Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: XIII GC 3075/17
Data wyroku: 2018-07-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Chańko
Teza: 1. Kaucja gwarancyjna jako część zatrzymanego wynagrodzenia, tyle że z odroczonym terminem płatności.
2. do roszczenia o zwrot kaucji zastosowanie będzie miał trzyletni termin przedawnienia.

Sygn. akt XIII GC 3075/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2018 roku
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XIII Wydział Gospodarczy
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia S.R. Piotr Chańko
Protokolant: sekretarz sądowy Izabela Ćwiklińska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2018 roku wŁ.
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.
przeciwkoPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.
o zapłatę

1
zasądza odPrzedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.na rzecz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.kwotę 11.154,59 (jedenaście tysięcy sto pięćdziesiąt cztery i 90/100) złote wraz z odsetkami:

a
od kwoty 4.823,75 złotych ustawowymi, liczonymi od dnia 23 września 2014 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz ustawowymi a opóźnienie, liczonymi od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty oraz

b
od kwoty 6.330,84 złotych ustawowymi, liczonymi od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz ustawowymi a opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty;

2
zasądza odPrzedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.na rzecz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwT.kwotę 4.158 (cztery tysiące sto pięćdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygnatura akt XIII GC 3075/17

UZASADNIENIE
Strona powodowa(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.w pozwie z dnia 28 sierpnia 2017 roku skierowanym przeciwkoPrzedsiębiorstwu Produkcyjno-Usługowemu (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.domagała się zasądzenia kwoty 11.154,59 zł z odsetkami ustawowymi od tej kwoty od dnia 1 października 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. Domagała się również zasądzenia kosztów postępowania.
Uzasadniając żądanie powodowa spółka wskazała, iż strony w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zajmują się szeroko rozumianą działalnością budowlaną. W maju 2011 roku zawarły dwie umowy o roboty budowalne – pierwsza dotyczyła wykonania, dostawy oraz montażu konstrukcji stalowych dla inwestycji na podstawie przekazanego powodowi protokołu wykonawczego w zamian za uzgodnione w umowie wynagrodzenie, które z uwagi na konieczność wykonania robót dodatkowych zostało zmienione w stosunku do pierwotnie uzgodnionego wynagrodzenia, druga zaś dostawy i montażu elementów obudowy dla inwestycji na podstawie przekazanego powodowi protokołu wykonawczego w zamian za uzgodnione w umowie wynagrodzenie, co do którego zostało zawarte dodatkowe porozumienie. Zgodnie z zawartymi umowami strona powodowa była zobowiązana po podpisaniu umowy do złożenia kaucji gwarancyjnej w formie gwarancji ubezpieczeniowej na kwotę o wartości 5 % wartości przedmiotu umowy netto tj. na kwotę 10.275,00 zł w przypadku umowy numer jeden oraz na kwotę 10.833,70 zł w przypadku umowy numer dwa. Jeżeli jednak powód nie dostarczył dokumentu gwarancji ubezpieczeniowej pozwany był uprawniony do zatrzymania tytułem kaucji gwarancyjnej 5 % wartości netto każdej faktury wystawionej przez powoda tytułem rozliczenia wykonania przedmiotu umowy numer jeden i numer dwa. Strona pozwana tytułem wzmiankowanej kaucji gwarancyjnej zatrzymała łącznie kwotę 22.209,18 zł, ale pierwsza część kaucji została zwrócona przez pozwanego w ramach wzajemnych rozliczeń. Ujawnione w okresie gwarancji wady w wykonanym przez powoda w ramach umowy numer dwa robotach zostały naprawione w drodze wykonawstwa zastępczego. Kwestia ta, jak również rozliczenie robót zastępczych zostały uzgodnione między stronami porozumieniem do umowy o roboty budowalne numer dwa. Wezwania do zapłaty strony powodowej pozostały bezskuteczne.
/pozew, k. 2/
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi uwzględnił żądanie pozwu w całości.
/nakaz, k. 69/
W sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 13 listopada 2017 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwany podniósł, że strona powodowa nie udowodniła wysokości ani zasadności dochodzonego roszczenia, a ponadto z ostrożności procesowej wskazał, że całe roszczenie powódki o zwrot kaucji gwarancyjnej jest przedawnione.
/sprzeciw, k. 78-82/
W piśmie z dnia 7 grudnia 2017 roku powód zmienił żądanie w zakresie odsetek domagając się odsetek ustawowych za opóźnienie po dniu 1 stycznia 2016 roku.
/pismo powoda, k. 92-98/
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 14 maja 2011 strona pozwanaPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.zawarła ze stroną powodową(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wT.(w chwili zawierania umowy działającą pod nazwą(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) umowę o roboty budowlane numer(...)(dalej - umowa o roboty budowalne numer jeden), na mocy której powódka zobowiązała się do wykonania, dostawy oraz montażu konstrukcji stalowych dla budowy rozładunku punktu biomasy wŁ.na podstawie projektu wykonawczego. Wysokość wynagrodzenia ustalono na 205.500,00 zł netto. Strony postanowiły ponadto w § 9 przedmiotowej umowy, że w celu zabezpieczenia należytego wykonania umowy powód wniesie po podpisaniu umowy kaucję gwarancyjną w formie gwarancji ubezpieczeniowej na kwotę równoważną 5 % wartości przedmiotu umowy netto tj. 10.275,00 zł. W punkcie drugim tegoż paragrafu wskazano, że w przypadku nie dostarczenia wyżej wzmiankowanego dokumentu w wyznaczonym terminie pozwany zatrzyma kaucję gwarancyjną w wartości 5 % netto każdej faktury. W punkcie trzecim zaznaczono, iż 50 % zatrzymanej wartości tytułem kaucji gwarancyjnej zostanie zwrócone w ciągu 21 dni po odbiorze końcowym przedmiotu umowy, a pozostałem 50 % zatrzymanej wartości z tego samego tytułu w ciągu 21 dni po upływie okresu gwarancji, o którym mowa w § 3 przedmiotowej umowy.
/umowa nr. (...)– k 17 – 22/
Do umowy numer jeden podpisano aneks z dnia 18 sierpnia 2011 roku, który rozszerzał zakres obowiązków powoda o wykonanie robót dodatkowych, ale jednocześnie modyfikował jego wynagrodzenie na kwotę 209.970,80 zł. Pozostałe warunki umowy o roboty budowalne numer jeden nie zostały zmienione.
/aneks nr. (...)– k 23 – 24/
Tego samego dnia, strony zawarły kolejną umowę o roboty budowlane numer(...)(dalej – umowa o roboty budowlane numer dwa), na mocy której powódka zobowiązała się do dostawy i montażu elementów obudowy dla budowy rozładunku punktu biomasy wŁ.na podstawie projektu wykonawczego. Wysokość wynagrodzenia ustalono na kwotę 216.674,00 zł netto. Ponadto strony podobnie jak w umowie o roboty budowalne numer jeden, zastrzegły w § 9 umowy o roboty budowlane numer dwa, że powódka wniesie po podpisaniu umowy kaucję gwarancyjną w formie gwarancji ubezpieczeniowej na kwotę równoważną 5 % wartości przedmiotu umowy netto tj. 10.833,70 zł. W punkcie drugim wyżej wskazanego paragrafu strony postanowiły, iż w przypadku nie dostarczenia dokumentu, o którym mowa w niniejszym paragrafie w wyznaczonym terminie pozwany zatrzyma kaucję gwarancyjną w wartości 5 % netto każdej faktury. W punkcie kolejnym zaznaczono, że zwrot 50 % zatrzymanej wartości tytułem kaucji gwarancyjnej nastąpi w ciągu 21 dni po odbiorze końcowym przedmiotu umowy, a pozostałe 50 % zatrzymanej wartości z tego samego tytułu zostanie zwrócone w ciągu 21 dni po upływie okresu gwarancji, o którym mowa w §8 przedmiotowej umowy.
/umowa nr. (...)– k 25 – 30/
Roboty wykonane przez stronę powodową na podstawie umowy o roboty budowalne numer jeden zostały zakończone i odebrane przez stronę pozwaną w dniu 1 września 2011 roku, a dokumentacja podwykonawcza tych robót została przekazana stronie pozwanej w dniu 6 września 2011 roku.
/protokół odbioru technicznego – k 87/
Roboty wykonane przez stronę powodową na podstawie umowy o roboty budowlane numer jeden zostały zakończone i odebrane przez stronę pozwaną w dniu 9 listopada 2011 roku, a dokumentacja podwykonawcza zakończonych w ramach tej umowy robót przekazana została pozwanej również w listopadzie 2011 roku.
/protokół końcowego odbioru robót z dnia 9 listopada 2011 roku – k 84/
Strona powodowa wystawiła z tytułu umowy o roboty budowalne numer jeden trzy faktury VAT:
- nr (S)(...)na kwotę 92.950,00 zł netto (
    pierwsza);
- nr (S)(...)na kwotę 120.550,00 zł netto (
    końcowa);
- nr (S)(...)na kwotę 89.420,80 zł netto (
    korekta pierwszej).
/faktury VAT – k 33, 34, 102/
Ponadto wystawiła z tytułu umowy o roboty budowalne numer dwa trzy faktury VAT:
- nr(...)na kwotę 205.541,70 zł netto (
    pierwsza);
- nr(...)na kwotę 84.950,00 zł netto (

    zaliczkowa);
- nr(...)na kwotę 203.711,70 zł netto (

    korekta pierwszej).
/faktury VAT – k 35, 100, 101/
Natomiast w przedmiocie kwot zatrzymanych przez pozwaną spółkę tytułem kaucji gwarancyjnych:
- zfaktury (...)/KPL kaucja należna wynosiła 2,5 % kwoty netto z faktury (procent tożsamy dla wszystkich pozycji) – 2.323,75 zł i taka kwota została faktycznie zatrzymana z tego tytułu przez pozwaną spółkę;
- zfaktury (...)/KPL kaucja należna wynosiła – 3.013,75 zł, a kwota faktycznie zatrzymana tytułem kaucji z przedmiotowej faktury wyniosła 2.500,00 zł;
- zfaktury (...)/ZAP kaucja należna wynosiła 5.138,54 zł, a kwota faktycznie zatrzymana tytułem kaucji z przedmiotowej faktury wynosiła 6.330,84 zł;
- zfaktury (...)kaucja należna wynosiła 812,53 zł, a kwota faktycznie zatrzymana tytułem kaucji z przedmiotowej faktury wynosiła zero złotych;
- zfaktury (...)/ZAP kaucja należna wynosiła 45,75 zł, a kwota faktycznie zatrzymana tytułem kaucji z przedmiotowej faktury wynosiła zero złotych;
- zfaktury (...)kaucja należna wynosiła 88,23 zł, a kwota faktycznie zatrzymana tytułem kaucji z przedmiotowej faktury wynosiła zero złotych.
Suma wyżej wskazanych kwot, które zostały zatrzymane przez pozwaną spółkę tytułem kaucji gwarancyjnej wynosi 11.154,59 zł.
/zestawienie – k 99, kompensata – k 104, porozumienie – k 36-37, zeznania świadków - k 135-135/
W przedmiocie wynagrodzenia należnego powodowi oraz terminów jego zapłaty strony dnia 27 lutego 2012 roku zawarły porozumienie (dalej – porozumienie numer jeden) do umowy numer dwa. Przedmiotowe porozumienie zostało zawarte przez strony w związku z wystawieniem i doręczeniem pozwanemu (zamawiającemu) przez powoda (wykonawcę)faktury VAT nr (...)z dnia 30 listopada 2011 roku wraz z korektą z dnia 23 grudnia 2011 roku. W pierwszych trzech paragrafach strony poczyniły ustalenia w przedmiocie wynagrodzenia należnego powodowi oraz terminów jego zapłaty. W paragrafie czwartym strony zgodnie oświadczyły, że realizacje tego porozumienia wyczerpuje wszystkie wzajemne roszczenia dotyczące realizacji umowy o roboty budowalne numer dwa, z zastrzeżeniem, że powyższe nie dotyczy kaucji gwarancyjnych, które miały być zwrócone powodowi zgodnie z terminami przewidzianymi w umowie o roboty budowlane numer dwa.
/porozumienie nr. 1 – k 31 – 32/
W okresie gwarancji ujawniły się wady w robotach budowlanych wykonanych przez stronę powodową w ramach umowy o roboty budowalne numer dwa, które zostały naprawione w drodze wykonawstwa zastępczego. W związku z powyższym strona pozwana pismem z dnia 15 listopada 2012 roku zatytułowanym „kompensata rachunków” chciała dokonać potrącenia należności wynikających z zatrzymanej kaucji gwarancyjnej na poczet robót wykonanych przy budowie „Punktu rozładunku biomasy w(...) S.A.(...),ul. (...)” w kwocie 11.154,59 zł z należnościami strony pozwanej wynikającymi zfaktury VAT (...)z dnia 25 września 2012 roku dotyczącej obciążenia powodowej spółki robotami budowlanymi związanymi z usunięciem usterek na wyżej wskazanym obiekcie. Przywołane potrącenie nie doszło do skutku, bowiem strony w przedmiocie wyżej wskazanych wad, jak również w przedmiocie rozliczenia robót zastępczych zawarły porozumienie (dalej – porozumienie numer dwa) do umowy o roboty budowalne numer dwa z 28 listopada 2011 roku. Wzmiankowane porozumienie numer dwa zostało zawarte przez strony w związku z wystawieniem i doręczeniem powodowi (wykonawcy) przez zamawiającego (pozwanego)faktury VAT nr (...)z dnia 25 września 2012 roku dotyczącej robót naprawczych gwarancyjnych wykonanych w ramach wykonawstwa zastępczego. W paragrafie pierwszym przedmiotowego porozumienia strony oświadczyły, że kwota do zapłaty na rzecz pozwanego przez powoda wynikająca z wykonania robót naprawczych gwarancyjnych w ramach wykonawstwa zastępczego wynosi 24.500,00 zł netto. W paragrafie drugim podkreślono, że kwota ta wynika z negocjacji końcowych pozwanego z powodem, które miały miejsce 21 listopada 2012 roku. W paragrafie czwartym strony zgodnie oświadczyły, że realizacja tego porozumienia wyczerpuje wzajemne roszczenia tytułem rozliczeń wykonawstwa zastępczego robót naprawczych zgłoszonych dnia 6 czerwca 2012 roku. W paragrafie piątym podkreślono, że wskazane ustalenia nie dotyczą kaucji gwarancyjnych, które zostaną zwrócone powodowi zgodnie z terminami przewidzianymi w umowie o roboty budowalne numer dwa.
Powodowa spółka wystosowała do strony pozwanej trzy wezwania do zapłaty z dnia 20 października 2016 roku, 16 września 2016 roku oraz 5 grudnia 2016 roku, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Wszystkie wezwania pozostały bezskuteczne.
/wezwania – k 38, k 44, k 45/
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo było zasadne w całości.
Sama kwalifikacja roszczenia powoda wprawdzie budzi spory doktrynalne i jest interpretowana rozbieżnie w orzecznictwie Sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, ale spór dotyczy głównie odpowiedzialności inwestora względem podwykonawcy za kaucje, które zatrzymał główny wykonawca. Posłużenie się przez strony w umowie pojęciami „kaucja gwarancyjna”, „kaucja na zabezpieczenie”, „kaucja z tytułu dobrego wykonania umowy” itp. nie przesądza, że w okolicznościach sprawy doszło do zawarcia umowy kaucji we wspomnianym znaczeniu. Zbliżone funkcje do kaucji może bowiem realizować regulacja umowna odraczająca termin zapłaty części wynagrodzenia. W razie powstania po stronie zamawiającego wierzytelności związanej z nienależytym wykonaniem umowy, wierzytelność ta może podlegać kompensacie z wierzytelnością wykonawcy z tytułu wynagrodzenia. Na możliwość ustanowienia tego rodzaju zabezpieczenia zwraca się uwagę zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2015 r., V CSK 124/15, i z dnia 11 marca 2016 r., I CSK 137/15, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CSK 403/06). W ocenie Sądu postanowienia analizowanych umów nie tworzyły żadnej odrębnej umowy o kaucję (umowy kaucji) lecz stanowiły jedynie uzależnienie zapłaty części wynagrodzenia od ziszczenia się warunku o charakterze warunku zawieszającego – o ile nie ujawnią się wady w przedmiocie świadczenia.
W niniejszej sprawie niesporny pomiędzy stronami był fakt zawarcia umów o roboty budowlane oraz ich poszczególne postanowienia. Co więcej niesporny był fakt wykonania tych umów przez stronę powodową, również w ramach wykonawstwa zastępczego. Spór sprowadzał się więc w swojej istocie do dwóch kwestii : czy powodowa spółka w sposób prawidłowy spełniła swoje świadczenia oraz do ustalenia czy pozwana spółka pobrała określoną kwotę tytułem kaucji mającej zagwarantować prawidłowe wykonanie przedmiotowych umów.
Sąd w przeważającym zakresie oparł się na dokumentach przedstawionych przez stronę powodową, które po zestawieniu ich z treścią zeznań świadków stanowią logiczną i spójną całość. Same zeznania nie budzą wątpliwości pod względem logicznym i merytorycznym, ale dlatego, że są krótkie i fragmentaryczne, stanowiły jedynie uzupełnienie dla dowodów w postaci dokumentów. Niemniej, z zestawienia dokumentów złożonych przez stronę powodową wynikało zatem, że pozwany istotnie zatrzymał część wynagrodzenia strony powodowej. Wobec niewykazania przez pozwanego, że ziścił się warunek w postaci konieczności wykonania zastępczego przez podmiot trzeci na koszt i ryzyko powoda, to z chwilą upływu terminu do zwrotu kaucji, jako części wynagrodzenia, pozwany popadł w opóźnienie w zapłacie za wykonane roboty.
Podstawą świadczenia na rzecz powoda był zatemart. 647 k.c.in fine, zgodnie z którym przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.
Na wysokość zasądzonej kwoty złożyły się kwota kaucji z pierwszej umowy – 4.823,75 zł oraz kaucja z umowy drugiej 6.330,84 złote. Pierwsza ze wskazanych kwot stała się wymagalna z dniem 22 września 2014 roku, zaś druga 30 listopada 2014 roku. W tych terminach rozpoczął również bieg termin przedawnienia roszczeń powoda o zwrot uiszczonej kaucji.
Nie można zgodzić się z pozwanym zatem, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot kaucji upłynął. Niezależnie bowiem, czy roszczenie o zwrot kaucji traktować jako wynikające z odrębnego porozumienia w ramach umowy o roboty budowlane, czy – jak wydaje się trafnie – jako jedynie część wynagrodzenia z odroczonym terminem wymagalności – do roszczenia o zwrot kaucji zastosowanie będzie mieć trzyletni termin przedawnienia. Takie stanowisko jest bowiem ugruntowane uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 11 stycznia 2002 r., sygn. akt III CZP 63/01, zgodnie z którą: „Roszczenia wynikające z umowy o roboty budowlane przedawniają się w terminach określonych wart. 118 k.c.”. Skoro termin ten rozpoczął się odpowiednio 22 września 2014 roku oraz 30 listopada 2014 roku, to dla kaucji z pierwszej umowy upłynął z dniem 24 września 2017 roku, zaś pozew został wniesiony 24 sierpnia 2017 roku, zatem na skutek tej czynności bieg terminu został skutecznie przerwany.
W świetle powyższego powództwo było zasadne w całości. O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 k.c.przyjmując jako datę początkową ich naliczania obie daty wymagalności kaucji przypadające na 36 miesięcy od daty odbioru, przy czym płatność kaucji przypadała w terminie 21 dni od upływu tego terminu, odpowiednio 24 września i 30 listopada 2014 roku.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zostało zdeterminowane jego wynikiem. Zgodnie bowiem zart. 98 § 1 k.p.c.strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Pozwany przegrał spór w całości. Na koszty strony powodowej złożyła się opłata od pozwu w kwocie 558 zł oraz koszty zastępstwa procesowego wynoszące 3.600 złotych. Wobec powyższego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.158 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Zarządzenie:(...)
20 lipca 2018 roku.