Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1562/17
Data wyroku: 2018-07-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jerzy Bess, Paweł Czepiel
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc w zw. z art. 23 i 24 § 1 kc

Sygn. akt I ACa 1562/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 lipca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jerzy Bess

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Paweł Czepiel

Protokolant:

st. sekr. sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaB. Z. (1)
przeciwkoSkarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego wT.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I C 650/15

1
oddala apelację ;

2
zasądza od powodaB. Z. (1)na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

3
przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokataK. W.kwotę 147,60 zł, w tym 27,60 zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Grzegorz Krężołek SSA Jerzy Bess   SSA Paweł Czepiel
Sygn. akt : I ACa 1562/17

UZASADNIENIE
Uznając za niezasadne roszczenia powodaB. Z. (1), skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego wT.o zadośćuczynienie i odszkodowanie za krzywdę i szkodę jakich doznał w związku z warunkami w których odbywał w zakładzie karę pozbawienia wolności w okresach bliżej określonych w podstawie faktycznej powództwa , Sąd Okręgowy w Tarnowie , wyrokiem z dnia 7 września 2017r :
- oddalił powództwo [ pkt I ] ,
- zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 120 zł , tytułem zwrotu kosztów procesu oraz
- przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokataK. W., wynagrodzenie w kwocie brutto 147,60zł , tytułem kosztów nieopłaconej prawnej udzielonej powodowi z urzędu [ pkt III sentencji rozstrzygnięcia].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
PowódB. Z. (1)przebywał w Zakładzie Karnym wT.w okresach od 6 listopada 1997 r. do 9 czerwca 1998 r., następnie od dnia 30 marca 2000 r. do 2 marca 2001 r. oraz od dnia 14 maja 2001 r. do 29 czerwca 2012 r.
Zakład Karny wT.znajduje się w budynku przyul. (...). Budynek został wybudowany na początku XX wieku. Budynek, w tym również cele w których przebywają więźniowie był w latach 2005 r. - 2009 r. remontowany. Cele mieszkalne są wyposażone w wyodrębniony, zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od celi trwałymi ścianami. W celach nie ma ciepłej wody, jest na bieżąco woda chłodna. Cele są wyposażonew środki higieniczne i sprzęt kwaterunkowy zapewniający zarówno indywidualne miejsce do spania - łóżko, jak też miejsce do spożywania posiłków. Cele mieszkalne są wyposażonew instalację centralnego ogrzewania zapewniającą właściwą temperaturę, oraz odpowiednie oświetlenie jarzeniowe i żarowe wykonane zgodnie z projektem instalacji elektrycznej. Ze względu na warunki architektoniczne budynku pomieszczenia w których przebywają osadzeni nie są w wyposażone w instalację wentylacyjną. Wykwity pojawiające się na ścianach cel są wynikiem nienależytego wietrzenia cel przez więźniów. Wyposażenie w zakładzie karnym oraz ilość środków czystości były zgodne z regulaminem. Serwowane osadzonym posiłki są zgodne z normami obowiązującymi na terenie jednostki; istnieje także możliwość ustalenia diety ze względu na stan zdrowia. W latach 2005 r. - 2009 r. w budynku ZK wT.dokonano wymiany instalacji wodnych i elektrycznych oraz okien z drewnianych na plastikowe.
Od 2012 r. na terenie więzienia nie występowały przypadki przeludnień. Zakład Karny wT.poddawany jest kontrolom pracowników Sanepidu, Powiatowego Nadzoru Budowlanego i Nadzoru Służby Więziennej. W trakcie kontroli przeprowadzanych po 1 lutego 2012 r. nie ujawniono żadnych istotnych uchybień w jego funkcjonowaniu.
W zakładzie przeprowadzanie badań lekarskich w obecności funkcjonariusza nie wykonującego zawodu medycznego lub przeprowadzanej kontroli osobistej było zgodne z przepisamiustawy z dnia 06 czerwca 1997 r. Kodeks Karny Wykonawczy(Dz. U Nr 90 poz. 557 z późn. zm.). Czynności przeszukania prowadzano zawsze zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Wyłączenia prądu w celach były związane z trudną sytuacją finansową i oszczędnościami ale miały miejsce w z góry określonych okresach. Osadzeni byli o nich informowani.
Powód nigdy nie był zmuszany do słuchania radiowęzła, otrzymał wyżywienie zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie. Podobnie w czasie transportuB. Z. (1), przestrzegano wymogów przewidzianych przepisami.
Badania w ambulatorium przeprowadzano z zachowaniem odpowiedniego poziomu intymności osadzonych. Funkcjonariusze Służby Więziennej odnosili się do nich właściwie . Powód nigdy nie był poniżany. Był osadzany w celach zgodnie z składanymi oświadczeniami w przedmiocie używania wyrobów tytoniowych.
Z dalszej części ustaleń wynika , że powód w dniach 4 marca 1998 r. – 20 kwietnia 1998 r., 22 kwietnia 1998 r. – 8 czerwca 1998 r., 10 kwietnia 2000 r. – 1 marca 2001 r. , 24 maja 2001 r. – 28 grudnia 2010 r., 3 stycznia 2011 r. – 28 czerwca 2012 r. był zatrudniony w na terenie więzienia , na podstawie skierowania do pracy.
W tym czasie otrzymywał wynagrodzenie w kwotach od 415 zł do 1 500 zł miesięcznie , w zależności od okresu zatrudnienia oraz jego wymiaru czasowego. Kwoty te odpowiadały właściwym przepisom Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy.
1 marca 2001 r.B. Z. (1), w trakcie wykonywania pracy w Gospodarstwie Pomocniczym - Zakładzie Produkcyjnym przy Zakładzie Karnym wT., doznał urazu poparzenia powieki i zadrapania spojówki prawego oka. W ambulatorium zakładu udzielono mu pierwszej pomocy i skierowano na badania specjalistyczne w poradni okulistycznej Szpitala Wojewódzkiego.
Po konsultacji został , w dniu następnym, przetransportowany do aresztu śledczego wB.na oddział okulistyczny. Dalsze leczenie trwało do 15 maja 2001 r. Po przebytym leczeniu powód nie odczuwał żadnych dolegliwości bólowych oraz innych następstw doznanego urazu .
Rozważania prawne Sąd I instancji rozpoczął od oceny podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia zgłoszonych roszczeń. Uznał , odwołując się do brzmieniaart. 4421§1 kc, iż jest on uzasadniony w odniesieniu do tych, z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania , które powód wiąże z okresem swojego pobytu w zakładzie karnym wT., wcześniejszym aniżeli trzy lata przed wniesieniem pozwu. [ 17 czerwca 2015r ]
Skoro , ja wskazywał Sąd ,B. Z. (1)opuścił zakład 29 czerwca 2012r , podstawą jego roszczeń kompensacyjnych mogą być jedynie zdarzenia , które miały miejsce w okresie pomiedzy 17 a 29 czerwca 2012r.
Nie ma przy tym , jego zdaniem żadnych podstaw faktycznych dla potwierdzenia oceny , że podniesienie przez reprezentującą pozwany Skarb Państwa Prokuratorię Generalną RP , zarzutu przedawnienie stanowi nadużycie prawa podmiotowego.
W odniesieniu do żądania odszkodowawczego , które powód wywodził z faktu nieprawidłowego naliczenia mu wynagrodzenia w okresie , kiedy był na terenie więzienia zatrudniony , Sąd Okręgowy wskazał , że B.Z. (1)po pierwsze nie dowiódł w postępowaniu tej nieprawidłowości , a po wtóre , jako zatrudniony na podstawie skierowania do pracy , powinien był kierować swoje pretensje finansowe do Dyrektora Zakładu.
Wydana przezeń w tym przedmiocie decyzja , podlegała zaskarżeniu w sposób określony przez przepisykodeksu karnego wykonawczego. Z takiej drogi powód wówczas nie skorzystał.
W bardzo obszernej i nadmiernie redakcyjnie rozbudowanej , dalszej części uzasadnienia , Sąd , odwołując się min. D przepisówKonstytucji,kodeksu cywilnego, ukształtowanego orzecznictwa sądowego oraz wypowiedzi Europejskiego Trybunału Praw Człowieka , dokonał analizy zasadności roszczeń powoda z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wywołaną twierdzonym przez B.Z. (1)naruszeniem jego godności i prawa do humanitarnego traktowania , wobec warunków w jakich obywał karę pozbawienia wolności.
W konkluzji swojej oceny stanął na stanowisku , że warunki te[ w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia ale także wcześniej ] odpowiadały wymaganym w tym względzie przepisom , a fakty ustalone w sprawie nie potwierdzają tego , aby można było mówić o naruszeniu dóbr osobistych powoda. Zatem roszczenie kompensacyjne , mające wyrównywać wynikający stąd uszczerbek niemajątkowy nie może zostać uwzględnione.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach [procesu była normaart. 98 §1 i 3 kpci wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
W apelacji od tego wyrokuB. Z. (1), zaskarżając je w całości , domagał się wydania przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia reformatoryjnego i uwzględnienia zgłoszonych roszczeń oraz obciążenia strony przeciwnej kosztami sporu za obydwie instancje.
Ponadto pełnomocnik skarżącego , ustanowiony z urzędu , domagał się przyznania , ze środków budżetowych Skarbu Państwa , na swoją rzecz wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną powodowi przed Sądem II instancji , wobec jej nie pokrycia przez zastępowanego w jakimkolwiek zakresie.
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a to:
a/art. 233 kpcwobec przekroczenia przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną wobec nie uznania za wiarygodną relacji powoda , przesłuchanego w charakterze strony , co do złych warunków w jakich odbywał w ZKT.karę pozbawienia wolności , mimo ,że jego zeznanie, w tym zakresie, było zgodne z depozycjami świadków współosadzonych ze skarżącym , którzy te złe warunki , w postaci braku wentylacji w celach , zagrzybienia na ich ścianach czy też nie właściwiej jakości podawanych więźniom posiłków , potwierdzili ,
b/art. 278 kpc, w następstwie nie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu okulistyki co do następstw uszkodzenia powieki i spojówki oka powoda podczas pracy na terenie zakładu i zastąpienie jej oceną Sadu , który takimi specjalnymi wiadomościami w tej dziedzinie medycyny nie dysponuje ,
- naruszenia prawa materialnego , a toart. 5 kc, wobec jego niezastosowania w odniesieniu do oceny zarzutu przedawnienia roszczeń zgłoszonych przezB. Z. (1).
Jego zdaniem istniały ku temu dostateczne podstawy faktyczne , aby w ten właśnie , jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego , ocenić ten zarzut strony przeciwnej.
Ponadto , jak podnosił apelujący, Sąd Okręgowy w ramach oceny tego zarzutu , postąpił niezasadnie uznając , że termin przedawnienia należy liczyć od momentu rozpoczęcia odbywania kary przez powoda , mim że o złych ,jego zdaniem , warunkach osadzenia dowiedział się on z biegiem czasu już kiedy odbywał karę.
Odpowiadając na apelację , reprezentant procesowy strony przeciwnej wniósł o jej oddalenie , jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenie powoda kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczyB. Z. (1)nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
Nie ma racji powód ponosząc zarzuty procesowe.
Oceniając ten , w ramach którego skarżący neguje sposób przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy oceny dowodów , wskazując na wstępie , że z pewnością apelującemu chodziło o naruszenie normy , która obejmuje pierwszą z jednostek redakcyjnych tego przepisu , przypomnieć należy odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez skład Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego sprawę , stanowiska Sądu Najwyższego, wypracowanego na tle wykładniart. 233 §1 kpc, iż jego skuteczne postawienie wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normyart. 233 §1 kpc, pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a to za tym idzie także wynikające z niej ustalenia faktyczne aprobować.
To , w jaki sposób powód motywuje ten zarzut pozwala na wniosek , iż jego argumentacja nie jest rzeczową , opartą na wskazanych wyżej zasadach krytyką oceny dowodów przeprowadzonych przez Sąd I instancji ale polemiką dowolną wyczerpującą się w przeciwstawieniu tej ocenie , oceny własnej , zdaniem apelującego poprawnej .
Wobec tego należy , odpierając tak zbudowany zarzut , przypomnieć jedynie , że w motywach zaskarżonego orzeczenia zostały podane powody dla których relacje wskazanych przez skarżącego świadków posłużyły ustaleniom jedynie w części , podobnie jak określone zostały przyczyny tego , iż jedynie część relacjiB. Z. (1)została oceniona jako wiarygodna.
Dokonując jej , w ocenie Sądu II instancji Sąd Okręgowy nie wykroczył poza granice oceny swobodnej, opisane przez normęart. 233 §1 kpc, a skoro tak , to wbrew zapatrywaniu apelującego przepis ten nie został naruszony.
Nie ma racji powód także , gdy podnosi drugi z zarzutów procesowych.
W pierwszej kolejności należy zauważyć , że zgodnie z niekwestionowaną częścią ustaleń faktycznych wypadek w następstwie którego powód doznał uszkodzenia powieki i oka miał miejsce w dniu 1 marca 2001r , a zatem skuteczny był , wobec roszczenia wywodzonego z następstw tego zdarzenia , podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia . W konsekwencji Sąd I instancji nie miał obowiązku dokonywania ustaleń dotyczących następstw tego wypadku i na ich podstawie prowadzić oceny merytorycznej zasadności tej części roszczenia kompensacyjnego powoda.
Co więcej, B.Z. (1)nie powołał żadnych dowodów mogących wskazywać na takie fakty , które potwierdzałyby to , że leczenie tego urazu , które służba medyczna zakładu podjęła niezwłocznie po wypadku było nieskuteczne , prowadząc do trwałych , w dalszym ciągu w okresie którego nie obejmuje zarzut przedawnienia , konsekwencji tego urazu w zdrowiu powoda. Stad też przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego z zakresu okulistyki było zbędne , bo nie służyłoby dokonaniu ustaleń relewantnych z punktu widzenia treści rozstrzygnięcia.
Uznanie , iż żadem z zarzutów procesowych nie jest trafny ma to następstwo , że ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji , jako kompletne i poprawne , Sąd II instancji przyjmuje za własne.
Odeprzeć również należy zarzut prawno materialny naruszeniaart. 5kc
Powód nie wykazał żadnych okoliczności mogących potwierdzać to , iż funkcjonariusze strony przeciwnej swoimi działaniami lub przez zaniechania , doprowadzili do sytuacji , w której powód nie mógł wcześniej sformułować obecnie dochodzonych roszczeń . Tylko tego rodzaju zachowania , w warunkach podjęcia obrony procesowej poprzez zarzut przedawnienie , mogłyby pozwolić na usprawiedliwiony wniosek , iż odwołanie się do tego zarzutu jest działaniem , którego nie da się usprawiedliwić z punktu widzenia zasad współżycia społecznego , kwalifikując wybraną formę obrony jako nadużycie prawa podmiotowego.
Wobec takiej oceny , już tylko na marginesie i dla zapewnienia kompletności wywodu , w kontekście drugiego z argumentów skarżącego , jaki znalazł się w motywach ocenianego zarzutu , zauważyć należy , iż Sąd Okręgowy wcale nie twierdził , iż bieg terminu przedawnienia roszczeńB. Z. (1)należy liczyć od daty rozpoczęcia przezeń odbywania kary pozbawienia wolności w ZKT.. Wskazał , że roszczenia te , o ile ich podstawą faktyczną są zdarzenia sprzed trzech lat, licząc wstecz od daty wniesienia pozwu , są przedawnione.
Nie powołanie przez apelującego innych zarzutów natury materialnej powoduje , że Sąd II instancji może ograniczyć się , w konkluzji oceny rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego , iż nie popełnił on błędu uznając , iż ustalone w sprawie fakty nie potwierdzają tego , iż w okresie , którego nie dotyczy skutecznie postawiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia , doszło do naruszenia godności powoda , w aspekcie wewnętrznym tego pojęcia , wobec warunków w jakich w tym czasie odbywał on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym wT..
Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacjiB. Z. (1)jako niezasadnej , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawieart. 385 kpcw zw zart. 448 kcoraz 23 i 24§1 kc.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego był przepisart. 98 §1 i 3 oraz 99 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpci wynikająca z niego, dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej od przerywającego powoda , została ustalona na podstawie §11 ust. 1 pkt 26 w zw z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie [ z dnia 22 października 2015 [ DzU z 2015 poz. 1800 ze zm ]
Kwota przyznana tytułem wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu za pomoc prawną udzieloną w postępowaniu apelacyjnym została określona na podstawie §14 ust. 1 pkt 26 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 oraz 4 ust. 3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 [ DzU z 2016 poz. 1714 ] .
SSA Grzegorz Krężołek SSA Jerzy Bess SSA Paweł Czepiel