Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 621/18
Data wyroku: 2018-07-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność przesyłu
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygnatura akt III Ca 621/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017 roku, w sprawie o sygnaturze akt I C 1498/16, Sąd Rejonowy w Pabianicach oddalił powództwo.
Powyższy wyrok Sąd Rejonowy oparł na następującym stanie faktycznym:
M. W.jest właścicielką nieruchomości położonej wHucie (...), dla której jest prowadzona księga(...). Nieruchomość składa się z działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 299/3.
Własność nieruchomościM. W.nabyła w dniu 13.05.1996 r.
Na nieruchomości powódki znajduje się urządzenie przesyłowe będące własnością(...) S.A.– słup i linia energetyczna średniego napięcia 15 kV (dawniej kwalifikowana jako linia wysokiego napięcia).
Linia ta stanowi odgałęzienie linii określanej jakoHuta (...).
W dniu 6.08.1968 r. odbył się odbiór techniczny linii energetycznej 15 kV na odcinkuHuta (...), w tym odbiór odgałęzienia tej linii znajdującego się na nieruchomości powódki. Linia została wybudowana przezZakłady (...).
Urządzenie posadowione na nieruchomości powódki nadal jest eksploatowane.
W dniu 10.03.1959 r. do rejestru przedsiębiorstw państwowych zostały wpisaneZakłady (...)z siedzibą wW..Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady (...)z siedzibą wW.prowadziło m.in.Zakład (...)wŁ.. Zarządzeniem Naczelnego DyrektoraZjednoczenia (...)z dnia 12 sierpnia 1975 r. zmieniono nazwęZakładu (...)naZakład (...). Zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16.01.1989 r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwąZakład (...), któremu przydzielono składniki mienia pochodzące z podziału CentralnegoO.Energetycznego wW.. W 1993 r.Zakład (...)został przekształcony w spółkę akcyjną Skarbu Państwa– (...) S.A.wŁ.. W dniu 30.06.2007 r. doszło do aportowego zbycia części przedsiębiorstwa spółki – w tym służebności – na rzecz(...) sp. z o.o., która od 2008 r. prowadziła działalność podfirmą (...) sp. z o.o.W dniu 31. 08.2010 r. nastąpiło przejęcie tej spółki przez(...) S.A.z siedzibą wL..
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódkaM. W., zaskarżając go w całości oraz zarzucając, że:

1
Sąd oddalił powództwo, pomimo że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że pozwana zasiedziała na nieruchomości powódki prawo odpowiadające w swej treści służebności przesyłu, przez co powództwo powinno zostać uwzględnione z następujących względów:

a
Sąd I instancji dowolnie przyjął, że poprzednikiem prawnym pozwanej był Skarb Państwa, przez co pozwana - jako rzekomy następca prawny Skarbu Państwa w zakresie praw i obowiązków związanych z przedmiotową linią energetyczną - jest uprawniona do korzystania z nieruchomości powódki, co wyłącza roszczenie windykacyjne, gdyż doszło do zasiedzenia nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności i za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres 10 lat wstecz, licząc od dnia wytoczenia powództwa, podczas gdy pozwana jest następcą(...) S.A.wŁ.i jej poprzedników prawnych, a nie samego Skarbu Państwa, w którego imieniu poprzednicy prawni tylko zarządzali majątkiem, bo własność i posiadanie mienia było atrybutem Skarbu Państwa a nie jego dzierżycieli;

b
pozwana nie podołała ciężarowi wykazania, jakoby jej poprzednikowi prawnemu przysługiwał tytuł prawny do zajęcia nieruchomości powódki i jakoby nieruchomość powódki została faktycznie zajęta przez poprzednika prawnego pozwanej, bo okoliczności te nie wynikają z załączonej do odpowiedzi na pozew dokumentacji w postaci fotokopii pism dotyczących przekształceń form prawnych w jakich działali poprzednicy prawni pozwanej;

c
pozwana nie wykazała daty, od kiedy zajęcie nieruchomości powódki miałoby nastąpić oraz aby nieruchomość powódki znajdowała się w posiadaniu poprzednika prawnego pozwanej przez czas wymagany przez przepisy prawa do uznania, że doszło do zasiedzenia prawa, którego treść miałaby odpowiadać treści służebności przesyłu i aby instytucja prawa – prawo odpowiadające swojej treści służebności przesyłu było znane ustawodawcy i sądom w 1968 roku, tj. dacie, która została przyjęta przez Sąd I instancji jako data, od której miał rozpocząć bieg terminu zasiedzenia;

d
w żadnym z urzędów i archiwów, do których Sąd I instancji występował w toku postępowania (choć pozwany nie wykazał, aby sam o taką dokumentację choć próbował wystąpić i mu odmówiona, w związku z czym czynności taki poza zakresem wniosku dowodowego wykonywał Sąd) nie było dokumentacji, na która powoływała się pozwana w odpowiedzi na pozew, tj. pkt 4 lit. abc – decyzji administracyjnych dotyczących posadowienia i uruchomienia infrastruktury, ewentualnych jej napraw, remontów, modernizacji, decyzji o lokalizacji szczegółowej, zatwierdzenia planu realizacyjnego, udzielenia pozwolenia na budowę infrastruktury, jej modernizację czy remont, decyzji wywłaszczeniowych;

e
jedyny „dokument” załączony przez pozwaną do odpowiedzi na pozew, w postaci fotokopii protokołu odbioru technicznego z dnia 6.08.1968 r., na który wskazuje Sąd I instancji jakoby stanowił on dowód odbioru technicznego linii energetycznej 15 kV na odcinkuHuta (...)wraz z odgałęzieniem linii, znajdującym się na nieruchomości powódki:

- dotyczy innego numeru transformatora niż ten, na który wskazuje pozwana w
odpowiedzi na pozew i Sąd w uzasadnieniu wyroku, że dotyczy on nieruchomości powódki – pozwany w odpowiedzi na pozew wskazuje, że stacja transformatorowa miała numer 1-(...), a numer transformatora wskazanego w protokole z 6.08.1968 r. to(...), trafo 15/04/Kv nr(...), moc 75 kVA;
- ustalenie przez Sąd, jedynie w oparciu o zeznaniaP. M., że protokół z dnia 6.08.1968 r. dotyczy również odgałęzienia linii znajdującego się na nieruchomości powódki, podczas gdy świadek zeznał, że terenHuty (...)znajduje się w zakresie jego obowiązków od 2012 roku, a on sam swoje zeznania w zakresie co jest przedmiotem protokołu opiera jedynie na jego treści, a z którego to w żaden sposób nie wynika, że odbiór miał dotyczyć również odgałęzienia znajdującego się na nieruchomości powódki;
- wbrew ustaleniom Sądu I instancji protokół z dnia 6.08.1968 r. nie stanowi potwierdzenia technicznego odbioru linii 15 kV, gdyż jak wynika z jego treści komisja, która dokonywała odbioru uznała urządzenia za nadające się do eksploatacji, ale po usunięciu usterek. Wykonawca zgodnie z tym protokołem miał powiadomić na piśmie ZEŁ-W o ich usunięciu. W aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność powiadomienia komisji o usunięciu usterek, przez co nie wykazano, aby urządzenie było eksploatowane;

2
że Sąd I instancji dowolnie przyjął, że nie zachodzi obawa, aby w przyszłości doszło do naruszenia własności powódki, pomimo, że zgodnie z treścią zeznań świadkaP. M., pracownika pozwanej, linia ta jest cały czas czynna i były wykonywane oględziny tej linii w 2006 r. i 2011 r., a powódka wyjaśniając, że nie wie nic o pracach pozwanego związanych z tą linią, wskazywała jednocześnie, ze pozwana nigdy o zgodę od niej nie występowała, a ona sama na stałe mieszka wP., zatem nie może mieć pełnej wiedzy co do tego, jakich czynności dokonuje pozwana na jej nieruchomości;

3
że Sąd I instancji nawet nie podjął próby ustalenia celu, dla którego przedmiotowa linia wraz ze słupem miałaby znajdować się na nieruchomości powódki, skoro nie wiadomo właściwie co ona zasila, gdyż jest w drodze inna linia, z której energię pozyskuje powódka i inni mieszkańcyHuty (...), a szpital, który rzekomo miał być zasilany przedmiotową linią, od wielu lat jest zamknięty, przez co powódka pozbawiona jest prawa do korzystania ze swojej własności w sposób zgodny z jej przeznaczeniem w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i zgodnie z wolą powódki jej zabudowy, pomimo, że linia może nie mieć żadnego znaczenia dla przesyłu energii, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i prowadzi do naruszeniaart. 5 k.c.iart. 140 kci nast.

Zarzucając powyższe, powódka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez nakazanie pozwanej usunięcia słupa i napowietrznej linii energetycznej z nieruchomości stanowiącej własność powódki, wydanie powódce nieruchomości i zaniechanie pozwanej dalszych naruszeń na przyszłość oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty dochodzonej pozwem, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto, powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za dwie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Wbrew zarzutom podniesionym w apelacji, zaskarżone orzeczenie należało uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia i w konsekwencji przyjmuje za własne.
Pierwsza grupa zarzutów sformułowanych przez powódkę dotyczy zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny materiału dowodowego, mającej skutkować błędnymi ustaleniami faktycznymi. Zarzuty apelacji w tej części należało uznać za chybione, gdyż stanowią bezzasadną polemikę z rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym.
Po pierwsze, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów Sąd I instancji prawidłowo ustalił następstwo prawne pozwanej w stosunku do Skarbu Państwa i kolejnych przedsiębiorców w zakresie prawa własności infrastruktury przesyłowej znajdującej się na nieruchomości powódki. Nie powielając rozważań Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, uzupełniająco wskazać jedynie należy, że wbrew twierdzeniom powódki pozwana jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego i to następcą pod tytułem ogólnym. Wniosek taki uzasadnia przekształcenie przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawieustawy z dnia 5 lutego 1993 r.o przekształceniach niektórych własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 182/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r. iustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych(Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 tej ustawy spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa.
Po wtóre, Sąd Rejonowy słusznie przyjął w oparciu o treść protokołu odbioru technicznego ostatecznego i zeznania świadkaP. M., że usytuowane na nieruchomości powódki urządzenia przesyłowe w postaci napowietrznej elektroenergetycznej linii dystrybucyjnej średniego napięcia 15 kV stanowiącej odgałęzienie zasilające stację transformatorową o numerze eksploatacyjnym 1-(...)Huta (...)wraz z jednym stanowiskiem słupowym zostały oddane do eksploatacji najpóźniej w dniu 6 sierpnia 1968 roku. Posiadanie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu istnieje już w razie samego posadowienia urządzeń przesyłowych, nawet gdyby nie były konieczne inne ingerencje we własność nieruchomości, np. wejścia w celu konserwacji. Posiadaniem jest więc już trwałe (rozciągnięte w czasie) umieszczenie urządzeń w przestrzeni nieruchomości i rozpoczęcie ich eksploatacji (przesyłania mediów), które nie musi oznaczać ciągłości oddziaływań innego typu na nieruchomość obciążaną (oględziny, usuwanie awarii, konserwacje, remonty). Powyższe ma znaczenie z uwagi na rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia, który jest liczony od dnia przystąpienia do wykonywania służebności. O ile precyzyjne ustalenie daty, kiedy doszło do wybudowania urządzeń przesyłowych na nieruchomości powódki nie jest możliwe na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, o tyle Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że termin zasiedzenia zaczął biec od dnia rozpoczęcia eksploatacji istniejącego urządzenia trwałego i widocznego, co miało miejsce z chwilą dokonania odbioru technicznego w dniu 6 sierpnia 1968 r. W tej dacie ponad wszelką wątpliwość linia elektroenergetyczna pozostawała w eksploatacji, zaś jej pierwotne umiejscowienie nie uległo zmianie.
Z kolei, odnosząc się do przekształceń podmiotowych w kontekście spełnienia przesłanek zasiedzenia, wskazać należy, że Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego, w myśl którego korzystanie przez przedsiębiorstwo państwowe z nieruchomości w sposób odpowiadający treści służebności gruntowej, prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej przed dniem 1 lutego 1989 r., stanowiło podstawę do nabycia tej służebności przez Skarb Państwa (uchwała SN z 22 października 2009 r., sygn. III CZP 70/09). Powyższe skutkowało prawidłowym uznaniem przez Sąd I instancji, że służebność urządzeń przesyłowych usytuowanych na nieruchomości powódki nabył Skarb Państwa.
W ostatniej kolejności wskazać należy, że rację powódka, że strona pozwana nie zaoferowała żadnych środków dowodowych pozwalających na ustalenie istnienia okoliczności usprawiedliwiających przekonanie o prawie do zajęcia nieruchomości pod budowę urządzenia przesyłowego. Powyższe skutkowało uznaniem przez Sąd Rejonowy, że przedsiębiorstwo energetyczne, które wybudowało infrastrukturę przesyłową należy potraktować jako posiadacza w złej wierze.
W kontekście powyższych rozważań należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom apelującej w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.S.dokonanych ustaleń faktycznych pod mające zastosowanie w niniejszej sprawie normy prawne również nie jest obarczona błędem. Dwudziestoletni okres zasiedzenia przewidziany dla posiadacza w złej wierze upłynął z dniem 6 sierpnia 1988 roku, zaś służebność nabył Skarb Państwa.(...) S.A., będąca jego następcą prawnym w zakresie praw i obowiązków związanych z infrastrukturą przesyłową, jest uprawniona do korzystania z nieruchomości powódki, co czyni roszczenia windykacyjne oraz o wynagrodzenie za bezumowne korzystania z nieruchomości bezzasadnym.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut dokonania przez Sąd Rejonowy dowolnej oceny co do prawdopodobieństwa naruszenia przez pozwaną prawa własności przysługującego powódce w przyszłości. Wbrew twierdzeniomM. W.zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że(...) S.A.korzysta z nieruchomości w inny sposób aniżeli poprzez utrzymywanie urządzenia przesyłowego, co w praktyce sprowadza się do dokonywania co kilka lat oględzin bez wchodzenia na nieruchomość powódki. Pracownicy pozwanej nie wykonują żadnych prac na nieruchomości. Należy zatem podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi obawa naruszania prawa własności także w przyszłości. Skoro od chwili nabycia nieruchomości przez powódkę w 1996 roku pozwana nie ingerowała w jej prawo własności poprzez wkraczanie celem wykonania czynności z zakresu bieżącej eksploatacji i konserwacji urządzenia przesyłowego, to aktualnie brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że ten stan rzeczy ulegnie zmianie w przyszłości. Powyższe skutkowało oddaleniem powództwa także w zakresie roszczenia negatoryjnego.
Ostatni z podniesionych zarzutów, tj. naruszeniaart. 5 k.c.iart. 140 k.c.również jest chybiony. Powódka nabywając prawo własności w 1996 roku miała świadomość, że na nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe. Odwoływanie się zatem po upływie ponad 20 lat do argumentów związanych z walorami funkcjonalnymi i estetycznymi nie może pozbawiać strony pozwanej prawa skutecznego podniesienia zarzutu zasiedzenia.
W tym stanie rzeczy, apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 1. wyroku.
Zważywszy na wynik kontroli instancyjnej o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika strony pozwanej została ustalona na podstawie§ 10 ust. 1 pkt 1)w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015, poz. 1800).