Sąd Okręgowy w Częstochowie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 1053/17
Data wyroku: 2018-02-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Jarosz, Iwona Kowalczyk, Adam Synakiewicz

Sygn. akt VII Ka 1053/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:  SSO Adam Synakiewicz
Sędziowie: SSO Beata Jarosz (spr.)
SSO Iwona Kowalczyk
Protokolant: Dorota Chrząstek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Częstochowie Andrzeja Kuśmierskiego
po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018r.
sprawyP. M.

     (M.), s.Z.iS.,ur. (...)wC.

orazK. M.(M.), s.Z.iS.,ur. (...)wM.
oskarżonych zart. 225 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie
z dnia 9 października 2017 r. , sygn. akt III K 318/17

orzeka:

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia oskarżonychP. M.iK. M.od popełnienia przypisanych im czynów;

2
kosztami postępowania w sprawie obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt VII Ka 1053/17

UZASADNIENIE

1
P. M.został oskarżony o to, że:

I
w okresie od 16.12.2015r. do 21.12.2015r. weA.będąc(...) spółki jawnej (...)utrudniał przeprowadzenie kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy oraz udaremnił przeprowadzenie kontroli w zakresie ustalenia sposobu powołania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, o której mowa wart. 237(
    11)§ 1 kodeksu pracyw ten sposób, że wbrew żądaniu Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy odmówił wskazania rodzaju umowy łączącejK.-B.sp. j. zA. T.specjalistą z zakresu BHP;

tj. o czyn zart. 225 § 2 k.k.

2
K. M.został oskarżony o to, że:

II
w okresie od 16.12.2015r. do 21.12.2015r. weA.będąc(...) spółki jawnej (...)utrudniał przeprowadzenie kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy oraz udaremnił przeprowadzenie kontroli w zakresie ustalenia sposobu powołania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, o której mowa wart. 237(
    11)§ 1 kodeksu pracyw ten sposób, że wbrew żądaniu Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy odmówił wskazania rodzaju umowy łączącejK.-B.sp. j. zA. T.specjalistą z zakresu BHP;

tj. o czyn zart. 225 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 9 października 2017 r. w sprawie o sygn. akt III K 318/17 Sąd Rejonowy w Częstochowie:

1
uznał oskarżonychP. M.iK. M.za winnych popełnienia zarzucanych im czynów opisanych w części wstępnej wyroku i za to na mocyart. 225 § 2w zw. z§ 1 k.k.w zw. zart. 37a k.k.skazał ich na kary grzywny w wysokości po 50 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 60 zł;

2
na mocyart. 627 k.p.k.iart. 3 ust 1 ustawy o opłatach w sprawach karnychzasądził od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa po 300 zł tytułem opłaty oraz po 150 zł tytułem wydatków.

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonych zaskarżając wyrok w całości zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść orzeczenia tj.art. 7 k.p.k.poprzez dowolną, jednostronną oraz sprzeczną z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym dowodów z wyjaśnień oskarżonegoP. M.oraz zeznań świadków, w sytuacji, gdy:

*

*

oskarżonyP. M.spójnie i logicznie wyjaśniał okoliczności oraz przebieg w jego firmie kontroli Inspekcji Pracy tj. w szczególności informowania inspektoraM. U.o tym, że umowa pomiędzy(...)sp. j. aA. T.ma charakter cywilnoprawny;

Sąd pominął okoliczności, iż w dniu 16.12.2015 r. inspektor kontroli –M. U.został drogą elektroniczną poinformowany o charakterze umowy zawartej pomiędzy(...)sp. j. aA. T.;

i w konsekwencji powyższego:

2
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, iż w okresie 16.12.2015 r. do 21.12.2015 r. utrudniali i udaremniali przeprowadzenie kontroliM. U., w sytuacji gdy oskarżeni nie odmówili wskazania rodzaju umowy łączącej(...)sp. j. zA. T., a wręcz przeciwnie – w odpowiedzi na żądanie inspektora kontroli udzielili informacji o cywilnoprawnym charakterze tej umowy.

W konkluzji apelujący wniósł:

1
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonych od popełnienia zarzucanego im czynu;

ewentualnie o:

2
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja obrońcy zasługiwała na uwzględnienie, doprowadzając do zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonychP.iK. M.od popełnienia zarzucanego im czynu zart. 225 § 2 k.k.
W ocenie Sądu Okręgowego, wyeksponowane przez apelującego w treści złożonego środka odwoławczego zarzuty odnośnie naruszenia przepisów proceduralnych, które w oczywisty sposób zmierzają do wykazania błędów w ustaleniach faktycznych polegających na nieprawidłowym uznaniu, iż oskarżeni utrudniali i udaremniali przeprowadzenie kontroli inspektorowiM. U.co w konsekwencji doprowadziło do przypisania oskarżonym sprawstwa czynu zabronionego zart. 225 § 2 k.k.– zasługują w pełni na uwzględnienie.
Obrońca w pierwszej kolejności zarzuca Sądowi Meriti dowolność przy dokonywaniu kompleksowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w szczególności wobec uznania za niewiarygodne wyjaśnieńP. M., który w wyczerpujący sposób opisywał przebieg kontroli wfirmie (...), a także nie uwzględniając treści maila pracownicyI. R., w której podaje jaki charakter prawny ma współpraca zA. T.. Z powyższymi zarzutami bez wątpienia należy się zgodzić ze wskazanych poniżej powodów.
W ocenie Sądu Okręgowego relacje oskarżonych korespondują z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym, który zdaniem Sądu Okręgowego wskazuje na to, iż zachowanie oskarżonych nie było nastawione na udaremnienie, bądź utrudnianie kontroli przeprowadzanej przezM. U..
W tym miejscu godzi się przytoczyć kilka faktów, które taką tezę w sposób oczywisty potwierdzają. Z uwagi na wypadek śmiertelny jaki miał miejsce nafirmy (...)inspektor pracyM. U.przeprowadzał kontrolę, z której został następnie sporządzony protokół. (k.269-275) Z uwagi na treść tego protokołu oskarżonyK. M.złożył zastrzeżenia do tego protokołu, z których wynikało m.in. iż oskarżony powziął w wątpliwość ustalenia kontrolującegoM. U.co do charakteru zatrudnienia wfirmie (...)
A. T.wskazując już wówczas, iżA. T.

    nie jest pracownikiem firmy oskarżonego zatrudnionym na podstawie umowy o pracę,jak to błędnie sugerował inspektorM. U.. (k.324-329) Wobec tego, iż (jak wskazujeM. U.w treści zeznań)P. M.telefonicznie odmówił wskazania podstawy współpracy międzyA. T., afirmą (...)(k.421) inspektor złożył ponownie pisemne żądanie mające na celu ustalenie sposobu powołania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, na które odpowiedziałK. M.. Oskarżony podkreślił, iż wskazał uprzednio w zastrzeżeniach do protokołu, podstawę powierzeniaA. T.wykonywania zadań z zakresu BHP. (k.330) W aktach sprawy znajduje się także korespondencja mailowa, pomiędzy inspektoremM. U.aI. R., z której wynika iż międzyfirmą (...), afirmą (...)została zawarta

    umowa cywilno-prawna.(k.513) Również w mailu nadanym przezA. T.doK. M.znajduje się informacja, żeA. T.wykonuje zadania służby BHP na podstawie umowy cywilnoprawnej pomiędzy podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. (k.103)
Powyższe wywody potwierdzają wprost, iż na każde żądanie inspektoraM. U.oskarżeni udzielali odpowiedzi, mając jednakże na uwadze ograniczenia związane z poufnością pewnych informacji, których mogą udzielić podmiotom zewnętrznym.M. U.otrzymał jasną odpowiedź od oskarżonych, iżA. T.nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a na podstawie umowy cywilnoprawnej, bez względu na to czy była to umowa zlecenie, bądź o np. umowa o dzieło. Okoliczność taka jako nie stanowiąca znaczenia w kontekście przypisania oskarżonym sprawstwa czynu zart. 225 § 2 k.k.zostanie omówiona w dalszej części uzasadnienia.
Kolejną ważką kwestią w kontekście poczynienia prawidłowych ustaleń przez Sąd Rejonowy jest bez wątpienia sformułowany przez obrońcę zarzut pominięcia treści maila skierowanego drogą elektroniczną doM. U., którego paradoksalnie Sąd Rejonowy uwzględnił jako podstawę stanu faktycznego (pierwsza strona uzasadnienia, k.120). Pomimo tego, że Sąd uznał za wiarygodną wiadomośćI. R.to wyciągnął błędne wnioski z niej wynikające. I tak z wiadomości tej wynika wprost, iż „Z uwagi na to, że międzyprzedsiębiorstwem (...), afirmą (...)(...)została zawartaumowa cywilno-prawna taka jak między podmiotami gospodarczymiprosimy o doręczenie oświadczenia o zachowaniu poufności treści tej umowy” (k.513) Faktem jest, żeI. R.nie była osobą umocowaną do udzielania tego typu informacji, zgodnie zart. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, gdzie w toku postępowania kontrolnego inspektor pracy ma prawo żądania od podmiotu kontrolowanego oraz od wszystkich pracowników lub osób, które są lub były zatrudnione, albo które wykonują lub wykonywały pracę na jego rzecz na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym osób wykonujących na własny rachunek działalność gospodarczą, a także osób korzystających z usług agencji zatrudnienia, pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kontrolą oraz wzywania i przesłuchiwania tych osób w związku z przeprowadzaną kontrolą - to bez wątpienia uznać należy, iż taką informację inspektorM. U.otrzymał.
Wymaga także podkreślenia, iż Sąd Rejonowy wyraźnie stwierdził, że

    „na wiarę zasługuje twierdzenie oskarżonegoP. M., że inspektor był poinformowany, że

      międzyfirmą (...)aA. T.jest zawarta umowa cywilnoprawna; znajduje to potwierdzenie w dowodach z dokumentów
”. Sąd Rejonowy uznał zatem, że zarówno maile kierowane do inspektoraM. U.(również te podpisane przez pracownicę nie mającą pełnomocnictw), jak i inne pisma kierowane doM. U.

    zawierały informacje o rodzaju umowy jaka łączyłaK.B.zA. T., to jest, że była to umowa cywilnoprawna , a nie umowa o pracę. I ta okoliczność winna skutkować uniewinnieniem oskarżonych. Stanęli oni bowiem pod zarzutem popełnienia przestępstwa zart. 225 § 2 k.k.polegającego na tym, że odmówili wskazania rodzaju umowy łączącejK.-B.sp. j. zA. T.specjalistą z zakresu BHP, gdy tymczasem Sąd Rejonowy ustala, że wskazali, że była to umowa cywilnoprawna. Skazanie oskarżonych opierało się na błędnym wniosku Sądu Rejonowego, że nie wystarczającym było wskazanie, że była to umowa cywilnoprawna, gdy tymczasem koniecznym było wskazanie rodzaju tejże umowy cywiloprawnej (zlecenia o dzieło itp.). Sąd Okręgowy absolutnie nie podziela takiego poglądu Sądu Rejonowego.
Dokonując zatem analizy zachowania oskarżonych pod kątem wypełnienia przez nich znamion czynu zabronionego zart. 225 § 2 k.k.bez wątpienia nie można zgodzić się, iż ich zachowanie nosiło w sobie cechy utrudniania, bądź udaremniania wykonania czynności służbowej inspektorowiM. U.
    . Jak wskazuje samM. U.na rozprawie w dniu 31 lipca 2017 r. (k.106) chciał ustalić czyA. T.był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, czy też na podstawie innej umowy – taka była zresztą treść jego pisemnego żądania i taką informację otrzymał.

Jednakże dla oczyszczenia pola rozważań prawnych i jej analizy pod kątem wypełnienia przez oskarżonych znamion czynu zabronionego zart. 225 § 2 k.k.należy poczynić kilka uwag przez pryzmat, których Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, iż oskarżeniK.iP. M.nie są winni zarzucanemu im czynu zabronionego.
Zgodnie zart. 225 § 2 k.k.kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Wymaga podkreślenia, iż czynność sprawcza polega w obu wypadkach na udaremnianiu lub utrudnianiu kontroli lub czynności służbowej. Udaremnianiem jest całkowite uniemożliwienie wykonania czynności, utrudnianiem zaś – powodowanie zakłóceń w jej przebiegu (
    Marek, Komentarz, s. 500). Należy podzielić pogląd, że wpływ sprawcy na przebieg kontroli musi być istotny (
    Zoll [w:] Zoll, 1999, s. 731). Nie można uznać, iż zachowanie oskarżonych w jakikolwiek sposób uniemożliwiło, bądź zakłóciło przebieg przeprowadzonej kontroli, bowiem informacje były przez oskarżonych dostarczane sukcesywnie w trakcie trwania kontroli, a nadto zawierały w sobie treści z jakich kontrolujący mógł wyciągnąć konsekwencje, w szczególności złożyć wniosek o ukaranie za nie utworzenie służby BHP. Nie doszło także do sytuacji, że wobec nie powzięcia wskazanych w żądaniu informacji,M. U.był zmuszony do przerwania kontroli. Nie ma przy tym znaczenia dla przypisania sprawstwa tego czynu, jaki rodzaj umowy cywilnoprawnej łączyłfirmę (...), zA. T., bowiem wystarczająca była w świetle przepisówKodeksu Pracyinformacja o tym, czy była to umowa o pracę czy też nie. Wskazać bowiem należy, iż kontrola Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie ustalenia sposobu powołania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, o której mowa wart. 237(
    11)§ 1 kodeksu pracymiała na celu ustalenie, czy oskarżeni taką służbę BHP w swojej firmie zgodnie z prawem ustanowili. Zgodnie zart. 237(
    11)§ 1 k.p.pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej "służbą bhp", pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zaś pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. (…) Również z§ 1 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracywynika, iż pracodawca zatrudniający od 100 do 600 pracowników tworzy wieloosobową lub jednoosobową komórkę albo zatrudnia w tej komórce pracownika służby bhp w niepełnym wymiarze czasu pracy. Uznać należy zatem, iż nawet gdy pracodawca zatrudniający powyżej 100 osób nie ma kompetentnych pracowników do wykonywania zadań służby bhp, to i tak jest zobligowany do utworzenia służby bhp i nie ma wyboru pomiędzy utworzeniem służby bhp w zakładzie a powierzeniem wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy. Z powyższego wynika, iż kontrolującemu inspektorowiM. U.dla ustalenia, czy w firmie oskarżonych prawidłowo ustanowiono służbę BHP wystarczyła informacja o tym, czyA. T.jest zatrudniony na umowę o pracę – jako pracownik, czy też na podstawie umowy cywilnoprawnej – jako firma zewnętrzna. Sąd Okręgowy podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w wyroku z dnia 17 listopada 2011 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 612/11, że „
    powierzenie wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy ograniczone zostało do przypadku, gdy pracodawca nie jest w stanie zatrudnić własnych pracowników w celu powierzenia im zadań służby bhp. Tym samymart. 237(
      11)§ 2 k.p.stanowi lex specialis w stosunku do § 1 tego przepisu, a nie jego rozwinięcie polegające na tym, pracodawca niezależnie od stanu zatrudnienia może powierzyć zadania służby bhp specjalistom spoza zakładu.”
Z uwagi na powyżej wskazane okoliczności Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyroku i uniewinniłK.iP. M., na podstawie przepisuart. 437 § 2 k.p.k.
W związku ze zmianą zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem oskarżonych, kosztami za postępowanie, na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.iart. 634 k.p.k.należało obciążyć Skarb Państwa.