Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 267/18
Data wyroku: 2018-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Skorupka, do Andrzej Tekieli, Cezariusz Baćkowski
Słowa kluczowe: Naprawienie szkody
Podstawa prawna: art. 5 k.c.

Sygnatura akt II AKa 267/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA Jerzy Skorupka
Sędziowie: SSA Cezariusz Baćkowski
SSO del. do SA Andrzej Tekieli (spr.)
Protokolant: Joanna Klisiewicz-Hałaj

    przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu Dariusza Szyperskiego

po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r.
sprawy wnioskodawcyS. R.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
z powodu apelacji wniesionej przez wnioskodawcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt III Ko 55/18

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokatK. J.kwotę 147,60 zł. w tym27,60 zł. podatku od towarów i usług tytułem udziału pełnomocnika z urzędu w postępowaniu odwoławczym oraz dalsze 84,41 zł. tytułem kosztów dojazdu pełnomocnika z miejsca siedziby kancelarii adwokackiej na rozprawę apelacyjną;

III
stwierdza, że koszty sądowe za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
WnioskodawcaS. R.zastępowany przez pełnomocnika z urzędu złożył na podstawieart. 552 § 2 k.p.k.wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Świdnicy kwoty 500.000 zł. tytułem zadośćuczynienia i kwoty 5.604 zł. tytułem odszkodowania za niesłuszne skazanie wnioskodawcy wyrokiem Sądu Rejonowego w Wałbrzychu II Wydział Karny z dnia 10 grudnia 2012 r. sygn. akt II K 158/07 utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt : IV Ka 641/13, a następnie uchylonym do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym przez Sąd Najwyższy – wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r. ( sygn. akt V KK 217/14 ), co skutkowało uchyleniem wyroku w całości i umorzeniem postępowania wobec wnioskodawcy wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy, sygn. akt IV Ka 975/14.
Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z dnia 17 maja 2018 roku w sprawie III Ko 55/18:
I.na podstawieart. 555 k.p.k.oddalił wniosek w całości;
II. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokataK. J.z Kancelarii Adwokackiej wŚ.kwotę 265,68 zł. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcyS. R.przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu;
III. na podstawieart. 554 § 4 k.p.k.koszty postępowania w sprawie zaliczył na rachunek Skarbu Państwa.
Apelację od powyższego wyroku złożyła pełnomocnik z urzęduS. R.zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego a toart. 5 k.c.w związku zart. 77 , art. 64 ust. 2 , art. 41 ust. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejpoprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w sprzeczności zarzutu przedawnienia podniesionego przez Prokuraturę Okręgową w Świdnicy na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. z zasadami współżycia społecznego a które to stanowiło nadużycie prawa podmiotowego w niniejszej sprawie;
- naruszenie prawa materialnego art. 77 , w zw. zart. 41 ust. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejpoprzez ich niezastosowanie w sytuacji stwierdzenia iż roszczenia na podstawieart. 552 k.p.k.z którymi wystąpił wnioskodawca mają charakter cywilnoprawny oraz przyjęcie przez sądmeritiiż roszczenieS. R.uległo przedawnieniu wskutek przyjęcia rocznego terminu przedawnienia;
- naruszenie przepisów postępowania a toart. 167 k.p.k.w zw. zart. 366 § 1 k.p.k.które miały istotny wpływ na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia; polegającym na zaniechaniu dopuszczenia przez sądmeritidowodów wskazanych w treści uzasadnienia do wniosku o zasądzenie odszkodowania oraz zadośćuczynienia, co skutkowało nieustaleniem przez Sąd I instancji istotnych okoliczności w niniejszej sprawie, w szczególności dotyczącego sprzeczności podniesionego zarzutu przedawnienia z zasadami współżycia społecznego;
a które w konsekwencji doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych które miały wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia polegających na:
- przyjęciu iż wnioskodawcaS. R.posiadał informacje o treści normatywnej związanej z terminem przedawnienia roszczeń o których mowa wart. 552 k.p.k., w sytuacji gdy wnioskodawca nie miał świadomości w zakresie w.w terminu.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, oraz pozostawienie do rozstrzygnięcia temu sądowi orzeczenia w zakresie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem I i II instancji.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy że Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie roczny termin przedawnienia roszczeń przewidzianych wrozdziale 58 kodeksu postępowania karnego, wynikający z aktualnego brzmieniaart. 555 k.p.k.W tym kontekście Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje argumentację Sądu I instancji dotyczącą interpretacji art. 40 ust.1 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 23 października 2013 r. poz.1247 ze zm. ), art. 25 ust.3 ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 1 kwietnia 2016 r. poz. 437 ze zm. ) oraz pogląd dotyczący niestosowania w sprawieart. 4 § 1 k.k.( str. 4 – 5 pisemnego uzasadnienia wyroku, k. 39 odwrót – 40 akt ). Jak się wydaje skarżący pełnomocnik zaakceptował powyższą argumentację, nie sformułował bowiem zarzutów dotyczących obrazy powyższych przepisów. Bezsporny jest również fakt, że wnioskodawcaS. R.uchybił rocznemu terminowi przedawnienia roszczeń , skoro jego uprawnienie powstało w dniu wydania wyroku umarzającego postępowanie ( wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie IV Ka 975/14 ), a pismo dotyczące „wyznaczenia obrońcy z urzędu celem sporządzenia oraz podpisania wniosku o odszkodowanie oraz zadośćuczynienie…” złożone zostało przez niego 8 listopada 2017 r.( k. 1- 4 akt III Ko 218/17 Sądu Okręgowego w Świdnicy), wniosek pełnomocnika o odszkodowanie i zadośćuczynienie wpłynął zaś do wyżej wymienionego sądu w dniu 13 marca 2018 r.
Sporna na gruncie niniejszej sprawy była kwestia naruszeniaart. 5 k.c.tj. czy podnosząc zarzut przedawnienia roszczeń na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. prokurator nie nadużył prawa podmiotowego, w szczególności czy zarzut ten nie był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych powszechnie przyjmuje się, że do wyjątkowych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi określonemu wart. 555 k.p.k.zaliczyć można: długotrwałą obłożną chorobę, całkowity upadek sił powodujący konieczność zapewnienia opieki osoby trzeciej w sprawach codziennej egzystencji, chorobę psychiczną, ubezwłasnowolnienie, długotrwały pobyt za granicą połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem. Żadna z tych okoliczności nie miała miejsce w odniesieniu do wnioskodawcyS. R.. Wnioskodawca nie jest także osobą życiowo nieporadną, na co wskazywał już Sąd I instancji w pisemnym uzasadnieniu wyroku. Ugruntowany w orzecznictwie jest również pogląd że do takich wyjątkowych okoliczności nie można natomiast zaliczyć przekroczenia terminu do wystąpienia z roszczeniem z powodu braku wiedzy o nim, braku informacji w tym zakresie ze strony sądu (za wyjątkiem sytuacji gdy doszło do błędnego pouczenia ) czy też braku wiedzy prawniczej oraz że Skarb Państwa nie może ponosić odpowiedzialności za zaniechanie poinformowania wnioskodawcy przez jego obrońcę o możliwości dochodzenia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie( por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 9 lutego 2017 r. II Aka 530/16 Lex 2278207, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 grudnia 2017 r. II Aka 509/17 Lex 2461347, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 20 kwietnia 2016 r. II Aka 77/16 Lex 2047156, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 15 lutego 2018 r. II Aka 8/18 Lex 2493600, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r. IV KK 172/02 ). Sąd Apelacyjny w wyżej wymienionym składzie w całości zgadza się z powyższymi zapatrywaniami. Skarżąca nie może więc skutecznie powoływać się na powyższe okoliczności.
Skarżąca pełnomocnik eksponuje w swojej apelacji argumentację zawartą w jednym z najnowszych orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki zart. 555 k.p.k.i5 k.c.– w wyroku SN z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt V KK 391/17. W judykacie tym Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na dwukrotną w ostatnim czasie zmianę stanu prawnego odnośnie okresu przedawnienia zart. 555 k.p.k.wyżej wymienionymi ustawami, tj. ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw - z 1 roku do 3 lat, od 1 lipca 2015 r. i ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, od 15 kwietnia 2016 r. - ponownie z 3 lat do 1 roku. W kontekście tej ostatniej zmiany Sąd Najwyższy wskazał na element „zaskoczenia” zmianą stanu prawnego bez żadnych środków ochronnych, które to postepowanie ustawodawcy powinno być oceniane na płaszczyźnieart. 5 k.c.Sąd Apelacyjny w zupełności zgadza się z taką oceną postepowania ustawodawcy, zważywszy, się żevacatio legisustawy z dnia 11 marca 2016 r. to był okres zaledwie kilkunastu dni, trudny do opanowania nowego stanu prawnego przez osoby z przygotowaniem prawniczym, a cóż dopiero przez osoby bez takiego przygotowania.
Powracając w realia niniejszej sprawy wskazać jednakowoż należy, że wnioskodawcaS. R.przekroczył roczny termin przedawnienia roszczeń nie o tydzień, miesiąc czy nawet o pół roku, co w kontekście stosowaniaart. 5 k.c.mogłoby być usprawiedliwione rażąco krótkimvacatio legisprzyjętym w ustawie z dnia 11 marca 2016 roku. Wnioskodawca zgłosił swoje roszczenie ponad 1 rok i 6 miesięcy po upływie rocznego terminu przedawnienia zart. 555 k.p.k., który upłynął w dniu 23 kwietnia 2016 r. Przesłuchany na tą okoliczność na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r.S. R., poza kwestią nieznajomości przepisów prawa, w szczególności ustawy z dnia 11 marca 2016 roku powołał się na fakt iż toczyły się wobec niego postępowania o wydanie wyroków łącznych, on zaś „tak to sobie ułożył” że najpierw uzyska zaliczenie okresu pozbawienia wolności na poczet kary a potem wystąpi o odszkodowanie ( k.32 odwrót ). Z powyższego wynika ,że wnioskodawca kalkulował , świadomie zwlekał ze złożeniem wniosku, co w żaden sposób nie może być uznane za okoliczność która usprawiedliwiałaby uchybienie terminowi zart. 555 k.p.k.W sprawie III K 137/16 Sądu Okręgowego w Świdnicy o wyrok łączny wnioskodawcaS. R.złożył wniosek o wydanie wyroku łącznego w grudniu 2016 r., wyrok Sądu I instancji zapadł 16 marca 2017 r. W sprawie tejS. R.korzystał z pomocy obrońcy z urzędu, mógł więc zasięgnąć pomocy prawnej co do sposobu i terminu złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie i zgłosić roszczenie, które również uchybiałoby rocznemu terminowi przedawnienia, mogłoby jednak być inaczej ocenione w kontekścieart. 5 k.c.i „zaskoczenia” zmianą stanu prawnego przez ustawodawcę. Nie sposób w tej sytuacji uznać, że zgłoszenie zarzutu przedawnienia roszczenia przez prokuratora w niniejszej sprawie stanowiło nadużycie prawa podmiotowego.
Oczywistą, i należy mieć nadzieję że niekwestionowaną przez żadną władzę w Polsce jest zasada, że każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania (art. 41 ust. 5 Konstytucji RP) i każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP). W niniejszej sprawie jednak wnioskodawcaS. R.w sposób znaczny uchybił terminowi do dochodzenia roszczenia wynikającego z bezprawnego pozbawienia wolności i w kontekście zasad współżycia społecznego zart. 5 k.c.mogłoby to być usprawiedliwione jedynie wyjątkowymi okolicznościami. Takie wyjątkowe okoliczności w niniejszej sprawie nie miały miejsca.
Niezasadnie skarżąca zarzuca że Sąd I instancji nie dopuścił w sprawie dowodów wskazanych w treści uzasadnienia wniosku o zasadzenie odszkodowania oraz zadośćuczynienia. Przedawnienie dochodzenia roszczenia jest bezwzględną przeszkodą do dalszego prowadzenia postępowania, w tym postępowania dowodowego, wszelkie zaś okoliczności istotne z punktu widzeniaart. 5 k.c.wynikały z przesłuchania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Na podstawiaart. 29 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturzei § 17 ust 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd Apelacyjny zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.K. J.kwotę 147,60 zł. w tym 27,60 zł. podatku od towarów i usług tytułem udziału pełnomocnika z urzędu w postępowaniu odwoławczym oraz dalsze 84,41 zł. tytułem kosztów dojazdu pełnomocnika z miejsca siedziby kancelarii adwokackiej na rozprawę apelacyjną.
Na podstawiaart. 554 § 4 k.p.k.Sąd Apelacyjny stwierdził, że koszty sądowe za postepowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.
SSA Cezariusz Baćkowski SSA Jerzy Skorupka SSO(del.do SA) Andrzej Tekieli