Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 212/18
Data wyroku: 2018-11-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jan Kremer, Józef Wąsik
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 445 § 1 kc

Sygn. akt I ACa 212/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 listopada 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jan Kremer

Sędziowie:

SSA Józef Wąsik
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Paulina Klaja

po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaJ. P.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej wT.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt I C 212/17

1
oddala apelację:

2
nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego należnymi Skarbowi Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej;

3
przyznaje od Sądu Okręgowego w Tarnowie kwotę 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote), w tym 1242 zł podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym pełnomocnikowi z urzędu adw.U. S..

SSA Józef Wąsik    SSA Jan Kremer   SSA Grzegorz Krężołek
Sygn. akt I ACa 212/18

UZASADNIENIE
Uznając za niezasadne roszczenieJ. P., domagającego się od Skarbu Państwa - Prokuratora Rejonowego wT.zadośćuczynienia za doznana krzywdę w kwocie 1 500 000 złotych, wywołaną niezgodnym z prawem umieszczeniem go szapitach psychiatrycznych , w których trzynastomiesięczny ogółem pobyt , doprowadził do istotnego pogorszenia stanu zdrowia powoda ,
Sąd Okręgowy w Tarnowie , wyrokiem z dnia20 grudnia 2017r :
- oddalił powództwo[ pkt I ],
- przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie- pełnomocnikowi powoda z urzędu adw.U. S.wynagrodzenie w kwocie 8856 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu [ pkt II ] ;
- nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej i oddalił wniosek o zasądzenie tych kosztów na jej rzecz .[ pkt III sentencji wyroku ]
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W dniu 28 kwietnia 2008 roku został skierowany do Sądu Rejonowego wT.wniosek prokuratora o umorzenie postępowania karnego prowadzonego wobecJ. P., podejrzanego o dwa przestępstwa zart. 232 k.k.– wobec nie popełnienia przez podejrzanego zarzucanych mu przestępstw ze względu na stan niepoczytalności w chwili czynu – i o zastosowanie wobec podejrzanego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w szpitalu(...).
Postanowieniem Sądu Rejonowego wB.z dnia 5 czerwca 2008 roku zastosowano wobecJ. P.środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy , umieszczając podejrzanego w warunkach szpitalnych Aresztu Śledczego wK.. Powód został tam przyjęty w dniu 14 czerwca 2008 roku. Środek zapobiegawczy został uchylony postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r, wobec zastosowania w stosunku doJ. P.leczenia psychiatrycznego bez jego zgody. W okresie od dnia 18 czerwca 2008 roku do dnia 8 sierpnia 2008 r powód przebywał wSzpitalu (...)wK..
Postanowieniem z dnia 4 września 2008 roku Sąd Rejonowy wB.umorzył postępowanie karne wobecJ. P., podejrzanego o czyny zart. 232 k.k., wobec nie popełnienia przez niego zarzucanych mu przestępstw ze względu na stan niepoczytalności w chwili popełnienia czynów i na mocyart. 93 k.k.iart. 94 § 1 k.k.zastosował wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w odpowiednim zakładzie(...). Na skutek jego zażalenia , postanowienie zostało uchylone i sprawa została przekazana Sądowi Rejonowemu wB.do ponownego rozpoznania
W dniu 28 października 2008 roku został złożony przez prokuratora kolejny wniosek w trybieart. 324 k.p.k.o umorzenie postępowania karnego prowadzonego wobecJ. P.podejrzanego o czyny zart. 226 § 1 k.k.,190 §1 k.k.i224 § 1 k.k., który został zarejestrowany pod sygn. akt(...). Sprawa ta została połączona do wspólnego rozpoznania ze sprawą o sygn. akt(...).
Została ona przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu wD., który postanowieniem umorzył postępowanie karne wobec powoda o czyny karalne zart. 232 k.k.,226 § 1 k.k.,190 § 1 k.k.i 224§ 1 k.k., o których popełnienie był on podejrzany i na mocyart. 94 § 1 k.k.orzekł umieszczenie podejrzanego w celu leczenia w zamkniętym zakładzie(...).
Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 29 stycznia 2010 roku. Środek zabezpieczający był wykonywany w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia wSzpitalu (...)wL..J. P.został przyjęty do szpitala 6 września 2010 roku, i przebywał tam do dnia 29 września 2011 roku.
Jak ustala dalej Sąd Okręgowy , w toku postępowania karnego zasięgano opinii biegłych psychiatrów, którzy stwierdzili, żeJ. P.cierpi na chorobę psychiczną o obrazie klinicznym zespołu paranoicznego. W chwili popełniania zarzucanych mu czynów miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynów i rozsądnego pokierowania swoim postępowaniem. W swoim stanie zdrowia stanowi poważne zagrożenie dla porządku prawnego i może on ponownie dopuścić się czynów karalnych, jakie zostały mu zarzucone w sprawie lub też innych czynów o znacznym stopniu społecznej szkodliwości.
Powód pozostał wtedy pod zarzutami gróźb podpalenia budynków sądowych, gróźb pozbawienia życia sędziów, oraz ich znieważania.
Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 roku Sąd Rejonowy wD.orzekł o dalszym stosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia w Oddziale(...)Szpitala (...)wL., po zasięgnięciu w tym zakresie opinii sądowo – psychiatrycznej. Środek zapobiegawczy został uchylony postanowieniem Sądu z dnia 1 września 2011 roku ,a powód został zwolniony z zakładu(...), po przeprowadzeniu kolejnej opinii sądowo – psychiatrycznej.
J. P.przed umieszczeniem go po w szpitalu(...)wK., od kilkunastu lat leczył się na nadciśnienie tętnicze, oraz pozostawał w leczeniu neurologicznym z powodu chorobyP..
Obecnie utrzymuje się z renty w kwocie około 860 zł miesięcznie. Jest właścicielem zabudowanej działki o powierzchni 19 arów.
W ramach rozważań prawnych Sąd Okręgowy ocenił roszczenie powoda jako niezasadne przede wszystkim dlatego , iż jego zdaniem , trafnym okazał się , zasadniczy zarzut , którym broniła się strona pozwana , a mianowicie zarzut przedawnienia.
Motywując taką ocenę Sąd I instancji wskazał , iżJ. P.dochodził zadośćuczynienia za doznaną szkodę w postaci rozstroju jego zdrowia fizycznego i psychicznego, która miała powstać w związku ze stosowaniem wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie(...).
Źródłem tak określonej szkody stanowi prawomocne orzeczenie Sądu, na podstawie którego orzeczono o stosowaniu wobec niego tegoż środka.
Przy tak zakreślonej podstawie faktycznej powództwa, dla oceny normatywnej żądania zastosowanie mogłyby miećart. 417 k.c.w zw. zart. 445 § 1 k.c.w zw. zart. 444 § 1 k.c., alboart. 24 § 1 k.c.w zw.art. 448 k.c.
W konsekwencji kwestię terminu jego przedawnienia reguluje normaart. 4421§ 1 k.c.
Argumentował , żeJ. P.wiązał zgłoszone roszczenie z dwoma zdarzeniami - pobytami w zakładach(...), które , w jego ocenie, spowodowało sprzeczne z prawem działanie Prokuratora Rejonowego wT..
Pierwsze z nich to pobyt w szpitalu(...)
(...)wK., który opuścił w sierpniu 2008r. Drugie tom pobyt w szpitalu(...)(...)wL., który opuścił we wrześniu 2011r.
Termin przedawnienia w odniesieniu do roszczeń wyrównawczych, powiązanych przez powoda odrębnie z tymi niezależnymi od siebie zdarzeniami , rozpoczął swój bieg od czasu w którym obydwa stały się wymagalne skoro po opuszczeniu każdej z placówek leczniczych ,J. P.był świadomy doznanej szkody oraz podmiotu , który jest odpowiedzialny za jaj wyrównanie.
W konsekwencji, trzyletni termin przedawnienia , w odniesieniu do pobytu w szpitalu wK.upłynął we sierpniu 2011r , a w przypadku pobytu w szpitalu wL.we wrześniu 2014r.
Obydwie daty są datami wcześniejszymi aniżeli data wniesienia pozwu przez powoda, skoro zdecydował się na to , odpowiednio ponad sześć i ponad dwa lata po tym , kiedy roszczenie uległo przedawnieniu.
Powód podczas postępowania, jak wskazywał Sąd Okręgowy nie powoływał się przy tym na żadne okoliczności , które mogłyby wywołać skutek przerwy jego biegu.
W konkluzji tej części swojego stanowiska prawnego, przy uznaniu zarzutu przedawnienia za usprawiedliwiony, Sąd Okręgowy zaakcentował również , w odwołaniu się do uchwały pełnego składu izby cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006r , sygn.III CZP 84/05 - powołanej za zbiorem Legalis , że był wolny od badania realizacji przesłanek normatywnych odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej wobec powoda.
Tym niemniej ocenę taką , w dalszej części motywów prawnych rozstrzygnięcia przeprowadził, uznając je za niespełnione , w tym w szczególności nie dopatrzył się realizacji przesłanki bez[prawności działania Prokuratora Rejonowego wT.za którego miałby odszkodowawczo odpowiadać Skarb Państwa . W tym zakresie wskazał , gdy decyzje o umieszczeniuJ. P.w szpitalach(...)podejmowały Sądy Rejonowe , odpowiednio wB.orazD..
Ponadto, jego zdaniem, powód nie dowiódł w postępowaniu wyrządzenia mu w ten sposób szkody / krzywdy / , a jego stanowisko przeciwne w tym zakresie pozostało jedynie w sferze nie zweryfikowanych dowodowo twierdzeń.
Rozstrzygając o kosztach procesu , Sąd I instancji, na podstawieart. 102 k.p.c, powoda wobec strony przeciwnej nimi nie obciążył. Wziął przy tym pod uwagę złą sytuację materialnąJ. P., jego sytuację osobistą, jak również to , że formułując roszczenie działał w oparciu o subiektywne poczucie krzywdy.
W warunkach oddalenia powództwa, Sąd Okręgowy , na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze(t. jedn. Dz. U. z 2015 roku, poz. 615, ze zm.) przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie ,na rzecz adwokata reprezentującego powoda z urzędu, wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Jego wysokość ustalił na podstawie§8 pkt 7w zw. z 5 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1714) w brzmieniu obowiązującym w dniu wytoczenia powództwa.
W apelacji od tego orzeczenia powód , obejmując jej zakresem punkt I jego sentencji, we wniosku środka odwoławczego, domagał się jego zmiany i uwzględnienia żądania pozwu w całości.
Jako wniosek ewentualny sformułował żądanie wydania przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Tarnowie do ponownego rozpoznania.
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a toart. 299 kpcwobec nie przeprowadzenia przez Sąd dowodu z przesłuchania powoda , a także nie uwzględnienia jego wniosków dowodów o przesłuchanie świadków oraz przeprowadzenie opinii biegłych dla ustalenia aktualnego stanu zdrowia skarżącego oraz jego związku z pobytami w zakładach(...)wK.iL.,
- błędu w ustaleniach faktycznych, wobec nie potwierdzenia w nich nieprawidłowości , które miały miejsce wobec niewłaściwego stosowania wobec powoda środków zabezpieczających umieszczeniaJ. P.w tych placówkach , tym bardziej , że wątpliwości budziły także opinie biegłych , których wnioski współdecydowały o ich zastosowaniu ,
- naruszenia prawa materialnego w następstwie :
a/ niezastosowania przez Sąd Okręgowyart. 4421kcw zw. zart. 123 §1 i 124 kcmimo , że zaszła przyczyna powodująca przerwanie biegu przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem, w postaci złożenia przez powoda podczas biegu tego terminu pozwu o zapłatę , który wywołał skutek przerwy ,
b/art. 5 kcwobec nie wzięcia przez Sąd I instancji pod uwagę , że zarzut przedawnienia ,którym bronił się w postepowaniu Skarb Państwa , należało ocenić , w okolicznościach ujawnionych w postępowaniu, jako powołany sprzecznie z tymi zasadami.
Odpowiadając na apelację, reprezentującą stronę pozwaną Prokuratoria Generalna Rzeczpospolitej Polskiej, domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążeniaJ. P.kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy powoda nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu , nie można bowiem podzielić żadnego z zarzutów na których opiera się jej konstrukcja.
W jego ramach powód nie podnosi zarzutów procesowych dotyczących sposobu przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a wobec tego , biorąc pod uwagę regułę związania przez Sąd odwoławczy zarzutami tej natury , musi on tę ocenę i wnioski z niej wynikające dla poczynionych ustaleń faktycznych , aprobować.
W konsekwencji fakty , które Sąd niższej instancji uczynił podstawą faktyczną wydanego wyroku, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Nie ma racji skarżący , podnosząc wskazany przez siebie zarzut procesowy.
Na wstępie przypomnieć należy , że zarzut procesowy jest uzasadniony tylko przy kumulatywnym spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze skarżący ma wykazać , że konkretna norma formalna rzeczywiście została przez Sąd naruszona i po drugie skutek tego naruszenia przełożył się na ostateczny kształt treści zapadłego wyroku, mając dla niej istotne znaczenie.
Apelujący upatruje jego realizacji w tym , że nie został przeprowadzony dowód jego przesłuchania w charakterze strony i w tym ,że zgłoszone przezeń osobowe wnioski dowodowe oraz postulat dopuszczenia dowodu z opinii biegłych nie został uznany za uzasadniony.
Tak skonstruowany zarzut jest , w ocenie Sądu II instancji chybiony dlatego , że treść tych pominiętych decyzją procesową Sądu Okręgowego dowodów nie miała znaczenia dla treści kontrolowanego instancyjnie rozstrzygnięcia.
Oto bowiem w warunkach , gdy roszczenieJ. P.było przedawnione , na co w sposób usprawiedliwiony powołała się strona pozwana , skutecznie podnosząc zarzut tej treści , prowadzenie dowodów dla potwierdzenia realizacji normatywnych przesłanek odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa [ a temu służyły nie przeprowadzone dowody ] było zbędne.
W tym zakresie Sąd II instancji , w składzie rozstrzygającym sprawę, aprobuje powołane także przez Sąd Okręgowy , stanowisko pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 17 lutego 2006r , sygn. III CZP 84/05.
Nie ma , właśnie z tego powodu, również racji skarżący , gdy podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych , który miał mieć miejsce, zdaniemJ. P., w sposób przezeń w motywach tego zarzutu opisany.
Zatem tylko na marginesie należy zwrócić uwagę , że w ramach ustaleń Sąd Okręgowy nie wypowiadał się , ani nie dokonywał oceny poprawności zastosowania środków zabezpieczających wobec powoda , w postaci umieszczania go w szpitalach(...), a tym bardziej , co do poprawności stwierdzenia istnienia podstaw do ich stosowania, w ówczesnym stanie jego zdrowia , które potwierdzili opiniujący specjaliści lekarze. Nie mógł zatem Sąd w tym zakresie popełnić błędu zarzucanego mu przez skarżącego w ramach omawianego zarzutu.
Nietrafne są również te zarzuty materialne , do których odwołuje się apelujący.
Twierdząc , iż Sąd I instancji nie uwzględnił okoliczności prowadzących do przerwania biegu przedawnienia na podstawieart. 123 §1 pkt. 1 kc, nie wskazuje bowiem na żadne zindywidualizowane postępowanie , które wszczął wobec Skarbu państwa w czasie biegu terminu przedawnienia obecnie ocenianego roszczenia obecnie , które taki skutek mogłoby wywołać.
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik apelującego wskazał , że taki pozewJ. P.złożył ale został on prawomocnie zwrócony. Nie sprecyzował przy tym bliżej roszczenia procesowego , które było przedmiotem ówczesnego żądania powoda, a fakt zwrotu tym bardziej przekonuje , że do twierdzonej przerwy nie mógł on doprowadzić , skoro w myśl 130§2 kpcw zw zart. 187§1 kpczwrócony nie wywoływał żadnych skutków , które ustawa wiąże z jego wniesieniem, w tym skutku do którego w motywach zarzutu odwołuje się skarżący.
Nietrafny jest również ten zarzut materialny, w ramach którego apelujący twierdzi , że powołanie się przez stronę przeciwną na zarzut przedawnienia roszczenia jest nadużyciem prawa podmiotowego i jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego nie powinien był być przez Sąd niższej instancji uwzględniony.
Motywując go, skarżący nie wskazał na żadne okoliczności mogące potwierdzać , iż strona przeciwna postępowała wobec powoda w taki sposób , który nie zasługując na aprobatę właśnie z uwagi na te zasady , uniemożliwił mu wcześniejsze dochodzenie roszczenia kompensacyjnego opartego na powoływanej przezeń podstawie faktycznej.
Tylko w takim przypadku powołanie się na normęart. 5 kcjako niweczącą skutek posłużenia się zarzutem przedawnienia mogłoby zostać rozważane jako prowadzący do konsekwencji o jakiej mówi apelujący.
Przeciwnie, z ustaleń dokonanych w sprawie wynika , żeJ. P.nie doznawał żadnych przeszkód nie tylko ze strony reprezentantów obecnie pozwanego Skarbu Państwa ale także takich , które dotyczyły jego osoby, aby uczynić to we właściwym, z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego odnoszącego się do warunków dochodzenia roszczeń o deliktowej podstawie , czasie.
Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu , na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 417 §1 i 445 §1 kc.
Rozstrzygając o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny zdecydował o nie obciążaniu nimiJ. P.wobec Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej , stosując normęart. 102 kpcw zw zart. 391 §1 kpc.
Ocenił , że aktualna sytuacja osobista i dochodowa powoda , cierpiącego na chorobęP.oraz utrzymującego się jedynie ze skromnej renty , w wymiarze około 860 złotych miesięcznie , uprawnia do tego , aby zasady słuszności , wyprzedzając generalną w zakresie rozliczenia kosztów postępowania sądowego pomiedzy stronami, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy , zdecydowały o sięgnięciu w tym przypadku po dobrodziejstwo wynikające z normyart. 102kpc.
Sądowi nie umykał przy tym wzgląd na konieczność zapewnienia skuteczności orzeczeń sądowych także w zakresie obowiązków finansowych stron.
W aktualnej sytuacjiJ. P.skuteczna egzekucja świadczenia z tytułu kosztów jest, jak się wydaje wykluczona , a jej chociażby częściowa skuteczność podważyłaby podstawy ekonomiczne jego codziennej egzystencji nawet, gdyby ograniczył on zaspokajanie swoich potrzeb do zupełnego minimum.
Nie można też tracić z pola widzenia tego , że za sięgnięciem po zastosowany wyjątek przemawiał także sam charakter sprawy, u podstaw wszczęcia której znalazło się silnie eksponowane przez powoda w pismach procesowych , a także na rozprawie apelacyjnej, poczucie niesprawiedliwości i rozżalenia wobec organów wymiaru sprawiedliwości i urzędu prokuratorskiego.
Sąd II instancji przyznał ze środków budżetowych Skarbu Państwa wynagrodzenie na rzecz reprezentującego powoda z urzędu, pełnomocnika będącego adwokatem.
Kwota należna z tego tytułu , pozostając pochodną wartości przedmiotu zaskarżenia , została ustalona na podstawie §8 pkt 7 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 oraz §4 ust.3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 [ DzU z 2016 poz. 1714].
SSA Grzegorz Krężołek SSA Jan Kremer SSA Józef Wąsik