Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 990/18
Data wyroku: 2018-08-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 1037 kc

Sygn. akt III Ca 990/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2017 roku Sąd Rejonowy w Pabianicach w sprawieprowadzonej pod sygn. akt I Ns 193/14 w punkcie 4. tegoż orzeczenia dokonał podziału majątku wspólnegoT. W.iI. W., działu spadków poT. W.iI. W.oraz częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wD., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)w ten sposób, iż przyznał uczestnikowi postępowaniaM. R. (1)udział we współwłasności nieruchomości wynoszący 7/8, pozostawiając nieruchomość we współwłasnościM. R. (1)w udziale wynoszącym 7/8 iA. R.w udziale wynoszącym 1/8. W punkcie 5.a Sąd zasądził od uczestnikaM. R. (1)na rzecz wnioskodawczyniE. P.i uczestnikaB. W.kwoty po 12.814,63 zł, zaś w punkcie 5.b Sąd zasądził od uczestnikaM. R. (1)na rzecz uczestnikaL. R.kwotę 44.962,62 zł.(postanowienie – k. 164-164v)
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne:
T. W.iI. W.zawarli związek małżeński w dniu 20 września 1986 r.
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 1989 r., sygn. akt I Ns 393/89, Sąd RejonowywŁ.dokonał działu spadku poS. W., przyznając na wyłączną własnośćT. W.nieruchomość położoną wD.P.stanowiącą działkęnr 284 oraz ustanawiając na rzeczA. N.prawo do bezpłatnego korzystaniana czas nieoznaczony z lokalu mieszkalnego składającego się z jednej izby o powierzchni16 m2i na rzeczS. W.- pierwszej żonyT. W.i matkiE. P.,J. P.iB. P.- prawo do bezpłatnego korzystaniana czas nieoznaczony z lokalu mieszkalnego składającego się z jednej izby o powierzchni 20 m2.
Obecnie dla wskazanej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta (...).
W dniu 26 października 1990r.T. W.iI. W.zawarli umowę, mocą której rozszerzyli wspólność ustawową postanawiając, że wszelki ich majątek ruchomyi nieruchomy, jaki posiadali w chwili zawarcia umowy oraz jaki w przyszłości nabędą, objęty będzie również wspólnością majątkową.
W 1992 r.T. W.iI. W.podarowaliM. R. (1)wydzieloną z opisanej powyżej nieruchomościdziałkę o numerze (...)o powierzchni 0,05 ha.
T. W.zmarł w dniu 30 lipca 2001r., a spadek po nim nabyła żonaI. W.oraz dzieciB. W.,E. P.,J. W.– po ¼ części.
I. W.zmarła w dniu 3 sierpnia 2013 r., a spadek po niej nabyli po połowieM. R. (1)iL. R..
W dniu 2 czerwca 2016r.J. W.sprzedałA. R.służący mu udział we współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...).
Wartość nieruchomości według stanu na dzień śmierciT. W.t.j. 30 lipca 2001r., przy uwzględnieniu cen aktualnych, wynosi 102.517 zł.
Wartość nieruchomości według stanu na dzień śmierciI. W.t.j. 3 sierpnia 2013r., przy uwzględnieniu cen aktualnych, wynosi 124.414 zł.
Wartość nakładów na nieruchomość dokonanych przezI. W., według ich stanu na rok 2013 wynosi 21.897 zł.
Wartość nieruchomości darowanejM. R. (1)w 1992 r. przezT.iI.małż.W.przy uwzględnieniu jej stanu na datę zawarcia umowy darowizny i cen aktualnych wynosi 24.333 zł.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Przepisart. 31 § 1 k.r.o.stanowi, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należądo majątku osobistego każdego z małżonków.T. W.iI. W.zawarli umowę majątkową małżeńską, mocą której rozszerzyli wspólność ustawową postanawiając,że wszelki ich majątek ruchomy i nieruchomy, jaki posiadali w chwili zawarcia umowy oraz jaki w przyszłości nabędą, objęty będzie również wspólnością majątkową. Na podstawie tej umowy do wspólności majątkowej małżeńskiej weszła - stanowiąca dotychczas majątek odrębnyT. W.- nieruchomość położona wD.P., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)(art. 47 § 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy). Umowna wspólność majątkowa ustała w chwili śmierciT. W.- 30 lipca 2001 r. Stosownie doart. 42w zw. zart. 48 k.r.o.od chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej stosuje się odpowiednio do majątku, który był nią objęty, przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Udziały małżonków w majątku wspólnym w chwili ustania wspólności były równe - zgodnie zart. 50 pkt 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym w dacie ustania wspólności. Z chwilą otwarcia spadku - stosowanie doart. 922 § 1 k.c.- spadkobiercyT. W.nabyli jego prawai obowiązki, w tym udział we współwłasności nieruchomości wynoszący ½. Wartość spadku należało ustalić na 51.258,50 zł (wartość nieruchomości wynosząca 102.517 zł x ½). Zatemz chwilą ustania wspólności majątkowej i nabycia spadku poT. W.przez jego żonę i dzieci, wskazana nieruchomość stała się przedmiotem współwłasnościI. W.w 5/8, orazB. W.,E. P.iJ. W.- po 1/8 części. Wartość ich udziałów we współwłasności wyniosła odpowiednio 77.758,75 zł. i 12.814,63 zł.
Wartość udziałów spadkowych i udziałów we współwłasności nieruchomości Sąd Rejonowy określił opierając się na wartości nieruchomości ustalonej przy uwzględnieniu jej stanu z daty otwarcia spadku poT. W.i cen aktualnych (102.517 zł.).
I. W.zmarła w dniu 3 sierpnia 2013 r. Jej spadkobiercyM. R. (1)iL. R.z chwilą śmierci spadkodawczyni wstąpili w ogół jej praw i obowiązków (art. 922 § 1 k.c.). W skład spadku poI. W.wszedł jej udział we współwłasności nieruchomości wynoszący 5/8. Wartość tego udziału wynosi 77.758,75 zł – co należało ustalić uwzględniając wartość nieruchomości według stanu na dzień śmierci spadkodawczyni i ceny aktualne (wartość nieruchomości 124.414 zł. x 5/8 = 77.758,75 zł.). Od chwili otwarcia spadku poI. W.udziały braciR.we współwłasności nieruchomości wyniosły po 5/16.
W zakresie sposobu podziału majątku wspólnego i działu spadków Sąd Rejonowy wyjaśnił, iż był związany zgodnym wnioskiem stron – z mocy zart. 622§2 k.p.c.w zw.zart. 688 k.p.c.w zw. zart. 46 k.r.o.Stąd sąd przyznał nieruchomość na współwłasnośćM. R. (1)w udziale wynoszącym 7/8 orazA. R.w udziale wynoszącym 1/8.
Na podstawieart. 1039 § 1 k.c.jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczeniana schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniemod obowiązku zaliczenia. Sąd Rejonowy wskazał, iż postępowanie dowodowe wykazało,że w 1992 r.T. W.iI. W.podarowaliM. R. (1)nieruchomość o powierzchni 0,05 ha. Darczyńcami byli oboje małżonkowieW.lecz, w ocenie Sądu I instancji, brak było podstaw do zaliczenia na schedę spadkowąM. R. (1)wartości udziału w nieruchomości darowanego mu przezT. W..M. R. (1)nie dziedziczy poT. W.i nie jest jego krewnym. Darowizna uczyniona na jego rzecz przezT. W.musi być zatem traktowana jak darowizna uczyniona przez osobę obcą, która nie ma żadnego znaczenia dla dziedziczenia tego uczestnika postępowania, gdyż służący mu udział we współwłasności spadkowej nieruchomości wynika z dziedziczenia po matce. I z tego właśnie tytułuM. R. (1)winien zaliczyć na schedę spadkową darowiznę otrzymaną od matki. Zaliczenie to odnosi jednak skutek wyłącznie w stosunku do drugiego ze spadkobiercówI. L.R.. Zaliczenie tej darowizny na poczet schedy spadkowejM. R. (1)nie rzutuje w żaden sposób na wysokość spłat należnych spadkobiercomT. W.. Wartość nieruchomości darowanejM. R. (1)w 1992 r. przezT.iI.małż.W.przy uwzględnieniu jej stanu na datę zawarcia umowy darowizny i cen aktualnych wyniosła 24.333 zł. Wartość udziału darowanego uczestnikowi przezI. W.wyniósł 12.166,50 zł.
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że zaliczenie darowizny na schedę spadkową, stosowniedoart. 1042 § 1 k.c., winno być dokonane w sposób następujący: do wartości spadkuoI. W.należy doliczyć wartość darowizny (wartość spadku 77.758,75 zł. + 12.166,50 = 89.925,25 zł.), następnie ustalić wartość schedy spadkowej każdego spadkobiercy (89.925,25 zł. : 2 = 44.962,63 zł) i zaliczyćM. R. (1)na poczet jego schedy wartość otrzymanej darowizny (44.962,63 zł. - 12.166,50 = 32.796,13 zł.). Wartość schedy spadkowejM. R. (1)po zaliczeniu darowizny wyniosła zatem 32.796,13 zł.
Stosownie do wielkości udziałów pozostałych uczestników we współwłasności nieruchomości, dokonując zaliczenia darowizny na schedę spadkową, Sąd Rejonowy zasądził na ich rzecz odM. R. (1)spłaty:
- na rzeczE. P.iB. W.- w kwotach po 12.814,63 zł.,
- na rzeczL. R.- w kwocie 44.962,62 zł.
Apelację od punktu 5 lit. a i b powyższego postanowienia złożył uczestnikM. R. (1).Skarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, a polegający na niezasadnym pominięciu przy wydawaniu orzeczenia zgodnego wniosku wnioskodawczyni i uczestników postępowaniaL. R.iB. W.co do terminu dokonania na ich rzecz spłat kwot ustalonych przez Sąd, który miał wynosić 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku, w wyniku czego skarżący jest narażony na przymusową egzekucję tych kwot.
Na podstawieart. 381 k.p.c.w zw. zart. 368 § 1 pkt 4 k.p.c.wniósł o dopuszczenie przez Sąd nowych dowodów mających na celu ustalenie schedy spadkowej uczestnikaL. R., który otrzymał od swojej matkiI. W.dwie darowiznyo łącznej wartości 26.000 zł, które winny być zaliczone na schedę spadkowaL. R., a tym samym zmniejszać zasądzoną dla niego odM. R. (1)kwotę tytułem spłaty, której to okoliczności uczestnik nie mógł powołać w toku postępowania, gdyż wiedzę o wskazanej okoliczności powziął już po wydaniu wyrokuw niniejszej sprawie.
Wobec powyższego, skarżący wniósł o zmianę skarżonego postanowienia poprzez ponowne ustalenie wysokości spłat należnych odM. R. (1)na rzeczL. R.oraz poprzez ustalenie 6-miesięcznego terminu spłaty kwot należnychodM. R. (1)na rzecz wnioskodawczyni i uczestników postępowaniaL. R.iB. W., względnie o uchylenie skarżonego postanowieniai przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.(apelacja – k. 514-517)
W odpowiedzi na apelację uczestnikL. R.wniósł o jej oddaleniei zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem II instancji. Zaprzeczył, aby wyrażał zgodę na rozłożenie spłaty zasądzonej kwoty na raty oraz, aby otrzymał jakikolwiek darowiznyodI. W..(odpowiedź na apelację – k. 553-556)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja była bezzasadna.
Chybiony był zarzut uczestnika, iż Sąd Rejonowy pominął przy ustalaniu stanu faktycznego zgodny wniosek wnioskodawczyni i uczestników postępowaniaL. R.iB. W.co do terminu dokonania na ich rzecz spłat kwot ustalonych przez Sąd, który miał wynosić 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku. Powyższe nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. W toku postępowania strony zgodnie natomiast wnosiły o przyznanie nieruchomości na własnośćM. R. (1)ze spłatą wnioskodawczyni i uczestników. Ponadto, niezależnie od powyższego, na ostatnim terminie rozprawy w dniu 23 listopada 2017 rokuM. R. (1)oświadczył, iż jest w stanie uiścić spłatę. Sąd Rejonowy prawidłowo zatem nie odroczył płatności przedmiotowej kwoty. W tym miejscu trzeba zauważyć, iż jedynym zarzutem apelacyjnym wywiedzionym przez uczestnikaM. R. (2), który jako jedyny złożył apelację jest nieodroczenie terminu spłat. Wobec tego należy przyjąć, że postanowienie, w którym Sąd I instancji odroczyłby termin płatności zasądzonych spłat o sześć miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, uprawomocniłoby się na koniec grudnia 2017 roku, co w konsekwencji oznacza, że termin do uiszczenia spłat upłynąłby uczestnikowi z końcem czerwca 2018 roku. Tym samym również z tego względu zgłoszony zarzut apelacyjny nie mógłby zostać uwzględniony.
Sąd Okręgowy nie znalazł również podstaw do przeprowadzenia zawnioskowanychprzez skarżącego w apelacji dowodów stosownie doart. 381 k.p.c.Skarżący nawetnie uprawdopodobnił okoliczności uzyskania darowizn przezL. R., powołując się jedynie na rzekomą rozmowę z uczestnikiem, której ten w odpowiedzina apelację zaprzeczył.
Wobec powyższego, na podstawieart. 368 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., apelację należało oddalić.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 520 § k.p.c.,nie znajdując podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej przedmiotowym przepisem.Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2012 roku (IV CZ 13/12,Lex numer 1232808), w sprawach o podział majątku wspólnego sprzeczność interesów,o której mowa wart. 520 § 2 i 3 k.p.c., nie występuje nawet wówczas, gdy uczestnicy postępowania wskazują różne sposoby podziału tego majątku i zgłaszają w tym zakresie odmienne wnioski. Osoby uprawnione mogą dążyć do zniesienia wspólności w taki sposób, jaki jest ich zdaniem najkorzystniejszy i nie ma to znaczenia dla oceny, że ich interesy są wspólne i niesprzeczne (por. postanowienie SN z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88, Biul. SN 2011, nr 1, poz. 12, Lex numer 688497). Również brak zgody uczestników na określony sposób podziału majątku wspólnego i wniesienie przez nich apelacji nie stwarza samo przez się sprzeczności interesów i nie uzasadnia obciążenia jednego z nich kosztami postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 2010 r. III CZ 46/10 LEX nr 795007).