Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 267/18
Data wyroku: 2018-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Filipiak, Wojciech Kopczyński, Adam Synakiewicz
Podstawa prawna: art. 310§1 kk, art. 270§1 kk

Sygn. akt: II AKa 267/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Wojciech Kopczyński

Sędziowie

SSA Piotr Filipiak
SSO del. Adam Synakiewicz (spr.)

Protokolant

Iwona Zagrocka

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Częstochowie Bożeny Jurczyk- Jędrychy
po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. sprawy
M. K. (1)(K.), synaM.iM. z domu W.,ur. (...)wK.
oskarżonego zart. 310§1 kkiart. 270§1 kkiart. 286§1 kkw zw. zart. 294§1 kkprzy zast.art. 11§2 kk,art. 286§1 kkw zw. zart. 294§1 kk
na skutek apelacji prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 23 marca 2018 roku w sprawie sygn. II K 135/17

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że:

a
uzupełnia opis czynu przypisanego oskarżonemuM. K. (1)o ustalenie, iż działał on w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, oraz o ustalenie, że po uprzednim własnoręcznym nakreśleniu podpisu swojego ojcaM. K. (2)na czystym blankiecie wekslowym jako poręczyciela wekslowego, a następnie po podpisaniu tego dokumentu jako jego wystawca w obecnościD. W., puścił go w obieg poprzez wręczenieD. W.jako autentycznego dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej w postaci podrobionego w opisany sposób weksla in blanco;

b
przyjmuje, że zachowanie oskarżonego stanowiło przestępstwo zart. 310 § 1 k.k.w związku zart. 310 § 2 k.k.oraz zart. 286 § 1 k.k.w związku zart. 294 § 1 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 2 k.k.w związku zart. 12 k.k.;

c
wymierza oskarżonemu obok orzeczonej kary grzywny z mocyart. 310 § 1 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 3 k.k.także karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności;

II. uchyla rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 w zakresie kary pozbawienia wolności oraz rozstrzygnięcia zawarte w punktach 4 i 5 w całości, jak również rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 8 w zakresie opłaty, w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
III. na mocyart. 85 § 1 i 2 k.k.w związku zart. 86 § 1 k.k.wymierza oskarżonemu obok kary łącznej grzywny także karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 5 (pięciu) lat;
IV. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa jedną opłatę za obie instancje w kwocie 3.400 (trzech tysięcy czterystu) złotych i obciąża go wydatkami postępowania odwoławczego w kwocie 20 (dwudziestu) złotych.
SSA Piotr Filipiak SSA Wojciech Kopczyński SSO del. Adam Synakiewicz
Sygn. akt II AKa 267/18

UZASADNIENIE
M. K. (1)został oskarżony o to, że: I. w okresie od 1 października 2014 roku do 20 października 2014 roku wZ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłD. W.do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w kwocie 270.000,00 złotych, stanowiących mienie znacznej wartości, przekazanymi mu w dniu 20 października 2014 r. w związku z zawartą umową pożyczki, za pomocą wprowadzeniaD. W.w błąd co do zamiaru spłaty tej pożyczki oraz co do istnienia zabezpieczenia jej spłaty ze strony ojcaM. K. (2), przedkładającD. W.jako autentyczny dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco oraz dokument w postaci deklaracji wekslowej, na których uprzednio podrobił podpisyM. K. (2)jako poręczyciela wekslowego, tj. o przestępstwo zart. 310 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w związku zart. 11 § 2 k.k.; II. w okresie od 1 września 2015 roku do 18 września 2015 roku wZ.iK., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłJ. W.do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w kwocie 240.000,00 złotych, stanowiącymi mienie znacznej wartości, przekazanymi mu w dniu 18 września 2015 roku w związku z zawartą umową pożyczki, za pomocą wprowadzeniaJ. W.w błąd co do zamiaru spłaty tej pożyczki oraz co do zamiaru zabezpieczenia jej spłaty przez przeniesienie na niego własności nieruchomości w postaci pięciu lokali mieszkalnych położonych w budynku przyul. (...)wS., tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 23 marca 2018 roku, wydanym w sprawie II K 135/17, orzekł: 1. oskarżonegoM. K. (1)uznaje za winnego tego, że w okresie od 1 października 2014 roku do 20 października 2014 roku wZ., woj.(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłD. W.do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w kwocie 270.000,00 złotych, stanowiących mienie znacznej wartości, przekazanymi mu w dniu 20 października 2014 r. w związku z zawartą umową pożyczki, poprzez wprowadzenieD. W.w błąd co do zamiaru spłaty tej pożyczki oraz co do istnienia zabezpieczenia jej spłaty ze strony ojcaM. K. (2)w ten sposób, że podrobił podpis swojego ojcaM. K. (2)na czystym blankiecie wekslowym oraz deklaracji wekslowej jako poręczyciela wekslowego, a następnie po podpisaniu tych dokumentów jako ich wystawca wręczył jeD. W.jako autentyczny dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco oraz dokument w postaci deklaracji wekslowej, to jest za winnego popełnienia przestępstwa zart. 310 § 2 k.k.iart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w związku zart. 11 § 2 k.k.i za to na podstawieart. 310 § 2 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 3 k.k.orazart. 33 § 2 i 3 k.k.wymierza oskarżonemu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności i karę grzywny w ilości 250 (dwieście pięćdziesiąt) stawek dziennych przyjmując, iż jedna stawka dzienna jest równoważna kwocie 50 (pięćdziesiąt) złotych; 2. oskarżonegoM. K. (1)uznaje za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, opisanego w pkt II części wstępnej wyroku, wyczerpującego znamiona przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.w związku zart. 294 § 1 k.k.i za to na podstawieart. 294 § 1 k.k.iart. 33 § 2 i 3 k.k.wymierza oskarżonemu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności i karę grzywny w ilości 250 (dwieście pięćdziesiąt) stawek dziennych przyjmując, iż jedna stawka dzienna jest równoważna kwocie 50 (pięćdziesiąt) złotych; 3. na podstawieart. 85 § 1 i 2 k.k.iart. 86 § 1 i 2 k.k.łączy orzeczone wobec oskarżonego w pkt 1 i 2 wyroku kary pozbawienia wolności i kary grzywny i wymierza mu karę łączną 1 (jednego) roku pozbawienia wolności i karę łączną grzywny w ilości 300 (trzysta) stawek dziennych przyjmując, iż jedna stawka dzienna jest równoważna kwocie 50 (pięćdziesiąt) złotych; 4. na mocyart. 69 § 1 k.k.orazart. 70 § 1 k.k.wykonanie orzeczonej wobec oskarżonej kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesza tytułem próby na okres 3 (trzech) lat; 5. na podstawieart. 72 § 1 pkt 8 k.k.zobowiązuje oskarżonego do wykonania prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 15 grudnia 2015 roku, wydanego przez Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie sygn. akt I Nc 288/15 i utrzymanego w całości w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 7 listopada 2016 r., w sprawie sygn. akt IC 594/16, w terminie 1 (jednego) roku od dnia uprawomocnienia się wyroku; 6. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zobowiązuje oskarżonego do naprawienia w pozostałej części wyrządzonej szkody wobec pokrzywdzonegoJ. W.poprzez zapłatę na jego rzecz kwoty 190.000 (sto dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych; 7. na podstawieart. 627 k.p.k.zasądza od oskarżonegoM. K. (1)na rzecz oskarżyciela posiłkowegoD. W.kwotę 2.760 (dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru; 8. na podstawieart. 627 k.p.k.iart. 2 ust. 1 pkt 3 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnychzasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa opłatę w kwocie 3.180 (trzy tysiące sto osiemdziesiąt) złotych i obciąża go wydatkami w kwocie 2.774,95 zł (dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt cztery złote dziewięćdziesiąt pięć groszy).
Apelację w sprawie wywiodła prokurator, zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonegoM. K. (1)i powołując się naart. 438 pkt 3 k.p.k.zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, polegający na nieprawidłowym uznaniu w odniesieniu do czynu zarzuconego oskarżonemu w punkcie I aktu oskarżenia, że dokument, na którym oskarżonyM. K. (1)podrobił podpis swojego ojcaM. K. (2)jako poręczyciela wekslowego nie był wekslem in blanco, tj. dokumentem uprawniającym do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa wart. 310 § 1 k.k., bowiem w czasie nakreślania przez oskarżonego podpisuM. K. (2)brak było na nim podpisu oskarżonego jako wystawcy weksla i w konsekwencji niezasadnym stwierdzeniu, że zachowanie oskarżonego w tym zakresie wyczerpuje tylko znamiona przestępstwa zart. 310 § 2 k.k.polegającego na puszczeniu w obieg podrobionego weksla in blanco poprzez przekazanie go pokrzywdzonemu, po podpisaniu go przez oskarżonego jako jego wystawcę, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał także znamiona przestępstwa zart. 310 § 1 k.k., bowiem w ramach przyjętej przez siebie metody działania mającej na celu wprowadzenie pokrzywdzonegoD. W.w błąd co do zamiaru spłaty pożyczki oraz istnienia zabezpieczenia jej spłaty ze strony ojcaM. K. (2)i doprowadzenie go w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, podejmował rozciągnięte w czasie, objęte wspólnym zamiarem, zachowania polegające m.in. na tym, że działając w zamiarze sfałszowania dokumentu w postaci weksla in blanco, nakreślił na nim własnoręcznie podpisy swojego ojca, a następnie dla uwiarygodnienia swoich działań, celem wzbudzenia u pokrzywdzonego przekonania o autentyczności tego dokumentu, złożył na nim w jego obecności podpis jako jego wystawca, po czym niezwłocznie dokument ten wraz ze sfałszowaną podobnie deklaracją wekslową, przekazał pokrzywdzonemu, czym wyczerpał znamiona przestępstwa zart. 310 § 1 k.k.iart. 310 § 2 k.k.iart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
W oparciu o ten zarzut prokurator wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzupełnienie opisu czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 1 wyroku o znamiona przestępstwa zart. 310 § 1 k.k.polegającego na podrobieniu przez oskarżonego, poprzez nakreślenie własnoręcznie podpisów swojego ojcaM. K. (2)jako poręczyciela wekslowego, dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco oraz poprzez przyjęcie, że oskarżony działał w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i zakwalifikowanie tego czynu jako przestępstwa zart. 310 § 1 k.k.iart. 310 § 2 k.k.iart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.oraz wymierzenie oskarżonemu za ten czyn na podstawieart. 310 § 1 k.k.przy zastosowaniuart. 11 § 3 k.k.kary 5 lat pozbawienia wolności i na podstawieart. 33 § 2 i 3 k.k.kary grzywny w ilości 250 stawek dziennych przyjmując, że jedna stawka jest równoważna kwocie 50 złotych, a także o zmianę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 zaskarżonego wyroku poprzez połączenie na podstawieart. 85 § 1 i 2 k.k.tej kary pozbawienia wolności z karą pozbawienia wolności orzeczoną w punkcie 2 wyroku i wymierzenie kary łącznej 5 lat pozbawienia wolności oraz o uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 4 i 5 zaskarżonego wyroku, a w pozostałym zakresie o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja prokuratora w całej rozciągłości zasługiwała na uwzględnienie, choć nie sposób nie dostrzec, iż wadliwe sformułowanie zarzutu oskarżonemuM. K. (1)postawionego, które przeniknęło do ostatecznego sądowego rozstrzygnięcia, legło u podstaw błędnej prawnokarnej oceny działania oskarżonego.
Przed przystąpieniem do szczegółowej analizy zarzutu w niej zawartego należy przypomnieć - mimo tego, iż zabrzmi to jak truizm – że nauka materialnego prawa karnego opiera się na fundamencie przestępstwa jako czynie człowieka, czyli jego psychicznie sterowanym zachowaniu. Innymi słowy, tylko takie zachowanie się człowieka może pretendować do roli przestępstwa, które jawi się jako jego czyn. W literaturze wyrażany jest pogląd, że w niektórych przypadkach zachowanie jest synonimem czynu, a w każdym razie bez reszty się z nim pokrywa, niekiedy zaś stanowi tylko jego część składową. O tym, z jaką relacją mamy do czynienia, ma decydować kształt znamion typu czynu zabronionego, a ściślej - znamię czynnościowe, które wskazuje na konieczność wystąpienia jednego lub wielu zachowań składających się na ów typ.
I dalej, z punktu widzenia podstaw odpowiedzialności karnej podstawowe w tym aspekcie zagadnienie stanowi odpowiedź na pytanie o jedność i wielość zachowań, która z kolei prowadzi do odróżnienia jedności i wielości czynów. Tu dodać trzeba, iż ustawodawca zdecydował się na przyjęcie, wart. 12 k.k., konstrukcji czynu ciągłego jako jednego czynu zabronionego, składającego się z dwu lub więcej zachowań. Konstrukcja taka opiera się na założeniu, że czyn stanowiący pewien wycinek zcontinuumaktywności człowieka może mieć złożoną strukturę, której elementami są właśnie współtworzące go zachowania. Czyn zabroniony składający się z dwu lub więcej zachowań stanowi czyn ciągły, w rozumieniuart. 12 k.k., w przypadku wystąpienia następujących przesłanek: a) zachowania podjęte są w krótkich odstępach czasu; b) stanowią realizację z góry powziętego zamiaru; c) gdy przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, zachodzi tożsamość osoby pokrzywdzonej. Podstawę prawnokarnego wartościowania w przypadku zastosowaniaart. 12 k.k.stanowi kompleks dwóch lub więcej zachowań, traktowany jako jedna, integralna i nierozerwalna całość.
Spojrzenie z opisanej perspektywy na zaskarżony wyrok, w tym zwłaszcza jego część motywacyjną, czyni ostateczne rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie tylko zupełnie niezrozumiałym, ale wręcz godzącym w wyżej opisany fundament materialnego prawa karnego. Skoro bowiem Sąd Okręgowy przyjmuje, że działania oskarżonegoM. K. (1)dotyczące pokrzywdzonegoD. W.były rozciągnięte w czasie - w okresie od 1 października 2014 roku do 20 października 2014 roku, od początku ukierunkowane one były na osiągnięcie korzyści majątkowej w postaci pożyczki w kwocie 270.000 złotych, oraz wiązały się one z podejmowaniem szeregu zachowań, tj. wprowadzenieD. W.w błąd co do zamiaru spłaty pożyczki, wprowadzenieD. W.w błąd co do istnienia zabezpieczenia jej spłaty ze strony ojcaM. K. (2), podrobienia w nieustalonym czasie podpisuM. K. (2)na czystym blankiecie wekslowym oraz deklaracji wekslowej jako poręczyciela wekslowego, okazaniu tych dokumentówD. W., następnie podpisanie ich w jego obecności jako ich wystawca, po czym wręczenie tychże dokumentówD. W.jako autentycznych – to winien on konsekwentnie przyjąć, że opisane zachowaniaM. K. (1)stanowiły elementy jednego czynu, w ramach konstrukcji czynu ciągłego opisanego wart. 12 k.k.
Wszak Sąd Okręgowy opisuje, że po spłaceniu terminowo pierwszej pożyczki, dzięki której oskarżony utwierdził pokrzywdzonych o swojej uczciwości i wypłacalności, 1 października 2014 rokuM. K. (1)zwrócił się doD. W.z prośbą o kolejną pożyczkę, tym razem w wysokości 270 000 złotych. Pokrzywdzony ustalił zM. K. (1), że oskarżony będzie poręczycielem aM. K. (2)pożyczkobiorcą. Ponadto ustalili wysokość oprocentowania pożyczki, termin jej spłaty oraz że pożyczka będzie zabezpieczona wekslem wystawionym przezM. K. (2), a oskarżony będzie poręczycielem. Dalej ów Sąd wskazuje, że oskarżony umówił się z pokrzywdzonym, że w celu podpisania umowy, weksla i deklaracji, przyjedzie do niego wraz ze swoim ojcem. Zgodnie z umową, w dniu 20 października 2014 rokuM. K. (1)przyjechał sam do domu pokrzywdzonego, zaproponował, że weźmie pożyczkę na siebie, a ojciec oskarżonego będzie poręczycielem. Oskarżony przywiózł ze sobą wcześniej przygotowane dokumenty w postaci czystego i niepodpisanego przez wystawcę weksla in blanco i deklaracji, które jak zapewnił zostały podpisane osobiście przezM. K. (2)jako poręczyciela, zaś faktycznie zapisy te zostały złożone wcześniej przez samego oskarżonego. Nadto Sąd przyjmuje, że po wydrukowaniu przygotowanej przez oskarżonego umowyD. W.iM. K. (1)złożyli na niej swoje podpisy, podpisali jednocześnie deklarację wekslową,M. K. (1)podpisał również weksel oraz umieścił na nim numer swojego dowodu osobistego oraz numer PESEL, co skutkowało w ostateczności tym, że pożyczka została przekazanaM. K. (1)przez pokrzywdzonego.
Konsekwencją takich ustaleń jest przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że już w dniu 1 października 2014 rokuM. K. (1)podjął działania wprowadzające w błądD. W., po czym w dniu 20 października 2014 roku doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Nadto w nieustalonym dniu, niewątpliwe pomiędzy 1 a 20 października 2014 roku, dokonał on podrobienia dokumentu będącego czystym blankietem wekslowym oraz podrobienia deklaracji wekslowej jako poręczyciel wekslowy po to, by następnie po podpisaniu tych dokumentów jako ich wystawca wręczyć jeD. W.jako autentyczne i utwierdzające go w przekonaniu o należytym i zgodnym z uprzednią umową zabezpieczeniu pożyczki, bez którego nie byłaby ona udzielona.
Podsumowując, Sąd Apelacyjny stwierdza więc, iż w opisanym stanie faktycznym, w ramach poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń i wyciągniętych z nich wniosków, zupełnie niezrozumiałym jest odstąpienie od potraktowania zachowań oskarżonego jako czynu ciągłego w rozumieniuart. 12 k.k., co stanowi nie tylko błąd w ustaleniach faktycznych, ale w konsekwencji skutkuje obrazą prawa materialnego. Niewątpliwie przecieżM. K. (1)działał w opisanym okresie w realizacji z góry powziętego zamiaru, niewątpliwie podjął w krótkich odstępach czasu szereg zachowań mających go prowadzić do założonego celu, oddziaływując przy tym na tę samą osobę. Dlatego też niezbędnym było ocenienie opisanego kompleks zachowańM. K. (1)jako jednej, integralnej i nierozerwalnej całości, prowadzącej do przyjęcia jako podstawy prawnokarnego wartościowania opisanego czynuart. 12 k.k.
To ustalenie, czyli przyjęcie, że oskarżonyM. K. (1)podjął opisane działania w warunkach jednego czynu, o którym mowa wart. 12 k.k., pozwala na przejście do drugiego fundamentu rozważań, czyli ustaleń udzielających odpowiedzi na pytanie, czy zachowania oskarżonego, stanowiąc jeden czyn, pozwalają na jego zakwalifikowanie między innymi jako realizującego znamiona opisane wart. 310 § 1 k.k.Niezbędnym przy tym jest poczynienie w tym miejscu kilku wstępnych uwag natury ogólnej, odnoszących się do analizy orzecznictwa sądów odwoławczych, w tym zwłaszcza Sądu Apelacyjnego w Katowicach w tożsamych przedmiotowo sprawach, celem zaprezentowania istniejącej w praktyce spójnej linii orzeczniczej, odnoszącej się do omawianego typu czynu zabronionego.
I tak, Sąd Apelacyjny w Katowicach w analogicznym stanie faktycznym wyraził już, akceptowany również przez skład obecnie sprawę rozpoznający pogląd prawny, iż podrobienie podpisu poręczyciela wekslowego nie powoduje nieważności samego weksla, tworzy jednak fałszywy obraz zobowiązania wekslowego w części dotyczącej poręczenia wekslowego, który niewątpliwie byłby w stanie wywołać skutki prawne w sferze obrotu gospodarczego pomiędzy uczestniczącymi w nim podmiotami. Sfałszowanie podpisu poręczyciela trzeba więc uznać za tożsame ze sfałszowaniem weksla (wyrok z dnia 27 września 2006 r., II AKa 230/06,LEX nr 217119).W rozpoznawanej sprawie, co istotne dla zobrazowania sytuacji, oskarżony został uznany za winnego tego, że podrobił weksel "in blanco", to jest dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej, poprzez wpisanie na rewersie weksla treści "potwierdzamS.P.", czym wyczerpał znamiona przestępstwa zart. 310 § 1 k.k.Uzasadniając swe stanowisko co do sprawstwa oskarżonego Sąd wskazał, że choć poręczenie wekslowe nie stanowi konstytutywnej cechy weksla in blanco przesądzającej o jego ważności bądź nieważności, a jest jedynie zabezpieczeniem zapłaty weksla, to owo poręczenie wekslowe ma szczególny charakter, różniący go od poręczenia powszechnego, ponieważ poręczyciel wekslowy odpowiada samodzielnie za zobowiązanie, tak samo jak ten, za kogo poręczył. Dalej też Sąd odwoławczy wywiódł, iż całkowitą rację miał Sąd Okręgowy prezentując pogląd, że podpisywanie innej osoby jej nazwiskiem na środku płatniczym lub dokumentach, jakich mowa wart. 310 § 1 k.k., jest fałszerstwem w postaci podrobienia. Tym samym należy podzielić jego stanowisko, że podrobienie podpisu poręczyciela wekslowego nie powoduje nieważności samego weksla, tworzy jednak fałszywy obraz zobowiązania wekslowego w części dotyczącej poręczenia wekslowego, który niewątpliwie byłby w stanie wywołać skutki prawne w sferze obrotu gospodarczego pomiędzy uczestniczącymi w nim podmiotami. Sfałszowanie podpisu poręczyciela trzeba więc uznać za tożsame ze sfałszowaniem weksla.
Podążając tą samą drogą inny skład Sądu Apelacyjnego w Katowicach, tym razem w cytowanym przez skarżącą wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r., wydanym w sprawie II AKa 527/17 (LEX nr 2442703) wskazał, że w pełni podziela utrwalony w judykaturze pogląd, że skoro weksel niezupełny (in blanco) potwierdza istnienie prawa majątkowego, to jest papierem wartościowym. Stanowiąc zaś papier wartościowy, dający podstawę do otrzymania sumy pieniężnej, może być dokumentem uprawniającym do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa wart. 310 § 1 k.k.(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2007 r., sygn. I KZP 2/07, OSNKW 2007/4/31). Jednocześnie ów skład podkreślił, że nie wyłącza odpowiedzialności zart. 310 § 1 k.k.również to, że podrobiony na wekslu zapis nie był elementem warunkującym ważność weksla. Podrobienie podpisu poręczyciela wekslowego tworzy bowiem fałszywy obraz zobowiązania wekslowego w części dotyczącej poręczenia wekslowego, co wywołuje lub może wywołać skutki prawne w sferze obrotu gospodarczego pomiędzy uczestniczącymi w nim podmiotami. Sfałszowanie podpisu poręczyciela trzeba więc uznać za tożsame ze sfałszowaniem weksla, a zatem za czyn realizujący znamionaart. 310 § 1 k.k., który jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisuart. 270 § 1 k.k.i wyłącza jego stosowanie.
Co istotne, orzeczenie to zapadło w analogicznym jak w badanej sprawie stanie faktycznym, kiedy to sprawca został uznany za winnego tego, że działając w podobny sposób, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim podrobieniu dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco, poprzez nakreślenie oświadczenia o poręczeniu oraz podpisu swojej żony, późniejszym jego podpisaniu puścił go w obieg, jako zabezpieczenie dotychczasowych oraz przyszłych zobowiązań, wprowadzając tym samym pokrzywdzoną spółkę w błąd co do faktu odpowiadania za przyszłe zobowiązania również przez poręczyciela weksla in blanco, co wyczerpało znamiona przestępstwa zart. 310 § 1 i 2 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.Sąd Apelacyjny podkreślił, że Sąd pierwszej instancji trafnie ustalił, że przedmiotem czynności wykonawczej przypisanego oskarżonemu czynu ciągłego był weksel in blanco. Podnoszony w apelacji argument, iż w chwili nakreślenia sfałszowanego podpisu poręczyciela na wekslu nie widniał jeszcze podpis wystawcy, nie podważa trafności poczynionych ustaleń faktycznych. Zachowanie oskarżonego było rozciągnięte w czasie, co wynikało z przyjętej przez niego metody działania. Do siedziby pokrzywdzonej spółki udał się z przygotowanym już dokumentem w postaci blankietu weksla z nakreślonym przez siebie (a przez to podrobionym) podpisem innej osoby udzielającej rzekomo poręczenia wekslowego. W obecności wspólnika pokrzywdzonej spółki, oskarżony uzupełnił ten dokument o swój podpis jako wystawcy. Taka chronologia zdarzeń nie zmienia faktu, iż oskarżonemu przypisano jedno przestępstwo składające się z więcej niż jednego czynu (w znaczeniu ontologicznym), z których każdy był objęty wspólnym zamiarem. Chybione jest założenie, jakoby sprawca przestępstwa popełnionego w warunkachart. 12 k.k.miał ponosić inny zakres odpowiedzialności zależnie od tego, jak zaplanuje sobie chronologię działań zmierzających do realizacji uprzednio powziętego, jednego zamiaru. Oskarżony najpierw podrobił podpis poręczyciela wekslowego i z tak przygotowanym dokumentem przybył do siedziby pokrzywdzonej spółki, gdzie zgodnie z powziętym przez siebie planem, złożył swój podpis na wekslu. Nakreślając ten podpis w obecności wspólnika pokrzywdzonej spółki uwiarygodniał swoje działanie i dążył, zresztą skutecznie, do wzbudzenia u niej przekonania, że wręczany weksel in blanco jest pod każdym względem autentyczny. Nie sposób byłoby tego uczynić inaczej, skoro z oczywistych względów nie byłby w stanie spowodować nakreślenia obydwu podpisów w obecności wspólnika, nie ujawniając przy tym fałszerstwa. Podpisanie weksla w jej obecności a następnie jego zabranie w celu uzyskania podpisu poręczyciela również byłoby działaniem co najmniej niezrozumiałym, skoro własnoręczne złożenie podpisu miało znaczenie uwiarygodniające tylko wtedy, gdy łączyło się z przekazaniem od razu weksla drugiej stronie (Lex 2442703).
Dla domknięcia wątku związanego z analizą orzecznictwa sądów powszechnych warto zwrócić uwagę na wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 lipca 2015 r., II AKa 100/15, gdzie również stwierdzono, że sfałszowanie podpisu poręczyciela wekslowego trzeba uznać za tożsame ze sfałszowaniem weksla, podrobienie weksla w tej części stanowi zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.(Lex nr 1798725), przedstawiając przy tym wartościowy wywód prawny omawiający szczegółowe zagadnieniaPrawa wekslowego. W uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia wskazano bowiem, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem piśmiennictwa ów przepis zawiera zasadę samodzielności podpisów i materialnej niezależności zobowiązań wekslowych i stanowi wyraz formalizmuPrawa wekslowego. Jednocześnie realizuje postulat ochrony zaufania, a w ten sposób sprzyja pewności i sprawności obrotu wekslowego. Przepis ten powinien być czytany łącznie zart. 1 i 101dotyczącymi formalnego (zewnętrznego) aspektu podpisu na wekslu - który musi jedynie stwarzać wrażenie bycia własnoręcznym i autentycznym podpisem sygnatariusza. Chodzi w tych przepisach wyłącznie o podpis, jako warunek uznania dokumentu za ważny weksel. Natomiastart. 7 Prawa wekslowegokoncentruje się na materialnej ważności podpisu, rozumianej jako możliwość wykreowania ważnego zobowiązania rzeczywistego sygnatariusza lub osoby, której podpis sfałszowano. Obie regulacje wykazują jednak ścisły związek. Ważność weksla - zakładająca w szczególności opatrzenie go podpisem (art. 1 pkt 8, art. 101 pkt 7)- stanowi warunek zastosowaniaart. 7, natomiast formalna (zewnętrzna) poprawność podpisu, jako rekwizytu wekslowego, pozwala uznać dokument za weksel. W literaturze zwraca się uwagę na to, iż użyte wart. 7sformułowanie "podpisy, które (...) nie zobowiązują" stanowi skrótowy opis sytuacji, gdy mimo istnienia formalnie prawidłowego podpisu nie powstało zobowiązanie wekslowe osoby, która weksel podpisała lub której nazwiskiem weksel podpisano. Przepis ten pozwala na rozróżnienie istnienia formalnie prawidłowego podpisu od istnienia zobowiązania wekslowego osoby podpisanej. Logicznie zakłada konieczność spełnienia dalej idących warunków powstania zobowiązania wekslowego poza położeniem podpisu na formalnie niewadliwym wekslu. Zasada samodzielności podpisów wiąże się ściśle z koncepcją pozoru prawnego. Złożenie podpisu na wekslu niewadliwym formalnie - a zatem stwarzającym pozór istnienia ważnego zobowiązania osób na nim podpisanych - i wydanie go wekslobiorcy uzasadnia odpowiedzialność sygnatariusza niezależnie od wszelkich okoliczności mogących dotyczyć materialnej ważności innych podpisów, ale w wekslu niewyrażonych. Katalog okoliczności powodujących materialną wadliwość podpisów na wekslu przewidziany wart. 7jest otwarty, co wynika z użycia formuły "z jakiejkolwiek innej przyczyny". W ramach przyczyn wadliwości ustawa wyróżnia brak zdolności do zaciągania zobowiązań wekslowych, podpisanie weksla nazwiskiem osoby nieistniejącej (fikcyjnej) oraz fałsz podpisu. Jeżeli więc chodzi o skutki sfałszowania podpisu na wekslu w przypadku, gdy ktoś stwarza pozór autentycznego złożenia podpisu na wekslu przez inną osobę, podpisując się jej nazwiskiem, tak jak to miało miejsce w przypadku przedmiotowych dokumentów, przyjąć należy, iż oba weksle są formalnie prawidłowe, ponieważ sfałszowane podpisy spełniają wymagania podpisu zart. 1 pkt 8 ustawy prawo wekslowe. Oczywiście podpis ten nie zobowiązuje osoby, której imieniem weksel podpisano, choćby dalszy nabywca weksla działał w dobrej wierze. W wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. IV CK 335/05 LEX nr 527092 Sąd Najwyższy stwierdza m.in., że jeśli weksel, nawet ze sfałszowanym podpisem nabywcy, zostaje wprowadzony do obrotu i sprzedany wielokrotnie, fakt ten nie ma wpływu na jego ważność.
Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, iż oskarżonyM. K. (1)wyczerpał swym działaniem także znamiona czynu zabronionego opisanego wart. 310 § 1 k.k.Oskarżony wiedział, że pożyczka zostanie mu przezD. W.udzielona tylko wtedy, kiedy jej zabezpieczenie będzie stanowił poręczony weksel in blanco. Aby osiągnąć swój cel postanowił więc, aby nie wzbudzać podejrzeń pokrzywdzonego, najpierw podrobić na blankiecie wekslowym oraz deklaracji podpis swojego ojcaM. K. (2), a następnie złożyć na nim swój podpis, ale już w obecnościD. W.. Pomimo tego, że w chwili nakreślenia sfałszowanego podpisu poręczyciela na wekslu nie widniał jeszcze podpis oskarżonego jako wystawcy, to zachowanie to kompleksowo oceniane musiało zostać zakwalifikowane jako podrobienie weksla.
Wszak oskarżony przyjął taką właśnie metodę przestępczego działania, polegająca na udaniu się do domu pokrzywdzonego już z przygotowanym dokumentem w postaci blankietu weksla, z nakreślonym na nim przez siebie podpisem ojca rzekomo udzielającego poręczenia wekslowego. To, że dopiero w obecnościD. W.uzupełnił on ten dokument o swój podpis jako wystawcy nie stanowi, wbrew błędnemu przekonaniu Sądu Okręgowego, przeciwskazania dla zakwalifikowania tegoż czynu jako zbrodni zart. 310 § 1 k.k.OskarżonyM. K. (1), co raz jeszcze trzeba podkreślić, tak a nie inaczej zaplanował z góry swe działanie, ukierunkowane na uzyskanie od pokrzywdzonego pieniędzy. Realizując swój plan najpierw podrobił podpis poręczyciela wekslowego i z tak przygotowanym dokumentem udał się do pokrzywdzonego, zapewniając go, iż nieobecność ojca-poręczyciela wynika z przyczyn losowych. Następnie, zgodnie z powziętym przez siebie planem, złożył swój podpis na wekslu w obecnościD. W.. W ten też sposób uwiarygodnił swoje działanie i wzbudził u pokrzywdzonego przekonanie, że wręczany mu weksel in blanco jest pod każdym względem autentyczny. Dzięki temu osiągnął planowany cel, czyli otrzymał odD. W.pieniądze w kwocie 270.000 złotych.
Jasnym w tym momencie staje się, że zachowania oskarżonegoM. K. (1)– podjęte w okresie od 1 października 2014 roku do 20 października 2014 roku wZ., w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, którą było uzyskanie pożyczki w kwocie 270.000 złotych, polegające na wprowadzeniuD. W.w błąd co do zamiaru spłaty tej pożyczki oraz co do istnienia zabezpieczenia jej spłaty ze strony ojcaM. K. (2), poprzedzone podrobieniem podpisu jego ojcaM. K. (2)na czystym blankiecie wekslowym oraz deklaracji wekslowej jako poręczyciela wekslowego, poprzez nakreślenie własnoręcznie podpisów swojego ojcaM. K. (2)jako poręczyciela wekslowego, czyli podrobieniem dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco, a następnie podpisaniu tych dokumentów jako ich wystawca w obecnościD. W.i wręczeniu mu ich jako autentycznych dokumentów, czyli puszczeniu w obieg między innymi dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej w postaci weksla in blanco, jak również dokument w postaci deklaracji wekslowej, doprowadzająceD. W.do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w kwocie 270.000 złotych, stanowiących mienie znacznej wartości, przekazanymiM. K. (1)w dniu 20 października 2014 r. w związku z zawartą umową pożyczki – musiały być zakwalifikowane kumulatywnie jako przestępstwo zart. 310 § 1 k.k.iart. 310 § 2 k.k.orazart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w związku zart. 11 § 2 k.k.w związku zart. 12 k.k.
Przytoczona zmiana opisu czynu oskarżonemuM. K. (1)przypisanego oraz modyfikacja jego kwalifikacji prawnej musiała skutkować zaostrzeniem orzeczonej względem oskarżonego kary do dolnej granicy jej ustawowego zagrożenia, czyli 5 lat pozbawienia wolności. Sąd Apelacyjny pozbawiony był przy tym możliwości orzeczenia innej kary niż kara minimalna, a to z uwagi na obowiązywanie w sprawie zakazu reformationis in peius i domagania się przez skarżącego prokuratora w apelacji orzeczenia właśnie kary 5 lat pozbawienia wolności. Jednocześnie, przy uwzględnieniu zwłaszcza tego, że oskarżonyM. K. (1)jest prawnikiem, który ukończył nawet aplikację radcowską, a więc sprawcą doskonale zdającym sobie sprawę ze skutków przestępczych zachowań godzących w bezpieczeństwo obrotu wekslami, wskazać trzeba, iż kara minimalna jest wyjątkowo łagodną sankcją karną w analizowanym stanie faktycznym.
Kończąc, skutkiem opisanych zmian musiało być również, po pierwsze, uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 w zakresie kary pozbawienia wolności oraz rozstrzygnięć zawartych w punktach 4 i 5 w całości, jak również rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 8 w zakresie opłaty, przy utrzymaniu wyroku w mocy w pozostałej części. Po drugie, niezbędnym stało się orzeczenie, na mocyart. 85 § 1 i 2 k.k.w związku zart. 86 § 1 k.k.wobec oskarżonego obok utrzymanej w mocy kary łącznej grzywny nowej kary łącznej pozbawienia wolności, w minimalnym wymiarze 5 lat, czyli przy posiadania w polu widzenia zakazu reformationis in peius. Wreszcie, należało zgodnie w wnioskiem pełnomocnika zasądzić od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowegoD. W.kwotę 1200 złotych, tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru w postępowaniu odwoławczym, jak również zasądzić od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa jedną opłatę za obie instancje w kwocie 3.400 złotych i obciążyć go wydatkami postępowania odwoławczego w kwocie 20 złotych.
Podstawę prawną orzeczenia stanowiart. 437 § 2 k.p.k.w związku zart. 438 pkt 1 i 3 k.p.k.orazart. 636 § 1 k.p.k.w związku zart. 627 k.p.k.