Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 603/17
Data wyroku: 2018-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Białecka, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 28 FUS

Sygn. akt III AUa 603/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Beata Górska

Sędziowie:

SSA Barbara Białecka (spr.)
SSA Romana Mrotek

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. w Szczecinie
sprawyM. Ł.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.
o ustalenie kapitału początkowego i emeryturę
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 30 czerwca 2017 r. sygn. akt IV U 235/17

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II i oddala odwołanie w tej części ,

2
odstępuje od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego za obie instancje.

SSA Barbara Białecka SSA Beata Górska SSA Romana Mrotek
Sygn. akt III AUa 603/17

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.decyzją z dnia 24 lutego 2017r. odmówił ubezpieczonemuM. Ł.ustalenia kapitału początkowego, ponieważ ww. przepis nie przewiduje ustalenia kapitału początkowego dla osoby urodzonej przed 1 stycznia 1949r.
Decyzją z tego samego dnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.odmówił ubezpieczonemuM. Ł.prawa do  emerytury. W uzasadnieniu wskazano, że nie spełnia on przesłanek z ww. przepisu, gdyż nie udokumentował on okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat (udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynosił 18 lat, 3 miesiące i 16 dni).
UbezpieczonyM. Ł.zaskarżył powyższe decyzje odwołaniem, w których domagał się ich zmiany poprzez ustalenie kapitału początkowego oraz przyznania mu prawa do emerytury.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie, powtarzając argumenty użyte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 roku Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie od decyzji o ustalenie kapitału początkowego (pkt I) oraz zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuM. Ł.prawo do emerytury od 1 lutego 2017 r. (pkt II).
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczonyM. Ł.urodził się (...)Pierwszy wniosek o emeryturę ubezpieczony złożył 28 czerwca 2012r. Decyzją z dnia 31 sierpnia 2012r. odmówiono ubezpieczonemu prawa do emerytury, albowiem ubezpieczony nie udokumentował co najmniej dwudziestoletniego okresu składkowego i nieskładkowego (za udokumentowany organ rentowy uznał staż pracy w wymiarze 15 lat, 1 miesiąca i 19 dni). Po przedłożeniu przezM. Ł.nowych dowodów w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.decyzją z 29 września 2012r. ponownie odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury również z powodu braku posiadania przez ubezpieczonego co najmniej dwudziestoletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Tym razem za udowodniony organ rentowy pracy uznał łączny staż pracy w wymiarze 17 lat, 1 miesiąca i 16 dni. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 6 grudnia 2012r. w sprawie o sygnaturze akt IV U 1294/12 oddalono odwołanie od powyżej wskazanej decyzji (data prawomocności: 17 lipca 2013r.). Ubezpieczony w dniu 8 września 2015r. złożył ponownie wniosek o emeryturę i przedłożył nowe dowody w sprawie. I tym razem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.decyzją z dnia 29 września 2015r. odmówił prawa do emerytury, z powodu braku udokumentowania co najmniej dwudziestoletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Za udowodniony wymiar stażu pracy organ rentowy uznał tym razem 18 lat, 3 miesiące i 16 dni. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 30 czerwca 2016r. wydanym w sprawie IV U 1069/15 oddalono odwołanieM. Ł.od powyżej wskazanej decyzji.
W dniu 14 lutego 2017r. ubezpieczonyM. Ł.ponownie złożył wniosek o emeryturę na podstawieart. 55 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.decyzją z dnia 24 lutego 2017r., odmówił ubezpieczonemuM. Ł.prawa do  emerytury, ponieważ nie udokumentował on okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat (udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynosił 18 lat, 3 miesiące i 16 dni). Organ rentowy do stażu pracy nie uwzględnił następujących okresów:
- od 22 lipca 1962 r. do 16 lutego 1967r. – okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców,
- od 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r. – okresu zatrudnienia w(...)wT.,
- od 2 maja 1985r. do 31 grudnia 1985r. i od 14 września 1986r. do 5 października 1997r. – okresu zatrudnienia wZakładzie (...).
Ponadto decyzją z tego samego dnia (znak:(...)), organ rentowy odmówił ubezpieczonemu ustalenia kapitału początkowego, ponieważ nie przewiduje się ustalenia kapitału początkowego dla osoby urodzonej przed 1 stycznia 1949r.
Od powyższych decyzjiM. Ł.wniósł odwołanie. Ubezpieczony domagał się uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1965-1967 oraz zatrudnienia w(...)wT.od 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r.
Dalej Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony do miejscowościK.(?) (gminaB.), sprowadził się z rodziną około roku 1962. Z powodu problemów z zameldowaniem, ojcu ubezpieczonego udało się zameldować najbliższych dopiero 4 października 1965r. Do momentu powołania ubezpieczonego do pełnienia zasadniczej służby wojskowej, tj. do dnia 15 lutego 1967r.,M. Ł.pracował w gospodarstwie rolnym wspomagając rodziców w pracach polowych. Praca w gospodarstwie była bardzo ciężka.
W gospodarstwie oprócz ubezpieczonego i jego rodziców pracowali także jego siostra i brat. Uprawiali oni wówczas ziemię, na której sadzili ziemniaki. Początkowo użyczali konia sąsiadów, aż do roku 1965 kiedy to jego ojciec kupił konia i pług, dzięki czemu mógł orać pole samodzielnie. Gospodarstwo rolne jego rodziców było wielkości około 7,5 hektara. Obok pola znajdował się dom i budynki gospodarcze.M. Ł.orał i bronował pole oraz brał udział w żniwach. Poza tym wykonywał wszystkie inne prace konieczne w gospodarstwie.
W okresie od dnia 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r. ubezpieczony pracował na stanowisku montera spawacza w(...)wT..
Po dokonaniu powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd ten przyjąłart. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j.t. Dz.U. z 2016r. poz. 887 ze zm.), który stanowi, że kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Zatem dla ubezpieczonegourodzonego w dniu (...), brak było podstaw do ustalenia kapitału początkowego zgodnie z przepisem wyżej wskazanym.
Sąd Okręgowy wskazał, że istotnym jest, że pomiędzy stronami niesporne było, iż ubezpieczonyM. Ł.posiadał co najmniej łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 18 lat, 3 miesiące i 16 dni. Ubezpieczony w postępowaniach o sygnaturach IV I 1294/12 i IV U 1069/15 domagał się przyznania mu prawa do emerytury, jednakże na podstawie przedłożonych przez ubezpieczonego dowodów Sąd nie uznał, że ubezpieczony posiada co najmniej dwudziestoletni okres składkowy i nieskładkowy pozwalający mu na przyznanie prawa do emerytury.
W rozpoznawanej sprawie rola Sądu I instancji sprowadzała się do ustalenia, czy na podstawie przedłożonych przed ubezpieczonego nowych dowodów można przyznać mu prawo do emerytury.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym przedmiocie Sąd Okręgowy przyjął art. 55, art. 27 oraz art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Sąd ten wskazał, że prawo do emerytury określonej w art. 28 ustawy, o które ubiega się ubezpieczony stanowi odstępstwo od zasady emerytury powszechnej dla osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949r., określonej w art. 27 ustawy emerytalno-rentowej. Podkreślił, że treść art. 28 ustawy przyznaje możliwość otrzymania emerytury przy tzw. skróconym stażu emerytalnym, określanej w literaturze jako „emerytura niepełna” (por. I. Jędrasik-Jankowska,Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2011; I. Jędrasik-Jankowska, K. Jankowska,Prawo do emerytury. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, Warszawa 2011). Instytucja ma zastosowanie w stosunku do ubezpieczonych, którzy urodzili się przed dniem 1 stycznia 1949 r. i nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego wymaganego do przyznania emerytury powszechnej (tj. co najmniej 20 lat składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn). Osoby te mogą mieć przyznaną emeryturę, jeżeli udowodnią okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące co najmniej 15 lat w przypadku kobiet i co najmniej 20 lat w przypadku mężczyzn. Wskazać należy, że przy ustalaniu spełnienia warunku posiadania stażu ubezpieczeniowego uwzględnia się także okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie (ustalone zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) oraz okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 10a ww. ustawy), przy czym podlegają one doliczeniu do okresów składkowych i nieskładkowych, jeżeli zostały udowodnione w wymiarze krótszym od wymagalnego. Należy przy tym pamiętać, iż z art. 10 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, iż jeśli ubezpieczony nie posiada wymaganego okresu ubezpieczenia, to może okresy składkowe i nieskładkowe uzupełnić pracą w gospodarstwie rolnym, jednak tylko po to, aby uzyskać świadczenie, a nie po to, aby je podwyższyć(vide: wyrok SN z 14 marca 2006 r.,I UK 166/05, LexPolonica nr 402773).
W niniejszej sprawie ubezpieczony domagał się uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1965-1967 oraz zatrudnienia w(...)wT.od 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r.
Sąd Okręgowy wskazał, że w tym zakresie zapoznał się zarówno z dokumentacją pracowniczą ubezpieczonego zawartą w aktach ZUS, przesłuchał w charakterze świadkaB. Ł.oraz dopuścił dowód z przesłuchania strony. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania dokumentacji pracowniczej ubezpieczonego, gdyż przedłożone dokumenty powstały wiele lat wcześniej, zanim ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę. Ponadto zapoznał się także z dokumentacją w aktach spraw IV U 1294/12 i IV U 1069/15 oraz skonfrontował zeznania świadków z powyżej wymienionych spraw z nowymi dowodami, na które powoływał się ubezpieczony.
Sąd Okręgowy zważył, że jak wynika z akt ZUS – świadectwo pracy
    (k. 10), ubezpieczony w okresie od dnia 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r. pracował na stanowisku montera-spawacza w(...)wT.. Sąd dostrzegł, iż w treści świadectwa wkradł się błąd w dacie urodzenia ubezpieczonego. Powyższa omyłka w dacie urodzenia nie może jednak skutkować negatywnymi konsekwencjami względem ubezpieczonego. Jak wynika z zeznań świadkaS. Ł.
    (k. 66 akt sprawy IV U 1069/15),ubezpieczony pracował
     w
(...)wT.na stanowisku mechanika przez około rok. Była to praca stała i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd I instancji dał wiarę zeznaniom świadka, albowiem są one spójne i konsekwentne, a ponadto znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Ponadto ubezpieczony na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016r. (k. 66
    akt sprawy IV U 1069/15),przedłożył akt urodzenia z którego wynikało, że datą jego urodzenia jest dzień(...)Dalej, w ocenie Sądu OkręgowegoM. Ł.na rozprawie w dniu 23 czerwca 2017r. wiarygodnie zeznał, że w spornym okresie wykonywał zatrudnienie na stanowisku spawacza w(...)T., a omyłka w dacie jego urodzin wynikała wyłącznie z pomyłki innego pracownika. Wobec powyższego należało zatem uwzględnić ubezpieczonemu okres zatrudnienia w(...)wT.od dnia 20 czerwca 1969r. do 30 września 1970r. ( tj. w wymiarze 1 roku, 3 miesięcy i 10 dni).
Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że zeznania świadkaB. Ł.jednoznacznie wskazują, iż ubezpieczony w latach 1965-1967 pracował w gospodarstwie rolnym rodziców wK.(wcześniejR.). Zdaniem Sądu Okręgowego świadek konsekwentnie i spójnie opisał prace, któreM. Ł.wykonywał w gospodarstwie rolnym wspomagając w pracach rodziców. Z uwagi na spory upływ czasu, świadek nie był w stanie jednoznacznie podać kiedy rodzice świadka przybyli na gospodarkę jednak był on z całą pewnością przekonany, że ubezpieczony już w 1965 roku pracował wspomagając rodziców na roli, aż do momentu gdy powołali go do wojska. Sąd I instancji dał wiarę powyższym zeznaniom, albowiem w jego ocenie są one zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd Okręgowy wywiódł dalej, że z zeznań rodzeństwa ubezpieczonego jednoznacznie wynika, że pracował on w gospodarstwie rolnym wspomagając rodziców w pracach polowych.H. Ł., na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012r. co prawda nie był w stanie podać konkretnej daty kiedy z rodziną przyjechał do miejscowościK.ale wiedział, że ubezpieczony wspomagał ich ojca w trakcie prac w gospodarstwie rolnym.Również siostra ubezpieczonegoJ. W.słuchana w dniu 12 kwietnia 2016r. podała, że ubezpieczony mieszkając wK.pracował w gospodarstwie. Sąd Okręgowy dał wiarę powyższym zeznaniom, tym bardziej, że są one zbieżne z zeznaniami złożonymi przez ubezpieczonego.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwala na ustalenie, że ubezpieczony co najmniej w okresie od dnia 4 października 1965r. do dnia poprzedzającego rozpoczęcie pełnienia zasadniczej służby wojskowej, tj. do dnia 15 lutego 1967r. (1 rok, 4 miesiące i 11 dni) pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Wobec czego Sąd Okręgowy uznał, że ww. okres powinno się zakwalifikować jako uzupełniający okres składkowy, o którym mowa wart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Tym samym, w ocenie Sądu Okręgowego ubezpieczonyM. Ł.spełnił warunki określone w art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ posiada łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 20 lat, 11 miesięcy i 6 dni.
Sąd Okręgowy uznał, iż ubezpieczony złożył nowe dowody, które miały wpływ na ustalenie jego prawa do emerytury (art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Wobec powyżej dokonanych ustaleń Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił na podstawieart. 47714§ 1 k.p.codwołanie ubezpieczonego od decyzji o ustaleniu kapitału początkowego (pkt 1 sentencji wyroku) oraz na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 24 lutego 2014r. (znak:/(...)) w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuM. Ł.prawo do emerytury od 1 lutego 2017r. (pkt 2 sentencji wyroku). Zaś o dacie przyznania świadczenia orzekł na podstawie art. 100 ust. 1 i 129 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Wyrok zaskarżył organ rentowy w części przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury. Rozstrzygnięciu zarzucił:
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 § l kodeksu postępowania cywilnegopoprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i nieuzasadnione przyjęcie, że zgromadzone dowody osobowe z zeznań świadkówB. Ł.,H. Ł.iJ. W.oraz zeznań ubezpieczonego, stanowią wystarczającą i wiarygodną podstawę do uznania za udowodniony fakt wykonywania przez ubezpieczonego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w m.K.od 4.10.1965r. do 15.02.1967r.,
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 w zw. zart.10 ust. l pkt 3 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych/Dz. U.z 2€16r.,poz.887ze zm./ poprzez przyjęcie, że ubezpieczony spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury, gdyż udowodnił 20-letni okres składkowy i nieskładkowy po uwzględnieniu do okresów składkowych uzupełniającego okresu pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym rodziców od 4.10.1965r. do 15.02.1967r.
Wskazując na powyższe podstawy apelacyjne organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury i oddalenie odwołania ubezpieczonego od decyzji z dnia 24.02.2017r. oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje - wg norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na apelację ubezpieczony wskazał na wiarygodność świadków. Oświadczył, że nigdy nie pracował w nadleśnictwie, z ojcem jedynie wykonywał zlecone prace oczyszczania zrębu w celu uzyskania opału na zimę. Dalej ubezpieczony opisał pracę w gospodarstwie podając, że wymaga ona niemal całodobowego zaangażowania. Przyznał, że pomagał też w innych gospodarstwach. Dalej wskazał, że gospodarstwo istnieje, a jego dokumentacja zaginęła po roku 2004 po restrukturyzacji rolnictwa.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się zasadna i doprowadziła do postulowanej zmiany zaskarżonego wyroku. Jakkolwiek Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, to ustalenia na nim oparte, a w konsekwencji wnioski, okazały się błędne.
Sąd Apelacyjny zaznacza, że jako sąd odwoławczy nie ogranicza się do kontroli sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który rozpoznając sprawę od początku, może uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji.
Istotą sporu między stronami pozostawało ustalenie, czy okres pracyM. Ł.w gospodarstwie rolnym jego rodziców w miejscowościK.od 22.07.1962 roku do 16.02.1967 roku można traktować jako okres składkowy przy ustalaniu prawa do emerytury, uzupełniając tym samym staż ubezpieczeniowyM. Ł.o brakujący okres i umożliwiając przyznanie mu wcześniejszej emerytury z tytuły wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości, uwzględnia się również, traktując je jak okresy składkowe, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Jednocześnie Sąd Apelacyjny wskazuje, że przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 zawiera jedynie wskazówkę ogólną, iż przy ustalaniu prawa do emerytury, uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jednakże charakter tej pracy tj. jej stałość określaart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.) mający zastosowanie do domowników pozostających we wspólnocie gospodarczej z rolnikiem, a zatem i do dzieci rolników.
W judykaturze wykształcił się pogląd, że o uwzględnieniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym, sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" zart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi po drugie - czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1997 r., II UKN 96/96, OSNAP 1997/23/473 czy wyrok tego Sądu z dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00, OSNP 2002/16/394, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., III UK 172/15, LEX nr 2114500). W orzecznictwie kładzie się nacisk na stałość wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, co nie musi jeszcze oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej, z czym wiąże się też wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego (por. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., III UK 172/15).
Sąd Apelacyjny, jako sąd merytoryczny dokonał zatem ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalił, jak poniżej.
Odnośnie przyznania ubezpieczonemu emerytury orzekał już dwukrotnie Sąd Okręgowy w Koszalinie, wyroki te są prawomocne. Odmowa przyznania prawa następowała z powodu nieudokumentowania przez ubezpieczonego co najmniej dwudziestoletniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Wnioskodawca odwołał się od decyzji ZUS z dnia 28.09.2012 r., odwołanie zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie IV U 1294/12, zaś złożona przez wnioskodawcę apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 163/13.
Następnie ubezpieczony odwołał się od decyzji ZUS z dnia 29.09.2015 roku. Odwołanie zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 30 czerwca 2016 roku w sprawie IV U 1069/15.
Aktualny wniosek o emeryturę ubezpieczony złożył dnia 14 lutego 2017 roku.
W tym miejscu Sąd Apelacyjny podkreśla, że jeżeli w następstwie zaskarżenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zapadł prawomocny wyrok sądu między tymi samymi stronami w sprawie o to samo świadczenie emerytalne lub rentowe, dotyczący prawa lub wysokości, to istnieje materialnoprawny skutek powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że należy przyjąć, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w tym prawomocnym wyroku. Taki prawomocny wyrok oddalający odwołanie ma powagę rzeczy osądzonej w sprawie zawisłej z odwołania od decyzji wydanej na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, jeżeli podstawą wniosku są te same okoliczności faktyczne i prawne, które przyjęto za podstawę prawomocnego wyroku. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W takim przypadku wzruszenie prawomocnego wyroku nastąpić może tylko w trybie wznowienia postępowania w oparciu o przepisyKodeksu postępowania cywilnego, oczywiście, jeżeli spełnione zostaną wskazane tam przesłanki.
W ocenie Sądu Odwoławczego ubezpieczony do wniosku z dnia 14 lutego 2017 roku nie przedłożył żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na przyznanie prawa do świadczenia. Z całą pewnością nie można za dowód taki uznać zeznań jednego świadka –B. Ł.. Zeznania tego świadka nie mogą bowiem stanowić wiarygodnego dowodu na okoliczność istnienia i prowadzenia gospodarstwa rolnego przez ojca ubezpieczonegoL. Ł.. Podobnie zresztą jak zeznania rodzeństwa ubezpieczonego, które z racji pokrewieństwa, należy traktować z ostrożnością. Nie może też umknąć uwadze, że świadkowie ci byli już raz słuchani na te okoliczności, mianowicie w sprawie IV U 1069/15.
Dalej wskazać trzeba, że treść pisma Urzędu Miejskiego wB.z dnia 15 czerwca 2012 roku w ogóle poddaje w wątpliwość prowadzenie na terenie GminyB.w miejscowościK.gospodarstwa rolnego przezL. Ł.. Nadto z pisma tego wynika, że ojciec ubezpieczonego był zameldowany w miejscowościK.dopiero w okresie od dnia 4 października 1965 roku do dnia 20 stycznia 1968 roku.
Nawet jednak przy założeniu, że sporne gospodarstwo istniało, zauważyć należy, że z zeznań świadków (A. K.oraz H.Ł.) wynika, że w spornym okresie ubezpieczony wraz z ojcem byli pracownikami nadleśnictwa i pracowali w lesie przy wywózce drewna. Zaś z zeznańB. Ł.wynika, że ubezpieczony jedynie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa oraz jednocześnie pracował też w innych gospodarstwach.
To właśnie ten fakt, w ocenie Sądu Apelacyjnego, okazał się kluczowy dla oceny ciągłości i wymiaru ewentualnej pracyM. Ł.w gospodarstwie rolnym rodziców. Z zasad logiki wynika bowiem, że zatrudnienie w Nadleśnictwie na stałe oraz prace dorywcze w innych gospodarstwach powodowało, że ubezpieczony w gospodarstwie rodziców pomagał jedynie doraźnie. Takiego przekonania Sądu Odwoławczego nie zmieniła też treść zeznań świadków. Każdy z nich widział ubezpieczonego pomagającego rodzicom w gospodarstwie, nadto z zeznań wynika, że w gospodarstwie pracowali rodzice ubezpieczonego, ale również jego rodzeństwo. W świetle tych okoliczności Sąd Apelacyjny nie mógł uznać, by ubezpieczony pracę w gospodarstwie wykonywał w sposób ciągły i w liczbie odpowiadającej co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy.
W przedmiocie zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym wielokrotnie wypowiadał się już Sąd Najwyższy. W tym miejscu Sąd Odwoławczy pragnie zwrócić szczególną uwagę na niedawny wyrok tegoż Sądu z dnia 18 września 2014 roku (sygn. akt I UK 17/14), a to z uwagi na stan faktyczny zbliżony do realiów niniejszej sprawy. W myśl powołanego wyrokuprzesłanka zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym w ilości odpowiadającej co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy, wiąże się z poglądem, iż praca tama mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, anegatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowychczy wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy.W tym miejscu wskazać należy, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że praca skarżącego w gospodarstwie miała właśnie charakter doraźny, polegała na zwyczajowej pomocy rodzinie.
Mając na uwadze przedstawioną ocenę prawną, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 47714§ 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
Ponadto Sąd Apelacyjny na podstawieart. 102 k.p.c.odstąpił od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego za obie instancje uznając, że mógł on mieć uzasadnione przekonanie o konieczności wszczęcia niniejszego postępowania wobec doniosłego życiowo charakteru prawnego sprawy dla ubezpieczonego. Dodatkowo ubezpieczony znajduje się w trudnej sytuacji finansowej - nie ma stałego źródła utrzymania, utrzymuje się jedynie z prac dorywczych.
SSA Barbara Białecka SSA Beata Górska  SSA Romana Mrotek