Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 327/18
Data wyroku: 2018-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Grzegorz Ślęzak, w SO Arkadiusz Lisiecki, Paweł Hochman
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 688 kpc, 618 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 327/18

POSTANOWIENIE
Dnia 22 listopada 2018 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA w SO Arkadiusz Lisiecki

Sędziowie:

SSA w SO Grzegorz Ślęzak (spr.)
SSO Paweł Hochman

Protokolant:

sekr. sądowy Paulina Neyman

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 roku
sprawy z wnioskuM. G. (1)
z udziałemM. K. (1),A. H.,I. G.,M. M.,J. G. (1),P. G.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcy oraz uczestniczek:M. K. (1),A. H.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim
z dnia 28 grudnia 2017 roku, sygn. akt I Ns 1101/13
postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w punktach drugim, trzecim, czwartym, piątym, szóstym, siódmym i sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Maz. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą.

SSA w SO Arkadiusz Lisiecki

SSA w SO Grzegorz Ślęzak      SSO Paweł Hochman
Sygn. akt II Ca 327/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 grudnia 2017 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim po rozpoznaniu sprawy z wnioskuM. G. (1)
z udziałemM. K. (1),A. H.,I. G.,M. M.,J. G. (1)iP. G.o dział spadku i zniesienie współwłasności postanowił :
I. umorzyć postępowanie w sprawie w przedmiocie działu spadku poW. G.iF. G.i zniesienia współwłasności nieruchomości o powierzchni 443 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), położonej przyulicy (...)wT.;
II. ustalić, że na nieruchomość opisaną w punkcie I. (pierwszym) poczynili nakłady:
1) uczestniczkaI. G.w postaci nadbudowy piętra budynku mieszkalnego o wartości 84.300 zł;
2) uczestniczkaA. H.w postaci remontu parteru budynku mieszkalnego o wartości 8.300 zł ;
III. ustalić, że wnioskodawcaM. G. (1)i uczestniczkaM. K. (1)poczynili wydatki na nieruchomość opisaną w punkcie I. (pierwszym) w kwotach po 5.000 zł każdy z nich;
IV. tytułem rozliczenia nakładów opisanych w punkcie II. i wydatków opisanych w punkcie III. zasądzić:
1) od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiI. G.kwoty po 15.062,50 zł płatne w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
2) od uczestników:P. G.reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawowąI. G.,J. G. (1)iM. M.na rzecz uczestniczkiI. G.kwoty po 2.634,36 zł (dwa tysiące sześćset trzydzieści cztery złote 36/100) płatne w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
3) od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiA. H.kwoty po 266 zł płatne w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
4) od uczestniczkiI. G.na rzecz uczestniczkiA. H.kwotę 259,32 zł płatną w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
5) od uczestników:P. G.reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawowąI. G.,J. G. (1)iM. M.na rzecz uczestniczkiA. H.kwoty po 626,69 zł płatne w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
V. zasądzić od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim na rzecz radcy prawnegoB. J.kwotę 4.428 zł tytułem zastępstwa procesowego udzielonego wnioskodawcyM. G. (1)z urzędu;
VI. zasądzić od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiA. H.kwoty po 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
VII. nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim:
1) od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)kwoty po 2.086,93 zł ;
2) od uczestniczkiI. G.kwotę 199,60 zł;
3) od uczestników:P. G.reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowegoI. G.,J. G. (1),M. M.iA. H.kwoty po 472,70 zł
Podstawę powyższego orzeczenia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:
WnioskodawcaM. G. (1)złożył wniosek o dział spadku i zniesienie współwłasności po zmarłych rodzicach, tj.W. G.zmarłej w dniu(...)r. orazF. G.zmarłym w dniu(...)roku. Wnioskodawca wskazał, że w skład spadku wchodzi zabudowana nieruchomość o pow. 443 m2 oznaczona w ewidencji gruntów nr(...), obręb(...), położona wT.przyul. (...), której wartość wnioskodawca szacuje na kwotę 250 000,00 zł. Dla nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).
Na rozprawie z dnia 20 grudnia 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy cofnął wniosek w niniejszej sprawie z uwagi na fakt, iż nieruchomość została zbyta przez wnioskodawcę i uczestników na rzecz osób trzecich.
UczestniczkaM. K. (1)wyraziła zgodę na cofnięcie wniosku.
UczestniczkaA. H.nie wyraziła zgody na cofnięcie wniosku, z uwagi na nierozliczenie poniesionych na nieruchomość nakładów.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 27 lipca 1992 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 479/92 poW. G.- córceF. P.iM. G. (2), zmarłej dnia(...)roku wT., ostatnio stale zamieszkałym wT., na podstawie ustawy nabyli mążF. G.oraz dzieciM. K. (2) z domu G.,M. G. (1)iM. G. (3)po(...)części każde z nich.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 29/13 poF. G.- synuA.iB., zmarłym dnia(...)roku wT., ostatnio stale zamieszkałym wT., na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli : córkaM. K. (1), synM. G. (1)po 4/12 oraz wnuki:J. G. (1),M. G. (4),P. G.orazA. H.po 1/12 poM. G. (3)- synuF.żonaI. G.w 4/16 oraz dzieci :J. G. (1),M. G. (4),P. G.orazA. H.po 3/16 .
W dniu 16 grudnia 2016 roku przedmiotowa nieruchomość została zbyta przez współwłaścicieli.
W niniejszej sprawie wydatki na przedmiotową nieruchomość ponieśli -M. G. (1)iM. K. (1)w kwocie po 5 000,00 zł.
I. G.poniosła nakłady w wysokości 84 300,00 zł z tytułu nadbudowy piętra budynku, którego dokonała wraz ze zmarłym już mężem () zaśA. H.w wysokości 8 300,00 zł. Poniesione przezA. H.nakłady związane są wartością prac remontowych dokonanych w nieruchomości. Wartość prac remontowych została wyliczona w ujęciu kosztowym, z uwagi na mały zakres remontów. Wykonane remonty mają bardzo niski wpływ na wartość rynkową nieruchomości z uwagi na konieczną modernizację budynku przez nabywcę. Z tego tytułu wartość tych nakładów w ujęciu rynkowym została pomniejszona o 50% wartości kosztowej.
Sąd zważył, iż do roszczeń z tytułu posiadania rzeczy rozpoznawanych w toku sprawy o zniesienie współwłasności należą sprawy o dokonane nakłady i sprawy o pobrane pożytki (uchwała SN z dnia 26 marca 1970 r., III CZP 7/70, OSNCP 1970, nr 12, poz. 219). Specyficzny charakter SN. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury po uprawomocnieniu się postanowienia o dziale spadku uczestnicy postępowania działowego nie mogą dochodzić roszczeń wymienionych w art. 686, choćby nie zostały one zgłoszone w postępowaniu o dział spadku (art. 618 § 3 w zw. z art. 688). Prekluzja ta nie dotyczy innych roszczeń. Roszczeń z tytułu wierzytelności należącej do spadku, której dłużnikiem jest jeden ze spadkobierców, mogą dochodzić od niego w trybie procesowym pozostali spadkobiercy w części odpowiadającej ich udziałowi w spadku, jeśli nie toczy się sprawa o dział spadku (zob. uchwała SN z dnia 2 stycznia 1975 r., III CZP 82/74, OSNC 1976, nr 1, poz. 5).
Ponadto, jak wynika ze stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1976 r., sygn. III CRN 374/75 (publ. OSNC z 1976 r., nr 11, poz. 253) okoliczność wywłaszczenia nieruchomości oraz wypłaty odszkodowania z tego tytułu nie stanowi przeszkody do rozliczenia uczestników postępowania o dział spadku.
W niniejszej sprawie pełnomocnik wnioskodawcy cofnął wniosek w niniejszej sprawie (k.237). UczestniczkaM. K. (1)wyraziła zgodę na cofnięcie wniosku, natomiast uczestniczkaA. H.nie wyraziła zgody na cofnięcie wniosku, z uwagi na nierozliczenie poniesionych na nieruchomość nakładów.
W związku z powyższym Sąd umorzył postępowanie w sprawie w przedmiocie działu spadku poW. G.iF. G.i zniesienia współwłasności nieruchomości o powierzchni 443 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), położonej przyulicy (...)wT., dla której w Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Mazowieckim prowadzona jestksięga wieczysta Kw (...), o czym orzekł w punkcie I postanowienia.
W niniejszej sprawie wielkość udziałów w zabudowanej nieruchomość o pow. 443 m2 oznaczonej w ewidencji gruntów nr(...), obręb(...), położonej wT.przyul. (...)wynosiła - dlaM. K. (1)iM. G. (1)po 128/384, dlaI. G.12/384, natomiast dlaP. G.,J. G. (2),A. H.iM. M.po 29/384.
I. G.wraz z mężem poniosła nakłady w wysokości 84 300,00 zł, co daje kwotę po 42 150,00 zł. W stosunku do wielkości udziałów powinna ponieść kwotę 2 634,38 zł (jeden udział - 219,53 zł, 12/384 = 2634,38 zł). Z uwagi na powyższe, Sąd zasądził na jej rzecz spłatę należności od wnioskodawcy i pozostałych uczestników. OdM. G. (1)iM. K. (1)po 15 062,00 zł z uwagi na wielkość udziałów (28 100,00 zł / 2 = 14 050,00 zł, 14 050,00 zł / 16 = 878,12 zł. 878,12 * 4 = 3 512,50 zł, 3 512,50+14 050,00 =15062,50 zł) od uczestnikówP. G.reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawowąI. G.,J. G. (1)iM. M.na rzecz uczestniczkiI. G.kwoty po 2.634,36 zł (14 050,00 zł / 16 = 878,12 zł, 878,12 * 3 = 2 634,36 zł)(punkt IV 1 i IV 2 postanowienia).
Z uwagi na poniesione przezA. H.w wysokości 8 300,00 zł Sąd zasądził od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiA. H.kwoty po 266 zł. Niniejsza kwota wynika z faktu, iż uczestniczkaM. K. (1)i wnioskodawcaM. G. (1)posiadają po 128/384 części udziałów w przedmiotowej nieruchomości. Należna kwota zwrotu poniesionych nakładów odpowiadająca wysokości udziałów wynosi 2 766,00 zł (8 300,00 zł / 384 = 21.61 zł, 21,61 * 128 = 2 766,00 zł) . Sąd pomniejszył należną kwotę od wnioskodawcyM. G. (1)i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiA. H.o poniesione przez wnioskodawcę i uczestniczkę kwotę poczynionych nakładów w wysokości 5 000,00 zł łącznie. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie IV 3 postanowienia.
Z uwagi na poniesione przezA. H.w wysokości 8 300,00 zł Sąd zasądził od uczestniczkiI. G.na rzecz uczestniczkiA. H.kwotę 259,32 zł co odpowiada wysokości jej udziałów w nieruchomości (8 300/384 = 21,61 zł, 21,61 * 12 = 259,32 zł).
Sąd zasądził od uczestnikówP. G.reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawowąI. G.,J. G. (1)iM. M.kwoty po 626,69 zł na rzeczA. H.. Powyższa kwota wynika z poniesionych przez uczestniczkęA. H.nakładów w wysokości 8 300,00 zł w stosunku do udziałów w nieruchomości (8 300,00 zł /384 = 21,61 zł, 21,61 zł * 29 = 626,69). 
W punktach V-VII sąd rozstrzygnął o kosztach postępowania w sprawie.
Powyższe postanowienie zaskarżyli apelacjami : wnioskodawca oraz uczestniczki postępowaniaM. K. (1)iA. H..
Apelacja wnioskodawcy skarży orzeczenie w punktach : II-im , IV-tym ppkt 1 i ppkt 3, VI-ym i VII-ym ppkt 1, zarzucając mu:
1) naruszenieart. 207 k.c.w zw. zart. 118 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G., podczas gdy roszczenia z tytułu tych nakładów uległy przedawnieniu,
2) naruszenieart. 201 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.oraz uczestniczkęA. H.podczas, gdy czynienie tych nakładów nie było uzgodnione z wnioskodawcąM. G. (1),
3) naruszenieart. 199 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.oraz uczestniczkęA. H.podczas, gdy czynienie tych nakładów nie było uzgodnione ze wszystkim współwłaścicielami, a w szczególności z wnioskodawcąM. G. (1),
4) naruszenieart. 206 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.podczas, gdy uczestniczkaI. G.doprowadziła do zniszczenia nieruchomości położonej wT.przyul. (...),
5) naruszenieart. 233 k.p.cpoprzez brak wszechstronnego rozważenia w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego wniosku, żeA. H.orazI. G.poniosły nakłady na nieruchomość położoną wT.przyul. (...), podczas gdy nie wykazały one że takie nakłady zostały przez nie wykonane i sfinansowane,
6) naruszenieart. 233 k.p.cpoprzez brak wszechstronnego rozważenia w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności dowodu z zeznań świadkaS. B., co doprowadziło do błędnego wniosku, że roszczenia z tytułu rozliczenia nakładów zgłoszone przezA. H.orazI. G.należy uwzględnić, podczas gdy nieruchomość położona przyul. (...)wT.w rzeczywistości była w stanie nieprzydatnym do żadnego użytku i aby można było zamieszkać w domu na niej posadowionym wymagałby on kapitalnego remontu, a do sytuacji tej doprowadziła uczestniczka żądająca rozliczenia poniesionych nakładów, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
7) naruszenieart. 102 k.p.cpoprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie podczas, gdy wnioskodawca został w całości zwolniony z kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, a Sąd przed wydaniem orzeczenia nie rozpoznał sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy.
Apelujący wnosił o:
1) zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie roszczeń o rozliczenie nakładów w stosunku do wnioskodawcy, nieobciążanie wnioskodawcy kosztami sądowymi w niniejszej sprawie,
2) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych, które to koszty nie zostały pokryte przez wnioskodawcę w żadnej wysokości.
Apelacja uczestniczkiM. K. (1)skarży postanowienie w punktach: II-im, IV-ym ppkt 1 i ppkt 3, , VI-ym i VII-ym zarzucając mu:
1) naruszenieart. 207 k.c.w zw. zart. 118 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.podczas gdy roszczenia z tytułu tych nakładów uległy przedawnieniu,
2) naruszenieart. 201 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.oraz uczestniczkęA. H.podczas, gdy czynienie tych nakładów nie było uzgodnione z uczestniczkąM. K. (1)oraz z wnioskodawcąM. G. (1), 
3) naruszenieart. 199 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.oraz uczestniczkęA. H.podczas, gdy czynienie tych nakładów nie było uzgodnione ze wszystkim współwłaścicielami, a w szczególności z uczestniczkąM. K. (1)oraz z wnioskodawcąM. G. (1),
4) naruszenieart. 206 k.c.poprzez uwzględnienie i rozliczenie w niniejszym postępowaniu nakładów zgłoszonych przez uczestniczkęI. G.oraz uczestniczkęA. H.podczas, gdy uczestniczki te doprowadziły do zniszczenia nieruchomości położonej wT.przyul. (...),
5) naruszenieart. 233 k.p.cpoprzez brak wszechstronnego rozważenia w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego wniosku, żeA. H.orazI. G.poniosły nakłady na nieruchomość położoną wT.przyul. (...), podczas gdy nie wykazały one że takie nakłady zostały przez nie wykonane i sfinansowane,
6) naruszenieart. 233 k.p.cpoprzez brak wszechstronnego rozważenia w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności dowodu z zeznań świadkaS. B., co doprowadziło do błędnego wniosku, że roszczenia z tytułu rozliczenia nakładów zgłoszone przezA. H.orazI. G.należy uwzględnić, podczas gdy nieruchomość położona przyul. (...)wT.w rzeczywistości była w stanie ruiny i aby można było zamieszkać w domu na niej posadowionym wymagał on kapitalnego remontu.
Apelująca wnosiła o:
1) zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie roszczeń o rozliczenie nakładów w stosunku do uczestniczkiM. K. (1), nieobciążanie uczestniczki kosztami sądowymi w niniejszej sprawie, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych,
2) zwolnienie uczestniczkiM. K. (1)od kosztów opłaty sądowej od niniejszej apelacji.
Apelacja uczestniczkiA. H.skarży w części , tj. w zakresie pkt. IV oraz VII sentencji zarzucając mu:
1) błędne rozliczenie nakładów poczynionych przez uczestniczkęI. G.i jej zmarłego mężaM. G. (3)w postaci nadbudowy na nieruchomość położoną wT.przyul. (...), a to wobec nieuwzględnienia w rozliczeniu wielkości udziału przypadającego naM. G. (3), a tym samym jego spadkobierców - uczestników postępowania, tj.I. G.(działającej w imieniu własnym i małoletniego),M. G. (5),J. G. (1)iA. H.;
2) bezpodstawne obciążenie uczestniczkiA. H.wydatkami poniesionymi przezM. G. (1)iM. K. (1)w kwotach po 5 000,00 zł, w sytuacji, gdy
bezsporne w sprawie było, iż tymi wydatkami powinna zostać obciążona uczestniczkaI. G.;
3) błędne rozliczenie nakładów poczynionych przez uczestniczkęA. H.na przedmiotową nieruchomość, bowiem wysokość orzeczonych na jej rzecz spłat nie odpowiada wielkości jej udziału w przedmiotowej nieruchomości.
Apelująca wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia w części zaskarżonej i zasądzenie na rzeczA. H.kwot odpowiadających wielkości jej udziału w przedmiotowej nieruchomości oraz zasądzenie od wnioskodawcy i uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestniczkiA. H.kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wszystkie apelacje odnoszą skutek w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawieart. 386 § 4 kpcz powodu nierozpoznania istoty sprawy oraz konieczności ponownego jej rozpoznania we właściwym trybie z udziałem wszystkich zainteresowanych stron po przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego na okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia.
Na wstępie podnieść należy, iż w sprawie niniejszej wszczętej we właściwym dla niej trybie postępowania nieprocesowego o dział spadku poW. G.iF. G.wnioskodawcaM. G. (1)oraz uczestnicyI. G.,A. H.iM. K. (3)domagali się rozliczenia nakładów na nieruchomość spadkową i za generalnie słuszne uznać należy stanowisko Sadu I instancji, iż takie rozliczenia z tytułu poniesionych przez spadkobierców nakładów podlegają rozpoznaniu w sprawie działowej.
W sprawie niniejszej doszło jednak do nietypowej sytuacji, gdyż wszyscy spadkobiercy zbyli w toku postępowania przedmiot działu dzieląc się uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości ceną w sposób określony w akcie notarialnym z dnia 16 grudnia 2016 r Rep. A nr(...)a Sąd zaskarżonym postanowieniem w jego punkcie I – ym umorzył postępowanie o dział spadku poW. G.iF. G.i zniesienie współwłasności, które to rozstrzygnięcie uprawomocniło się wobec jego niezaskarżenia żadną z wniesionych apelacji, i pomimo to dokonał rozliczenia w tym postępowaniu z tytułu nakładów przy zastosowaniu przepisów postępowania nieprocesowego, nie uwzględniając przy tym znaczenia tegoż aktu notarialnego i jego skutków dla rozstrzygnięcia sprawy.
Po pierwsze, zauważyć trzeba, że, pomimo słusznej ogólnej zasady wyrażonej przez Sąd Rejonowy co do dochodzenia roszczeń z tytuł nakładów w postępowaniu o dział spadku i zniesienie współwłasności, o roszczeniach tych Sąd orzeka wyłącznie na wniosek, gdyż roszczenia te nie wchodzą w skład majątku działowego i mają charakter samodzielny. Do rozpatrzenia takiego żądania – szczególnie w nietypowych okolicznościach niniejszej sprawy wcześniej wskazanych – mają zatem zastosowanie przepisy postępowania procesowego, czego konsekwencją jest również konieczność rozstrzygnięcia przez Sąd o całości tak zgłoszonego żądania w sposób pozytywny bądź negatywny. Częściowe uwzględnienie go wiąże się zatem z koniecznością zamieszczenia przez Sąd w postanowieniu orzeczenia oddalającego żądanie w pozostałym zakresie ( vide: post. S.N. z dnia 15 lutego 2018 r w spr. I CSK 215/17, post. S.N. z dnia 1 grudnia 2011 r w spr. I CSK 78/11, post. S. N. z dnia 29 stycznia 2016 r w spr. II CSK82/15, post. S. N. z dnia 17 stycznia 2018 r w spr IV CSK 42/17 czy post. S.N. z dnia 29 listopada 2016 r w spr. I CZ 88/16 ).
Po drugie, należało wyjaśnić, przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe, czy umową sprzedaży nieruchomości spadkowej, o której umowa wyżej a znaczenia której Sąd w ogóle nie dostrzega dla rozstrzygnięcia sprawy, spadkobiercy nie dokonali całkowitego umownego działu łącznie z rozliczeniem nakładów ( chociażby nawet przez rezygnację – zrzeczenie się z rozliczenia ewentualnych nakładów ) i czy umowa ta nie stwarza powagi rzeczy ugodzonej w zakresie rozliczenia nakładów.
Po trzecie, w przypadku ustalenia, że umowa sprzedaży z dnia 16 grudnia 2016 r Rep. A nr(...)nie obejmowała rozliczenia nakładów, które mogą być dochodzone przed Sądem, roszczenia z tego tytułu powinien Sąd rozpoznać w trybie procesowym – wobec prawomocnego zakończenia postępowania działowego przez jego umorzenie w punkcie I – ym zaskarżonego postanowienia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Po czwarte, jak wynika z oświadczeń uczestników złożonych na rozprawie odwoławczej oraz przynajmniej części złożonych do akt rachunków, ewentualne zgłoszone do rozliczenia nakłady nie były dokonywane wyłącznie przez spadkobierców ale przez nich i ich małżonków, którzy nie biorą udziału w sprawie, a przynajmniej do części tych nakładów służy im prawo.
Po piąte, rozliczając nakłady, abstrahując od tego, że sposób ich rozliczenia jest niezrozumiały i wymyka się kontroli, Sąd rozlicza je według opinii biegłego, który oszacował nakładyI. G.na kwotę 84.300 zł, nakładyA. H.na 8.300 zł i wydatkiM. G. (1)iM. K. (3)po 5.000 zł przy oszacowaniu wartości całej nieruchomości przez tegoż biegłego na sumę 260.200 zł. Sąd nie dostrzega natomiast, że nieruchomość sprzedana została powołaną wcześniej umową za sumę 159.640 zł, która to suma stanowi rzeczywistą rynkową wartość nieruchomości i wyliczone w opinii biegłego nakłady powinny ulec obniżeniu proporcjonalnemu w stosunku do tego jak suma 159.640 zł ma się do sumy 260.200 zł.
Wobec zatem powyższych uchybień, które to doprowadziły do nierozpoznania istoty sprawy, należało uchylić zaskarżone postanowienie w punktach od II do VII i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi I instancji do jej ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania za instancję odwoławczą na podstawieart. 386 § 4 kpciart. 108 § 2 kpc.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Rejonowy dokona ustaleń w kierunku wyżej wskazanym, ustalając przede wszystkim skutki prawne umowy sprzedaży przedmiotu spadku przez spadkobierców i dopiero w przypadku uznania, że zgłaszający roszczenie o zwrot nakładów mogą ich nadal dochodzić i nie są one przedawnione – bo do tego zarzutu Sąd także nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – rozpozna je we właściwym trybie przy udziale wszystkich zainteresowanych stron, kierując się wskazanymi wcześniej uwagami w zakresie prawa procesowego i prawa materialnego, przeprowadzając zaoferowane mu przez strony dowody oraz dokonując wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co pozwoli na merytoryczną ocenę zgłoszonych żądań.
Mając na względzie wszystkie powyższe rozważania, Sąd II instancji orzekł jak w postanowieniu.
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSA w SO Grzegorz Ślęzak    SSO Paweł Hochman