Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1685/18
Data wyroku: 2018-12-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Czernecka, Paweł Styrna, Katarzyna Oleksiak
Słowa kluczowe: Służebność
Podstawa prawna: art 291 kc

Sygnatura akt II Ca 1685/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Joanna Czernecka

Sędziowie:

SO Katarzyna Oleksiak
SR del. Paweł Styrna (sprawozdawca)

Protokolant: sekr. sądowy Dominik Kulesza
po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2018 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaG. L.
przeciwkoP. L.,S. S. (1),M. S. (1),M. S. (2),E. S.,T. S.

o ustalenie
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Myślenicach
z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygnatura akt I C 344/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanychP. L.iT. S.kwoty po 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Katarzyna Oleksiak SSO Joanna Czernecka SSR del. Paweł Styrna
Sygn. akt II Ca 1685/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił powództwo o ustalenie (pkt I) i orzekł, że powódka ponosi koszty postępowania w całości pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu (pkt II).
Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynikało, że wksiędze wieczystej nr (...), w dziale I-O wpisana jest dz.(...), położona wM.. Własność w dziale II wpisana jest na rzeczG. L., córkiJ.iW.. W dziale III-cim ujawniona jest m.in. służebność przejazdu i przechodu pasem o szer. 3 m w miejscu wyznaczonym na mapie sytuacyjnej nr(...)– przezdziałki nr (...).
Wksiędze wieczystej nr (...), w dziale I-O wpisana jest dz.(...). Własność w dziale II wpisana jest na rzeczP. L., synaM.iH.(PESEL (...)). W dziale I-Sp ujawniona jest służebność przejazdu i przechodu pasem o szerokości 3 m w miejscu wyznaczonym na mapie sytuacyjnej nr(...)przezdziałki (...), dla każdoczesnych właścicieli i posiadaczydziałki nr (...).
Wksiędze wieczystej nr (...), w dziale I-O wpisana jest m.in. dz.(...)Własność w dziale II wpisana jest na rzeczD.iS.małżonkówS.. SpadkobiercamiD. S.sąS. S. (1),E. S.,M. S. (1),M. S. (2)orazT. S..
Służebność ujawniona w dziale IIIksięgi wieczystej nr (...)wykonywana była jedynie w zakresie przechodu, przejazdu motocyklami oraz wózkiem. Uprawnieni nie korzystali ze służebności w zakresie przejazdu samochodami. Uprawnieni dojeżdżali do swojej nieruchomości po dz.(...), ujawnionej wksiędze wieczystej nr (...).
Ustalenia Sąd poczynił w oparciu o dowody z dokumentów, w tym zwłaszcza odpisy z ksiąg wieczystych nieruchomości władnącej i obciążonej, zeznania świadków i stron.
W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem powódka nie posiada interesu prawnego w domaganiu się uzyskania ochrony prawnej w trybieart. 189 k.p.c.gdyż przysługuje jej roszczenie zart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Jeżeli bowiem mimo wygaszenia służebności, pozwany wciąż chce i korzysta z nieruchomości powódki, to powódce przysługuje roszczenie o ochronę własności (art. 222 § 2 k.c.)a nie roszczenie o ustalenie po to, aby „uzmysłowić” pozwanym, że służebności nie ma. W zakresie żądania ewentualnego, Sąd oddalając powództwo oparł się naart. 291 k.c.i wywiódł, że można żądać zmiany treści służebności, ale zmiany te powinny obejmować tylko nieruchomość władnącą i obciążoną. Uwzględnienie żądania ewentualnego prowadziłoby, więc do naruszeniaart. 291 k.c.Sąd wskazał ponadto, iż w jego ocenie nie powstała także żadna ważna przyczyna gospodarcza, która uzasadniałaby zmianę treści służebności w trybie powołanego przepisu. Zdaniem Sądu, zmiana ta nie może być uzasadniona wyłącznie osobistą korzyścią właściciela, a tak niewątpliwie byłoby w tym wypadku. O kosztach Sąd orzekł na zasadzieart. 98 § 1 k.p.c.
W apelacji od wyroku w części oddalającej powództwo ewentualne, a także w zakresie, w jakim Sąd obciążył powódkę kosztami postępowania powództwa ewentualnego, powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 291 kcprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że zmiana treści służebności drogi koniecznej nie może polegać na częściowym przeniesieniu szlaku drożnego z działki dotychczas obciążonej na sąsiednią, będącą własnością osób trzecich i niewchodzącą w skład tej samej nieruchomości, podczas gdy zdaniem skarżącej na mocy cyt. przepisu zmiana taka jest dopuszczalna. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, a toart. 233 §1 kpcprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego na skutek przyjęcia przez Sąd, że nie powstała ważna przyczyna gospodarcza uzasadniająca zmianę treści służebności drogi koniecznej, a to z uwagi na przyjęcie, że zmiana ta jest uzasadniona wyłącznie korzyścią osobistą właściciela nieruchomości obciążonej, podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że zmiana ta jest uzasadniona ważną potrzebą gospodarczą obiektywnie istniejącą po stronie nieruchomości obciążonej, co też wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazując na powyższe apelująca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku przez orzeczenie zmiany treści służebności gruntowej przejazdu, przechodu i przegonu pasem o szer. 3m obciążającychdziałkę nr (...), ustanowionej na rzeczdziałki nr (...), w ten sposób, żer służebność ta będzie przebiegała od stronyul. (...)po wschodniej stroniedziałki nr (...)pasem o szer. 4m do granicy zdziałką nr (...), a następniedziałką nr (...)wzdłuż granicy zdziałką nr (...)w kierunku północnym pasem o szer. 3m dodziałki nr (...), nadto zasądzenia od pozwanych zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwanyP. L.domagał się jej oddalenia i zasądzenia od powódki kosztów postępowania apelacyjnego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest nieuzasadniona.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, a toart. 291 kc.W tym zakresie przypomnieć należy, że zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli po ustanowieniu służebności gruntowej powstanie ważna potrzeba gospodarcza, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej. Z treści cytowanego przepisu wynika jednoznacznie, że przewiduje on możliwość jedynie modyfikacji już istniejącego ograniczonegoprawa rzeczowego, jaką jest służebność gruntowa, po przez korektę treści tego prawa lub sposobu jego wykonywania. W zakresie tego przepisu nie mieści się, więc kreowanie nowego ograniczanegoprawa rzeczowego, czy to na nieruchomości już obciążonej, czy też na innych nieruchomościach.Artykuł 291 kc, nie uprawnia, więc właściciela nieruchomości władnącej lub też właściciela nieruchomości obciążanej, do żądania takiej zmiany treści już istniejącego prawa lub sposobu jego realizacji, która wykraczałoby po za zakres terytorialny nieruchomości, których dotyczy istniejąceprawo rzeczowe. Modyfikacja tej reguły jest dopuszczalna tylko w przypadku obciążenia służebnością „łącznie” kilku nieruchomości. Jak bowiem zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 marca 1969 r. III CRN 464/68, „gdy służebność gruntowa przechodu, przejazdu i przegonuobciąża kilka nieruchomości,właściciel takiej nieruchomości może na podstawieart. 291 k.c.żądać za wynagrodzeniem zmiany sposobu wykonywania służebności nie tylko na własnej nieruchomości, ale także - jeśli zmiana ta tego wymaga - na innej nieruchomości, chyba, że przyniosłoby to niewspółmierny jej uszczerbek”. Możliwość tak istnieje wiec tylko wówczas, gdy służebność gruntowa obciąża łącznie kilka nieruchomości, a sposób wykonywania służebności na jednej nieruchomości jest integralnie i funkcjonalnie związany ze sposobem wykonywania tej służebności na nieruchomości sąsiedniej. Możliwość taka ma, więc zastosowanie do tych służebności drogi koniecznej, które przebiegają łącznie przez kilka nieruchomości, a zmiana treści lub sposobu wykonywania służebności tylko na jednej nieruchomości, bez jednoczesnej odpowiedniej zmiany na innych współobciążonych nieruchomościach, spowodowałoby w praktyce pozbawienie realnej możliwości korzystanie ze służebności przez właścicieli nieruchomości władnącej. Podobna sytuacja dotyczy oczywiście służebności przesyłu, które ze swej istoty obciążają łącznie szereg nieruchomości, na całej długości swojego przebiegu.
Poza opisanym wyjątkiem współobciążenia kliku nieruchomości służebnością gruntową, Sąd rozpoznając sprawę o zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności (art. 291 k.c.), nie może bez zgody wszystkich stron obciążyć służebnością innej nieruchomości niż obciążona, oznaczałoby to, bowiem więcej niż zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności, a w niektórych wypadkach nawet i jej zniesienie. Do takiego zaś wyniku nie upoważnia wykładniaart. 291 k.c., chyba oczywiście, że służebność gruntowa przechodu, przejazdu i przegonu obciąża łącznie kilka nieruchomości, co już wyjaśniono.
W niniejszej zaś sprawie, powódka domagając się zmiany treści oraz sposobu wykonywania służebności drogi koniecznej, obciążającej dotychczas wyłącznie nieruchomość objętąksięgą wieczysta (...)oznaczoną, jakodziałka (...), żądała współobciążenia służebnością nieruchomości objętej(...)oznaczonej, jakodziałka (...), która to nieruchomość do tej pory nie było obciążona żadną służebnością gruntową na rzecz nieruchomości władnącej objętejksięgą wieczystą (...). W istocie, więc żądanie powódki zmierzało do ustanowienia nowej służebności gruntowej zarówno, co do przedmiotu, na której służebność miałaby by być wykonywana, jej treści jak i sposobu wykonywania, co wykracza po za dyspozycjeart. 291 kc.Tak wiec wykładnia powołanego przepisu przedstawiona przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2018r. była prawidłowa, co wyklucza uwzględnienie zarzutu podniesionego w apelacji, naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art., 291kcprzez Sąd I Instancji.
Powyższa konstatacja w wystarczającym stopniu uzasadnia oddalenie powództwa, opartego na dyspozycjiart. 291 kc, a w konsekwencji oddalenie apelacji opartej na zarzucie niewłaściwej wykładni powołanego przepisu. Dla porządku jednakże należy odnieść się o drugiego z przytoczonych w pisemnej apelacji zarzutów, a więc zarzutu naruszeniaart. 233 kpc, polegającej, jak wskazała apelująca, na braku wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i uznanie, że nie powstała ważna przyczyna gospodarcza uzasadniająca zmianę treści służebności drogi koniecznej. W tym zakresie przypomnieć należy, że zgodnie zart. 233 § 1 kpcsąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału. Tylko, więc ocena rażąco błędna lub oczywiście sprzeczna z treścią materiału dowodowego, nieodpowiadająca zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, może czynić usprawiedliwionym zarzut naruszeniaart. 233 § 1 kpc. Fakt zaś, że na podstawie zgromadzonych dowodów, można by także wysnuć odmienne wnioski, czy to, co do faktu czy co do skutków prawnych, nie stanowi samo w sobie, okoliczności świadczącej o przekroczeniu przez Sąd meritii granic swobodnej oceny dowodów. W niniejszej zaś sprawie Sąd Rejonowy dokonując oceny zebranego materiału dowodowego, w sposób kompetentny odniósł się do poszczególnych dowodów, w tym dowodów z dokumentów oraz zeznań świadków, a wnioski, jakie wysnuł z przeprowadzonego postępowania dowodowego w pełni potwierdzają końcową konstatacje, w myśl, której „zmiana treści służebności, której domaga się powódka nie jest uzasadniona żadną ważna przyczyna gospodarczą”.  Nadto zauważyć należy, że już w dacie ustanowienia służebności gruntowej w 1970r. w związku z podziałem nieruchomości, została ustanowiona służebność gruntowa obejmująca swą treścią oprócz prawa przechodu, także uprawnienie do  przejeżdżania, po obciążonej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność powódki. Prawo przejazdu nie było ograniczone do określonego rodzaju pojazdów, uprawniony już z chwili ustanowienia drogi koniecznej miał prawo przejeżdżać każdego rodzaju pojazdami niezbędnymi do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej, zgodnie z jej przeznaczeniem. W toku przewodu sądowego nie wykazano zaś, aby na nieruchomości obciążonej nastąpiły jakiekolwiek zmiany w zakresie jej zagospodarowania, przeznaczenia oraz sposobu użytkowania. Nie zmieniły się także sposób użytkowania jak i zagospodarowania nieruchomości władnącej. W konsekwencji brak jest obiektywnych przesłanek gospodarczych dla zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności drogi koniecznej po nieruchomości powódki objętejksięgą wieczystą (...). Słusznie, więc Sąd Rejonowy przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, aby została spełniona podstawowa przesłanka uzasadniająca zastosowania dyspozycji art., 291kc, a więc, ważna przyczyna gospodarcza. Brak wiec podstaw do zarzucenia Sądowi I instancji naruszenia dyspozycjiart. 233 § 1 kpc.
Konsekwencją oddalenia powództwa przez Sąd Rejonowy było oczywiście obciążenie powódki kosztami procesu, zgodnei z ogólna zasada wyrażoną wart. 98 § 1 kpc, przewidująca odpowiedzialność finansową strony przegrywającej proces. Skoro, więc żądania zgłaszane w pozwie przezG. L., nie zostały uwzględnione, Sąd I instancji prawidłowo obciążył powódkę w całości kosztami procesu.
Podsumowując, żaden z zarzutów apelacji powódki nie zasługiwał na uwzględnienie. Dlatego też Sąd oddalił apelację stosującart. 385 kpc.
O kosztach postępowania przed Sądem Okręgowym orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i § 3 kpcw związku z§ 5 pkt 3 i § 10 pkt 1. 1) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zasądzone kwoty po 240 zł stanowią wynagrodzenie pełnomocników pozwanych należne za ich udział w postępowaniu apelacyjnym.
SSO Katarzyna OleksiakSSO Joanna Czernecka SSR Paweł Styrna (del)