Sąd Rejonowy w Giżycku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1133/17
Data wyroku: 2018-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alina Kowalewska
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1000 kc

Sygn. akt: I C 1133/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2018 r.
Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Alina Kowalewska

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Elwira Stopińska

po rozpoznaniu w dniu14 marca 2018 r. w Giżycku
na rozprawie
sprawy z powództwaM. J. (1),M. J. (2),T. K.,H. U.,M. J. (3)
przeciwkoM. G.
o zapłatę
1.Zasądza od pozwanejM. G.na rzecz powódekT. K.iH. U.kwoty po 11.632,12 zł (jedenaście tysięcy sześćset trzydzieści dwa złote 12/100) oraz na rzecz powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwoty po 3.877,37 zł (trzy tysiące osiemset siedemdziesiąt siedem złotych 37/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.06.2017r do dnia zapłaty.
2.Oddala powództwo w pozostałym zakresie.
3.Zasądza od pozwanejM. G.na rzecz powódekT. K.iH. U.po 1.537 zł i na rzecz powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)po 1.151 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
SSR Alina Kowalewska
Sygn. akt I C 1133/17

UZASADNIENIE
PowódkiH. U.iT. K.wniosły o zasądzenie odM. G.kwoty po 10.000,00 zł, zaśpowodowieM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwoty po 3.333,00 zł z tytułu zachowku po zmarłejK. J.wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02.06.2017r. do dnia zapłaty. Nadto domagali się zasądzenia od pozwanej zwrotu poniesionych przez nich kosztów procesu według załączonego spisu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając podali, iż powódkiH. U.iT. K.oraz pozwanaM. G.są córkami, zaś powodowieM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)wnukami zmarłejK. J.. Wskazali nadto, że w dniu 10.12.2008r.K. J.darowałaM. G.nieruchomość w postacilokalu mieszkalnego nr (...)położonego wW.przyul. (...), który stanowił jedyny składnik jej majątku. Z uwagi na okoliczność, że spadek po zmarłejK. J.na podstawie ustawy nabyli również powodowie w oparciu oart. 1000 k.c.żądają od pozwanej stosownych sum pieniężnych tytułem zachowku.
PozwanaM. G.zakwestionowała żądania powodów co do wysokości. Podała, iż zgadza się zapłacić zachowek obliczony od wartości nieruchomości wskazanej w umowie darowizny, tj. od kwoty 42.000,00 zł. Wskazała nadto, że aktualnie nieruchomość ma wyższą wartość, gdyż dokonała na nią znacznych nakładów.
Pismem procesowym z dnia 14.03.2018r. pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo w ten sposób, że wniósł o zasądzenie odM. G.na rzecz powódkiH. U.iT. K.kwot po 13.030,12 zł, zaś na rzecz powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwot po 4.343,37 zł z tytułu zachowku po zmarłejK. J.wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02.06.2017r. do dnia zapłaty.
(pismo procesowe pełnomocnika powodów z dnia 14.03.2018r. – k. 309)

Sąd ustalił, co następuje:
K. J.była właścicielkąlokalu mieszkalnego nr (...)o powierzchni 45,3 m2położonego wbudynku mieszkalnym nr (...)przyul. (...)wW., dla którego Sąd Rejonowy w Giżycku – VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wW.prowadziksięgę wieczystą nr (...)składającego się z 3 pokoi i kuchni o powierzchni użytkowej 45,30 m2oraz przynależnych dwóch piwnic o łącznej powierzchni 17,80 m2, a także dwóch pomieszczeń gospodarczych o łącznej powierzchni 11,40 m2wraz udziałem(...)części w nieruchomości wspólnej objętej Kw nr(...).

(okoliczność bezsporna)

W dniu 10.12.2008r.K. J.na mocy umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszemB.M. M.darowała córceM. G.lokal mieszkalny nr (...)położony wW.przyul. (...). Wartość darowizny strony określiły na kwotę 42.000,00 zł.

(dowód: akt notarialny z dnia 10.12.2008r., Rep.A(...)– k. 44-45, odpisksięgi wieczystej nr (...)– k. 13-16)

K. J.zmarła dnia 21.01.2015r. wG.. Na podstawie ustawy spadek po niej nabyli córkaT. K.w ¼ części, córkaM. G.w ¼ części, córkaH. U.w ¼ części, wnukM. J. (2)w 1/12 części, wnukM. J. (3)w 1/12 części i wnukM. J. (1)w 1/12 części.

(dowód: odpis postanowienia Sądu Rejonowego wG. (...)z dnia 26.04.2016r., sygn. akt I Ns 83/16 – k. 25)

PowodowieH. U.,T. K.,M. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)pismem z dnia 17.05.2017r wezwali pozwanąM. G.do zapłaty na rzeczH. U.iT. K.kwot po 18.125,00 zł, zaś na rzeczM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwot po 6.041,00 zł tytułem zachowku po zmarłejK. J., z uwagi na okoliczność, że jedynym składnikiem majątkuK. J.była darowana pozwanej nieruchomość przyul. (...)wW..

(dowód: pismo powodów z dnia 17.05.2017r. wraz z dowodem doręczenia pozwanej – k. 22-23)

PozwanaM. G.pismem z dnia 29.05.2017r. zakwestionowała wysokość żądania powodów z tytułu zachowku wskazując, że kwota darowizny była znacznie mniejsza, zaś kwotę zachowku należy liczyć od wartości dokonanej darowizny.

(dowód: pismo pozwanej z dnia 29.05.2017r. – k. 24)

PozwanaM. G.dokonała nakładów na nieruchomość położoną wW.przyul. (...). Aktualna wartość prac remontowych wykonywanych w okresie poprzedzającym darowiznę dotyczących pozwanej według stanu na czas wydania opinii wynosi 11.184 zł. Wartość rynkowa nieruchomości lokalowej położonej wW.przyul. (...)według stanu na dzień dokonania darowizny, tj. 10.12.2008r. i według cen na dzień ustalania zachowku, tj. 22.01.2018r. wynosi 104.241,00 zł.

(dowód: wydruki bankowe – k. 50-104, faktury – k. 105-219, dokumentacja zdjęciowa – k. 220-223, zeznania świadkaW. A.– k. 252v-253, koszty poniesione na utrzymanie posesji(...)– k. 311-331, przesłuchanie powódkiM. G.w charakterze strony – k. 333v-334, przesłuchanie powodówM. J. (2)iM. J. (4)w charakterze strony – k. 333v, operat szacunkowy biegłego z zakresu szacowania nieruchomościW. S.– k. 261-275)

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu w znacznej części.
Na wstępie należy zaznaczyć, że podstawowym celem instytucji zachowku jest ochrona i zabezpieczenie praw majątkowych najbliższej rodziny spadkodawcy, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli. W tym kontekście należy wskazać, że krąg osób, którym przysługuje roszczenie o zachowek jest ściśle określony.
Instytucję zachowku statuujeart. 991 § 1 k.c.Zgodnie z jego dyspozycją zstępnym, małżonkom oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. W myśl§ 2tego przepisu, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Roszczenie o zachowek jako roszczenie majątkowe podlega dziedziczeniu, zgodnie jednak z treściąart. 1002 k.c.przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, jeżeli spadkobierca należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostawało, iż powodowie - jako zstępni spadkodawczyni - należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku zgodnie z treściąart. 991 § 1 k.c.,art. 931 § 1 i 2 k.c.iart. 1002 k.c.
Zgodnie zart. 1000 § 1 k.c.jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. W myślart. 995 k.c.wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, w według cen z chwili ustalania zachowku.
Z uwagi na powyższe, zasadniczą kwestią pozostawało ustalenie wartości rynkowej lokalu mieszkalnego, który jak wynika ze zgodnych twierdzeń stron był jedynym składnikiem majątku zmarłejK. J., a został darowany pozwanejM. G.. Powołany w sprawie biegły z zakresu szacowania nieruchomościW. S.określił wartość lokalu położonego wW.przyul. (...)według stanu na dzień dokonania darowizny, tj. 10.12.2008r. i według cen na dzień ustalania zachowku, tj. 22.01.2018r. na kwotę 104.241,00 zł, zaś aktualną wartość prac remontowych wykonywanych w okresie poprzedzającym darowiznę dotyczących pozwanej według stanu na czas wydania opinii na kwotę 11.184,00 zł. Biegły wskazał podstawy faktyczne i prawne dokonanego oszacowania oraz w sposób logiczny i przekonywujący uzasadnił przyjęte założenia i sformułowane na ich podstawie wnioski. W ocenie Sądu opinia została sporządzona rzetelnie, wobec czego ustaloną przez biegłego wartość rynkową nieruchomości Sąd przyjął do obliczenia wysokości należnego powodom zachowku.
Dokonując ustalenia wartości przedmiotu darowizny według stanu z chwili jej dokonania, a w według cen z chwili ustalania zachowku uwzględnić należało, że na lokal położony wW.przyul. (...)będący przedmiotem darowizny o wartości oszacowanej przez biegłego na kwotę 104.241,00 zł pozwanaM. G.poczyniła nakłady w wysokości ustalonej przez biegłego na kwotę 11.184,00 zł, które zwiększyły jego wartość.
Z uwagi na powyższe jako kwotę wyjściową, będąca postawą ustalenia wysokości zachowku przyjąć należało kwotę 93.057,00 zł, będącą różnicą pomiędzy wartością darowanego lokalu, tj. kwotą 104.241,00 zł, a wartością nakładów poczynionych przez pozwanąM. G.na przedmiotowy lokal zwiększających jego wartość, tj. kwotą 11.184,00 zł (104.241,00 – 11.184,00 = 93.057,00 zł). Skoro zaś powodom przysługuje prawo żądania połowy wartości przypadającego im udziału spadkowego poK. J., który wynosi w przypadkuT. K.iH. U.¼ części, zaś w przypadku powodówM. J. (2),M. J. (3)iM. J. (1)1/12 części, Sąd zasądził na rzecz powódekT. K.iH. U.kwoty po 11.632,12 zł oraz na rzecz powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwoty po 3.877,37 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2.06.2017r do dnia zapłaty.
W pozostałej części powództwa podlegały oddaleniu jako bezzasadne.
O powyższym orzeczono na postawieart. 991 k.c.w zw. zart. 931 k.c.,art. 1000 k.c.iart. 1002 k.c.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów. Z kwoty 13.030,12 zł żądanej przez powódkiH. U.iT. K., Sąd zasądził na rzecz powódek kwoty po 11.632,12 zł, zaś z kwoty 4.343,37 zł żądanej przez powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)kwoty po 3.877,37 zł, co stanowi 89 %. Z uwagi na powyższe po dokonaniu stosownych wyliczeń matematycznych, Sąd zasądził od pozwanejM. G.na rzecz powódekT. K.iH. U.po 1.537 zł i na rzecz powodówM. J. (1),M. J. (2)iM. J. (3)po 1.151 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.