Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 403/17
Data wyroku: 2018-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Elżbieta Zarzecka, Alicja Sołowińska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 403/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący : SSA Alicja Sołowińska (spr.)
Sędziowie  : SA Dorota Elżbieta Zarzecka
:SA (...)
Protokolant  : Edyta Katarzyna Radziwońska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. wB.
sprawy z odwołaniaJ. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o emeryturę
na skutek apelacji wnioskodawcyJ. G.
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt V U 16/17

I. oddala apelację,

II zasądza odJ. G.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Bożena Szponar – Jarocka SSA Alicja Sołowińska SSA Dorota Elżbieta Zarzecka
Sygn. akt III AUa 403/17

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z 23 listopada 2016 r., wydaną na podstawie przepisówUstawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2016 r., poz. 887) orazRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), odmówiłJ. G.prawa do emerytury, ponieważ ubezpieczony udokumentował jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 13 dni pracy w szczególnych warunkach, zamiast wymaganych 15 lat.
J. G.wniósł o zaliczenie okresu pracy wFabryce (...) S.A.wO.(...) OddziałwH.od 1 września 1974 r. do 11 stycznia 1975 r. na stanowisku szlifierza powłok lakierniczych oraz okresu pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.od 20 listopada 1978 r. do 31 sierpnia 1990 r. na stanowisku kierowcy. W konsekwencji wniósł o przyznanie mu prawa do emerytury od 22 listopada 2016 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z 4 kwietnia 2017 r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, żeJ. G.urodził się (...)Wiek 60 lat osiągnął(...). Na dzień 1 stycznia 1999 r. udokumentował ogólny staż pracy w wymiarze 25 lat. 26 października 2016 r. złożył wniosek o emeryturę, w którym oświadczył, że nie jest członkiem OFE. Decyzją z 23 listopada 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury, wskazując, że na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 13 dni pracy w warunkach szczególnych, zamiast wymaganych 15 lat. Organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnieniaJ. G.w(...)Zakładach (...)wH.(obecnieFabryka (...) S.A.wO.(...) OddziałwH.) od 1 września 1974 r. do 11 stycznia 1975 r. na stanowisku szlifierza powłok lakierniczych z uwagi na brak możliwości ustalenia charakteru pracy przy uwzględnieniu wykazów stanowiących załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. Organ rentowy nie zaliczył także okresu zatrudnienia wnioskodawcy od 20 listopada 1978 r. do 31 sierpnia 1990 r. wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.na stanowisku kierowcy, argumentując, że wnioskodawca nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
Na podstawie dokumentacji pracowniczej Sąd ustalił, że ubezpieczony został zatrudniony w(...)Zakładach (...)wH.od 1 lipca 1974 r. w celu odbycia wstępnego stażu pracy po zasadniczej szkole zawodowej. Został skierowany do pracy wZakładzie nr (...)– Wydziale Obróbki Maszynowej. Po ukończeniu stażu, z dniem 1 września 1974 r. został zatrudniony w WydzialeLakierni i (...)na stanowisku szlifierza. Ze świadectw pracy z 11 stycznia 1975 r. oraz z 14 grudnia 1983 r. wynika, że wnioskodawca pracował w tym zakładzie od 1 lipca 1974 r. do 11 stycznia 1975 r. na stanowisku stolarza, natomiast ze świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wynika, że od 1 września 1974 r. do 11 stycznia 1975 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace na stanowisku szlifierza powłok lakierniczych zgodnie ze wskazanym w Wykazie A (stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.) Działem XIV, poz. 17, tj. „Lakierowanie ręczne lub natryskowe – nie zheremtyzowane” oraz zgodnie ze wskazanym w załączniku nr 1 do Zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarski Żywnościowej z 31 marca 1988 r. Działem XIV, poz. 17, pkt 8 w brzmieniu „szlifierz wyrobów lakierowanych”. To świadectwo zostało wystawione na podstawie kopii świadectwa pracy z 11 stycznia 1975 r. oraz archiwalnych akt osobowych.
Sąd podkreślił, że prace wnioskodawcy w(...)Zakładach (...)wH.na stanowisku szlifierza potwierdzili świadkowieS. Z.iJ. S. (1). Zdaniem Sądu z ich zeznań wynika, że odwołujący pracował w wydziale wykańczalni jako szlifierz w pełnym wymiarze, a jego praca polegała na szlifowaniu lakierowanych elementów meblowych. Wnioskodawca szlifował te elementy na szlifierce i polerował polerkami.
Sąd uznał, że te zeznania są spójne z zeznaniami wnioskodawcy. Z zeznań wnioskodawcy wynika bowiem, że przez pierwsze dwa miesiące pracował on na obróbce maszynowej, a następnie został przeniesiony doD.Lakierni i (...), a także to, że jego praca polegała na szlifowaniu powłok lakierniczych na wysoki połysk za pomocą szlifierki ręcznej i przez 4 miesiące i 11 dni wykonywał wyłącznie czynności szlifierza w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ponadto na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach pracowniczychJ. G.Sąd ocenił okres jego zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.od 20 listopada 1978 r. do 31 sierpnia 1990 r. na stanowisku kierowcy. Sąd stwierdził, że pracę w tym charakterze potwierdza świadectwo pracy z 31 lipca 1990 r., umowa o pracę z 27 listopada 1978 r., zakres obowiązków i odpowiedzialności pracownika zatrudnionego na stanowisku kierowcy z 27 listopada 1978 r. oraz kolejne angaże, w których każdorazowo określano stanowisko pracy wnioskodawcy jako „kierowca”. Na podstawie dokumentacji Sąd wywiódł, że wobec wnioskodawcy – na okres 6 miesięcy od 12 grudnia 1980 r. do 11 czerwca 1981 r. – orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych samochodowych. Sąd dodał, że od 13 lutego 1981 r. do 13 czerwca 1981 r.J. G.przebywał na urlopie bezpłatnym. Na podstawie umów z 3 grudnia 1984 r., z 1 stycznia 1985 r. oraz z 1 października 1988 r. powierzono mu dodatkowe czynności, niewchodzące w zakres jego normalnych obowiązków, m.in. czynności ładowacza, czynności spedycyjne w ograniczonym zakresie łącznie z przyjęciem odpowiedzialności za konwojowanie przewożonych ładunków, czynności spedycyjne w pełnym zakresie (załadunek, wyładunek), obsługa urządzeń i pojazdów specjalnych, wykonywanie czynności operatora na dźwigach, koparkach, pługach i innych urządzeniach zamontowanych na pojeździe, obsługa dźwigów bortowych i wszelkiego rodzaju agregatów zamontowanych na pojeździe (akt osobowe).
Z zeznańJ. G.wynika, że od 20 listopada 1978 r. pracował on w(...)i przez 6 miesięcy był kierowcą wywrotki (Stara 28), którą woził żwir i beton. Po tym okresie został kierowcą-spedytorem. W dalszym ciągu jeździłS.(furgonem). Od tego momentu przez cały czas jeździł po kraju wożąc towar i pomagając w jego załadunku i rozładunku. Czasem jeździł z nim pomocnik. W okresie, w którym nie miał prawa jazdy, pracował jako konwojent.
Sąd zaznaczył, że świadkowieS. A.,M. G.,S. S.,J. S. (2)pracowali razem z odwołującym w(...)wH.. Potwierdzili oni w zeznaniach, że wnioskodawca pracował w charakterze kierowcy(...)o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 10 ton. Pracę w tym charakterze wykonywał w pełnym wymiarze. Do obowiązków ubezpieczonego należało pobieranie, ładowanie i rozładunek towarów, a także rozwożenie ich po sklepach oraz rozliczanie się z tych towarów. Czynności spedycyjne polegały na załadunku towaru i sprawdzeniu jego ilości. Kierowcy byli spedytorami, bo odpowiadali za dokumentację przewożonego ładunku. Towar ładował kierowca i konwojent. Z kierowcą jeździło przeważnie dwóch konwojentów, czasami jeden konwojent, a niekiedy kierowca jeździł sam. Po rozwiezieniu towaru i pokwitowaniu odbioru przez sklepy, zjeżdżał do zakładu pracy i oddawał dokumenty.
Sąd uznał zeznania świadków oraz ubezpieczonego za wiarygodne, spójne, logiczne i pozostające w związku z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Następnie odwołał się doart. 184 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 2 i 4 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 1983 r., nr 8, poz.43 ze zm.), które określają przesłanki przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Oceniając materiał dowodowy sprawy, Sąd Okręgowy uznał, że w okresie zatrudnienia w(...)Zakładach (...)wH.od 1 września 1974 r. do 11 stycznia 1975 r. wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. Sąd zaznaczył, że wprawdzie Wykaz A stanowiący załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. nie wymienia wprost stanowiska „szlifierza powłok lakierniczych” (o którym stanowi świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 22 kwietnia 2016 r.), to jednak zarządzenie resortowe, a dokładniej załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarski Żywnościowej z 31 marca 1988 r. w Dziale XIV „Prace różne”, w poz. 17 uznaje za pracę w szczególnych warunkach „Lakierowanie ręczne lub natryskowe – nie zhermtyzowane” (co stanowi odpowiednik prac wymienionych w Dziale XIV, poz. 17 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.), a w pkt 8 rozciąga się to m.in. na prace „szlifierza powłok lakierowanych”.
Sąd wyjaśnił, że wykazy resortowe utraciły moc obowiązującą jako akty niezawierające przepisów powszechnie obowiązujących i należy je traktować jako posiadające charakter informacyjny, techniczno-porządkujący i uściślający. Wykaz resortowy ułatwia w szczególności identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach, zwłaszcza jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie w sferze dowodowej. Jak wskazał Sąd Najwyższy, z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, czyli brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych – stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247; wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada 2010 r., II UK 124/10, LEX nr 707404). W świetle aktualnie obowiązujących przepisów nie ma zaś podstaw do uznania, że w celu ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury wcześniejszej konieczne jest dysponowaniem przez niego świadectwem pracy w warunkach szczególnych lub zwykłym świadectwem pracy zawierającym adnotację odnoszącą się wprost do odpowiednich przepisów resortowych.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że świadectwo pracy z 22 kwietnia 2016 r., wystawione przezFabrykę (...) S.A.wO.(...) OddziałwH., zawiera dane niezbędne do ustalenia wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w spornym okresie. W świadectwie tym wskazano bowiem, w jakich okresach ubezpieczony pracował w charakterze szlifierza wyrobów lakierowanych, i to, że zakwalifikowano jego stanowisko pracy pod pozycję 17, Działu XIV, Wykazu A stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.
Ponadto Sąd nie miał wątpliwości, że praca kierowcy, którą wnioskodawca wykonywał od 20 listopada 1978 r. do 31 sierpnia 1990 r. wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH., była pracą w warunkach szczególnych wykonywaną stale iw pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu świadkowie potwierdzili, że wnioskodawca pracował w spornym okresie jako kierowca samochodu ciężarowegomarki S.28 o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony (tj. poz. 2, Dział VIII, Wykaz A, stanowiący załącznik do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.). Sąd wyjaśnił, że kwalifikacji tej nie zmienia fakt, że ubezpieczony mógł w tym okresie wykonywać dodatkowo czynności konwojenta czy spedytora. Zdaniem Sądu jeżeli z danym stanowiskiem pracy w sposób nierozerwalny związane są inne czynności, ale zajmują one stosunkowo mało czasu, to nie wpływają one na pojęcie pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że po uwzględnieniu całego okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.w wymiarze 11 lat, 8 miesięcy i 10 dni, okresu zatrudnienia w(...)Zakładach (...)wH.w wymiarze 4 miesięcy i 11 dni oraz dotychczas uznanego przez ZUS okresu pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 3 lat, 8 miesięcy i 12 dni łączny staż pracy wnioskodawcy w warunkach szczególnych wynosiłby 15 lat, 9 miesięcy i 3 dni. Jednakże Sąd Okręgowy uznał, że okres zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.powinien być uwzględniony w wymiarze 10 lat, 10 miesięcy i 10 dni, ponieważ wobec wnioskodawcy orzeczono na 6 miesięcy zakaz prowadzenia pojazdów, w związku z czym przez ten czas nie pracował on w charakterze kierowcy. Ponadto w czasie zatrudnienia w tym zakładzie wnioskodawca przez 4 miesiące korzystał z urlopu bezpłatnego, który nie podlega zaliczeniu. W tej sytuacji Sąd odliczył z okresu 11 lat, 8 miesięcy i 10 dni okres 10 miesięcy, wskutek czego wnioskodawca legitymował się okresem pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 14 lat, 11 miesięcy i 3 dni, zamiast wymaganych 15 lat.
Sąd zaznaczył jednak, że okres, w którym wnioskodawca korzystał z urlopu bezpłatnego (od 13 lutego 1981 r. do 13 czerwca 1981 r.), pokrywa się w zasadzie z okresem, na jaki orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów (od 12 grudnia 1980 r. do 11 czerwca 1981 r.). W rezultacie okres pracy wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.powinien zostać pomniejszony o 6 miesięcy i 2 dni, ale tę okoliczność Sąd zauważył już po wydaniu wyroku.
Sąd oddalił wniosek ubezpieczonego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu BHP, gdyż uznał, że nie wystąpiła potrzeba przeprowadzenia takiego dowodu. W ocenie Sądu materiał dowodowy był wystarczający do dokonania charakterystyki stanowiska pracyJ. G.. Zaznaczył, że zadaniem sądu była kwalifikacja spornych okresów pracy oraz poczynienie ustaleń co do zakresu i czasu trwania prac wykonywanych przez wnioskodawcę, zaś potrzeba powołania biegłego istnieje, gdy wymagane są w sprawie wiadomości specjalne.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku złożyłJ. G..
Skarżący zarzucał naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 184 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz § 1 ust. 1 i § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poprzez nieustalenie prawa do emerytury osobie spełniającej przesłankę 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Wskazując na powyższy zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej do decyzji organu rentowego i przyznanieJ. G.prawa do emerytury od 22 listopada 2016 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna.
Przedmiotem sporu w sprawie było prawo wnioskodawcy do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Zgodnie z art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym urodzonym po 31.12.1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn oraz okres składkowy wynoszący 25 lat. Przepisy dotychczasowe w rozumieniu art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej to przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Według § 1 ust. 1 tego rozporządzenia ma ono zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 – 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przy czym w myśl § 2 ust.1 okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Stosownie do § 4 ust.1 rozporządzenia, pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzny 60 lat;
2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
W postępowaniu przed organem rentowym oraz przed sądem I instancji spór dotyczył wymaganego dla przyznania emerytury okresu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy na podstawie złożonych przez wnioskodawcę dowodów zaliczył jako pracę w szczególnych warunkach okres pracy wynoszący 3 lata 8 miesięcy i 12 dni, na którą składa się zatrudnienie od 1 lutego 1975 r. do 27.12.1975 r. w Spółdzielni Kółek Rolniczych na stanowisku traktorzysty oraz od 16 stycznia 1976 r. do 31.10.1978 r. na stanowisku kierowcy samochodu w(...). Natomiast nie zostały uwzględnione jako praca w szczególnych warunkach 2 okresy tj. od 1.09.1974 r. do 11.01.1975 r. w(...)Zakładach (...)na stanowisku szlifierza wyrobów lakierowanych i od 20 listopada 1978 r. do 31 lipca 1990 r. wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.w charakterze kierowcy.
Sąd I instancji, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał, że okres zatrudnienia wnioskodawcy w(...)Zakładach (...)wH.od 1.09.1974 r. do 11.01.1975 r. (4 miesiące i 11 dni) jest okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach. Podobnie takim okresem jest praca wPrzedsiębiorstwie (...)wB.P.wH.od 20.11.1978 r. do 31.07.1990 r. (11 lat, 8 miesięcy i 10 dni). Sumując zatem te dwa okresy oraz uwzględniony przez organ rentowy łączny okres pracy w szczególnych warunkach wynoszący 3 lata, 8 miesięcy i 12 dni wnioskodawca legitymowałby się stażem pracy w szczególnych warunkach wynoszącym 15 lat 9 miesięcy i 3 dni. Sąd Okręgowy zauważył jednakże, iż w czasie zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wH.J. G.korzystał przez okres 4 miesięcy z urlopu bezpłatnego a nadto przez 6 miesięcy miał orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów, co powoduje, że w tym okresie nie mógł pracować jako kierowca. W tych okolicznościach Sąd I instancji okres pracy w szczególnych warunkach stanowiący zatrudnienie wPrzedsiębiorstwie (...)wH.(11 lat, 8 miesięcy i 10 dni) pomniejszył o okres 10 miesięcy co spowodowało, że wnioskodawca wykazał okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 14 lat, 11 miesięcy i 3 dni zamiast wymaganych 15 lat. Podkreślić należy, iż Sąd I instancji przy sporządzaniu pisemnego uzasadnienia dostrzegł błąd w wyliczeniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Zauważył bowiem, że okres urlopu bezpłatnego i okres zakazu prowadzenia pojazdów pokrywają się, w związku z czym okres pracy w szczególnych warunkach przypadający na zatrudnienie wPrzedsiębiorstwie (...)wH.powinien być pomniejszony nie o 10 miesięcy ale o 6 miesięcy i 2 dni co w konsekwencji powodowałoby, iż wnioskodawca na datę 1.01.1999 r. legitymowałby się okresem pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat, 3 miesiące i 1 dzień.
Na etapie postępowania przed Sądem Apelacyjnym spór dotyczył nie tylko okresu pracy w szczególnych warunkach, ale także ogólnego stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy, który na datę 1.01.1999 r. powinien wynosić 25 lat. Organ rentowy podnosił bowiem, że wskutek wyłączenia z okresów ubezpieczenia okresu urlopu bezpłatnego od 13.02.1981 r. do 13.06.1981 r.J. G.nie posiada 25 lat zatrudnienia. Wobec takiego zarzutu Sąd Apelacyjny prowadził w tym zakresie ustalenia, które prowadzą do wniosku, że okres urlopu bezpłatnego pozostaje bez znaczenia dla wymiaru 25 lat stażu pracy. Dowody zgromadzone na tę okoliczność (podanie o urlop bezpłatny i zgoda na ten urlop – akta osobowe, karta wynagrodzeń za 1981 – k. 104 akt) wskazują, że wnioskodawca korzystał z urlopu bezpłatnego jednakże nie w takim rozmiarze jak wynikałoby z akt osobowych (13.02.81 – 13.06.81). Z karty wynagrodzeń wynika bowiem, że wnioskodawca przebywał na urlopie bezpłatnym 12 dni w lutym 1981 r., w marcu 1981 r. oraz w kwietniu z wyjątkiem 4 dni. Z karty wynika, iż za te okresy nie otrzymywał wynagrodzenia. Ponadto o tym, że już w maju 1981 r. nie korzystał z urlopu bezpłatnego świadczy fakt, że za ten miesiąc oraz za czerwiec otrzymał wynagrodzenie, pracę wykonywał w maju 21 dni a w czerwcu 22 dni. W maju 1981 r. wnioskodawca wykonywał obowiązki konwojenta (w tym okresie miał orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów) o czym świadczą pisma znajdujące się w aktach osobowych, z których wynika, że 27 maja 1981 przewoził przetwory mięsne za które ponosił odpowiedzialność.
Po złożeniu przez wnioskodawcę dowodów ( k. 107) potwierdzających okres prowadzenia działalności gospodarczej od 1.10.1990 r. do 30.04.1981 r. i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tego tytułu organ rentowy nie kwestionował stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy wynoszącego w dacie 1.01.1999 r. co najmniej 25 lat.
W ocenie Sądu Apelacyjnego uwzględniając wskazane w piśmie na k. 88 – 89 okresy ubezpieczenia oraz okres prowadzenia działalności gospodarczej od 1.10.1990 r. do 30.04.1991 r. wnioskodawca legitymuje się 25 letnim okresem składkowym i nieskładkowym.
Spór w sprawie sprowadzał się ostatecznie do ustalenia czyJ. G.posiada wymagany 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach. W tym zakresie kwestionowane były przez organ rentowy trzy okresy, tj. :
- od 1.09.1974 r. do 11.01.1975 r. wFabryce (...)na stanowisku szlifierza powłok lakierniczych (4 miesiące 11 dni,
- od 20.11.1978 r. do 31.07.1990 r. wPrzedsiębiorstwie Handlu (...)wH.jako kierowca (11 lat, 2 miesiące i 10 dni),
- od 1.02.1975 r. do 27.12.1975 r. w Spółdzielni Kółek Rolniczych wH.Zakład Usług (...)na stanowisku traktorzysty (10 miesięcy i 27 dni).
Według skarżącego gdyby zaliczyć do pracy w szczególnych warunkach wyżej wymienione okresy zatrudnienia oraz uznany przez organ rentowy okres od 16.01.1976 r. do 31.10.1978 r. ((...)) to łączy okres takiej pracy, z wyłączeniem okresu zakazu prowadzenia pojazdów od 12.12.1980 r. do 11.06.1981 r., wynosiłby 15 lat 3 miesiące i 3 dni.
Zauważyć w związku z tym należy, iż wyłączenie z okresu pracy w szczególnych warunkach jednego z kwestionowanych okresów powoduje, żeJ. G.nie będzie legitymował się wymaganym 15 letnim okresem takiej pracy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego istotne w sprawie było rozstrzygnięcie, czy praca wnioskodawcy jako traktorzysty w Spółdzielni Kółek Rolniczych wH.Zakład Usług (...)w okresie od 1.02.1975 r. do 27.12.1975 r. może być uznana za pracę w szczególnych warunkach. W tym zakresie Sąd I instancji nie dokonał żadnych ustaleń, bowiem okres ten nie był kwestionowany przez organ rentowy.
Z akt osobowych wnioskodawcy obejmujących ten okres zatrudnienia bezspornie wynika, iżJ. G.został zatrudniony jako traktorzysta od 1 lutego 1975 r. na okres próbny a następnie wstępny i pozostawał w zatrudnieniu do 27.12.1975 r. Z powierzonego wnioskodawcy zakresu obowiązków (akta osobowe) wynika iż do zakresu jego czynności należało między innymi przewożenie ładunków przydzielonym ciągnikiem oraz wykonywanie zleconych prac polowych, dbanie o powierzony sprzęt, terminowe, sprawne i jakościowo dobre wykonywanie prac rolniczych, zgłaszanie awarii sprzętu, bieżące usuwanie zauważonych usterek w sprzęcie.
Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadkówA. S.(k. 84 – 85) iJ. M.(k 85), którzy także pracowali w(...)Zakład (...)w 1975 r. jako traktorzyści wynika, że zakład ten zajmował się wykonywaniem usług dla rolników w zakresie prac polnych, ale także i wykonywaniem usług transportowych. Okres prac polowych odbywał się od wiosny tj. od kwietnia i trwał do października a nawet dłużej w zależności od pogody. Usługi na rzecz okolicznych rolników to takie czynności jak rekultywacja orki, sianokosy i żniwa. Natomiast prace transportowe były wykonywane na rzecz GSH.czy nadleśnictwa.
Sąd nie dał wiary twierdzeniom świadków, iż wnioskodawca pracował wyłącznie przy pracach związanych z transportem, gdyż przydzielony mu traktor był niesprawny. Trudno jest przyjąć, iż niesprawny sprzęt mógł poruszać się po drogach publicznych, a stanowił przeszkodę w wykonywaniu prac polowych. W oparciu o powierzony wnioskodawcy zakres czynności należy przyjąć, że wykonywał też usługi transportowe jednakże były one w przeważającym stopniu wykonywane poza sezonem prac rolniczych. Tym samym w okresie nasilonych prac polowych, który przypadał od kwietnia do października nie można przyjąć, iżJ. G.stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jak wymaga tego przepis§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywał prace określone w dziale VIII (transport i łączność) pkt 3 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia.
Odwołać się w tym miejscu należy do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego w świetle którego prace kierowcy ciągnika w transporcie i w rolnictwie – mimo podobieństw – nie są tożsame, a w konsekwencji różny jest stopień narażenia osób wykonujących te prace na ekspozycję czynników szkodliwych dla zdrowia w obydwu wymienionych branżach (por. wyrok SN z 20.04.2017 r. I UK 154/16 lex 2305919). Przywołać też należy wyrok Sądu Najwyższego z 5.05.2016 r. III UK 132/15 zgodnie z którym wymienione w stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 7.02.1983 r. wykazie A, dziale VIII pod poz. 3 prace kierowców ciągników i kombajnów nie oznacza, że należy uznać za pracę w szczególnych warunkach kierowanie tymi pojazdami przy jakichkolwiek zadaniach, a nie tylko transportowych. Prace uznane za wykonywane w szczególnych warunkach bez względu na miejsce i rodzaj zostały wymienione w dziale XIV zatytułowanym „prace różne”. Inne działy wykazu obejmują wymienione w nich prace w powiązaniu z rodzajem zakładów pracy. Nie można więc uznać, że praca kierującego ciągnikiem jest zawsze pracą „w transporcie, nawet jeżeli kierujący niczego nie transportuje, lecz wykonuje przy pomocy ciągnika” prace polowe.
W ocenie Sądu Apelacyjnego praca wykonywana przezJ. G.w Spółdzielni Kółek Rolniczych jako traktorzysta w 1975 r., co najmniej w okresie od kwietnia do października ( 7 miesięcy) nie była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach. Wyłączenie tego okresu powoduje, że skarżący nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach w dacie 1.01.1999 r. Z tego powodu nie spełnia warunków koniecznych do przyznania emerytury określonej przepisem art. 184 w zw. Z art. 32 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach.
W tych okolicznościach bezprzedmiotowa jest ocena pracy skarżącego w szczególnych warunkach w okresie zatrudnienia w(...)Zakładach (...)wH.od 1.09.1974 r. do 11.01.1975 r. oraz wPrzedsiębiorstwie (...)wH.od 20.11.1978 r. do 31.07.1990 r. bowiem nawet podzielając stanowisko Sądu I instancji co do zaliczenia tych okresów do pracy w szczególnych warunkachJ. G.nie będzie legitymował się 15 letnim okresem takiej pracy.
Zaskarżony wyrok jest zatem zgodny z prawem a apelacja na mocyart. 385 kpcpodlegała oddaleniu. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na mocyart. 98 kpci § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
SSA Bożena Szponar – Jarocka SSA Alicja Sołowińska SSA Dorota Elżbieta Zarzecka