Sąd Okręgowy w Płocku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 119/18
Data wyroku: 2018-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Michalska, Małgorzata Szeromska, Renata Wanecka
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc i nast.

Sygn. akt IV Ca 119/18
26 kwietnia 2018r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Płocku, IV Wydział Cywilny – Odwoławczy
w składzie następującym
Przewodnicząca: SSO Małgorzata Michalska
Sędziowie:  SO Małgorzata Szeromska
SO Renata Wanecka (spr.)
Protokolant:   Katarzyna Lewandowska
po rozpoznaniu na rozprawie 19 kwietnia 2018r.
sprawy z wnioskuM. C.
z udziałem GminyR., Skarbu Państwa – Starosty(...),S. P. (1)iM. S.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Sierpcu z 7 listopada 2017r.,
sygn. akt I Ns 391/16
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić odM. C.na rzecz GminyR.kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za II instancję.

Sygn. akt IV Ca 119/18

UZASADNIENIE
21 lipca 2016M. C.złożyła w Sądzie Rejonowym w Sierpcu wniosek o stwierdzenie, że z dniem 19 października 2002 roku nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w miejscowościŁ.gminaR., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jakodziałka nr (...).
W odpowiedzi na wniosek GminaR.wniosła o jego oddalenie, podnosząc, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki samoistnego posiadania nieruchomości przez wymagany ustawą okres czasu.
Skarb Państwa – Starosta(...)wS.przyłączył się do wniosku o zasiedzenie, ale tylko co do częścidziałki nr (...), tj. w obrębie istniejącego ogrodzenia.
Wnioskodawczyni zmieniła więc swoje stanowisko i wniosła o stwierdzenie zasiedzenia w zakresie obejmującym częśćdziałki nr (...).
S. P. (1)iM. S.nie uznali wniosku, domagali się jego oddalenia.
Sąd Rejonowy ustalił:
Nieruchomość położna wŁ., gminaR., oznaczona w ewidencji gruntów i budynków, jakodziałka nr (...), stanowi własność Skarbu Państwa; powstała ona w wyniku podziałudziałki nr (...)o powierzchni 43,15 ha. W ewidencji gruntów, jako władająca nieruchomością wpisana jest GminaR.i użytkowana jest jako droga, która prowadzi wzdłużdziałek nr (...), które stanowiły własność Skarbu Państwa, a następnie GminyR..Działka nr (...)zabudowana jest zespołem dworsko – parkowym, pozostałe są niezabudowane.
Zarówno działki stanowiące obecnie własność wnioskodawczyni, jak idziałka nr (...), położone są w granicach zabytkowego założenia wpisanego do rejestru zabytków, jako dwór drewniany wraz z parkiem krajobrazowym i sadem owocowym. Do 1999 roku w budynku dworu mieściła się publiczna szkoła, a następnie do 2002 roku, biblioteka gminna. Znajdowały się tam również mieszkania komunalne. W tamtym okresiedziałka nr (...)użytkowana była przez wszystkich mieszkańców miejscowościŁ., był to bowiem jedyny dojazd do budynku szkoły.
W 2004 roku działki nr(...)nabyli na wyłączną własnośćR.iM.małżonkowieK.. Po zakupie nieruchomości przeprowadzili oni częściowy remont dworu. Ogrodzili też posesję, stawiając bramę nadziałce nr (...)od stronydziałki nr (...), stanowiącej obecnie własnośćS. P. (1), co uniemożliwia korzystanie z częścidziałki nr (...)innym mieszkańcom. Od stronydziałki nr (...)działkę nr (...)oddziela furtka, zaś istniejące kiedyś przejście zostało porośnięte roślinnością.
16 października 2012 rokuR.iM. K.sprzedali nieruchomośćM. C.. Na zlecenie wnioskodawczyni, po wykonaniu dalszych prac remontowych w dworze, wykonana została dokumentacja prac rewitalizacyjnych parku przy dworze, w skład którego wchodzi takżedziałka nr (...). Prace w tym zakresie nie zostały wykonane, z uwagi na ujawniony w trakcie tych działań, brak tytułu własności wnioskodawczyni dodziałki nr (...).
Właścicielemdziałki nr (...)jestS. P. (2), który w 2013 roku nadziałce nr (...), na wysokości nieruchomości stanowiącej jego własność, zbudował ogrodzenie, uniemożliwiając w ten sposób wnioskodawczyni dojazd do jej nieruchomości od strony drogi publicznej.
Dokonując oceny prawnej, Sąd I instancjiwskazał, że zasiedzenie jest pierwotnym sposobem nabycia własności rzeczy przez osobę nie mającą tytułu prawnego, w drodze długotrwałego posiadania tej rzeczy w sposób odpowiadający wykonywaniu tego władztwa przez właściciela. Do przesłanek nabycia własności nieruchomości należy zatem samoistność posiadania i upływ czasu, który jest zróżnicowany w zależności od dobrej bądź złej wiary posiadacza.
Sąd Rejonowy podniósł, że samoistnym posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (art. 336 kc). Posiadanie wedługkodeksu cywilnegojest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym, który polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. W przypadku nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, posiadanie to musi mieć charakter posiadania samoistnego, właścicielskiego, a zatem charakteryzującego się tym, że posiadacz włada rzeczą w zakresie, w jakim to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony.
Sąd podkreślił, że efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości), nie jest przesłanką posiadania. Dla istnienia posiadania bowiem nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania. Zgodnie z treściąart. 339 kc, domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym, przy czym zgodnie zart. 337 kc, posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Jedynie wówczas, gdy zachodzi równocześniecorpusianimus, a zatem samoistne posiadanie nieruchomości z wolą władania nią jak jej właściciel, można mówić o tego rodzaju posiadaniu, które prowadzić może do zasiedzenia. Wola posiadania dla siebie, a więc traktowanie siebie jak właściciela, jest zasadniczym elementem posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Sąd Rejonowy wskazał przy tym, że o samoistności nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego, podobnie zresztą jak fakt czynienia na przedmiot posiadania choćby znacznych nakładów finansowych. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Jeżeli zaś chodzi o kwestię istnienia po stronie posiadacza dobrej bądź złej wiary, to Sąd podniósł, iż nieformalny nabywca nieruchomości nie może zostać uznany za posiadacza w dobrej wierze.
Sąd I instancji stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż co najmniej do 2002 roku zdziałki nr (...)korzystali wszyscy mieszkańcyŁ.. Byli to nie tylko rodzice odprowadzający swoje dzieci do szkoły, ale również ludzie, którzy mieszkali w lokalach na terenie dworu oraz czytelnicy korzystający z gminnej biblioteki. Dopiero od listopada 2004 roku, kiedy gminaR.sprzedaładziałki (...)i od kiedy małżonkowieK.pobudowali ogrodzenie, można w ocenie Sądu przyjąć, iż dla wnioskodawczyni i jej poprzedników prawnych, rozpoczął się okres samoistnego posiadania w rozumieniu powyższych rozważań. Na dzień zamknięcia rozprawy był to okres 13 lat, czyli niewystarczający zarówno przy przyjęciu dobrej, jak i złej wiary.
Sąd zaznaczył, że konieczność przeprowadzenia prac związanych z konserwacją parku dworskiego nie ma wpływu dla oceny, czy istnieją przesłanki do stwierdzenia zasiedzenia. Gdy chodzi o upływ czasu, toart. 172 kcprzewiduje dla nieruchomości dwudziestoletni i trzydziestoletni termin zasiedzenia.
Rozstrzygając o kosztach postępowania, Sąd Rejonowy powołał się naart. 102 kpc.
Apelację od postanowienia złożyłaM. C., zaskarżając je w całości i zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na ustaleniu, że nie upłynął wymagany wart. 172 kctrzydziestoletni okres samoistnego posiadania nieruchomości przez wnioskodawczynię i jej poprzedników prawnych (tj. przez małżonkówK.i GminęR.).
Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że z dniem 19 października 2012r. nabyła ona przez zasiedzenie własność nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), położonej we wsiŁ., gminaR..
GminaR.orazS. P. (1)iM. S.wnieśli o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy aprobuje i przyjmuje za własne.
Nie ma racji wnioskodawczyni twierdząc, że nie ma podstaw do ustalenia, że Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości położonej we wsiŁ., gminaR., stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem 199. Świadczy o tym treśćksięgi wieczystej (...), gdzie w dziale II wpisany jest Skarb Państwa na podstawie Dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Działka nigdy nie stanowiła własności GminyR., choć o ewentualnym posiadaniu jej przez Gminę można mówić dopiero od momentu powstania samorządu terytorialnego, tj. od 19 marca 1990r., kiedy weszła w życieustawa z 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym(Dz. U. 2017.1875 -j.t.).
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że wnioskodawczyni nie wykazała samoistnego posiadania nieruchomości objętej wnioskiem przez okres 30 lat, nawet przy skorzystaniu z możliwości doliczenia posiadania poprzednika prawnego (art. 176 kc). Zasada doliczania czasu posiadania pozwala utrzymać ciągłość posiadania, która dla terminu zasiedzenia ma podstawowe znaczenie. Zasada następstwa w posiadaniu oznacza, że każdy kolejny posiadaczin statu usucapiendiwchodzi w posiadanie swojego poprzednika (poprzedników); następstwo to nie ogranicza się do bezpośredniego poprzednika, ale obejmuje wszystkich poprzedników będących posiadaczami samoistnymi (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 1987 r., III CRN 96/87, OSNCP 1988, nr 11, poz. 157).
M. C.może powoływać się na przeniesienie samoistnego posiadania przezR.iM.małżonkówK., którzy 16 listopada 2004r. kupili od GminyR.nieruchomość rolną położoną we wsiŁ., składającą się zdziałek (...)o powierzchni 2,45 ha. Nie ma wątpliwości, że nie nabyli onidziałki nr (...). Przetarg poprzedzający zbycie tej nieruchomości nie obejmowałdziałki nr (...). Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji polegającej na przebudowie i rozbudowie dawnego budynku dworu i zagospodarowaniu terenu zespołu dworsko – parkowego z 20 czerwca 2005r. obejmuje jedyniedziałki (...). Nawet jeśli małżonkowieK., dążąc do odtworzenia dawnego parku wokół dworu, objęli w posiadanie takżedziałkę (...), to nie nastąpiło to wcześniej niż z chwilą nabycia przez nich nieruchomości składającej się zdziałek (...), czyli w 2004r. Zatem nawet przy doliczeniu okresu samoistnego posiadania przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni, nie upłynął jeszcze wymagany ustawą okres 30 lat.
Co do zasady byłoby możliwe doliczenie okresu samoistnego posiadania przez poprzednika prawnego małżonkówK., czyli przez GminęR.. Wnioskodawczyni nie wykazała jednak, aby nastąpiło przeniesienie posiadania samoistnegodziałki (...)przez Gminę na rzecz małżonkówK., którzy samowolnie objęli tę część nieruchomości w samoistne posiadanie. Ogrodzenie, które zostało wzniesione przez małżonkówK.nadziałce (...)było działaniem samowolnym. Dlatego też, wbrew przekonaniu wnioskodawczyni, doliczenie posiadania samoistnego GminyR.nie może mieć w tym wypadku miejsca.
Ewentualne uchybienia GminyR.lub Skarbu Państwa, polegające na nieprawidłowym wyodrębnieniu działek, które odpowiadałyby powierzchnią i kształtem dawnego zespołu dworsko – parkowego, który istniał przed wojną, nie mają znaczenia dla ustalenia, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.
Należy podkreślić, że nienaruszalność prawa własności jest zasadą konstytucyjnie określoną – od której tylko wyjątkowo wprowadza się odstępstwa. Zasiedzenie stanowi właśnie odstępstwo od tej zasady i to daleko idące. W związku z tym wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności (uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2003r., P 3/03, OTK – A 2003, nr 8, poz. 82). Ponieważ wnioskodawczyni nie wykazała, że jest samoistną posiadaczkądziałki (...)co najmniej od 30 lat, nawet po doliczeniu czasu posiadania jej przez małżonkówK., nie można stwierdzić zasiedzenia. Dlatego też zarzut niewłaściwego zastosowaniaart. 172 kcjest nietrafny.
Ponieważ stan prawnydziałki (...)jest uregulowany, prowadzona jest dla niejksięga wieczysta (...), istnieje możliwość podjęcia rokowań w celu nabycia tej nieruchomości na podstawie umowy. Brak podstaw do nabycia własności przez zasiedzenie nie wyklucza przecież zakupu tej nieruchomości, co ostatecznie mogłoby zwieńczyć dotychczasowe starania wnioskodawczyni o odtworzenie dawnego zespołu dworsko – parkowego.
Z tych wszystkich względów, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 kpc.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu oart. 520 § 2 kpc, uznając że interesy uczestników w sprawie o zasiedzenie były sprzeczne. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika GminyR.została ustalona zgodnie z § 10 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 5 pkt. 1 w zw. z § 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.