Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 55/18
Data wyroku: 2018-08-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: sędzia SO Beata Matysik
Podstawa prawna: art. 10 ust.1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych

Sygn. akt XIII Ga 55/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 października 2017 roku Sąd Rejonowy w Kaliszu oddalił powództwo(...)spółki akcyjnejz siedzibą weW.przeciwkoS. P.o zapłatę.
Apelację od opisanego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1
naruszenie prawa materialnego, tj.:

a
art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 403) poprzez jego niewłaściwe zastosowaniei oddalenie powództwa pomimo, iż powód wykazał przesłanki odpowiedzialnościz tego tytułu, tj. prawidłowe spełnienie świadczenia oraz zwłokę pozwanegow płatnościach;

b
art. 451 § 3 kodeksu cywilnegopoprzez brak stosownego rozliczenia przez Sąd meriti wpłat dokonanych przez pozwanego, pomimo iż ustawa wprost wskazuje sposóbw postępowania w tym przypadku (posługując się pojęciem „zalicza się”), z koleiw potwierdzeniach przelewów dokonywanych przez pozwanego nie było dyspozycji zarachowania dokonywanych wpłat;

2
naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a
art. 98 § 1 i 2 oraz § 3 kodeksu postępowania cywilnego, poprzez ich niewłaściwe stosowanie wyrażające się w braku zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego kosztów procesu, pomimo przegrania przez niego procesu w przeważającej części,tj. 14/15 kwoty głównej;

b
art. 203 § 1 oraz 2 kodeksu postępowania cywilnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak umorzenia postępowania w zakresie ograniczonej przez powoda części powództwa (wraz ze zrzeczeniem się roszczenia), tj. co do kwoty 1.560,00 zł oraz obciążenia pozwanego kosztami procesu – pomimo, iż cofnięcie miało miejsce przed rozpoczęciem rozprawy i było skutkiem wpłat pozwanego mających miejscepo wytoczeniu powództwa;

c
art. 233 k.p.c.poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego wyrażającą przyjęciu, że:

- powód nie wykazał zasadności roszczenia o zapłatę kwoty 101,79 zł z tytułu kosztów odzyskiwania należności w wysokości równowartości 40 EUR w oparciu o art. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z dnia 8 marca 2013 r., pomimoiż przesłanki odpowiedzialności z tego tytułu wykazane zostały przez powoda poprzez przedstawienie faktur VAT o numerach(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...)wraz z dowodami opłacenia ich przez pozwanego po terminie wymagalności przelewami z dnia 25 kwietnia 2016 roku, 4 maja 2016 roku oraz 9 maja 2016 roku, dalej idącego roszczenia opartego na tej podstawie normatywnej powód zaś nie zgłaszał w komparycji pozwu złożonego w elektronicznym postępowaniu upominawczym;
- powód nie wykazał zasadności roszczenia odsetkowego, pomimo iż przesłanki odpowiedzialności pozwanego z tego tytułu wykazane zostały przez powoda poprzez przedstawienie faktur VAT o numerach(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...)wraz z dowodami opłacenia ichprzez pozwanego po terminach wymagalności faktur VAT przelewami z dnia 25 kwietnia 2016 roku, 4 maja 2016 roku oraz 9 maja 2016 roku.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:
I. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez:
a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 101,79 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;
b) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda odsetek ustawowych liczonychod następujących kwot i dat:
- 196,80 zł od dnia 12 kwietnia 2015 r. do dnia 25 kwietnia 2016 r.;
- 196,80 zł od dnia 15 maja 2015 r. do dnia 25 kwietnia 2016 r.;
- 196,80 zł od dnia 12 czerwca 2015 r. do 25 kwietnia 2016 r.;
-109,60 zł od dnia 12 lipca 2015 r. do dnia 25 kwietnia 2016 r.
- 87,30 zł od dnia 12 lipca 2015 r. do dnia 4 maja 2016 r.;
- 196,80 zł od dnia 14 sierpnia 2015 r. do dnia 4 maja 2016 r.;
- 16,00 zł od dnia 12 września 2015 r. do dnia 4 maja 2016 r.;
- 180,80 zł od dnia 12 września 2015 r. do dnia 9 maja 2016 r.
- 196,80 zł od dnia 12 października 2015 r. do dnia 9 maja 2016 r.;
- 120,63 zł od dnia 13 listopada 2015 r. do dnia 9 maja 2016 r.;
- 61,77 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia 9 maja 2016 r.
2. morzenie postępowania w dalej idącym zakresie (zgodnie z ograniczeniem powództwa dokonanym przez powoda w toku postępowania);
3. obciążenie pozwanego kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowegow postępowaniu I-instancyjnym;
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda jest częściowo zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego orzeczenia.
Wstępnie zaznaczyć należy, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, zaś Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego, zatem zgodnie zart. 50513§2 k.p.c.uzasadnienie niniejszego orzeczenia powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Zasadny jest zarzut apelacyjny powoda, w którym zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenieart. 203 § 1 i § 2 k.p.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak umorzenia postępowania w zakresie ograniczonej części powództwa wraz ze zrzeczeniem się roszczenia, tj. co do kwoty 1.560 zł oraz obciążenia pozwanego kosztami procesu pomimo, że cofnięcie miało miejsce przed rozpoczęciem rozprawy i było skutkiem wpłat pozwanego po wytoczeniu powództwa.
Zgodnie zart. 203 § 1 k.p.c.pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanegoaż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiążez wytoczeniem powództwa. Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego (art. 203§ 2 k.p.c.).
Jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew, sąd wydaje postanowienieo umorzeniu postępowania na podstawie (art. 355 § 1 k.p.c.).
Zauważyć należy, że powód w sprawie dochodził zasądzenia na jego rzecz kwoty wynikające z niezapłaconych przez pozwanego faktur w łącznej kwocie 1.498,23 zł oraz odsetek ustawowych od tych kwot od dnia wymagalności tych kwot do dnia zapłaty, jak też kosztów dochodzenia należności w kwocie 163,56 zł wraz z odsetkami ustawowymiod wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W toku procesu strona pozwany dokonał zapłatyna rzecz powoda łącznie kwotę 1.560 zł, którą wobec braku wskazania sposobu jej zarachowania, powód na podstawieart. 451 § 3 k.c.prawidłowo zaliczył na poczet długów najdalej wymagalnych i złożył w tym zakresie pismo procesowe ograniczając swoje powództwo o kwotę 1.560 zł ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie tej kwoty (pismo procesowe z dnia 30 marca 2017 r. k. 124-125).
Sąd I instancji pomimo cofnięcia pozwu w zakresie dokonanej przez pozwanego wpłaty i jednoczesnego dookreślenia zreformowanego przez ten fakt żądania z jednoczesnym podtrzymaniem żądań wskazanych w pozwie, wezwał pełnomocnika powodado sprecyzowania swojego żądania w terminie 14 dni pod rygorem skutków procesowych(k. 145). Wobec jednak braku odpowiedzi na to wezwanie Sąd Rejonowy, ignorując fakt cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie wpłaconej kwoty i pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania na podstawieart. 355 § 1 k.p.c., merytorycznie rozstrzygnął sprawę zaskarżonym wyrokiem.
W tych okolicznościach jako, że w rozpoznawanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym powód cofnął pozew na skutek dobrowolnego częściowego zaspokojenia przez pozwanego roszczenia dochodzonego pozwem, zaszła przesłankado umorzenia postępowania w tej właśnie części. W związku z powyższym Sąd I instancji winien był umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawieart. 355 § 1 k.p.c.
W ocenie Sądu Okręgowego żądanie pozwu po cofnięciu pozwu w zakresie wpłaconeji zaliczonej na poczet należności głównej oraz częściowo na poczet kosztów dochodzenia nalezności kwoty oraz odwołaniem się w pozostałym zakresie do treści pozwu, precyzowało nowy zakres roszczenia powoda i nie wymagało jego dookreślenia. W powyższym piśmie procesowym precyzyjnie wskazano bowiem, że powód podtrzymywał żądanie w zakresie kwoty 101,79 zł z tytułu kosztów dochodzenia należności na podstawieart. 10 ust. 1 ustawyo terminach zapłaty w transakcjach handlowych, a także odsetek ustawowych oraz odsetekza opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) zgodnie z treścią pozwu, a więc: w przypadku zapłaconychw toku postępowania kwot - od dat ich wymagalności do dat zapłaty w toku postępowania oraz od dochodzonej kwoty stanowiącej pozostały koszt dochodzenia należności – od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.
Mając powyższe na względzie Sąd odwoławczy w tym zakresie rozpoznawał pozostałe zarzuty zawarte w apelacji powoda.
Trafny okazał się zarzut naruszeniaart. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłatyw transakcjach handlowych. Zarzut ten odnosi się do żądania od pozwanego kwoty 101,79 zł jako nieuregulowanej części należnej równowartości kwoty 40 euro. Niekwestionowane było przy tym przez strony, że powód wystawiał z tytułu świadczonych usług faktury VAT (k. 42-49) określone w wezwaniu do zapłaty (k. 50), za które pozwany dokonał zapłatyz opóźnieniem.
Sąd Okręgowy podziela w pełni stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwalez dnia 11 grudnia 2015 roku, III CZP 94/15 i zaprezentowaną przez Sąd Najwyższyw uzasadnieniu uchwały wykładnię art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 08 marca 2013 rokuo terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Powyższa uchwała została podjętaw odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne: 1. Czy rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403) przysługuje wierzycielowi mimo, że kosztów odzyskania należności faktycznie nie poniósł? 2. Czy konieczną przesłanką do uznania roszczenia o zapłatę 40 euro za zasadne jest zastrzeżenie w umowie lub wezwaniu do zapłaty terminu płatności przekraczającego 30 dni? Zgodnie z tezą uchwały „Rekompensata za koszty odzyskiwania należnościw wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403), przysługuje wierzycielowibez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione. Roszczenie o rekompensatęw wysokości 40 euro powstaje po upływie terminów zapłaty ustalonych w umowielub ustalonych zgodnie z art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 4 tej ustawy(Legalis Numer 1364697).
Sąd Okręgowy podziela w pełni argumenty przedstawione w uzasadnieniu powołanej uchwały, w tym w szczególności odnoszące się do tego, że kwota 40 euro rekompensatyz tytułu kosztów odzyskiwania należności, należy się wierzycielowi również wtedy,gdy w umowie został zastrzeżony 30 dniowy termin zapłaty, bądź nawet termin krótszy, tak jak w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów w ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powoda co do zapłaty kwoty odpowiadającej części nieuiszczonej równowartości kwoty 40 euro podlegało uwzględnieniu na podstawieart. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.
W ramach sankcji za niewykonanie świadczenia w terminie, powodowi należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od zapłaconych w toku procesu kwot objętych fakturamiz tytułu wykonania na rzecz pozwanego wyszczególnionych w nich usług, liczonych od dat ich wymagalności do dnia zapłaty, a obejmujących na zasadzieart. 481 § 1 i 2 k.c.zarówno odsetki ustawowe w wysokości obowiązującej do dnia 1 stycznia 2016 r., jak i odsetkiw wysokości określonej po tej dacie, od kwot stanowiących wpłaty dokonane na poczet należności w toku procesu. Należało zatem uznać za zasadne powództwo w powyższym zakresie, zgodnie z wnioskiem apelacji, z uzasadnionym matematycznie obniżeniem jednejz nich, tj. kwoty 87,30 zł do kwoty 87,20 zł.
Powództwo w pozostałym zakresie (0,10 zł oraz odsetek od kosztów odzyskiwania należności) podlegało oddaleniu. Nie zasługiwało bowiem na uwzględnienie roszczenie powoda o zasądzenie odsetek ustawowych na podstawieart. 481 § 1 i § 2 k.c.od rekompensaty z tytułu kosztów odzyskiwania należności. Zważyć bowiem należy,że obowiązek zapłaty odsetek stanowi dla dłużnika, jak już wskazano powyżej, swoistą sankcję za niewykonanie świadczenia w terminie. Dopuszczenie możliwości naliczania odsetek od zryczałtowanych kosztów odzyskiwania należności, które realizują się właśnie na skutek nieterminowego uregulowania zobowiązania, prowadziłoby do nadmiernego obciążenia dłużnika i powstania piramidy roszczeń związanych z nieterminowym uregulowaniem zobowiązań.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy w punkcie I - zmienił zaskarżony wyrokna podstawieart. 386 § 1 k.p.c., w punkcie 1 - umarzając postępowanie w zakresie kwoty 1.560 zł; w punkcie 2 - zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 101,79 zł stanowiącą pozostałą do zapłaty równowartość kwoty 40 euro oraz zasądzając odsetki ustawowe od zaliczonych na poczet dochodzonej przez powoda należności wpłaconychw toku procesu poszczególnych kwot, z uwzględnieniem ich prawidłowej wysokości oraz dat wymagalności i zapłaty; w punkcie 3 - oddalając powództwo w pozostałym zakresie; w punkcie II – oddalił apelację w pozostałym zakresie na podstawieart. 385 k.p.c.jako bezzasadną.
W konsekwencji zmiany rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, zmianie uległo także rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, co do kosztów procesu.
Apelacja również zawierała zarzuty odnoszące się do rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu. Orzekając w tym zakresie w punkcie I.4. Sąd Okręgowy miał na względzie, iż wprawdzie zasadą jest, iż przy cofnięciu pozwu obowiązek zwrotu kosztów postępowania obciąża powoda (art. 203 § 2 k.p.c.), jednak wyjątkowo tylko obowiązek zwrotu kosztów może nie obciążać strony cofającej pozew, lecz ciąży na stronie przeciwnej, gdy cofnięcie pozwu, tak jak w niniejszej sprawie, wynikało z zaspokojenia powoda przez przeciwnikaw toku postępowania w pierwszej instancji(tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2009 r., V CZ 58/09, LEX nr 551159).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy koszty procesu w zakresie uiszczonegow toku procesu roszczenia głównego niewątpliwie winny obciążać pozwanego. Wobec zmiany wyroku i zasądzenia na rzecz powoda pozostałej kwoty należności głównej oraz należnych od niej odsetek, pozostało stwierdzić, że w postępowaniu w pierwszej i w drugiej instancji uległ on pozwanemu w nieznacznej części obejmującej oddalone powództwoo odsetki od rekompensaty z tytułu kosztów odzyskiwania należności oraz 0,10 zł . Powyższy stan sprawy uzasadniał, zgodnie zart. 100 zd. 2 k.p.c.. wyłożenie na pozwanego obowiązku zwrotu wszystkich kosztów poniesionych przez powoda w toku pierwszej i drugiej instancji. Z tego względu Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu poniesionych przez niego kosztów procesu pierwszoinstancyjnego: kwotę 1.247 zł, na którą złożyły się: 30 zł – opłata sądowa od pozwu, 17 – zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa, wynagrodzenie pełnomocnika - 1.200 zł; procesu drugoinstancyjnego: kwotę 480 zł, na którą złożyły się: 30 zł – opłaty sądowej od apelacji, wynagrodzenie pełnomocnika - 450 zł.
Sąd Okręgowy określił wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powoda – będącego radcą prawnym - w postępowaniu pierwszoinstancyjnym - na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych w brzmieniu pierwotnym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804);w postępowaniu apelacyjnym - na podstawie § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 27 października 2016 roku z uwagi na datę wniesienia apelacji (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).