Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 1559/15
Data wyroku: 2017-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Lehmann

Sygnatura akt XII C 1559/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Poznań, dnia 22 listopada 2017 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Zofia Lehmann
Protokolant:Starszy sekretarz sądowy Elżbieta Witaszczyk
po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa
A. P., zam.ul. (...),(...)-(...) S.
E. P. (1), zam.ul. (...),(...)-(...) S.
G. C., zam.ul. (...),(...)-(...) S.
przeciwko(...) S.A.z siedzibą wW.,ul. (...),(...)-(...) W.
- odszkodowania z tytułu wypadków komunikacyjnych, z wyłączeniem spraw o symbolu 325, 014oc i 014 pz

I
Zasądza od pozwanego:

1
na rzecz powódkiA. P.kwotę 70.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąE. P. (2);

2
na rzecz powódkiA. P.kwotę 70.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąP. P. (1);

3
na rzecz powódkiE. P. (1)kwotę 20.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąE. P. (2);

4
na rzecz powódkiE. P. (1)kwotę 20.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąP. P. (1);

5
na rzecz powódkiG. C.kwotę 50.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąE. P. (2);

6
na rzecz powódkiG. C.kwotę 50.000,-zł z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 3 maja 2015 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia związanego ze śmierciąP. P. (1).

I
Kosztami niniejszego postepowania obciąża pozwanego i w związku z tym:

1
nakazuje ściągnąć od niego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 14.000,-zł z tytułu nieuiszczonej opłaty sądowej oraz kwotę 1.747,55,-zł z tytułu pozostałej części wydatków na przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody z opinii biegłych.

2
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.067,20,-zł z tytułu zwrotu części wydatków poniesionych przez nich na przeprowadzone w niniejszej sprawi dowodu z opinii biegłych oraz stawiennictwo świadka;

3
zasądza od pozwanego na rzecz:

a
powódkiA. P.kwotę 3.634,-zł z tytułu zwrotu poniesionego przez nią kosztu jej procesowego zastępstwa;

b
powódkiE. P. (1)kwotę 2.434,-zł z tytułu zwrotu poniesionego przez nią kosztu jej procesowego zastępstwa;

c
powódkiG. C.kwotę 3.634,-zł z tytułu zwrotu poniesionego przez nią kosztu jej procesowego zastępstwa;

1
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 1.303,-zł związaną ze stawiennictwem ich pełnomocnika na rozprawach przed Sądem Okręgowym w Poznaniu;

2
kosztem procesowego zastępstwa pozwanego obciąża go we własnym zakresie.

SSO Zofia Lehmann

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia8 lipca 2015 rokuwniesionym przeciwko pozwanemu(...) S.Az siedzibą wW., pełnomocnik procesowy w osobieadwokata, reprezentujący powódkiA. P.,E. P. (1),G. C.wniósł o:

1
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiA. P.kwoty140.000,- złwraz z ustawowymi odsetkami od dnia3 maja 2015 rokudo dnia zapłaty,

2
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiA. P.zwrotu kosztów tego procesu - według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie34,- złoraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości7.200,- zł,

3
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiE. P. (1)kwoty40.000,- złwraz z ustawowymi odsetkami od dnia3 maja 2015 rokudo dnia zapłaty,

4
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiE. P. (1)zwrotu kosztów tego procesu - według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie34,- złoraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości4.800,- zł,

5
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiG. C.kwoty 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia3 maja 2015 rokudo dnia zapłaty,

6
o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódkiG. C.zwrotu kosztów tego procesu - według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie34,- złoraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości7.200,- zł.

Uzasadniając pozew - powódki podały, że domagają się od pozwanego zasądzenia ww kwot z tytułuzadośćuczynieniaz uwagi na śmierć poniesioną w wypadku samochodowym przezE. P. (2)orazP. P. (1), które były matką i siostrą powódkiA. P., synową i wnuczką powódkiE. P. (1)oraz córką i wnuczką powódkiG. C.. (k. 2-12 akt).
Postanowieniem z dnia17 sierpnia 2015 rokuwydanym w tej sprawie powódki zostały zwolnione od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od pozwu, a w pozostałej części ich wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalono (k. 70 - 71 akt).
W odpowiedzi na pozew pozwany(...) SAz/s wW., także działający przez pełnomocnika procesowego w w osobieradcy prawnego,wniósł o oddalenie powództwa powódek w całości oraz o zasądzenie od nich na jego rzecz zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów jego zastępstwa procesowego - według norm przepisanych oraz opłaty sądowej od pełnomocnictwa w kwocie17,- zł.
Pozwany podniósł, że roszczenia ich nie zostały prawidłowo sformułowane, bowiem żądanie każdej z nich powinno odnosić się osobno do zadośćuczynienia po każdej z ww. zmarłych. Zakwestionował także ich żądania co do zasady, jak i co do wysokości. Zakwestionował także podaną przez nie ich podstawę prawną opartą oart. 448 k.c.oraz wskazał, że nie wykazały one, jakie ich dobra osobiste doznały uszczerbku na skutek związanego z tym sporem wypadku z dnia4 czerwca 2000 roku. (k. 84 - 90 akt).
Strony do chwili wydania wyroku w tej sprawie podtrzymały swoje żądania.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
E. P. (2)była matką powódkiA. P.,córką powódkiG. C.i synową powódkiE. P. (1).
MałoletniaP. P. (1)była siostrą powódkiA. P.oraz wnuczką powódekE. P. (1)iG. C..
W2000 rokuE. P. (2)miała 25 lat, jej córkaP. P. (1)7lat.
E. P. (2)wraz z mężemR. P.oraz córkamiP. P. (1)i powódkąA. P.mieszkali razem z powódkąE. P. (1)w miejscowościS.. Relacje między nimi układały się dobrze i nie było między nimi sporów. W czasie gdyE. P. (2)była w pracy powódkaE. P. (1)opiekowała się jej córkami, zaś czas wolny spędzały razem np. pijąc wspólnie kawę.
W miejscowości tej mieszkała także matkaE. P. (2)- powódkaG. C.; była one zżyte ze sobą; do1994 rokumieszkały ze sobą. Potem często się odwiedzały i dużo czasu spędzały razem. Powódka ta także często opiekowała się swoją pierworodną wnuczkąP. P. (2).
E. P. (2)była dobrą matką, spędzała dużo czasu z dziećmi;P. P. (1)była grzeczna i opiekowała się powódkąA. P..
W2000 rokupowódkaA. P.była4,5rocznym dzieckiem; pamięta, że spędzała czas z mamą i bawiła się z siostrą, jeździły razem do babci. Powódka ta była bardzo zżyta ze swoją mamą.

dowód:

zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania świadkaJ. K. (2)(k. 108 - 109 akt),  zeznania  powódkiG. C.(k. 134 - 135 akt),  zeznania powódkiE. P. (1)(k. 135 akt), zeznania powódkiA. P.(k. 135 akt).
W dniu4 czerwca 2000 rokumiał miejsce wypadek samochodowy spowodowany przezR. P., ojca powódkiA. P.. W jego wyniku na miejscu zginęła jego żonaE. P. (2)na skutek odniesienia wielonarządowych obrażeń i zachłyśnięcia się krwią; zaś ich małoletnia córkaP. P. (1)na skutek odniesionych obrażeń głowy po przewiezieniu jej do szpitala. Samochodem prowadzonym przez niego podróżowała także jego córka powódkaA. P., która doznała stłuczenia czaszki, wstrząśnienia mózgu, złamania trzonu obu kości udowych powodujących chorobę zagrażająca życiu. Jechali oni na wakacje.
PowódkaA. P.pamięta fragmenty tego wypadku, w tym krzyki. Została ona odwieziona do szpitala w miejscowościL., założono jej gips na obie nogi, dużo płakała, czuła się osamotniona. Personel szpitala zapewniał ją, że jej mama jest leczona w innej placówce, lecz zdawała ona sobie wówczas sprawę z tego, że to nieprawda. Ojciec jejR. P.– natomiast - był hospitalizowany w szpitalu w miejscowościJ..

dowód:

akt oskarżenia (k. 18-25 akt),  uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Jaworze w sprawie II K 411/00 (k. 26-35 akt), akt zgonuP. P. (1)(k. 36 akt),   zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania świadkaJ. K. (2)(k. 108-109 akt), zeznania powódkiA. P.(k. 135 akt).
PowódkaE. P. (1)usłyszała w radiu komunikat o wypadku drogowym. W godzinach wieczornych policja zawiadomiła ją, że zginęła w nim jej synowaE. P. (2)oraz wnuczkaP. P. (1). Nie mogła w to uwierzyć[; bardzo schudła, wyglądała jak przysłowiowy cień.
PowódkaG. C.przebywała wówczas nad jeziorem. Od powódkiE. P. (1)dowiedziała się o powyższym - była to dla niej trauma.
Następnego dnia powódki przybyły do szpitala, nie pokazano im zwłok zmarłych.
Babcie powódkiA. P.tj. powódkiE. P. (1)iG. C.odwiedzały ją szpitalu wL.co dwa dni. Chcąc opuścić szpital wychodziły w czasie, gdy małoletnia wówczasA.spała.
W dzień pogrzebu, w którym uczestniczyło wiele dzieci ze szkoły, do której uczęszczałaP. P. (1),powódkaG. C.brała leki uspokajające; po nim wymagała opieki lekarskiej. Później przyjmowała leki ziołowe; nie korzystała jednak z pomocy psychologicznej czy psychiatrycznej.

dowód:

zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania świadkaJ. K. (2)(k. 108-109 akt),  zeznania  powódkiG. C.(k. 134 - 135 akt),  zeznania powódkiE. P. (1)(k. 135 akt).
Po zakończeniu hospitalizacji powódkąA. P.opiekowała się przede wszystkim babcia tj. powódkaE. P. (1)oraz również babcia tj. powódkaG. C.. Miała ona założony opatrunek gipsowy. Stała się zamknięta w sobie; płakała po nocach; nie korzystała jednak z pomocy psychologicznej ani psychiatrycznej; wspierali ją członkowie jej rodziny.
Po wypadku powódkaE. P. (1)nie mogła spać, cierpiała na bezsenność. Nie korzystała z pomocy psychologicznej ani psychiatrycznej. Leczący ją zapisywali jej leki psychotropowe; ale nie chciała ich brać mając pod opieką wnuczkę tj. powódkęA. P..Przez okres roku po tym zdarzeniu wypadku czuła się najgorzej; gdy patrzyła na ww. małoletnią uświadamiała sobie, że nie ma i nie będzie miała ona matki. Po śmierciE. P. (2)przeszła na rentę, aby móc opiekować się nią.

dowód:

zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania powódkiE. P. (1)(k. 135 akt),  zeznania powódkiA. P.(k. 135 akt).
WyrokiemSądu Rejonowego w Jaworzew sprawie o sygnaturze aktII K 411/00R. P.został uznany za winnego spowodowania powyższego wypadku.Łączyła go wówczas umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych z pozwanym(...) S.Az siedzibą wW.
Bezsporne, jak również dowód:  uzas adnienie wyroku (k. 26-35 akt).
PowódceA.P.cały czas brakuje matki; jest skryta i nerwowa. Nie pamięta kiedy dowiedziała się o jej śmierci i o śmierci jej siostryP. P. (1),wiedziała o tym, ale nie chciała o tym rozmawiać. Najbardziej brakowało jej matki w okresie dojrzewania oraz wDniach Matki. Ma dobry kontakt z babciami tj. powódkamiG. C.iE. P. (1);z ojcem oraz przyrodnim rodzeństwem, które jest w wieku10i11lat;  otrzymuje od nich wsparcie.
Wspomnienia związane z opisanym wypadkiem pojawiają się u niej nadal, chociaż stara się o tym nie myśleć;  nadal ma zdjęcia i pierścionki po mamie.

dowód:

zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania świadkaJ. K. (2)(k. 108-109 akt),  zeznania powódkiA. P.(k. 135 akt),
Życie powódkiG. C.po tym wypadku uległo zmianie; nie potrafiła się śmiać, ani bawić. Do dzisiaj odczuwa ona stratę córki i wnuczki, szczególnie podczas uroczystości rodzinnych oraz ich urodzin i ich imienin; codziennie odwiedza ich groby; ma ich zdjęcia powieszone na ścianie. Ma ona ma jeszcze jedną córkę, która mieszka w okolicach miejscowościŁ.. Ma troje wnucząt; utrzymuje z nimi kontakt, w tym z wnuczką tj. powódkąA. P..

dowód:

zeznania  powódkiG. C.(k. 134-135 akt) .
Obecnie powódkaE. P. (1)nadal tęskni za nimi i wspomina je. Do tej pory ma kłopoty ze snem i wraca pamięcią do tych wydarzeń. Ma ona córkę i syna; dwoje wnuków od córki i prawnuka; mieszkają blisko niej. Stanowią oni dla niej wsparcie; Nadal zamieszkuje z wnuczką tj. powódkąA. P.. Często odwiedza cmentarz.

dowód:

zeznania świadkaJ. K. (1)(k. 134 akt), zeznania świadkaJ. K. (2)(k. 108-109 akt),zeznania powódkiE. P. (1)(k. 135 akt).
W dniu2 kwietnia 2015 rokupowódki zgłosiły szkodę pozwanemu.

dowód:

pisma ze zgłoszeniem szkody (k. 38-45 akt) .
W toku postępowania likwidacyjnego wypłacił on powódceG. C.kwotę7.000,- złz tytułu odszkodowania za śmierć córkiE. P. (2).
Wypłacił także powódkomE. P. (1)iG. C.po5.000,- złz tytułu odszkodowania za śmierć ich wnuczkiP. P. (1).
Pozwany wypłacił tez na rzecz powódkiA. P.odszkodowanie w wysokości30.000,- złza śmierć jej matkiE. P. (2)oraz jej siostryP. P. (1).
Pozwany odmówił – natomiast - powódkom wypłaty zadośćuczynienia z tego tytułu.

dowód:

pisma pozwanego (k. 47  - 54 akt).
PowódkaA. P.była badana przez biegłego sądowego z dziedziny psychologiiW. G. (1)celem ustalenia doznanych przez nią psychologicznych skutków uczestnictwa i potem w zdarzeniu z dnia 4 czerwca 2000 roku.
Wykonane przez niego cyt. badania wskazały na występowanie u niej j przewlekłego zespołu stresu pourazowego odroczonego - z utrwalonymi zmianami osobowości w postaci objawów lękowych. Treść przeżyć ujawnianych przez nią oraz ich analiza wskazały jednoznacznie na związek jej stanu psychicznego ze śmiercią matki ww. Zaburzenia oraz ich objawy stwierdzone u niej skutkowały i nadal skutkują wyraźnym pogorszeniem jej funkcjonowania w relacjach rodzinnych i relacjach społecznych. Więzi, które łączyły ją z matkąE. P. (2)oraz siostrąP. P. (1)były bardzo silne oraz dawały jej poczucie szczęścia, satysfakcji i bezpieczeństwa życiowego. Ich śmierć była ogromnym szokiem i traumą dla całej jej rodziny; ich brak w jej życiu był i jest stale odczuwalny; nikt i nic nie zastąpi jej na zawsze zerwanych z nimi więzi rodzinnych. Więź ta jest podstawą kształtowania się osobowości oraz tożsamości każdego człowieka – i to na wszystkich etapach życia. Powrót do poprzedniego poziomu jej funkcjonowania psychologicznego jest właściwie niemożliwy; możliwe jest jedynie pewne wyciszenie tych objawów poprzez jej partycypację w psychoterapii.

dowód:

opinia biegłegoW. G. (2)(k. 161 - 162  akt), pismo biegłego z dnia 7 sierpnia 2016 roku (k. 188 - 189 akt).
PowódkaG. C.była badana przez ww. biegłego sądowego z dziedziny psychologii - celem ustalenia psychologicznych skutków zdarzenia z dnia4 czerwca 2000 rokudoznanych przez nią.
Wykonane przez niego jej badania wskazały na występowanie u niej przewlekłego zespołu stresu pourazowego odroczonego z utrwalonymi zmianami osobowości w postaci objawów lękowych. Treść przeżyć ujawnianych przez nią oraz ich analiza wskazały jednoznacznie na związek jej stanu psychicznego ze śmiercią jej córkiE. P. (2)oraz jej wnuczkiP. P. (1). Zaburzenia oraz ich objawy stwierdzone u niej skutkowały i nadal skutkują wyraźnym pogorszeniem jej funkcjonowania w relacjach rodzinnych i w relacjach społecznych. Więzi, które łączyły ją z nimi były bardzo silne oraz dawały jej poczucie szczęścia, satysfakcji i bezpieczeństwa życiowego. Ich śmierć była ogromnym szokiem i traumą dla całej jej rodziny; ich brak w jej życiu był i jest stale przez nią odczuwalny; nikt i nic nie zastąpi jej na zawsze zerwanych ich więzi rodzinnych. Powrót do poprzedniego poziomu jej funkcjonowania psychologicznego jest właściwie niemożliwy; możliwe jest jedynie pewne wyciszenie tych objawów w wyniku partycypacji w psychoterapii.

dowód

: opinia biegłego W itoldaG.(k. 16 3  - 16 4 akt), pismo biegłego z dnia 7 sierpnia 2016 roku (k. 188 - 189 akt).
PowódkaE. P. (1)była badana przez ww. biegłego sądowego z dziedziny psychologii - w celu ustalenia skutków zdarzenia z dnia 4 czerwca 2000 roku doznanych przez nią.
Wykonane przez niego badania wskazały na występowanie u niej przewlekłego zespołu stresu pourazowego odroczonego z utrwalonymi zmianami osobowości w postaci objawów lękowych. Treść przeżyć ujawnianych przez nią oraz ich analiza wskazały jednoznacznie na związek jej stanu psychicznego ze śmiercią jej synowejE. P. (2)oraz jej wnuczkiP. P. (1). Zaburzenia oraz ich objawy stwierdzone u niej skutkowały i nadal skutkują wyraźnym pogorszeniem jej funkcjonowania w relacjach rodzinnych i społecznych. Więzi, które łączyły ją z nimi były bardzo silne i dawały jej poczucie szczęścia, satysfakcji oraz bezpieczeństwa życiowego. Ich śmierć była ogromnym szokiem i traumą dla całej jej rodziny. Ich brak w jej życiu był i jest stale odczuwalny; nikt i nic nie zastąpi jej na zawsze zerwanych między nimi więzi rodzinnych. Powrót do poprzedniego poziomu jej funkcjonowania psychologicznego jest właściwie niemożliwy; możliwe jest jedynie pewne wyciszenie tych objawów w wyniku udziału psychoterapii.

dowód:

opinia biegłego W itoldaG.(k. 16 5  - 16 6 akt), pismo biegłego z dnia 7 sierpnia 2016 r. (k. 188 - 189 akt).
PowódkaA. P.była badana przez biegłego sądowego z dziedziny psychiatriiJ. T., który stwierdził, że na skutek jej partycypacji w opisanym wypadku z dnia4 czerwca 2000 rokuwystąpiły u niej zaburzenia stresu pourazowego z zaburzeniami adaptacyjnymi powstałymi z powodu wyjątkowo stresującego wydarzenia życiowego. Biegły ten wskazał, że długotrwały uszczerbek na jej zdrowiu wynosi 5%. Zgłaszane przez nią objawy i dolegliwości psychiczne mają charakter łagodny i mają charakter odczuć subiektywnych. Nie podjęła ona terapii psychologicznej, jak również terapii u lekarza o specjalizacji z psychiatrii. Nie doznała ona trwałego uszczerbku na zdrowiu.

dowód:

opinia biegłego psychiatryJ. T.(k.  213 - 219  akt ),  opinia  uzupełniająca  biegłego psychiatryJ. T.(k.  246 - 247  akt ),  opinia  uzupełniająca  biegłego psychiatryJ. T.(k. 299  akt ).
PowódkaG. C.była badana przez ww. biegłego sądowego, który stwierdził, że śmierć jej córki i jej wnuczki w dniu4 czerwca 2000 rokuw następstwie wypadku drogowego doprowadziła u niej do zaburzeń psychicznych powstałych z powodu wyjątkowo stresującego wydarzenia życiowego. Zaburzenia te wyraziły się w depresyjnym przeżywaniu ich nieobecności;, przeżywaniu, które zdało się mieć charakter obsesyjny, absorbujący w dużej mierze jej świadomość. Uległy one w jej świadomości idealizacji, były przenoszone w czas teraźniejszy i rzutowane w przyszłość, co jeszcze bardziej wzmagało w niej poczucie żalu i doznanej krzywdy. Tego rodzaju przeżycia osłabiały jej odporność psychiczną i zmniejszały szansę na skuteczne działania przystosowawcze. To wydarzenie stało się pierwotnym i nadrzędnym czynnikiem przyczynowym, bez którego nie byłoby tego zaburzenia. Biegły ten wskazał też, że długotrwały uszczerbek na jej zdrowiu wynosi10%.Obecny jej stan psychiczny jest wyrównany; nie wymaga farmakoterapii psychiatrycznej; wskazane są - natomiast - jej okresowe kontakty z psychoterapeutą.

dowód:

opinia biegłego psychiatryJ. T.(k. 206 - 212 akt ) opinia  uzupełniająca  biegłego psychiatryJ. T.(k.  246 - 247  akt ),  opinia  uzupełniająca  biegłego psychiatryJ. T.(k.  297 - 298  akt ).
PowódkaE. P. (1)był badana przez ww. biegłego sądowego z dziedziny psychiatrii, który stwierdził, że na skutek następstw opisanego wypadku z dnia4 czerwca 2000 roku– tragicznej śmierci jej synoweji jej wnuczki, jak również obrażeń doznanych przez najmłodszą jej wnuczkęA. P.oraz uświadomienia sobie, że został on spowodowany przez jej syna, wystąpiły u niej zaburzenia psychiczne powstałe z powodu wyjątkowo stresującego wydarzenia życiowego pod postacią reakcji na stres i zaburzeń adaptacyjnych. Zaburzenia te wyraziły się zmiennością jej nastroju, lękiem, brakiem poczucia bezpieczeństwa. Biegły ten wskazał, że długotrwały uszczerbek na jej zdrowiu wynosi10%.Stan jej zdrowia jest względnie wyrównany; nie stwierdził on przesłanek do jej leczenia psychiatrycznego, a jedynie do okresowych jej spotkań terapeutycznych z psychologiem.

dowód:

opinia biegłego psychiatryJ. T.(k. 206-212 akt), opinia uzupełniająca biegłego psychiatryJ. T.(k. 246-247 akt), opinia uzupełniająca biegłego psychiatryJ. T.(k. 295-296 akt).
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie treści:
- kserokopii dokumentów z k. 18 – 35 (orzeczenie sądowe), 36 (dokument USC wL.), 37 – 56 (korespondencja stron), 92 – 100, 122 - 131 (odpisy z KRS – u),
- treści zeznań świadkówJ. K. (2)z k. 108 – 109;J. K. (1)z k. 134:
- treści zeznań powódekG. C.,E. P. (1)iA. P.z k. 134 – 135,
- treści opinii biegłych z k. 161 – 166, 188 – 189; 199 – 219245 – 247 akt.
A. O dokumentach urzędowychustawodawca wypowiada się w normieart.244 k.p.c.stanowiąc, że…sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone…(§ 1), co odpowiednio stosuje się do…sporządzonych przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organy pozarządowe w zakresie zleconych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji publiczne…(§ 2). W niniejszej sprawie zaliczyć do nich należało: orzeczenia sądowe
-Z koleiart. 245 k.p.c.postanawia, że…dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba. która go podpisała złożyła zawarte w nim oświadczenie…-objęły one pozostałe zaliczone wyżej w poczet dowodów.
Warunki zaprzeczenia ich prawdziwości określone zostały odpowiednio w normachart. 252 k.p.c.iart. 253 k.p.c.– żadna ze stron przy udzialeart. 232 k.p.c.z tego nie skorzystała; brak też było potrzeby wszczynania takiej inicjatywyz urzędu.
Wiarygodność kserokopii dokumentów nie budziła wątpliwości. Mimo, że kserokopia nie jest dokumentem, a stanowi jedynie element twierdzenia strony o istnieniu dokumentu o treści jej odpowiadającej, to w niniejszym postępowaniu żadna ze stron nie podniosła zarzutów kwestionujących istnienie określonychdokumentów prywatnych czy urzędowych.
B. W charakterze świadków wystąpili w niniejszej sprawie – z inicjatywy powódek -J. K. (1)iJ. K. (2)co do krzywdy doznanej przez powódki i związanej ze śmierciąE. P. (2)orazP. P. (1). Wiarygodność tego, co powiedzieli w pełni zasługiwała na pozytywną ocenę i to z racji kilku okoliczności.
-Przede wszystkim zaznaczenia wymagało, że – choć są ich znajomymi; znali także ww. zmarłe – nie byli na tyle zdeterminowani tym faktem, by w kontraście do pozwanego kierowali się zapewnieniem im lepszej od niego pozycji w tym sporze. Za takim poglądem przemówiła lektura ich wypowiedzi oraz źródło zyskanej przez nich wiedzy co do ich treści. Opisali oni ich wzajemne relacje istniejące w czasie, gdy żyłyE. P. (2)orazP. P. (1)i ich reakcje po powzięciu przez nie wiedzy o ich śmierci; także przebieg ich dalszego funkcjonowania po tym fakcie. Oparli się oni w przeważającej części na tym, co sami mogli zaobserwować, a ich długotrwała znajomość niewątpliwie pozwoliła im na orientację faktu czy jest to prawdziwe czy udawane; ich przekaz stanowił tylko ich uzupełnienie.
-Poza kwestią pozostawało także, że były one zgodne z powszechną świadomością takich sytuacji; doświadczenie życiowe samo ukazuje w jaki sposób osoby bliskie odbierają tak bolesne wiadomości i jak radzą sobie z takimi traumatycznymi przeżyciami. Odzwierciedlane przez nich okoliczności towarzyszące powódkom, które znalazły się w takim położeniu w żaden sposób od tego nie odbiegały.
-I wreszcie pozostawały one w ścisły kontekście z pozostałym zgromadzonym w tym postepowaniu materiałem dowodowym – szczególnego uwypuklenia wymagały tu opinie pochodzące od biegłych sądowych ze wskazanych dziedzin, będących adekwatnymi specjalistami potrafiącymi na bazie swoich kompetencji ocenić to; jednocześnie nie będąc w żadnym aspekcie związanymi z powódkami.
C. Za odpowiadające rzeczywistości uznano takżezeznania powódek– tak zaprezentowane stanowisko było naturalną konsekwencją stosunku do tego materiału., W zgodzie z nim przedstawiły one swoje zachowania na wieść o śmierci ww. i ich życie potem.
Wynikało z nich, że mimo upływu17lat od tych zdarzeń, nadal odczuwają stratę matki i siostry, córki, wnuczki oraz synowej; nadaldotykają je skutki przewlekłego stresu pourazowego. Nie budziło to zdziwienia – nie jest, bowiem, łatwą w takich realiach nagła zmiana swojego życia w każdej płaszczyźnie; w tym emocjonalnej i uczuciowej.
D. W szeregu spraw zachodzi konieczność posłużenia się wiadomościami specjalnymi nie posiadanymi przez sąd – naprzeciw temu ustawodawca wyszedł w unormowaniuart. 278 par. 1 k.p.c.przewidującego taka możliwość. Tak zadziało się w i w niniejszej koncentrując się na dziedzinach psychiatrii i psychologii – dlatego tez przy udzialeart. 232 k.p.c.uwzględniono wniosek powódek o przeprowadzenie dowodu z ich opinii. Do celu tego zaangażowano stałych biegłych sadowych:W. G. (1)(z zakresu psychologii) orazJ. T.(z zakresu medycyny o specjalności psychiatrii. Ich opracowania okazały się przydatne dla potrzeb tego sporu; z tego punktu widzenia i ich fachowości zasługiwały na uznanie. Zadecydowało o tym kilka przesłanek:
1.W pierwszej kolejności ekspozycji wymagały ich kompetencje – ww. w swoich specjalnościach mają wieloletnie doświadczenia i to zarówno na polu teorii (liczne publikacje fachowe), jak i na polu praktyki (prowadzenia od długiego czasu własnych gabinetów); są także wieloletnimi biegłymi sądowymi – autorami szeregu opinii z obszarów ich specjalności.
2. Zaprezentowane wyżej stanowisko co do ich udziału w przebiegu tego postępowania nastąpiło po ustosunkowaniu się przez nich do zarzutów postawionych ich wnioskom w nich zawartym przez pozwanego.
-Pozwany pismem procesowym z dnia28 czerwca 2016 rokuzakwestionował opinię biegłegoW. G. (3)wskazując, że oparł się on jedynie na subiektywnych oświadczeniach powódek oraz, że po upływie tak długiego czasu nie jest możliwe zdiagnozowanie zespołu stresu pourazowego. Biegły ten w opinii uzupełniającej z dnia7 sierpnia 2016 rokupodtrzymał poprzednio wyprowadzone przez niego wnioski w tym aspekcie i w wyczerpujący sposób ustosunkował się do nich.
-Pozwany pismem z dnia27 stycznia 2017 rokuzakwestionował opinię biegłegoJ. T.wskazując, że z uwagi na brak w sferze powódek dokumentacji ich dotyczącej stawianie diagnozy po upływie16lat od zdarzenia stojącego u stóp ich roszczeń stanowi jedynie spekulację opartą wyłącznie na ich oświadczeniach. W dniu30 sierpnia 2017 rokubiegły ten sporządził opinię uzupełniającą, w której szczegółowo odniósł się do tych zarzutów. Jego wyjaśnienia były zrozumiałe, przekonujące i logiczne ujawniając w sposób jasny proces dochodzenia do ostatecznych jej wniosków i tego podstaw.
Biorąc – zatem - powyższe pod uwagę uznano opinie ww. biegłych opracowane w niniejszej sprawie za w pełni wiarygodne oraz przydatne dla ustalenia naprowadzonego stanu faktycznego; rozstrzygnięcia sporu stron. Zostały one sporządzone przez osoby kompetentne, dysponujące odpowiednim zasobem wiedzy w ich dziedzinach; były konsekwentne, jednoznaczne i stanowcze; nadto uwzględniały całokształt zgromadzonego w niej materiału dowodowego i wyniki przeprowadzonych przez nich badań powódek. Szczegółowo przedstawili oni przesłanki, na których oparli się formułując ich końcowe wnioski; zaprezentowane w nich ustalenia poparte zostały rzeczową, logiczną i zgodną z zasadami poprawnego konkludowania argumentacją, co potwierdzało, że dysponują oni rzetelną wiedzą specjalistyczną w swoich dziedzinie.
Sąd z ważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 23 k.c....dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne…
Zgodnie - zaś - zart. 448 k.c, …w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia…. Do przesłanek rodzących odpowiedzialność na tej podstawie należy, więc, zaliczyć naruszenie dobra osobistego powodujące szkodę niemajątkową, związek przyczynowy między nimi oraz winę sprawcy naruszenia dobra osobistego  –  i to zarówno w jej postaci umyślnej, jak i w jej postaci nieumyślnej.
Zauważyć należało, jednakże, że ustawodawca nie przewidział zamkniętego katalogu dóbr osobistych - orzecznictwoSądu Najwyższegostoi na stanowisku, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej  może stanowić o naruszeniu takiego dobra członków jego rodziny w postaciszczególnej więzi rodzinnej.  (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11, z dnia 22 października 2010 r., III CZP 76/10, oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., IV CSK 307/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 91, z dnia 10 listopada 2010 r., II CSK 248/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 44, z dnia 11 maja 2011 r., I CSK 621/10, niepubl., z dnia 25 maja 2011 r., II CSK 537/10, niepubl., oraz z dnia 15 marca 2012 r., I CSK 314/11, "Izba Cywilna" 2013, nr 6, s. 37).W takiej sytuacji ich krzywdą jest naruszenie dobra osobistego polegającego nazerwaniu ich więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych. ( por. uchwała Sądu Najwyższego dnia 13 lipca 2011 r. z dnia 13 lipca 2011 r. II CZP 32/11). W tym świetle prawo do życia w pełnej rodzinie i utrzymania więzi emocjonalnej jej członków stanowidobro osobistepodlegające ochronie prawnej.
Nadto – podkreślenia wymagało, że w obliczu ukształtowanego i utrwalonego w judykaturzeSądu Najwyższegostanowiska, spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszeniedobra osobistegoczłonków jego rodziny w postaciszczególnej więzi rodzinneji uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c,jeżeli ww. śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem3 sierpnia 2008 rokutj. daty wejścia w życie przepisuart. 446 § 4 k.c(por. uchwały SN z dnia 22 października 2010 r. III CZP 76/2010 OSNC 2011/B poz. 42 i z dnia 13 lipca 2011 r. III CZP 32/2011 OSNC 2012/1 poz. 10 oraz wyroki SN z dnia 14 stycznia 2010r. IV CSK 307/2009 OSNC 2010/C poz. 91, z dnia 25 maja 2011 r. II CSK 537/2010 LexPolonica nr 3917512, z dnia 10 listopada 2010 r. II CSK 248/2010 OSNC 2011/B poz. 44, z dnia 11 maja 2011 r. I CSK 621/2010 LexPolonica nr 2817828 i z dnia 15 marca 2012 r. I CSK 314/2011 LexPolonica nr 3997272).
Odpowiedzialność pozwanego – natomiast - wynika z treściart. 822 § 1 k.c.,zgodnie z którym…przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony… Nadto w judykaturzeSądu Najwyższegowskazuje się, że zasady i granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym wyznacza odpowiedzialność ubezpieczonego, co oznacza, że obowiązek zapłaty przez ubezpieczonego zadośćuczynienia osobom bliskim zmarłego na podstawieart. 448 k.c.zostaje przejęty przez niego.
Biorąc pod uwagę powyższe uznać należało roszczenia powódek za uprawnione. Co do zasady śmierć osoby bliskiej jest doświadczeniem dotkliwym, pociągającym za sobą trudny do ogarnięcia smutek i ból. Zgromadzony w przebiegu tego postepowania materiał dowodowy wskazał, że nie inaczej było w rozpatrywanej sprawie.
1.PowódkaA. P.w chwili śmierci matkiE. P. (2)oraz siostryP. P. (1)była w wieku tylko4.5lat. Z matką łączyła ją bardzo silna, szczególna więź; również relacja ze starszą siostrą była dla niej ważna.
Niewątpliwie skutki w/opisanego wypadku najbardziej odczuła ona - uczestniczyła ona w nim; odniosła wiele obrażeń związanych z długotrwałym leczeniem; przede wszystkim, jednak, bezpośrednio widziała traumatyczne okoliczności towarzyszące śmierci osób jej najbliższych. Nadto - tuż po jego zaistnieniu, będąc hospitalizowaną, pozostawiona została bez ich opieki, a pod opieką pracowników służb medycznych udzielających jej pomocy, bowiem jej ojciecR. P.został przewieziony do innego szpitala. Jej babcie – powódkiG. C.iE. P. (1)przyjechały do niej dopiero następnego dnia. Nie można było tez stracić z pola widzenia tego, że dorastała ona bez matki oraz relacji ze starszą, opiekuńczą siostrą. Aktualnie - nadal odczuwa ich brak i nadal wracają do niej wspomnienia z partycypacji w cyt. wypadku.
Wypadek ten zmienił też dotychczasowe życie powódekE. P. (1)orazG. C..W jego następstwie powódkaG. C.straciła córkę i pierworodną wnuczkę; a powódkaE. P. (1)synową i wnuczkę, z którymi mieszkała i miała bardzo dobre relacje. Mimo upływu17lat od  tego zdarzenia, nadal wspominają je i brakuje im ich obecności.
Biorąc powyższe pod uwagę przyjąć było trzeba, że w toku tego postępowania wykazały one, iż ich dobra osobiste w postaci więzi z matką i siostrą; córką i wnuczką oraz synową i wnuczką doznały uszczerbku. Wykazały także rozumianyart. 361 par. 1 k.c.związek przyczynowy między doznaną przez niekrzywdą, a śmiercią ww. Jednocześnie skala tego naruszenia i jego skutki dla ich obecnej kondycji psychicznej przy pomocniczym zastosowaniuart.  322  k.p.cnakazały uznać  ich żądanie zadośćuczynienia w oparciu oart. 448 k.c.za zasadne.
Przy ustalaniu wysokościzadośćuczynieniaw związku ze śmiercią osoby najbliższej należy położyć akcent na następujące cechy: dramatyzm doznań osoby najbliższej; poczucie osamotnienia, pustki; cierpienia moralne; wstrząs psychiczny; rodzaj i intensywność więzi łączącej ich ze zmarłym; wystąpienie zaburzeń będących skutkiem owej śmierci (np. depresja); rolę w rodzinie pełnioną przez niego;  zdolność pokrzywdzonego do odnalezienia się w nowej rzeczywistości; przebieg jego leczenia; jego wiek; okoliczności śmierci najbliższego oraz poniesienie kary przez sprawcę tej śmierci.( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 września 2014 r. I ACa 405/14.). Z kolei w przypadku naruszenia dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej, zadośćuczynienie przyznane na podstawieart. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.obejmuje różne aspektykrzywdyspowodowanej śmiercią osoby bliskiej. Jego wysokość powinna być ustalona na takim poziomie, by spełniało ono swój cel, jakim jest wynagrodzeniekrzywdyzwiązanej z gwałtowną zmianą sytuacji członków rodziny zmarłego. Suma ta powinna jednak uwzględniać przede wszystkim jej rozmiary - realnie odczuwane przez osoby występujące z danym roszczeniem i to według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.). ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2015 r. I ACa 136/15).
W tak ukształtowanej sytuacji i uwzględniając kompensacyjny celzadośćuczynienia, które ma za zadanie złagodzić i zniwelować poczuciekrzywdy; przekazać materialne środki pozwalające na powrót do w miarę względnego funkcjonowania i dostosowania się do zmienionej rzeczywistości należało dojść do przekonania, że w rozważanych realiach odpowiedną dla powódki z tego tytułu będzie kwota70.000,- złzwiązana ze śmierciąE. P. (2)oraz kwota70.000,- złzwiązana ze śmierciąP. P. (1); dla powódkiE. P. (1)odpowiednio kwota20.000,- złzwiązana ze śmierciąE. P. (2)oraz kwota20.000,- złzwiązana ze śmierciąP. P. (1);dla powódkiG. C.kwota 50.000,- zł związana ze śmierciąE. P. (2)oraz kwota50.000,- złzwiązanego ze śmierciąP. P. (1).
Kwoty te  są adekwatne do rozmiaru poniesionej przez niekrzywdyi pozwalają na jej rekompensatę; ich wysokość pozostaje w rozsądnym rozmiarze zwłaszcza, gdy zważy się, że zdarzenie powodujące ją jest odległe w czasie.
O odsetkach orzeczono mając na uwadzeart. 481 § 1 k.cw związku zart. 14 ust. 1ustawyo  ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem…zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie…W niniejszej sprawie 30 termin na spełnienie zgłoszonych pozwanemu przez powódki żądań upłynął dnia2 maja 2015 roku, czego nie kwestionował on – dlatego też zasądzono je od dnia3 maja 2015 rokudo dnia zapłaty.
Z uwagi na powyższe orzeczono jak w punkcieIwydanego w tej sprawie wyroku.
W jegopunkcie IIorzeczono o kosztach przedmiotowego postępowania - w oparciu o unormowaniaart. 108 par. 1 k.p.c.art. 98 par. 1 i par. 2 k.p.c,  uznając stronę powodową za wygrywającą niniejszy proces. Tym samym jego kosztami został obciążony pozwany - wobec tego w jegopunkcie II.1.nakazano ściągnąć od niego na rzeczSkarbuPaństwa – SąduOkręgowego w Poznaniukwotę 14.000,-zł z tytułu nieuiszczonej opłaty sądowej oraz kwotę 1.747,55,-zł z tytułu pozostałej części wydatków na przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody z opinii biegłych (ustawa z dnia28 lipca 2005 rokuo kosztach sadowych w sprawach cywilnych).
W jego punkcie II.2 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.067,20,-zł z tytułu zwrotu części wydatków poniesionych przez nie na przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody z opinii biegłych oraz stawiennictwo świadka.
Z kolei w jego punkcie II.3  orzeczono o kosztach zastępstwa procesowego stron - mając na uwadze § 6 RozporządzenieMinistra Sprawiedliwościw sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przezSkarb Państwakosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia28 września 2002 roku.(Dz.U. Nr 163, poz. 1348) oraz § 21 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia22 października 2015 roku(Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).
W jego punkcie II.4 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 1.303,- zł związaną ze stawiennictwem ich pełnomocnika na rozprawach przedSądem Okręgowym w Poznaniu, a w jego punkcie II.5 kosztem procesowego zastępstwa pozwanego obciążono go we własnym zakresie.
SSO Zofia Lehmann

ZARZĄDZENIE

1
proszę odnotować uzasadnienie w kontrolce,

2
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron,

3
przedłożyć za 14 dni lub z apelacją.

SSO Zofia Lehmann
P., dnia  grudnia 2017 r.