Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1083/17
Data wyroku: 2017-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów

Sygn. akt III Ca 1083/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił, jako nieudowodnione, powództwoM. W.przeciwko MiastuŁ.o zapłatę kwoty 8.239,64 zł z tytułu odszkodowania za szkodę doznaną przez powódkę z powodu niedostarczenia przez stronę pozwaną lokalu socjalnego dlaB. Z., do czego była ona zobowiązana wyrokiem tego Sądu z dnia 11 października 2013 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III C 137/11. Dochodzone pozwem odszkodowanie dotyczyło okresu od 1 czerwca 2015 r. do 1 lutego 2016 r.
Powyższe orzeczenie w całości zaskarżyła apelacją powódka, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości. Apelująca zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie:
1)art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie, że:
- powódka nie udowodniła stawki czynszu przyjętej na potrzeby obliczenia należnego jej odszkodowania (w kwocie 14 zł za m2), w sytuacji, gdy pozwany w sprawie toczącej się uprzednio pomiędzy stronami (przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi sygn. akt I C 718/15 - akta załączone do niniejszej sprawy, w której przedmiotem sporu były analogiczne roszczenia), uznał wskazaną stawkę – a jednocześnie w niniejszej sprawie nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej zmierzającej do jej zakwestionowania lub uchylenia się od powołanego uznania,
- powódka nie udowodniła rzeczywistych kosztów zużycia gazu i energii elektrycznej za sporny okres (załączając m.in. tzw. faktury(...)) w sytuacji, gdy Sąd I instancji całkowicie pominął, że powódka poza w/w fakturami załączyła także faktury rozliczeniowe, z których wynika zarówno zużycie mediów jak i należne z tego tytułu koszty,
- powódka nie udowodniła wysokości czynszu w lokalu objętym sporem, w sytuacji, gdy powódka złożyła do akt potwierdzenia przelewów dokonanych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, a także sama wskazała z jakiego tytułu opłaty te były dokonywane, strona przeciwna zaś w żaden sposób nie podważyła materiału dowodowego w tym zakresie,
- domaganie się przez powódkę odszkodowania za cały lokal „nie znajduje usprawiedliwienia”, w sytuacji, gdy Sąd I instancji całkowicie pominął okoliczność, iż swoim zachowaniemB. Z.niemal całkowicie uniemożliwia normalne korzystanie z lokalu, w którym zamieszkuje, wykluczając jego wynajęcie zarówno w części, jak i w całości;
2)art. 213 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie, że powódka nie udowodniła stawki czynszu przyjętej na potrzeby obliczenia należnego jej odszkodowania (w kwocie 14 zł za m2), w sytuacji, gdy jest to fakt należący do wiedzy powszechnie znanej, nie wymagającej tym samym posiadania wiedzy specjalnej (w załączeniu dwa wydruki ogłoszeń najmu lokali o podobnym standardzie wraz ze stawką za m2),
3)art. 322 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że powódka nie udowodniła wysokości dochodzonego roszczenia w tym m.in. koszty zużycia energii elektrycznej w sytuacji, gdy powódka złożyła do akt sprawy wszystkie posiadane dokumenty - popierając je własnymi zeznaniami przy czym powódka nie ma wpływu na szczegółowy sposób dokonywania rozliczenia tych opłat przez dostawców, zaś powszechnie stosowany jest system zaliczkowy z półrocznym lub rocznym rozliczeniem końcowym, a zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do obliczenia średnich miesięcznych kosztów utrzymania lokalu oraz związanych z nim opłat eksploatacyjnych,
4) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 9 ust. 5 w zw. zart 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że na podstawie w/w przepisów powódka nie może domagać się tytułem odszkodowania zwrotu opłat ponoszonych za mieszkanie do spółdzielni mieszkaniowej w sytuacji, gdy taka wykładnia jest sprzeczna z zasadą pełnego odszkodowania, a jednocześnie pomija ona okoliczność, że (zgodnie z powszechną praktyką na rynku wynajmu nieruchomości) tego rodzaju opłaty stanowią, obok opłaty za metr kwadratowy wynajmowanego lokalu, składową czynszu pobieranego od najemcy - a zatem dochodzenie ich zwrotu jest w pełni uzasadnione na gruncie powołanych przepisów.
W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie od powoda kosztów postepowania według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna, a Sąd odwoławczy po dokonaniu analizy stanu faktycznego sprawy, na podstawieart. 382 k.p.c., przyjął za własne ustalenia Sądu I instancji stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjętegow zaskarżonym wyroku, bez przeprowadzania postępowania dowodowegow jakimkolwiek zakresie.
Za chybiony należało uznać podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd I instancji dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy wskazać, że w myśl powołanego przepisuart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna ona odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćbyw równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wnioskówz zebranymi dowodami, lub, gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Wielokrotnie w orzecznictwie sądów odwoławczych oraz Sądu Najwyższego podnoszono, iż zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.może zostać uwzględniony jedynie w przypadku wykazania przez skarżącego, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając, a także w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych(por. m.in. wyrok SA w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2008 r., I ACa 180/08, OSA 2009/6/55 lub wyrok SN z dnia 27 września 2002 r. II CKN 817/00, niepubl., LEX 56906).Natomiast nie czyni zarzutu tego skutecznym przedstawianie przez skarżącego własnej wizji stanu faktycznego w sprawie, opartej na dokonanej przez siebie odmiennej ocenie dowodów, a nawet możliwość w równym stopniu wyciągnięcia na podstawie tego samego materiału dowodowego odmiennych wniosków(por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r. VI ACa 306/08; wyrok SA w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2008r. I ACa 180/08, OSA 2009/6/55, wyrok SN z dnia 27 września 2002 r. II CKN 817/00, LEX 56906; postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r. IV CKN 970/00, LEX 52753; postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 r. II CKN 572/99, LEX 53136).
W kontekście powyższych uwag Sąd II instancji wskazuje, żew okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sądmeritidokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył przy tym dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.Przeprowadzona przez ten Sąd ocena materiału dowodowego jest w całości logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, zaś podniesione w tym zakresie w apelacji zarzuty stanowią w istocie jedynie niczym nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi i nieobarczonymi błędami ustaleniami Sądu Rejonowego, który poczynił swoje ustalenia faktyczne na podstawie całokształtu zgromadzonych w toku postępowania dowodów, tj. przedłożonych dokumentów, oraz w oparciu o wyjaśnienia powódki, których rzetelność, wiarygodność, prawdziwość i moc dowodowa została przez ten Sąd ocenionaw sposób prawidłowy.
W szczególności wskazać należy, że Sąd I instancji w sposób prawidłowy uznał, że powódka nie udowodniła, iż rynkowa stawka czynszu najmu lokali podobnych do przedmiotowego lokalu kształtuje się na poziomie 14 zł za 1 m2powierzchni, skoro w toku postępowania powódka nie przedstawiła na ww. okoliczność żadnego dowodu. Pełnomocnik powódki w apelacji wywodzi, że w odniesieniu do powyższej okoliczności nie ciążył na niej procesowy ciężar jej udowodnienia, albowiem takiej wysokości rynkowej stawki czynszu strona pozwana nie zakwestionowała we wcześniejszym, prawomocnie zakończonym, postępowaniu o zapłatę odszkodowania (sygn. akt I C 718/15) zapadłego w takim samym stanie faktycznym, z tą tylko różnicą, iż inny był okres czasu zajmowania przedmiotowego lokalu przezB. Z.(od września 2014 r. do 1 czerwca 2015 r.). Choć fachowy pełnomocnik skarżącej nie wyartykułował tego wprost, należy przyjąć, że podstawy prawnej tego stanowiska upatruje w treściart. 365 k.p.c.Stanowisko to uznać należy jednak za całkowicie błędne bowiem nie uwzględnia okoliczności, że przyjęta przez Sąd w ww. wcześniejszym postępowaniu stawka czynszu rynkowego na poziomie 14 zł za 1 m2powierzchni dotyczy innego (wcześniejszego) niż w przedmiotowej sprawie okresu czasu, co przy zmienności (w zależności od dominujących w danym okresie czasu preferencji) w czasie rynkowych stawek czynszu najmu, wyklucza przyjęcie raz ustalonej stawki czynszu za niezmienną. W konsekwencji tego – wbrew stanowisku skarżącej – to na niej, z mocyart. 6 k.c.iart. 232 k.p.c., spoczywał ciężar udowodnienia, że w okresie objętym przedmiotowym pozwem rynkowa stawka czynszu najmu lokali podobnych do przedmiotowego lokalu kształtuje się na poziomie 14 zł za 1 m2powierzchni.
Z powyższą kwestią koresponduje podniesiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 213 § 1 k.p.c., którego istotę sprowadzić można do stwierdzenia, że Sąd I instancji błędnie „oczekiwał” na udowodnienie wysokości rynkowej stawki czynszu najmu, gdy tymczasem – w ocenie skarżącej – okoliczność ta nie wymaga dowodzenia bowiem ma charakter wiedzy powszechnej. Zarzut ten należy uznać za całkowicie bezzasadny i budzący uzasadnione zdziwienie w kontekście tego, że autorem apelacji jest fachowy pełnomocnik procesowy. Odnosząc się do niego należy wskazać, że – wbrew stanowisku apelanta – wysokość rynkowej stawki czynszu najmu lokali nie ma charakteru faktu powszechnie znanego, a jej ustalenie co do zasady wymaga wiadomości specjalnych dotyczących w szczególności znajomości i analizy lokalnego rynku danego typu nieruchomości, czy też cech nieruchomości podobnych wpływających na poziom stawki najmu. Skarżąca w toku postępowania nie wystąpiła z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacunku nieruchomości, ani też nie przedstawiła jakichkolwiek innych dowodów pozwalających na uznanie, że rynkowa stawka czynszu za najem lokalu mieszkalnego porównywalnego wynosiła w okresie objętym pozwem co najmniej 14 zł za 1 m2powierzchni.
Wbrew twierdzeniom skarżącej przy ocenie czy powódka udowodniła wysokość rzeczywistych kosztów zużycia gazu i energii elektrycznej za objęty pozwem okres czasu Sąd I instancji nie pominął załączonej do pozwu kopii faktury VAT rozliczeniowej. Dokument ten, znajdujący się na k. 29 akt, Sąd ten przywołał w uzasadnieniu wyroku, kwestionując jego moc dowodową z tego względu, że częściowo obejmuje on również wcześniejszy okres nieobjęty pozwem. Taką krytyczną ocenę mocy dowodowej tego dokumentu Sąd Okręgowy w pełni akceptuje.
W ocenie Sądu Okręgowego nie można zgodzić się również ze skarżącą, że w przedmiotowej sprawie zachodziły podstawy do zastosowaniaart. 322 k.p.c.Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawach m.in. o naprawienie szkody, gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione. Sytuacja taka w obecnej sprawie jednak nie występuje. Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2011 r., I CNP 23/11,niemożność udowodnienia wysokości dochodzonego roszczenia usprawiedliwiająca zastosowanieart. 322 kpcpowinna mieć charakter obiektywny. Taka obiektywna niemożliwość udowodnienia wysokości dochodzonego roszczenia oznacza, że określone środki dowodowe nie istnieją i nie istniały lub też istniały, lecz z jakichś przyczyn zaginęły. Nadmierne utrudnienia w prowadzeniu dowodów zachodzą, gdy ścisłe wykazanie wysokości dochodzonego żądania jest zbyt kosztowne i nie pozostaje w żadnym stosunku do żądanego przedmiotu albo grozi zbytnim przedłużeniem postępowania.W ocenie Sądu Okręgowego jest jedynie skutkiem niedostatecznego przygotowania powództwa, że skarżąca nie przedstawiła dostatecznych podstaw do dokonania wyliczeń, które mogły zostać dokonane w sposób precyzyjny. To jednak nie może uzasadniać zastosowania w przedmiotowej sprawieart. 322 k.p.c.Szczególna instytucja przewidziana wart. 322 k.p.c.nie może bowiem prowadzić do uchylenia najbardziej podstawowych obowiązków procesowych spoczywających na stronie, w tym obowiązku dowiedzenia zasadności roszczenia.
Sąd Okręgowy podziela również ocenę prawną dochodzonego roszczenia dokonaną przez Sąd Rejonowy, zarówno co do przyjętej podstawy prawnej oceny jego zasadności, jak i wyników tej oceny. Sąd Rejonowy słusznie przyjął, że podstawą prawną oceny zasadności roszczenia objętego pozwem winny być przepisyart. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm.). Powołany przepis kształtuje uprawnienie właściciela lokalu do dochodzenia od gminy odszkodowania na zasadach ogólnych, a zatem w oparciu oart. 417 k.c.za niedostarczenie lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku.
Podkreślić należy, że przyznanie odszkodowania, określonego w przytoczonym przepisie, uzależnione jest przede wszystkim od zaistnienia szkody po stronie właściciela lokalu. Powódka zatem, w celu uzyskania odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy, zobowiązana była do wykazania, że w okresie objętym pozwem mogłaby rozporządzić całością lub choćby częścią przedmiotowego lokalu mieszkalnego, zajmowanego bez tytułu prawnego przezB. Z., w taki sposób, aby otrzymywała czynsz najmu na wolnym rynku. Ponieważ, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, szkoda, której rekompensaty domaga się skarżąca w przedmiotowej sprawie, przybiera postać utraconych korzyści (lucrum cesans), mając tym samym ze swej istoty charakter hipotetyczny, należy zgodzić się ze stanowiskiem, iż powinna ona zostać uprawdopodobniona w stopniu graniczącym z pewnością. Tymczasem ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego (w szczególności z zeznań powódki) wynika wprost, że w okresie objętym pozwem powódka nie podjęła jakichkolwiek starań zmierzających do wynajmu choćby części stanowiącego jej własność lokalu mieszkalnego, ograniczając się w tym zakresie do hipotetycznych rozważań i z góry przesądzając o bezskuteczności i niecelowości jakichkolwiek prób ich urzeczywistnienia. W szczególności powódka nie wykazała, że podjęła choćby jakieś prace porządkowe w celu opróżnienia wolnego pokoju, w którym znajdowały się rzeczy jej brata, który w nim już nie zamieszkiwał i z którego nie korzystał, aby móc prezentować ten lokal potencjalnym najemcom. W kontekście zasad doświadczenia życiowego uzasadnione wątpliwości budzi również możliwość realizowania przez powódkę rzeczywistego bieżącego nadzoru nad korzystaniem z lokalu przez ewentualnego najemcę, skoro w okresie od maja do listopada zamieszkuje ona wraz z mężem na terenie ogródków działkowych.
Ponieważ należne od gminy odszkodowanie jest tylko odszkodowaniem za stratę jaką poniósł właściciel nie mogąc wynająć lokalu innej osobie, która opłacałaby czynsz wolnorynkowy, to w sytuacji w której właściciel nie ma zamiaru wynająć lokalu, odszkodowanie z art. 18 ust. 5 ustawy nie przysługuje, nie ma bowiem szkody wynikającej z niedostarczenia przez gminę lokalu socjalnego osobie chronionej. Podmiot dochodzący odszkodowania musi wykazać, że w wyniku niedostarczenia przez gminę lokalu socjalnego, poniósł szkodę. Szkodę tę właściciel lokalu poniesie zaś wówczas, gdy pomimo istnienia realnych możliwości wynajęcia lokalu na wolnym rynku, lokalu nie może wynająć z uwagi na dalsze zamieszkiwanie w nim byłego lokatora. W każdym razie sytuacja taka nie powinna być okazją do tego, aby właściciel mógł uzyskiwać nadzwyczajne korzyści.
W świetle powyższego za całkowicie trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym powódka nie udowodniła zaistnienia koniecznej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej na podstawie art. 18 ust. 5 ww. ustawy w zw. zart. 417 k.c., tj. powstania szkody pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z zaniechaniem dostarczenia przez MiastoŁ.lokalu socjalnegoB. Z., co musiało skutkować oddaleniem powództwa.
Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że w postępowaniu apelacyjnym nie ujawniono okoliczności, które Sąd drugiej instancji winien wziąć pod uwagę z urzędu, apelacja podlegała oddaleniu w oparciu oart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c., zasądzając odM. W.na rzecz MiastaŁ.koszty zastępstwa procesowego w kwocie 900,00 zł, obliczone na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).