywacją do popełniania przestępstw i że nie ma ona żadnych skrupułów nawet wówczas, gdy ofiarą jej przestępczych działań jest ponad 90-letnia osoba.
Reasumując należy raz jeszcze podkreślić, iż wypadek mniejszej wagi jest uprzywilejowaną postacią czynu o znamionach ustawowych przestępstwa typu podstawowego, charakteryzującą się przewagą łagodzących elementów przedmiotowo-podmiotowych, a o takiej przewadze w rozpatrywanej sprawie nie sposób mówić. Argumentacja apelującego była zatem oczywiście bezzasadna.
Odnosząc się do kwestii wymiaru kary nie sposób pomijać faktu, iż oskarżona odpowiada w warunkach powrotu do przestępstwa. W przeszłości była ona karana zarówno za przestępstwa kradzieży, jak i za oszustwa oraz kradzieże z włamaniem, popełniane w warunkach wielokrotnej recydywy. Pomimo przyznania się do popełnionych czynów oskarżona nie wyraziła jakiejkolwiek skruchy, nie podjęła też żadnych starań w kierunku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonej. Uprzednie skazania nie skłoniły oskarżonej do zmiany jej postawy. Nie zrozumiała ona naganności popełnianych uprzednio czynów i po raz kolejny zdecydowała się na popełnienie podobnego przestępstwa. Tym samym oskarżona wykazuje rażące lekceważenie dla obowiązującego porządku prawnego i już chociażby z tej przyczyny brak było podstaw do dalszego łagodzenia wymierzonej jej kary, w szczególności poprzez orzeczenie wnioskowanej przez apelującego kary ograniczenia wolności czy kary grzywny. Natomiast fakt działania w warunkach ograniczonej poczytalności znalazł już odpowiednie odzwierciedlenie w wymiarze kary w granicach dolnego ustawowego zagrożenia. Z uwagi na postawę, właściwości i warunki osobiste, jak i z uwagi na dotychczasowy sposób życia oskarżonej i jej zachowanie po popełnieniu przestępstwa, wielokrotną uprzednią karalność – nie sposób w tej sprawie wykazać pozytywnej prognozy kryminologicznej w odniesieniu do oskarżonejW. D..
Mając powyższe względy na uwadze Sąd Okręgowy orzekł wobec oskarżonej karę łączną na zasadzie pełnej absorpcji (pkt I b części dyspozytywnej), uznając tak ukształtowany wymiar kary za współmierny do zawinienia i w pełni adekwatny do stopnia społecznej szkodliwości przypisanych czynów.
Pozostałe orzeczenia znajdują oparcie w przepisach powołanych w sentencji wyroku.
Mając na uwadze sytuację materialną oraz osobistą oskarżonej Sąd Okręgowy na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił ją z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.