Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 110/18
Data wyroku: 2018-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Kaczmarek, do Andrzej Tekieli, Barbara Krameris
Słowa kluczowe: Dowody
Podstawa prawna: art. 286 § 1 kk

Sygnatura akt II AKa 110/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 października 2018 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA Barbara Krameris (spr.)
Sędziowie: SSA Piotr Kaczmarek
SSO del. do SA Andrzej Tekieli
Protokolant: Beata Sienica

    przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej Marka Ratajczyka

po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r.
sprawyT.M.
oskarżonego zart. 286 § 1 kk,art. 286 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 294 § 1 kkorazart. 13 § 1 kkw związku zart. 286 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 12 kk,art. 270 § 1 kkw związku zart. 12 kk
iE. S. (1)
oskarżonego zart. 286 § 1 kkiart. 286 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 294 § 1 kkorazart. 13 § 1 kkw związku zart. 286 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 12 kk
na skutek apelacji wniesionych przez oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt III K 182/16

I
zmienia zaskarżony wyrok wobec oskarżonychT.M.iE. S. (1)w ten sposób, że:

1
za podstawę prawną skazania oskarżonych za czyn przypisany im wpkt Iczęści rozstrzygającej przyjmuje przepisy zart. 286 § 1 kk,art. 286 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 294 § 1 kkorazart. 13 § 1 kkw związku zart. 286 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kkw związku zart. 12 kkw brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2015r. w zw. zart. 4 § 1 kk, a za podstawę wymiaru kar pozbawienia wolności przyjmuje przepisyart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkw zw. zart. 11 § 3 kk;

2
obniża karę pozbawienia wolności wymierzoną oskarżonemuE. S. (1)do 2 (dwóch) lat;

3
obniża wymierzoną oskarżonemuT.M.karę łączną pozbawienia wolności do lat 2 (dwóch);

II
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy wobec oskarżonychT.M.iE. S. (1);

III
zasądza od oskarżonychT.M.iE. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze po 3.310 zł, w tym po 3.300 zł z tytułu opłaty za obie instancje.

UZASADNIENIE
T.M.iE. S. (1)zostali oskarżeni o to, że :

I
w okresie od 21 marca 2013 r. do 6 czerwca 2013 r. w(...), weW.,Ł.i innych miejscowościach w Polsce oraz w Czechach, działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą, pod pozorem wykonania usług w transporcie międzynarodowym, wykorzystując działalność istniejących bądź nieistniejących podmiotów i preparując dokumenty firmowe wskazujące na ich realne istnienie, wprowadzając w ten sposób w błąd przedstawicieli pokrzywdzonych co do rzeczywistego zamiaru wykonaniu zleconej usługi transportowej, poprzez podstawienie pod załadunek zestawów ciężarowych różnych marek, do których przytwierdzano skradzione uprzednio tablice rejestracyjne z innych pojazdów i których to dokumenty identyfikacyjne podrobiono, doprowadzili pokrzywdzone firmy do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości o łącznej kwocie nie mniejszej niż 836.197,80 zł oraz usiłowali doprowadzić jeden z podmiotów do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 56.972,90 zł, w ten sposób, że:



w okresie od 21 do 22 marca 2013 r. w(...), działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali na podstawie sfałszowanych dokumentów transportowych upadłejspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)zarejestrowanej na Ukrainie celem wykonania rzekomej usługi transportowej na trasie(...)- Litwa przy użyciu zestawu ciężarowego w postaci ciągnika siodłowego nieustalonej marki - najprawdopodobniej(...)oraz naczepy nieustalonej marki, do których przytwierdzono uprzednio skradzione z innych pojazdów ukraińskie tablice rejestracyjne o numerach(...)i(...), załadunku 21 palet z elektronarzędziamifirmy (...)w postaci m.in. pilarek, wiertarek, kosiarek, szlifierek, itp. o łącznej wartości 45.420,22 € co stanowiło równowartość kwoty 188.493,91 zł, czym działali na szkodęE.Polska z siedzibą w(...)oraz(...)B.z siedzibą wW.na Litwie,



w dniu 23 marca 2013 r. wB., gm.K., działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali na podstawie sfałszowanych dokumentów transportowych upadłejspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)zarejestrowanej na Ukrainie, przy czym

O. P.
posłużył siępaszportem nr (...)na nazwisko

D.P.
celem wykonania rzekomej usługi transportowej na trasieB.- Szwecja na zestaw ciężarowy w postaci ciągnika siodłowego markiD. (...)wraz z naczepąmarki S. (...), do których przytwierdzono uprzednio skradzione z innych pojazdów ukraińskie tablice rejestracyjne o numerach(...)i(...), załadunku telewizorów(...)marki(...)różnych rozmiarów i modeli o łącznej wartości 106.149,03 USD, stanowiących równowartość 339.676,89 zł, czym działali na szkodę(...)Polska wK.orazfirmy (...)wK.na kwotę 207,50 zł,



w dniu 25 marca 2013 r. wŁ., działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali na podstawie sfałszowanych dokumentów transportowych upadłejspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)zarejestrowanej na Ukrainie celem wykonania rzekomej usługi transportowej na trasieŁ.- Litwa na zestaw ciężarowy w postaci ciągnika siodłowego marki(...)koloru białego wraz z naczepąmarki S.z plandeką koloru srebrnego, do których przytwierdzono skradzione uprzednio z innych pojazdów ukraińskie tablice rejestracyjne o numerach(...)i(...), załadunku ładowarkimarki C. (...)o nr seryjnym(...)i nr VIN(...)z dodatkowym osprzętem o łącznej wartości 178.859 zł, czym działali na szkodę(...) spółka z o.o.Oddział wŁ.,



w dniu 4 czerwca 2013 r. w Czechach działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali na podstawie sfałszowanych dokumentówfirmy (...)(H.)(...)zarejestrowanej na Ukrainie, przy czym

O. P.
posłużył się paszportem na nazwisko

I. S.
celem wykonania rzekomej usługi transportowej na trasie Czechy - Ukraina na zestaw ciężarowy w postaci ciągnika siodłowego markiM.wraz z naczepą nieustalonej marki, do których przytwierdzono skradzione uprzednio z innego pojazdu ukraińskie tablice rejestracyjne nr(...)(...)i nr(...), załadunku 20 ton maku i 19.920 paczek paluszków(...)i czipsów o łącznej wartości 39.744 USD stanowiących równowartość 129.168 zł, czym działali na szkodęfirm (...) spółka z o.o.z siedzibą wT.w Czechach,



w dniu 6 czerwca 2013 r. wO., działając wspólnie i w porozumieniu, pod pozorem wykonania usługi transportu międzynarodowego na trasieO.-K.poprzez wprowadzenie w błąd przedstawicielafirmy (...)polegający na podstawieniu pod załadunek zestawu ciężarowego w postaci ciągnika siodłowegoR. (...)wraz z naczepąmarki S., do których przytwierdzono skradzione uprzednio z innego pojazdu ukraińskie tablice rejestracyjne nr(...)(...)i(...), przy czym

O. P.
posłużył się dokumentem w postaci prawa jazdy i paszportu na nazwisko

I. S.
oraz podrobionymi dokumentamifirmy (...)(H.)(...)zarejestrowanej na Ukrainie, usiłowali doprowadzić pokrzywdzony podmiot do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez załadunek towaru w postaci mydła w płynie, ręczników papierowych, dozowników o łącznej wartości 56.972,90 zł lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na zatrzymanie ich przez policję,

tj. o przestępstwo zart. 286 § 1 k.k.,art. 286 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i w zw. zart. 294 § 1 k.k.oraz13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
a nadtoT.M.został oskarżony o to, że:
II. w okresie od 11 maja 2009r. do 6 czerwca 2013r. wO.i innych miejscowościach na terenie kraju, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach czasu, posługiwał się jako autentycznym uprzednio podrobionymprawem jazdy nr (...)na nazwiskoI. P.,
tj. o przestępstwo zart.270 §1 k.k.w zw. zart.12 k.k.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt: III K 18216:

I
oskarżonychT.M.iE. S. (1)uznał za winnych popełnienia czynu opisanego w pkt I części wstępnej wyroku, z tym ustaleniem, że działając wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą dokonali załadunku 21 palet z elektronarzędziamifirmy (...)w postaci m.in. pilarek, wiertarek, kosiarek, szlifierek, itp. o łącznej wartości 35.038,35 €, co stanowiło równowartość kwoty 145.058,76 zł, czym działali na szkodęE.Polska z siedzibą w(...)oraz(...)B.z siedzibą wW.na Litwie, a nadto, działając wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą doprowadzili pokrzywdzone firmy do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej kwocie 792.970,15 zł, tj. czynu zart. 286 § 1 k.k.,art. 286 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i w zw. zart. 294 § 1 k.k.orazart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i za to na podstawieart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.orazart. 33 § 1 i § 2 k.k.wymierza:

-T.M.- karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności oraz grzywny w liczbie 300 stawek dziennych po 50 złotych każda,
-E. S. (1)– karę 2 (dwóch) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w liczbie 300 stawek dziennych po 50 złotych każda,
II. oskarżonegoT.M.uznał za winnego popełnienia czynu opisanego w pkt II części wstępnej wyroku stanowiącego przestępstwo zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart.12 k.k., z tym ustaleniem, że dokumentem tym posługiwał się od bliżej nieokreślonej daty 2012 roku i za to na podstawieart. 270 § 1 k.k.wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;
III. na podstawieart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonegoT.M.w miejsce kar jednostkowych, karę łączną 2( dwóch) lat i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;
IV. na podstawieart. 63 § 1 k.k.zaliczył oskarżonemuT.M.iE. S. (1)na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności, okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 6 czerwca 2013 r., godz.11:03 do dnia 4 marca 2014 r.,
V. na podstawieart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonychT.M.iE. S. (1)obowiązek solidarnego częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę:
- na rzecz(...)(...)((...)), reprezentowanego przez radcę prawnegoM. K., kwoty 35.038,35 euro (trzydziestu pięciu tysięcy trzydziestu ośmiu euro i 35/100 €),
- na rzecz(...) sp. z o.o.z siedzibą wT.w Czechach, kwoty 39.744 USD (trzydziestu dziewięciu tysięcy siedmiuset czterdziestu czterech dolarów),
VI. na podstawieart. 44 § 1 k.k.orzekł przepadek dowodów rzeczowych i zarządził ich zniszczenie, wymienionych pod l.p.1-4 wykazu nr X/31/15/P (k.690, według a/o 1003), nr XI/36/15/P, l.p. 1-3 (k. 3229, według a/o k.4933-4944),
VII. na podstawieart. 44 § 2 k.k.orzekł przepadek dowodów rzeczowych i zarządził ich zniszczenie, wymienionych w wykazie dowodów rzeczowych nr VIII/29/15/P (k.85-86 a/o), nr VII/14/15/P (k.163-165 a/o), nr V/12/15/P (k. 176-177 a/o), nr VI/12/15/P (k.267 a/o) nr IX/30/15/P pod l.p.62-67,72-73,75-91(k. 397-401, według a/o k.653-655), pod l.p.2-4 wykazu nr III/10/15/P (k.666, według a/o k.970), pod l.p. 1,3,4,5 wykazu nr IV/11/15/P (k.684, według a/o k.992), pod l.p.1-4 wykazu nr I/8/15/P (k.717, wg a/o k.1044), pod l.p.2-13,15-24 wykazu nr II/9/15/P (k.1221-1224, według a/o k. 2012-2013), pod l.p. 3-4,8-14 wykazu nr I/116/13 (k.3191, według a/o k. k.4806),
VIII. na podstawieart.192 a § 1 k.p.k.uznał za zbędne dla postępowania ślady biologiczne wymienione pod l.p. 5-7, wykazu nr I/116/13 (k.3191, według a/o k. k.4806) i zarządził ich zniszczenie,
IX. na podstawieart.627 k.p.k.,art.633 k.p.k.obciążył oskarżonychT.M.iE. S. (1)kosztami procesu na nich przypadającymi, w tym opłatą w kwocie po 3400 zł., wobec każdego z nich.
Apelacje od tego wyroku wnieśli oskarżeni.
Obrończyni oskarżonegoE. S. (1)– adw.E. K.-działająca jego imieniem, skarżąc wyrok oskarżonego zgodnie zart. 427 § 2 k.p.k.– zarzuciła:

I
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 k.p.k.) mianowicieart. 7 k.p.k.iart. 410 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.poprzez całkowicie dowolną, subiektywną i fragmentaryczną ocenę dowodów, polegającą na uwzględnieniu okoliczności przemawiających wyłącznie na niekorzyść oskarżonegoE. S. (2), wyrażająca się w budowaniu przekonania o jego sprawstwie i winie wyłącznie w oparciu o pojedyncze dowody poszlakowe, oceniane błędnie prze Sąd meriti jako jasne, spójne i korespondujące ze sobą.

II
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 k.p.k.), mianowicieart. 5 § 2 k.p.k.poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygniecie na niekorzyść oskarżonegoE. S. (1)wszelkich niedających się usunąć wątpliwości, w sytuacji gdy w sprawie brak było dowodów bezpośrednich wskazujących na sprawstwo i winę wymienionego, zaś dowody pośrednie nie tworzyły logicznego łańcucha pozwalającego na poczynienie jednoznacznych ustaleń faktycznych;

a w konsekwencji powyższych zarzutów:

III
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść (art. 438 pkt 3 k.p.k.), wyrażający się całkowicie dowolnym przyjęciem, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla ustalenia, iż oskarżonyE. S. (1)dopuścił się zarzucanych mu czynów.

Niezależnie od powyższego, z daleko posuniętej ostrożności procesowej:

IV
rażącą niewspółmierność kary (art. 438 pkt 4 k.p.k.) orzeczonej wobec oskarżonegoE. S. (1)w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności jako nieuwzględniającej w należytym stopniu szeregu okoliczności łagodzących, takich jak np. jego rzeczywista rola w popełnionych przestępstwach, które to okoliczności rozpatrywane łącznie pozwalają sądzić, iż cele kary wobec oskarżonego zostaną osiągnięte także w przypadku orzeczenia kary w wymiarze łagodniejszym, aniżeli w zaskarżonym wyroku.

Podnosząc powyższe zarzuty – na podstawieart. 427 § 1 oraz art. 437 § 2 k.p.k.– wniosła o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonegoE. S. (1)od zarzucanego mu czynu;
ewentualnie:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W przypadku nie uwzględnienie tego wniosku, wniosła o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i istotne złagodzenie kary wymierzonej oskarżonemuE. S. (3).
Obrońca oskarżonegoE. S. (1)– adw.M. M. (1)–działający imieniem oskarżonego, - na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.w zw. zart. 438 § 2 i 3 k.p.k.– zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zapadłego wyroku, tj.:

1.art. 7 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, jak również przez wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego i powołanie się jedynie na dowody poszlakowe w takim zakresie w jakim uzasadniają okoliczności przyjęte za podstawę faktyczną skazania, przy jednoczesnym i nieuzasadnionym pominięciu lub odmówieniu wiary dowodom przemawiającym na korzyść oskarżonego (jego wyjaśnieniom, wyjaśnieniom pozostałych współoskarżonych, zeznaniom świadków czy wynikom badań śladów biologicznych, a także treści protokołów z przeszukania miejsca zamieszkania oraz prowadzonej działalności gospodarczej przez oskarżonegoE. S. (1)).
2.art. 5 § 2 k.p.k.poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść oskarżonegoE. S. (1), a zwłaszcza że na korzyść oskarżonego powinny być rozstrzygane wszelkie wątpliwości, tym bardziej w sytuacji gdy w sprawie brak jakichkolwiek dowodów bezpośrednich wskazujących na popełnienie przez niego zarzucanego mu czynu. Sąd nie przeprowadził żadnego dowodu, z którego by wynikała rola oskarżonegoE. S. (1)w procederze opisanym w akcie oskarżenia, ani jaką pełnił funkcję przy popełnieniu zarzucanych przestępstw. Sąd skupił się na fakcie, iż rzekomoE. S. (1)miał zajmować się wprowadzaniem wyłudzonego towaru na rynek, podczas gdy nie znalazło to żadnego wyrazu w treści aktu oskarżenia, czy tym bardziej w opisie czynu. Co więcej nie istnieje żadne inne prawomocne orzeczenie Sądu, które miałoby potwierdzać fakt dopuszczenia się tzw. paserki przezE. S. (1). Nie toczy się w tym zakresie nawet żadne postępowanie przygotowawcze przeciwko niemu. Zatem ustalenia w tym zakresie są rażąco sprzeczne z treścią normy zawartejart. 5 § 1 k.p.k.iart. 42 ust. 3 Konstytucji RP„Każdy uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu”. Należy zatem uznać, iżE. S. (1)nigdy nie trudnił się działalnością polegająca na sprzedaży towaru wyłudzonego w okolicznościach opisanych w akcie oskarżenia.
3.art. 74 § 1 k.p.k.w zw. zar.t 175§ 1 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nadanie negatywnego znaczenia odmowie złożenia wyjaśnień przez oskarżonegoE. S. (1), czym zdaniem Sądu miał utrudniać, wobec braku innych dowodów wyjaśnienie roli jaką pełnił przy popełnieniu przestępstwa, podczas gdy oskarżony ma takie prawo, zagwarantowane przez ustawodawcę iKonstytucję RP, a skorzystanie z tego uprawnienia w żaden sposób nie powinno wpływać na jego wiarygodność, czy w rezultacie na przypisanie mu winy za zarzucany czyn. Należy zauważyć, iż sąd wyszedł z założenia, iż to oskarżony powinien się bronić przed stawianymi zarzutami, nie że oskarżenie powinno przedstawić dowody na udział i rolę oskarżonego w zarzucanych przestępstwach.
4.art. 414 § 1 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.orazart. 2 § 2 k.p.k.poprzez wydanie wyroku skazującego, podczas gdy z treści uzasadnienia wynika, iż czyn przypisany oskarżonemu nie wypełniał znamion czynu zabronionego opisanego wart. 286 § 1 k.k., a w zasadzieart. 291 § 1 k.k.lub 292§ 1 k.k.Sad przyjął, że w jego ocenie oskarżonyE. S. (1)miał się zajmować poszukiwaniem nabywców na towar podobny do tego, który został utracony w okolicznościach opisanych w akcie oskarżenia. Takie zachowanie oskarżonego niewątpliwie wypełniałoby znamiona zart. 291 kodeksu karnego. Nie można przyjąć natomiast, że osoba popełniająca przestępstwo tzw. paserstwa zawsze uczestniczy w popełnianiu czynu, który doprowadził do uzyskania towaru, będącego przedmiotem obrotu. Jednocześnie brak jest podstaw do ścigania oskarżonego zart. 291 § 1 k.k.z uwagi na treść normy zart. 14 k.p.k.tj. brak skargi oskarżyciela w tym przedmiocie.
5.art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 18 § 1 – 3 k.k.poprzez niedokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu, zarówno na skutek niewskazania formy zjawiskowej oraz konkretnych działań jakich w trakcie jego popełniania miał się podejmować.
6.art. 2 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.i169 § 1 k.p.k.poprzez nie ustalenie nawet przybliżonych okoliczności czynów przypisanych oskarżonemu, w szczególności zaniechanie ustalenia czasu i miejsca w którym oskarżony miał działać, czy konkretnych zachowań, których miał się podejmować. Powyższe uniemożliwiło oskarżonemu podjęcie obrony i wnoszenie o przeprowadzenie dowodów na okoliczności z tym związane. Sąd pominął, iż oskarżony przed zatrzymaniem w niniejszej sprawie był przedsiębiorcą, trudniącym się handlem na szeroką skalę różnymi towarami i nie można mu zarzucić, że okazyjnie kupował towary i je odsprzedawał z zyskiem. W takiej sytuacji cały obrót hurtowy i detaliczny w RP powinien zostać uznany za czyn przestępczy.
7.art. 4 k.p.k.poprzez uwzględnienie okoliczności wyłącznie przemawiających na niekorzyść oskarżonego, z pominięciem okoliczności przemawiających na jego korzyść, zwłaszcza w zakresie rozstrzygania kwestii winy oskarżonego w popełnieniu czynów objętych w akcie oskarżenia oraz odnośnie oceny strony podmiotowej zarzucanych mu czynów, głownie w ramach analizy wyjaśnień pozostałych współoskarżonych i zeznań świadków. Ponadto, w ocenie oskarżonego, Sąd dokonał powierzchownej, jednostronnej i fragmentarycznej oceny zeznań świadków oraz dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, jak również przez wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego i powołanie się jedynie na fragmenty zgromadzonych w aktach sprawy zeznań w zakresie w jakim uzasadniają okoliczności przyjęte za podstawę faktyczną skazania, przy jednoczesnym i nieuzasadnionym pominięciu lub odmówieniu wiary dowodom przemawiającym na korzyść oskarżonego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, a w szczególności bezpodstawnego przyjęcia, że oskarżony dopuścił się popełnienia zarzucanego mu czynu.
8.art. 5 k.p.k.w zw. zart. 366 k.p.k.poprzez rozstrzygnięcie wbrew tym normom wszystkich niewyjaśnionych okoliczności sprawy na niekorzyść oskarżonego, a także brak dokładnego ustalenia czy oskarżony w dniach, w których miało dojść do rzekomego popełnienia zarzucanych mu czynów, przebywał w towarzystwie współoskarżonych, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia na niekorzyść oskarżonego, a powstałe w toku postępowania istotne wątpliwości, dotyczących zwłaszcza faktu samego jego udziału w przypisanych mu czynach powinny zostać rozstrzygnięte na jego korzyść.
Powyższe uchybienia doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych, mającego wpływ na treść zapadłego wyroku polegającego na całkowicie dowolnym uznaniu, iż zalegający w aktach sprawy materiał dowodowy jest wystarczający do przypisania oskarżonemuE. S. (1)bliżej nieokreślonej roli w popełnieniu czynu polegającego na tym, iż wraz z innymi osobami brał udział w procederze wyłudzania towarów od różnych firm na terenie Polski i Czech, a także, że doprowadzał pokrzywdzone firmy do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie ich w błąd w zakresie zamiaru wykonania zleconej usługi transportowej oraz posługiwania się podrobionymi dokumentami rejestracyjnymi, a także oznaczonymi tablicami rejestracyjnymi.
W razie nieuwzględnienia powyższych zarzutów, z daleko idącej ostrożności procesowej – na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.w zw. zart. 438 § 4 k.p.k.– zarzucił – rażącą niewspółmierną surowość wymierzonej oskarżonemuE. S. (4)kary 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, będącą wynikiem nieuwzględnienia przy określeniu wymiaru kary roli, którą miał pełnić – nie był sprawcą i odbiorcą towaru, nie uczestniczył w przygotowaniach, ani nie podrabiał lub posługiwał się sfałszowanymi dokumentami, a mimo to otrzymał najwyższa karę spośród wszystkich współoskarżonych, bez których udziału niewątpliwie przestępstwo nie miałoby miejsca.
Podnosząc powyższe zarzuty – na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.w zw. zart. 437 § 1 i 2 k.p.k.wniósł o:
1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu czynów;
ewentualnie:
2.o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu .
Z daleko idącej ostrożności procesowej wniósł o:
3.wymierzenie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz obniżenie kary grzywny, a także odstąpienie od obciążenia oskarżonego kosztami procesu zarówno za postępowanie przed sądem obu instancji.
Obrońca oskarżonegoT.M.– adw.M. M. (2)– działając jego imieniem - skarżąc wyrok oskarżonego, zgodnie zart. 438 pkt 2 k.p.k.- zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: obrazę prawa procesowego, a toart. 7 k.p.k.polegającą na przekroczeniu granicy swobodnej oceny dowodów, wyrażająca się w przypisaniu sprawstwa oskarżonemu czynów zabronionych opisanych w pkt I tiret 1, 2, 3 oraz 4 części wstępnej wyroku, w oparciu o nieuzasadnione przekonanie, że ujawnione w toku postępowania dowody pośrednie pozwalają na przyjęcie jako jedynej, niepodważalnej wersji wydarzeń, w którejT.M.dopuścił się współsprawczego popełnienia zarzucanych mu czynów zabronionych składających się na przestępstwo oszustwa.
Podnosząc powyższy zarzut – na podstawieart. 437 k.p.k.wniósł o:
1.wyeliminowanie z opisu czynu zachowania przypisaneT.M.w pkt I tiret 1, 2, 3 oraz 4 części wstępnej wyroku, a w konsekwencji zmianę orzeczenia o karze w tym zakresie poprzez zmniejszenie jej wymiaru do 8 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo.
2.ukształtował na nowo wymiar kary łącznej w wymiarze 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby;
ewentualnie:
3.w przypadku niedostrzeżenia zasadności zarzutu o charakterze procesowym orzeczenie kary pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat z warunkowym zawieszeniem jej wykonana na okres lat 3.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacje oskarżonych co do winy nie zasługują na uwzględnienie.
Sprawa niniejsza w dużej mierze rzeczywiście ma charakter poszlakowy i temu problemowi poświęcił Sąd Okręgowy najwięcej uwagi, rozstrzygając o sprawstwie i winie obu oskarżonych w zakresie czynu przypisanego im w pkt I zaskarżonego wyroku.
Przed przystąpieniem do oceny zarzutów zawartych w apelacjach, a dotyczących obrazy prawa procesowegoart. 7 k.p.k.,art. 5 § 2 k.p.k.,art. 410 i 4 k.p.k., błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mającego wpływ na jego treść, które istotnie są kluczowe przy dokonywaniu kontroli wyroku Sądu pierwszej instancji – odnieść się należy do zarzutów zawartych w pkt 3, 4, 5, 6 apelacji sporządzonej przez obrońcę oskarżonegoE. S. (1)– adw.M. M. (1). Jest to niezbędne przed podjęciem rozważań o słuszności, bądź niesłuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia wobec oskarżonegoE. S. (1), jako, że wyżej wymienione zarzuty należy od razu odrzucić, bo nie przystają do realiów sprawy.
Zarzut obrazyart. 74 § 1 k.p.k.w zw. zart. 175 § 1 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.(pkt 3apelacji) jest bezzasadny, bo nieprawdziwy. W żadnym miejscu Sąd Okręgowy nie nadał negatywnego znaczenia odmowie złożenia wyjaśnień przez oskarżonegoE. S. (1)i nigdzie nie stwierdził, że oskarżony w ten sposób utrudniał wyjaśnienie roli, jaką pełnił przy popełnieniu przestępstwa. Przytaczanie zatem przez obrońcę prawa jakie gwarantuje „ustawodawca iKonstytucja” jest zbędne i nie main concretozastosowania. Sporządzając uzasadnienie zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy zrelacjonował jedynie fakty odnoszące się do tego jak oskarżeni (obaj) odnieśli się, bądź nie, do stawianych im zarzutów.
Lektura akt, a w szczególności pisemnych motywów zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do twierdzenia, żeSąd meritiwywodził jakiekolwiek negatywne skutki z tego, iż oskarżonyE. S. (1)odmówił składania wyjaśnień, do czego miał prawo.
Niezrozumiały jest zarzut obrazyart. 414 § 1 k.p.k.w zw. z ar.t 17§ 1 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 2 § 2 k.p.k.(pkt 4 apelacji) polegający na wydaniu wyroku skazującego, podczas gdy z treści uzasadnienia wynika, że czyn przypisany oskarżonemu nie wypełniał znamion czynu zabronionego opisanego wart. 286 § 1 k.k.a w zasadzie wyczerpał znamiona przestępstw zart. 291 § 1 k.k.lubart. 292 § 1 k.k.
Uzasadnienie wyroku nie pozostawia wątpliwości, że oskarżonyE. S. (1)został skazany za popełnienie przestępstwa oszustwa zart. 286 § 1 k.k.Tak wynika z opisu skazania zawartego w wyroku jak i z części motywacyjnej i nie ma tu żadnych sprzeczności. Sąd Okręgowy poczynił szerokie wywody na temat roli oskarżonegoE. S. (1)w popełnieniu przestępstwa (tak jak i drugiego z oskarżonych), omówił teorię współsprawstwa, wyjaśniając, że współsprawstwo z innymi osobami nie wymaga zawsze realizacji przez każdego z nich czynności sprawczych w miejscu wykonania czynu. Sąd I instancji wyraźnie wyartykułował na str. 23 i 24 uzasadnienia, że, cyt. : „To nieT.M.aniE. S. (1)wykonywali czynności sprawcze, bowiem zgodnie z ustaleniami ta rola była powierzona kierowcy zestawu ciężarowego. Zadaniem oskarżonych było opracowanie, a następnie koordynowanie i kontrolowanie przebiegu przestępczego procederu. W hierarchii ujawnionych sprawców tego przestępstwa zajmowali pozycję niewątpliwie wyższą od bezpośredniego wykonawcy – tj. kierowcy zestawu ciężarowego”.
Na temat kwalifikacji prawnej poczynił Sąd orzekający wywody na str. 35-39 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie polega zatem na prawdzie twierdzenie, że Sąd ustalił iż oskarżonemuE. S. (1)(jak też drugiemu oskarżonemu), można przypisać popełnienie przestępstwa paserstwa. Jedynie przy motywacji orzeczenia o karze Sąd Okręgowy wskazał, że : „rola oskarżonegoE. S. (1)była większa, bo nie ograniczała się wyłącznie do przygotowania i realizacji przestępnych zachowań, ale to właśnie ten oskarżony poprzez liczne swoje kontakty biznesowe poszukiwał nabywców na wyłudzony towar”(str. 40 uzasadnienia).
Takie stanowisko Sądu jest absolutnie czytelne i brak podstaw do sugerowania, że przypisano oskarżonemu popełnienie przestępstwa paserstwa zart. 291 § 1 k.k.lub 292§ 1 k.k.Bezprzedmiotowe są więc uwagi o potrzebie umorzenia postępowania z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela.
Zarzut obrazyart. 2 pkt 1, 2 i 3 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.i169 § 1 k.p.k.(pkt 6 apelacji) jest także niezasadny. W części wstępnej wyroku, która przywołano w części rozstrzygającej, znajdują się szczegółowe opisy pięciu zachowań przestępczych składających się na czyn ciągły oszustwa, w tym jednego zachowania w formie usiłowania, a szczegółowy stan faktyczny każdego z tych zdarzeń zawarty jest w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Zasadniczym problemem w niniejszej sprawie pozostaje ocena, czy na podstawie ujawnionych dowodów i poszlak można obu oskarżonym przypisać współsprawstwo w popełnieniu wszystkich zachowań objętych skazaniem w ramach czynu ciągłego.
Jak wynika z treści zaskarżonego wyroku oskarżonym przypisano popełnienie czynu ciągłego oszustwa (w tym jednego usiłowania) składającego się z pięciu zachowań, tj. przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.,art. 286 § 1 k.k.i270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.Przyjęto, że oskarżeni w okresie od 21 marca 2013 r. do 6 czerwca 2013 r. w kilku miejscowościach w Polsce oraz w Czechach, działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w celu osiągniecia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą pod pozorem wykonania usług w transporcie międzynarodowym, wykorzystując działalność istniejących, bądź nieistniejących podmiotów i preparując dokumenty firmowe wskazujące na ich realne istnienie, wprowadzając w ten sposób pokrzywdzonych w błąd, co do rzeczywistego zamiaru wykonania usługi transportowej, przez podstawianie pod załadunek zestawów ciężarowych doprowadzili pokrzywdzone firmy do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 792.970,15 zł oraz usiłowali doprowadzić jeden z podmiotów do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 56.972,90 zł.
Każde z pięciu zachowań zostało precyzyjnie opisane w wyroku. W uzasadnieniu wskazano podstawy faktyczne skazania, bądź też przedstawiano sposobu rozumowania, z którego wynikało sprawstwo oskarżonych.
Sąd Okręgowy już na wstępie swoich rozważań przyznał, że dowody osobowe zebrane w sprawie nie przyczyniły się bezpośrednio do ustalenia sprawstwa oskarżonych. Ani oskarżonyT.M., aniE. S. (1)nie wykonywali czynności sprawczych, tzn. nie mieli bezpośredniej styczności z pracownikami firm pokrzywdzonych, od których pobierany był towar, następnie ładowany na zestaw ciężarowy z przeznaczeniem do transportu dla odbiorcy. Ta rola spoczywała na kierowcy zestawów ciężarowych, jakie były wykorzystane w danym przypadku.
Zasadnie Sąd Okręgowy rozpoczął dowodzenie winy oskarżonych od ustaleń faktycznych co do ostatniego zdarzenia mającego miejsce wO.w dniu 6 czerwca 2013 r., gdzie obaj oskarżeni zostali zatrzymani wraz z kierowcąO. P., który podstawił pod załadunek zestaw ciężarowyR. (...)wraz z naczepą wfirmie (...)wO.w celu przewozu towaru do odbiorcy wK..
Poza sporem jest okoliczność, że kierowcaO. P.posłużył się sfałszowanym prawem jazdy i paszportem na nazwisko innej osoby oraz sfałszowanymi dokumentamifirmy (...)zarejestrowanej na Ukrainie.
Ważne są okoliczności zatrzymania oskarżonych, których nie było przy mającym nastąpić załadunku towaru w firmie. Jak ustalił sąd przy zatrzymanym kierowcy ujawniono telefon, do którego kilkakrotnie kierowano połączenia z numeru(...). Po ustaleniu miejsca logowania tego telefonu okazało się, że jest to teren pobliski, na którym parkował samochódA. (...), w którym przebywali obaj oskarżeni, którzy obserwowali plac załadunkowy wymienionej firmy i to ich telefon współpracował z telefonem kierowcy. Przeszukanie samochoduA. (...)doprowadziło do ujawnienia szeregu przedmiotów, które dały początek (jeszcze w śledztwie) do zbadania innych przypadków wykonywania oszukańczych zleceń na tak zwane „usługi przewozu”, głównie międzynarodowego. Istotne jest w tym miejscu ponowne przytoczenie wykazu przedmiotów ujawnionych w samochodzieA. (...), którym podróżowali oskarżeniT.M.iE. S. (1). Były to m.in. pieczęcie różnych firm, w tymL. T.z Ukrainy, 9 telefonów komórkowych, nawigacje, pendrive, dokumenty w języku ukraińskim, ukraińskie tablice rejestracyjne o numerach(...), dokumenty samochodu m-kiR. (...)nanumery rejestracyjne (...)
(...)i naczepę nanr rej. (...)(...)i inne. Zestaw ciężarowyR. (...)wraz z naczepą (na fałszywych numerach) to ten, który kierowcaO. P.podstawił do załadunku wO..
Nadto w samochodzieA. (...)ujawniono i zabezpieczono silikonowy odlew pieczęci firmowej(...)oraz odlew pieczęciSpółki (...)z siedzibą wK.. Ta firma została wykorzystana do popełnienia dalszych oszustw z wcześniejszych dat objętych oskarżeniem w niniejszej sprawie. W bagażniku samochoduA. (...)znajdowały się nadto 3 kartony z paluszkami(...)oraz opakowania z paluszkami(...),(...)i(...)”, a także dwie reklamówki zawierające ziarno maku.
Przy oskarżonymT.M.ujawniono nadto sfałszowaneprawo jazdy nr (...)na nazwiskoI. P., którym posługiwał się m.in. przy zameldowaniu w hotelu. W(...)ujawniono m.in. dowody rejestracyjne na inne pojazdy, rumuńskie tablice rejestracyjne, telefony komórkowe, karty SIM, nawigacje itp.
Negowanie przez skarżących udziału w opisanym wyżej oszukańczym przedsięwzięciuw dniu 6 czerwca 2013 r. w formie usiłowania wobec zatrzymania wszystkich sprawców, tj. oskarżonychT.M.iE. S. (1)i kierowcyO. P.jest sprzeczne z okolicznościami sprawy. Niezależnie od tego, że kierowca zestawu ciężarowego nie obciążał oskarżonych, wskazując wyłącznie na luźną znajomość, to ujawnione w obu pojazdach przedmioty, fałszywe dokumenty, jak też stwierdzenie łączności telefonicznej między nimi w czasie podjęcia przez kierowcę próby odbioru towaru z pokrzywdzonej spółki, nie pozostawiają wątpliwości co do działania wspólnie i w porozumieniu wszystkich tych mężczyzn. Wykazał to Sąd Okręgowy w sposób niewątpliwy, przedstawiając w logiczny sposób swoje rozumowanie wg kryteriów określonych wart. 7 k.p.k.W judykaturze i doktrynie występuje zgodny pogląd, że udowodnienie nie musi jednak oznaczać, iżby dane ustalenie musiało zawsze wynikać bezpośrednio z konkretnych dowodów. Może ono wypływać także z nieodpartej logiki sytuacji stwierdzonej konkretnymi dowodami, jeżeli stanowi ona oczywistą przesłankę, na podstawie której doświadczenie życiowe nasuwa jednoznaczny wniosek, że dana okoliczność faktyczna istotnie wystąpiła (zob. wyrok SN z 4 października 1973 r., III KR 243/73, OSNKW 2/74, poz. 33 i aprob. M. Cieślak, Glosa, OSPiKA 9/1974, zob. też J. Nelken, Glosa NP. 1/1974).
Nota bene oskarżonyT.M.do tego czynu w jednych ze swoich wyjaśnień złożonych w śledztwie przyznał się. Wskazywanie na udział w tym przedsięwzięciu mężczyzny o imieniuA.i wywody o przekazywaniu dokumentów nie znalazły potwierdzenia w sprawie. Gdy zważyć na obecność niemalże w miejscu przestępstwa oskarżonychT.M.iE. S. (1), którzy monitorowali załadunek towaru i pozostawali w kontakcie telefonicznym z kierowcą, działanie wspólnie i w porozumieniu nie nasuwa żadnych wątpliwości.
To samo rozumowanie i argumentacja odnosi się do oszustwa dokonanego przez wszystkich sprawcóww dniu 4 czerwca 2013 r.w Czechach na szkodęfirmy (...) Spółka z o.o.z siedzibą wT..
W tym zdarzeniu także kierowcą byłO. P., który posługiwał się fałszywymi dokumentami (tj. paszportem na nazwiskoI. S.i dokumentamifirmy (...)). Tym razem kierował zestawem ciężarowymM.z naczepą, do którego przytwierdzono skradzione z innego pojazdu ukraińskie tablice rejestracyjne. Celem działania był załadunek 20 ton maku, 19.920 paczek paluszków, o łącznej wartości 39.744 USD. Załadowany transport nie dotarł do odbiorcy na Ukrainie.
O tym, że kierowcy towarzyszyli oskarżeni jadący samochodemA. (...)świadczyło kilka dowodów. Pierwszym z nich było potwierdzenie, że kierowca kontaktował się telefonicznie z oskarżonymT.M., przebywającym na terenie Czech, co wynikało z zapisu w telefonie komórkowym. Nadto oskarżonyT.M.posiadał w telefonie zdjęcia towaru i faktury.
W samochodzieA. (...)ujawniono odlew pieczęcifirmy (...), której odciski ujawniono w dokumencie CMR (tj. list przewozowy). Natomiast w dniu 6 czerwca 2013 r. podczas zatrzymania oskarżonych w samochodzieA. (...)ujawniono część towaru w postaci torby z makiem i paluszków.
W porzuconym zaś zestawie ciężarowymM.– na terenie Polski – wL.ujawniono 9 czerwca 2013 r. ślady maku.
W dniu 6 czerwca 2013 r. oskarżonyE. S. (1)zleca bratu znalezienie odbiorcy na 400 kg maku i czipsy. Nie przekonuje twierdzenie obrońcy oskarżonegoE. S. (1), że ta ostatnia okoliczność dowodzi ewentualnie przygotowania do paserstwa. OskarżonyE. S. (1)podróżuje samochodemA. (...)razem z oskarżonymT.M.. Noc z 4/5 czerwca 2013 r. spędzają we trójkę (z kierowcą) już w Polsce (wN.). Na kolejną noc przemieszczają się doO., przed następnym przestępczym zachowaniem, o którym była mowa wyżej. To w samochodzieA. (...)znajduje się całe „oprzyrządowanie” konieczne do popełniania przestępstw, które wykonuje już na miejscu w siedzibie pokrzywdzonych kierowcaO. P..
Oczywiście kolejność tych zachowań jest odwrotna, ale to przedmioty ujawnione m.in. w samochodzieA. (...)w dniu zatrzymania oskarżonych 6 czerwca 2013 r. pozwoliły na odtworzenie zdarzeń wcześniejszych. Tu mowa o zdarzeniu w Czechach z 4 czerwca 2013 r. Opisuje je z całą dokładnością Sąd Okręgowy słusznie konkludując, że istniejące poszlaki (fakty dowodowe) pozwalają na wnioskowanie o sprawstwie i winie oskarżonych, bo inna wersja w rachubę nie wchodzi.
W okresie od 4 do 6 czerwca 2013 r. wszyscy oskarżeni poruszają się wspólnie po terenie Czech, gdzie następuje odbiór towaru zfirmy (...)z/s wT., a następnie przemieszczają się do Polski, a finalnie doO., gdzie wszyscy zostają zatrzymani. Rola oskarżonychT.M.iE. S. (1)podróżujących samochodemA. (...)jest nadrzędna. Koordynując czynności kierowcy zestawu ciężarowego, którego wcześniej wyposażyli w niezbędne narzędzia i przedmioty umożliwiające pobranie towaru od poszczególnych pokrzywdzonych firm, mieści się w ramach współsprawstwa określonego wart. 18 k.k., co wynika z ustalonych okoliczności.
Wprawdzie Sąd Okręgowy nie wskazał w opisie czynu, że oskarżeni obaj kierowali wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę, co faktycznie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, gdzie Sąd wskazuje na funkcję koordynowania, niemniej jednak nie zmienia to oceny, że wszyscy odpowiadają za współsprawstwo w popełnieniu oszustwa we wszystkich zdarzeniach przypisanych im w wyroku. Dotyczy to również dalszych trzech zachowań objętych czynem ciągłym, mających miejsce w okresie od 21 – 25 marca 2013 r., a więc ponad 2 miesiące wcześniej, przed zatrzymaniem oskarżonych 6 czerwca 2013 r.
Przyznać należy, że w zakresie tych trzech zachowań nie ma bezpośrednich dowodów na to, że oskarżeni wykonywali czynności sprawcze oszustwa na szkodę opisanych podmiotów gospodarczych, na rzecz których miały być świadczone usługi transportowe. Sąd Okręgowy dysponując dowodami pośrednimi był w stanie wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że oskarżeni są współsprawcami i tych kolejnych zachowań, które im przypisano.
Nie ulega kwestii, że proces niniejszy miał charakter poszlakowy, czemu w uzasadnieniu wyroku poświęcono wiele miejsca prezentując poglądy doktryny. Problematykę tę bardzo szeroko i jasno przedstawił m.in. A. Gaberle w monografii „Dowody w sądowym procesie karnym”, rozdz. I ust. 5.1. Wedle Autora:„w teorii dowodów pojęcie poszlaki traktuje się jako synonim ustalenia faktu ubocznego, z którego z kolei można wyprowadzać wnioski odnośnie do faktu głównego (popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu), w zależności od tego jaki fakt uboczny został ustalony i jak przedstawia się on na tle innych ustalonych faktów, może on pozwalać na wnioskowanie korzystne dla oskarżonego (zmniejszające prawdopodobieństwo przypisania mu odpowiedzialności za zarzucony mu czyn), albo dla niego niekorzystne (zwiększające prawdopodobieństwo skazania). (…) Ponieważ nierzadko zdarza się, że w procesie karnym brak dowodów bezpośrednich, kwestię odpowiedzialności karnej oskarżonego rozstrzyga się opierając się na dowodach pośrednich (poszlakowych), a tak przeprowadzany proces zyskuje miano poszlakowego”.
W praktyce procesy poszlakowe stały się przedmiotem licznych wypowiedzi SN, który m.in. stwierdził: "Przez proces poszlakowy należy rozumieć proces, w którym nie ma bezpośrednich dowodów winy, gdyż poszlaki są dowodami niepełnymi, okolicznościami, na podstawie których można jedynie wnioskować o winie; natomiast wyjaśnienia współoskarżonych, stwierdzających konkretne fakty świadczące o winie oskarżonego, nie są poszlakami, lecz dowodami bezpośrednimi, i na taki ich charakter nie ma wpływu ocena ich wiarygodności" (wyrok SN z 24 kwietnia 1975 r., II KR 364/74, OSNKW 1975, nr 8, poz. 111).
"1. W procesie poszlakowym łańcuch wiążących się ze sobą poszlak można uznać za zamknięty tylko wówczas, gdy każda z poszlak będąca ogniwem tego łańcucha ustalona została w sposób nie budzący wątpliwości i uniemożliwiający jakiekolwiek inne rozważania. Takie prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez sąd uzależnione są od rozważenia przezeń wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o winie oskarżonego. W przeciwnym wypadku bowiem, w procesie o charakterze poszlakowym, pominięcie bądź nierozważenie przez sąd okoliczności mogących podawać w wątpliwość chociażby tylko jedną z poszlak, stanowiącą ogniwo łańcucha, nie tylko uniemożliwia podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia o winie oskarżonego, ale także przeprowadzenie należytej kontroli apelacyjnej, a także i kontroli kasacyjnej.
2. O dowodzie z poszlak jako pełnowartościowym dowodzie winy oskarżonego można mówić dopiero wówczas, gdy zespół (łańcuch) poszlak rozumianych jako udowodnione fakty uboczne prowadzi pośrednio do stwierdzenia jednej tylko wersji zdarzenia (fakt główny), z której wynika, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu. W konsekwencji, brak jest więc podstaw do przyjęcia, że dowód z poszlak pozwala na uznanie winy oskarżonego, jeżeli zgromadzone poszlaki nie pozwalają na wykluczenie - stosując określoną wart. 5 § 2 k.p.k.zasadę, iż nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego - możliwości jakichkolwiek innych wersji zdarzenia" (wyrok SN z 21 października 2002 r., V KKN 283/01, Lex nr 56843; tak samo: wyrok SN z 3 października 1974 r., I KR 174/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 40; wyrok SN z 28 czerwca 2001 r., II KKN 550/98, Lex nr 51674; wyrok SN z 7 marca 2001 r., IV KKN 455/00, Lex nr 51429).
"W sprawie poszlakowej zasada swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.) ma podwójne zastosowanie. Po pierwsze, dotyczy ona oceny przeprowadzonych dowodów (środków dowodowych) i ustalenia na ich podstawie faktów stanowiących poszlaki. Nadto dotyczy ona również dalszego etapu, to jest stwierdzenia, czy ustalone już fakty (poszlaki) dają podstawę do poczynienia dalszych ustaleń co do faktu głównego, tj. popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu przestępnego. W procesie poszlakowym ustalenie faktu głównego (winy oskarżonego) jest możliwe wtedy, gdy całokształt materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, że inna interpretacja przyjętych faktów ubocznych - poszlak (poza ustaleniem faktu głównego) nie jest możliwa. Poszlaki należy uznać za niewystarczające do ustalenia faktu głównego, gdy nie wyłączają one wszelkich rozsądnych wątpliwości w tym względzie, czyli inaczej - gdy możliwa jest także inna, od zarzucanej oskarżonemu, wersja wydarzeń" (wyrok SN z 15 października 2002 r., III KKN 68/00, Lex nr 56837; zob. też: wyrok SN z 4 lipca 1995 r., II KRN 72/95, Prok. i Pr. 1995, nr 11-12, poz. 645; wyrok SN z 19 września 2003 r., V KK 230/02, Prok. i Pr. 2004, nr 4, poz. 6).
Słusznie zatem Sąd meriti wspierając się poglądami doktryny na temat pojęcia poszlaki i procesu poszlakowego, przedstawił ocenę dowodów każdej kategorii i swój tok rozumowania, który doprowadził go do wnioskowania o winie oskarżonych. Uczynił to zgodnie z regułą zawartą wart. 7 k.p.k.
Trafnie o dowodzeniu w procesie poszlakowym wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Białymstoku, że : w procesie poszlakowym nie ulegają zawieszeniu zasady ani też reguły dowodzenia właściwe dla procesu poznawczego w sprawach karnych. Tak jak w większości spraw o złożonym stanie faktycznym i złożonym przebiegu zdarzenia, gdy oskarżony zaprzecza postawionemu mu zarzutowi, tak też w procesie poszlakowym, możliwe jest stworzenie wielu hipotetycznych wersji przebiegu zdarzenia, mniej lub bardziej prawdopodobnych. Nie wyklucza to jednak efektywności dowodzenia poszlakowego. Chodzi o to, że jeżeli powstają dwie lub więcej wersji zdarzenia, przyjęcie jednej z nich i odrzucenie pozostałych wymaga logicznie nienagannego wykazania, że te inne ewentualne wersje zdarzenia są nieprawdopodobne lub też ich prawdopodobieństwo jest w racjonalnej ocenie znikome, niedające się rozsądnie uzasadnić, pozostaje w sprzeczności z elementarnymi zasadami życiowego doświadczenia lub w sprzeczności ze wskazaniami wiedzy. (zob. wyrok z 2 kwietnia 2014 r., II AKa 39/14).
Sąd Okręgowy każdą z poszlak oceniał w korelacji z innymi, badając wzajemne współzależności, słusznie konstatując, że razem tworzą spójną wersję prowadzącą do bezwzględnego przekonania o sprawstwie i winie oskarżonych.
Cykl oszukańczych zachowań w okresie od 21 do 25 marca 2013 r. odpowiadał tym jakich dokonano w czerwcu 2013 r. Ten sam sposób działania, ten sam kierowca, ta sama logistyka.
1.W dniu 21-22 marca 2013 r. dofirmy (...)w(...)zgłosił sięO. P.– kierujący zestawem ciężarowym(...)celem przewiezienia 21 palet z elektronarzędziami. Towar został pobrany, ale usługa niewykonana. Towar na Litwę nie dotarł. Poza sporem jest, że odbyło się na podstawie sfałszowanych dokumentów dotyczących kierowcy, dotyczących rzekomej firmy przewozowej Sp. z o.o.(...)na Ukrainie, która w tym czasie nie istniała.
W samochodzieA. (...)którym poruszali się w czerwcu 2013 r. obaj oskarżeni, ujawniono odlew pieczęci tejże upadłejfirmy (...). W telefonie oskarżonegoT.M.ujawniono zdjęcia elektronarzędzi wykonane 26 kwietnia 2013 r. Pytanie apelującego , kto owe zdjęcia wykonał nie nasuwa wątpliwości, zwłaszcza, że w pamięci pendriva ujawnionym przy oskarżonym zabezpieczono plik przedstawiający prawdopodobnie zamówienie elektronarzędzifirmy (...).
2.W dniu 23 marca 2013 r. usługa transportowa polegająca na przewiezieniu zB.do Szwecji 196 szt. telewizorów(...)– miała analogiczny przebieg. Ponownie na zamówienie odpowiedziałaSpółka (...)(już nie istniejąca). Usługę wykonywał znowu kierowcaO. P.(posługujący się danymi innej osoby –D.P.) i fałszywą pieczęciąfirmy (...).
W telefonieT.M.ujawniono zdjęcie fragmentu listu przewozowego (CMR) wystawionego przezfirmę (...), który otrzymał kierowca TIR-a po dokonaniu załadunku.
W telefonie oskarżonegoE. S. (1)ujawniono zapiski zawierające model i rozmiary telewizorów. Ilość ich okazała się zgodna z liczbą wymienioną w fakturze i liście przewozowym, a nadto ujawniono SMS-y pisane do brata na ten temat.
3.Trzecie zdarzenie z tego cyklu, z marca 2013 r. dotyczyło usługi przewozowej ładowarki kołowej, którąSpółka z o.o. (...)– Oddział wŁ., zbywała litewskiemu klientowi, wW.. Sposób działania identyczny jak wyżej. Ciągnikiem siodłowym(...)kierowałO. P.– który jak wcześniej posłużył się fałszywymi dokumentami i pieczęcią upadłejfirmy (...)wK.. Towar załadowano, ale nie dotarł on doW.. Z zabezpieczonego u oskarżonegoE. S. (1)meila wynikało, że oferował on sprzedaż lub pośrednictwo w sprzedaży ładowarki Case.
Sąd Okręgowy opisał szczegółowo wszystkie fakty i okoliczności związane z oszukańczym procederem. Istotne jest to, że przedstawił proces dochodzenia do wniosku, że obaj oskarżeni wspólnie z ukraińskim kierowcąO. P.współdziałali w tych przedsięwzięciach. Gdy chodzi o zdarzenia z marca 2014 r. to zawsze brał udział ten sam zestaw ciężarowy. Analiza zabezpieczonych nawigacji samochodowych pozwoliła na odtworzenie przebiegu trasy zestawu ciężarowego(...)i samochodu osobowegoA. (...). Trasy przejazdów samochodów były zbieżne i pokrywały się z siedzibą podmiotów, z których pobierano towar. Zestaw ciężarowy(...)był także rejestrowany w systemie via-toll na trasach odpowiadających siedzibom pokrzywdzonych firm. Gdy dodać do tego dowody w postaci informacji zawartych w zabezpieczonych telefonach komórkowych, treści SMS-ów, komunikatorów(...), zdjęć, oraz ujawnionych przedmiotów w tym sfałszowanych pieczęci firm, na które pobierano towar, fałszywych dokumentów w postaci dowodów rejestracyjnych, prawa jazdy itd., tworzy to pewną całość która pozwala na połączenie działań marcowych z czerwcowymi, tj. do momentu zatrzymania oskarżonych.
Wywody Sądu Okręgowego na ten temat są prawidłowe i zasługują na akceptację. Oceny tej nie jest w stanie zmienić twierdzenie obrończyni oskarżonego, że nie ma żadnych dowodów na to, żeby oskarżonyE. S. (1)uczestniczył w działaniach marcowych.
Nagromadzenie faktów ubocznych na znaczną skalę, jak w niniejszej sprawie, pozwalało na wyprowadzenie wniosku o działaniu wspólnym i w porozumieniu z oskarżonymT.M.i inną ustaloną osobą (tu kierowcąO. P.). Co do zdarzeń czerwcowych obecność oskarżonych w pobliżu kierowcy wykonującego działania sprawcze oszustwa, jest niewątpliwa i w tym zakresie odwoływanie się do zasad procesu poszlakowego jest w istocie zbędne.
Zdarzenia marcowe wymagały nieco innego dowodzenia, co Sąd Okręgowy uczynił poddając kompleksowej ocenie dowody pośrednie. Poza sporem jest, że kierowca nie działał sam, tylko był prowadzony przez samochód osobowyA. (...), który, tak jak w czerwcu 2013 r. pilotował kierującego zestawem ciężarowym(...), o czym świadczy zapis nawigacji obu pojazdów. SamochódA. (...)pełnił funkcję bazy technicznej. Był niezbędny do wykonania poszczególnych operacji z uwagi na przechowywane w nim sfałszowane pieczęci firm, które służyły do wytworzenia stosownej dokumentacji, m.in. listów przewozowych. SamochódA. (...)był zarejestrowany na firmę oskarżonegoT.M.. Poza sporem są związki między oskarżonymi iO. P.. Nadto zważyć należy, że zlecenie kolejnych usług transportowych po ich ogłoszeniu przez firmy polskie w internecie, musiało być wcześniej przyjęte, uzgodnione, aby doszło w finalnej fazie umowy do pobrania towaru.
Nie ma znaczenia rozstrzygającego czy oskarżeniT.M., iE. S. (1)podróżowali cały czas razem w samochodzieA. (...)w marcu 2013 r., w sytuacji, gdy niewątpliwie to ten samochód uczestniczył w przejeździe na trasie równo podążając za zestawem ciężarowym(...). Treści meili, SMS-ów, zdjęcia towarów pobranych do rzekomego transportu, wykluczają możliwość udziału innych osób niż oskarżeni w całym zaplanowanym i przygotowanym przedsięwzięciu. Sposób działania w marcu 2013 r., jest wręcz tożsamy z działaniem w czerwcu 2013 r.
Zespół poszlak rozumianych jako udowodnione fakty uboczne prowadzi pośrednio do stwierdzenia jednej tylko wersji zdarzenia, z której wynika, że obaj oskarżeni dopuścili się przypisanego im czynu ciągłego oszustwa. Jak już wyżej wskazano udowodnienie nie musi oznaczać aby ustalenie wynikało zawsze bezpośrednio z konkretnych dowodów. Może ono wynikać także z nieodpartej logiki sytuacji. W realiach niniejszej sprawy taka sytuacja zachodzi. Analiza sposobu dokonywania oszustwa, w każdym z kolejnych zachowań, zastosowanie tej samej logistyki, z udziałem jednego zaufanego kierowcy, wykorzystanie tej samej metody, tych samych sfałszowanych narzędzi i dokumentów, nie nasuwa wątpliwości co do spójności profesjonalnie zaplanowanego przedsięwzięcia przestępczego, łącznie z działaniami zapewniającymi zbycie przedmiotów przestępstwa. Zasady logiki i doświadczenia życiowego nasuwają jednoznaczny wniosek o sprawstwie i winie obu oskarżonych w zakresie wszystkich zachowań stanowiących czyn ciągły oszustwa przypisany im w pkt I zaskarżonego wyroku. Na temat istoty współsprawstwa wypowiedział się Sąd Okręgowy i nie ma potrzeby omawiać tej instytucji ponownie.
Argumenty przytoczone w apelacjach, nie są tego rodzaju, by powziąć wątpliwości co do ustaleń Sądu I instancji, a w szczególności w zakresie sprawstwa i winy oskarżonych. Ocena prawna ich działania jest prawidłowa. W sytuacji gdy obaj oskarżeni dopuścili się przestępstwa oszustwa, to nie ma podstaw do rozważania ich odpowiedzialności karnej na gruncie przestępstwa paserstwa (o czym w szczególności mowa w apelacji obrońcy oskarżonegoE. S. (1)).
Niewielka korekta dotyczyła podstawy prawnej skazania i podstawy prawnej wymiaru kary. W całości zatem powołano przepisy stanowiące podstawę prawną skazania oskarżonych za czyn przypisany im wpkt Iczęści rozstrzygającej, tj. przepisyart. 286 § 1 k.k.,art. 286 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.w zw. zart.11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.orazart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2015 r. – w zw. zart. 4 § 1 k.k.– jako że przepisy dawnej ustawy były dla sprawców względniejsze.
Za podstawę wymiaru kary przyjęto przepisyart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.Sam przepisart. 294 § 1 k.k.był niewystarczający, gdyż stanowi jedynie znamię kwalifikujące do typu czynu zart. 286 § 1 k.k.i ten przepis także należało przytoczyć.
Oceniając zaskarżony wyrok w zakresie orzeczenia o karze, w kontekście zarzutów rażącej niewspółmierności kary – zawartych we wszystkich apelacjach, Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiskaSądu meritio potrzebie zróżnicowania wymiaru kary każdemu z oskarżonych. Brak dowodów, że ich stopień zaangażowania w popełnienie przestępstwa oszustwa był różny. Nie stanowią o tym starania o zbycie towarów pochodzących z przestępstwa. Nie zdołano ustalić rola, którego z oskarżonych była bardziej znacząca w przygotowaniu przestępczego procederu, w tym taboru samochodowego, fałszywych dokumentów czy narzędzi. Niewątpliwie obaj stworzyli bazę do realizacji oszukańczych przedsięwzięć, posługując się znajomym kierowcąO. P., który fizycznie pobierał towar od pokrzywdzonych podmiotów, stwarzając pozory legalności działania nieistniejącej firmy przewozowej.
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, które mają wpływ na orzeczenie o karze (określone wart. 53 k.k.), a które powinny być wzięte pod uwagę przy jego ukształtowaniu, Sąd odwoławczy nieco zmodyfikował to orzeczenie, wymierzając oskarżonemuE. S. (1)karę 2 lat pozbawienia wolności, za czyn mu przypisany i w takim samym rozmiarze orzekł karę łączną wobec oskarżonegoT.M..
Zmiana podyktowana była tym, iż Sąd odwoławczy nie dopatrzył się powodów do różnicowania kar, uznając, że stopień winy każdego ze sprawców był porównywalny, a takie też okazały się inne okoliczności przedmiotowe i podmiotowe, dotyczące obu oskarżonych. Oczywiście wobec oskarżonych orzeczono kary pozbawienia w bezwzględnej postaci, z uwagi na znaczny stopień winy, rozmiar wyrządzonych szkód i wysoki poziom szkodliwości społecznej czynów. Kary tak ukształtowane, mimo znacznego upływu czasu od chwili ich popełnienia są konieczne, zarówno do osiągnięcia celów represyjnych oraz ze względu na potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa (art. 53 § 1 k.k.).
O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze i opłatach za obie instancje orzeczono na podstawieart. 627 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k.w zw. zart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity Dz.U. z 1983 r., Nr 59, poz. 270 z późn. zm.).
SSA Piotr Kaczmarek SSA Barbara Krameris SSO (del. do SA) Andrzej Tekieli