Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1198/17
Data wyroku: 2018-05-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Capik-Pater
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 68 ustawy o ubezpieczeniach społecznych i art .22 kp

Sygn. aktVIII U 1198/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 maja 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSR del. Anna Capik-Pater

Protokolant:

Agata Kędzierawska

po rozpoznaniu w dniu11 maja 2018 r. w Gliwicach
sprawyJ. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
przy udziale zainteresowanej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.
opodleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu
na skutek odwołaniaJ. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia8 maja 2017  r.nr(...)

1
oddala odwołanie;

2
zasądza od odwołującego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSR del. Anna Capik-Pater
Sygn. akt VIII U 1198/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 maja 2017 r. (sprostowaną postanowieniem z dnia 12 lipca 2017 r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.działając na podstawieart. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychstwierdził, że ubezpieczonyJ. K.jako pracownik u płatnika składek KOMPENSATOR Sp z o.o. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj.: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 25 września 2003 r. do 15 stycznia 2017 r.
W uzasadnieniu wskazano, że umowa o pracę zawarta między(...) Sp. z o.o., a ubezpieczonym jest nieważna, bowiem nie został zachowany warunek podporządkowania kierownictwu, który charakteryzuje stosunek pracy.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że w spornym okresie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj.: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał dwoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Domagał się również zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
(...) sp. z o.o.(obecnie w likwidacji; KRS:(...)) jest przedsiębiorstwem o bardzo szerokim przedmiocie działalności. Zajmuje się m.in. przerobem odpadów górniczych i poprzemysłowych oraz rekultywacją terenu. Siedziba znajdowała się kolejno wZ.,B.i wC.. Przedsiębiorstwo miało zakłady wZ.i wK.. Posiadało ciężki sprzęt, taki jak koparki, spychacze, pojazdy przewożące odpady.
Do 29 lipca 2002 r. prezesem zarządu byłM. T., a v-ce prezesem ubezpieczonyJ. K.. Uchwałą walnego nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników nr 1 z tego dnia odwołano wymieniony skład zarządu. Z kolei uchwałą nr 2 powołano nowy zarząd w osobach ubezpieczonego jako nowego prezesa zarządu orazM. R., jako członka zarządu. W dniu 30 lipca 2002 r. podczas kolejnego nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników odwołanoM. R.z funkcji członka zarządu.
W dniu podjęcia uchwały o powołaniu ubezpieczonego na prezesa zarządu oraz przez cały okres sporny, wspólnikami w spółce sąM. R.orazD. T..
W okresie od 26 czerwca 2003 r. do 21 stycznia 2009 r. prokurentem byłD. T..
Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 16 marca 2007 r. (sygn. akt GL X Ns. RejKRS (...)) spółka została rozwiązana. Następne postanowieniem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 8 maja 2007 r. (sygn. akt GL.X Ns-Rej.KRS/(...)) ustanowiono likwidatora w osobie ubezpieczonego.
W latach od 2003 do 2016 spółka nie złożyła sprawozdań finansowych do KRS. Nie złożyła również sprawozdań finansowych do urzędu skarbowego za okres od 2007 r. do 2011 r.
W dniu 25 września 2003 r.(...) Sp. z o.o.reprezentowana przez prokurentaD. T.zawarła z ubezpieczonym umowę o pracę na stanowisku prezesa zarządu z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 1 200 zł brutto. Aneksem z dnia 1 lipca 2005 r. zwiększono wynagrodzenie przysługujące ubezpieczonemu do kwoty 6 800 zł miesięcznie. Przy podpisaniu aneksu(...) Sp. z o.o.ponownie reprezentował prokurentD. T..
W okresach od 22 stycznia 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. oraz od 17 listopada 2016 r. do 15 stycznia 2017 r. ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym. W pierwszym wniosku ubezpieczony nie wskazał adresata, a w drugim wskazał, iż jest nim(...) Sp. z o.o.Na dokumentach brakuje informacji o otrzymaniu tych dokumentów przez uprawnioną osobę. Faktycznie ubezpieczony sam sobie udzielał urlopów bezpłatnych.
W dniu 10 października 2004 r. ubezpieczony uległ wypadkowi – został potrącony na przejściu dla pieszych.
Następnie ubezpieczony często przebywał na zwolnieniach lekarskich. W okresie zatrudnienia było kilkanaście okresów czasowej niezdolności do pracy ubezpieczonego. od 26.09.2003r. do 10.10.2003r.,
od 11.10.2004r. do 08.07.2005r.,
od 2.09.2005r. do 21.03.2006r.,
od 12.06.2006r. do 30.11.2006r.,
od 1.01.2007r. do 9.05.2008r.,
od 22.01.2009r. do 19.07.2009r.,
od 24.02.2010r. do 31.05.2010r.,
od 9.07.2010r. do 30.09.2010r.,
od 28.01.2011r. do 17.03.2011r.,
od 22.08.2011r. do 15.1.2012r.,
od 23.04.2012r. do 2.07.2010r.,
od 23.08.2012r. do 11.02.2013r.,
od 18.03.2013r. do 2.05.2013r.,
od 4.06.2013r. do 30.07.2013r.,
od 4.11.2013r. do 9.12.2014r.,
od 21.02.2014r. do 28.02.2014r.,
od 7.03.2014r. do 21.03.2014r.,
od 17.04.2013r. do 9.05.2014r.,
od 12.05.2014r. do 30.11.2014r.,
od 1.12.2014r. do 9.03 2015r. ( przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym),
od 19.05.2015r. do 2.07.2015r.,
od 25.08.2015r. do 21.01.2016r.,
od 19.05.2016r. do 31.10.2016r.
W dniu 30 września 2016 r. ubezpieczony wypowiedział ww. umowę o pracę. Natomiast w dniu 15 stycznia 2017 r. ubezpieczony sam sobie wystawił świadectwo pracy.
W spółce nie prowadzono listy obecności. Zwyczajowo pracowano przez 8 godzin w ciągu dnia, tj.: w godzinach 8:00-16:00. W zasadzie to ubezpieczony wspólnie z prokurentem oraz wspólnikiemD. T.(w okresie jego aktywności w spółce, tj.: do 2008 r.) zajmował się praktycznie całym procesem rekultywacji. Ich działania nie były uzależnione od niczyjej zgody. Księgowość była prowadzona przez pracownikaE. P.. Ubezpieczony wraz zD. T.spotykali się i podejmowali ustalenia dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstwa. Do obowiązków ubezpieczonego należało ponadto m.in. podpisywanie dokumentów, negocjacje, szukanie pracowników, ocenianie postępu prac, kontaktowanie się z organami administracji. Ponadto ubezpieczony podpisał świadectwo pracy wystawione pracownikowiM. K.za okres pracy od 14 czerwca 2002 r. do 14 grudnia 2002 r. na stanowisku murarza betoniarza, pracownika fizycznego podczas prac budowlanych wZ..
W stosunku pracy łączącego ubezpieczonego ze spółką, brak było elementu podporządkowania. Ubezpieczony nie podlegał niczyjej kontroli, miał dużą autonomię w podejmowaniu decyzji. Poza krótkim okresem konsultacji z prokurentemD. T.(która nie zawierała elementów podporządkowania), ubezpieczony sam wyznaczał sobie kierunki oraz sposoby działania.
Ubezpieczony spotkał się ze wspólnikiemM. R.wyłącznie w latach 2001, 2002, 2003, zaś z drugim wspólnikiem (byłym prokurentem)D. T.spotkał się ostatni raz w 2010 r.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o akta organu rentowego, a tam akta kontrolne doraźne; akta osobowe ubezpieczonego; pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego (k.15); pismo z Sądu Rejonowego w Gliwicach X Wydziału Gospodarczego z dnia 13 września 2017 r. (k..17); protokół zgromadzenia wspólników z dnia 9 maja 1989 r. (k.18-19); protokół z walnego nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 29 lipca 2002 r. (k.20-23);(...) Sp. z o.o.(k.32-38); dokumentacji z Urzędu Skarbowego (k.46); zeznania świadkaM. K.złożone na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. (k.50-51); zeznania ubezpieczonego złożone na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. (k.51-53); zeznania świadkaD. T.złożone na rozprawie w dniu 23 lutego 2018 r. (k.73-75); zeznania świadkaM. R.złożone na rozprawie w dniu 11 maja 2018 r. (k.90-91); zeznania świadkaE. P.złożone na rozprawie w dniu 11 maja 2018 r. (k.91-93); zeznania świadkaM. T.złożone na rozprawie w dniu 11 maja 2018 r. (k.93-94).
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkówD. T.,M. R.,E. P.,M. T.uznając je za rzeczowe, spójne i wzajemnie się uzupełniające. Z ich zeznań wynika, że ubezpieczony nie był w stosunku podporządkowania zespółką (...) Sp. z o.o.Wskazują oni jedynie w sposób bardzo ogólnikowy czym zajmował się ubezpieczony, nie podając szczegółowych informacji. Podkreślić należy również, żeM. R.orazD. T.są wspólnikami spółki zatrudniającej powoda. Wprawdzie świadekD. T.przez pewien czas spotykał się z ubezpieczonym, tj.: w okresie, w jakim był prokurentem, jednakże z tych zeznań również nie wynika, aby ubezpieczony był podporządkowany spółce. Podkreślenia wymaga również okoliczność, że ubezpieczony ostatni raz widział się ze wspólnikiemM. R.w 2003 r., a zD. T.w 2010 r. Nie wiadomo także kto był przełożonym ubezpieczonego, nie wiadomo komu ubezpieczony podlegał. Podkreślają to zeznania księgowej zatrudnionej współce – (...). Z zeznań wszystkich świadków, wynika również fakt, iż ubezpieczony nie podpisywał żadnej listy obecności, a zadanie wyznaczał sobie sam i następnie sam je realizował. W przypadku ubezpieczonego nie doszło do rozdzielenia funkcji pracownika od pracodawcy.
Bez znaczenia w niniejszym postępowaniu pozostał zarzut podniesiony przez organ rentowy dotyczący naruszenia zasad reprezentacji wyrażonychart. 210 §1 k.s.h., bowiem nie ta okoliczność była przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd w trakcie postępowania odnosił się do ustalenia, czy między stronami faktycznie istniał stosunek podporządkowania charakteryzujący stosunek pracy.
Sąd zważył:
Odwołanie ubezpieczonegoJ. K.nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Przedmiotem sporu było ustalenie, czy między ubezpieczonym, aSpółką (...) Sp. z o.o.istniał stosunek podporządkowania w okresie od 25 września 2003 r. do 15 stycznia 2017 r., a tym samym czy istniał stosunek pracy, bowiem od tego zależy prawidłowość zaskarżonej decyzji, w której organ rentowy stwierdził, że ubezpieczony w tym okresie nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj.: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.
Zgodnie z treściąart. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 963 ze zm.) pracownicy (z wyłączeniem prokuratorów), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,  z zastrzeżeniemart. 8 i 9.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 pracownicy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu.
Z kolei w myśl art. 12 ust 1 osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu  i rentowym, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu.
Art. 13, pkt 1 stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Zaś zgodnie z art. 10 tej ustawy pracownikiem, o którym mowa w art. 9, jest osoba fizyczna, która, zgodnie z przepisami polskiego prawa, pozostaje z pracodawcą w stosunku pracy lub jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą albo wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie zustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny(Dz. U. z 2016 r. poz. 380 i 585), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną - jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych,  z wyjątkiem małżonka pracodawcy, a także jego dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, a także rodzeństwa, wnuków, dziadków, zięciów i synowych, bratowych, szwagierek i szwagrów oraz osób wykonujących pracę zarobkową  w gospodarstwie domowym.
Po myśli art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a.
Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa pojęcia pracownik i zatrudnienie nie mogą być interpretowane na użytek ubezpieczeń społecznych inaczej niż interpretuje je akt prawny określający prawa i obowiązki pracowników i pracodawców -Kodeks pracy(tak też Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 maja 2005r., sygn. akt III AUa 283/2005). Dla wywołania skutków prawnych związanych z istnieniem danego stosunku zobowiązaniowego nie jest wystarczające zatem jedynie zawarcie umowy od strony formalnej, ale decydujące jest rzeczywiste realizowanie i trwanie stosunku pracy w granicach wyznaczonych treściąart. 22 k.p.Zgodnieart. 22 §1 k.p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. W tym miejscu trzeba wskazać, że konstytutywne cechy stosunku pracy odróżniające go od innych stosunków prawnych to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia. Wymienione elementy powinny wystąpić łącznie, by doszło do zawarcia stosunku prawnego, o którym mowa wart. 22 k.p.W przypadku ustalenia, że w łączącym strony stosunku prawnym występowały elementy obce stosunkowi pracy np. brak podporządkowania, nie jest możliwa jego kwalifikacja do stosunku pracy. Do podstawowych założeń prawa pracy należy rozdzielenie pracy i kapitału oraz wykonywanie w stosunku do pracowników (w tym przypadku członka zarządu) czynności z zakresu prawa pracy przez inne podmioty niż oni sami.
Ponadto przywołanyartykuł 22 k.p.zakłada wykonywanie pracy osobiście, odpłatnie, w ramach podporządkowania pracowniczego, w sposób powtarzalny i bez ponoszenia przez pracownika ryzyka prowadzenia podmiotu zatrudniającego (tak też: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt III AUa 1039/13). Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzano składki na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 r. III AUa 433/2005). Tym samym podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 r. o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 - 16/251).
Element podporządkowania pracowniczego charakteryzujący stosunek pracy ma także zastosowanie do członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 października 2016 r. (sygn. akt III AUa 2314/15), w przypadku prezesa zarządu spółki sposób wykonywania obowiązków pracowniczych mieści się w modelu "autonomicznego" podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem, gdzie podległość wobec pracodawcy (spółki) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i w wypełnianiu obowiązków wynikających zKodeksu spółek handlowych. W tym systemie podporządkowania pracowniczego pracodawca określa godziny czasu pracy i wyznacza zadania, natomiast sposób realizacji tych zadań pozostawiony jest pracownikowi. Przy takim ujęciu podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że może ono istnieć jedynie w przypadku rozdzielenia osoby pracodawcy i pracownika. Innymi słowy, podporządkowanie pracownicze nie występuje wtedy, kiedy jedna i ta sama osoba wyznacza zadania pracownicze, a następnie sama je wykonuje. Ponadto sam fakt wykonywania czynności i pobieranie za nie wynagrodzenia nie przesądza o charakterze umowy łączącej członka zarządu ze spółką. Zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego nie jest także skuteczne, jeżeli dotyczy osoby, która nie może być uznana za podmiot tego rodzaju ubezpieczenia, ponieważ nie świadczy pracy w ramach stosunku pracy i przez to nie można jej przypisać cech pracownika.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podnieść należy, że w stosunku łączącym ubezpieczonego z(...) Sp. z o.o., nie istniał stosunek podporządkowania charakterystyczny dla stosunku pracy. Żaden ze świadków nie jest w stanie precyzyjnie wskazać wykonywanych przez ubezpieczonego czynności, nie potrafi wskazać komu on podlegał. ŚwiadekT., który jest wspólnikiem podkreśla, że ubezpieczony sam sobie ustalał zadania. Nie wie kto wykonywał jego obowiązki, w momencie gdy ubezpieczony przebywał na zwolnieniu lekarskim, a takich okresów niezdolności do pracy jak podano w części ustalającej był bardzo dużo. ŚwiadekE. P.z kolei zaznacza, że nie wie kto był czyim przełożonym. ŚwiadekM. R.– drugi wspólnik podnosi, że nie wie czym zajmował się ubezpieczony. Nie potrafi wskazać zakresu jego obowiązków. Co więcej, nie potrafi nawet wskazać, jaką funkcję w spółce pełnił ubezpieczony. Podnosi także, że spółka funkcjonowała na stopie koleżeńskiej, wyznaczano sobie zadania, które później wykonywano. Zasługuje na podkreślenie także okoliczność, iż ubezpieczony ostatni raz kontaktował się ze wspólnikiemM. R.w 2003 r., a z drugim wspólnikiem –D. T.w 2010 r. Ubezpieczony nie posiada nawet adresu wspólnikaT.. W przedsiębiorstwie tym ubezpieczony faktycznie nikomu nie podlegał. Działał „na własną rękę” nie konsultując swoich czynności ze wspólnikami. Sam sobie wyznaczał zadania, które następnie realizował. Wprawdzie w okresie, w którym wspólnikD. T.był prokurentem, została nawiązana pewna współpraca z ubezpieczonym, jednak nie była ona oparta na elemencie podporządkowania. Ubezpieczony w dalszym ciągu sam sobie wyznaczał zadania, które następnie realizował. Ubezpieczony sam sobie wystawił świadectwo pracy i sam sobie udzielał urlopu bezpłatnego. Powyższe okoliczności wskazują na to, że w(...) Sp. z o.o.nie istniał stosunek podporządkowania między spółką, a ubezpieczonym charakteryzujący stosunek pracy. W związku z tym ubezpieczony nie świadczył pracy w ramach ważnego stosunku pracy. Tym samym skoro ten stosunek pracy faktycznie nie istniał, to ubezpieczony w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj.: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, co tez wynika z zaskarżonej decyzji organu rentowego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił odwołanie ubezpieczonego zgodnie zart. 47714§1 k.p.c., gdyż nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia.
O kosztach postępowania, Sąd orzekł na podstawieart. 98 §1 i §3 k.p.c.w zw. z §2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) zasądzając od odwołującego, jako od strony przegrywającej proces, na rzecz organu rentowego kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
(-

)

SSR del. Anna Capik – Pater