Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Cz 2778/18
Data wyroku: 2018-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Renata Stępińska, Liliana Kaltenbek, Krzysztof Wąsik

Sygn. akt II Cz 2778/18

POSTANOWIENIE
Dnia 4 grudnia 2018 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Krzysztof Wąsik (sprawozdawca)
Sędziowie: SO Renata Stępińska
SO Liliana Kaltenbek
po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2018 roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku GminyJ.-P.
przy uczestnictwieJ. M. (1)iB. R.
o rozgraniczenie
na skutek zażaleńJ. M. (1)iB. R.
na postanowienie częściowe Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2017 roku, sygnatura akt I Ns 1198/16/K
postanawia
uchylić zaskarżone postanowienie.

SSO Liliana Kaltenbek   SSO Krzysztof Wąsik    SSO Renata Stępińska

UZASADNIENIE
UczestnikA. S.złożył wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego dla ustalenia granicdziałek ewidencyjnych oznaczonych nr (...)położonych w miejscowościC., objętychksięgą wieczystą nr KW (...)i nrKW (...)zdziałką ewidencyjną nr (...).
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. wójt GminyJ.-P.wszczął z urzędu postępowanie rozgraniczeniowe w obrębieC.dla ustalenia przebiegu granicy nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)będąca we władaniu GminyJ.-P.a nieruchomościami oznaczonymi jakodziałki: nr (...). Postępowanie administracyjne nie doprowadziło do zawarcia ugody i sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie.
W toku postępowania sądowego uczestnikA. S.oraz jego córkaB. R.(a następnie tylko uczestniczkaB. R., jako następca prawnyA. S.) wnosili o rozgraniczenie przedmiotowych działek w sposób zgodny z danymi zawartymi w ewidencji gruntów. Nie godzili się na naruszenie ich własności oraz usankcjonowanie zajęcia przezJ. M. (1)częścidziałki nr (...)pod zabudowania.
UczestniczkaJ. M. (1)podnosiła, żedziałka nr (...)stanowi w rzeczywistości jej własność, a nie GminyJ.-P.. Tym samym jej zdaniem w ewidencji gruntów błędnie wpisano jako podmiot władający tą działką Gminę. Podniosła, że droga ta została urządzona przez poprzedników prawnych uczestniczki dla przejścia, przejazdu i przegonu. Twierdziła również, że wybudowany przez nią budynek stoi na jej własności, a udowadniają to stosowne pozwolenia na budowę. Dodatkowo nadmieniła, że o fakcie, żedziałka nr (...)stanowi własność GminyJ.-P.dowiedziała się dopiero w toku postępowania.
Wnioskodawca GminaJ.-P.wnosiła o ustalenie granicydziałki nr (...)w taki sposób, aby jej szerokość była zgodna z szerokością ujawnioną na mapie ewidencyjnej.
Zaskarżonym postanowieniem częściowym Sąd Rejonowy umorzył niniejsze postępowanie w zakresie, w jakim dotyczy granic pomiędzydziałką (...)adziałką (...)na odcinku oznaczonym - w opinii sporządzonej przez biegłego geodetęE. G.w dniu 1 grudnia 2016 r., ks. rob. nr(...)- puntami(...).
Orzeczenie to oparto na następujących ustaleniach faktycznych.
Właścicielemdziałki nr (...)o pow. 0,0480 ha położonej w mC., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), jest GminaJ.-P.. Uprzednio działka ta stanowiła własność Skarbu Państwa, jednak na mocy ustawy komunalizacyjnej działka stała się z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własnością Gminy. Działka ta oznaczona jest w rejestrze gruntów jako droga. Stanowi drogę wewnętrzną, niepubliczną.
Właścicielemdziałki nr (...)o pow. 0,0660 ha położonej wC., dla której prowadzona jest przezksięga wieczysta nr (...), jestB. R..
Właścicielemdziałki nr (...)o pow. 0,3540 ha położonej wC., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), jestB. R..
Właścicielemdziałki nr (...)o pow. 0,1190 ha, położonej wC., ujawnionej w rejestrze gruntów dla obrębuC.w jednostce rejestrowej(...)oraz na podstawie Aktu Własności Ziemi nr(...)z dnia 10 października 1977 r., jestJ. Z.zd.M..
Właścicielemdziałki nr (...)o pow. 0,1370 ha, położonej wC., ujawnionej w rejestrze gruntów dla obrębuC.w jednostce rejestrowej(...)oraz na podstawie Aktu Własności Ziemi nr(...)z dnia 15 lipca 1977 r., jestJ. Z.zd.M..
Budynek gospodarczy oraz mieszkalny położony nadziałce nr (...)oraz częściowo nadziałce ewidencyjnej nr (...), należący doJ. M. (1), powstał pod koniec lat 70-tych bądź na początku lat 80-tych XX wieku.
Budynek gospodarczy należący doJ. M. (1)zajmuje całą szerokośćdziałki nr (...)w zakresie oznaczonym - na wstępnym projekcie podziału nieruchomości,działki nr (...)- punktami(...).
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów prywatnych i urzędowych, które nie były kwestionowane przez strony postępowania, jak i nie budziły wątpliwości Sądu, co do ich autentyczności i mocy dowodowej. Ponadto Sąd oparł się w zakresie ustalenia daty powstania budynków nadziałce (...)oraz częściowo nadziałce (...)na zeznaniach świadkówB. C.iJ. P., które Sąd ocenił jako wiarygodne. Sąd ustalił powyższy stan faktyczny także w oparciu o dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii mgr. inż.E. G..
W rozważaniach prawnych Sąd I instancji wyjaśnił, iż na podstawieart. 29 ust. 2p.g.k., rozgraniczeniu podlegają w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Natomiast wart. 153 k.c.zawarte są kryteria, którymi kieruje się Sąd przeprowadzając rozgraniczenie. Istnieją trzy kryteria ustalania granic, a to stan prawny, ostatni spokojny stan posiadania oraz z uwzględnienie wszelkich okoliczności. Postępowanie rozgraniczeniowe, zgodnie zart. 153 k.c.za pierwsze i najważniejsze kryterium rozgraniczenia uznaje stan prawny. Jednym ze zdarzeń rzutujących na stan prawny, powodujących skutkiex lege, jest zaś upływ terminu zasiedzenia. Zmiany zakresu prawa własności spowodowane zasiedzeniem Sąd obowiązany jest uwzględnić w ramach pierwszej podstawy zart. 153 k.c., o ile ich wystąpienie wynika z twierdzeń o faktach i dowodów, którymi dysponuje sąd orzekający.
W ocenie Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie niewątpliwie uczestniczkaJ. M. (2)władała jako posiadacz samoistny częściądziałki nr (...)oznaczonej punktami(...)na wstępnym projekcie podziału nieruchomości dladziałki nr (...)przez łączny okres ok. 37 lat. Jednakżedziałka ewidencja nr (...)do 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, jednakże do dnia 1 października 1990 r., tj. do dnia wejścia w życieustawy z 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, obowiązywałart. 177 k.c., który wyłączał nabycie w drodze zasiedzenia własności nieruchomości państwowych. Wart. 9wspomnianej wyżej ustawy nowelizującej przewidziano, że do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy nowe, natomiast jej art. 10 stanowił, że jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie, jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. Tym samym bieg zasiedzeniadziałki nr (...)rozpoczął się w dniu 27 maja 1990 r., bowiem z tym dniem nieruchomość państwowa stała się z mocy prawa mieniem komunalnym, a termin zasiedzenia uległ skróceniu nie więcej niż o połowę. Zatem uczestniczkaJ. M. (1)najpóźniej w dniu 27 maja 2005 r. nabyła z mocy prawa częśćdziałki ewidencyjnej nr (...)oznaczonej punktami(...).
W konsekwencji powyższego stwierdzenia nabycia częścidziałki (...)przez zasiedzenie przez właściciela sąsiedniej i rozgraniczanej teżdziałki (...), w ocenie Sądu Okręgowego niedopuszczalnym stało się dokonanie rozgraniczenia pomiędzydziałką (...)adziałką (...)w miejscu wyznaczonym punktami, albowiem obszar ten został „wchłonięty” przez nieruchomość oznaczoną jakodziałka nr (...)i stanowi własność uczestniczkiJ. M. (1). Część powierzchni ziemskiej stanowiącejdziałkę nr (...)pod zabudowaniami utraciła swoją odrębność w następstwie nabycia prawa własności tego terenu przez właścicieladziałki nr (...)[powinno być zapewne(...)]. Na tych odcinkach nieruchomości, których dotyczyło wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego (a więc oznaczone jakodziałki (...)), przestały do siebie przylegać, zatem nie można przeprowadzić pomiędzy nimi rozgraniczenia.
Wobec faktu, że wniosek o dokonanie rozgraniczenia nie dotyczył ustalenia granic pomiędzydziałką (...)adziałką (...), a do tego sprowadzałoby się w tej sytuacji postępowanie rozgraniczeniowe, postępowanie w tym zakresie umorzono na zasadzieart. 355 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Zażalenie na to postanowienie wniosła uczestniczkaJ. M. (1), która zaskarżyła je w całości i zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.orazart. 153 k.c.poprzez przyjęcie, żedroga oznaczona nr (...), w szczególności na odcinku(...)przebiega w sposób oznaczony na wstępnym projekcie podziału nieruchomości biegłegoG.z 1 grudnia 2016 r.
W ocenie uczestniczki postanowienie wstępne jest przedwczesne. Uczestniczka zakwestionowała opinię biegłego twierdząc, iż droga (nadziałce (...)) przebiegała zawsze bardziej na północ od miejsca, w którym biegły wyznaczył tę drogę na podstawie dokumentów ewidencyjnych. Ponadto rozgraniczeniem jest również objęta granicadziałek (...)i nie wiadomo w jaki sposób zostanie ona ostatecznie ustalona. Może nastąpić sytuacja, gdydziałka (...)zostanie przesunięta w głąbdziałki (...)i wówczas konieczne będzie orzeczenie o jej granicy zdziałką (...).
Uczestniczka domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Zażalenie na to postanowienie wniosła również uczestniczkaB. R., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. W ocenie uczestniczki Sąd winien był dokonać rozgraniczenia zgodnie z planem przedłożonym przez biegłego, a kwestia ewentualnego nabycia przez uczestniczkęJ. M. (2)własności częścidziałki nr (...)powinna być przedmiotem oddzielnego postepowania o zasiedzenie lub o przeniesienie prawa własności na podstawieart. 231 k.c.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Zażalenia skutkowały uchyleniem zaskarżonego postanowienia, choć z przyczyn innych niż podnoszone w zażaleniach.
Zostawiając na boku ustalenia faktyczne Sądu I instancji w zakresie zarzutu zasiedzeniadziałki (...)oraz odpowiadające nim rozważania prawne, bez wnikania w merytoryczną słuszność tego wywodu Sądu Rejonowego, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia zażaleń, stwierdzić należy, iż uznanie, że - w przypadku potraktowania za udowodniony zarzutu zasiedzenia rozgraniczanej działki w sposób taki, że rozgraniczane działki tracą wspólną i mogąca być przedmiotem ustalenia jej przebiegu granicę - zachodzi podstawa do umorzenia postępowania rozgraniczeniowego jest błędne. Zauważyć należy w tym miejscu i zupełnie marginalnie, że Sąd, powołując się naart. 355 1 k.p.c.jako podstawę orzeczenia, nie wskazał zarazem, czy wydanie postanowienia merytorycznego stało się w jego ocenie zbędne czy niedopuszczalne.
Sąd Rejonowy uznał, że właścicieldziałki (...)nabył przez zasiedzenie częśćdziałki (...), w zakresie odpowiadającym mającej powstaćdziałce (...), która, jak napisano obrazowo w uzasadnieniu orzeczenia, została „wchłonięta” przezdziałkę (...). To miało powodować, żedziałki (...)utraciły wspólną granicę co skutkowało umorzeniem postępowania. Wydaje się jednak, choć nie to było najważniejszą przyczyna uchylenia postanowienia, że ta teza Sądu jest błędna. O ile bowiem istotniedziałki (...)utraciły w przypadku zasiedzenia wspólną granicę na odcinku między punktami 5g-8g, to nie utraciły wspólnej granicy na odcinkach między punktami(...)oraz 8g-7g. Jeżeli bowiemdziałka (...)powiększy się, skutkiem zasiedzenia, o całądziałkę (...), „wchłonie” ją, to wygeneruje to dwie nowe wspólne granice, na wskazanych wyżej odcinkach. W takim wypadku o braku przedmiotu rozgraniczenia raczej nie może być mowy.
Po wtóre jednak, i to jest najważniejszą przyczyną wydanego przez Sąd odwoławczy postanowienia, zastosowana przez Sąd Rejonowy formalna jedynie postać orzeczenia (umorzenie), nawet w przypadku zgody z zaistnieniem zasiedzenia (czego Sąd Okręgowy w tym miejscu nie przesądza), jest wadliwa, bo niedostosowana do wyniku poczynionych w zakresie zarzutu zasiedzenia ustaleń i rozważań prawnych. Uwzględnienie bowiem w toku postępowania o rozgraniczenie zarzutu uczestnika zasiedzenia całejdziałki (...)oznacza tylko tyle, iż nie ma w tym zakresie przedmiotu postępowania, a przez to osobą figurującą w księdze wieczystej jako właściciel zasiedzianej nieruchomości przestała mieć interes prawny w żądaniu przeprowadzenia rozgraniczenia w jej zakresie. Ustalenie więc w toku postępowania rozgraniczeniowego, że uczestnik nabył w drodze zasiedzenia jedną z nieruchomości, która miała być rozgraniczona (lub jej część tak oznaczoną jakdziałka (...), czyli na całej jej szerokości, w sposób generujący nieistniejące wcześniej połączeniedziałki (...)zdziałkę (...)) powoduje, że postępowanie w tym zakresie powinno być zakończone orzeczeniem bazującym na instytucji interesu prawnego i przedmiotu postępowania, a mianowicie postanowieniem oddalającym w tej części wniosek o rozgraniczenie. Orzeczenie tylko formalne jest zatem wykluczone, a ustalenia Sądu winny znaleźć swój wymiar w orzeczeniu merytorycznym.
Z tych dwóch względów zaskarżone postanowienie musiało zostać uchylone bez konieczności dalszego badania zarzutów zażaleń, gdyż jakakolwiek ich ocena nie mogła wpłynąć na zmianę orzeczenia, tym bardziej, że oba zażalenia, taki kierunek orzeczenia odwoławczego postulowały.
Z naprowadzonych przyczyn zażalenia uczestniczek okazały się nieuzasadnione, co skutkować musiało ich oddaleniem na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.

SSO Liliana Kaltenbek   SSO Krzysztof Wąsik    SSO Renata Stępińska