Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 226/18
Data wyroku: 2018-09-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Monika Świerad

Sygn. akt I C 226/18
Dnia 26 września 2018 roku
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Monika Świerad
Protokolant: Kamila Kurowska
po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 roku w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z powództwaR. J. (1),A. J.
przeciwkoJ. J. (1),T. J.
o ustalenie

I
Ustala, że powódR. J. (1)posiada prawo do dysponowania miejscami wolnymi w grobie nr(...)położonym na Cmentarzu Komunalnym wN.poprzez pochowanie w nim swojej osoby i osoby drugiej żony tj.A. J.;

II
Oddala powództwoA. J.;

III
Przyznaje kuratorowi dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanychJ. J. (1)iT. J.radcy prawnemuK. S.Kancelaria (...)ul. (...),(...)-(...) N.kwotę 885,60 zł (osiemset osiemdziesiąt pięć złotych 60/100) w tym podatek VAT w kwocie 165,60 zł (sto sześćdziesiąt pięć złotych 60/100) które nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa kasa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu;

IV
Pozostałe koszty procesu między stronami wzajemnie znosi.

SSO Monika Świerad
Sygn. akt I C 226/18

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 26.09.2018 roku
W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu skierowanym przeciwkoJ. J. (1)iT. J.powodowieR. J. (1)iA. J.domagali się ustalenia prawa do pochowania ich obojga w grobie o nr(...)położonym na Cmentarzu Komunalnym wN.(k.2-4 i k. 64).
Motywując swoje stanowisko powodowie podnieśli, że dnia 24 grudnia 1995 roku zmarła pierwsza żona powodaR. J. (2)J.. MałżeństwoJ.było zgodne, a po śmierci żony, powódR. J. (1)zajął się wszelkimi obowiązkami związanymi z pochówkiem. Z powodu braku wykupionego miejsca, powód pochował małżonkę w grobie użyczonym mu przez osobę trzecią. Następnie dnia 8 lutego 1996 roku wykupił miejsce na Cmentarzu Komunalnym wN.i wykonał nowy grobowiec z granitu, do którego dnia 5 października 1996 roku zostało przeniesione ciało ŚPJ. J. (4).(...)pozwani w żaden sposób nie pomagali ani osobiście ani finansowo powodowiR. J. (1). Po upływie prawie 3 lat od śmierciJ. J. (4)dnia 24 października 1998 roku,R. J. (1)ponownie zawarł związek małżeński z powódkąA. J.. Powodowie podali, że grobem, w którym pochowana jestJ. J. (4)opiekują się tylko oni. Tylko oni utrzymują ten grób w należytym stanie technicznym i estetycznym, dbają o czystość i porządek w jego otoczeniu oraz kultywują pamięć po zmarłej ŚP.J. J. (4). Synowie powoda i zmarłej od wielu lat przebywają w USA. Nie odwiedzają grobu matki, nie wykazują zainteresowania stanem utrzymania grobu, nie czynią też żadnych starań, aby zabezpieczyć go przed zniszczeniem ani by zachować miejsce pochówku w należytym porządku. Nie utrzymują żadnego kontaktu z ojcemR. J. (1). Kilka lat temu przy okazji wykonywanego remontu grobu (wykonania jego izolacji i odwodnienia) powódR. J. (1), uzyskał od władz cmentarza informację o piśmie jego synaJ. J. (1), z dnia 18.12.2000 roku, w którym oświadczył, że: „ani on ani jego bratT. J., nie wyrażają zgody na pochówek w grobowcu osób postronnych, w tym również ojca drugiej żonyA. J.". W związku z tym oświadczeniem władze cmentarza, oświadczyłyR. J. (1), że musi uzyskać w sądzie ustalenie prawa do pochówku jego samego i żony, aby mogli po śmierci zostać pochowani w przedmiotowym grobie. Stanowisko władz cmentarza znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności w wyroku z dnia 13 lutego 1979 roku w sprawie I CR 25/79 oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 roku w sprawie I CSK 66/ 10, z których uzasadnienia wynika, że synowie jako najbliżsi krewni osoby zmarłej, w rozumieniuart. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 rokuwraz z póżn zm. mają prawo współdecydowania o tym, kto może być pochowany w grobowcu, w którym spoczywa ich matka. Prawo to stanowi ich dobro osobiste tzw. kult pamięci osoby zmarłej i konieczne staje się w razie sporu rozstrzygniecie, którego materialnoprawną podstawą są przepisyart. 23 i 24 kc.W ocenie powodów, a w szczególnościR. J. (1)stanowiskoJ. J. (1)wyrażone w jego piśmie, należy traktować jako przejaw złośliwości skierowanej przeciwko ojcu i nie jest poparte żadnymi racjonalnymi argumentami. SynT. J., nie był nawet na pogrzebie swojej matki. SynJ. J. (1), kiedy ciężko zachorowała jego matkaJ. J. (4)mimo, iż mieszkał w tym samym budynku co rodzice, nie chciał pomagać ojcu w opiece nad nią.J. J. (1)stwierdził mianowicie, że: „on ma swoją rodzinę i nie ma na to czasu”. Tymczasem pomoc dlaR. J. (1)była bardzo potrzebna, aby mógł nadal pracować i zarabiać pieniądze na utrzymanie swoje i obłożnie chorej żony. W tej sytuacjiR. J. (1)musiał prosić znajomych o pomoc w opiece na żoną w czasie, gdy on musiał iść do pracy.J. J. (4)wymagała stałej opieki przez ostatnie dwa lata życia. Po śmierciJ. J. (4), to powód zajął się pochówkiem żony i zapewnieniem dla niej godnego miejsca spoczynku. Między zmarłą, a obecną żoną powoda nie było żadnych konfliktów ani antypatii. Pierwsza i druga żonaR. J. (1)nie znały się.R. J. (1)swą drugą żonę poznał już po śmierciJ. J. (4).A. J.jak iR. J. (1)cieszą się nieposzlakowaną opinią. Nie ma żadnych okoliczności, które mogłyby naruszyć dobro kultu pamięci osoby zmarłej już i pochowanej w przedmiotowym grobieJ. J. (4). Powodowie podnieśli też, że oboje są już w zaawansowanym wieku (R. J. (1)82 lata,A. J.70 lat) i sprawa ich pochówku po śmierci staje się coraz bardziej aktualna. Dla powodów, a w szczególnościR. J. (1)wspólny pochówek z pierwszą i drugą żoną jest sprawą naturalną, bardzo istotną ze względów osobistych i emocjonalnych.
Dla pozwanychJ. J. (1)iT. J., nieznanych z miejsca pobytu wyznaczono kuratora w osobie r.pr.K. S.k. 47.
Kurator ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych złożył odpowiedź na pozew (k.56-57), w której wniósł o oddalenie powództwa jako przedwczesnego i bezzasadnego oraz przyznanie mu wynagrodzenia według obowiązujących norm prawnych.
Kurator zaznaczył, że roszczenie jest przedwczesne, gdyż nie zostało poprzedzone podjęciem czynności polubownych w zakresie nawiązania kontaktu z pozwanymi i wypracowania porozumienia w sprawie prawa do spornego grobu, co uzasadnione jest potrzebą zachowania zasad współżycia i poszanowania rodzinnego określonych m.in. wart. 5 k.c.Bezsprzeczne pozwani zgodnie zart.10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959r.wraz z późn. zmianami mają prawo do współdecydowania o tym, kto może być pochowany w grobowcu, w którym spoczywa ich matka. Cyt. przepis określa osoby, którym przysługuje prawo do pochowania zwłok ludzkich, nie stanowiąc jednak materialnoprawnego źródła powstania prawa do grobu, nie mniej jednak, uwzględnia praktykę, a poniekąd zwyczaj, iż prawo do pochówku z uwagi na korelacje więzi winno należeć do decyzji osób z bliskiej rodziny. W przedmiotowej sprawie panujące relacje pomiędzy powodami, a pozwanymi nieznanymi z miejsca pobytu byty napięte, a nawet wygasły. Z przedłożonego oświadczeniaJ. J. (1)nie wynika jednoznacznie, aby pozwani przeciwstawiali się pochówku ich ojca, a wyłącznie mowa jest o osobach postronnych w tym szczególności o ojcu drugiej żony - powódkiA. J., z którym nie łączyła ich żadna więź czy nawet znajomość. Zatem na chwilę obecną nie ma żadnych podstaw, aby uznać powództwo za uzasadnione.
Na rozprawie w dniu 19.09.2018 roku - k. 64/2 kurator dodał, że powódkaA. J.nie posiada legitymacji czynnej w świetleart. 10 ust 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 r.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PowódR. J. (1)był żonaty zJ. J. (4), która zmarła w dniu 24.12.1995 r. Z małżeństwa zJ. J. (4)posiadał dwóch synówJ. J. (1)iT. J..
(dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 8, zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41 )
R. J. (1)opiekował się w ostatnich latach życia obłożnie chorą pierwszą żonąJ. J. (4). Chorowała ona na nowotwór i przez ostanie dwa lata życia wymagała ciągłej opieki.(...)powoda iJ. J. (4)- pozwani nie pomagali ojcu w opiece nad chorą matką.J. J. (1)wyraźnie podał, że będzie zajmować się swoją rodziną i pomocy ojcu nie udzieli.R. J. (1)podejmował w tym czasie zatrudnienie i na czas pobytu w pracy musiał inaczej organizować opiekę nad leżącą żoną. W opiece nad nią pomagała sąsiadkaZ. T.. Jeszcze w latach 90-tych pozwanyT. J.wyjechał do USA i założył tam rodzinę.J. J. (1)wyjechał do USA w 2002 roku.(...)zerwali kontakt z powodem. Przyczyną były kwestie finansowe związane z majątkiem poJ. J. (4). Pozwani sprzedali dom rodzinny budowany wspólnie przezR.iJ. J. (4)na nieruchomościJ. J. (4).
(dowód: zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
Po śmierci pierwszej żonyJ. J. (4)R. J. (1)samodzielnie zajął się organizacją jej pochówku. SynT.nie uczestniczył w pogrzebie matki.J. J. (1)był na pogrzebie, ale później zaniechał odwiedzenia grobu matki. Wobec braku wykupionej kwatery na cmentarzuJ. J. (4)została pochowana w użyczonym w tym celu grobie od osoby trzeciej.
(dowód: zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
W dniu 8.02.1996 roku powódR. J. (1)wykupił miejsce pod grobowiec czteroosobowy o numerze(...)na Cmentarzu Komunalnym wN.za 32.000 zł. Wybudował na wykupionym miejscu grobowiec na 4 miejsca pochówkowe, z pomnikiem granitowym za 15.100 zł.
(dowód: rachunek k. 9, umowa na wykonanie usługi k. 10, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
W dniu 5.10.1996 roku ciałoJ. J. (4)zostało ekshumowane i przeniesione do nowego grobowca.R. J. (1)bez wsparcia finansowego i organizacyjnego synów samodzielnie zajmował się tą kwestią. Samodzielnie wszystko sfinansował.
(dowód: dowód wpłaty k. 4, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
Już po śmierci pierwszej żonyJ. J. (4)powódR. J. (1)poznałA. J.. W dniu 24.10.1998 roku zawarł z nią drugi związek małżeński. Obie żony powoda nigdy się nie znały. PozwanyJ. J. (1)był na tym ślubie ojca. Był przeciwny temu związkowi.
(dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa k. 14, zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41 )
Od drugiego ślubu powódkaA. J.pomagała powodowiR. J. (1)w opiece nad grobemJ. J. (4). Razem dbali o czystość i porządek w otoczeniu grobu. Często go odwiedzali.
(dowód: zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41 )
W 2017 roku przy okazji remontu grobu tj. wykonania jego odwodnieniaR. J. (1)uzyskał od władz cmentarza komunalnego informacje o piśmie synaJ. J. (1)z dnia 18.12.2000 roku. W piśmie tymJ. J. (1)oświadczył w imieniu własnym i brataT. J., że „nie wyraża zgody na sprzedaż i ekshumowanie zwłok jego matkiJ. J. (4)jak również pochówku osób postronnych w tym również ojca drugiej żonyA. J.w grobie w kwaterze(...)”.
(dowód: kserokopia pisma z dnia 18.11.2000 roku k. 13, zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41 )
Wobec tego pismaJ. J. (1)administrator Cmentarza poinformował powodaR. J. (1), że wobec zaistniałego konfliktu rodzinnego wstrzymuje wszelkie działania dotyczące grobowca nr 29 w kwaterze 90, do czasu dojścia stron do porozumienia.
(dowód: pismo z dnia 18.01.2018 roku Administracji Cmentarza Komunalnego k. 12, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
Powodowie nadal dbają o grób ŚPJ. J. (4). Przynoszą kwiaty, myją pomnik. Grób jest uporządkowany i zadbany. Powodowie wykonali remont grobowca, który podciekał wodą. Odnowili chodniczki przy grobowcu. Pozwani nie odwiedzają grobuJ. J. (4)do kilkunastu lat, nie interesują się jego stanem technicznym.
(dowód: zeznania świadkaZ. T.k. 64-65 00:15:27, zeznania świadkaM. W.k. 65 00:34:14, zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
Obecnie powodowie są w zaawansowanym wieku.R. J. (1)ma 82 lata, aA. J.70 lat. Chcą zostać pochowani razem w grobie nr 29, kwaterze 90 na Cmentarzu Komunalnym wN.. Z racji wieku zależy im na uregulowaniu prawa do grobu. Po remoncie w grobie pozostały wolne dwa miejsca pochówkowe.
(dowód: zeznania powodaR. J. (1)k. 66 0:52:36, zeznania powódkiA. J.k. 66-67 1:12:41)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych dokumentów przedłożonych przez powodów, zeznań świadków i powodów.
ŚwiadkowieZ. T.,M. W.oraz powodowieR. J. (1),A. J.zeznawali szczerze, logicznie i spójnie. W/w świadkowie i powodowie zbieżnie i wyczerpująco przedstawili sytuację rodzinnąR. J. (1), jego stosunki z synami, to w jaki sposób zajął się pochówkiem pierwszej żony i to kto i w jaki sposób opiekuje się spornym grobem.

Sąd zważył co następuje:
PowództwoR. J. (1)zasługuje na uwzględnienie. PowództwoA. J.nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do powództwaA. J.to nie posiada ona legitymacji czynnej w tej sprawie.
Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze specyficzną wiązką uprawnień zarówno materialnych, jak i niematerialnych zwaną prawem do grobu. Jak trafnie wskazuje Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie (m.in. w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I CSK 66/10, LEX nr 738085) elementy osobiste prawa do grobu mają charakter przeważający i są związane z określoną osobą. Jako prawa osobiste są niezbywalne i niedziedziczne. Prawo do grobu jest jednym z samoistnych prawa majątkowych, co do którego nie ma zakazu ustawowego jego zbywalności ani wyłączenia dziedziczenia, jedynie wtedy gdy miejsce na cmentarzu i grób został urządzony przez osobę pozostającą przy życiu i jest wolny (nikt nie został w nim pochowany). Jeśli natomiast w grobie spoczęły już zwłoki określonej osoby uprawnionej do pochowania, to na skutek pochówku następuje zdominowanie uprawnień majątkowych przez niemajątkowe, w związku z czym dopuszczalność rozporządzenia prawem do grobu wygasa. Z tą chwilą nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych od osobistych. Prawa majątkowe tracą swoją odrębność, nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania przez dotychczasowy podmiot, a to ze względu na prawo do grobu pozostałych uprawnionych, którego źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie. Jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy,art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłychma takie znaczenie, że określa osoby, którym przysługuje prawo do pochowania w grobie ( a nie prawo do grobu ), nie stanowi jednak samoistnego, materialnoprawnego źródła powstania prawa do grobu. Od momentu pogrzebania w grobowcu pierwszej osoby, osoby jej bliskie nabywają prawo do tego grobu rozumiane jako wiązka różnorodnych uprawnień, które co do zasady podlegają wspólnemu wykonaniu przez wszystkich uprawnionych i to niezależnie od tego, komu przypada administracyjny status dysponenta grobu i kto ten grób opłaca. Od tego momentu prawo do grobu nie podlega już rozporządzeniu.
Jeżeli w grobie wielomiejscowym pochowana została choćby tylko jedna osoba zmarła, osobom bliskim tej osoby przysługuje uprawnienie do dokonywania na jej grobie czynności kultu pamięci zmarłego, niezależnie od faktycznego zakresu i częstotliwości korzystania z tego uprawnienia. W takim wypadku członkowie rodziny są współuprawnionymi (chyba, że zrzekliby się tego prawa na rzecz innych uprawnionych). Z tym uprawnieniem o charakterze osobistym niewątpliwie wiąże się to, co leży u podstawart. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych(tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r., 118, poz. 687 z późn. zm.). Przepis ten określa wyłącznie osoby, którym przysługuje prawo pochowania zwłok, a więc to uprawnienie, które stanowi istotę niemajątkowego elementu prawa do grobu. Innymi słowy, skoro przepisart. 10określa wyłącznie osoby uprawnione do pochowania zwłok, a jest to element składowy prawa do grobu, to w sposób pośredni określa on uprawnienia do dysponowania grobem (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1978 r., III CZP 56/78, OSNC 1979/4/68; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1996 r., I CRN 53/96, Lex nr 750269). Z mocyart.10 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych(Dz.U. z 2000r. nr 23, poz.295) prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie: 1) pozostały małżonek(ka), 2) krewni zstępni, 3) krewni wstępni, 4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.
Na chwilę obecną w grobie nr(...)na Cmentarzu Komunalnym wN.pochowana jest wyłącznieJ. J. (4).A. J.nie jest w stosunku do niej osobą bliska według katalogu wymienionego wart. 10 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych(Dz.U. z 2000r. nr 23, poz.295).A. J.posiadałaby legitymację czynną w tej sprawie – prawo do rozporządzenia grobem dopiero w sytuacji pochowania w tym grobie jej męża powodaR. J. (1). TymczasemR. J. (1)żyje.
Obecnie wolnymi miejscami w grobie nr(...)na Cmentarzu Komunalnym wN.może dysponować tylkoR. J. (1)i pozwani, skoro w spornym grobie leżyJ. J. (4)( pierwsza żonaR. J. (1)i matka pozwanych).
Mając na uwadze także na uwadze powyższe rozważania dotyczące istoty i treść prawa do grobu nie ulega wątpliwości, że powódR. J. (1)nie może samodzielnie dysponować grobem nr(...)na Cmentarzu Komunalnym wN., bez porozumienia z pozwanymi.
Powództwo o ustalenie prawa do dysponowania grobem, jak każde inne powództwo o ustalenie ma swą podstawę w treściart. 189 k.p.c.i musi dotyczyć określonego prawa lub stosunku prawnego. Powoda obciążał - na mocyart. 189 k.p.c.- obowiązek wykazania interesu prawnego przy ustalaniu prawa do dysponowania ww. grobem. Kurator ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych wskazywał na brak podstaw do uznania powództwa za zasadne, skoro z oświadczeniaJ. J. (1)przedłożonego przez powoda z 2000 roku nie wynika aby sprzeciwiali się pochówkowi w spornym grobie osoby ojca.
Interes prawny, o którym mowa wart. 189 k.p.c., jest rozumiany jako taki interes, który wynika z konkretnego stosunku prawnego istniejącego między stronami procesu, w ramach którego powstał spór lub niepewność co do istnienia określonego prawa lub stosunku prawnego, wymagający rozstrzygnięcia, którego nie można uzyskać w inny sposób niż w drodze powództwa o ustalenie. Odnosząc to do niniejszej sprawy, oznacza to konieczność ustalenia, że między stronami zachodzi taki stosunek prawny, który wymaga wydania przez sąd rozstrzygnięcia o charakterze ustalającym. Taki stosunek prawny mógłby przy tym wynikać bądź z uprawnień majątkowych, zwłaszcza na tle umowy z art. 7 ustawy, bądź niemajątkowych, wynikających z przepisów o ochronie dóbr osobistych. Zdaniem Sądu, oczywiste jest, że powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia jego prawa do spornego groby, skoro pozwanyJ. J. (1)w imieniu własnym i brataT. J.złożył w administracji cmentarz pismo, w którym sprzeciwia się pochówkowi osób postronnych w tym ojca drugiej żonyA. J., które to uprawnienie składa się przecież na treść szeroko rozumianego prawa do grobu. Domagając się ustalenia oznaczonego w pozwie prawa, powód powołał się na umożliwienie mu ewentualne pochowane się w tym grobie obok żony pierwszej żony, wnioskując o możliwość pochowania razem z nim też drugiej żonyA. J.. Samo oświadczcie z k. 13 złożone przez pozwanegoJ. J. (1)jest niejednoznaczne co do osób, które pozwani wykluczają w pochówku w spornym grobie. W oświadczeniu istnieje odwołanie do „osób postronnych”. Trudno określić kogo pozwani rozumieją w tym pojęciu, czy nie dotyczy ono również osoby ojca -R. J. (1), z którym pozostają w konflikcie. Interes prawny powoda w żądaniu ustalenia prawa do dysponowania spornym grobem wynika też z postawy jaką po tym oświadczeniuJ. J. (1)zajęła administracja cmentarza, wstrzymując się od wszelkich działań dotyczących spornego grobowca do czasu rozwiązania sporu rodzinnego.
W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienia zarzut kuratora, iż powództwo powodaR. J. (1)jest przedwczesne, bo nie podjęto czynności polubownych i kontaktu z pozwanymi. Jak wynika z ustaleń tej sprawy pozwani pozostają z powodem w konflikcie rodzinnym, zerwali z nim jakąkolwiek styczność, nie podali mu nawet swoich danych adresowych. W tej sytuacji niemożliwym było podjęcie jakikolwiek czynności mediacyjnych. Co więcej z racji istniejącego konfliktu rodzinnego istnieje zdaniem Sądu po stronie powodaR. J. (1)interes prawny w żądaniu ustalenia prawa do dysponowania grobem właśnie z uwagi na postawę pozwanych, którzy są ojcu nieprzychylni. Samo pismoJ. J. (1)z 2000 roku do Administracji Cmentarza świadczy o jego złej woli, skoro nie brał udziału w organizacji pochówku matki i obecnie nie kultywuje pamięci po niej, zaprzestał odwiedzenia jej grobu. Podobną postawę przejawia pozwanyT. J..
Mając powyższe na uwadze Sąd ustalił, że powódR. J. (1)posiada prawo do dysponowania miejscami wolnymi w grobie nr(...)położonym na Cmentarzu Komunalnym wN.poprzez pochowanie w nim swojej osoby i osoby drugiej żony tj.A. J..
Zważyć należy, iż prawo do pochówku wspólnie ze zmarłą żoną jest uznawane w polskiej tradycji za jedno z kardynalnych praw jednostki i w normalnych małżeństwach to prawo jest w pełni respektowane. Powód był dwukrotnie żonaty, a z okoliczności tej sprawy wynika, że zarówno z pierwszą jak i drugą żoną żył - żyje w poprawnych relacjach małżeńskich. Kobiety te się nie znały wcześniej. Trudno zatem powodowi odmówić prawa do wiecznego spoczynku z dwiema ważnymi mu kobietami, tym bardziej, że grób, w którym już spoczywa pierwsza żona został przez niego całkowicie sfinansowany. Ponadto to tylko powód i jego druga żona dbają o ten grób i kultywują pamięć po zmarłejJ. J. (4). Pozwani nie przejawiają żadnych aktów kultywacji pamięci zmarłej matki, a złożone przezJ. J. (1)oświadczenie należy potraktować, jako chęć utrudnienia ojcu rozporządzenia spornym grobem, podyktowane tylko czystą złośliwością.
W związku z faktem, iż powództwo powodówR. J. (1)iA. J.zostało uwzględnione jedynie częściowo - tylko w stosunku do powodaR. J. (3), Sąd w punkcie IV sentencji wyroku - na podstawieart. 100 k.p.c.- zniósł wzajemnie koszty procesu między stronami, tj. koszty wynikające z zastępstwa prawnego powodów przez pełnomocnika z wyboru oraz dotyczące uiszczonej opłaty od pozwu w kwocie 600 zł. W związku z częściowym przegraniem sprawy przez pozwanych koszty kuratora ustanowionego dla nieznanych z miejsca pobytu według stawek taryfowych Sąd wypłacił ze środków SP.

SSO Monika Świerad