Sąd Okręgowy w Gdańsku
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 755/18
Data wyroku: 2018-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Halina Czapiewska, Bożena Bojko – Szczegiecka, Krzysztof Gajewski
Teza: Współwłaściciel żądający zasiedzenia udziału innego współwłaściciela powinien udowodnić, że rozszerzył zakres swego samoistnego współposiadania ponad realizację uprawnienia określonego w art. 206 k.c. oraz że zmianę tę uzewnętrznił w stosunku do współwłaściciela , do którego udział ten należy.

Sygn. akt III Ca 755/18

POSTANOWIENIE
Dnia 19 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku III Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:  SSO Krzysztof Gajewski (spr.)
Sędziowie:  SO Bożena Bojko – Szczegiecka
SO Halina Czapiewska
Protokolant:  sekr. sąd. Iwona Gorząd
po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2018 r. w Gdańsku
na rozprawie
sprawy z wnioskuZ. L.,K. W.,D. K.
z udziałemE. D.,K. D.,A. M. (1)
o podział majątku wspólnegoB.iJ. L. (1), dział spadku poB.iJ. L. (1), zniesienie współwłasności oraz częściowy dział spadku poJ. L. (2)
na skutek apelacji uczestniczekE. D.iK. D.
od postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku
z dnia 14 lutego 2017r., sygnatura akt XII Ns 1287/16

postanawia:

1
oddalić apelację,

2
oddalić wniosek uczestniczek o zasadzenie kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Bożena Bojko – Szczegiecka SSO Krzysztof Gajewski SSO Halina Czapiewska
Sygn. akt III Ca 755/18.

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym w dniu 16 grudnia 2008 r. wnioskodawcaJ. L. (2)wniósł o dokonanie działu spadku po zmarłychJ. L. (1)iB. L.w ten sposób, aby nieruchomość położoną wG.przyul. (...)zabudowaną budynkiem mieszkalnym oraz budynkiem gospodarczym przyznać na wyłączną własność uczestniczkiK. D.oraz o zasądzenie na jego rzecz spłaty odpowiadającej jego udziałowi, czyli 1/3 wartości powyższych praw.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczkaK. D.uznała zasadność wniosku, wskazując jednocześnie, iż nie jest w stanie uczynić zadość roszczeniom w zakresie dokonania spłaty. Wniosła zatem o przyznanie jej praw, o których mowa we wniosku, oraz o oddalenie roszczenia o spłatę udziału wnioskodawcy, a jeśli sąd nie uznałby takiego rozstrzygnięcia za zasadne - o zasądzenie od niej spłaty w jak najmniejszej kwocie. Swoje stanowisko uczestniczka uzasadniła twierdzeniem, iż wnioskodawca nigdy nie interesował się nieruchomością przyul. (...), podczas gdy uczestniczka i jej córka dokonały tam szeregu nakładów.
Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2009 r. strony zgodnie oświadczyły, że chcą podziału wyłącznie nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania i dokonania ewentualnie rozliczenia nakładów. WnioskodawcaJ. L. (2)zmodyfikował swe żądanie i wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej przyul. (...)i przyznanie mu spłaty w wysokości 1/3 części wartości.
Postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku zniósł współwłasność prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.przyul. (...)
Od powyższego postanowienia apelację złożyła uczestniczka postępowaniaK. D..
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Gdańsk - Południe w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach za instancję odwoławczą.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że apelacja podlegała uwzględnieniu, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, błędnie uznając, iż w sprawie mogą znaleźć wprost zastosowanie przepisy o zniesieniu współwłasności, a nie przepisy o dziale spadku i odpowiednio do nich stosowane przepisy o zniesieniu współwłasności. Sąd Okręgowy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Rejonowego będzie więc w pierwszej kolejności zobowiązanie stron do objęcia wnioskiem również żądania o podział majątku po spadkodawcach. Rzeczą Sądu Rejonowego będzie również wezwanie do udziału w sprawieA. M. (2). Wobec przystąpienia do udziału w sprawie nowego nabywcy udziału w nieruchomości wspólnej -E. D., a ponadto zgłoszenia żądania rozliczenia nakładów dokonanych przez tą uczestniczkę na nieruchomość wspólną, Sąd Rejonowy winien ustalić zasadność tego żądania w pierwszej kolejności oceniając na jakiej podstawie prawnej uczestniczka zamieszkiwała w nieruchomości spadkowej przed przekazaniem jej udziału. W przypadku ustalenia, iż pomiędzy uczestniczką a jej matką została zawarta umowa użyczenia Sąd Rejonowy winien ocenić czy była to umowa ważna co będzie miało bezpośredni wpływ na zasadność wniosku o rozliczenie nakładów. Rzeczą Sądu Rejonowego będzie rozpoznanie przedmiotowej sprawy w oparciu o przepisy o dziale spadku również w zakresie żądań stron dotyczących czynionych na nieruchomość nakładów, mając na względzie fakt, iż majątkiem spadkowym nieruchomość stała się dopiero z chwilą otwarcia spadku po poszczególnych spadkodawcach. Sąd Rejonowy winien również ocenić czy faktycznie uczestniczkaE. D.skutecznie nabyła prawa majątkowe związane z poczynionymi na nieruchomość nakładami, albowiem w uchwale z dnia 21 lutego 2008 r. (III CZP 144/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż roszczenie o zwrot wartości nakładów poniesionych przez jednego ze współwłaścicieli na rzecz wspólną przysługuje przeciwko osobom, które były współwłaścicielami w czasie dokonywania tych nakładów, również wtedy, gdy osoby te zbyły swoje udziały nieodpłatnie.
W piśmie z dnia 4 lipca 2011 r. wnioskodawcaJ. L. (2)wskazał, że rozszerza wniosek o dział spadku, również o podział majątku wspólnego poB. L.iJ. L. (1).
Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowaniaA. M. (1).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd wydał w dniu 2 października 2012 r. postanowienie, w którym ustalił, iż w skład majątku wspólnegoB. L.iJ. L. (1)wchodziło prawo użytkowania wieczystegodziałki gruntu nr (...)o powierzchni(...), położonej wG.przyul. (...)wraz z prawem własności budynku mieszkalnego i gospodarczego posadowionych na tej działce, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą o nrKW (...)tj. prawo o wartości 363.100zł. W punkcie II postanowienia Sąd ustalił, iż udziały małżonków w majątku wspólnym były równe.
W punkcie III postanowienia Sąd dokonał podziału majątku wspólnegoB. L.iJ. L. (1)oraz działu spadku poB. L.iJ. L. (1)i zniesienia współwłasności prawa opisanego w punkcie I postanowienia, w ten sposób, iż prawo to przyznał na wyłączną własność uczestniczkiE. D.. W punkcie IV Sąd tytułem rozliczenia z dokonanego podziału majątku, działu spadku i zniesienia współwłasności zasądził od uczestniczkiE. D.na rzecz wnioskodawcyJ. L. (2)kwotę 121.033,33 zł płatną w następujący sposób: - kwota 25.000 zł płatna w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności, - kwota 96.033,33 zł płatna w terminie l roku od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności tej kwoty. W pozostałym zakresie Sąd oddalił wnioski stron, zaś kosztami postępowania obciążył strony zgodnie z ich udziałem w sprawie.
Apelacje od powyższego postanowienia wniosła uczestniczkaE. D., zaskarżając je w całości i wnosząc o zmianę punktu IV postanowienia i zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy zamiast kwoty 121.033,33 zł kwoty znacznie niższej i rozłożenie jej na raty. W uzasadnieniu wskazała wydatki, które poczyniła na nieruchomość wspólną, a którą wnioskodawca się nie interesował. Podniosła również, iż Sąd Rejonowy nie ustosunkował się do jej argumentów odnośnie opinii biegłej.
W dniu 7 grudnia 2012 r.K. D.iE. D.złożyły do Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku wniosek o stwierdzenie zasiedzenia z dniem 17 marca 2008 r. udziału w nieruchomości przyul. (...)wG.przypadającegoJ. L. (2). W uzasadnieniu wskazały, że po śmierciB. L.jego żonaJ. L. (1)oraz córkaK. D.objęły w swe wyłączne posiadanie całą nieruchomość spadkową i stały się w ten sposób jej wyłącznymi samoistnymi posiadaczkami, w tym również posiadaczkami udziałów spadkowych w tej nieruchomości należnych pozostałym spadkobiercom ustawowym, tj. uczestnikowiJ. L. (2)oraz córceA. M. (2). Tylko one, z wyłączeniem pozostałych spadkobierców, zarządzały jak właściciele całą nieruchomością. Wnioskodawczynie wskazały, iż tylkoK. D.opłacała ze swoich środków wszelkie opłaty związane z używaniem i posiadaniem nieruchomości i tylko ona dokonywała wszelkich napraw koniecznych i nakładów. Ponadto wskazały, że od 1987 r. całą nieruchomość posiadała samoistnie tylko wnioskodawczyniK. D., gdyżJ. L. (1)z uwagi na swój wiek i stan zdrowia przeniosła swą część współposiadania samoistnego całej nieruchomości naK. D..J. L. (1)orazK. D.ustaliły ponadto, że na nieruchomości tej zamieszka równieżE. D.. Wnioskodawczynie podały również, żeE. D.poczyniła, po uzyskaniu uprzedniej zgodyK. D.szereg nakładów na nieruchomość.K. D.kontynuowała spłatę reszty ceny kupna domu i budynku oraz nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Wnioskodawczynie podniosły, że do roku 2004E. D.uiszczała w imieniuK. D.podatek od nieruchomości i opłaty z tytułu użytkowania wieczystego. Od 2004 r. 1/3 część opłaty za użytkowanie wieczyste zaczął płacić uczestnikJ. L. (2), który jednak nie współposiadał w żaden sposób przedmiotowej nieruchomości, ani nie podejmował też jakichkolwiek działań prowadzących do uzyskania jej współposiadania. W dniu 10.09.2007 r., a zatem jeszcze przed upływem terminu zasiedzenia,A. M. (2)darowałaK. D.swój udział w nieruchomości wynoszący 1/3 część. Natomiast w dniu 15.09.2010 r., a zatem już po upływie terminu zasiedzenia udziałuJ. L. (2), wnioskodawczyniK. D.przeniosła na wnioskodawczynięE. D.2/3 swych udziałów w nieruchomości i od tego dnia wnioskodawczyniE. D.kontynuuje samoistne posiadanie całej nieruchomości. W ocenie wnioskodawczyń,K. D.po upływie 30 lat, z dniem 17 marca 2008 r., nabyła przez zasiedzenie udział 1/3 część w użytkowaniu wieczystym gruntu i własność budynków, jaki przypadałJ. L. (2). Pozostałe udziały (1/3 + 1/3) w dniu 17 marca 2008 r. stanowiły już jej własność, z uwagi na ich nabycie odpowiednio poprzez dziedziczenie i darowiznę.
Uczestnik postępowania w sprawie o sygn. akt XII Ns 2468/14J. L. (2)zakwestionował wniosek o stwierdzenie zasiedzenia jego udziału w nieruchomości położonej wG.przyul. (...).
Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku z dnia 2 października 2012 r. w przedmiocie podziału majątku i działu spadku i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach i postępowania za instancję odwoławczą. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne w sprawie są prawidłowe oraz że z ustaleń tych Sąd pierwszej instancji wyprowadził prawidłowe wnioski - tak co do oceny dowodów, jak i faktów najistotniejszych dla rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy uznał zarzuty podniesione w apelacji za nietrafne wskazując jednocześnie iż mimo ich bezzasadności zaszła konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy wskazał bowiem na fakt złożenia przezK. D.iE. D.wniosku o stwierdzenie zasiedzenia udziału nieruchomości przyul. (...)wG.przypadającegoJ. L. (2). Wprawdzie wniosek ten został złożony po wydaniu przez Sąd Rejonowy zaskarżonego postanowienia, co w ocenie Sądu Okręgowego zasługuje na dezaprobatę, to jednak z uwagi na treśćart. 618 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zobowiązany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu Okręgowego sprawa zmierzająca do zbadania przesłanek decydujących o nabyciu składnika majątku spadkowego na własność przez jednego ze spadkobierców w drodze zasiedzenia jest typową sprawą o „prawo własności" w rozumieniuart. 618 §1 k.p.c.Mieści się też w pojęciu sporu o to, czy pewien przedmiot, w tym i nieruchomość, należy do spadku w rozumieniuart. 685 k.p.c.Żądanie stwierdzenia, że jeden ze spadkobierców nabył przez zasiedzenie nieruchomość wchodzącą w skład spadku, należy zgłosić w postępowaniu o dział spadku pod rygorem zart. 618 § 3 k.p.c.Zarzut spadkobiercy, że stał się właścicielem takiej nieruchomości na podstawie przepisów o zasiedzeniu, zmierza w istocie do osiągnięcia takiego samego skutku, wobec czego zarzut ten należy potraktować jako wniosek o stwierdzenie zasiedzenia i rozpoznać w postępowaniu działowym, jeżeli w tym przedmiocie nie orzeczono już w odrębnym postępowaniu. Podsumowując Sąd Okręgowy wskazał, że uczestniczkiE. D.iK. D.składając wniosek o zasiedzenie zakwestionowały udział wnioskodawcy w składniku majątkowym, którego dotyczy niniejsze postępowanie. Wszczęły one tym samym spór o własność - spór, którego uczestnikami są wyłącznie osoby uczestniczące również w niniejszym postępowaniu działowym. Uczestniczki zainicjowały więc postępowanie w przedmiocie żądania, które stosownie doart. 618 § l i 2 k.p.c.powinno być rozpoznane w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Rejonowego będzie ocena sporu o własność związanego ze złożonym przezK. D.iE. D.w sprawie o syg. akt XII Ns 2468/12 Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia. Będzie to możliwe po uprzednim połączeniu przedmiotowej sprawy ze sprawą o stwierdzenie zasiedzenia.
Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2014 r. wydanym w sprawie XII Ns 2468/14 o stwierdzenie zasiedzenia połączono sprawę o sygn. akt XII Ns 2468/14 ze sprawą niniejszą i postanowiono prowadzić ją pod numerem XII Ns 902/14.
W piśmie z dnia 14 maja 2015 r. uczestniczka postępowaniaK. D.wniosła z ostrożności procesowej o rozliczenie z wnioskodawcą nakładów finansowych, jakie poczyniła na wspólną nieruchomość. Wskazała, że samodzielnie spłaciła 90% ceny nabycia nieruchomości od Skarbu Państwa. MałżonkowieB.iJ. L. (1)wspólnie spłacali kredyt w latach 1975-1978 i spłacili jedynie 10% ceny.
WnioskodawcaJ. L. (2)wniósł o oddalenie wniosku o rozliczenie nakładów poniesionych na wspólną nieruchomość i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu wskazał, że kredyt na zakup domu był osobiście spłacany przezB.iJ. L. (1). Po śmierciB. L.kredyt ten spłacała ze swojego majątku i emeryturyJ. L. (1). W ocenie wnioskodawcy brak jest również przesłanek, aby stwierdzić, żeK. D.nabyła przez zasiedzenie własność tego budynku i użytkowania wieczystego.
W dniu 4 października 2015 r. zmarł wnioskodawcaJ. L. (2). Dlatego też postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie.
Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. Sąd podjął postępowanie w sprawie z udziałem następców prawnych wnioskodawcy,Z. L.,K. W.iD. K..
WnioskodawczynieZ. L.,K. W.iD. K.rozszerzyły wniosek o podział majątku wspólnego, dział spadku oraz zniesienie współwłasności o dokonanie częściowego działu spadku poJ. L. (2)obejmujący udział w nieruchomości położonej wG.przyul. (...).
W piśmie z dnia 27 października 2016 r. uczestniczkaE. D.wniosła z ostrożności procesowej o rozliczenie kosztów poniesionych na zakup domu w wysokości 90% jego aktualnej wartości, opłat za wieczyste użytkowanie, podatków od nieruchomości, którychJ. L. (2)nie płacił i opłat za zarządzanie nieruchomością.
Uczestniczka postępowaniaA. M. (2)oświadczyła w piśmie z dnia 17 listopada 2016 r., że po śmierci jej ojcaB. L.władaniem nieruchomością przyul. (...)zajęły się jej matkaJ. L. (1)oraz siostraK. D..
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2017r., wydanym w sprawie o sygn. akt XII Ns 1287/16, Sąd Rejonowy Gdańsk – Południe w Gdańsku:

1
ustalił, że w skład majątku wspólnegoB.iJ. L. (1)wchodziło prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...), znajdującej się wG.przyul. (...), wraz z prawem własności budynków posadowionych na tej działce, dla której Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku prowadziksięgę wieczystą nr (...), o wartości 390900zł (trzysta dziewięćdziesiąt tysięcy dziewięćset złotych),

2
ustalił, że w skład spadku poB. L.wchodzi udział do ½ części w składniku majątkowym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia,

3
ustalił, że w skład spadku poJ. L. (1)wchodzi udział do 5/8 części w składniku majątkowym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia,

4
ustalił, że w skład spadku poJ. L. (2)wchodzi udział do 1/3 części w składniku majątkowym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia,

5
oddalił wniosek uczestniczekK. D.iE. D.o zasiedzenie,

6
oddalił wnioski uczestniczekE. D.,K. D.o zwrot nakładów i wydatków,

7
dokonał podziału majątku wspólnegoB.iJ. L. (1), działu spadku poB.iJ. L. (1), zniesienie współwłasności, oraz częściowego działu spadku poJ. L. (2)w ten sposób, że składnik majątkowy opisany w punkcie pierwszym postanowienia przyznaje na wyłączną rzecz uczestniczceE. D.,

8
zasądził od uczestniczkiE. D.na rzecz wnioskodawczyńZ. L.,K. W.iD. K.kwoty po 43433,33zł (czterdzieści trzy tysiące czterysta trzydzieści trzy złote trzydzieści trzy grosze) tytułem spłaty udziałów na rzecz każdej z nich, płatne:

a
na rzecz wnioskodawczyniZ. L.w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności,

b
na rzecz wnioskodawczyńK. W.iD. K.w terminie 18 (osiemnastu) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności,

9
nakazał ściągnąć od wnioskodawczyńZ. L.,K. W.iD. K.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku kwoty po 375,26zł (trzysta siedemdziesiąt pięć złotych dwadzieścia sześć groszy) od każdej z nich tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,

10
nakazał ściągnąć od uczestniczkiE. D.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku kwotę 3544,35zł (trzy tysiące pięćset czterdzieści cztery złote trzydzieści pięć grosz) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych,

11
nakazał ściągnąć od uczestniczkiK. D.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku kwotę 1292,79zł (tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote siedemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd Rejonowy rozpoznając sprawę oparł się na następujących ustaleniach faktycznych:
MałżonkomB. L.orazJ. L. (1)przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.przyul. (...)będącej zabudowanądziałką nr (...)o powierzchni(...), dla której Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą(...)wraz ze związaną z powyższym prawem własnością budynku mieszkalnego oraz budynku gospodarczego, które to budynki są położone na wymienionej działce i stanowią odrębne nieruchomości. UdziałyB.iJ. L. (1)w majątku wspólnym były równe, tj. wynosiły po 1/2. Na zakup w/w nieruchomościB. L.iJ. L. (1)zaciągnęli kredyt, który następnie wspólnie spłacali.B. L.zmarł w dniu 16 marca 1978 r. wG.. Spadek poB. L.na podstawie ustawy nabyli:J. L. (1)- żona,K. D.- córka,A. M. (2)-córka iJ. L. (2)- syn, każde w 1/4 części. Po śmierciB. L.na nieruchomości położonej wG.przyul. (...)mieszkałaJ. L. (1)orazK. D.wraz z mężem i dziećmi.J. L. (1)zajmowała parter domu, zaśK. D.i jej rodzina jeden pokój znajdujący się na piętrze.K. D.pomagała matce w obowiązkach domowych oraz zajmowała się sprawami urzędowymi dotyczącymi nieruchomości.J. L. (1)orazK. D.i jej maż pokrywali wspólnie koszty utrzymania nieruchomości.
PonieważJ. L. (1)nie chciała udostępnić córce pokoju na parterze budynku,K. D., jej maż oraz dzieci wyprowadzili się w 1979 r. z nieruchomości położonej wG.przyul. (...)i zamieszkali w mieszkaniu wG.-S.. Od tego czasuJ. L. (1)mieszkała sama na spornej nieruchomości. Odwiedzał ją syn -J. L. (2), który pomagał jej m.in. w drobnych pracach remontowych.
W 1987 r.J. L. (1)doznała udaru mózgu, w wyniku czego znalazła się w szpitalu. Po opuszczeniuszpitala (...)zabrała matkę do siebie. Gdy stan zdrowiaJ. L. (1)poprawił się, wróciła do swojego domu naS.. Była wówczas zdziwiona i niezadowolona, że w czasie jej nieobecnościE. D.postawiła w jej domu swój mebel.J. L. (1)po wyjściu ze szpitala była osobą chodzącą, ale wymagała pomocy i opieki. Zamieszkała z nią więc wnuczka -E. D., która pomagałaJ. L. (1)w codziennych czynnościach.K. D.wraz z mężem partycypowała w uiszczaniu opłat związanych z korzystaniem z nieruchomości. MążK. D.wykonywał prace remontowe budynku.J. L. (1)odwiedzał synJ. L. (2). Z uwagi na to, że w budynku przyul. (...)nie było centralnego ogrzewania, a jedynie piec węglowy, w okresie zimyJ. L. (1)iE. D.przebywały w mieszkaniuK. D.wG.-S..J. L. (1)zmarła w dniu 23 stycznia 1990 r. wG.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli:K. D.- córka,A. M. (2)- córka,J. L. (2)- syn - każde z nich po 1/3 części spadku.
J. L. (1)była osobą władczą i stanowczą, nie lubiła, gdy ktoś próbował narzucić jej swoje zdanie. Zanim zachorowała samodzielnie podejmowała decyzje dotyczące nieruchomości przyul. (...). Była postrzegana przez otoczenie jako wyłączny właściciel w/w nieruchomości.
W chwili śmierciJ. L. (1)stan nieruchomości położonej wG.przyul. (...)był taki sam jak w chwili śmierciB. L.. Po śmierciJ. L. (1)nieruchomość ta znajdowała się w wyłącznym władaniu uczestniczkiK. D., która zezwoliła na zamieszkiwanie na tej nieruchomości swojej córceE. D..K. D.nie czyniła żadnych ustaleń z pozostałymi spadkobiercami co do zamieszkiwaniaE. D.na nieruchomości spadkowej.
Po śmierciJ. L. (1)E. D.poczyniła szereg nakładów na sporną nieruchomość. W szczególności podłączyła do budynku mieszkalnego centralne ogrzewanie, instalacje gazową oraz instalację wodno-kanalizacyjną, wymieniła okna, wykonała łazienkę, naprawiła dach, położyła panele podłogowe, pomalowała ściany wewnątrz budynku, położyła tapety, a także wykonała dach budynku gospodarczego. Część prac została wykonana jeszcze za życiaJ. L. (1). Nakładów tychE. D.dokonywała częściowo na własny koszt, za zgodąK. D., częściowo ze środków finansowych przekazanych jej przez matkę.
E. D.od chwili śmierciJ. L. (1)uiszcza podatek od spornej nieruchomości oraz opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu. Od 2004 r. 1/3 część opłaty za użytkowanie wieczyste uiszczaJ. L. (2).
Po wydaniu przez Sąd Rejonowy w Gdańsku postanowienia z dnia 8 lipca 2003 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poB. L.iJ. L. (1), uczestniczkaK. D.odwiedziłaJ. L. (2)i pokazała mu dokumenty dotyczące podatku od spadku. Z dokumentów tych wynikało, że majątek spadkowy został wyceniony przez Urząd Skarbowy na kwotę 300.000 zł.J. L. (2)początkowo nie przyjął w/w dokumentów, ale ostatecznie podatek zapłacił.
Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 10 września 2007 r.A. M. (2)darowała cały swój udział wynoszący 1/3 część w prawie użytkowania wieczystegodziałki nr (...)i w prawie własności położonych na niej budynków mieszkalnego i gospodarczego, stanowiących odrębne nieruchomości, objętych księgą wieczystą KW nr(...)Sądu Rejonowego Gdańsk - Północ w Gdańsku swojej siostrzeK. D., która darowiznę tę przyjęła.
W dniu 15 września 2010 r. umową zawartą w formie aktu notarialnegoK. D.darowała swej córceE. D.udział wynoszący 2/3 części w prawie użytkowania wieczystegodziałki nr (...)i w prawie własności położonych na niej budynków mieszkalnego i gospodarczego, stanowiących odrębne nieruchomości, objętych księgą wieczystą KW nr(...)Sądu Rejonowego Gdańsk - Północ w Gdańsku.E. D.darowiznę przyjęła.
Umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 8 kwietnia 2015 r.Gmina M.G.orazE. D.iJ. L. (2)przedłużyli okres użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)obszaru 1.064 m2 do dnia 17 października 2112 r. Koszty wynikające z zawarcia w/w umowy ponieśliE. D.iJ. L. (2).
W dniu 4 października 2015 r. zmarł wnioskodawcaJ. L. (2). Postanowieniem z dnia l lutego 2016 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku stwierdził, że spadek po nim na podstawie ustawy nabyły: żonaZ. L., CórkaD. K.i córkaK. W.- każda w 1/3 części spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Aktualna wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej o powierzchni(...)zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym wraz z prawem własności tych budynków stanowiących odrębną nieruchomość, zlokalizowanej wG.przyul. (...)według stanu nieruchomości na dzień 23 stycznia 1990 r., przy uwzględnieniu okresu przedłużenia użytkowania wieczystego do dnia 17.10.2112 r. i cen aktualnych wynosi 390.900 zł. l
Aktualnie na opornej nierucnuniości zamieszkuje jcuynie uczestniczkaE. D..
WnioskodawczyniZ. L.ma 81 lat, występują u niej liczne schorzenia, utrzymuje się z renty po mężu, która wynosi 1900 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie ma żadnych innych dochodów, nie ma majątku nieruchomego (poza prawami zgłoszonymi w niniejszej sprawie). Mieszka w wynajętym mieszkaniu.
WnioskodawczyniD. K.nie pracuje, jest na utrzymaniu męża, który pracuje za granicą jako elektryk, elektromonter i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie miesięczne między 5.000 zł a 10.000 zł. Wnioskodawczyni oraz jej mąż mieszkają w lokalu komunalnym. Na potrzeby remontu mieszkania zaciągnęli kredyt w banku w wysokości około 200.000 zł. UczestniczkaK. D.jest emerytką. Posiada lokal mieszkalny przyul. (...)wG.o powierzchni(...). Nie jest obciążona jakimikolwiek długami. Uczestniczka postępowaniaE. D.pracuje jako pielęgniarka i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2.600 zł netto. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie posiada oszczędności. Nie ma też zadłużenia z tytułu kredytów, czy pożyczek.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy poczynił następujące rozważania:
Ustalając wartość prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.przyul. (...)oraz prawa własności budynków na niej posadowionych, Sąd oparł się na treści opinii biegłej sądowejG. K.sporządzonej w formie operatu szacunkowego z dnia l grudnia 2016 r. Wskazać należy, iż w toku całego postępowania, z uwagi na potrzebę aktualizacji pierwotnej opinii, biegła sporządziła kilka opinii, w tym uzupełniających, w których szczegółowo ustosunkowywała się do zarzutów stawianych przez uczestniczki postępowania. Jako miarodajną Sąd przyjął opinię wydaną przez biegłą sądową w dniu l grudnia 2016 r., albowiem opinia ta była najbardziej aktualna, uwzględniała obecną charakterystykę rynku nieruchomościami oraz okoliczność przedłużenia użytkowania wieczystego do dnia 17.10.2112 r. W ocenie Sądu opinia ta była wiarygodna, gdyż została sporządzona w sposób bezstronny, przez osobę posiadającą fachową wiedzę. Wnioski opinii zostały przez biegłą w sposób szczegółowy i logiczny uzasadnione. W opinii tej biegła, stosownie do zaleceń Sądu, dokonała wyceny nieruchomości w dwóch wariantach - przy uwzględnieniu okresu przedłużenia użytkowania wieczystego do dnia 17.10.2112 r. oraz bez uwzględnienia tego okresu.
Uczestniczka postępowaniaE. D.złożyła zarzuty do opinii, wskazując, iż nie zgadza się z sugestiami biegłej odnośnie jednakowej atrakcyjności działki będącej w użytkowaniu wieczystym a działki stanowiącej własność. Jednocześnie wskazała, że w jej ocenie biegła po raz kolejny popełniła te same uchybienia, na które wcześniej wskazywała już uczestniczka. Wniosła o wezwanie i przesłuchanie biegłej naS.sądowej.
Postanowieniem z dnia l lutego 2017 r. Sąd oddalił wniosek uczestników o dopuszczenie dowodu z ustnej uzupełniającej opinii biegłej rzeczoznawcy.
Ponadto podstawą ustaleń stanu faktycznego były zeznania świadkówA. B.,H. B. (1),M. M.,A. M. (2)iA. C., słuchanych na okoliczność zakresu posiadania nieruchomości przezK. D.iE. D., czasu posiadania i charakteru posiadania nieruchomości położonej wG.przyul. (...). Sąd dał wiarę powyższym zeznaniom, albowiem były one spójne, zgodne i wzajemnie się uzupełniały. Ponadto żadna ze stron postępowania zeznań w/w świadków nie kwestionowała. Sąd uznał za wiarygodne również zeznaniaZ. L.słuchanej zarówno w charakterze świadka, jak i w charakterze wnioskodawczyni (po wstąpieniu do sprawy po śmierci wnioskodawcyJ. L. (2)). ZeznaniaZ. L.były konsekwentne, nie zawierały sprzeczności, a nadto znajdowały potwierdzenie w pozostałym wiarygodnym materiale dowodowym w szczególności w zeznaniach powyżej wskazanych świadków. Sąd dał wiarę ponadto zeznaniom wnioskodawcyJ. L. (2), które w toku całego postępowania były niezmienne i spójne.
W ocenie Sądu Rejonowego zeznania wnioskodawczyniD. K.nie wniosły istotnych elementów do rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy, albowiem wnioskodawczyni nie posiadała wiedzy w tym zakresie.
Przechodząc do oceny zeznań uczestniczek postępowaniaK. D.iE. D., Sąd Rejonowy wskazał, iż zeznania te w przeważającej mierze były zgodne i znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, uznanym przez Sąd za wiarygodny. Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniom uczestniczkiK. D.w zakresie w jakim wskazywała, że po śmierci ojca współposiadała wraz z matką całą nieruchomość spadkową i że to ona wraz z matką wspólnie podejmowały decyzje dotyczące nieruchomości. Z zeznań wszystkich słuchanych w sprawie świadków wynika bowiem, iżJ. L. (1)była osobą bardzo stanowczą, władczą i nie pozwalała na to, by ktoś podejmował za nią decyzje. Była postrzegana przez otoczenie jako wyłączny właściciel nieruchomości położonej przyul. (...). Z tego też względu twierdzenie uczestniczki, że była wraz z matką współposiadaczem samoistnym całej nieruchomości nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ponadto nie dał wiary zeznaniom uczestniczekK. D.iE. D.w zakresie poniesionych przez nie nakładów na nieruchomość. Z jednej bowiem strony wskazywały, że po śmierciJ. L. (1)szereg nakładów poniosłaE. D.z własnych środków, czasami ze wsparciem finansowymK. D.. Z kolei podczas przesłuchania na rozprawie uczestniczkiK. D.iE. D.zeznały, że toK. D.ponosiła koszty remontu oraz utrzymania domu do 2010 r., gdyżE. D.nie miała na to środków. Ta zmienność zeznań i niekonsekwencja spowodowała, że Sąd nie mógł uznać zeznań uczestniczek w w/w zakresie za wiarygodne.
Przechodząc do meritum sprawy, Sąd Rejonowy podkreślił, iż w wypadku, gdy w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego (nor. uchwala S. N. z dnia 2 marca 1972 roku, sygn. akt III CZP 100/71, OSNC z 1972 roku, zeszyt 7-8, pozycja 129). Dlatego też w niniejszym postępowaniu obok działu spadku koniecznym było również dokonanie podziału majątku wspólnego małżonkówB. L.iJ. L. (1).
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie była przynależność do majątku wspólnego małżonkówB.iJ. L. (1)prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej wG.przyul. (...)wraz z prawem własności budynku mieszkalnego i gospodarczego posadowionych na tej działce. Nieruchomość ta nabyta bowiem została w trakcie trwania ich małżeństwa, zaś z zeznań stron postępowania nie wynikało aby, małżonkowie zawierali jakiekolwiek umowy majątkowe, które skutkowałyby wyłączeniem lub ograniczeniem wspólności ustawowej.
W związku z powyższym, Sąd na podstawieart. 31 kro. iart. 684 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.w punkcie 1. postanowienia ustalił, iż w skład majątku wspólnegoB. L.iJ. L. (1)wchodziło prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...), znajdującej się wG.przyul. (...), wraz z prawem własności budynków posadowionych na tej działce, dla której Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ w Gdańsku prowadziksięgę wieczystą nr (...), tj. prawo o wartości 390.900 zł. Ustalając wartość powyższego prawa Sąd oparł się na wnioskach opinii biegłej rzeczoznawcyG. K.z dnia l grudnia 2016 r.
W punkcie 2. postanowienia, na podstawieart. 684 k.p.c., Sąd ustalił, że w skład spadku poB. L.wchodzi udział w wysokości 1/2 części w składniku majątkowym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia. Żadna ze stron nie kwestionowała bowiem okoliczności, iż udziały małżonkówB. L.iJ. L. (1)w majątku wspólnym były równe.
Z kolei w punkcie 3. postanowienia Sąd ustalił, że w skład spadku poJ. L. (1)wchodzi udział 5/8 części w omawianym składniku majątkowym. Udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości przyul. (...)wG.wraz z prawem własności budynków na tej nieruchomości posadowionych w wysokości 1/4 przypadł bowiemJ. L. (1)w wyniku spadkobrania po mężuB. L., zaś udział w wysokości 1/2 w tymże prawie stanowił jej udział w majątku wspólnym, co dało łącznie udział w wysokości 5/8.
W związku z tym, że w toku postępowania zmarł wnioskodawcaJ. L. (2), zaś jego następczynie prawneZ. L.,K. W.iD. K.rozszerzyły wniosek o dokonanie częściowego działu spadku poJ. L. (2)obejmujący udział w nieruchomości położonej wG.przyul. (...), Sąd w punkcie 4. postanowienia na mocyart. 684 k.p.c.ustalił, że w skład spadku poJ. L. (2)wchodzi udział do 1/3 części w składniku majątkowym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia.
W punkcie 5. postanowienia Sąd na mocyart. 172 § l k.p.c.a contrario oddalił wniosek uczestniczekK. D.iE. D.o stwierdzenie zasiedzenia na rzeczK. D.udziału przypadającegoJ. L. (2)w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.przyul. (...)oraz w prawie własności budynków posadowionych na tej nieruchomości.
Sąd Rejonowy wskazał, iż stosownie do treściart. 172 § l k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Natomiast zgodnie z§ 2tego artykułu po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Sąd Rejonowy stwierdził, iż posiadanie przezK. D.udziału w prawie objętym wnioskiem nie może zostać zakwalifikowane jako samoistne.
Sąd ustalił w toku postępowania, iż wbrew twierdzeniom uczestniczek,J. L. (1)do chwili swej śmierci jako jedyna podejmowała decyzje dotyczące spornej nieruchomości. Z zeznań słuchanych w sprawie świadków wynika, iż była ona osobą stanowczą, decydującą samodzielnie o własnym losie. Z ustaleń Sądu nie wynika, abyJ. L. (1)w sposób wyraźny przeniosła swoje posiadanie na rzeczK. D., czy teżE. D.. Wprawdzie w ostatnich latach swojego życia wymagała pomocy osób trzecich, to jednak nie przeniosła posiadania nieruchomości na rzecz córki bądź wnuczki. Z okoliczności sprawy wynika, że nie traktowała zamieszkania przezE. D.na spornej nieruchomości jako przeniesienia posiadania, lecz jako formę wzajemnej pomocy. O powyższym świadczą chociażby zeznania wnioskodawcyJ. L. (2), w których wskazał, żeJ. L. (1)po powrocie ze szpitala była niezadowolona, że pod jej nieobecnośćE. D.postawiła w jej domu swój mebel i prosiła, by go wyrzucić.
W ocenie Sądu uczestniczki nie wykazały ponadto, że po śmierciJ. L. (1)nastąpiło objęcie posiadania samoistnego nieruchomości przez jedną z nich. Mianowicie uczestniczkaK. D.wnosząc o stwierdzenie zasiedzenia udziału w nieruchomości na jej rzecz, podnosiła, żeE. D.mieszkała na w/w nieruchomości za jej zgodą. Z drugiej strony w toku postępowania ustalono, iż toE. D.podejmowała szereg czynności, które mogłyby świadczyć o samoistnym posiadaniu całej nieruchomości. Również w świetle zeznań słuchanych w sprawie świadków, to ona postrzegana była jako właściciel nieruchomości. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie takiego zachowania którejś z uczestniczek, które w sposób jednoznaczny przemawiałoby za uznaniemK. D.czy teżE. D.za samoistnego posiadacza całej nieruchomości. Samo zarządzanie nieruchomością, czy ponoszenie nakładów nie jest wystarczające do tego, by uznać osobę czyniącą powyższe za posiadacza samoistnego.
O braku samoistności posiadania przez uczestniczkęK. D.udziału w nieruchomości należącego doJ. L. (2)świadczy również zachowanie uczestniczki po śmierciJ. L. (1).K. D.oczekiwała bowiem na rozwiązanie sprawy, tj. na dokonanie podziału majątku spadkowego. Z zeznań wnioskodawcyJ. L. (2)wynika, że uczestniczka odwiedziła go, przynosząc dokumenty dotyczące podatku od spadku i oczekując od niego zapłaty części podatku.J. L. (2)podatek ten uiścił, a także począwszy od 2004 r. uiszczał 1/3 część opłaty z tytułu użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Z kolei uczestniczkaK. D.zeznała, że na początku rozmawiała z bratem, żeby go spłacić, chciała zwrócić mu to wszystko, co wpłacił do urzędu miasta z tytułu opłaty (k. 641). Z powyższego wynika zatem, że uczestniczkaK. D.nie przejawiała woli zagarnięcia nieruchomości dla siebie, a jedynie korzystała z bierności pozostałych spadkobierców. Z bierności tej nie sposób wywodzić, iż osoby te wyzbyły się posiadania nieruchomości spadkowej, czy też żeK. D.zamierzała zawładnąć całością majątku spadkowego. Akceptacja ze strony pozostałych spadkobierców w kwestii władania tą nieruchomością przezK. D.iE. D.świadczyła, zdaniem Sądu, o tym, że doszło do zawarcia dorozumianej umowy, na podstawie którejK. D.iE. D.mogą korzystać z nieruchomości, ponosząc jednocześnie wydatki z tym korzystaniem związane.
Reasumując Sąd Rejonowy wskazał, iż wniosek uczestniczekK. D.iE. D.o stwierdzenie zasiedzenia udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.przyul. (...)oraz w prawie własności budynków posadowionych na tejże nieruchomości nie zasługiwał na uwzględnienie bowiem nie została spełniona przesłanka samoistności posiadania nieruchomości.
W postępowaniu o dział spadku na wniosek uczestników Sąd rozlicza również wzajemne roszczenia spadkobierców z tytułu posiadania rzeczy, w tym nakłady poniesione na nieruchomość spadkową czy też spłaconych długów spadkowych, a dokonane przez nich przed działem spadku, (art 686 kpc). Przy czym nakłady poniesione na rzecz to koszty poniesione w związku z zachowaniem, używaniem lub ulepszeniem tej rzeczy.
W niniejszej sprawie tylko uczestniczkiE.iK. D.sformułowały na piśmie żądania zwrotu nakładów oraz spłaconych długów spadkowych. Zdaniem Sądu do żądań tych znajduje zastosowanie zasada ciężaru dowodu określona wart. 6 kc, nie są to bowiem kwestie, o których sąd orzeka z urzędu ( te określaart. 684 kpc). Zdaniem sądu materialnoprawną podstawą żądania uczestniczek jestart. 1035 kcw zw. zart. 207 kc.UczestniczkaE. D.zgłosiła szereg nakładów, wśród których znalazły się koszty remontów przeprowadzonych przez nią na tej nieruchomości oraz koszty utrzymania nieruchomości po śmierciJ. L. (1). Ponadto zgłosiła roszczenie o rozliczenie nakładu w kwocie 5.600 zł., stanowiącego opłatę uiszczoną przez nią na rzeczGminy M.G.za ustanowienie użytkowania wieczystego i przeniesienie własności budynków.
W piśmie z dnia 14 maja 2015 r. uczestniczka postępowaniaK. D.wniosła z ostrożności procesowej o rozliczenie z wnioskodawcą nakładów finansowych, jakie poczyniła na wspólną nieruchomość. Wskazała, że samodzielnie spłaciła 90% ceny nabycia nieruchomości od Skarbu Państwa. Z kolei w piśmie z dnia 27 października 2016 r. uczestniczkaE. D.wniosła o rozliczenie tych samych nakładów, które uprzednio wskazała do rozliczeniaK. D., tj. kosztów poniesionych na zakup domu w wysokości 90% jego aktualnej wartości, a także opłat za wieczyste użytkowanie, podatków od nieruchomości, którychJ. L. (2)nie płacił i opłat za zarządzanie nieruchomością.
Po dokonaniu analizy całokształtu okoliczności niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż uczestniczceE. D.nie przysługuje prawo do rozliczenia nakładów poczynionych przez nią na sporną nieruchomość po 1990 roku.
W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, iż uznał za niezasadne domaganie się przez uczestniczkęE. D.rozliczenia nakładów, które nie zwiększały wartości nieruchomości, lecz jedynie były konieczne dla jej utrzymania. Dotyczy to podatku od nieruchomości i opłat za użytkowanie wieczyste płaconych przez uczestniczkę od czasu śmierciJ. L. (1). Podkreślić należy, iż korzystający z danej rzeczy zobowiązany jest do ponoszenia wszelkich należności związanych z użytkowaniem rzeczy, w szczególności podatków, czynszów itp. UczestniczkaE. D.korzystała z przedmiotowej nieruchomości od 1990 r. w imieniu i za zgodą uczestniczkiK. D.. Pozostali właściciele nieruchomości, tj.J. L. (2)orazA. M. (2)nie zgłaszali zastrzeżeń wobec przejęcia przezE. D.w imieniuK. D.spornej nieruchomości do wyłącznego korzystania. Przyjąć zatem należy, iż strony w sposób dorozumiany uregulowały korzystanie z nieruchomości w ten sposób, że faktycznie władającym nieruchomością będzie uczestniczkaK. D.. Jest to tzw. umowa ąuoad usum (art. 206 k.c.).
Zgodnie z treściąart. 207 k.c., zasadą jest, iż wydatki i ciężary współwłaściciele ponoszą stosownie do swoich udziałów. Wobec jednak zawarcia przez strony w sposób dorozumiany wspomnianej umowy ąuoad usum, obowiązek ponoszenia nakładów koniecznych spoczywał naE. D., jako osobie faktycznie z rzeczy korzystającej.
Odnośnie żądaniaE. D.zwrotu nakładów polegających na przeprowadzeniu remontu, również wskazać należy, iż nie przysługuje jej prawo domagania się zwrotu ich wartości od wnioskodawcyJ. L. (2). Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 stycznia 1980 r. (III CZP 80/79, OSNCP 1980, nr 9, póz. 157), współwłaściciel dokonujący nakładów koniecznych na nieruchomość będącą przedmiotem współwłasności nie może żądać zwrotu wartości tych nakładów, odpowiadających udziałowi pozostałych współwłaścicieli w całości nieruchomości, jeżeli w drodze podziału quoad usum nie korzystają oni z tej części nieruchomości, na którą te nakłady zostały dokonane. Przyjąć również należy, iż zasada ta odnosi się tym bardziej do nakładów użytecznych i innych, jeżeli zostały poczynione na części nieruchomości, z której korzysta tylko współwłaściciel dokonujący nakładów. W rozpoznawanej sprawie ze spornej nieruchomości korzystała wyłącznieE. D.za zgodą swej matkiK. D.. Umowa ta jako zawarta bez zgody pozostałych współwłaścicieli nie mogła ich wiązać stąd też kwestia wzajemnych rozliczeń dotyczyć mogła wyłącznie jej stron tj. użyczającejK. D.i biorącej do używaniaE. D.(art. 713 kc).
Podkreślić ponadto należy, iż w czasie dokonywania omawianych nakładów uczestniczka nie była właścicielem spornej nieruchomości. Udział w nieruchomości przysługującyK. D.został bowiem przeniesiony naE. D.dopiero w dniu 15 września 2010r Przepisart. 207 k.c., będący podstawą prawną do domagania się zwrotu nakładów poczynionych na rzecz wspólną, reguluje tymczasem stosunki w czasie trwania współwłasności. Mówiąc o współwłaścicielach, ma na względzie osoby, które są nimi w momencie dokonywania nakładów. Mając na względzie powyższe Sąd przyjął, iż uczestniczceE. D.nie przysługuje roszczenie o zwrot wartości nakładów przez nią poczynionych na nieruchomość wspólną w czasie, gdy nie była właścicielem tejże nieruchomości.
Wreszcie Sąd Rejonowy wskazał, iż wartość nieruchomości przyjęta dla potrzeb niniejszego postępowania została określona przez biegłą sądową według stanu tej nieruchomości na dzień otwarcia spadku poJ. L. (1), tj. na dzień 23 stycznia 1990 r. Wartość nieruchomości nie została więc powiększona o wartość nakładów dokonanych po 1990 r. Zatem także i z tego względu brak jest podstaw do rozliczenia nakładów poczynionych na nieruchomości przezE. D.po 1990 r. Podkreślić należy, iż w związku z przyznaniem spornej nieruchomości na wyłączną własność uczestniczceE. D., pozostaje ona z nakładami przez siebie dokonanymi. Reasumując, interes uczestniczki w zakresie rozliczenia nakładów nie został więc w żaden sposób naruszony.
Sąd oddalił również roszczenie uczestniczkiE. D.o rozliczenie nakładu w kwocie 5.600 zł., która to kwota została przeznaczona po śmierci matki stron na wykup praw do gruntu. Uczestniczki postępowaniaK. D.iE. D.zeznały, że kwotę tę wyłożyła na powyższy cel z własnego majątkuE. D.. Mając na względzie treść zeznań uczestniczek, uznać należy, iżE. D.spłaciła dług spadkowy, do którego spłaty nie była zobowiązana.E. D.nie należy bowiem do kręgu spadkobierców poJ. L. (1). W związku z tym domaganie się przez uczestniczkęE. D.zasądzenia od wnioskodawcy części omawianej kwoty jest w niniejszym postępowaniu bezpodstawne i jako takie nie mogło zostać uwzględnione przez Sąd. Na marginesie wskazać należy, iż kwota 5.600 zł wskazana przez uczestniczki stanowiła kwotę sprzed denominacji złotego, a zatem po przeliczeniu jej na nowe złote (w proporcji 10.000:1) wynosiła ona jedynie 0,56 groszy. W ocenie Sądu zakładając nawet, iż część spłaty kredytu nastąpiła z pomocąK. D.za życia jej matki, to nie sposób zakwalifikować przekazanych w tym celu kwot za pożyczkę, co wyklucza przyjęcie wersji o długu spadkowym. Jak bowiem wyjaśniała uczestniczkaK. D.przekazywała matce pieniądze jako formę pomocy w spłacie kredytu nie oczekując ich zwrotu, co wskazywałoby na darowiznę z jej strony. Skoro zatemJ. L. (1)nie byłą zobowiązana wobec swej córki do zwrotu kwot od niej otrzymanych, nie istniał dług spadkowy z tego tytułu.
Jednocześnie podkreślić należy, iż na podstawie wyjaśnień i twierdzeń uczestniczek nie sposób ustalić która z nich, w jakim zakresie poniosła nakłady czy też wydatki na sporną nieruchomość. Uczestniczki podawały raz, że toE. D.czyniła nakłady, innym razem, że nakłady te były czynione ze środkówK. D..
Wobec takiego stanowiska uczestniczek, które wskazywały do rozliczenia te same kwoty, raz jako nakłady poniesione przezK. D., raz jako poniesione przezE. D.. Sąd uznał zgłoszone żądania uczestniczekE. D.iK. D.o zwrot nakładów i wydatków a także spłaconych długów spadkowych za nieudowodnione.
Przystępując do dokonania podziału majątku wspólnegoB. L.iJ. L. (1)oraz działu spadku poB. L.iJ. L. (1)oraz zniesienia wspólności prawa opisanego w punkcie I postanowienia, Sąd miał na względzie okoliczność, iż strony postępowania były zgodne co do tego, by prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...)położonej wG.przyul. (...)wraz z prawem własności budynku mieszkalnego i gospodarczego przyznać na wyłączną własność uczestniczkiE. D..
Mając na względzie zgodny wniosek stron dotyczący sposobu dokonania podziału majątku spadkowego, a także usprawiedliwione interesy stron oraz zdolność finansową do uiszczenia spłat, a także dotychczasowy sposób korzystania Sąd orzekł na mocy art.art. 212 § 2 kcw zw zart. 1035 kcjak w punkcie 7
W związku z tym, że Sąd przyznał na wyłączną własność uczestniczkiE. D.prawo użytkowania działki położonej wG.przyul. (...)wraz z prawem własności budynków, na mocyart. 212 § 2 i § 3 k.c.w zw. zart. 1035 k.c., tytułem rozliczenia z dokonanego podziału majątku, działu spadku i zniesienia współwłasności zasądził od uczestniczki postępowaniaE. D.na rzecz spadkobiercówJ. L. (2)łącznie 130300zł odpowiadającej wartości udziałuJ. L. (2)jako spadkobiercyJ.iB. L.. Zgodnie z wielkością udziałów w spadku poJ. L. (2)każdy z jego spadkobierców powinien otrzymać spłatę w kwocie 43433,33zł.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w zw. zart. 520 § 2,3 kpc.
Apelację od opisanego powyżej postanowienia wniosły uczestniczki postępowaniaE. D.orazK. D.zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: naruszenieart. 233 § 1 kpcw związku zart. 328 § 2 kpcpoprzez: odmówienie wiarygodności zeznaniom uczestniczekK. D.iE. D.oraz zeznaniom świadków:A. B.,H. B. (2),M. M.oraz zeznań uczestnika postępowania złożonych na rozprawie w dniu 2012r. odnośnie tego kto zawładnął nieruchomością po śmierci w dniu 16 marca 1978r. ojca wnioskodawcy i uczestniczek postępowaniaB. L., a oparcie ustaleń faktycznych w tym przedmiocie głównie na zeznaniachJ. L. (2), złożonych już w 2015r.
Nadto, skarżące zarzuciły naruszenie przepisów prawa materialnego, a to naruszenie:art. 172 kcpoprzez uznanie, żeK. D.iJ. L. (1)nie władały samoistnie, a zatem z wyłączeniemB. L.(iA. M. (1)) całą spadkową nieruchomością oraz naruszenieart. 176 kcpoprzez nieprzyjęcie ciągłości posiadania, a to stanu, że w roku 1987J. L. (1), z uwagi na swój wiek i zły stan zdrowia nie będąc w stanie dalej fizycznie i psychicznie współzarządzać spadkową nieruchomością, przeniosła swoje współposiadanie samoistne całej nieruchomości wyłącznie na swą córkę uczestniczkę postępowaniaK. D..
Z najdalej posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielenia powyższych zarzutów apelacji, skarżące zarzuciły orzeczeniu naruszenieart. 207 kcw związku zart. 618 § 1 kpcpoprzez nierozliczenie nakładów jakie poniosła łącznieK. D.na spadkową nieruchomość.
W związku z powyższym, skarżące wniosły o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że wnioskodawczyniK. D.nabyła z dniem 17 marca 2008r. przez zasiedzenie 1/3 część prawa użytkowania wieczystegodziałki gruntu nr (...)o powierzchni(...), położonej wG.przyulicy (...)wraz z 1/3 częścią prawa własności budynku mieszkalnego i gospodarczego posadowionych na tej działce, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku prowadziksięgę wieczystą Kw Nr (...), a której wpisanymi w dziale II księgi wieczystej uprawnionymi sąB. L.w 1/3 części iE. D.w 2/3 częściach, a właścicielem gruntu Gmina miastaG., należąca obecnie do wnioskodawczyni:Z. L.,K. K.iD. K..
Z ostrożności procesowej skarżące wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 6 co doK. D., poprzez rozliczenie wydatków poczynionych przez uczestniczkęK. D.na przedmiotową nieruchomość i o zasądzenie solidarnie od wnioskodawczyń:Z. L.,K. W.iD. K., 13 części aktualnej wartości tych wydatków, tj. kwotę 117.270zł.
W ocenie skarżącychJ. L. (2)nie miał informacji o tym, że jest spadkobiercą przedmiotowego budynku, o czym dowiedział się w rzeczywistości dopiero w pierwszej połowie lat dwutysięcznych. W dniu 16 marca 1987r. zmarłB. L., a bezpośrednio po jego śmierci żonaJ. L. (1)oraz córkaK. D.objęły wspólnie w swe wyłączne posiadanie całą spadkową nieruchomością i stały się w ten sposób wyłącznymi samoistnymi współposiadaczami całej spadkowej nieruchomości. Początkowo główną niejako osobą zarządzającą całą nieruchomością byłaJ. L. (1), co wynikało także po części z jej dość apodyktycznego charakteru. Nie oznaczało to jednakże by nie uznawała ona współposiadania swej córkiK. D.. Wręcz przeciwnie,J. L. (1)znajdowała się ówcześnie w bardzo złej sytuacji materialnej i nie była ona w stanie nie tylko samodzielnie utrzymać całej nieruchomości, lecz także nie posiadała środków finansowych na spłacenie rat kredytu bankowego wraz z odsetkami zaciągniętego wraz z małżonkiem na pokrycie ceny nabycia nieruchomości. Z tego powodu to uczestniczkaK. D.opłacała ze swoich własnych środków finansowych wszelkie opłaty związane z używaniem i posiadaniem nieruchomości i finansowała ona wszelkie naprawy konieczne i nakłady użytkowe. Natomiast uczestnikJ. L. (2)od śmierci ojca nie był nawet wpuszczany na tę nieruchomość, ani też nieruchomością tą w żaden sposób się nie zajmował, co sam przyznaje.
W ocenie skarżących, po stornieJ. L. (1)iK. D.istniały zarówno: fizyczny element (corpus) władania całą nieruchomością, jak i element intelektualny (animus) władania tą nieruchomością wyłącznie dla siebie (animus rem sibi habendi). Z tego też powodu bieg zasiedzenia na niekorzyść uczestnikaJ. L. (2)iA. M. (2)rozpoczął się już od dnia śmierci ich ojcaB. L., skoroK. D.wraz z MatkąJ. L. (1)zawładnęły całą spadkową nieruchomością, a zatem również udziałami należącymi do pozostałych spadkobierców, zaś od roku 1987, na skutek przekazania współposiadania (rezygnacji ze współposiadania) przezJ. L. (1)na rzeczK. D., wnioskodawczyni kontynuowała już wyłącznie sama posiadanie samoistne całej nieruchomości, a zatem już bezJ. L. (1). Z uwagi na to, że współposiadanie samoistne całej nieruchomości przeniesione zostało przezJ. L. (1)naK. D.w roku 1987, a zatem jeszcze za życiaJ. L. (1), nie istnieje konieczność oddzielnego liczenia okresów zasiedzenia udziałów, jakie były należne uczestnikowi na skutek spadkobrania po ojcu i po matce, skoro w dniu swej śmierciJ. L. (1)nie była samoistnym posiadaczem całej nieruchomości, lecz nieruchomość pozostawała w samoistnym posiadaniu wyłącznie uczestniczkiK. D..
Nadto, z ostrożności procesowej, skarżące podniosły, iż uczestniczka postępowaniaK. D.samodzielnie spłacała cenę nabycia od Skarbu Państwa nieruchomości, co określa dokument(...)z dnia 18.11.1975r. Pismem z dnia 15 maja 2015r.K. D.zgłosiła żądanie rozliczenia tych spłat. Wnioskodawczynie powinny zatem zwrócić uczestniczceK. D.1/3 części jej nakładu finansowego, tj. kwotę 117.270zł.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy rozważył wszystkie dowody oraz okoliczności i na ich podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, nie przekraczając w tej mierze zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd I instancji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszył także przepisów prawa materialnego i dlatego Sąd Okręgowy akceptuje argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 328 § 2 k.p.c.Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny, gdy uzasadnienie orzeczenia pozbawione jest elementów określonych w treściart. 328 § 2 k.p.c.Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia spełnia wymogi wynikające z w/w artykułu, zawiera bowiem wszystkie konieczne elementy, pozwalające prześledzić motywy, jakimi kierował się Sąd Rejonowy oraz tok jego rozumowania, co powoduje, iż orzeczenie nie uchyla się kontroli instancyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że pominięcie okoliczności nie mających w sprawie znaczenia, jak również dowodów na ich poparcie oraz odmienna ocena przez stronę ustalonego stanu faktycznego, nie może być rozpatrywana w kontekście braków uzasadnianie, lecz naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia także tego przepisu. Podkreślenia wymaga, że w świetleart. 233 § 1 k.p.c., przy zróżnicowanym i sprzecznym co do treści materiale dowodowym, o treści ustaleń faktycznych decyduje ostatecznie przekonanie sądu. Jeżeli w sprawie istnieją dwie grupy przeciwstawnych dowodów ustalenia faktyczne z konieczności muszą pozostawać w sprzeczności z jedną z nich. W takiej sytuacji, sąd orzekający w ramach i granicach swobodnej oceny dowodów ma prawo eliminacji pewnych dowodów, poprzez uznanie, że pozbawione są one wiarygodności albo, że nie są istotne. Jeżeli przy tym stanowisko swoje w zakresie dokonanych wyborów uzasadni w sposób zgodny z intencjąart. 233 § 1 k.p.c., to nie dopuszcza się jego naruszenia. Dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.skarżący powinien więc wykazać, że w następstwie istotnych błędów logicznego rozumowania, sprzeczności z doświadczeniem życiowym albo też pominięcia dowodów, które prowadzą do wniosków odmiennych, niż przyjęte przez sąd orzekający, ocena dowodów była oczywiście błędna lub rażąco wadliwa.
Zdaniem Sądu Okręgowego skarżące nie wykazały, by Sąd Rejonowy popełnił tego rodzaju błędy. W ocenie uczestniczek postępowania, Sąd Rejonowy błędnie odmówił wiarygodności zeznaniom uczestniczekK. D.iE. D.oraz zeznaniom świadkówA. B.,H. B. (2),M. M.odnośnie tego, kto zawładnął nieruchomością po śmierci ojca wnioskodawcy i uczestniczek postępowaniaB. L.. Popierając swoje stanowisko skarżące przytoczyły zeznania wnioskodawcyJ. L. (2)złożone na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012r. W ocenie Sądu Okręgowego przytoczone przez skarżące zeznania nie podważają jednak dokonanych przez Sąd Rejonowy ustaleń. Sąd Rejonowy ustalił bowiem między innymi, iż w chwili śmierciJ. L. (1)stan nieruchomości położnej wG.przyul. (...)był taki sam jak w chwili śmierciB. L.; po śmierciJ. L. (1)nieruchomość ta znajdowała się w wyłącznym władaniu uczestniczkiK. D., która zezwoliła na zamieszkiwanie na tej nieruchomości swojej córceE. D.;K. D.nie czyniła żadnych ustaleń z pozostałymi spadkobiercami, co do zamieszkiwaniaE. D.na nieruchomości spadkowej. Wskazywane przez skarżące zeznania uczestnikaJ. L. (2)nie przeczą więc ustaleniom Sądu Rejonowego, a w tym zakresie skarżące w istocie nie podnoszą zarzutów dotyczących naruszeniaart. 233 § 1 kpcw związku zart. 328 § 2 kpc, lecz naruszenia prawa materialnego i ustaleń Sądu odnośnie zasadności zarzutu zasiedzenia przez nie podnoszonego.
W tym miejscu należy podkreślić, iż zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie za ugruntowane uznać należy stanowisko, że dopuszczalne jest zasiedzenie udziału we współwłasności nieruchomości przez innego współwłaściciela. Dochodzi do niego jednak - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., (sygn. akt III CSK 300/09) - w specyficznej sytuacji, jaka powstaje wtedy, gdy posiadanie właścicielskie wykonuje osoba do tego uprawniona jako współwłaściciel. Zgodnie zart. 206 k.c.każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Uprawnienie to jest konsekwencją przyjętej wart. 195 k.c.koncepcji prawa współwłasności jako prawa własności przysługującego niepodzielnie kilku osobom. Prawo to cechuje jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Niepodzielność prawa wyraża się w tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy. Posiadanie rzeczy przez współwłaściciela jest zatem posiadaniem właścicielskim i samoistnym, stanowi bowiem realizację jego niepodzielnego prawa do rzeczy. Oznacza to, że z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w apelacji, podkreślić należy, iż niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejmuje rzecz w samoistne posiadanie w zakresie ich uprawnień. Posiadanie właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia od realizacji praw do tej rzeczy innych współwłaścicieli jest możliwe, ale wymaga, aby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia udziału innego współwłaściciela udowodnił, że zmienił (rozszerzył) zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia przewidzianego wart. 206 k.c.i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaścicieli. Ze względu na szerokie uprawnienia współwłaściciela do rzeczy - konieczne jest wykazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków innych współwłaścicieli w sposób pozwalający im dostrzec zmianę. O samoistnym posiadaniu współwłaściciela nieruchomości, który zamieszkuje w znajdującym się na niej budynku, nie przesądza sam fakt samodzielnego wykonywania uprawnień, ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością, a nawet pokrywanie przez niego kosztów remontu lub modernizacji budynku. Do przyjęcia samoistnego posiadania nie wystarczy więc poprzestanie na ustaleniu tych czynności. (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 405/08). Niewykonywanie posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający rzecz wspólną przejmuje rzecz w samoistne współposiadanie w zakresie ich uprawnień. Współwłaściciel żądający zasiedzenia udziału innego współwłaściciela powinien udowodnić, że rozszerzył zakres swego samoistnego współposiadania ponad realizację uprawnienia określonego wart. 206 k.c.i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaścicieli. Właściciel który wie, że wydał nieruchomość w posiadanie pod tytułem niestanowiącym zagrożenia utratą prawa, musi wiedzieć, że z oznaczoną chwilą, na skutek jawnych zachowań posiadacza, jego prawo staje się zagrożone (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010 r., III CSK 300/09, orz. Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2016r., V CSK 590/15). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że surowe wymagania stawiane współwłaścicielowi nieruchomości zmieniającemu zakres posiadania samoistnego podyktowane są troską o bezpieczeństwo stosunków prawnych i ochronę prawa własności, które byłyby narażone na uszczerbek, gdyby współwłaściciel, uprawniony do współposiadania całej nieruchomości, mógł łatwo doprowadzić do utraty prawa przez pozostałych współwłaścicieli, na skutek zmiany swojej woli posiadania, a więc jedynie elementu subiektywnego (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1997r., II CKN 408/97, orz. Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 249/11, orz. Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 117/12, orz. Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015r., IV CSK 251/14). Podkreślić jednocześnie należy, że domniemanie ustanowione wart. 339 k.p.c.nie ma zastosowania w sprawie o zasiedzenie przez współwłaściciela nieruchomości udziału należącego do innego współwłaściciela. (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011r., III CSK 184/10, orz. Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015r. IV CSK 251/14, orz. Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2016r., V CSK 590/15). W n/n sprawie to uczestniczki winny zatem udowodnić, że rozszerzyły zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia wynikającego zart. 206 k.c.oraz że uzewnętrzniły jednoznacznie tę zmianę w stosunku do współwłaściciela, do którego udział ten należy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 405/08; z dnia 29 czerwca 2010 r., III CSK 300/09; z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 184/10, orz. Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2015r., IV CSK 87/15).
Mając na względzie powyższe, należy więc rozważyć, czy działania skarżących - wobec regulacji zawartej wart. 209 k.c.– stanowiły zachowanie manifestujące wolę posiadania samoistnego ponad udział we współwłasności nieruchomości, które to postępowanie zostało uzewnętrznione w stosunku do pozostałych współwłaścicieli. Prawidłowo ustalona przez Sąd I instancji podstawa faktyczna zaskarżonego postanowienia nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżące zmieniły (rozszerzyły) zakres swojego samoistnego posiadania ponad zakres realizacji uprawnienia przewidzianego wart. 206 k.c.Zachowania takiego nie stanowi wykonywanie przez skarżące w domu remontów i napraw. Na wstępie podkreślenia wymagało, iż część z w/w prac wykonana został jeszcze za życiaJ. L. (1)i biorąc pod uwagę jej władczy stosunek do przedmiotowej nieruchomości, niewątpliwie za jej zgodą. Z kolei po jej śmierci pozostali współwłaściciele, w sposób wyraźny lub dorozumiany, wyrażali zgodę na zamieszkiwanieE. D.w spornym domu, co biorąc pod uwagę jego stan, wiązać się musiała z poczynieniem remontów oraz prac naprawczych umożliwiających jego zamieszkiwanie. W orzecznictwie za ugruntowany uznać należy pogląd, że przeprowadzenie remontów nie świadczy o posiadaniu właścicielskim całej nieruchomości przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i jego woli odsunięcia od praw do niej innych współwłaścicieli (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009r., II CSK 405/08, orz. Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010r., III CSK 300/09, orz. Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2016r., I CSK 55/15). Oczywiście tego rodzaju działania odnosić należy do okoliczności konkretnej sprawy i nie można abstrahować od zamierzeń i planów współwłaścicieli odnośnie spornej nieruchomości. W toku postępowaniaJ. L. (2)zeznał, iż nie sprzeciwiał się, a zatem w sposób dorozumiany wyrażał zgodę, na zamieszkiwanieE. D.w domu przyul. (...), w którym nie zamierzał mieszkać, domagał się jednak rozliczenia jego udziału we współwłasności (k. 268, 889v-890). Z kolei uczestniczka zamieszkiwała we wskazanej nieruchomości i miała co do niej określone plany, jest więc zrozumiałe, iż dokonywała potrzebnych remontów. W innym przypadku korzystanie przez nią z domu byłoby znacznie utrudnione i nie dawało komfortu, jaki pojawił się dopiero po ich przeprowadzeniu. Z tego punktu widzenia zachowanieJ. L. (2), który nie był zainteresowany domem, a tym samym jego remontami, a jedynie domagał się spłacenia udziału we współwłasności, jest w pełni zrozumiałe. Fakt przeprowadzenia ustalonych przez Sąd Rejonowy remontów oraz napraw nie pozwala zatem na uznanie, że uczestniczki wyraziły swoją wolę wyłącznego władania domem, skoro remonty te były potrzebne do zwiększenia komfortu zamieszkiwania w nim. Ponadto w toku postępowania uczestniczkiK. D.orazE. D.w żaden sposób nie udowodniły, aby swoim jednoznacznie uzewnętrznionym postępowaniem wobecJ. L. (2)wskazywały, że jego prawo współwłasności jest zagrożone. Co więcej przebieg postępowania oraz zebrane w sprawie dowody temu przeczą i nie pozwalają na uznanie, aby uczestniczki władała sporną nieruchomością wyłącznie dla siebie. Jak wynika z pisma z dnia 22 marca 2009r. stanowiącego odpowiedź uczestniczki postępowaniaK. D.(k. 26) na wniosekJ. L. (2), nie kwestionowała ona, żeJ. L. (2)jest współwłaścicielem nieruchomości i uznała zasadność jego roszczeń z tego tytułu, co potwierdziła na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2009r., jak również na późniejszych posiedzeniach (k. 126, 417). Skarżąca podniosła jedynie, iż nie jest w stanie uczynić zadość roszczeniom brata w zakresie dokonania jednorazowej spłaty przypadającej na część spadku wnioskodawcy. Zarówno w powyższym piśmie, jak również późniejszych, uczestniczka nie wskazywała na tego rodzaju okoliczności, z których wynikałoby, iż uważała się za wyłącznego właściciela nieruchomości. Co więcej wynika, z nich, że podejmowane były pomiędzy stronami próby rozliczenia się, które jednak nie przyniosły efektu, z uwagi na roszczenia uczestniczki wynikające z poczynionych na dom nakładów. Skarżąca wskazywała, iż wnioskodawca trzykrotnie przed rozprawą w 2003r. kontaktował się z nią w tej sprawie i przez cały czas stał na stanowisku, że nie jest w stanie udzielić wsparcia uczestniczce ponieważ ma bardzo trudną sytuację finansową (k. 38). Jak również prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, uczestniczka oczekiwała odJ. L. (2)ponoszenia kosztów 1/3 części opłaty z tytułu użytkowania wieczystego spornej nieruchomości, co też czynił on od 2004r. Okoliczność powyższa wskazuje, że skarżące uznawałyJ. L. (2)za współwłaściciela i wymagały od niego ponoszenia związanych z tym kosztów, co wyklucza ich twierdzenia odnoście władania nieruchomością jedynie dla siebie. Powyższe stanowisko potwierdzają zeznania uczestniczkiK. D., która potwierdziła, że po śmierci matki w 1990r. konsultowała się z rodzeństwem, aby dowiedzieć się, co dalej robić domem (k. 880). W kontekście powyższych rozważań brak jest także podstaw do podzielenia wyrażonego dopiero w apelacji, stanowiska skarżących, iżJ. L. (2)nie wiedział, że jego rodzice nabyli prawo użytkowania wieczystego, a tym samym, że nie zdawał sobie sprawy o prawie do spadku w powyższym zakresie, skoro – jak zeznała świadekA. B.– domagał się on od matki przepisania domu na niego (k. 662), co jednoznacznie wskazuje, iż domem był zainteresowany i nie miał woli zrezygnowania z roszczeń go dotyczących, w związku ze śmierciąJ. L. (1).
Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy podzielił wyrażony przez Sąd Rejonowy pogląd, że uczestniczki nie przejawiały woli zagarnięcia nieruchomości dla siebie, a jedynie korzystając z bierności pozostałych spadkobierców, nieruchomość tą użytkowały. Z samego zaś faktu niewykonywania współposiadania przez innych współwłaścicieli, nie mogą wynikać dla współwłaściciela wykonującego to władztwo, żadne ułatwienia w zasiedzeniu, skoro jest to ich prawo, a nie obowiązek. O charakterze władztwa współwłaściciela domagającego się stwierdzenia zasiedzenia decyduje jego zachowanie, a nie bierność innych współwłaścicieli. W n/n sprawie zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, iż uczestniczki nie wyrażały na zewnątrz zamiaru przejęcia spornej nieruchomości. Obowiązek natomiast współdziałania w zarządzaniu rzeczą wspólną (art. 200 k.c.) nie ma znaczenia, gdyż pojęcie to jest związane z dzierżeniem rzeczy, a nie jej posiadaniem (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015r., IV CSK 251/14).
W ocenie Sądu Okręgowego należy również zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, iż – wbrew twierdzeniom uczestniczek postępowania –J. L. (1)do chwili śmierci jako jedyna podejmowała decyzje dotyczące spornej nieruchomości, zaś skarżące nie miały na nie wpływu. W niniejszej sprawie brak podstaw by uznać, iż od roku 1987, na skutek przekazania współposiadania przezJ. L. (1)na rzeczK. D., wnioskodawczyni kontynuowała już wyłącznie sama posiadanie samoistne całej nieruchomości. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, twierdzenia te pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadkówA. B.(k. 661),H. B. (1)(k. 663),A. M.(k. 664),A. C.(k. 780) orazZ. L.(k. 781), które zgodnie zeznał, iż do swojej śmierci toJ. L. (1)władała nieruchomością. ŚwiadekH. B. (1)stwierdziła nawet, że ”gdyby ktoś chciał to przejąć to nie dałby rady za życia PaniJ.” (k. 663).
W kontekście powyższych rozważań jedynie na marginesie wskazania wymaga, iż w orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 1949 r. Sąd Najwyższy zajął się kwestią doliczania do okresu zasiedzenia przez współspadkobiercę okresu posiadania spadkodawcy. Tym samym, już pod rządemart. 57 § 1pr. rzecz. został wypowiedziany pogląd, który znalazł normatywny wyraz wart. 175 § 2 k.c., mianowicie - że powołany przepis stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 maja 1966 r. (III CR 78/66) zajęto stanowisko, że zasada co do doliczenia posiadania nieruchomości nie ma zastosowania na korzyść jednego ze spadkobierców, który posiada nieruchomość we własnym imieniu, i stąd dla tego spadkobiercy bieg terminu zasiedzenia rozpoczyna się dopiero z chwilą otwarcia spadku; wymieniona zasada ma zastosowanie na korzyść wszystkich spadkobierców mających prawa do spadku. Oznacza to, że w sytuacji gdy współspadkobiercą lub niektórzy ze współspadkobierców posiadają wyłącznie we własnym imieniu nieruchomość, która była w posiadaniu spadkodawcy, bieg zasiedzenia na korzyść tego współspadkobiercy lub tych współspadkobierców rozpoczyna się dopiero z chwilą otwarcia spadku (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1986r., III CRN 60/86).
Z powyższych względów, w ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie nie doszło do nabycia prawa własności nieruchomości przez uczestniczkę postępowania, gdyż nie zostały spełnione przesłanki wskazane wart. 172 k.c.zarówno w zakresie samoistności posiadania, jak również wymaganego terminu zasiedzenia, a tym samym zarzut naruszenia tego przepisu, jak równieżart. 176 k.p.c.nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty podnoszone przez skarżące odnośnie nierozliczenia nakładów jakie poniosłaK. D.na spadkową nieruchomość. W tym zakresie uczestniczka postępowania wskazała, iż samodzielnie spłacała cenę nabycia od Skarbu Państwa nieruchomości. Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy twierdzenia powyższe nie zasługują jednak na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż w toku postępowania uczestniczkaK. D.wielokrotnie i stanowczo zeznawała, że pozostającą do zapłaty opłatę za ustanowienie prawa użytkowania wieczystego uiściłaE. D.. Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2009r. zeznała ona, że „do 1990r. raty ceny były płacone .. przez moją mamę. Od 1990 roku ciężar zapłaty ceny wzięła na siebie córkaE.i zapłaciła jednorazowo całą resztę brakującej ceny, czyli i ile pamiętam 5600 ówczesnych złotych. To była całkowita spłata.. Ja nie dałam tych pieniędzy córce. To były zarobione przez nią jej własne pieniądze. (k. 44-45). Z kolei na rozprawie w dniu 3 czerwca 2009r. uczestniczkaK. D.jednoznacznie zeznała, że jest „absolutnie pewna, że córka zapłaciła z tytułu całkowitej spłaty tej pożyczki po śmierci mamy a przed denominacją dokładnie 5600 starych złotych. .To było całkowite umorzenie tej pożyczki związanej z domem. CórkaE.zapłaciła te pieniądze bezpośrednio do(...). Córka na pewno nie dała tych pieniędzy w żadnej darowiźnie dla mnie. (k. 67). Biorąc pod uwagę powyższe zeznania, brak jest podstaw do uwzględnienia aktualnych twierdzeń uczestniczkiK. D., że to ona zapłaciła powyższą sumę. Zeznania te pozostają również w sprzeczności ze stanowiskiem skarżących, iżK. D.miała wraz z mężem pomóc w spłacie kredytu i zarządzaniu nieruchomością z uwagę na trudną sytuacją majątkowąJ. L. (1), skoro z jej zeznań wynika, że do 1990r. kredyt był spłacany jedynie przezJ. L. (1)(k. 44, 67).
Przesądziwszy zatem, iż pozostała do zapłaty kwota poniesiona została przezE. D.wskazania wymaga, iż Sąd Okręgowy podziela ugruntowany pogląd judykatury w kwestii mocy wiążącej prawomocnych rozstrzygnięć prejudycjalnych, odwołując się w tym przedmiocie do motywów wyroku Sądu Najwyższego z 6 marca 2014 r., V CSK 203/13, jako podsumowania orzecznictwa w tej kwestii. Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu wyjaśnił, że związanie prawomocnym wyrokiem, o jakim mowa wart. 365 § 1 k.p.c., oznacza, że sąd obowiązany jest uznać, iż kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, mająca znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym wyroku, nawet jeżeli argumentacja prawna, na której opiera się to rozstrzygnięcie, jest nietrafna. W późniejszej sprawie kwestia ta nie może być już w ogóle badana. Sąd Najwyższy odwołał się przy tym do innych judykatów Sądu Najwyższego, powołując między innymi wyroki z 8 stycznia 2002 r., I CKN 730/99, z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 7 stycznia 2004 r., III CK 192/02, z 13 października 2005 r., I CK 217/05, z 8 marca 2010 r., II PK 258/09,, z 29 września 2011 r., IV CSK 652/10, z 28 marca 2012 r., II UK 327/11, i z 19 października 2012 r., V CSK 485/11.
Kwestię nakładów poczynionych przez uczestniczki postępowania na przedmiotową nieruchomość rozstrzygnął Sąd Okręgowy w Gdańsku w orzeczeniu z dnia 31 grudnia 2013r. w sprawie o sygn. akt(...). W orzeczeniu tym Sąd Okręgowy podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy analizę roszczeń uczestniczek postępowania odnoszących się do poczynionych opłat z tytułu użytkowania wieczystego, podatku od nieruchomości jak i przeprowadzonych remontów. Odnosząc się do opłaty za ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, powołując się na treśćart. 686 k.p.c.wskazano, że skoroE. D.uiściła wspomnianą opłatę nie należąc do kręgu spadkobiercówJ.iB. L., jej roszczenie nie należy do długów spadkowych podlegających rozliczeniu w niniejszym postępowaniu. Sąd Okręgowy w niniejszym składzie ocenę tą podziela. Mając na względzie powyższe okoliczności, twierdzenia skarżących, iż wnioskodawczynie powinny zwrócić uczestniczceK. D.1/3 część nakładu finansowego, tj. kwotę 117.270zł nie znajduje podstawy w zebranym w sprawie materiale dowodowym, tym samym zarzut naruszeniaart. 207 k.c.w zw. zart. 618 k.p.c.nie zasługiwał na uwzględnienie.
Wobec powyższego, uznając zarzuty podniesione w apelacji za bezzasadne, Sąd Okręgowy na mocyart. 385 kpcorzekł jak w punkcie 1 postanowienia.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 kpc, mając na względzie, iż uczestniczki postępowania przegrały postępowanie apelacyjne w całości. W związku z powyższym brak było podstaw do uwzględnienia ich wniosku o zasądzenie kosztów postępowania.

SSO Bożena Bojko – Szczegiecka

SSO Krzysztof Gajewski

SSO Halina Czapiewska