Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1092/17
Data wyroku: 2017-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 444 § 1 kc

Sygn. akt III Ca 1092/17

UZASADNIENIE
A. O., w ostatecznie sprecyzowanym stanowisku procesowym, zażądała zasądzenia na jej rzecz od(...) Państwowych Spółki Akcyjnejkwoty 61.000 złotych zadośćuczynienia, kwoty 4.320 złotych tytułem odszkodowania za koszty pomocy osób trzecich oraz kwoty 2.527,46 złotych tytułem odszkodowania za koszty dojazdu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a także ustalenia odpowiedzialności pozwanej za skutki wypadku mogące powstać w przyszłości.
Pozwana spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości.
Wyrokiem z dnia 10 marca 2017 roku Sąd Rejonowy w Brzezinach zasądził na rzecz powódki kwotę 30.000 złotych tytułem zadośćuczynienia oraz kwotę 4.924,80 złotych tytułem odszkodowania, ustalając również odpowiedzialność pozwanej za skutki wypadku mogące powstać w przyszłości. Z treści uzasadnienia orzeczenia wynika, iż Sądmeritiuznał za odpowiednią kwotę 45.000 złotych zadośćuczynienia, kwotę 6.480 złotych tytułem odszkodowania za koszty opieki oraz kwotę 907,20 złotych tytułem odszkodowania za koszty dojazd, jednakże pomniejszył wskazane wartości o 1/3 w związku z ustalonym przyczynieniem się poszkodowanej do powstania szkody. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, iż za uznaniem przyczynienia się powódki przemawia fakt, iż szła ona oblodzonym chodnikiem, mając świadomość jego śliskości i nie skorzystała z możliwości przejścia ulicą.
Przedmiotowe orzeczenie zostało zaskarżone przez powódkę w części, tj. w pkt 4, oddalającym powództwo co do kwoty 31.000 złotych zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 6.000 złotych od dnia 4 czerwca 2014 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 25.000 złotych od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma rozszerzającego powództwo z dnia 8 czerwca 2015 roku, a także co do kwoty 1.922,66 złotych tytułem zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu. Skarżąca zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie prawa procesowego, a toart. 233 k.p.c.oraz naruszenie prawa materialnego, tj.art. 362 k.c.w zw. zart. 11 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym,art. 445 § 1 k.c.orazart. 444 § 1 k.c.w zw. z § 2 ust 1b) rozporządzenia w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych. Powódka zakwestionowała ustalenie przez Sąd jakiegokolwiek stopnia przyczynienia, wskazała na rażąco zaniżoną kwotę zadośćuczynienia oraz błędnie obliczoną wysokość odszkodowania tytułem kosztów dojazdu. Opierając apelację na tak skonstruowanych zarzutach skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
Apelacja okazała się zasadna w przeważającej części, co skutkowało zmianą zaskarżonego orzeczenia.
Powyższa konstatacja nie przekreśla jednak faktu, że Sąd Rejonowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy w pełni podziela i uznaje jako swoje. Uchybienia stwierdzone w postępowaniu odwoławczym, których dopuścił się Sądmeritinie dotyczą bowiem błędnego ustalenia stanu faktycznego, lecz wadliwie zastosowanego prawa materialnego.
Tym samym już na wstępie należy uznać zarzuty apelacji, których przedmiotem jestart. 233 k.p.c.za bezzasadne. W rzeczywistości bowiem większość z nich nie zmierza do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, lecz podważa dokonaną przez organ procesowy wykładnię przepisów prawa materialnego. Dotyczy to tak kwestii zadośćuczynienia jak i przyczynienia się poszkodowanej do powstania szkody. Sąd Rejonowy prawidłowo przecież ustalił, żeA. O.szła oblodzonym chodnikiem, mając faktyczną możliwość korzystania z jezdni, czego skarżąca nie kwestionuje, a zarzuca jedynie, że takie jej zachowanie nie może być uznane za przyczynienie się w rozumieniuart. 362 k.c.. Podobnie Sądmeritiprzy ocenie rozmiarów krzywdy wziął pod uwagę wszystkie czynniki mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia, zaś powódka czyni Sądowi temu zarzut deprecjacji tych czynników przy ocenie adekwatności zasądzonego świadczenia kompensacyjnego.
Odrębnego rozważania wymaga jednak podniesiony zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.w zakresie błędnego ustalenia wysokości kosztów poniesionych przez poszkodowaną z tytułu dojazdów do placówek medycznych. Tak skonstruowane uchybienie w istocie bowiem godzi w ustalenia faktyczne poczynione przez Sądmeriti,podważając ich zasadność. Zdaniem powódki Sąd obliczając wysokość poniesionych przez powódkę kosztów winien wziąć pod uwagę treśćrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 rokuw sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych.
Sąd Okręgowy nie podziela jednak stanowiska zaprezentowanego przez skarżącą. Przypomnieć przy tym należy, że skuteczne podniesienie w apelacji zarzutu naruszeniaart. 233 k.p.c.wymaga od skarżącego wskazania jakie dowody zostały przez Sąd błędnie zinterpretowane, przy jednoczesnym wykazaniu jakim regułom- odnoszącym się do oceny wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów- uchybiono. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.(por. wyrok SA w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2017 roku I ACa 87/17).
Przenosząc to na grunt sprawy niniejszej Sąd Okręgowy wskazuje, iż przyjęcie przez Sądmeritijako podstawy obliczeń średniego spalania samochodu na poziomie 6l/100km. oraz pomnożenie tej wartości przez liczbę przejechanych przez poszkodowaną kilometrów, uznać należy za metodą pozostającą w zupełnej zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co czyni niedopuszczalnym skuteczne zakwestionowanie ustaleń faktycznych w tym zakresie. Wyliczona w ten sposób faktyczna wysokość szkody, choć oczywiście nadal pozostaje pewnego rodzaju wartością szacunkową na co pozwalaart. 322 k.p.c., to jednak w pełni wyraża rozmiar uszczerbku w majątku poszkodowanej związanego z koniecznością podróży do placówek medycznych.
Próba objęcia obowiązkiem kompensacji także potencjalnych kosztów amortyzacji pojazdu, nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku, bowiem w niniejszej sprawie szkoda w tym oznaczonym zakresie, nie została w żaden sposób udowodniona i wymyka się obowiązkowi kompensacyjnemu spoczywającemu na pozwanej. Nie można także abstrahować od okoliczności, że przepisy powołanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury nie mogą być w sprawie niniejszej stosowane wprost, a co najwyżej na zasadzie pewnej analogii. Tymczasem bez zasięgnięcia wiedzy specjalistycznej, nie można ustalić, że stawka przyjęta w tym akcie prawnym w istocie wyrażałaby choćby przybliżony koszt amortyzacji pojazdu osobowego, którym poruszała się poszkodowana, a to przecież pozostawało przedmiotem ustaleń faktycznych.
Reasumując zatem dotychczasowe rozważania stwierdzić należy bezzasadność podniesionych w apelacji zarzutów prawa procesowego. Niemniej jednak nie decyduje to o bezzasadności całego środka odwoławczego, bowiem dalsze wywiedzione tam zarzuty, w przeważającej części okazały się trafne.
Przede wszystkim za słuszny należy potraktować zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 362 k.c.przez uznanie, że powódka w jakikolwiek sposób przyczyniła się do powstałej szkody. Rację ma skarżąca, że dla skutecznego miarkowania roszczenia z tytułu przyczynienia się poszkodowanego do szkody, wymaga się ustalenia nieprawidłowości (naganności) jego zachowania(por. wyrok SA w Łodzi z dnia 24 marca 2017 roku I ACa 1238/16). Tymczasem w niniejszej sprawie powódce nie można poczynić zarzutu zawinienia, ani choćby obiektywnie nieprawidłowego zachowania. Poszkodowana poruszała się przecież chodnikiem, a zatem miejscem przeznaczonym do ruchu pieszych, zaś sugerowanie, że powinna skorzystać, wbrew obowiązującym regułom ruchu drogowego, z nieoblodzonej ulicy, nie może być traktowane inaczej niźli poważne nieporozumienie. Podobnie ocenić należy pogląd, iż powódka „świadoma przemijającej sprawności fizycznej” powinna wybrać inną drogę na spacer. Takie stanowisko wymyka się racjonalnej analizie i prowadziłobyde factodo ograniczenia swobody poruszania się osób starszych czy kalekich, traktując tego rodzaju zachowania jako naganne. Jednocześnie także, bezzasadnie premiowałoby czy uprzywilejowało podmioty odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa na drogach publicznych, które obowiązki swoje wykonują w sposób niedbały.
Skutkiem ustalenia braku przyczynienia się poszkodowanej do powstania szkody musi być zasądzenie dodatkowo, ponad kwoty zasądzone wyrokiem Sądu I instancji, kwot 15.000 złotych zadośćuczynienia oraz 302,40 złotych tytułem odszkodowania za koszty dojazdów do placówek medycznych.
Na marginesie stwierdzić jedynie trzeba, że powódka pomimo zakwestionowania zasadności zmniejszenia świadczeń odszkodowawczych przez przyjęcie przyczynienia, nie zaskarżyła wyroku Sądu Rejonowego w przedmiocie odszkodowania z tytułu poniesionych kosztów opieki, których wysokość również została przecież pomniejszona w oparciu oart. 362 k.c.Fakt ten uniemożliwia Sądowi Okręgowemu ingerencję w treść prawomocnego orzeczenia w tym zakresie, mimo słuszności wywiedzionego w apelacji zarzutu.
Kolejnym zarzutem wywiedzionym w apelacji, który okazał się trafny, jest zarzut naruszeniaart. 445 § 1 k.c.przez jego błędną wykładnię polegającą na niewłaściwej interpretacji pojęcia „odpowiedniej sumy zadośćuczynienia”.
Zadośćuczynienie ma charakter uznaniowy i zmiana jego wysokości możliwa jest tylko wówczas, gdy stwierdza się oczywiste naruszenie ogólnych zasad ustalania wysokości zadośćuczynienia. Ma to miejsce gdy sąd pominął jakieś istotne okoliczności wpływające na szacowanie odpowiedniego zadośćuczynienia lub nie nadał im takiego należytego znaczenia. Wobec tego zarzuty, których intencją jest wykazanie wadliwości rozstrzygnięcia, poprzez zawyżenie lub zaniżenie kwoty zadośćuczynienia za krzywdę, mogą być uznane za skuteczne jedynie w tych sprawach, w których zapadłe rozstrzygnięcie w sposób oczywisty i rażący narusza przesłanki ustalenia wysokości zadośćuczynienia (vide. wyrok SA w Katowicach z 24.08.2017r. III APa 19/17, wyrok SA w Łodzi z 23.08.2017r. I ACa 89/17).
W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie niniejszej Sąd I instancji w istocie nie nadał należytego znaczenia ustalonym przez siebie czynnikom mającym wpływ na wysokość zadośćuczynienia i ustalając je na poziomie 45.000 złotych, dopuścił się rażącego zaniżenia świadczenia odszkodowawczego. Rację trzeba przyznać skarżącej, że Sądmeritiwydaje się deprecjonować znaczenie trwałego upośledzenia prawej, wiodącej ręki poszkodowanej co musi w znacznym stopniu utrudniać jej codzienne funkcjonowanie, nawet teraz, po prawie 7 latach od zdarzenia szkodzącego. Katalog czynności niemożliwych do wykonywania samodzielnie przez poszkodowaną prawą ręką nie zamyka się bowiem jedynie w niemożności odkręcania słoików, wykręcania prania, czy innych tego typu podobnych, okazjonalnych czynnościach, ale musi znacząco wpływać na ogół zachowań wymagających manualnych zdolności.
Przypomnieć należy, że na wyrządzoną krzywdę, mającą być przedmiotem kompensacji wpływają takie czynniki jak procent doznanego uszczerbku na zdrowiu, dramatyzm doznań, wstrząs psychiczny, intensywność cierpień fizycznych i moralnych, czas ich trwania, nieodwracalność następstw wypadku, konieczność korzystania z pomocy innych osób,  wiek poszkodowanego, a także inne adekwatne czynniki tj. szanse na przyszłość czy bezradność życiową (vide. wyrok SA w Krakowie z 28.03.2017r. I ACa 1481/16, wyrok SA w Katowicach z 16.03.2017r. I ACa 1045/16, wyrok SA w Warszawie z 07.09.2017r. I ACa 697/17)).
W ocenie Sądu Okręgowego rozmiar cierpień doznanych przez poszkodowaną na skutek wypadku z grudnia 2010 roku zasługuje na kompensację w żądaną przez niej wysokości 61.000 złotych. Za taką konstatacją przemawia przede wszystkim znaczny rozmiar cierpień psychicznych i fizycznych doznanych na skutek urazu, konieczność korzystania z pomocy innych osób po wypadku, 22% uszczerbek na zdrowiu oraz trwałość upośledzenia funkcji prawej ręki.
Z zarzutów prawa materialnego wywiedzionych w apelacji jedynie ostatni z nich, kwestionujący wysokość przyznanego powódce odszkodowania tytułem kosztów dojazdów, nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem równie chybiony okazał się zarzut błędnych ustaleń faktycznych w tym zakresie, o czym traktował wcześniejszy wywód, a czego ponowne przytaczanie wydaje się zbędne i bezprzedmiotowe.
Poświęcenia odrębnego wywodu wymaga zagadnienie wyjaśnienia sposobu zasądzenia roszczeń odsetkowych. W tym zakresie wskazać trzeba bowiem na dwie okoliczności. Pierwszą z nich jest fakt, że w sprawie nie doszło do prawidłowego doręczenia pozwanemu pisma rozszerzającego powództwo z dnia 1 września 2014 roku, skutkiem czego nie mogło ono odnieść materialnoprawnego skutku przewidzianego wart. 455 k.c., zaś pismo rozszerzające powództwo z dnia 8 czerwca 2015 roku zostało doręczone pozwanemu prawidłowo dopiero z dniem 25 sierpnia 2016 roku. Drugą z okoliczności jest dostrzeżona przez Sąd Okręgowy nieprawidłowość w orzeczeniu w przedmiocie odsetek od zadośćuczynienia i odszkodowania od dnia 10 listopada 2010 roku, podczas gdy zdarzenie szkodzące, z którego powódka wywodzi roszczenie procesowe, miało miejsce po upływie ponad 1,5 miesiąca od wskazanej daty.
Zauważyć jednak trzeba, że orzeczenie zostało zaskarżone wyłącznie przez stronę powodową, co uniemożliwia Sądowi Okręgowemu modyfikację wyroku w zakresie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek, co tyczy się zarówno odsetek przyznanych od dnia 10 listopada 2010 roku (kiedy do zdarzenia w ogóle nie doszło), jak i tych przyznanych od dnia 4 czerwca 2014 roku (kiedy nieprawidłowo doręczono pismo rozszerzające powództwo).
Zasądzone przez Sąd Okręgowy świadczenia, w wysokości przewyższającej wysokość ujętą w wyroku Sądu I instancji, stały się wymagalne dopiero z dniem następnym po doręczeniu pozwanemu odpisu pisma rozszerzającego powództwo z dnia 8 czerwca 2015 roku w sposób prawidłowy, a zatem z dniem 26 sierpnia 2016 roku.
Z uwagi na wszystko powyższe Sąd Okręgowy dokonał zmiany zaskarżonego wyroku na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., oddalając apelację w części w jakiej okazała się ona bezzasadna zgodnie zart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania I instancyjnego orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.uznając, że powódka uległa jedynie nieznacznej części swojego żądania, wygrywając proces w 98%. W poczet kosztów zaliczono- koszty zastępstwa procesowego ustalonego na podstawierozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduw brzmieniu obowiązującym w dniu wytoczenia powództwa w kwocie 2.400 złotych, koszt opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych, zwrot opłaty od pozwu oraz uiszczonej opłaty od rozszerzonej części powództwa w kwocie 1782 złotych oraz zwrot poniesionych przez powódkę wydatków tytułem zaliczek na wynagrodzenie biegłych w kwocie 855,36 złotych
Od pozwanej nakazano ściągnąć kwotę 1473,92 złotych stanowiącą równowartość nieuiszczonej części opłaty od rozszerzonej części powództwa w kwocie 1.611 złotych i nieuiszczonych wydatków w kwocie 7,80 złotych (opłata za kserokopię dokumentacji medycznej k. 87), pomniejszoną o kwotę 144,88 złotych- niewykorzystaną część zaliczki na wynagrodzenie biegłego rehabilitanta za sporządzenie opinii uzupełniającej.
O kosztach postępowania apelacyjnego również orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c., bowiem skarżąca wygrała to postępowanie w 95%. W poczet kosztów zaliczono- koszty zastępstwa procesowego ustalonego na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 1.800 złotych (§ 2 pkt 5w zw. z§ 10 ust. 1 pkt 1)oraz zwrot opłaty od apelacji w kwocie 1.647 złotych.