Sąd Okręgowy w Łodzi
IV Wydział Karny
Sygnatura akt: IV Ko 21/18
Data wyroku: 2018-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: 555 kpk

IV Ko 21/18

UZASADNIENIE
G. K. (1)został zatrudniony w Komendzie Wojewódzkiej Policji wŁ.na stanowisku funkcjonariusza policjiw dniu 9 maja 2005 roku. Pełnił obowiązki sztabowe. Od momentu przyjęcia do służby do lutego 2009 roku stale podnosił swoje kwalifikacje zawodowe. Uczestniczył w szeregu szkoleniach i kursach. Jego zaangażowanie było zauważane przez przełożonych. 24 lipca 2007 roku został awansowany na stopień sierżanta. Kierowane były względem jego osoby podziękowania za służbę, a jednokrotnie udzielono mu nagrody pieniężnej.
Świadectwo służby – k.7, świadectwa i zaświadczenia – k.8,11,12, akt mianowania – k.9, zaświadczenie – k.10, certyfikat – k.13, podziękowania – k.14,16, wniosek o nagrodę – k.17-18;
W godzinach rannych 16 lutego 2009 rokuG. K. (1)stawił się w Komendzie Wojewódzkiej wŁ.celem podjęcia pracy.O godzinie 8:15 funkcjonariusze Biura Spraw Wewnętrznych dokonali jego zatrzymania. Oświadczyli mu, że przyczyną zatrzymania jest przynależność do grupy przestępczej i jej kierownictwo. Zabezpieczyli należącego do niego przepustki, karty dostępowe, legitymację służbową oraz rzeczy osobiste.
ZeznaniaG. K. (1)– k.48, potwierdzenie rejestracji – k.114;
W dniu zatrzymania funkcjonariusze biura spraw wewnętrznych dokonali szeregu czynności z udziałemG. K. (1).K.przeprowadzili jego rozpytywanie, podczas których okazywali mu teczki osobowe innych pracowników. Rozpytania dokonywane były w różnych pokojach budynku Komendy Wojewódzkiej Policji wŁ.. W niektórych czynnościach uczestniczył prokurator Krzysztof Galar. Wywierał on słowne naciski naG. K. (1), aby ten przyznał się do dokonania przestępstw będących przedmiotem postępowania 2 Ds. 965/08 prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Pabianicach. Dopiero w godzinach wieczornych 16 lutego 2009 rokuG. K. (1)przedstawiono zarzuty i przesłuchano go w charakterze podejrzanego.
ZeznaniaG. K. (1)– k.49-50;
W trakcie czynności wykonywanych w Komendzie Wojewódzkiej Policji wŁ.G. K. (1)nie miał możliwości spożycia posiłku, zażycia leków. Miał utrudnioną możliwość załatwiania potrzeb fizjologicznych. Cały czas wywierano na nim presję, żeby przyznał się do zarzucanych czynów. Czyniono to mówiąc, że „będzie siedział”. Jednokrotnie pokazano go także w kajdankach członkom rodziny, przebywającym wówczas w komendzie.
ZeznaniaG. K. (1)– k.49-50;
Po przesłuchaniuG. K. (1)został odwieziony do Izby zatrzymań. Wcześniej trafił na pogotowie. Dopiero od tego momentu miał możliwość przyjęcia leków oraz zjedzenia posiłku.
ZeznaniaG. K. (1)– k.49-50;
Następnego dnia, po spożyciu śniadaniaG. K. (1)został zawieziony do budynku Komendy Wojewódzkiej Policji wŁ.. Zaprowadzono go do pomieszczenia w którym przebywał prokurator Krzysztof Galar. Prokurator powiedział mu, że daje mu ostatnią szansę, a po stwierdzeniu przezG. K. (1), że nic nie zrobił, prokurator oświadczył, żeby „sobie poszedł” lub „zszedł mu z oczu”.W tym momencie, o godzinie 10:40 17 lutego 2009 roku, nastąpiło zwolnienieG. K. (1)z zatrzymania. Tego samego dniaG. K. (1)otrzymał z działu kadr postanowienieo zawieszeniu w czynnościach, dozorze policji i zakazie opuszczania kraju.
ZeznaniaG. K. (1)– k.49-51, potwierdzenie rejestracji – k.114, postanowienie – k.15;
18 kwietnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Łodzi w ramach postępowania IV K 250/09 uniewinniłG. K. (1)od stawianych mu zarzutów. Wyrok ten uprawomocnił się4 kwietnia 2017 roku.
Odpisy wyroków – k.19-32,33-34;
G. K. (1)od grudnia 2006 roku leczył się w Zakładzie Opieki Zdrowotnej(...) sp. z o.o.z siedzibą wŁ.przyulicy (...). Leczeniem objęte były: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia czynnościowe górnej części przewodu pokarmowegooraz przewlekłe zapalenie oskrzeli. To ostatnie zdiagnozowane zostało 9 stycznia 2009 roku.
Pismo(...)k.64, dokumentacja lekarska – k.65-106.
Argumentując wniosek w zakresie wysokości zadośćuczynieniaG. K. (1)i jego pełnomocnik podkreślali, iż to bezpodstawne zatrzymanie spowodowało wiele negatywnych skutkówdla wnioskodawcy i jego rodziny. Naraziło na stres nie tylko jego,ale także jego najbliższych. Stres ten spowodował pogorszenie stanu zdrowia jego oraz żony. Z uwagi na miejsce dokonania zatrzymania – miejsce pracy wnioskodawcy - zwielokrotniony został negatywny odbiór wnioskodawcy w środowisku zawodowym. Nadto miało wpływ na późniejsze zwolnienieG. K. (1)ze służby oraz to,że po ponownym przyjęciu do niej, pełni on obowiązki w jednostce niższego szczebla, mającą opinie jednej z najtrudniejszej w Polsce.Z uwagi na nieodwracalność zmian w wymiarze rodzinnymi zawodowym wnieśli o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 15.000 złotych.
Prokurator wniósł o oddalenie wniosku z uwagi na przedawnienie roszczenia.
Ustosunkowując się do kwestii wniesienia wnioskuo zadośćuczynienie dopiero w dniu 3 kwietnia 2018 rokuG. K. (1)zeznał, iż wynikało to z ustaleń poczynionych pomiędzy nim, a reprezentującym go w postępowaniu karnym obrońcą. Ten doradzał mu bowiem, aby nie wnosić zarówno zażalenia na zatrzymanie,nie składać skargi na zachowanie funkcjonariuszy podczas zatrzymania, jak i nie kierować wniosku o zadośćuczynienieza niesłuszne zatrzymanie wcześniej, gdyż może to utrudnić ponowne przyjęcie wnioskodawcy do służby.
ZeznaniaG. K. (1)– k.51,108v.

Sąd zważył co następuje:

Z uwagi na podniesienie przez prokuratora przesłanki przedawnienia roszczenia sąd w pierwszym rzędzie zbadał,czy ta negatywna przesłanka procesowa rzeczywiście zaistniała. Stwierdzenie jej wystąpienia, choć nie zamyka drogi do zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy, niemniej jednak determinuje odmienny tok badania sprawy. W takiej sytuacji należy bowiemna początku ocenić, czy zarzut przedawnienie nie jest sprzecznyz zasadami współżycia społecznego(tak w Uchwale Sądu Najwyższego – Izby Karnej z 23 maja 2006 roku w sprawie I KZP 5/06), a dopieropo stwierdzeniu takiej sprzeczności przystąpić do oceny zasadności roszczenia i jego wysokości.
Jak wynika z faktów ustalonych na podstawie zgodnych w tej części dowodów z zeznańG. K. (1)oraz dokumentóww postaci potwierdzenia rejestracji i postanowienia o zawieszeniuw czynnościach, dozorze policji i zakazie opuszczania kraju,G. K. (1)został zatrzymany 16 lutego 2009 roku o godzinie 8:15w ramach postępowania 2 Ds. 965/08 prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Pabianicach, a zwolniony dnia następnegoo godzinie 10:40. Sąd w pełni dał wiarę wymienionym dowodom, takw zakresie czasu zatrzymania, jak i jego zakończenia. W omawianych elementach dowody te były w zgodne. Zachodzące w nich drobne rozbieżności sąd uznał za nieistotne.G. K. (1)zeznania składał w dużej odległości od zdarzenia, a tym samym nie był w stanie punktowo odtworzyć godziny zatrzymania, jak i zwolnienia.Sam zastrzegał, że nie jest w stanie dokładnie godzin tych określići podawał je w przybliżeniu. Jednocześnie fakt podpisania przez niego protokołu zatrzymania potwierdza rzetelność godziny rozpoczęcia stosowania środka przymusu wskazanej w potwierdzeniu rejestracji. Podana natomiast w tym potwierdzeniu godzina zakończenia zatrzymania w pełni wpisuje się w podany przezG. K. (1)przebieg wydarzeń i pozostaje w ogólnej zgodności z godziną zwolnienia podawaną przez niego w zeznaniach.
W zakresie ustalenia, czy w sprawie zaistniała negatywna przesłanka procesowa w postaci przedawnienia, kluczowe znaczenie ma data zakończenia zatrzymania. Jak wynika z treściart. 555 k.p.k.roszczenie o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie przedawnia się z upływem roku od daty zwolnienia. W rozpoznawanej sprawie zastosowany wobecG. K. (1)środek przymusu zakończył się 17 lutego 2009 roku o godzinie 10:40. Od daty tej upłynęło już przeszło 9 i pół roku. Stosując proste porównanie daty zwolnienia z datą rozpoznawania wniosku istotnie należy uznać,że stawiany przez prokuratora zarzut przedawnienia roszczenia jest zasadny.
Jednakże przed przyjęciem tego kategorycznego ustalenia sąd dokonał analizy pod kątem wystąpienia w sprawie okoliczności wstrzymujących bieg terminu przedawnienia oraz ewentualnych zmian w prawie, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie w zakresie biegu terminu przedawnienia. Rozpoznając te kwestie sąd stwierdziłpo pierwsze, iż jak wynika z treściart. 558 k.p.k., do spraw prowadzonych z wniosków o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie stosuje się przepisy postępowania cywilnego,z tym jednakże zastrzeżeniem, że stosuje się je do kwestii, które nie są uregulowane wk.p.k.Jak wynika z analizy przepisów karnoprocesowych, nie regulują one terminu przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych. W tych warunkach do ustalenia tego czy, a jeżeli tak to w jakich okresach, bieg terminu przedawnienia był wstrzymany, należy stosować przepisyk.p.c.(tak też w Uchwale Sądu Najwyższego – Izby Karnej z 23 maja 2006 roku w sprawie I KZP 5/06).
Kodeks postępowania cywilnegozagadnienia przedawnienia roszczeń normuje wart. 117i następnych. Analiza tych przepisów przeprowadzona przez pryzmat ustaleń faktycznych dokonanych niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że nie wystąpiły okoliczności, które zawieszałyby bieg terminu przedawnienia roszczeniaG. K. (1)lub wstrzymały jego zakończenie(art. 121 i 122 k.p.c.).Jak wynika natomiast z treściart. 123 § 1 punkt 1 k.p.c.bieg terminu przedawnienia został przerwany dopiero z chwilą złożenia w sądzie wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia. Przesłanka ta zaistniała dnia 3 kwietnia 2017 roku. Wynika to z prezentaty umieszczonejna wniosku o wypłatę zadośćuczynienia. W tej sytuacji, przy zastosowaniu regułart. 555 k.p.k.w aktualnym brzmieniu, roszczeniaG. K. (1)przedawniło się 17 lutego 2010 roku.
Sąd zwrócił jednakże uwagę na fakt, iż od chwili zatrzymania wnioskodawcy do chwili rozpoznania jego wniosku treśćart. 555 k.p.k.ulegała zmianie. Pierwotny tekst ustawy, obowiązujący w chwili zatrzymania, ustalał roczny termin przedawnienia od chwili zwolnienia z zatrzymania. Ustawą z 23 września 2013 roku o zmianieustawy Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 1 lipca 2015 roku, ustawodawca termin przedawnienia tego roszczenia określił na 3 lata od chwili zwolnienia z zatrzymania, zaś kolejną ustawą z 11 marca 2016 roku o zmianieustawy Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw, która weszław życie 15 kwietnia 2016 roku i obowiązuje do dziś, przywrócił roczny termin przedawnienia. Analiza zmian zachodzących w brzmieniuart. 555 k.p.k.nie daje żadnych podstaw do uznania, że termin przedawnienia był zachowany w chwili złożenia wniosku przez wnioskodawcę. Ustawa wydłużająca termin przedawnienia roszczeńo zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie do 3 lat weszła bowiem w życie już po upływie terminu przedawnieniado złożenia wniosku w odniesieniu do czynności wykonanej względemG. K. (2). Z uwagi na powyższe sąd przyjął,że w rozpoznawanej sprawie, z dniem 17 lutego 2010 roku, nastąpiło przedawnienie roszczenia przysługującegoG. K. (1).
Po dokonaniu tego ustalenia sąd przystąpił do analizy tego,czy oddaleniu wniosku o zadośćuczynienie nie sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. W postępowaniu cywilnym kwestiata uregulowana jest wart. 5 k.c, który stanowi, że „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.
Sąd przekładając powyższe reguły na grunt rozpoznawanej sprawy zobligowany został do zbadania, czy złożenie przezG. K. (1)wniosku o zadośćuczynienie po upływie terminu przedawnienia wynikało z okoliczności, które stanowisko prokuratora wyrażone na rozprawie czyniłoby sprzecznym z zasadami współżycia społecznego.
W tym zakresie sąd skupił się na wynikających z zeznańG. K. (1)okolicznościach, które odnosiły się do przyczyny złożenia wniosku po upływie terminu przedawnienia. Te bowiem okoliczności stanowić mogą podstawę do oceny, czy opóźnienie złożenia wniosku było usprawiedliwione, a tym samym czy uwzględnienie zarzutu stawianego przez prokuratora nie będzie sprzecznez elementarnym poczuciem sprawiedliwości(podobnie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 19 lutego 1997 rokuw sprawie I KZP 38/96, OSNKW 1997, z. 3-4, poz. 18).Jak wynikaz relacji wnioskodawcy to, że wystąpił on z żądaniem zasądzenia zadośćuczynienia z opóźnieniem, wynikało z ustaleń poczynionych przez niego z obrońcą. Ustaleń, które dokonane były na wczesnym etapie postępowania przygotowawczego. Podkreślił, że na podstawie tych ustaleń stwierdził, iż kontestowanie prawidłowości zatrzymania, czy też kierowanie wniosku o zadośćuczynienie wcześniej niż to uczyniono, byłoby niekorzystne z punktu widzenia podejmowanych przez niego starań o przywrócenie do pracy. ZeznaniaG. K. (1)sąd uznał w tej części za wiarygodne. Były one stanowczei konsekwentne. Sąd nie znalazł podstaw do odmówienia im wiary,w szczególności, iż korespondują z ustalonym stanem faktycznym.Z drugiej strony zeznania te świadczą o tym, iż opóźnienie złożenia wniosku nie wynikało z przyczyn od wnioskodawcy niezależnych. Przeciwnie. Świadczą o tym, iż jego działania w tym względzie byływ pełni świadome i wynikały z przyjętej strategii procesowej, zasadzającej się na bierności w inicjowaniu postępowań wymierzonych przeciwko Skarbowi Państwa i osobom uczestniczącym w wydaniui realizacji zarządzenia o zatrzymaniu, to zaś w celu zapewnienia wnioskodawcy powrotu do pracy w policji.
W tych zaś warunkach, jak również uwzględniając,iż wnioskodawca jako funkcjonariusz policji uczestniczyłw czynnościach polegających na zatrzymaniu osób(wynikato z dowodowych podziękowań)i winien mieć wiedzę, co do terminówi sposobu kwestionowania prawidłowości tychże czynności oraz dochodzenia odszkodowań w przypadku niewątpliwie nieprawidłowego ich wykonania, jak również mając na względzie to, że w postępowaniu karnym, w toku którego nastąpiło zatrzymanie, był reprezentowany przez profesjonalnego obrońcę, sąd uznał, iż brak jest podstawdo uznania, że oddaleniu wnioskuG. K. (1)o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego.
W konsekwencji orzekł jak w sentencji wyroku.