Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 932/17
Data wyroku: 2018-02-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Pierzycka-Pająk, Beata Torbus, Lena Jachimowska

Sygn. akt III AUa 932/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lutego 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Pierzycka - Pająk

Sędziowie

SSA Lena Jachimowska
SSO del. Beata Torbus (spr.)

Protokolant

Magdalena Bezak

po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. C.(A. C.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
przy udziale zainteresowanej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku -Białej
z dnia 3 marca 2017r. sygn. akt VI U 734/16

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala odwołanie;

2
zasądza od odwołującejA. C.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.kwotę 1.000 (tysiąc) złotych tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I i II instancji, odstępując od obciążania jej tymi kosztami w pozostałym zakresie.

/-/SSO del. B. Torbus /-/SSA M. Pierzycka - Pająk /-/SSA L. Jachimowska

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 932/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 lipca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.stwierdził, żeA. C.nie podlega od 15 września 2015r., jako pracowniku płatnika składek(...) spółce z o.o.wB., obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu.
W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że umowa o pracę zawarta pomiędzyA. C.i płatnikiem składek jest czynnością prawną nieważną, z mocyart. 58 § 1 k.c.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyłaA. C.domagając się jej zmiany i ustalenia, że podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.od 15 września 2015r. i zasądzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wartości przedmiotu sporu wskazanej przez organ rentowy.
Podniosła, że wydana decyzja jest sprzeczna z przepisami prawa, gdyż kobieta ciężarna może podjąć zatrudnienie, a organ rentowy nie ma uprawnień do ingerowaniaw treść umów zawartych między stronami. Podała, iż nie ponosi odpowiedzialnościza ewentualne błędy płatnika związane z niezłożeniem dokumentów potwierdzających ubezpieczenie w odpowiednim terminie.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wnosił o jego oddalenie i zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 3 marca 2017r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białejzmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iżA. C.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemui wypadkowemu, jako pracownik u płatnika składek(...) Sp. z o.o.wB.oraz zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 4.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd I instancji ustalił na podstawie akt składkowych, dokumentów przedłożonych przez płatnika, zeznań świadkaG. M. (1),M. B.iP. B.oraz odwołującej, żespółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)wB.prowadzi działalność od 2011r. Przedmiotem jej działalności jest głównie działalność rachunkowo –księgowa, przetwarzanie danych rachunkowych, doradztwo podatkowe. Wspólnikami spółki sąA. M.iG. M. (1), który jest jednocześnie prokurentem samoistnym spółki. Spółka zatrudnia pracowników na podstawie umów zlecenia, którzy wykonują prace polegające na digitalizacji i weryfikacji odczytanej elektronicznie dokumentacji. Prace na rzecz spółki wykonują wspólnicy spółki, a także osoba prowadząca własną działalność gospodarczą i wykonująca wskazane wyżej prace w ramach działalności gospodarczej.Na podstawie umowy o pracę po raz pierwszy została zatrudniona odwołująca.G. M. (1)zajmujący się zatrudnianiem pracowników głównie zatrudniał studentów w ramach umowy zlecenia, z uwagi na niższe koszty zatrudnienia oraz fakt, iż studenci wykonywali pracew różnych godzinach pracy i w różnym rozmiarze, co było dla nich także korzystne ze względu na konieczność pogodzenia pracy z obowiązkami studenta.G. M. (1)nie przywiązywał istotnej uwagi do kwalifikacji teoretycznych i praktycznych, gdyż chodziłoo wykonywanie prostej pracy polegającej na sprawdzeniu nadsyłanych przez klientów firmy dokumentów księgowych, a ostatecznie były one zatwierdzane przezG. M. (1)lubA. M.. Istotna była zatem dokładność przy wykonaniu pracy.
Kolejno Sąd ustalił, że odwołująca nie posiadała statusu studenta, miała ukończone26 lat, zatemG. M. (1)zdecydował się zatrudnić ją na podstawie umowy o pracę, gdyżz jednej strony zobligowany był do opłacenia składek, z drugiej zaś w przypadku związania pracownika umową o pracę posiadałby osobę reprezentującą firmę. Poza tym w przypadku umowy o pracę istniały mniejsze obawy o przejęcie klienta niż w przypadku zleceniobiorców, czy zewnętrznej firmy obsługującej klientówSpółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...).
Z ustaleń Sądu wynika też, że umowy zlecenia były zwierane ze zleceniobiorcami na okres do 1 roku lub krótszy.
W dniu 15 września 2015r. odwołująca zawarła zespółką (...)umowę o pracęw wymiarze 4/8 etatu na czas określony do 30 września 2015r., z wynagrodzeniem 600 zł brutto. Jako rodzaj pracy strony umowy określiły stanowisko pracownika administracyjno-biurowego. Miejscem wykonywania pracy było biuro rachunkowespółki z o.o. (...)mieszczące się wB., przyul. (...). Natomiast w dniu 30 września 2015r. strony zawarły kolejną umowę o pracę na czas określony do dnia 31 grudnia 2016r.,na pełny etat za wynagrodzeniem 3.061,80 zł brutto. Pozostałe warunki umowy nie uległy zmianie.
G. M. (1)zdecydował się na zawarcie umowy o pracę z odwołującą po okresie próbnym 14 dni, z uwagi na fakt, iż uznał, że w zakresie powierzonych jej obowiązkówpracę wykonuje prawidłowo. Wysokość wynagrodzenia w umowie na okres próbny została zaproponowana przezG. M. (1)i obejmowała okres dwóch tygodni i połowę etatu. Również w umowie zawartej na czas określony pracodawca sam zaproponował wysokość wynagrodzenia, na które odwołująca przystała.
Następnie Sąd ustalił, że odwołująca przedłożyła w dniu 15 września 2015r. orzeczenie lekarskie z którego wynikało, iż może świadczyć pracę w charakterze pracownika administracyjno-biurowego. Przychodziła do pracy codziennie, gdzie znajdowało się jej biurko. Od 15 do 30 września 2015r. pracowała od 8.30 do 12.30 a od 1 października do26 listopada 2015r. od 8.30 do 16.30. Odwołująca miała wykonywać pracę osobiście i stawiać się do pracy o określonej porze. Początkowo pracowała wraz zG. M. (1), który przyuczał ją do wykonywania pracy, a późnej pracowała w jednym pomieszczeniu zP. B., zatrudnioną na podstawie umowy zlecenia, która swoją pracę wykonywała od8.00 lub 9.00 do około 16.00.G. M. (1)nadzorował prace zarówno zleceniobiorców,jak i odwołującej, gdyż pracował w sąsiednim pomieszczeniu w tym samym czasie.Ponadto przetworzone przez odwołującą dokumenty trafiały doG. M. (1), który je weryfikował i wykonywał pracę końcową. W przypadku błędów zwracał uwagę odwołującej w jaki sposób praca ma być wykonana. Weryfikowanie i wprowadzanie dokumentów odbywało się w systemie elektronicznym, w którym spływały dokumenty od klientów, względnie były przynoszone przezG. M. (1).
Zarówno odwołująca jak i zleceniobiorcy nie podpisywali się pod żadnymi dokumentami.
P. B., która pracowała wraz z odwołującą była zatrudniona na podstawie umów zlecania od maja 2015r. do grudnia 2015r., a następnie od stycznia do grudnia 2016r. Odwołująca wykonywała tożsamą pracę co zleceniobiorcy, mimo innej nazwy swojego stanowiska pracy. W przypadku zleceniobiorców rodzaj pracy był określany jako prace biurowe i digitalizacja dokumentacji księgowej, zgodnie z harmonogramem zleceń i stałej obsługi klientów.
G. M. (2)nie znał wcześniej odwołującej i takie wrażenie odniosła także pracująca z odwołującąP. B..
Zleceniobiorcy otrzymywali niższe wynagrodzenia za wykonywanie swojej pracy niż odwołująca, które kształtowało się w kwocie od 10 do 11 zł za godzinę pracy netto.
Kolejno, w oparciu o zeznania odwołującej, jej dokumentację medyczną, listy płac, akt urodzenia dziecka, zeznania świadkaG. M. (1), stanowisko zleceniodawcyK. Ł.i umowy zlecenia Sąd ustalił, że odwołująca w sierpniu 2015r. dowiedziała się, iż jest w ciąży. W tym czasie pracowała wFirmie (...)wB.na podstawie umów zlecenia zawieranych cyklicznie od 26 lutego 2014r. do 30 września 2015r. Praca polegała na wykonywaniu telefonów, wysyłaniu maili z ofertą firmy celem pozyskania nowych inwestorów. Praca była wykonywa średnio raz w tygodniu przez 1-2 godzin w czasie otwarcia pracowni od 8.00 do 16.00, za wynagrodzeniem w kwocie 660 zł. Godzinę rozpoczęcia pracy odwołująca ustalała zK. Ł.z dwudniowym wyprzedzeniem.
W konsekwencji odwołująca rozpoczęła poszukiwanie w internecie lepiejpłatnej pracy, niekoniecznie na podstawie umowy o pracę. Po znalezieniu oferty Spółkizograniczoną odpowiedzialnością (...)umówiła się na rozmowę, którą prowadziłG. M. (1)i to on zaproponował odwołującej zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, najpierw na okres próbny. Gdy odwołująca zapytała o wysokość wynagrodzenia takżeG.M.zaproponował kwotę, na którą odwołująca przystała. Po zawarciu umowy o pracęw dniu 15 września 2015r. odwołująca poinformowałaK. Ł.o tym fakcie.
Odwołująca nie posiadała wykształcenia księgowego, ukończyła Liceum Ogólnokształcące i Akademię Wychowania Fizycznego, ale w tym zawodzie nigdy nie pracowała. Pracowała jako specjalista d/s pielęgnacji ciała do listopada 2012r., a następnie na podstawie umów zlecenia zawieranych zK. Ł..
W momencie zawierania umowy o pracę w dniu 15 września 2015r. odwołująca nie poinformowała pracodawcy, iż jest w ciąży z uwagi na fakt, iż był to początkowy okres i nie wiedziała jaki ciąża będzie miała przebieg.
Pracodawca został poinformowany o tym fakcie w listopadzie 2015r., kiedy odwołująca rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia lekarskiego. Wynagrodzenie za pracę było wypłacane w gotówce, w kopercie za potwierdzeniem. Taki sposób płatności wynagrodzenia był akceptowany przez pracodawcę, który otrzymywał wynagrodzenie za usługi odklientów w gotówce, dlatego też jeśli pracownik wyrażał wolę zapłaty wynagrodzeniaw formie gotówkowej, to w tej formie otrzymywał wynagrodzenie.
Odwołująca przebywała na zwolnieniu lekarskiemu od 27 listopada 2015r. Przyczyną niezdolności do pracy były dolegliwości związane z ciążą. Odwołującaw dniu (...) urodziładziecko i wystąpiła z wnioskiem o udzielnie urlopu macierzyńskiego.
Sąd wskazał, że bezsporną okolicznością jest, iż odwołująca została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego dopiero w dniu 1 grudnia 2015r.G. M. (1)wskazał, iż zgłoszenie to zostało dokonane po terminie, z uwagi na przeoczenie tego obowiązku.
Dalej na podstawie informacji spółki Sąd ustalił, że sytuacja majątkowa Spółkizograniczoną odpowiedzialnością (...)w momencie zatrudnienia odwołującej była dobra. W 2015r. spółka generowała przychód miesięczny na poziomie od około 12.000 zł do około 17.000 zł brutto, zatrudniała dwie osoby na podstawie umowy zleceniaP. B.od maja 2015r. do grudnia 2016r. iW. S.do lipca 2015r. W 2016r. przychódspółki odniósł tendencje wzrostową. W okresie od sierpnia 2015r.P. B.była jedynym zleceniobiorcą wykonującym pracę na rzecz spółki. Z dniem 1 marca 2016r.została zatrudniona na podstawie umowy zleceniaM. B.na czas określony do dnia31 grudnia 2016r.
W dniu 30 grudnia 2016r. odwołująca zawarła kolejną umowę o pracę na czas określony do dnia 31 grudnia 2017r. na pełny etat z wynagrodzeniem 3.060,80 zł brutto.
Sąd przyjął za wiarygodne zeznania odwołującej oraz słuchanych w sprawie świadków, uznając je za zgodne z treścią dokumentów i wzajemnie się uzupełniające.
Okoliczność, iżSpółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)zatrudniała uprzednio zleceniobiorców wykonujących tożsamą co odwołująca pracę, według Sądu, został potwierdzony dołączonymi do akt umowami zlecenia oraz zeznaniami zleceniobiorców.
Sąd ocenił, że o tym, iż istniała potrzeba zatrudnienia w firmie pracownika do wykonywania pracy powierzonej odwołującej świadczy fakt, że we wrześniu 2015r. pracę na rzecz spółki wykonywała jedynieP. B., gdyżW. Ś.pracę zakończyław lipcu 2015r. Odwołująca w momencie zawarcia umowy o pracę była zdolna do podjęcia zatrudnienia, o czym świadczy dołączone do akt osobowych zaświadczenie o zdolności do tego rodzaju pracy. Ponadto wykonywała już prace biurowe na rzeczK. Ł..
Zdaniem Sądu zainteresowany wykazał także, iż poprzez portal w internecie poszukiwał pracowników do wykonywania pracy. Odwołująca nie była zatem jedynym pracownikiem wykonującym powierzony jej rodzaj pracy. Ponadto sytuacja majątkowa zainteresowanego pozwalała mu na zatrudnienie pracowników, a rosnące przychody pozwalają na twierdzenie, iż ilość zawieranych z klientami umów była na tyle znaczna, iż powodowała konieczność zatrudnienia pracowników.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd przytoczył treśćart. 68 ust. 1 pkt.1 lit. a,art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadtoart. 3531k.c.iart. 2 oraz art. 22 k.p.i stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na przyjęcie, iż wykonywana przez odwołującą praca była świadczona na podstawie umowy o pracę.
Sąd nadmienił, że nawet gdyby stronom umowy przyświecał cel związanyz podjęciem ubezpieczenia, to w orzecznictwie przeważa pogląd, że cel zawarcia umowyo pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzecznyz ustawą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005r., sygn. akt II UK 320/04). Stronom umowy o pracę, na podstawie, której rzeczywiście były wykonywane obowiązkii prawa płynące z umowy, nie można bowiem przypisać działania w celu obejścia ustawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005r., II UK 141/04).
Argumentował Sąd, że doprowadzenie do objęcia ubezpieczeniem społecznymi uzyskanie świadczeń z tego ubezpieczenia jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Zawierając umowy o pracę strony kierują się bowiem różnymi motywami indywidualnymi. Zatem za obejście prawa może być uznany jedynie zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu organ rentowy nie wykazał, aby odwołująca nie mogła świadczyć pracy, z uwagi na stan zdrowia a zeznania jej, świadków oraz treść dokumentów wykazuje, iż odwołująca rzeczywiście świadczyła pracę.
Sąd podkreślił, że zainteresowanaSpółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)miała potrzebę zatrudnienia pracowników i pracowników tych zatrudniała w ramach umowy zlecenia lub też umowy o pracę, jak to miało miejsce w przypadku odwołującej, która nie posiadała statusu studenta, ukończyła 26 rok życia, zatem zatrudnienie jej jako zleceniobiorcy nie przyniosłoby firmie wymiernych korzyści. Także okoliczności, iż zainteresowany na portalu internetowym poszukiwał pracowników została potwierdzona zeznaniami świadkówi dołączonymi dokumentami zgłoszeniowymi potencjalnych pracowników.
Sąd wywodził, że w trakcie przebywania odwołującej na zwolnieniu lekarskim odwołujący zatrudnił pracownika na podstawie umowy zlecenia i umowy o pracę. Była zatem potrzeba zatrudniania w firmie pracowników do wykonywania prac biurowych polegających na digitalizacji dokumentacji księgowej. Także kondycja finansowa firmy pozwalała na zatrudnienie odwołującej.
Niewątpliwie, w ocenie Sądu, fakt zgłoszenia pracownika do ubezpieczeńspołecznych z przekroczeniem terminu, jest naruszeniem obowiązków płatnika - pracodawcy, stanowiącym wykroczenie przeciwko przepisomustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychi płatnik ponosi z tego tytułu odpowiedzialność karną określonąw art. 98 tej ustawy. Natomiast fakt ten w żadnej mierze nie wpływa negatywnie na podleganie z mocy prawa ubezpieczeniom społecznym przez pracownika, który pracę podjąłi ją wykonywał (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 maja 2016r., III AUa 1467/15).
Zatem zgłoszenie do ubezpieczenia odwołującej dopiero w dniu 1 grudnia 2015r.,w opinii Sądu, nie może automatycznie przesądzać o pozorności zawartej umowy o pracę.
Sąd podniósł, że zgodnie już z ugruntowanym orzecznictwem fakt ciąży odwołującej nie może co do zasady stanowić przeszkody do zawarcia ważnej umowy o pracę, jeżeli ubezpieczona była zdolna do świadczenia pracy od dnia wskazanego w umowie o pracęi faktycznie pracę tę świadczyła. Fakt pogorszenia stanu zdrowia po upływie 2 miesięcy nie ma już tu znaczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2016r.,III AUa 1383/15).
Dodał także Sąd, że w wyroku z dnia 7 czerwca 2016r., III AUa 1534/15 Sąd Apelacyjny w Łodzi wskazał, iż samo przekonanie, że kobieta w ciąży zawarła umowęo pracę w celu uzyskania ochrony ubezpieczeniowej w związku chorobą i macierzyństwemw żadnym razie nie uzasadnia wyłączenia z ubezpieczeń społecznych. Istotne jest natomiast, czy w związku z zawarciem umowy o pracę wynikające z niej zobowiązania były wykonywane, a konkretnie, czy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował.
W judykaturze niejednokrotnie wyrażano zatem pogląd, że jeśli w konkretnym przypadku została zawarta umowa o pracę nienaruszającaart. 22 k.p., to nie można stawiać zarzutu zawarcia takiej umowy w celu obejścia prawa, nawet gdy jej cel dyktowany jest wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 4 sierpnia 2005r., II UK 320/04, OSNP 2006 nr 7 - 8, poz. 122; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2013r., III AUa 1039/12).
Sąd nadmienił również, że co prawda zainteresowany zawarł w dniu 9 maja 2016r. umowę o pracę zA. B., która także była w trakcie ciąży, jednak zdarzenie to miało miejsce już wiele miesięcy po dniu 15 września 2015r., zatem trudno dokonywać jego oceny w kontekście umowy o pracę zawartej przez odwołującą. Co do zasady pracodawca niemoże odmówić zawarcia umowy o pracę tylko dlatego, że potencjalny pracownik, którymjest kobieta znajduje się w ciąży. Takie działanie nosiłoby bowiem cechy dyskryminacji pracownika.
Sąd wskazał, że kwestia ustalenia wysokości wynagrodzenia także została wyjaśniona w trakcie postępowania sądowego. Wysokość wynagrodzenia na okres próbny została bowiem ustalona w stosunku do połowy etatu i 15 dni pracy. Co prawda nie odpowiadato wysokości wynagrodzenia brutto ostatecznie ustalonego w kolejnej umowie o pracę(4 x 600 zł = 2.400 zł), a to w umowie z dnia 30 września 2015r. – 3.061,80 zł, jednak sama ta okoliczność nie może przesądzać o uznaniu umowy o pracę zawartej w dniu 30 września 2015r. za nieważną. Po pierwsze z uwagi na fakt, iż przez okres próbny odwołująca wykonywała pracę do której się przyuczała i nie była traktowana w tym okresie jako samodzielny pracownik, co rzeczywiście mogło rzutować na wysokość ustalonego wynagrodzenia.
Co prawda Sąd zauważył, iż zainteresowany ustalił dla odwołującej wynagrodzenie korzystniejsze za ten sam rodzaj pracy wykonywanej przez zleceniobiorców, jednakróżnica w wysokości wynagrodzenia nie była tak drastyczna aby tylko ta okoliczność przesądzała o pozorności umowy. W niniejszej sprawie chodzi bowiem o ustalenie podlegania ubezpieczeniu, a nie o wysokość podstawy wymiaru składki, którą organ rentowy może jeszcze skorygować, jeśli uzna, iż ustalone wynagrodzenie jest zawyżone. Przy przyjęciu, iż zleceniobiorcy pracowaliby na pełny etat ich wynagrodzenie kształtowałoby się w granicach 1.600 zł netto (160 x 10 zł za godzinę pracy), dla pracownika który rozpoczął wykonywanie pracy. Odwołująca miała ustalone wynagrodzenie na poziomie 2.200 zł netto.
Według Sądu, o ile można mówić zatem o nieznacznym zawyżeniu wynagrodzenia, biorąc pod uwagę wartość pracy odwołującej i zleceniobiorców, to jednak w elemencie stosunku pracy istnieje dyspozycyjność i podporzadkowanie pracodawcy chociażby w kwestii czasu, w którym praca ma być wykonana co jest rozwiązaniem mniej elastycznym niż zatrudnienie w ramach umowy zlecenia i w tym zakresie mniej korzystnym dla pracownika.
Sąd zaznaczył, że ocena przedmiotowej sprawy przez prymat wskazanych cech wynagrodzenia nie jest konieczna, z uwagi na przedmiot postępowania, którym jest podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawarcia umowy o pracę, a nie ustalenia wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.
Kwestia przygotowania zawodowego do wykonywania pracy także, zdaniem Sądu, została rozstrzygnięta na korzyść odwołującej. Co prawda nie miała ona wykształceniaz zakresu księgowości ani teoretycznego ani praktycznego, jednak oferowana praca była prostą pracą niewymagającą kwalifikacji, a jedynie dokładności w sprawdzaniu danych,a osoby podejmujące tą pracę szybko się przyuczały. Dlatego też zainteresowanemuw istocie nie zależało na ciągłości zatrudnienia, co wynika z zawieranych umów zleceniana czas określony ze studentami, dla których praca ta miała charakter dorywczy.Przeważały natomiast koszty zatrudnienia, które w przypadku studentów były niższeniż w przypadku innych pracowników.
Także wykonywanie obowiązków wynikających z umowy o pracę w miesiącu wrześniu 2015r. w żaden sposób nie kolidowało z wykonywaniem obowiązków wynikającychz zawartej umowy zlecenia. Również brak szczegółowego zakresu obowiązków nie przesądza o zawarciu umowy dla pozoru.
Przede wszystkim Sąd zauważył, że odwołująca wykonywała proste pracepolegające na wprowadzaniu w system elektroniczny dokumentów księgowych, nie miała zatem rozbudowanego zakresu obowiązków na tym stanowisku.
Ustalony stan faktyczny, według Sądu, nie daje zatem podstaw do stwierdzenia, że odwołująca ispółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)zawierając sporną umowęo pracę złożyli oświadczenia pozorne, nastawione wyłącznie na wywołanie mylnego przeświadczenia, że praca będzie wykonywana i przyjmowana, choć w istocie zamiaru takiego nie mieli i nie realizowali.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 wyroku, w oparciuo treśćart. 47714§ 2 k.p.c.O kosztach postępowania Sąd ten rozstrzygnął po myśliart. 98§ 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 99 k.p.c.i § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w wersji obowiązującej w dacie złożenia odwołania, przy przyjęciu wartości przedmiotu sporu ustalonej przez organ rentowy i niekwestionowanej przez odwołującą oraz mając na względzie treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 lica 2016r., sygn. akt III UZP 2/16.
Apelację od przedstawionego wyroku wywiódł organ rentowy. Zaskarżając wyrokw całości, zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie:
-art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawyz dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychw związkuzart. 22 k.p., poprzez przyjęcie, że odwołująca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek(...) Sp. z o. o.wB.od dnia 15 września 2015r.,
-  art. 58 § 1 k..c. poprzez nieuznanie umowy o pracę zawartej z odwołującą się za czynność prawną nieważną, niepodlegającą ochronie przepisów prawa pracy, a także przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych, mającą na celu obejście przepisówz zakresu ubezpieczeń oraz uzyskanie dostępu do świadczeń z ubezpieczenia społecznego,
2. naruszenie przepisów postępowania mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy -art. 233 § 1 k.p.c.polegające na pobieżnej ocenie zakresu obowiązków odwołującej, przy braku jego szczegółowego określenia na podstawie umowy o pracę oraz nieprawidłowe ustalenie okoliczności sprawy mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu środka odwoławczego organ rentowy wskazał, że odwołującao możliwości zatrudnienia w(...) Sp. z o. o.nie dowiedziała się wyłącznie z ogłoszenia zamieszczonego na portalu(...). Z informacji uzyskanych z systemu informatycznego wynika, że odwołująca nie była osobą całkiem obcą dla płatnika składek, a jeżeli nawet nie znał jej wcześniej osobiście przed zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych jako pracownika, to i tak trafiła ona do(...) Sp. z o. o.z polecenia, a nie przez ogłoszenie o pracę.Na podstawie dowodów znajdujących się w posiadaniu organu rentowego ustalono, że płatnikG. M. (1)od 2014r. jest pełnomocnikiem (w ramach zgłoszonego w Zakładzie pełnomocnictwa ZUS PEL)J. Z. (1)- prywatnie ojca odwołującejA. C.z d.Z..
Biorąc pod uwagę ten fakt, zdaniem skarżącego, można przyjąć, żeG. M. (1)iJ. Z. (1)znając się wcześniej mogli dojść do porozumienia co do możliwości zatrudnienia córki jednego z nich i umożliwienia skorzystania jej ze świadczeńz ubezpieczenia społecznego w znacznej wysokości. W związku z tym, można przypuszczać, żeG. M. (1)zatrudniając odwołującą jako pracownika wiedział, że jest ona w ciąży,w konsekwencji czego był świadomy tego, że w krótkiej perspektywie czasu pozbawiony będzie możliwości korzystania z wykonywanej przez nią pracy.
Apelujący argumentował, że fakt wcześniejszego posiadania przezG. M. (1)wiedzy o ciąży odwołującej wynika również z tego, że dopiero w dniu 1 grudnia 2015r. za odwołującą został przekazany formularz zgłoszenia ZUS ZUA z pracowniczym kodem tytułu ubezpieczenia, z datą zgłoszenia do ubezpieczenia od dnia 15 września 2015r.
W związku z tym, organ rentowy nie dał wiary oświadczeniuG. M. (1), że biuro rachunkowe, które na co dzień załatwia sprawy kadrowe i związane z ZUS dla swoich klientów dokonało zgłoszenia swojego pracownika po terminie tłumacząc to przeoczeniem.
Co do sytuacji finansowej zainteresowanejspółki (...) Sp. z o.o., to zdaniem organu rentowego, generowany przez tą spółkę przychód miesięczny na poziomieod około 12.000 zł do 17.000 zł brutto, przy założeniu, że stanowił on źródłoutrzymania wynajmowanego przez spółkę lokalu, wynagrodzenia zatrudnionych przezspółkę zleceniobiorców i pracowników, obowiązek opłacenia składek na ubezpieczeniaza wspólników spółki oraz inne comiesięczne wydatki eksploatacyjne, nie uzasadniały zatrudnienia pracowników z wynagrodzeniem w wysokości co najmniej 3.000 zł brutto.Poza tym, mająca w spółce praktyka dokonywania gotówkowych rozliczeń z klientami utrudnia weryfikację faktycznej wysokości uzyskiwanego przychodu.
Skarżący wywodził, że zakres czynności wykonywanych przez odwołującą w ramach umowy o pracę nie różnił się od zakresu czynności wykonywanych przez zleceniobiorców. Różnica polegała jedynie na innym nazwaniu stanowiska w zależności od tego, czy wykonywane było przez pracownika, czy też zleceniobiorcę oraz wysokości wynagrodzenia, które w przypadku zleceniobiorców było niższe. ŚwiadekP. B.stwierdziła, że odwołująca robiła to samo, co ona w ramach umowy zlecenia, a poza nimi nie było nikogo innego w biurze, natomiast odwołująca przyznała, że „myśmy zP.sprawdzały się nawzajem, a później dokumenty weryfikował PanG.”. Sprawa podporządkowania odwołującej się pracodawcy i nadzoru nad jej pracą nie została przez Sąd Okręgowyw ogóle wyjaśniona, gdyżG. M. (1)stwierdził tylko, że nadzór był wieloetapowy, ale nie wyjaśnił na czym miał on polegać.
Apelujący podkreślił, że z uwagi na brak potrzebnych kwalifikacji i doświadczenia zawodowego przez odwołującą oraz z uwagi na fakt, że nie zajmowała się ona bezpośrednią obsługą klienta, nie istniało ryzyko z jej strony przejęcia klientów spółki, mając na względzie zakres, którym zajmowała się spółka (doradztwo podatkowe oraz usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych).
Organ rentowy nie zgodził się z twierdzeniem Sądu Okręgowego, że „zainteresowanaspółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...)miała potrzebę zatrudnienia pracowników i pracowników tych zatrudniała w ramach umowy zlecenia lub też umowy o pracę jak to miało miejsce w przypadku odwołującej, która nie posiadała statusu studenta, ukończyła26 rok życia, zatem zatrudnienie jej jako zleceniobiorcy nie przyniosłoby firmie wymiernych korzyści”.
Zdaniem organu rentowego o tym, czy odwołująca wykonywała na rzecz(...) Sp. z o.o.jakąkolwiek pracę w ramach umowy o pracę, czy świadczyłaby usługi cywilnoprawne w ramach umowy zlecenia nie powinien decydować aspekt ekonomiczny,a potrzeba faktycznego i rzeczywistego realizowania elementów charakterystycznych dla stosunku pracy lub umowy zlecenia.
Skarżący argumentował, że fakt zatrudnienia odwołującej jako pierwszego pracownika(...) Sp. z o.o.sprzeczny jest z twierdzeniem podanym przezG. M. (1), że głównie zatrudniał studentów w ramach umowy zlecenia, z uwagi na niższe koszty zatrudnienia oraz fakt, że wykonywali oni pracę w różnych godzinach pracy i rozmiarze. Stwierdził on, że „pracownik na umowę zlecenia jest dla nas wygodny, a pracownicy na zlecenie mają czas elastyczny”.
Odwołująca w odpowiedzi na apelację wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych lub spisu kosztów który złożony zostanie na rozprawie.
Nadto domagała się pominięcia, jako spóźnionych - na zasadzieart. 381 k.p.c.- podniesionych przez organ rentowy w apelacji twierdzeń, iż odwołująca została zatrudniona współce (...) Sp. z o.o.wB.z powodu znajomości ojca odwołującej sięJ. Z. (2)i prokurentaspółki (...); organ rentowy, jak wskazanow treści apelacji, dysponował wiedzą o udzielonym przezJ. Z. (2)pełnomocnictwie, gdyż informacja ta znajduje się w systemie informatycznym ZUS, zatem organ rentowy mógł okoliczność tę podnieść już w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym, co powoduje, że twierdzenia te należy pominąć, jako spóźnione; nadto organ rentowy nie złożył dowoduna w/w okoliczność, zatem twierdzenia te nie zostały udowodnione,jak również brak jest wniosku w apelacji o włączenie tychże twierdzeń do materiału dowodowego w sprawie oraz uzasadnienia powodów dla których twierdzenia te winny zostać uznane przez Sąd Apelacyjny za podniesione w sposób zgodny z treściąart. 381 k.p.c.
W przypadku uznania przez Sąd Apelacyjny, że w/w twierdzenia organu rentowego nie są spóźnione, odwołująca wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie - na podstawieart. 381 k.p.c.- dowodu z:

1
przesłuchania w charakterze świadkaJ. Z. (2)na okoliczność: ustalenia zakresu pełnomocnictwa udzielonego przez świadkaG. M. (1), prokurentowiSpółki (...) Sp. z o.o.wB., powodów udzielenia przedmiotowego pełnomocnictwa, posiadanych przez świadka informacji w przedmiocie miejsca zatrudnienia odwołującej oraz czasu i okoliczności, w jakich świadek informacje te pozyskał;

2
uzupełniającego przesłuchania w charakterze strony odwołującejA.C.na okoliczność: posiadanej wiedzy o stosunkach łączących jej ojca -J. Z. (2)iG. M. (1), czasie i okolicznościach, w jakich wiedzę tępozyskała, ewentualnego wpływu ojca na zatrudnienie odwołującej się w(...)Sp. z o.o.,

oraz wskazała, że odwołująca się nie mogła zgłosić w/w wniosków dowodowych przed Sądem Okręgowym z uwagi na to, że kwestia ta nie została podniesionaprzez organ rentowy w postępowaniu przed Sądem I instancji, zatempotrzeba przeprowadzenia przedmiotowych dowodów zaistniała dopiero na etapie postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu podano, że w przedmiotowej sprawie odwołująca wykazała, że faktycznie świadczyła pracę na podstawie umowy o pracę.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się usprawiedliwiona, co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku.
Sporną kwestię w niniejszej sprawie stanowiło, czy umowa o pracę zawarta przezA. C.z(...) Sp. z o.o.była czynnością prawną, w wyniku którejdoszło do nawiązania stosunku pracy i praca ta była wykonywana stosownie do przepisówKodeksu pracy. W konsekwencji, czy łącząca strony umowa stanowiła tytuł do nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji, rozpatrując odwołanie od zaskarżonej decyzji organu rentowego, niezasadnie przyjął, że przedmiotowa umowa o pracę może stanowić tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Przypomnieć trzeba, że tytułem obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowych, na podstawieart. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1778), zwanej dalej ustawą systemową, jak i chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy oraz wypadkowegow oparciu o art. 12 ust. 1 ustawy jest, zgodnie z art. 8 ust. 1, pozostawanie w stosunku pracy, przy czym, na podstawie art. 13 pkt 1, ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Zatem, tytułem ubezpieczeń społecznych jest stosunek pracy.
W świetle tej regulacji, koniecznym było ustalenie i rozważenie, czy pomiędzyA. C.a płatnikiem składek(...) Sp. z o.o.wB., istniał stosunek pracy i czy praca była rzeczywiście w jego ramach świadczona. Skoro forma wykonywania pracy decyduje o podstawie podlegania ubezpieczeniom społecznym, oczywiste jest uprawnienie organu rentowego do kontroli zawieranych umów o pracę,a następnie, w razie sporu, zakres kognicji sądu ubezpieczeń obejmuje badanie ważności danego stosunku prawnego.
Godzi się zauważyć, że definicję stosunku pracy zawiera przepisart. 22 § 1 k.p., zgodnie z którym przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz
w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
W judykaturze jako cechy stosunku pracy wymienia się także: osobiste wykonywanie pracy, jej powtarzalność (wykonywanie na ogół codziennie, ewentualnie w dłuższych odstępach czasu), podporządkowanie pracodawcy oraz wykonywanie pracy na jego ryzyko. Konstytutywną cechą stosunku pracy jest także odpłatność zatrudnienia.
W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla włączeniado ubezpieczenia społecznego, niezbędna jest przynależność do określonej w ustawie systemowej grupy podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zwarta i czy jest ważna (jako nienaruszającaart. 58 § 1 lub 83 k.c.), lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 ustawy systemowej). O tym zaś, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały i stosunek ten stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, wynikających zart. 22 § 1 k.p.(por. wyroki Sądu Najwyższego z: dnia 26 lutego 2013r.,I UK 472/12, LEX nr 1356412; z dnia 11 września 2013r., II UK 36/13, LEX nr 1391783). Treść oświadczeń woli złożonych przez strony przy zawieraniu umowy o pracę nie ma więc rozstrzygającego znaczenia dla kwalifikacji danego stosunku prawnego jako stosunku pracy (wyroki Sądu Najwyższego z: dnia 17 maja 2016r., I PK 139/15, LEX nr 2057610; dnia26 lutego 2013r., I UK 472/12, LEX nr 1356412). Istotne jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych. Zasadnicze znaczeniew procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, ma ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana w ramach badanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione wart. 22 § 1 k.p.W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje czynności na rzecz innego podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego badania (poczynienia stosownych ustaleń) rozstrzyga się, czy czynności te świadczone sąw warunkach wskazujących na stosunek pracy.
Cechami właściwymi dla stosunku pracy są: pracownik jest osobą fizyczną, która zobowiązuje się do pracy w zamian za wynagrodzenie, przedmiotem umowy ze strony pracownika jest samo pełnienie (wykonywanie) pracy, przy wykonywaniu której nie jest on obciążony ryzykiem realizacji zobowiązania, pracownik obowiązany jest pracę świadczyć osobiście, będąc w realizacji zobowiązania podporządkowany pracodawcy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006r., sygn. akt II UK 164/05).
Według poglądów judykatury, sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany wadliwą lub nieadekwatną do istoty roszczeń ubezpieczonego podstawą prawną zaskarżonej decyzji (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008r., I UK 88/08, OSNP 2010nr 7-8, poz. 100). Wskazanie w zaskarżonej decyzjiart. 58 k.c., jako podstawy prawnej nieważności spornej umowy o pracę nie wiązało zatem w postępowaniu sądowym.
Wskazać należy, że zgodnie zart. 382 k.p.c., Sąd II instancji orzeka napodstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Oznacza to obowiązek Sądu II instancji oceny całego materiału dowodowegow każdym przypadku, niezależnie od tego, czy sąd ten przeprowadza nowe dowody, ponawia dowody wcześniej przeprowadzone, czy też podziela ustalenia poczynione przez sąd pierwszej instancji. Obowiązkiem Sądu II instancji jest rozważenie nie tylko wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji, ale również przeprowadzenie oceny wszystkich twierdzeń zgłaszanych przez strony procesu. Powinność ta wynika z istoty apelacji pełnej, na temat charakteru której Sąd Najwyższy wypowiedział się szeroko w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów (mającej moc zasady prawnej) z dnia 31 stycznia 2008r.,III CZP 49/07 (OSNC 2008 nr 6, poz. 55; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2009r., IV CSK 110/09, LEX nr 518138 i z dnia 21 sierpnia 2003r., III CKN 392/01, OSNC 2004 nr 10, poz. 161 oraz postanowienie z dnia 4 października 2002r., III CZP 62/02, OSNC 2004 nr 1, poz. 7). Powiększony skład Sądu Najwyższego wskazał w szczególności, że system apelacji pełnej polega na tym, że Sąd II instancji rozpatruje sprawę ponownie. Oznacza to, że przedstawione pod osąd roszczenie procesowe jest rozpoznawane po raz kolejny, a prowadzona przez Sąd odwoławczy rozprawa stanowi kontynuację rozprawy rozpoczętej przed Sądem I instancji. Podstawowym celem postępowania apelacyjnego jest naprawienie wszystkich błędów natury prawnej, jak i faktycznej, popełnionych zarówno przez sąd pierwszej instancji, jak i przez strony procesowe. Apelacja pełna, oderwana od podstaw,a więc od reglamentowanej przez prawodawcę listy możliwych zarzutów, nie krępuje zatem Sądu II instancji, dzięki czemu zachowuje on w zasadzie nieograniczone kompetencje rozpoznawcze. Skoro apelacja pełna polega na tym, że Sąd II instancji rozpatrujesprawę ponownie, czyli jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez Sąd I instancji, totym samym, postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter rozpoznawczy (merytoryczny), a z punktu widzenia metodologicznego - stanowi dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji. Instytucja apelacji pełnej ma odzwierciedlenie również w treściart. 382 k.p.c.Nakaz orzekania w postępowaniu apelacyjnym na podstawie całego materiału zebranego w postępowaniu toczącym się w obu instancjach nie jest ograniczony jedynie do obowiązku rozważenia całego materiału dowodowego sprawy. Pojęcie „materiału”, użyte wart. 382 k.p.c., należy rozumieć szerzej, jako „materiał procesowy”, a więc - poza przeprowadzonymi dowodami (materiałem dowodowym) - także pozostały materiał procesowy, na który składają się twierdzenia i oświadczenia stron, zarzuty przez nie podnoszone i składane wnioski. Skoro Sąd II instancji rozpoznaje w postępowaniu apelacyjnym „sprawę”, a nie „apelację” (ta cecha odróżnia postępowanie apelacyjne od postępowania kasacyjnego), to jego obowiązkiem jest rozpoznanie sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.), wydanie orzeczenia na podstawie materiału procesowego zgromadzonego w całym dotychczasowym postępowaniu (art. 382 k.p.c.) i danie temu wyrazu w treści.
Sąd Apelacyjny realizując powyższą dyrektywę, po dokonaniu analizy wyników dotychczasowego postępowania dowodowego, dostrzegł konieczność jego uzupełnieniaw trybieart. 382 k.p.c.i poszerzył materiał dowodowy o dokumentację medyczną odwołującej z przebiegu badania profilaktycznego i ciąży odwołującej, jak i uzupełniającego przesłuchaniaA. C..
W świetle tych dowodów konieczne stało się ponowne ustalenie przez Sąd Apelacyjny stanu faktycznego, który przedstawiał się następująco:
(...) Sp. z o.o.wB.zajmuje się działalnością rachunkowo-księgowąi doradztwem podatkowym.
(bezsporne).
A. C.ur. w (...)r., w 2005r. ukończyła Liceum Ogólnokształcące,a w 2010r. studia w formie stacjonarnej na kierunki fizjoterapia, o specjalności fizjoterapia, uzyskując 19 maja 2010r. tytuł magistra.
W okresie od 1 września 2011r. do 24 listopada 2012r. odwołująca była zatrudnionaw(...) Sp. z o.o.wZ.na stanowisku specjalisty ds. pielęgnacji ciała, w wymiarze pełnego etatu.
W okresie od 26 lutego 2014r. do 30 września 2015r. odwołująca związana była umowami zlecenie zK. Ł., wykonując działania promocyjne w celu pozyskania nowych zleceń. Pracę wykonywała dwa razy w tygodniu, wysyłając mailei wykonując telefony, w wymiarze 1-2 godzin, pomiędzy 8.00 a 16.00.
(umowy zlecenie k. 91-96 a.s).
27 sierpnia 2015r. odwołująca dowiedziała się o stanie ciąży. Od 27 listopada 2015r. do dnia porodu lekarz prowadzący ciążę odwołującej orzekł o jej czasowej niezdolności do pracy, wydając L-4.
15 września 2015r.A. C.została poddana badaniom profilaktycznym. Wówczas podała, że nie jest w ciąży. Uzyskała tego dnia zdolność do pracy na stanowisku pracownika administracyjno-biurowego wSpółce (...).
(dokumentacja medyczna odwołującej z(...) Sp. z o.o.wŁ.k. 150-157 a.s.).
W dniu 15 września 2015r.A. C.zawarła umowę o pracę z(...)Sp. z o.o. na okres próbny od 15 września 2015r. do 30 września 2015r. za wynagrodzeniem 600 zł brutto, na stanowisku pracownika administracyjno-biurowego w wymiarze 4/8 etatu. Jako miejsce wykonywania pracy określonoBiuro (...) Sp. z o.o.wB.,ul. (...). Podano, że wynagrodzenie płatne będzie do 5-go dnia następnego miesiąca.
30 września 2015r. strony podpisały umowę o pracę na czas określony od1 października 2015r. do 31 grudnia 2016r. w wymiarze pełnego etatu za wynagrodzeniem 3.061,80 zł. Wskazano, że rozwiązanie umowy następuje z zachowaniem 2-tygodniowego okresu wypowiedzenia.
Pozostałe warunki pozostały bez zmian.
W informacji o warunkach zatrudnienia i uprawnieniach pracowniczych podanow pkt 2, że wynagrodzenie jest wypłacane raz w miesiącu do 5-go dnia następnego miesiąca za dany miesiąc, a w pkt 7, że ostatniego roboczego dnia miesiąca w formie gotówkowej lub przelewem.
(...). odwołująca urodziła dziecko.
5 maja 2016r.A. C.wystąpiła do(...) Sp. z o.o.o udzielenie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.
W piśmie z 24 kwietnia 2017r. podała, że nie ma zamiaru korzystać z urlopu wychowawczego od 28 kwietnia 2017r. do 28 października 2017r., po czym tego samego dnia wystąpiła z wnioskiem o urlop wychowawczy od 28 kwietnia 2017r. do 28 października 2017r.
29 października 2017r. złożyła z kolei wniosek o urlop wychowawczy od29 października 2017r. do 28 października 2018r.
Następnie 29 grudnia 2017r.(...) Sp. z o.o.zawarli umowęo pracę na czas nieokreślony od 1 stycznia 2018r. Jako termin rozpoczęcia pracy podano1 stycznia 2018r.
Inne warunki pozostały takie same.
(umowy o pracę i wnioski odwołującej w jej aktach osobowych).
Na podstawie umowy zlecenia pracowały w latach 2015-2016 w(...) Sp. z o.o.studentki:
-W. Ś.od stycznia do lipca 2015r., w ostatnim miesiącu za wynagrodzeniem 1.262 zł netto,
-P. B.od maja 2015r. za wynagrodzeniem w 2015r. w maju – 1.285 zł netto, w czerwcu – 1.449 zł netto, w lipcu – 1.145 zł netto, w sierpniu – 1.402 zł netto,we wrześniu – 1.752 zł netto, w październiku – 1.928 zł netto, w listopadzie – 1.869 zł netto, w grudniu 1.869 zł netto,
-M. B.od 1 marca 2016r. do 31 marca 2016r. za wynagrodzeniem za marzec 2016r. 1.300 zł netto.
Przychody i kosztySpółki (...)w latach 2015-2016 kształtowały się następująco:
2015r.
Przychody Koszty
Styczeń 12.644,90 zł 8.865,32 zł
Luty 14.393,10 zł 6.131,81 zł
Marzec 13.371,05 zł 8.946,82 zł
Kwiecień 13.371,05 zł 14.528,59 zł
Maj 13.455,20 zł 12.926,50 zł
Czerwiec 13.276,20 zł 11.452,81 zł
Lipiec 12.390,20 zł 5.752,83 zł
Sierpień 12.225,20 zł 9.800,85 zł
Wrzesień 15.336,22 zł 5.957,00 zł
Październik 17.175,20 zł 7.356,54 zł
Listopad 15.020,20 zł 2.024,24 zł
Grudzień 14.440,20 zł 6.814,17 zł
(informacja(...) Sp. z o.o.k. 43-44 a.s., 104, 108 a.s., zeznania świadkaG. M. (1)e-protokół k. 82 a.s. 00:14:04-01:22:32).
(...) Sp. z o.o.współpracuje z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą.W latach 2015-2016 w każdym miesiącu osobą tą byłaE. M..
ZleceniobiorcyP. B.iM. B.kierowane były na szkoleniaw zakresie rachunkowości.
(zeznania świadkaG. M. (1)e-protokół k. 88 a.s. 00:14:04-01:22:32,M. B.e-protokół k. 88 a.s. 01:22:32-01:35:22).
Zleceniobiorcy pracowali w godzinach od 8.00 do 16.00, wykonują część pracyw odniesieniu do poszczególnego klienta, zajmując się dygitalizacją dokumentacji księgowej. Ich praca polegała na odczytaniu skanów dokumentów księgowych, weryfikacji tego odczytu, a następnie naniesienia numerów VAT-wskich na dokumentach.
M. B.jest mgr rachunkowości, w dalszym ciągu studiuje, wcześniej miała praktykę w biurze rachunkowym.P. B.studiuje ekonomię.
Spółka (...)posiadała dwa biura, naul. (...). W siedzibie firmywB., przyul. (...)są trzy stanowiska pracy.
(zeznania świadków:M. B.iP. B.– e-protokół jw.).
M. B.nie znaA. B.ani odwołującej, nie spotkała ich nigdy w biurze, mimo, że pracuje od marca 2016r. (zeznania świadkaM. B.e-protokół jw.).
(...) Sp. z o.o.złożyła formularz zgłoszeniaA. C.do ubezpieczeń społecznych z pracowniczym tytułem ubezpieczenia ZUS ZUA w dniu 1 grudnia 2015r. od15 września 2015r.
Dokumenty rozliczeniowe zostały przekazane za wrzesień i październik 2015r. 2 grudnia 2015r., za listopad 2015r. 14 grudnia 2015r., za okres od grudnia 2015r. do marca 2016r.21 kwietnia 2016r., za kwiecień 2016r. 13 czerwca 2016r., za maj 2016r. 23 czerwca 2016r.
22 kwietnia 2016r.(...) Sp. z o.o.przedstawiła organowi rentowemu zaświadczenie płatnika składek wraz z zaświadczeniami o czasowej niezdolności do pracyA. C.za okres od 30 grudnia 2015r. do 25 lutego 2016r.
(bezsporne).
(...) Sp. z o.o.prowadzi obsługę księgową firmy ojca odwołującejJ. Z. (1)od 2012r. lub 2013r. (okoliczność przyznana przez prokurenta zainteresowanej na rozprawie apelacyjnej).
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postępowaniuprzed Sądem I i II instancji, w ocenie Sądu Apelacyjnego, uniemożliwia przyjęcie, że celemi zamiarem stron, które podpisały przedmiotową umowę o pracę, było jej faktyczne wykonywanie.
Zwrócić bowiem należy uwagę na szereg okoliczności, które ocenione łącznie, prowadzą do wniosków odmiennych, aniżeli przedstawione przez Sąd Okręgowy.
Przede wszystkim strony nie przedłożyły żadnych dowodów wskazujących na to, że(...) Sp. z o.o.poszukiwała pracowników na portalu OLX i tam właśnie odwołująca dowiedziała się o możliwości zatrudnienia. Niewątpliwie nie świadczą o tym bowiem przedłożone przez zainteresowanąSpółkę (...)vitae różnych osób. Sama odwołująca zresztą CV nie składała, bowiem brak go, tak w jej aktach osobowych, jak i w dokumentach przedstawionych przez(...) Sp. z o.o.
Ponadto z przedstawionych przez(...) Sp. z o.o.CV różnych osób wynika, że płatnik składek poszukiwał osób obeznanych w zakresie spraw finansowo-księgowych. Takich kwalifikacji zaś odwołująca nie posiadała. Trudno zatem uznać za wiarygodne twierdzeniaG. M. (1), że miała wykonywać prace, niewymagające żadnych kwalifikacji ani przygotowania. Przeczy temu również to, że jako zleceniobiorców zatrudniał studentów ekonomii lub rachunkowości.
Wskazać także trzeba, że w dacie 15 września 2015r.A. C.pracowała na podstawie umowy zlecenia uK. Ł.. Faktem jest, że pracę świadczyła jedynie dwa razy w tygodniu, przez 1-2 godziny i nie kolidowałoby to z jej obowiązkamiw(...) Sp. z o.o., gdyby faktycznie była zatrudniona na pół etatu, jednakże brak podstaw do przyjęcia, że faktycznie pracę tę wykonywała.
Przede wszystkim zainteresowana spółka nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów jej pracy. Sama odwołująca nie była w stanie podać jakie czynności wykonywała. Wskazywała,że wzajemnie sprawdzały się zP. B.. Podawała raz, że czyniła to jedyniew systemie komputerowym, a kolejnym razem, że także w wersji papierowej. Wskazywała, że weryfikowała m.in. stawki VAT, kwoty brutto i netto na fakturach, określone przez klientów firmy. Trudno uznać, że byłaby w stanie to czynić nie mając ku temu żadnej wiedzy.Wszak nie miała wykształcenia ani też doświadczenia w zakresie spraw rachunkowo-księgowych.
Także podczas badań wstępnych do pracyA. C.nie wskazała, że jestw ciąży, chociaż wiadomość w tym zakresie uzyskała podczas wizyty u lekarza 27 sierpnia 2015r.
Nie bez znaczenia jest także i to, żeA. C.została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, jako pracownik(...) Sp. z o.o.dopiero w grudniu 2015r., podczas gdy od 27 listopada 2015r. miała orzeczoną czasową niezdolność do pracy. Niewątpliwie okoliczność ta, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, nie może obciążać pracownika, jednakże Sąd odwoławczy miał na uwadze, że zainteresowana spółka jest biurem rachunkowym, zatem w zakresie jej profesjonalnej działalności mieści się m.in. współpracaz ZUS. Trudno zatem uznać za wiarygodne twierdzeń prokurenta Spółki, że zgłoszeniaw ustawowym terminie, nie dokonano z powodu przeoczenia.
Także zaświadczenia o niezdolności do pracy odwołującej zostały przekazane do ZUS dopiero 21 kwietnia 2016r.
Oczywiście Sąd Apelacyjny ma na uwadze, że powyższa okoliczność nie przesądza jednoznacznie, że odwołująca w spornym okresie pracy na rzecz(...) Sp. z o.o.nie wykonywała, jednakże w sposób istotny w powiązaniu z przedstawionymi wyżej okolicznościami, podważa jednak ustalenia Sądu I instancji co do występowania wszystkich niezbędnych elementów istnienia stosunku pracy.
Wbrew stanowisku Sądu I instancji sytuacja finansowaspółki (...), jak wskazują przychody i koszty nie była dobra, co obrazuje informacja przez nią przedstawiona.Ponadto trudno uznać, aby wynagrodzenieA. C.było ujęte w kosztach za listopad 2015r., bowiem wynosiły one 2.024,24 zł, podczas gdy samo wynagrodzenie wypłacone rzekomo odwołującej wynosiło 2.200,25 zł. Do tego dochodziło przecieżjeszcze wynagrodzenieP. B.jako zleceniodawcy orazE. M., jako osoby współpracującej, nie licząc innych kosztów ponoszonych przez spółkę.
Ponadto celem ustalenia motywów, którymi kierowała się(...) Sp. z o.o.zawierając z odwołującą kwestionowaną umowę o pracę, nieodzowne jest ustalenie racjonalność zatrudnienia i potrzeby zatrudnienia pracownika (wyroki Sądu Najwyższego:z dnia 2 lutego 2002r., II UKN 359/99, OSNAPiUS Nr 13, poz. 447; z dnia 17 marca 1997r., II UKN 568/97, OSNAPiUS z 1999r. Nr 5, poz. 18).
Zasady logiki i doświadczenia życiowego nakazują bowiem stwierdzić, że pracodawca tworzy nowe miejsce pracy, z uwagi na gospodarczą potrzebę zatrudnienia pracownikai opłacalność tej decyzji, nie zaś jedynie w celu stworzenia mu ochrony ubezpieczeniowej. Powyższe wynika z tego, że zatrudnienie pracownika generuje znaczne koszty - wynagrodzenie za pracę i składki na ubezpieczenie w części obciążającej pracodawcę.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego płatnik składek nie wskazał racjonalnego powodu,który świadczyłby o potrzebie zatrudnieniaA. C., na podstawie umowy o pracę właśnie od dnia 15 września 2015r. Skoro do tej daty związany był jedynie umowami zlecenia ze studentami, mającymi przygotowanie do pracy w biurze rachunkowym.
Nie wystąpiły żadne inne obiektywne przyczyny, które wskazywałyby na potrzebę jej zatrudnienia w celu np. rozwoju firmy, czy poszerzenia jej profilu.
W świetle okoliczności niniejszej sprawy iluzoryczna wydaje się być potrzeba zatrudnienia odwołującej.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego zaoferowane przez strony dowody nie potwierdziły również nadzoru pracodawcy nad wykonywaniem przez odwołującą obowiązków.
Za niewiarygodne zatem należało uznać zeznania świadkówP. B.,G. M. (1)i odwołującej odnośnie świadczenia pracy przezA. C.w reżimie pracowniczym. Wszak jak to wskazano wyżej, sama odwołująca nie była w stanie określić konkretnie wykonywanych czynności.
Nie bez znaczenia jest także i to, żeM. B., która świadczy pracę w(...) Sp. z o.o.od marca 2016r. nigdy w biurze nie spotkała odwołującej, podczas, gdy w trakcie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, a następnie wychowawczego zawierała kolejne umowy od 1 stycznia 2017r. i 1 stycznia 2018r.
Uwzględniając te wszystkie okoliczności, w ocenie Sądu odwoławczego, trafny jest więc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Sąd wyprowadził bowiem nieprawidłowe wnioski z przeprowadzonych w sprawie dowodów. Zwrócić należy uwagę, że sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału zachodzi wówczas, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy dowodami zgromadzonymi w sprawie, a konkluzją, do jakiej doszedł sąd na podstawie materiału dowodowego i obejmuje także wszystkie wypadki wadliwości, wynikające z naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., a więc także błędy popełnione przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego taki właśnie przypadek zachodzi na gruncie przedmiotowej sprawy. Sąd I instancji w oparciu o materiał dowodowy, którym dysponował wyprowadził wniosek, żeA. C.wykonywała wynikające z umowy o pracę obowiązki na polecenie swojego pracodawcy, pomimo, że brak na to dowodów.Trudno znaleźć w stosunku prawnym łączącym strony cech charakterystycznych dla stosunku pracy, takich, jak: stałe wykonywanie pracy, pozostawanie pod nadzorem pracodawcy i jego kierownictwem.
Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że w chwili zawarcia umowy o pracę ubezpieczona była w ciąży, a od dnia 27 listopada 2015r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, co sugeruje zawarcie umowy o pracę wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych.
Okoliczność tę dodatkowo potwierdza fakt, że(...) Sp. z o.o.zajmuje się od 2012r. lub 2013r. obsługą finansowąfirmy (...)– ojcaA. C..
Sąd Apelacyjny oddalił wniosek odwołującej o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania, gdyż fakt współpracy zfirmą (...)potwierdził prokurent zainteresowanej spółki na rozprawie apelacyjnej.
Wskazać należy, że co do zasady nie ma przeszkód, by strony stosunku pracybrały pod uwagę wynikające z tego korzyści w zakresie ubezpieczeń społecznych.Stosownie bowiem do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2007r., I UK 302/06 dążenie do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako cel podjęcia zatrudnienia nie może świadczyć o zamiarze obejścia prawa, jeżeli umowa o pracę jest faktycznie wykonywana.
Należy przy tym mieć na uwadze wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007r.,II UK 56/07, w myśl którego nie można akceptować nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umówo pracę na stosunkowo krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienia do świadczenia.
Wszystkie powyższe argumenty doprowadziły Sąd Apelacyjny do wniosku, zgodniez którym zawarta umowa o pracę nie kreowała stosunku pracy w rozumieniuart. 22 k.p., a więc takiego, który wskazywałby na podleganie ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.
Zauważyć przy tym należy, że w postępowaniu w sprawach z ubezpieczeń społecznych zastosowanie znajduje zasada postępowania cywilnego, wynikająca zart. 6 k.c., zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Należało stanąć na stanowisku, że wbrew powyższej regule dowodowej, odwołujący nie udowodnili, że przez okres wynikający z umowy o pracęA. C.faktycznie świadczyła pracę na rzecz(...) Sp. z o.o.
W konsekwencji, nie istniał tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowych, chorobowego i wypadkowego ubezpieczonej, w rozumieniuart. 6 ust. 1oraz art. 11 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co skutkowało wydaniem decyzji z 8 lipca 2016r.
Mając powyższe na względzie, z mocyart. 386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku).
O zasądzeniu od odwołującej na rzecz organu rentowego kwoty 1.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I i II instancji(pkt 2 niniejszego wyroku) Sąd Apelacyjny rozstrzygnął na podstawieart. 98w związkuzart. 99 i art. 102 k.p.c.oraz zart. 108 k.p.c.w związku z § 2 pkt 5 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.). Wysokość kosztów zastępstwa procesowego wynika z zastosowania przez Sąd odwoławczy przepisuart. 102 k.p.c., który stanowi, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów.
W ocenie Sądu II instancji, mając na uwadze sytuację materialną odwołującej oraz charakter niniejszej sprawy, zasadnym jest zasądzenie na rzecz strony wygrywającej proces tylko części należnych jej kosztów zastępstwa procesowego.
/-/SSO del. B. Torbus /-/SSA M. Pierzycka - Pająk /-/SSA L. Jachimowska

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
MP