Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 1211/16
Data wyroku: 2018-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Szczuka
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 70 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VII U 1211/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 stycznia 2018 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Zbigniew Szczuka
Protokolant:  Małgorzata Nakielska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. w Warszawie
sprawyE. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o rentę rodzinną
na skutek odwołaniaE. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 20 czerwca 2016 r. znak:(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeE. W.od dnia 01 czerwca 2016 r. prawo do renty rodzinnej po zmarłymW. W.,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzeczE. W.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

E. W.w dniu 22 lipca 2016 r. wniosła odwołanie za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie od decyzji z dnia 20 czerwca 2016 r., znak:(...). Odwołująca wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do renty rodzinnej (
    k. 2 a. s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.w odpowiedzina odwołanie z dnia 18 sierpnia 2016 r. wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Organ rentowy wskazał, żeW. W.iE. W.byli rozwiedzeni, a wobec tego odwołująca w momencie śmierci byłego męża powinna mieć przyznane prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem, ugodą sądową lub umowąw sposób dorozumiany. W ocenie Oddziału ubezpieczona nie otrzymywała alimentów ani nie znajdowała się w niedostatku, aby żądać od rozwiedzionego męża dostarczenia środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionegooraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Organ rentowy stwierdził, że odwołująca otrzymuje emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie1699,96 złotych i ponosiła 50% wszystkich kosztów utrzymanialokalu nr (...)przyulicy (...)wW., który zamieszkiwała (k. 4 a. s.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
E. W.w dniu 7 czerwca 2016 r. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.o rentę rodzinną (k. 1 a. r.).
Zgodnie z odpisem skróconym aktu małżeństwa, odwołująca wraz zW. W.zawarli związek małżeński w dniu 8 czerwca 1977 r. wO.(k. 17 a. r.).
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi, Wydział VI Rodzinny i Nieletnich wyrokiemz dnia 4 kwietnia 1989 r. w punkcie 1 orzekł rozwód związku małżeńskiego zawartego w dniu 8 czerwca 1977 r. wO.za numerem aktu(...)pomiędzyW. W.a odwołującą z winy obu stron, a w punkcie 2 ustalił, że przez czas wspólnego zamieszkiwania wlokalu nr (...)przyulicy (...)wW., ubezpieczona będzie zajmować pokój o powierzchni 9,9 m2, a jej były mąż pokój o powierzchni 17,7 m2oraz,że strony będą korzystać z pomieszczeń przynależnych (k. 35 a. r.).
Zgodnie z odpisem skróconym aktu zgonu,S. W.zmarł w dniu6 maja 2016 r. (k. 19 a. r.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział na podstawie własnych ustaleń wydał zaskarżoną decyzję z dnia 20 czerwca 2016 r., znak:(...), zgodnie z którą odmówił odwołującej prawa do renty rodzinnej po zmarłymW. W.. Organ rentowy w uzasadnieniu wskazał, że w chwili śmierci byłego męża, odwołującanie pozostawała we wspólności małżeńskiej i nie miała prawa do alimentów ustalonych z jego strony wyrokiem lub ugodą sądową (
    k. 39 a. r.).
Zgodnie z decyzją waloryzacyjną, wysokość emerytury odwołującej od dnia 1 marca 2015 r. wynosi 1699,96 złotych, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,17 złotych(k. 81 a. r.).
E. W.rozwiodła się zW. W.w 1989 r. bez orzekania o winie. Po rozwodzie byłe małżeństwo zamieszkiwało razem lokal należącydo odwołującej, w którym znajdowały się dwa oddzielne pokoje z kuchnią. Osobne gospodarstwo domowe prowadzili jedynie przez pierwsze pół roku od rozwodu. Były mąż ubezpieczonej otrzymywał dwukrotnie wyższą emeryturę. Wspólne gospodarstwo domowe było prowadzone przez rozwiedzionych do chwili śmierciW. W.. Odwo
łująca wraz z mężem dzielili się opłatami za mieszkanie oraz generowanymi kosztami związanymi z remontami i naprawami po 50%. W czasie choroby ubezpieczonej były mąż dbał o mieszkanie, woził ją do lekarzy i przywoził jedzenie. Odwołująca w późniejszym okresie przez około dwa lata opiekowała się chorym na rakaW. W.. Rozwodnicy planowali ponownie zawrzeć w związek małżeński. Po śmierci byłego męża, standard życia ubezpieczonej uległ pogorszeniu. Odwołującej nikt nie pomaga finansowo, ponieważ nie ma dzieci czy innej rodziny (zeznania świadkówT. A.iI. M.oraz przesłuchanie odwołującej – k. 50 i 55-57 a. s.).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału zgromadzonego w postaci dokumentów zawartych w aktach rentowych oraz zeznań świadkówT. A.iI. M., a także przesłuchania w charakterze strony odwołującej zawartych w aktach sądowych. Treść dokumentów nie była kwestionowana przez strony procesu. Natomiast zeznania świadków i odwołującej było logiczne, zbieżne i korelowały ze sobąoraz z dokumentami zawartymi w aktach sprawy. Zatem Sąd uznał ich treść za wiarygodnąi stanowiącą podstawę rozstrzygnięcia.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieE. W.jako zasadne podlegało uwzględnieniu.
Przedmiotem sporu było ustalenie, czy odwołująca jest uprawniona do renty socjalnej po zmarłym mężuW. W..
Na podstawieart. 70 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016 r., poz. 887 z późn. zm.) zwanej dalej ,,ustawą’’, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.
W świetle art. 70 ust. 2 ustawy, prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.
Zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy, małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
W myślart. 133 § 1 i 2 k.r.o., rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chybaże dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymaniai wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.
Na podstawieart. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznanyza wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądaćod drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Organ rentowy wskazywał, że nie istniał obowiązek alimentacyjny pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami, a odwołująca nie żyła w niedostatku. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że ,,jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 grudnia2013 r., sygn. akt III CZP 85/13, treść obowiązku wynikającego ze stosunku alimentacyjnego wprawdzie określa ustawa (…), jednak nie ma przeszkód, aby obowiązek świadczenia został skonkretyzowany w umowie, ugodzie sądowej albo w orzeczeniu sądowym. Co więcej,Sąd Najwyższy podkreślił, że jeśli chodzi o umowę konkretyzującą świadczenia alimentacyjne, to może ona zostać zawarta nawet w sposób dorozumiany. Porozumienie stron w kwestii sposobu realizacji obowiązku alimentacyjnego i wysokości świadczeń alimentacyjnych nie wymaga zatem nadania mu formy pisemnej. W razie niedochowania takiej formy o istnieniu umowy zawartej per facta concludenta może świadczyć to,że alimenty faktycznie są przez zobowiązanego uiszczane na rzecz osoby uprawnionej.We wspomnianej uchwale o sygn. akt III CZP 85/13, Sąd Najwyższy podkreślił ponadto,że jest dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym dłużnik złożył oświadczenie o poddaniu się egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Jest to również zachęta dla byłych małżonków do pozasądowego ustalania kwestii wzajemnych świadczeń alimentacyjnych.’’ (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt SK 61/13) Potwierdzeniem wyrażonego poglądu jest również wyrok Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym ,,małżonkowie rozwiedzeni, którzy w drodze zgodnego porozumienia ustalają sposób realizacji obowiązku alimentacyjnego ciążącego na jednym z nich względem drugiego, nie mogą ponosić ujemnych następstw w postaci nierównego traktowaniaw zakresie prawa do renty rodzinnej w porównaniu z osobami, które kwestie wzajemnej alimentacji ustaliły w wyroku lub ugodzie sądowej.’’ (wyrok Sądu Apelacyjnegow Katowicach z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 987/15)
Sąd Okręgowy zważył, że w niniejszej sprawie była zawarta i zachowana umowa dorozumiana pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami. Zarówno z zeznań świadków, jaki odwołującej (k. 50 i 55-57 a. s.) wynika, że wraz z byłym mężem prowadzili wspólne gospodarstwo domowe ofiarując przy tym wzajemną pomoc. Świadkowie to osoby, które bywały w domu odwołującej i jej byłego męża bardzo często i posiadały obszerną wiedzę dotyczącą panujących pomiędzy nimi stosunków osobistych. Należy wskazać,że ubezpieczona wraz ze zmarłym w okresach własnych chorób wzajemnie troszczyli sięi dbali o siebie. Co istotne,W. W.w okresie choroby odwołującej robił zakupy do domu, woził ją samochodem do lekarza i dbał o jej ogólny stan zdrowia. Świadkowie przy tym podkreślali z całą stanowczością, że rozwiedzeni prowadzili wspólne gospodarstwo domowe i darzyli się wzajemnym szacunkiem. Ponadto planowali od dłuższego czasu zawrzeć ponowny związek małżeński, jednak na skutek choroby byłego męża ubezpieczonej, zamierzenia te nie zostały zrealizowane. Sąd zważył, że niewątpliwie standard życia odwołującej był wyższy za życia byłego męża z uwagi na pobieraną przez niego dwukrotnie wyższą emeryturę i czynne jego uczestnictwo w opłacaniu czynszu oraz mediów za mieszkanie.
Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego, ,,pojęcia niedostatku zart. 133 § 2 k.r.o.nie można ograniczać do wypadków, gdy uprawniony do alimentacji nie ma żadnych środków utrzymania, lecz przez to pojęcie należy rozumieć i taką sytuację materialną,w której osoby uprawnione nie mogą w pełni zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzebw zakresie utrzymania i wychowania.’’ (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1974 r., sygn. akt III CRN 388/73) ,,Prawidłowe wyłożenie ustawowego pojęcia „niedostatku”, którym posługuje sięart. 60 § 1 k.r.o., wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności charakteryzujących życiowe i majątkowe położenie rozwiedzionego małżonka domagającego się świadczenia alimentacyjnego od byłego współmałżonka. Mieć należy przy tymna uwadze, iż do przyjęcia niedostatku wystarcza, że środki uprawnionego nie są dostateczne do samodzielnego utrzymania się, nie jest zaś konieczne ustalenie, że uprawniony w ogólenie ma żadnych środków do utrzymania się; chodzi tu o sytuację, w której osoba uprawniona nie może w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.’’ (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1999 r., sygn. akt I CKN 146/98)
Niewątpliwie w ocenie Sądu odwołująca posiadała środki w postaci pobieranej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Jednakże Sąd zważył, że śmierć byłego męża ubezpieczonej wpłynęła bezpośrednio na jej sytuację majątkową. Przed śmiercią,W. W.niewątpliwie pokrywał część kosztów związanych z opłatamiza mieszkanie, jak również z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Zmarły, który posiadał samochód, deklarował pomoc swojej byłej żonie poprzez wożenie jejdo lekarzy. Po jego śmierci odwołująca, nieposiadająca żadnej rodziny, jest zmuszona ponosić całość opłat związanych z utrzymaniem, a dodatkowo jako starsza osoba zażywa leki związane z jej dolegliwościami i schorzeniami. W ocenie Sądu sytuacja osobista, w jakiej obecnie znajduje się ubezpieczona, uzasadnia przyznanie jej prawa do renty rodzinnej, ponieważ wobec śmierci byłego męża standard jej życia uległ znacznemu pogorszeniu.
W związku z tym Sąd orzekł na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., jak w sentencji.
Zarządzenie:(...)
(...)