Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 414/18
Data wyroku: 2018-12-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Barbara Dziewięcka, Cezary Klepacz

Sygn. akt II Ca 414/18

POSTANOWIENIE
Dnia 6 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Cezary Klepacz (spr.)
Sędziowie:SO Barbara Dziewięcka
SO Elżbieta Ciesielska
Protokolant:  stażysta Patrycja Bogdańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy
z wnioskuJ. R. (1)iH.R.
z udziałem:T. P., Skarb Państwa –Krajowego Ośrodka (...)Oddział Terenowy wK., Powiatu(...), Skarb Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział wK.iJ. R. (2)
o rozgraniczenie
na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt I Ns 206/16
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić odJ. R. (1)iH.R.na rzeczJ. R. (2)kwoty po 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 414/18

UZASADNIENIE
W dniu 19 kwietnia 2011 rokuJ. R. (1)iH. R.wnieśli o dokonanie rozgraniczenia stanowiącej ich własność nieruchomości, położonej w miejscowościB., gminaN., oznaczonej jakodziałka ewidencyjna numer (...), dla której W Sądzie Rejonowym w Jędrzejowie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), a położonymi w tej samej miejscowości nieruchomościami, oznaczonymi jako działki ewidencyjne o numerach: 601, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), dla których prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).  Wnioskodawcy żądali wyznaczenia zachodniej granicy ich działki wzdłuż linii oznaczonej kolorem czerwonym na szkicu granicznym biegłejB. B. (1), która, jak twierdzili, ukształtowana została jeszcze przed wzniesieniem przygranicznych budynków mieszkalno-gospodarczych, a jej późniejsza zmiana nastąpiła wskutek bezprawnego zajęcia obszaru przez uczestniczkęJ. R. (2). Nie była kwestionowana przez wnioskodawców granica wschodnia, wyznaczona linią koloru czerwonego na szkicu granicznymJ. O. (1).
UczestniczkaJ. R. (2)– aktualna właścicielka działek onumerach ewidencyjnych (...), żądała stwierdzenia zasiedzenia przygranicznych pasów gruntu, postulując wyznaczenie granicy wzdłuż linii oznaczonej kolorem niebieskim na szkicuB. B. (1), podnosząc że tak granica przebiegała od wielu lat, co najmniej od czasu wzniesienia przez ojca uczestniczki budynku mieszkalnego przy granicy.
UczestnicyK. M. (1),R. M. (1)iH. M., z uwagi na przeniesienie w dniu 25 października 2016 roku udziałów we współwłasnościdziałki nr (...)na rzeczJ. R. (2), zostali zwolnieni od udziału w sprawie.
UczestnikT. P.– właścicieldziałki gruntu nr (...)– wniósł o rozgraniczenie według linii oznaczonej kolorem czerwonym na szkicu granicznymJ. O. (1).
Ponieważ wyznaczenie granic pomiędzy wskazanymi działkami miało nastąpić na całym ich przebiegu, Sąd Rejonowy uznał, że będzie to oddziaływać również na granicę zdziałkami ewidencyjnymi o numerach (...), gdyż końcowe punkty granicy wschodniej i zachodniejdziałki nr (...)są elementem granicy tych działek i dlatego wezwał do udziału w sprawie: Skarb Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, który nie sprzeciwił się rozgraniczeniu, o ile będzie ono przeprowadzone z uwzględnieniem wywłaszczenia części nieruchomości pod drogę i Powiat(...).
Decyzją z dnia 20 stycznia 2016 roku Wójt GminyN.orzekł o rozgraniczeniudziałki nr (...)z działkami o numerach: 601, 403/2 i 600 przez punkty: 208, 160, 137, 161, 162, F, zgodnie z protokołem granicznym z dnia 4 sierpnia 2015 roku.
W dniu 29 stycznia 2016 rokuJ. R. (2), sprzeciwiając się tej decyzji, wniosła o przekazanie sprawy do sądu. Takie żądanie złożyli też w dniu 22 lutego 2016 rokuH.iJ.małżonkowieR..
Sąd Rejonowy w Jędrzejowie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2017 roku, sygn. akt I Ns 206/18, rozgraniczył nieruchomość stanowiącą współwłasność, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej,J. R. (1), s.J.iR.orazH.S.R., c.A.iD., położoną w miejscowościB., gminaN., oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), dla której urządzona jestksięga wieczysta nr (...), z położonymi w tej samej miejscowości nieruchomościami, oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki o numerach: 600 i 403/2, stanowiącymi własnośćJ. R. (2), c.S.iK., dla których urządzona jestksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własnośćT. P., s.H.iL., dla której urządzona jestksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własność Skarbu Państwa –Krajowego Ośrodka (...)Oddział Terenowy wK., dla której urządzona jestksięga wieczysta nr (...), stanowiącą własność Skarbu Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział Terenowy wK., dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej mi zbioru dokumentów, 428, stanowiącą własność Powiatu(...), dla której urządzona jestksięga wieczysta nr (...), wzdłuż linii czarnej, biegnącej przez punkty: 199-29-201-153-154-202-203-204-2-5-64-1-162-161-137-160-209-199 na mapie sporządzonej przez geodetęB. B. (1), zaewidencjonowanej przez Starostę(...)za numerem(...).2017.(...)(pkt 1.); stwierdził, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2.); nie obciążył wnioskodawcy i uczestników kosztami sądowymi (pkt 3.).
Sąd ten dokonał następujących ustaleń:
W 1958 roku, pod kierownictwem geodetyJ. O. (2), rozpoczęły się prace mające na celu ustalenie stanu władania nieruchomości położonych we wsiB., w nawiązaniu do planu sporządzonego w 1942 roku. W ramach pracy sporządzono mapę ewidencyjną. Całość dokumentacji złożono w formie operatu pomiarowego, zaewidencjonowanego pod numerem 247/2/101/63.
W latach 1965-1966S. M.– ojciecJ. R. (2)nadziałce oznaczonej nr (...)wzniósł przy granicy zdziałką nr (...)murowany budynek gospodarczo-mieszkalny, a w 1967 rokuA. R., posiadającydziałkę nr (...), wybudował na niej budynek mieszkalny, przysuwając go do ściany budynkuS. M..(...)te rozdzielał częściowo płot drewniany i płot z siatki o nieokreślonym przebiegu.
Decyzją z dnia 23 maja 1974 roku Naczelnik Powiatu wJ.stwierdził, żeS. M.iK. M. (2)stali się z dniem 4 listopada 1971 roku współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, nieruchomości położonych w miejscowościB., oznaczonych jako działki ewidencyjne o numerach: 72, 116, 266/1 i 266/2.
Decyzją z dnia 23 maja 1975 roku stwierdzono z kolei, żeA. R.iM. R.stali się z dniem 4 listopada 1971 roku współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, nieruchomości położonej w miejscowościB., oznaczonej jako działka ewidencyjna numer 74/1, a decyzją z dnia 28 maja 1974 roku – żeJ. P.stała się z dniem 4 listopada 1971 roku właścicielką nieruchomości położonej w tej samej miejscowości, oznaczonej jakodziałka ewidencyjna numer (...). Na podstawie umów z dnia 16 grudnia 1980 roku i z dnia 28 grudnia 1982 roku o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego,działki o numerach (...)stały się własnościąH. P..
Decyzją z dnia 3 września 1979 r. Naczelnika GminyN.O.stwierdzono, że współwłaścicielami nieruchomości położonej we wsiB., w tym działki o powierzchni 1,78 ha, oznaczonej w ówczesnej w ewidencji gruntów numerem 73, stali sięJ., s.A.iA.orazR., c.A.iJ.małżonkowieR..
W 1977 roku dokonano podziału m.in.działki nr (...)na działki o numerach: 73/1, powierzchni 0,013 ha i 73/2, powierzchni około 1,77 ha orazdziałki numer (...)nadziałki o numerach (...).Działki nr (...)zostały decyzją z dnia 10 lutego 1976 roku, numer(...).I-6221b/2/76, wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na poszerzenie drogi. W 1980 roku dokonano podziałudziałki nr (...)na działki dwie działki.
W 1985 roku na terenie wsiB.rozpoczęły się prace nad aktualizacją ewidencji gruntów. W ich trakcie nie odnaleziono punktów poligonowych dotyczących osnowy geodezyjnej IV klasy, które zostały zniszczone.Działka nr (...)oznaczona została numerem 404, działki powstałe z podziałudziałki nr (...)oznaczono numerami 403 i 600, adziałki o numerach (...)scalono, oznaczając numerem 601.
Umową z dnia 17 października 1979 rokuJ. R. (3)iR. R. (3)przekazali na współwłasność, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej,J. R. (1)iH. R.nieruchomości położone w miejscowościB., oznaczone jakodziałki ewidencyjne o numerach (...).
H. P.zmarł, a spadek po nim nabyli żonaL. P.i synT. P..
W latach 1996-1997 od strony południowej budynku mieszkalnegoJ. R. (2)wzniosła dobudówkę.
W 2000 roku dokonano podziałudziałki nr (...)nadziałki o numerach (...). Decyzją z dnia 14 kwietnia 2000 roku Starosta(...)przyznałJ. R. (2)na własnośćdziałkę nr (...).
Decyzją z dnia 8 maja 2000 roku Wójt GminyN.nadał na współwłasnośćJ. R. (2),H. M.,S. M.po1/3 częścidziałkę nr (...).S. M.zmarł w dniu 3 sierpnia 2005 roku. Spadek po nim nabyliK. M. (1)iR. M. (1)po ½ części.
W 2003 roku od strony północnej budynku mieszkalnegoJ. R. (2)rozpoczęła budowę kolejnej dobudówki w linii wschodniej ściany swojego budynku mieszkalnego.  Za częścią zabudowaną nieruchomości uprawiane są rolniczo.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji zważył, co następuje:
Przebieg granicy pomiędzydziałkami o numerach (...)został ustalony zgodnie przez uczestników, w oparciu o linię i punkty wyznaczone przez biegłegoJ. O. (1). Należało wobec tego przyjąć, że jest to stan ostatniego spokojnego posiadania.
Wyznaczenie granicy zdziałką numer (...)było możliwe w oparciu o istniejący operat wywłaszczeniowy, a granica zdziałką nr (...)nie była kwestionowana.
Sporna pozostawała zachodnia granicadziałki nr (...).
Pierwotnymi tytułami własności nieruchomości stanowiących obecnie działki o numerach: 403/1, 403/2, 404, 600 i 601 były decyzje wydane w trybieustawy z dnia 26 października 1971 rokuo uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W pierwszej kolejności należało zatem wyznaczyć linię odpowiadającą zakresowi samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, za wyjątkiem obszaru na granicydziałek nr (...)zabudowanego pierwszymi budynkami, nie pozwolił na bezsporne i dokładne ustalenie zakresu posiadania w tej dacie. Jak wynika z zeznań świadków i uczestników, wymienione posesje były rozgrodzone, ale nie sposób, wobec rozbieżnych stanowisk, ustalić przebiegu linii ogrodzenia. Oznaczona na szkicu granicznymK. B. (1)z 2003 roku linia płotu, na którą powoływali się uczestnicy, biegnie w południowej części lekko skośnie jedynie na krótkim odcinku od punktu 19 do punktu 20. W pozostałym zakresie biegnie równo z licem budynku nadziałce (...). Załamanie tego ogrodzenia nie pojawia się już na mapie sytuacyjno-wysokościowej z 2005 rokuR. M.. Świadkowie nie byli w stanie spójnie i zbieżnie określić dokładnego położenia płotów i ogrodzeń. Zeznania wnioskodawców nie znajdują natomiast potwierdzenia w innym materiale dowodowym. Ponadto ich wyjaśnienia co do sporządzania protokołu granicznego przezU. S. (1)różnią się znacząco od zeznań tej osoby jako świadka. Wnioskodawcy wskazywali, że złożyli podpisy na niewypełnionym formularzu protokołu granicznego, gdy tymczasem podpisy te widnieją aż w pięciu miejscach, również w miejscu szkicu graficznego, a takie działanie byłoby nielogiczne. Ponadto biegła stabilizowała ustalone w protokole punkty graniczne na gruncie. Nie wiadomo zatem dlaczego wnioskodawcy nie protestowali przeciwko takim działaniom, skoro nie przyjmowali tych punktów jako rozgraniczających.
Nie sposób ustalić zakresu posiadania w oparciu o dokumentację geodezyjną. Jak wynika z treści dokumentów tworzonych podczas aktualizacji ewidencji, punkty osnowy zaznaczone w operacie z założenia ewidencji uległy zniszczeniu. Nie było zatem możliwe, co potwierdziła biegłaB. B. (2), dokładne odtworzenie punktów znajdujących się na liniach granicznych. Nie można było okazać na gruncie punktów pomierzonych z końcem lat 50. i z początkiem 60.
Nie mogły posłużyć do ustalenia granicy operaty z podziałudziałki nr (...)oraz z podziałudziałki nr (...). Dokonując podziału nieruchomości, geodeta przyjmuje jedynie granice zewnętrzne, co nie stanowi ustalenia granicy, tego bowiem dokonuje się jedynie w celu rozgraniczenia, tj. określenia granicy nieruchomości wg stanu prawego. Procedura podziału nie służy rozwiązywaniu wszystkich problemów ewidencyjnych, jakie wyłaniają się na tle analizy danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Decyzja o podziale nieruchomości ustala jedynie prawną granicę w zakresie odcinka dzielącego nieruchomość. W rozpoznawanej sprawie granica zdziałką nr (...)była w postępowaniach podziałowych granicą zewnętrzną, a zatem nie ustalały jej przebiegu decyzje podziałowe. Z tego względu oddalono wniosekJ.iH.małżonkówR.o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma, jako niemającego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Ponadto kwestionowany przez nich operat nie zawierał podpisu wnioskodawczyni, co dodatkowo dyskwalifikowało jego ustalenia nawet co do ostatniego spokojnego posiadania.
Sąd nie uwzględnił zgłoszonego przezJ. R. (2)zarzutu zasiedzenia przygranicznych pasów gruntu, albowiem uczestniczka nie wykazała przesłanki dobrej wiary, a zatem nabycie własności przez zasiedzenie mogło nastąpić dopiero po upływie 30 lat, brak natomiast dowodu co do przebiegu granicy w roku 1987 lub wcześniej. Wszelkie dobudówki będące trwałym wyznacznikiem zakresu posiadania powstały dopiero w latach 90. i później.
W takiej sytuacji konieczne było sięgnięcie po kolejne kryteria rozgraniczenia zart. 153 k.c.
W trakcie poprzedniego postępowania rozgraniczeniowego, dotyczącego co prawda jedynie części zachodniej granicydziałki nr (...),J. R. (2)orazJ. R. (1)iH. R.podpisali protokół graniczny określający wspólnie ustalony przebieg granicy. Dokument ten nie stanowił ugody, ale mógł być podstawą wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości przez właściwy organ administracji i pozwolił na uchwycenie stanu bezkonfliktowego posiadania granicznych części gruntów. Składając podpisy w protokole zawierającym jedną linię graniczną, strony ustaliły spokojny stan posiadania. Tak ustalony przebieg granicy odpowiadał na obszarze rolnym zakresowi użytkowania. Zgodnie z tym ustalono przebieg granicy pomiędzydziałkami o numerach (...).
Tak ustalone granicedziałki nr (...)mają miary najbardziej zbliżone do wskazanych w operacie z założenia ewidencji gruntów. Również powierzchnia tej działki w takich granicach jest najbardziej zbliżona do powierzchni ustalonej podczas założenia ewidencji, przy uwzględnieniu postępowania wywłaszczeniowego w 1977 roku.
W apelacji od tego orzeczenia wnioskodawcy zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na uporczywym naruszaniudziałki nr (...)przezJ. R. (2), zajęciu pasa gruntu i m.in. wybudowanie na nim budynków, wykonywaniu prac geodezyjnych przez biegłą sądowąB. B. (1)niezgodnie z aktem notarialnym zakupu gospodarstwa, a także powielanie błędów poprzedników, tj. geodetów:J. R. (4),U. S. (1),J. S.,J. O. (1)oraz naruszenie prawa procesowego, polegające na lekceważeniu wniosków i powiadomień składanych do Sądu przez skarżących.
Wniesiono o dopuszczenie dowodu:

1
z zeznańH. M.(k.18 i 23 opinii technicznej operatuJ. O. (1)nr(...)- (...)z dnia 26 października 2013 r.);

2
z opinii biegłego grafologa w celu ustalenia, czy podpisy figurujące w operacie nr ewid.(...)- (...)dotyczącym podziałudziałki nr (...)i w operacie nr ewid.(...)-11/92 dotyczącym aktualizacji ewidencji gruntów we wsiB.zostały nakreślone przezJ. R. (1), a także zbadanie wieku dokumentacji z operatu nr(...)-11/92 dotyczącego aktualizacji ewidencji gruntów we wsiB.;

3
z aktu notarialnego nr 116/913 zakupu gospodarstwa, w tymdziałki nr (...).

Wskazując na to, wnioskodawcy wnieśli o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wezwani do sprecyzowania wniosków apelacji w zakresie żądanej zmiany zaskarżonego postanowienia, to jest określenia, według jakich konkretnie punktów i na jakim szkicu lub mapie rozgraniczenie powinno być ich zdaniem dokonane, wnioskodawcy przedstawili szkic polowy z opinii biegłej sądowejB. B.z naniesionymi punktami granicznymi ujawnionymi na szkicu do operatu nr ewid.(...)- (...)z dnia 11 grudnia 2003 r. sporządzonym przez geodetęK. B. (1)do sprawy o sygn. akt I C 78/2002 (wznowienie granic pomiędzydziałkami nr (...)). Wskazali, że punkty dodane przez nich to słupek istniejącego w dacie wykonywania czynności ogrodzenia (pkt 19), studnia posadowiona przy ogrodzeniu, od południowej strony pierwotnego budynku; punkty połączono czarno-czerwoną liną do starej stodoły i dalej w linii prostej do szosy naK., do punktu zaznaczonego na szkicuB. B.nr 159, który był zaznaczony w aktualizacji z 1985 r., gdzie szerokość ich działki wynosiła 24,10 m i taką zachowano do dnia 24 lipca 2015 r. Zaznaczono także na szkicu czarno-czerwoną linią odcinek granicy wschodniejdziałki nr (...)na odcinku od punktu 160 do drogi przez wieś – zaznaczony na szkicu biegłejB. B.linią przerywaną, oznaczając go nr 210.
Według skarżących, szerokość działek przy drodze przez wieś powinna być jednakowa i wynosić: dla działek o numerach nr 402 i nr 600 – 24,16 m, dladziałki nr (...)m, dladziałki nr (...)m.
Takie żądanie wnioskodawcy podtrzymali w dalszym postępowaniu (k.413, 430).
J. R. (2)wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego (k.413v.), Powiat(...)pozostawił apelację do uznania Sądu (k.430), a pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie.
W postępowaniu apelacyjnym, w oparciu o dane zawarte w opinii technicznej geodetyJ. O. (1)(tom II dokumentacji technicznej sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na podstawie postanowienia Wójta GminyN.z dnia 20 czerwca 2011 r., znak: GN.6830.3.2011), ustalono dodatkowo, co następuje:
Decyzją Naczelnika GminyN.O.z dnia 31 sierpnia 1979 r. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwagospodarstwo rolne (...)małżonkówM., przy czym przekazującym przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0.3000 ha.
W wyniku aktualizacji ewidencji gruntów dla wsiB., wg operatu nr ewid.(...)-11/92, dotychczasowejdziałce nr (...)powierzchni 0,7100 ha przyporządkowany został numer 403 o, adziałce nr (...)o powierzchni 0,1900 ha – numer 600. Decyzją Wojewody(...)z dnia 9 sierpnia 1993 r, znak: GP.VI.A-(...), Skarb Państwa przekazał do zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa m.in.działkę nr (...), która następnie została podzielona, wg mapy o nr ewid.(...)- (...), nadziałki: nr (...)o powierzchni 0,4100 ha, dla której założono w dniu 7 września 2006 r.księgę wieczystą nr (...), a w niej jako właściciela ujawniono Skarb Państwa – Agencję Nieruchomości Rolnych i nr 403/2 o powierzchni 0,3000 ha, którą Starosta(...)decyzją z dnia 14 kwietnia 2000 r., znak:(...), przyznałJ. R. (2)(była to działka, do której rodzicom uczestniczki –S.iK.małżonkomM.przysługiwało prawo użytkowania z tytułu przekazaniagospodarstwa rolnego (...)).
W wyniku aktualizacji ewidencji gruntów dla wsiB., wg operatu nr ewid.(...), dotychczasowejdziałce nr (...)o powierzchni 1,77 ha przyporządkowany został nowy numer 404, a powierzchnia tej działki została zmieniona na 1,73 ha.
W ramach tej samej aktualizacji ewidencji gruntów, dotychczasowedziałki o numerach (...), których właścicielem na podstawie umów o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego stał sięH. P., zostały scalone do działki nr 601o powierzchni 1,89 ha.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
SądR.prawidłowo uznał, że skoro pierwotnymi tytułami własności dla nieruchomości wnioskodawców i nieruchomości sąsiednich (położonych po wschodniej i zachodniej stroniedziałki nr (...)) były decyzje wydane w trybieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. nr 27, poz. 250 z późn. zm.), to należało w pierwszej kolejności podjąć próbę ustalenia granicy prawnej, stosownie do zakresu posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 r., kiedy nastąpiło nabycie z mocy prawa ich własności (art. 1w zw. z art. 21 tej ustawy).
Okazało się to jednak niemożliwe, albowiem zebrane dowody nie pozwoliły jednoznacznie ustalić zakresu posiadania w tej dacie. Działki oznaczone obecnie numerami 404 i 600 były rozgrodzone, ale nie wiadomo, jak dokładnie przebiegała linia ogrodzenia. Oznaczona na szkicu granicznymK. B. (1)z 2003 roku linia płotu, na którą powołują się wnioskodawcy, biegnie od punktu 19, ale lekko skośnie i tylko na krótkim odcinku, do punktu 20, usytuowanego na linii stanowiącej przedłużenie ściany pomiędzy budynkami na sąsiadujących działkach (k.107 tomu I dokumentacji technicznej sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na podstawie postanowienia Wójta GminyN.z dnia 20 czerwca 2011 r., znak: GN.6830.3.2011). Takiego załamania ogrodzenia nie ma już na mapie sytuacyjno-wysokościowej z 2005 roku (k.111 tomu I powołanej dokumentacji technicznej). Składając wyjaśnienia do opinii pisemnej, biegłaB. B. (1)podała (k.429-429v.), że numerem 19 w operacie biegłegoK. B.oznaczono jedynie punkt sytuacyjny, w związku z wyznaczeniem od strony zachodniej granicy międzydziałką nr (...), adziałką nr (...). Dokonując takiego podziału nieruchomości, geodeta nie ustala dokładnie jej granic zewnętrznych, jak czyni to w postępowaniu rozgraniczeniowym. Decyzja o podziale nieruchomości ustala jedynie prawną granicę w tym zakresie, a nie w odniesieniu do granic zewnętrznych dzielonej nieruchomości. Odwołanie się zatem do operatu geodetyK. B.jest nieuprawnione.
Nie może też mieć decydującego znaczenia dla ustalenia faktycznego przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi obecnie jako działki nr 600 i nr 404 oświadczenieH. M.złożone przy czynnościach pomiarowych w dniu 26 października 2013 r., że granica pomiędzy nieruchomościami przebiegała w linii prostej po licu najstarszego budynku, tj. stodoły, albowiem taki przebieg granicy, jeżeli nawet istniał, uległ zmianie już w drugiej połowie lat 60. ubiegłego wieku, kiedy ojciecJ. R. (2)wzniósł budynek gospodarczo-mieszkalny nadziałce nr (...)(obecnie nr 600), a posiadający sąsiedniądziałkę nr (...)A. R., wybudował na niej w 1967 roku budynek mieszkalny, dostawiając go do ściany wzniesionego wcześniej budynkuS. M., akceptując taki stan posiadania.
Rozgraniczenie nie może zatem nastąpić wzdłuż linii czerwonej wyznaczonej punktami: 150-151-152 i 155-156-157-158-2 na szkicu granicznym geodetyJ. O. (1)(k.50 tomu II dokumentacji technicznej sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na podstawie postanowienia Wójta GminyN.z dnia 20 czerwca 2011 r., znak: GN.6830.3.2011), albowiem opiera się ono na hipotetycznym założeniu, że granica posiadania w dniu 4 listopada 1971 r. przebiegała, za wyjątkiem ściany rozdzielającej budynki mieszkalne, oznaczonej linią łączącą punkty 153-154, wzdłuż linii stanowiącej przedłużenie wschodniej ściany stodoły nadziałce nr (...)(obecnie nr 600), wyznaczonej punktami: 156-157.
Nie można ustalić zakresu posiadania w oparciu o dokumentację geodezyjną.
Już z opinii biegłej geodetyJ. S., złożonej w sprawie o sygn. akt I C 92/10 Sądu Rejonowego w Jędrzejowie, wynika (k.57 i 63v. tych akt), że na podstawie materiałów geodezyjnych nie da się określić jednoznacznie granicy prawnej pomiędzydziałką nr (...), a sąsiednimi działkami o numerach: 600, 403/2 i 403/1.
Punkty osnowy zaznaczone w operacie z założenia ewidencji gruntów uległy zniszczeniu. Nie było możliwe dokładne odtworzenie punktów znajdujących się na liniach granicznych, a w związku z tym okazanie na gruncie punktów pomierzonych w końcu lat 50. i na początku lat 60. ubiegłego wieku.
Bezzasadny okazał się zgłoszony przezJ. R. (2)zarzut zasiedzenia przygranicznych pasów gruntu, albowiem uczestniczka nie wykazała ich posiadania w dobrej wiarze, a brak dowodu co do przebiegu granicy przynajmniej od roku 1987 (art. 172 § 2 k.c.).
W takiej sytuacji, skoro nie można stwierdzić stanu prawnego, należało ustalić granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania – drugiego kryterium rozgraniczenia przewidzianego wart. 153 zdanie pierwsze k.c.
W opinii złożonej dnia 13 marca 2017 r. biegła geodetaB. B. (1)podała (k.79-84), że granica pomiędzydziałkami nr (...)stanowi linię prostą, wyznaczoną przez punkty trwale stabilizowane: 1-162-161-137-160-209, natomiast wskazana przezJ. R. (2)granica pomiędzydziałkami nr (...)odpowiada granicy spokojnego posiadania, wyznaczonego przez: betonowe ogrodzenie do narożnika budynku mieszkalnego (linia łącząca punkty: 199 i 201), narożniki i lica ścian budynków (linia łącząca punkty: 201, 153, 154, 202), linię łączącą stabilizowane granicznikami punkty: 203, 204, 2, której przebieg pokrywa się z linią starych drzew i użytkowaniem rolniczym (odcięcie upraw bez miedzy), a granica pomiędzydziałką nr (...), adziałkami nr (...)stanowi proste połączenie punktów: 2, 5 i 64, stanowiących graniczniki w krawędzi odcięcia upraw, zgodnie ze stanem użytkowania rolniczego.
Z opinii tej wynika także, iż powierzchnia tak opisanej działki (uwzględniając jej granice z działkami o numerach: 427 i 428, będące konsekwencją przyjęcia punktów granicznych z pozostałymi działkami, to jest: 64-1, 209-199) wynosi 1,7645 m2i jest prawie zgodna z powierzchniądziałki nr (...), powstałej po wywłaszczeniu pasa drogiZ.-J.w operacie pomiarowym nr. ewid. 247/2/311/77, wynoszącą 1,7652 ha (1,7782 ha – 0,0130 ha).
W trakcie poprzedniego postępowania rozgraniczeniowego, dotyczącego zachodniej granicydziałki nr (...),J. R. (2)orazJ. R. (1)iH. R.podpisali protokół graniczny określający wspólnie ustalony przebieg granicy. Jakkolwiek dokument ten nie stanowił ugody ani też podstawy wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości przez właściwy organ administracji, to jednak, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, pozwala uchwycić bezkonfliktowy stan posiadania, albowiem składając podpisy w protokole zawierającym określoną linię graniczną, właściciele sąsiednich nieruchomości określili spokojny stan posiadania, który w odniesieniu do obszaru rolnego odpowiadał zakresowi użytkowania (linia wyznaczona punktami: 2, 5 i 64).
Zgodzić należy się z oceną Sądu Rejonowego, że niezrozumiałe byłoby złożenie podpisów przez wnioskodawców, jak wskazywali, na niewypełnionym formularzu protokołu granicznego, gdyż podpisy te widnieją aż w pięciu miejscach, również pod szkicem granicznym (k.122-124v. tomu I opinii technicznejJ. O. (1)). Co więcej, geodetaU. S. (1)stabilizowała następnie na gruncie ustalone w protokole punkty graniczne. Jeżeli wnioskodawcy nie uznawaliby tak ustalonej granicy, to powinni byli protestować, gdy dokonywano tego stabilizowania granicy.
W opinii złożonej dnia 21 września 2017 r. biegłaB. B., zgodnie ze zleceniem Sądu Rejonowego, wykonała pomiar sytuacyjny, realizując prostą równoległą do odcinka granicy wyznaczonego punktami 199 i 153, w celu określenia przecięcia granicy z licem ściany istniejącego budynku mieszkalnego i wyznaczając w ten sposób, w obecności zainteresowanych, punkt nr 29 (wynikający ze szkicu granicznegoU. S.– k.127 tomu I opinii technicznejJ. O. (1)). Tak wyznaczona granica pomiędzydziałkami o numerach (...)biegnie zatem od punktu 199 (oznaczonego granicznikiem betonowym przy betonowym słupie ogrodzenia) przez punkt 29 (na licu budynku), do punktu nr 201 (narożnika budynku mieszkalnego), a dalej tak, jak zaznaczono już poprzednio (wzdłuż linii łączącej punkty: 201-153-154-202-203-204-2).
Przy uwzględnieniu pozostałych, wytyczonych już granicdziałki nr (...), jej długość od strony wschodniej wynosi 767,1 m, a 763,4 m od strony zachodniej, natomiast szerokość – 23,5 m od drogi powiatowejN.-J.i 22,5 m od drogi we wsi (średnio – około 23 m). Obliczona (ze współrzędnych) powierzchnia tak opisanej działki wynosi 1,7648 ha, odpowiada zatem niemal dokładnie powierzchnidziałki nr (...), powstałej po wywłaszczeniu pasa drogiZ.-J., wynoszącej 1,7652 ha.
Składając wyjaśnienia do opinii pisemnej, biegła podała (k.429-429v.), że punkt nr 199 został przyjęty z operatu rozgraniczeniowego geodetyU. S. (1). Nie ma na szkicach informacji o punktach sytuacyjnych nadziałce nr (...). Studnia pojawiła się na mapie prawdopodobnie w latach 70. ubiegłego wieku. Punkty o numerach: 2, 5, 64 były stabilizowane podczas podziału nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...), co odpowiadało stanowi użytkowania. Biegła wyjaśniła również, że gdyby przyjąć dane z 1958 r., w oparciu o które sporządzono operat w 1963 r., a w 1977 r. – wydzielenie części działki pod poszerzenie drogi od strony północnej, to konsekwentnie należy przyjąć szerokośćdziałki nr (...)od strony północnej na 23,5 m (a nie jak twierdzą wnioskodawcy – 24,1 m), zaś od strony drogi przez wieś – 22,5 m (a nie 23,84 m, jak wynika z twierdzeń skarżących), co daje średnią szerokość – 23 m. Punkt nr 209 odpowiada punktowi 208 w operacie geodetyO..
Nie ulega wątpliwości przebieg wschodniej granicydziałki nr (...), który został ustalony już w trakcie czynności geodetyJ. O. (1).
Bezprzedmiotowy jest wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego grafologa w celu ustalenia, czy podpisy figurujące w operacie nr ewid.(...)- (...)dotyczącym podziałudziałki nr (...)i w operacie nr ewid.(...)-11/92 dotyczącym aktualizacji ewidencji gruntów we wsiB.zostały nakreślone przezJ. R. (1), a także zbadanie wieku dokumentacji z operatu nr(...)-11/92 dotyczącego aktualizacji ewidencji gruntów we wsiB., albowiem rozgraniczenie nastąpiło w oparciu o ostatni spokojny stan posiadania, a nie na podstawie wskazanych operatów.
Niezrozumiały jest wniosek o dopuszczenie dowodu z aktu notarialnego nr 116/913 dotyczącego zakupu gospodarstwa rolnego, w tymdziałki nr (...), albowiem nie wiadomo, co w ten sposób wnioskodawcy zamierzaliby wykazać, biorąc pod uwagę, że stan prawny wskazanej nieruchomości ustalono w toku postępowania (na podstawie aktu własności ziemi z dnia 3 września 1979 r. współwłaścicielami nieruchomości położonej we wsiB., w tym działki o powierzchni 1,78 ha, oznaczonej w ówczesnej w ewidencji gruntów numerem 73, stali sięJ.iR.małżonkowieR., którzy umową z dnia 17 października 1979 roku przekazali tę nieruchomość na współwłasność, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej,J.iH.małżonkomR.).
Tylko na marginesie należy zauważyć, że wniosek o dopuszczenie dowodu ze zdjęć lotniczych wpłynął po zamknięciu rozprawy (k.446-448), a uwzględniając dotychczasowy czas trwania postępowania w sprawie, należałoby uznać, że jest spóźniony (art. 381 k.p.c.).
Mając to na uwadze, oddalono apelację na podstawieart. 385w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Zasądzono odJ. R. (1)iH.R.na rzeczJ. R. (5)kwoty po 180 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego – wynagrodzenia pełnomocnika, według stawki z§ 5 pkt 2)w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.), zgodnie zart. 530 § 3 k.p.c., ponieważ interesy wnioskodawców i uczestniczki były sprzeczne.
SSO Barbara Dziewięcka SSO Cezary Klepacz SSO Elżbieta Ciesielska