Sąd Okręgowy w Krakowie
XII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XII Ga 341/18
Data wyroku: 2018-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Cincio-Podbiera, Sędzia Beata Kozłowska, Jacek Hanszke
Słowa kluczowe: Spółka, Odpowiedzialność
Podstawa prawna: art. 299 ksh

Sygn. akt XII Ga 341/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie XII Wydział Gospodarczy – Odwoławczyw następującym składzie:
Przewodniczący- Sędzia: SO Beata Kozłowska
Sędzia: SO Bożena Cincio-Podbiera (spr.)
Sędzia: SO Jacek Hanszke
Protokolant: Sekretarz sądowy Rafał Czopek
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2018 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółki akcyjnejwT.
przeciwkoK. K.
o zapłatę
na skutek apelacji wniesionej przez pozwaną
od wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowie
z dnia 12 lutego 2018 r. sygn. akt V GC 243/17

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala;

II
zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej koszty procesu w kwocie 4.530,00 zł (cztery tysiące pięćset trzydzieści złotych);

III
nakazuje ściągnąć od strony powodowej(...) spółki akcyjnejwT.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tarnowie kwotę 540,00 zł (pięćset czterdzieści złotych) tytułem kosztów opinii biegłego poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.

IV
zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 2.612,00 zł (dwa tysiące sześćset dwanaście złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO Bożena Cincio –Podbiera SSO Beata Kozłowska SSO Jacek Hanszke
Sygn. akt XII Ga 341/18

UZASADNIENIE

(...) SAwT.domagała się zasądzenia odK. K.kwoty(...)3,81 zł z odsetkami ustawowymi oraz kosztów procesu. Podstawę powództwa stanowiłart. 299 kodeksu spółek handlowych. W tym zakresie strona powodowa wskazała, iż w dniu 20 września 2013 roku Sąd Rejonowy w Tarnowie wydał nakaz zapłaty, którym zasądził od(...)Sp. z o.o. z siedzibą wS.kwotę 1364 7,81 zł z ustawowymi odsetkami oraz 2588 zł tytułem kosztów procesu, która to wierzytelność w dniu 5 grudnia 2013 roku została zgłoszona likwidatorowi w postępowaniu likwidacyjnym tej spółki. Wierzytelność ta jednak nie została zaspokojona albowiem ostatecznie spółka w dniu 2 listopada 2015 roku została wykreślona z Rejestru. Odpowiedzialność za szkodę ponosi zatem zarząd zlikwidowanej spółki z uwagi na bezprawne i zawinione niezgłoszenie w stosownym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, wskazując na okoliczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości niezwłocznie po ustaleniu faktycznego stanu zadłużenia spółki utracie przez nią płynności finansowej. Wskazywała też pozwana na dalsze okoliczności w postaci śmierci męża w dniu 5 października 2012 roku, pozostającego wyłącznym udziałowcem spółki i prezesem jej jednoosobowego zarządu, który na zasadzie wyłączności zajmował się sprawami podmiotu. Zapewniał przy tym, iż spółka znajduje się w dobrej kondycji finansowej, zwłaszcza, że nie prowadzono w stosunku do spółki żadnych postępowań sądowych, zabezpieczających czy egzekucyjnych. Wskazała, iż dopiero po podjęciu funkcji członka zarządu spółki z dniem 6 listopada 2012 roku mogła zapoznać się z jej dokumentacją finansową i wówczas wyszły na jaw okoliczności znacznego zadłużenia spółki w bankach, towarzystwach leasingowych i firmach, z których większość powstała niedługo przed śmiercią małżonka, przy czym spłaty tych kredytów i pożyczek były wyjątkowo niekorzystne, niemniej pozwana podjęła próby ratowania spółki polegające m.in. na zwolnieniu części pracowników, obniżeniu w ten sposób kosztów produkcji cukierniczej i zainwestowaniu własnych oszczędności, ostatecznie zaś w dniu 30 marca 2013 roku złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, który postanowieniem Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 5 lipca 2013 roku został oddalony wobec braku dostatecznego majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Spółka została postawiona w stan likwidacji i postanowieniem z dnia 30 października 2015 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie wykreślił podmiot z Krajowego Rejestru Sądowego. W toku procesu powoływała się pozwana na dalsze okoliczności osobiste i zdrowotne, które miały wykluczać jej odpowiedzialność.
Sąd Rejonowy ustalił, że w czerwcu 2008 roku strona powodowa udzieliła spółce pożyczki pieniężnej w wysokości 100 000 zł na okres 60 miesięcy i spłata tej pożyczki następowała do dnia 19 września 2012 roku, kiedy to spółka zaprzestała płatności, dokonując jeszcze wpłaty 30 stycznia 2013 roku i 15 maja 2014 roku. Spółka funkcjonowała od 2003 roku i w czasie tym w skład zarządu spółki wchodziła pozwana oraz jej małżonek, po czym pozwana na własną prośbę została odwołana z funkcji wiceprezesa uchwałą z dnia 28 lutego 2012 roku, a następnie po śmierci męża podjęła funkcję prezesa na podstawie uchwały wspólników z dnia 6 listopada 2012 roku. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2012 roku pozwana nabyła wprost cześć przypadającego jej spadku po małżonku. Spółka była firmą o charakterze rodzinnym prowadzoną wyłącznie przez zmarłego prezesa albowiem pozwana realnie ograniczyła się do podpisywania dokumentów związanych z zaciąganiem zobowiązań. Pozwana bowiem zatrudniona była w szkole jako nauczyciel, prowadziła gospodarstwo domowe i opiekowała się starymi /ponad 90 lat/, niedołężnymi rodzicami. Z wiedzy pozwanej, pochodzącej od męża, wynikało, że spółka rozwija się wobec czego poręczanie pożyczek nie budziło żadnych obaw. Piastowanie funkcji wiceprezesa miało na celu zastąpienie małżonka w sprawach pilnych razie jego wyjazdu czy choroby. Pierwotnie złożony przez pozwaną wniosek o ogłoszenie upadłości w dacie 30 marca 2013 roku został zwrócony z uwagi na braki formalne, braki te zostały usunięte w terminie, dniu 15 kwietnia 2013 roku. Dalej Sąd Rejonowy ustalił, że spółka była właścicielem lub korzystała z majątku ruchomego jako leasingobiorca, lecz ruchomości były obciążone rzeczowo. Spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań już w 2012 roku i w odniesieniu do co najmniej kilku podmiotów, zaś w kwietniu 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze na należności za okres od lipca 2012 roku do kwietnia 2013 roku z tytułu składek. Na dzień 30 listopada 2012 roku spółka posiada niskie wskaźniki płynności i nie mogła regulować na bieżąco swoich zobowiązań. Analogiczna sytuacja istniała na koniec 2012 roku bowiem wskaźnik rentowności oraz wskaźnik zyskowności kapitałów własnych były ujemne w wysokim stopniu. Na dzień 28 lutego 2013 roku wskaźniki płynności pozostawał poniżej optymalnych i wskazywał na brak środków na finansowanie działalności operacyjnej. Miesięczne wpływy nie pokrywały kosztów działalności, a spółkę obciążały kredyty w wysokości około 3 000 000 zł przy sprzedaży na poziomie około 2 000 000 zł, co pozostawało zbyt dużym obciążeniem. Zaciągnięty w 2012 roku kredyt w wysokości około 420 000 zł nie pozwalał na obsługę zaciągniętych kredytów, która w skali roku wynosiła ponad 661 000 zł, a tym samym nie pozwalał na obsługę rat kredytowych w roku 2012. Wprawdzie w styczniu i lutym 2013 roku spółka ujawniła zysk ok 110 000 zł, a przez to zmniejszenie kapitałów własnych do kwoty -451 000 zł, lecz działania te z uwagi na bardzo duże zadłużenie nie mogły dać efektów. Zysk powstał bowiem w wyniku obniżenia kosztów, zbywania majątku, zwolnienia pracowników, a jedynie zwiększenie kapitałów własnych poprzez pokrycie straty z 2012 roku w wysokości ponad 523 000 zł i dopłata do kapitału zakładowego na poziomie co najmniej 500 000 zł poprawiłyby płynność finansową, choć pod warunkiem, że kredyty i pożyczki nie byłyby postawione do natychmiastowej spłaty.
Sąd Rejonowy miał na uwadze, że wiedza pozwanej na temat spółki pochodziła tylko od męża, który podawał, że spółka znajduje się bardzo dobrej sytuacji i z tego też powodu pozwana przyjęła spadek wprost. W okresie Bożego Narodzenia 2012 roku pozwana zwróciła się do zięcia mającego przygotowanie biznesowe z prośbą o analizę sytuacji spółki i z końcem stycznia ujawniono złą sytuację firmy oraz okoliczność zaciągnięcia przez spółkę kredytów bez wiedzy pozwanej. Pozwana zainwestowała własne oszczędności by ratować spółkę, a gdy ostatecznie okazało się, że wartość kredytów przenosi dochody próbowała podjąć działania zmierzające do zaspokojenia wierzycieli. Próby wydzierżawienia spółki czy sprzedaży nie powiodły się.
Sąd Rejonowy ustalił też, że pozwana z uwagi na swoje wykształcenie i nie zajmowanie się sprawami spółki wiedzę o jej sytuacji finansowej mogła mieć dopiero z początkiem stycznia do 2013 roku.
Sąd Rejonowy wskazał, iż pozwana ponownie objęła funkcję prezesa spółki w dniu 6 listopada 2012 roku przy czym, co ustalił Sąd Rejonowy w oparciu o opinię biegłego, pozwana już z początkiem 2013 roku winna była wiedzieć o złej sytuacji firmy. Ustalił Sąd Rejonowy, że trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań miała miejsce już w kwietniu 2012 roku skoro należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sięgają do lipca 2012 roku, a utrata płynności finansowej jest możliwa do ustalenia na dzień 30 listopada 2012 roku. W ocenie Sądu Rejonowego decyzja pozwanej o próbie ratowania spółki, następnie jej wydzierżawieniu czy sprzedaży była bardzo ryzykowna i pociągnęła za sobą negatywne skutki dla wierzycieli. W efekcie Sąd Rejonowy przyjął, iż pozwana nie zdołała wykazać zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych w rozumieniuart. 299 § 2 k.s.h.i wyrokiem z dnia 12 lutego 2018 roku uwzględnił powództwo, z tym że na podstawieart 320 k.p.c.z uwagi na trudną sytuację pozwanej rozłożył zasądzoną należność na raty.
Pozwana w apelacji od wyroku zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 299 § 2 k.s.h.przez błędne przyjęcie, że przesłanka egzoneracyjna w przypadku spóźnionego zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spełniona zostaje wyłącznie w razie zaspokojenia wszystkich wymagalnych wierzytelności. Dalej zarzuciła naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolne i nie mające cech oparcia w dowodach stwierdzenie, że sytuacja wierzycieli uległa pogorszeniu w wyniku niezgłoszenia wniosku o upadłość w przewidzianym terminie, co pozostaje w sprzeczności z opinią biegłego, z której wynikało, że w czasie tym sytuacja spółki uległa polepszeniu i pojawił się zysk wysokości ok.110 tys. złotych. Zarzut naruszeniaart. 233 par. 1 k.p.c.podniesiono też odnośnie braku wskazania jednej, konkretnej daty, w której pozwana winna była zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości, zignorowania ustaleń biegłego, wedle których pozwana po zapoznaniu się sytuacją spółki niezwłocznie złożyła wniosek o jej upadłość oraz pominięcia faktu, że pozwana od lat(...), co w istotny sposób może wpływać na ustalenie jej winy odnośnie podejmowanych decyzji w prowadzeniu firmy, dodatkowo przy braku jakiegokolwiek wykształcenia finansowo-księgowego i managerskiego. Zarzucono też Sądowi Rejonowemu błędy w ustaleniach faktycznych, a w szczególności w ustaleniu, że trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań nastąpiło już w lipcu 2012 roku w sytuacji, gdy zobowiązania te przestały być spłacane w dużo późniejszym terminie, uznaniu, że spółka od sierpnia 2012 roku wybiórczo regulowała swoje zobowiązania przez brak dowodu na okoliczność takich działań zarządu, wskazanie, że utrata płynności finansowej przez spółkę była już możliwa to ustalenia na 30 listopada 2012 roku w oparciu o sprawozdanie składane do Urzędu Statystycznego, choć pozwana w tej dacie nie mogła mieć obiektywnych informacji o faktycznej sytuacji firmy oraz na skutek przyjęcia, że pozwana była członkiem zarządu spółki w czasie, gdy egzekucja przeciw spółce była bezskuteczna, mimo że pozwaną odwołano z funkcji wiceprezesa w dniu 22 sierpnia 2013 roku, a pierwszą bezskuteczność egzekucji stwierdzono w dniu 25 lipca 2014 roku. Domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości skarżąca wskazywała, że w chwili zaciągnięcia przez spółkę pożyczki u strony powodowej i w okresie do końca sprawowania funkcji wiceprezesa zarządu przez pozwaną w ramach pierwszej kadencji czyli do dnia 28 lutego 2012 roku spółka była w całości wypłacalna i na bieżąco regulowała swoje zobowiązania względem wierzycieli. Podkreślała też apelantka brak świadomości o zadłużeniu spółki, co dokumentuje okoliczność, iż nabyła ona spadek po mężu wprost czyli przejmując wszystkie istniejące zobowiązania. Dopiero po powołaniu nowego zarządu możliwe zaś było zapoznanie się z dokumentacją firmy i istniejącymi zobowiązaniami, przy czym wymagało to pomocy zięcia, doświadczonego ekonomisty albowiem pozwana żadnego przygotowania finansowo- księgowego nie posiada, a w czasie tym przeciwko spółce nie prowadzono postępowań sądowych, zabezpieczających lub egzekucyjnych. Wskazano też, że wg Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien być zgłoszony albo w grudniu 2012 roku, albo na początku stycznia 2013 roku kiedy to pozwana mogła już mieć wiedzę o sytuacji firmy bądź też na koniec stycznia 2013 roku kiedy zapoznała się z informacjami pochodzącymi od zięcia. Natomiast ustalenie, że trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań nastąpiło w sierpniu 2012 roku nie jest oparte o materiał dowodowy ponieważ najwcześniejsze niezapłacone zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pochodzą z listopada 2012 roku, co wynika ze zgłoszenia wierzytelności dokonanego 8 grudnia 2013 roku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na ręce likwidatora spółki. Zdaniem skarżącej brak też było dowodu na okoliczność uznania, że spółka od sierpnia 2012 roku wybiórczo regulowała zobowiązania wobec wierzycieli. Podniesiono ponadto, że sprawozdanie składane do Urzędu Statystycznego nie jest miarodajne dla ustalenia daty utraty płynności finansowej przez spółkę ponieważ jest niepełne albowiem nie zawiera danych o kapitałach własnych i zobowiązaniach bieżących ponieważ wymóg przedstawienia takich danych do sprawozdania nie istnieje, na co zwrócił uwagę biegły w opinii uzupełniającej. Podkreślała skarżąca, że w ocenie biegłego pozwana złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości niezwłocznie po zapoznaniu się z sytuacją ekonomiczno-finansową spółki, które to stanowisko Sąd Rejonowy zignorował. Sąd Rejonowy także nie pochylił się nad sytuacją psychiczną pozwanej, potwierdzoną zaświadczeniami lekarskimi znajdującymi się w aktach sprawy, co ma istotne znaczenie dla przesądzenia czy zachowanie pozwanej można uznać za zawinione. Podkreślała skarżąca, w oparciu o treśćart. 299 § 2 k.s.h., że mimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, gdyby stanowisko takie było zasadne, nie wystąpiła u wierzycieli szkoda albowiem nie zaistniała różnica w potencjale majątkowym spółki. W szczególności, co wskazała biegła, w okresie od 1 stycznia do 28 lutego 2013 roku pojawił się zysk i doszło do zmniejszenia ujemnych kapitałów własnych, a spółka w czasie tym nie wyzbywała się wartościowego majątku i nie zaciągała nowych zobowiązań finansowych. Doszło zatem do polepszania sytuacji finansowej bowiem nastąpił wzrost możliwości zaspokojenia wierzycieli. Podkreślono także, że Sąd Rejonowy wadliwie wskazał, iż ta przesłanka zwalniająca istnieje jedynie w sytuacji zaspokojenia wszystkich wymagalnych zobowiązań, co jest poglądem nietrafnym albowiem w postępowaniu upadłościowym wszyscy wierzyciele nie są nigdy zaspakajani w całości.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Niezależnie od zarzutów apelacji związanych ze wskazaniem przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z kilku momentów decydujących dla określa niezbędnego czasu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości uznać należy, iż datą graniczną pozostaje koniec stycznia 2013 roku. Ustalenie tej daty należy bowiem od sytuacji w jakiej znalazła się pozwana w związku ze śmiercią małżonka jednoosobowo kierującego firmą. Jak bowiem wynika z zebranych w sprawie dowodów, w tym dowodów osobowych, których prawdziwości nikt nie zaprzeczam albowiem treść zeznań pokrywa się i znajduje potwierdzenie w dalszym materiale dowodowym, pozwana ponownie podjęła funkcję w zarządzie spółki z dniem 6 listopada 2012 roku. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że pozwana nie posiadała żadnego przygotowania ekonomicznego, które umożliwiłoby jej analizę sytuacji finansowej firmy. Równocześnie, co Sąd Okręgowy uznaje za wykazane, pozwana pozostawała w daleko idącym błędzie dotyczącym spraw spółki, a to w wyniku uzyskiwanych od małżonka nieprawdziwych informacji. Małżonek pozwanej natomiast nie wprowadzał jej w sprawie firmy wobec czego pozwana pozostawała jedynie figurantem w czasie, gdy pełniła funkcję wiceprezesa, osobą do nagłych, krótkich zastępstw. Równocześnie relacje pozwanej z małżonkiem były trudne tak z uwagi na władcze zachowania męża jak i jego problemy alkoholowe. Równocześnie, co także wynika z dowodów, pozwana oprócz pracy w szkole i domu zajmowała się niedołężnymi /leżącymi/ rodzicami, co pochłaniało cały jej czas. Inaczej mówiąc, w listopadzie 2012 roku pozwana pozostawała w przekonaniu, że odziedziczyła firmę w dobrej kondycji finansowej, co przełożyło się na przyjęcie spadku bez ograniczeń. Jedynie zatem okres od 7 listopada do 30 marca 2013 roku może być przedmiotem rozważań w kontekście odpowiedzialności pozwanej.
Słusznie zatem skarżąca podnosi, że dane zawarte w sprawozdaniu skierowanym do Urzędu Statystycznego nie mogły być podstawą oceny kondycji finansowej spółki jako miarodajne z uwagi na brak istotnych wskaźników nie wymaganych w tym sprawozdaniu, co faktycznie podkreśliła biegła w opinii uzupełniającej. Sprawozdanie to, abstrahując od przygotowania pozwanej do prowadzenia biznesu, nie może być uznane za źródło wiedzy, z którego pozwana winna byłą wyciągnąć stosowne wnioski. Nie jest też istotne czy pierwsze zaległości zaistniały już w sierpniu 2012 roku czy później, choć z treści pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 grudnia 2013 roku zawierającego zgłoszenie wierzytelności wynika, iż zaległości dotyczą okresu od października 2012 roku. Jak bowiem powiedziano analizie podlega okres około 4 miesięcy, licząc od daty formalnego objęcia przez pozwaną funkcji prezesa w spółce. Istotne jest bowiem w jakim realnie czasie, na tle sytuacji osobistej pozwanej, pozwana winna była dojść przekonania, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest konieczne. Tu wskazać należy, iż pozwana jesienią 2012 roku niewątpliwie, za czym przemawia doświadczenie życiowe, znajdowała się w bardzo złej kondycji psychicznej z powodu nagłej śmierci męża. Równocześnie analiza sytuacji finansowej spółki wymagała zestawienia wszystkich danych finansowo-księgowych czyli wykonania sprawozdania rocznego na dzień 31 grudnia 2012 roku. Trzeba mieć także na uwadze, że analiza sytuacji spółki siłą rzeczy musiała być rozciągnięta w czasie, szczególnie z uwagi na brak przygotowania merytorycznego pozwanej i konieczność uzyskania w tym zakresie pomocy. Pomoc ta okazała się realna po okresie świąt Bożego Narodzenia wobec czego na koniec stycznia 2013 roku pozwana musiała już dysponować stosowną wiedzą, która winna doprowadzić do natychmiastowego złożenia wniosku o ogłoszenie w upadłości spółki czyli najdalej do połowy lutego 2013 roku ,biorąc pod uwagę ustawowy termin 14 dni.
Słusznie Sąd Rejonowy zaznacza, że pozwana podjęła ryzykowną decyzję ratowania spółki i że działanie to nie jest podstawą do zwolnienia jej z odpowiedzialności. W tym zakresie apelacja błędnie odwołuje się do okoliczności uzyskania w styczniu i lutym łącznie zysku w wysokości 110 000 zł skoro, co wynika z opinii biegłej, okoliczność ta nie prowadziła do realnej poprawy sytuacji spółki i konieczne były nakłady łącznie w wysokości około 1 000 000 zł i to pod warunkiem, że kredyty i pożyczki nie będą postawione w stan natychmiastowej wykonalności. Zachodzą jednak inne okoliczności, prowadzące do uznania, iż pozwana zdołała wykazać zaistnienie przesłanek egzoneracyjnych w rozumieniuart. 299 § 2 k.s.h..
Wstępnie zauważyć trzeba, że powołana wyżej norma umożliwia zwolnienie członka zarządu dłużnej spółki z odpowiedzialności jeżeli niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy. Odpowiedzialność zart. 299 § 1 k.s.h.ma wszak charakter deliktowy /tak np.K.Osajda/ co oznacza, że z punktu widzenia przepisówkodeksu spółek handlowychpodlega rozważeniu okoliczność czy niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub złożenie go w czasie niewłaściwym było zawinione. Wina natomiast sprowadza się do ujemnej oceny działania lub zaniechania określonego podmiotu i o ile bezprawność działania stanowi o stronie przedmiotowej zachowania sprawcy /złamanie zewnętrznych reguł postępowania/, o tyle stawiany mu z tego tytułu zarzut odwołuje się do jego przeżyć psychicznych, a więc podmiotowej strony czynu/ E.Gniewek, KC komentarz, Warszawa 2013, Wydawnictwo Beck ,strona 724/. Rodzaj winy jest przy tym obojętny, istotne pozostaje czy wina może być przypisana potencjalnemu sprawcy, odnośnie którego możliwe jest postawienie konkretnego zarzutu.
Skarżąca w apelacji odwołuje się do swojego braku winy, a zatem rozważenie tej kwestii leży w gestii sądu drugiej instancji z. Zaznaczyć przy tym trzeba, w kontekście zarzutów apelacji. Wprawdzie, o ile zdaniem biegłej pozwana złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości niezwłocznie, o tyle stanowisko biegłej w tym zakresie nie wiąże sądu orzekającego. Dowód z opinii biegłego pozostaje bowiem jedynie jednym z dowodów, na których sąd opiera swoje ustalenia faktyczne, natomiast ocena czy pozwana ponosi odpowiedzialność za zaistniały stan rzeczy czy też, nie należy wyłącznie do sądu jako ocena dowodu.. Jak wskazał Sąd Najwyższy wyroku z dnia 6 lutego 2003 roku, IV CK 1763/00 sąd nie jest związany opinią biegłego w zakresie jego wypowiedzi i odnośnie do, zastrzeżonej do wyłącznej kompetencji sądu, kwestii ustalenia i oceny faktów oraz sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Stanowisko biegłej wyrażone w kwestii zachowania przez pozwaną terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jako wykraczające poza kompetencje rzeczoznawcy nie może stanowić zasadnej podstawy apelacji.
Zachodzą jednak okoliczności prowadzące do wniosku, że zachowane pozwanej nie może być uznane za zawinione.
Okoliczności te związane są ze stanem zdrowia, szczególnie psychicznego, pozwanej. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy pozwana od długiego czasu cierpi na(...)w stopniu znacznym, zaburzenia koncentracji uwagi, a nawet brak koncentracji oraz braki pamięci/ k-69 i nast./ Nie kłóci się z doświadczeniem życiowym uznanie, że nagła śmierć męża, a następnie ujawnienie faktycznej sytuacji firmy męża, która stanowić miała podstawę egzystencji rodziny /(...)/, musiały mieć decydujący wpływ na zdolności poznawcze i decyzyjne pozwanej skoro, co oczywiste, związane są one ze stanem psychicznym. Potrzeba rozeznania spraw przy tego typów zaburzeniach i w okresie początkowego szoku musiała siłą rzeczy spowodować nie tylko powolności reakcji, ale też wyłączyć krytyczne podejście do własnych decyzji, analizy zasadności ich podjęcia i ich skutków. Szczególny nacisk należy położyć na zaburzenia adaptacyjne, brak koncentracji i pamięci, które wykluczają możliwość realistycznej oceny sytuacji, a tym samym możliwość przypisania pozwanej winy w każdej formie winy nieumyślnej. Definiując niedbalstwo jako niezachowanie należytej staranności podkreślić należy, że dla zachowania należytej staranności konieczne jest logiczne, racjonalne i oparte na okolicznościach zachowanie- analizowanie faktów. Skoro więc pozwana dotknięta była wyżej opisanymi zaburzeniami tego typu analiza była dla niej niedostępna. W konsekwencji nie ma możliwości przypisania pozwanej winy w niezachowaniu terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.
Zauważyć też trzeba, że o ile doszło do opóźnienia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, o tyle opóźnienie to, abstrahując od wyżej wskazanych okoliczności, było istotnie niewielkie i z pewnością nie było podyktowane złą wolą. Nie można też tracić z pola widzenia okoliczności, że za styczeń i luty 2013 roku spółka wykazała zysk, co w sytuacji pozwanej mogło prowadzić do mylnego uznania, że spółka będzie spłacać swoje zobowiązania, a w konsekwencji do kilkutygodniowego opóźnienia w złożeniu stosownego wniosku. Błędna ocena sytuacji usprawiedliwiona była natomiast stanem psychicznym pozwanej.
Niezależnie więc od tego czy wobec wykazania zysku w tym czasie i zmniejszania rozmiaru ujemnego kapitału nie doszło do zaistnienia dalszego uszczerbku w majątku spółki, a tym samym do pogorszenia sytuacji wierzycieli wobec niezłożenia wniosku o ogłoszeniu upadłości w czasie właściwym, pozwana ze wskazanych wyżej przyczyn nie może być uznana za osobę, która nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości ze swej winy. Brak winy, jw. wskazano, stanowi przesłankę egzoneracyjną w rozumieniuart. 299 § 2 k.s.h.Rozważając kwestię czy zaistniał dalszy uszczerbek majątkowy wskutek zachowania pozwanej należy wszak mieć na uwadze, że do daty złożenia wniosku musiały być naliczane spółce odsetki od zaległych zobowiązań, także odsetki karne, wobec czego okoliczność, że sytuacja wierzycieli nie uległa pogorszeniu w wyniku niezłożenia wniosku w terminie pozostaje nie wykazana. Niemniej wobec zaistnienia przesłanki zwalniającej powództwo nie może być uwzględnione, co prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku na podstawieart. 386 par.1 k.p.c.O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono po myśliart. 98 k.p.c.w związku zart. 108 § 2 k.p.c.i w oparciu o treść Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wytoczenia powództwa i w dacie wniesienia apelacji. Na koszty pozwanej w pierwszej instancji składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3617 zł, opłata od zażalenia 163 zł oraz koszt opinii biegłego 750 zł, łącznie 4530 zł. Na koszty postępowania w drugiej instancji składa się opłata od apelacji 812 zł oraz koszty zastępstwa w kwocie 1800 zł, łącznie 2612 zł.
SSO Jacek Hanszke SSO Beata Kozłowska SSO Bożena Cincio-Podbiera