Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 219/18
Data wyroku: 2018-06-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jerzy Dydo, Maciej Ejsmont, Agnieszka Terpiłowska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 931§2 kc

Sygn. akt II Ca 219/18

POSTANOWIENIE
Dnia 5 czerwca 2018 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Jerzy Dydo
Sędziowie: SO Agnieszka Terpiłowska
SO Maciej Ejsmont           
Protokolant: Violetta Drohomirecka
po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. w Świdnicy
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. K.
przy udzialeZ. W.,S. W. (1)iA. B.
o stwierdzenie nabycia spadku poS. W. (2)iB. W.
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy
z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I Ns 188/17
p o s t a n a w i a:

I

oddalić apelację;

II

zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestników postępowania 120 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

(...)
Sygn.akt II Ca 219/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018r Sąd Rejonowy w Świdnicy I Wydział Cywilny w sprawie z wnioskuJ. K.przy udzialeZ. W.,S. W. (1),A. B.o stwierdzenia nabycia spadku poS. W. (2)zmarłej(...)iB. W.zmarłym(...)stwierdził, że spadek poS. W. (2)na podstawie ustawy nabyli mążB. W., córkaJ. K.po(...)części oraz wnuczkaA. B.i wnukS. W. (1)po(...)części, natomiast spadek poB. W.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: córkaJ. K.w(...)części i wnuczkaA. B.oraz wnukS. W. (1)po(...)części.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu(...). wW.zmarłaS. W. (2), córkaI.iZ., ostatnio zamieszkała wŚ.. W chwili śmierci była żonata zB. W.i z tego związku małżeńskiego posiadała dwoje dzieci:J. K.iZ. W..Z. W.posiada dwoje dzieci: córkęA. B.i synaS. W. (1).
Spadkodawczyni pozostawiła testament, sporządzony w dniu 27 czerwca 2008r. w Kancelarii Notarialnej wŚ.. Na mocy tego testamentu spadkodawczyni wydziedziczyła swojego synaZ. W., ponieważ uporczywie nie dopełniał względem niej obowiązków rodzinnych: od 20 lat nie utrzymuje z nią kontaktów, nawet telefonicznych czy listowych, nie opiekuje się nią, nie interesuje się nią, nie pomaga jej w chorobie.
Nie toczyło się inne postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej ani postępowanie o uznanie za niegodnego dziedziczenia. Uczestnicy nie zawierali umów o zrzeczeniu się dziedziczenia. WnioskodawczyniJ. K.nie składała oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po spadkodawczyni.
A. B.iS. W. (1)przyjęli spadek po zmarłejS. W. (2)wprost.
W dniu(...)wŚ.zmarłB. W., synS.iA., ostatnio zamieszkały wŚ.. W chwili śmierci był wdowcem. Związek małżeński zawierał raz zeS. W. (3) z domu D.(zmarłą dnia(...)) i z tego związku małżeńskiego posiadał dwoje dzieci:J. K.iZ. W..Z. W.posiada dwoje dzieci: córkęA. B.i synaS. W. (1).
Spadkodawca pozostawił testament, sporządzony w dniu 27 czerwca 2008r. w Kancelarii Notarialnej wŚ.. Na mocy tego testamentu spadkodawca wydziedziczył swojego synaZ. W., ponieważ uporczywie nie dopełniał względem niego obowiązków rodzinnych: od 20 lat nie utrzymuje z nim kontaktów, nawet telefonicznych czy listowych, nie opiekuje się nim, nie interesuje się nim, nie pomaga mu w chorobie.
Nie toczyło się inne postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym ani postępowanie o uznanie za niegodnego dziedziczenia. Uczestnicy nie zawierali umów o zrzeczeniu się dziedziczenia. WnioskodawczyniJ. K.nie składała oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po spadkodawcy.
A. B.iS. W. (1)przyjęli spadek po zmarłymB. W.z dobrodziejstwem inwentarza.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że pozostawienie przez spadkodawcówS. W. (2)iB. W.testamentów negatywnych, na mocy których wydziedziczyli oni swojego synaZ. W., bez powołania spadkobiercy do dziedziczenia skutkuje tym, że do dziedziczenia dochodzą osoby uprawnione według przepisów o dziedziczeniu ustawowym. W przedmiotowej sprawie dochodzi do dziedziczenia po obu spadkodawcach ich córkaJ. K.. Powołując się na dominujący w orzecznictwie SN i piśmiennictwie pogląd, zgodnie z którym wydziedziczenie zstępnego prowadzi jedynie do pozbawienia go zachowku bez wyłączenia dziedziczenia jego zstępnych na podstawie ustawy, Sąd Rejonowy uznał, że w rozpoznanej sprawie w miejsce wydziedziczonego syna spadkodawcówZ. W.dziedziczą z ustawy jego zstępni, wnuki spadkodawcówS. W. (1)iA. B.. W przypadku testamentu negatywnego znajduje zastosowanie w drodze analogi przepisart.931 § 2 kczgodnie z którym, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Dalej Sąd Rejonowy stwierdził, że znowelizowany przepisart.1015 § 2 kc, przewidujący fikcję przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza w razie braku oświadczenia spadkobiercy o przyjęciu bądź odrzuceniu spadków otwartych dnia 18 października 2015r i później znajduje zastosowanie do dziedziczenia spadku po zmarłym w dniu 4 lutego 2017rB. W.. Należało więc orzec o przyjęciu spadku poB. W.przez wnioskodawczynię której upłynął półroczny termin do złożenia oświadczenia z dobrodziejstwem inwentarza. Sąd Rejonowy przyjął, że dla uczestnikówA. B.iS. W. (1)nie upłynął termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, ponieważ o uprawnieniu do dziedziczenia dowiedzieli się po otrzymaniu wezwań na rozprawę. Sąd Rejonowy przyjął za prawidłowe oświadczenie uczestników ( złożone przez ich pełnomocnika procesowego) o przyjęciu spadku wprost poS. W. (2)i o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poB. W..
Od postanowienia Sądu pierwszej instancji apelację wniosła wnioskodawczyni zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając:
naruszenie prawa procesowego tj,:

1
art.233 § 1 kpcpoprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przejawiająca się bezpodstawnym wyprowadzaniu przez Sąd I instancji wniosku, że uczestnicy postępowania w osobachS. W. (1)iA. B.są spadkobiercami po zmarłejS. W. (2)iB. W.i nabyli spadek po zmarłejS. W. (2)na podstawie ustawy po(...)części oraz po zmarłymB. W.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza po(...)części mimo braku jakichkolwiek podstaw do takiego uznania, gdyż w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, jedynym spadkobiercą winna być wyłącznie córka zmarłych spadkodawcówJ. K..

2
art.233 § 1 kpciart.328 § 2 kpcpoprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku motywów jakimi kierował się Sąd i niewyjaśnienie w oparciu o jakie normy prawne Sąd I instancji uznał, iż spadek po zmarłych nabyli wnioskodawca i uczestnicy postępowania, chociaż z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż wolą spadkodawców było powołanie do spadku wyłącznie córkiJ. K..

3
art.328 § 2 kpcw związku zart. 233 § 1poprzez wydanie orzeczenia sprzecznego ze stanem faktycznym ustalonym przez Sąd poprzez bezpodstawne przyjęcie, że mimo wydziedziczenia syna spadkodawców uprawnionymi do spadku są zamiast niego uczestnicy postępowania.

4
art.217 kpcw zw. zart. 227 kpcpoprzez pominięcie i nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania uczestników postępowania, mimo że ich zeznania miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia;

II. naruszenie prawa materialnego tj.

1
art. 1018 § 3 kcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że uczestnicy postępowania działający w toku postepowania przed Sądem I instancji przez pełnomocnika złożyli przez pełnomocnika skuteczne oświadczenie o przyjęciu spadku po zmarłejS. W. (2)i zmarłymB. W., podczas, gdy pełnomocnictwo udzielone przez uczestników pełnomocnikowi nie uprawniało do złożenia takich oświadczeń.

2
art. 1015 § 1 kcpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że uczestnicy postępowania działając przez nieprawidłowo umocowanego pełnomocnika złożyli skuteczne oświadczenie o nabyciu spadku po zmarłychS. W. (2)iB. W.o przyjęciu spadku w ustawowym terminie 6 miesięcy i uznanie że ww. uczestnicy postępowania nabyli spadek po zmarłych spadkodawcach.

3
art. 931 § 2 kcpoprzez bezpodstawne przyjęcie, że mimo wydziedziczeniaZ. W.i powołania do spadku wyłącznie córki spadkodawców, do spadku powołani zostali również zstępni wydziedziczonego w osobachS. W. (1)iA. B..

4
art. 1008 kcw związku zart. 1011 kciart. 931 § 2 kcoraz w związku zart. 328 § 2 kpcpoprzez ich błędne zastosowanie w niniejszej sprawie i błędne przyjęcie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że mimo wydziedziczeniaZ. W.prawo do spadku i do zachowku maja zstępni wydziedziczonego – uczestnicy postepowaniaS. W. (1)iA. B..

Wobec powyższych zarzutów wnioskodawczyni wniosła o:

1
zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie punktu I postanowienia poprzez orzeczenie, że spadek poS. W. (2)zmarłej dnia(...)r wW.ostatnio zamieszkałej wŚ.nabyła córkaJ. K.w całości;

2
zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie punktu II postanowienia poprzez orzeczenie, że spadek poB. W.zmarłym dnia(...)wŚ.ostatnio zamieszkałym wŚ.nabyła córkaJ. K.w całości

ewentualnie o :
uchylenie postanowienia Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestników postepowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania dwuinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg nor przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja okazała się ostatecznie bezzasadna, pomimo trafności niektórych zarzutów wnioskodawczyni.
Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych mających oparcie w prawidłowych dowodach z wyjątkiem ustalenia, że uczestnicy postępowaniaA. B.iS. W. (1)skutecznie złożyli oświadczenie o przyjęciu spadeku po zmarłymB. W.z dobrodziejstwem inwentarza. Mimo tego błędnego ustalenia wydane postanowienie odpowiada prawu.
Nietrafny jest główny zarzut apelacji naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisuart.233 § 1 kpcpoprzez wadliwą ocenę dowodów i ustalenie bez żadnej podstawy, że uczestnicy postępowaniaS. W. (1)iA. B.są spadkobiercami z ustawyS. W. (2)iB. W.. Skarżąca próbuje uzasadnić trafność tego zarzutu prezentując pogląd, że wobec wydziedziczenia w testamentach syna spadkodawcówZ. W., wolą spadkodawców było powołanie do spadku wnioskodawczyni. Taki pogląd nie znajduje żadnego uzasadnienia. Testamenty obojga spadkodawców zostały sporządzone w formie aktu notarialnego, a zatem na podstawieart.2 § 2 prawa o notariaciemają charakter dokumentu urzędowego. Zgodnie zart.244 § 1 kpcdokumenty urzędowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Treść obu testamentów jest jasna, jednoznaczna, nie nasuwa żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W obu testamentach zawarto jedynie wydziedziczenie syna spadkodawcówZ. W., są to więc tzw. testamenty negatywne znane w praktyce i prawnie dopuszczalne. Nie ma żadnych podstaw aby na podstawie tych testamentów doszukiwać się innego znaczenia, innej woli spadkodawców niż wynika z ich treści. Sąd Rejonowy prawidłowo powołując się na dominujący w judykaturze i piśmiennictwie pogląd według którego udział spadkowy, który przypadałby z ustawy wydziedziczonemu przez spadkodawcę, jego dziecku przypada zstępnym wydziedziczonego, ustalił, że do kręgu spadkobierców ustawowych weszli z ustawy uczestnicy postępowaniaS. W. (1)iA. B.. Skutki wydziedziczenia dotyczą bowiem wyłącznie osoby wydziedziczonego a nie jego zstępnych (art.1011 kc), toteż zstępni wydziedziczonego dziedziczą po nim na podstawie ustawy tak jak gdyby nie dożył on otwarcia spadku. ( tak SN w uchwale z dnia 3 grudnia 2015r III CZP 85/15).
Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 217 kpcw związku zart.227 kpcpoprzez pominięcie i nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania uczestników postępowania. Wniosek o przesłuchanie uczestników nie został zgłoszony ani przez wnioskodawczynię ani przez pełnomocnika wnioskodawczyni. Sąd wzywał na rozprawę uczestników postępowania, którzy się jednak nie stawili. W takim wypadku dysponując zapewnieniem spadkowym wnioskodawczyni i testamentami Sąd Rejonowy miał podstawy aby pominąć dowód z przesłuchania uczestników. Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisuart. 328 § 2 kc.Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 kpcmoże być podstawą do uchylenia zaskarżonego orzeczenia tylko wówczas gdy sporządzone przez Sąd uzasadnienie w tak dużym stopniu nie spełnia wymogów przewidzianych wart. 328 § 2 kpc, że nie nadaje się do merytorycznej kontroli instancyjnej. Taka sytuacja w rozpoznanej sprawie nie zachodzi. Sporządzone przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienie odpowiada bowiem wymogom zart.328 § 2 kpc.
Trafny okazał się zarzut apelacji naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisówart.1018 § 3kci w konsekwencjiart.1015 § 1 kc.
Sąd Rejonowy uznał za skuteczne, zgodne z prawem oświadczenie pełnomocnika procesowego uczestników złożone na rozprawie w dniu(...)o przyjęciu spadku po zmarłymB. W.z dobrodziejstwem inwentarza oraz o przyjęciu spadku poS. W. (2)wprost. Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że dla uczestników postępowaniaS. W. (1)iA. B.nie minął do dnia rozprawy przewidziany wart.1015 § 1 kctermin do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Tyle tylko, że uczestnicy takiego oświadczenia osobiście nie złożyli. W ich imieniu oświadczenie złożył pełnomocnik procesowy. Zgodnie zart.1018 §3 kcoświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Powołany przepis przewiduje zatem dla pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku formę szczególną. O ile uczestniczka postępowaniaA. B.miała pełnomocnictwo szczególne zgodne zart. 1018/§ 3 kc, to pełnomocnik procesowy przedłożył pełnomocnictwo nie spełniające wymogów w zakresie formy przewidzianej wart.1018 § 2 kc.Pełnomocnictwo dla pełnomocnika procesowego k.47 zawierało wprawdzie umocowanie do złożenia w imieniu mocodawców- uczestników postępowania oświadczenia o przyjęciu spadku poB. W.z dobrodziejstwem inwentarza, ale nie było urzędowo poświadczonego przez notariusza podpisu. W tej sytuacji złożone przez pełnomocnika procesowego oświadczenia o przyjęciu spadku nie były skuteczne, nie wywołały skutków prawnych. Mimo to orzeczenie Sądu Rejonowego o nabyciu przez uczestników spadku poB. W.z dobrodziejstwem inwentarza jest zgodne z prawem tj. znowelizowanymart.1015 §2 kc, który ma zastosowanie w rozpoznanej sprawie. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie szczęściu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Rejonowy nie naruszył oczywiście przepisuart.931 § 2 kcco zostało wyjaśnione w pierwszej części uzasadnienia i nie ma potrzeby powołania wyżej przytoczonych argumentów.
Z powyższych względów na podstawieart.385 kpcw związku zart.13 § 2 kpcapelacja podlegała oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart.520 § 3 kpc.
(...)