Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 559/18
Data wyroku: 2018-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: do SO Jarosław Staszkiewicz
Słowa kluczowe: Uniewinnienie
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks

Sygn. akt VI Ka 559/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
23 października 2018 r.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w VI Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SR del. do SO Jarosław Staszkiewicz (spr.)
Protokolant Katarzyna Witkowska
po rozpoznaniu 23 października 2018 r.
sprawyK. C.ur. (...)wZ.
s.E.iK. z domu S.
oskarżonego zart. 57 § 1 kks
z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Rejonowego w Zgorzelcu
z 7 czerwca 2018 r. sygn. akt II W 1036/17

I
zmienia zaskarżony wyrok wobec oskarżonegoK. C.w ten sposób, że uniewinnia go od popełnienia zarzucanego czynu;

II
stwierdza, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

Sygnatura akt VI Ka 559/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgorzelcu z 7 czerwca 2018 roku w sprawie II W 1036/17, uznanoK. C.za winnego tego, że prowadząc działalność gospodarczą we własnym imieniu pod firmą Firma(...)C. K.z głównym miejscem wykonywania działalności przyul. (...)wZ.( NIP(...), REGON(...)) w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego uporczywie nie wpłacał w terminie podatku od towarów i usług za miesiące:
- październik 2016 r. w kwocie 13.333,00 zł - z terminem płatności do 25.11.2016 r.,
- listopad 2016 r. w kwocie 20.082,00 zł - z terminem płatności do 27.12.2016 r., co stanowi naruszenie przepisuart.103 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług( Dz.U. z 2016 r., poz. 710 z późn.zm ), tj. wykroczenia skarbowego zart. 57 § 1 k.k.s.i za to na podstawieart. 57 § 1 k.k.s., wymierzono mu karę 2.000 złotych grzywny. Na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.iart. 17 ust. 1w zw. zart. 21 pkt 1 ustawy z 23.06.1973 roku o opłatach w sprawach karnych, zwolniono oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania w całości, w tym odstąpiono od wymierzenia mu opłaty.
Apelację od wyroku złożyła obrońca oskarżonego. Zarzuciła w niej:
- obrazęart. 57 k.k.s.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że oskarżony dopuścił się popełnienia zarzucanego czynu, podczas gdy jego zachowanie nie miało charakteru uporczywości,
- obrazęart. 57 k.k.s.poprzez uznanie, że może został popełniony zarówno w zamiarze bezpośrednim jak i ewentualnym,
- z ostrożności procesowej rażącą surowość orzeczonej wobec oskarżonego kary.
Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego lub o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zgorzelcu. Z uwagi na podniesiony zarzut rażącej surowości kary wniosła o ewentualne odstąpienie od wymierzenia kary wobecK. C..

Sąd zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.
Choć ustalenie takie nie znalazło się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, to z zamieszczonych tam rozważań można wnioskować, że sąd I instancji przyjął, iż w terminach płatności podatku od towarów i usług – 25 listopada i 27 grudnia 2016 roku – oskarżony nie miał środków, aby te należności podatkowe uregulować. Fakt taki wynika nie tylko z jego wyjaśnień, ale też z dokumentów – kopii wniosku o ogłoszenie upadłości ( k. 12-16 ), informacji o bezskuteczności egzekucji tych zobowiązań ( k. 70 ), zestawienia wydatków, majątku i należności ( k. 96-148 ), a także kopii postanowień o oddaleniu wniosku o upadłość ( k. 151-156 ). Z dokumentów tych wynika, że równolegle toczące się, niezależnie od siebie postępowania – egzekucyjne, prowadzone przez Urząd Skarbowy wZ.oraz w przedmiocie rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości, toczące się przed Sądem Rejonowym w Jeleniej Górze – dały taki sam wynik – nie odnaleziono majątku oskarżonego, który nadawałby się do zaspokojenia roszczeń finansowych. Jak wynika z kopii postanowienia oddalającego wniosek o upadłość zapasy zgromadzone w czasie prowadzenia przezK. C.działalności nie nadawały się do sprzedaży, jego wierzytelności były trudno ściągalne. Od października 2016 roku jego przedsiębiorstwo nie funkcjonowało ( k. 151v ).
Trzeba zatem ustalić, że oskarżony nie miał w chwili, gdy doszło do powstania zaległości z tytułu podatku od towarów i usług możliwości uregulowania zobowiązań z tego tytułu. Późniejsze pokrycie części długu wynikało jedynie z zarachowania na jego poczet dawniejszych nadpłat przy uiszczaniu podatku dochodowego od osób fizycznych ( k. 84-85 ).
Sąd rejonowy przyjął rozumienie znamion wykroczenia skarbowego zart. 57 § 1 k.k.s.zaprezentowane w postanowieniu Sądu Najwyższego z 27 marca 2003 roku w sprawie I KZP 2/03. Wprost w orzeczeniu tym, co powtórzył w uzasadnieniu sąd I instancji, wspomina się o możliwości regulowania zobowiązania podatkowego po terminie płatności podatku, przy wykorzystaniu instytucji rozłożenia należności na raty lub odroczenia spłaty. W niniejszej sprawie ta część rozważań Sądu Najwyższego – ze względu na opisaną wyżej sytuację oskarżonego – nie ma zupełnie zastosowania, chociaż została zacytowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.K. C.nie dotykały bowiem przejściowe trudności, ale stała niemożność wywiązywania się z jakichkolwiek zobowiązań finansowych. Nie byłby zatem w stanie uregulować zaległości podatkowych nawet rozłożonych na raty, czy z odroczonym terminem spłaty.
Zasadnicze stanowisko, zajęte przez sąd rejonowy za wspomnianym postanowieniem Sądu Najwyższego wyraża się w stwierdzeniu, że „nie można do rozliczeń podatnika z fiskusem stosować takich samych reguł, jak do rozliczeń cywilnoprawnych, których naruszenie stanowi przestępstwo (np. do uporczywego uchylania się od płacenia alimentów). Podatnik nie może przerzucać na Skarb Państwa i pozostałych, regulujących terminowo podatki podatników, swoich niepowodzeń gospodarczych, i nie płacić w terminie swych zobowiązań podatkowych, tłumacząc się brakiem środków finansowych na wymagane podatki”. Było ono poddawane krytyce, wyrażanej również w glosach do tego orzeczenia.
Trzeba pamiętać też, że wspomniana wypowiedź Sądu Najwyższego odnosi się do sytuacji, w której podatnik nie korzystał z możliwości odraczania lub rozkładania na raty należności podatkowych, choć miał taką możliwość. Dotyczy zatem osoby, która w perspektywie mogła liczyć na zaspokojenie swoich wierzytelności i zdobycie środków na zaległości podatkowe, a tylko nie zgromadziła ich w terminie zapłaty podatku. Nie można więc odnosić jej wprost do okoliczności, z którymi mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Oskarżony w tej sprawie znajdował się innych warunkach. Jak już wspomniano, postępowanie dotyczyło osoby, która przed terminem zapłaty podatku pozostawała bez dochodów i istotnego majątku, była poważnie zadłużona i której sytuacja nie zmieniła się do czasu orzekania. Przyjęte przez sąd I instancji pojmowanie znamion zarzucanego oskarżonemu czynu prowadzi do wniosku, że w każdym przypadku, gdy podatnik nie ma możliwości regulowania swoich zobowiązań, niezależnie od przyczyny takiego stanu, będzie – w odniesieniu do wszystkich podatków, które go obciążają – sprawcą wykroczenia ( lub wykroczeń ) skarbowych zart. 57 § 1 k.k.s.Uporczywość, o której mowa w przepisie, nie będzie w takiej sytuacji cechą zachowania sprawcy, a jedynie charakterystyką utrzymujących się skutków jego zaniechania.
W odniesieniu do przestępstw i wykroczeń skarbowych obowiązuje zasada winy, wyrażona wprost wart. 1 § 3 k.k.s.Oznacza ona, że odpowiedzialność za czyny tego rodzaju można przypisać wyłącznie sprawcy, który postępował w sposób zawiniony - musiał mieć możliwość zachowania zgodnie z prawem. Dlatego winy nie przypisuje się osobom poniżej 17 lat (art. 5 § 1 k.k.s.), nie mogącym rozpoznać znaczenia czynu lub pokierować swoim postępowaniem z uwagi na zakłócenie czynności psychicznych (art. 11 § 1 k.k.s.), jak również pozostającym w usprawiedliwionym błędzie, co do karalności (art. 10 § 4 k.k.s.). Zaprezentowane przez sąd rejonowy rozumienie znamion zart. 57 § 1 k.k.s.ową zasadę ignoruje – przypisanie popełnienia owego wykroczenia skarbowego byłoby możliwe również w sytuacji, gdy sprawca nie mógł zachować się zgodnie z prawem, a więc uregulować zobowiązania podatkowego w terminie, czy też wykonać go później, przy wykorzystaniu instytucji odroczenia, czy rozłożenia na raty. Nie można się z tym zgodzić.
Uznać trzeba zatem, w przyjętym stanie faktycznym, że oskarżony 25 listopada i 27 grudnia 2016 roku nie miał możliwości wpłaty należnego podatku od towarów i usług. Nie mógł więc swoim zaniechaniem uregulowania tych należności, popełnić zarzucanego mu wykroczenia skarbowego, brak było po jego stronie zawinienia. Zachowanie polegające na niewpłaceniu w terminie podatku w takich warunkach nie narusza znamion żadnego czynu zabronionego. Musiało to skutkować zmianą zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego czynu, zgodnie zart. 414 § 1 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.W tej sytuacji stwierdzono też, zgodnie zart. 632 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s., że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.
Wobec takiego rozstrzygnięcia, nie było konieczne ocenianie dalszych zarzutów apelacji. Tylko na marginesie należy wskazać, że oczywiście błędny był pogląd sądu rejonowego o możliwości popełnienia wykroczenia skarbowego zart. 57 § 1 k.k.s.również w zamiarze ewentualnym i przypisanie oskarżonemu działania właśnie z takim zamiarem. Sprzeciwia się takiemu stanowisku użycie w treści przepisu znamienia „uporczywie”, które oznacza szczególne nastawienie, skierowane na osiągnięcie bezprawnego stanu.