Sąd Okręgowy w Tarnowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 466/17
Data wyroku: 2018-01-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Edward Panek, Wiesław Grajdura
Słowa kluczowe: Droga konieczna
Podstawa prawna: Art. 145 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Sygn. akt I Ca 466/17

POSTANOWIENIE
Dnia 25 stycznia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Tarnowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wiesław Grajdura (sprawozdawca)

Sędziowie:
Protokolant:

SSO Edward Panek
SSO Mariusz Sadecki
starszy sekretarz sądowy Paweł Chrabąszcz

po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. w Tarnowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. M. (1),R. M.,E. G.iK. G. (1)
przy uczestnictwieH. K. (1),S. R.,W. R. (1),H. R.iJ. R.
o ustanowienie służebności drogi koniecznej
na skutek apelacji uczestników
od postanowienia Sądu Rejonowego w Brzesku
z dnia 31 marca 2017 r., sygn. akt I Ns 393/13
postanawia:

1

oddalić apelację;

2

zasądzić od uczestnikówH. K. (1),S. R.,W. R. (1),H. R.iJ. R.solidarnie na rzecz wnioskodawcówM. M. (1)iR. M.solidarnie kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 466/17

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie

z dnia 25 stycznia 2018 r.
WnioskodawcyM. M. (1),R. M.,K. G. (1)iE. G.wnieśli o ustanowienie służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)oraz na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...), położonych wI.szlakiem o szerokości 4 m, prowadzącym po nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...), biegnącym południowo-wschodnim krańcem tej działki.
UczestnikW. R. (1)wniósł o oddalenie wniosku. Podniósł, żedziałki ewidencyjne nr (...)powstały z jednej działki. Wskazał również, żedziałka ewidencyjna nr (...), po której właściciele nieruchomości mają już ustanowione służebności drogowe, przylega bezpośrednio do drogi gminnej oznaczonej jakodziałka ewidencyjna nr (...).
UczestnikH. K. (1)wniósł o oddalenie wniosku. Podniósł, że ma interes, aby być uczestnikiem postępowania, albowiem szlak służebny w wariancie przebiegającym przezdziałkę ewidencyjną nr (...)stanowi kontynuację szlaku przechodzącego przez będącą jego własnościądziałkę ewidencyjną nr (...). Służebność drogowa po tej działce została już ustanowiona, ale istnieje spór co do jej przebiegu. Wskazał nadto, że wystąpił o ustalenie warunków zabudowy związanych z rozbudową budynku handlowo-usługowego posadowionego nadziałce nr (...). W jego interesie jest, aby szlak służebny został zniesiony, albo przebiegał w oddaleniu od rozbudowywanego obiektu. Dla tego celu nabył sąsiedniądziałkę ewidencyjną nr (...).

    Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r. Sąd Rejonowy w Brzesku: ustanowił na rzecz nieruchomości położonej wI.składającej się z dz. ew. nr(...)objętej KW nr(...), stanowiącej własność wnioskodawcówK. G. (1)iE. G., służebność drogi koniecznej po nieruchomości położonej wI.składającej się z dz. ew. nr(...)objętej KW nr(...), własności uczestnikaW. R. (1), szlakiem przebiegającym wschodnim krańcem wymienionej działki o szerokości 4 metrów i długości 18,86 m, oznaczonym na wyrysie z mapy ewidencyjnej, stanowiącym załącznik do opinii biegłego z zakresu geodezji inż.H. Z.sporządzonej dnia 29 stycznia 2014 r., linią ciągłą koloru czerwonego przebiegającą od pkt. A przez pkt 38885, pkt. A’ do pkt. B’ i od pkt.5436 przez pkt B, pkt 38883 do pkt. B’ (pkt I postanowienia); ustanowił na rzecz nieruchomości położonej wI., składającej się z dz. ew. nr(...)i nr(...)objętych KW nr(...), stanowiącej własność wnioskodawcówM. M. (1)iR. M., służebność drogi koniecznej po nieruchomości położonej wI., składającej się z dz. ew. nr(...)objętej KW nr(...), własności uczestnikaW. R. (1), szlakiem przebiegającym wschodnim krańcem wymienionej działki o szerokości 4-ch metrów i długości 18,86 m, oznaczonym na wyrysie z mapy ewidencyjnej stanowiącym załącznik do opinii biegłego z zakresu geodezji inż.H. Z.sporządzonej dnia 29 stycznia 2014 r. linią ciągłą koloru czerwonego, przebiegającą od pkt. A przez pkt 38885, pkt A’ do pkt. B’ i od pkt.5436 przez pkt B, pkt 38883 do pkt. B’ (pkt II postanowienia); zasądził od wnioskodawcówM. M. (1)iR. M.solidarnie na rzecz uczestnikaW. R. (1)kwotę 663 zł tytułem wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości uczestnika służebnością drogową (pkt III postanowienia); zasądził od wnioskodawcówK. G. (1)iE. G.solidarnie na rzecz uczestnikaW. R. (1)kwotę 663 zł tytułem wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości uczestnika służebnością drogową (pkt IV postanowienia) oraz zniósł koszty postępowania między stronami (pkt V postanowienia).
Rozstrzygnięcie to Sąd oparł na następującym stanie faktycznym.
Nieruchomości położone wI.oznaczone jakodziałki ewidencyjne nr (...)stanowiły jedną nieruchomość, oznaczoną jakodziałka ewidencyjna nr (...),będącą własnością wnioskodawcówK. G. (1)iE. G.. W północno-wschodniej częścidziałki nr (...)(obecnie centralna częśćdziałki nr (...)) znajduje się domG.oraz zabudowania gospodarskie.
WnioskodawczyniR. M.jest córkąG.i po zawarciu związku małżeńskiego z wnioskodawcąM. M. (1)G.wydzielidziałkę nr (...)i przekazali jąM.. Już po wydzieleniu tej działki okazało się, że przyszły domM.stanąłby zbyt blisko istniejącego już szlaku drożnego, dlatego teżG.wydzieli kolejnądziałkę (nr (...)) i przekazali jąM.celem poszerzeniadziałki nr (...). W 2009 r.G.wydzielili jeszczedziałkę nr (...), którą także przekazaliM.w drodze umowy sprzedaży. Jednocześnie ustanowiona została służebność przejazdu, przechodu i przegonu na rzeczdziałek nr (...)podziałce nr (...)dodziałki nr (...)szlakiem biegnącym wzdłuż północno-zachodniej granicydziałki nr (...)o szerokości 4 m oraz na rzeczdziałki nr (...)podziałce nr (...).
ObecnieM.są właścicielamidziałek nr (...), tworzących jeden kompleks o łącznej pow. 0,2826 ha, który ma kształt nieforemnego wielokąta. Część wschodniadziałki nr (...)dochodzi do potokuB., stanowi teren rolny – nieużytek, a częściowo teren wyżwirowany. Część zachodniadziałki nr (...)idziałka nr (...)stanowią siedlisko, ogrodzone, zabudowane domem mieszkalnym, w którym zamieszkująM.. Wnioskodawcy ci są także właścicielamidziałki nr (...)o pow. 1, 35 ha, stanowiącej grunty rolne, uprawiane. MałżonkowieG.są obecnie właścicielami tylkodziałki nr (...), o pow. 0, 3496 ha, która ma kształt nieforemnego wielokąta; wchodzi ona klinem pomiędzydziałkę nr (...)adziałkę nr (...)(część szlaku drożnego).Nadziałce nr (...)znajduje się siedlisko, ogrodzone, składające się z domu mieszkalnego (zamieszkiwanego przezG.) i dwóch budynków gospodarskich.

Działki nr (...)położone są na południowy - zachód od drogi publicznej oznaczonej nr(...)relacjiT.–Ł.. Wymienione działki od drogi publicznej oddzielajądziałki nr (...), potokB.orazdziałki nr (...)i częściowo nr(...). Oddrogi publicznej nr (...)do działek wnioskodawców biegnie szlak drogowy. Szlak ten przebiega w ten sposób, że z drogi publicznej wjeżdża się na szlak biegnący podziałce nr (...)własnościJ. S. (1), zabudowanej pawilonem handlowym, następnie przez mostek na potokuB.(o wymiarach: długość 6,4 m, szerokość 3,9 m) wjeżdża się nadziałkę nr (...)własności uczestnikaH. K. (1), zabudowaną budynkiem handlowo-usługowym, w którym mieści się(...)oraz sklep (w tej części szlak przebiega po betowym placu i terenie wyżwirowanym), później nadziałkę nr (...)(na tym odcinku brak ustanowionej służebności drogowej) własnościW. R. (1)(szlak jest utwardzony, wyżwirowany, biegnie poza siedliskiem i gruntami rolnymi), w dalszej kolejności nadziałkę nr (...)własnościK. G. (1)iE. G.(siedlisko), nadziałkę nr (...)własnościC. D.(siedlisko), później nadziałkę nr (...)własnościK. G. (2)(siedlisko) i wreszcie nadziałkę nr (...)własnościA. W.(siedlisko). Szlak te powstał w 1979 po wzniesieniu mostka na potokuB.. Mieszkający tam wówczas gospodarze:K. G. (1),K. D.,S. Z.iJ. S. (2)porozumieli się z(...)Spółdzielnią(...)wI., że wybudują mostek na potokuB., który będzie prowadził zdrogi publicznej nr (...)nadziałki nr (...)i dalej do ich siedlisk. Spółdzielnia przekazała na ten cel materiał w postaci żwiru, cementu i stali zbrojeniowej, zaś gospodarze wnieśli robociznę. W dniu 9 stycznia 1979 r.K. G. (1),K. D.iS. Z.zawarli umowę, w której postanowili, że szlak drogowy o szerokości 4 m będzie biegł od wybudowanego mostka w kierunku południowym podziałce nr (...)własności Spółdzielni, następnie podziałce nr (...)własnościK. G. (1), wreszcie po działceK. D.i na końcu po działceS. Z..

Działka nr (...)stanowiła własność(...)Spółdzielni(...)wI.; posadowiony był na niej budynek usługowy. Spółdzielnia sprzedała ją osobie o nazwiskuD., a ten z kolei około 2000 r. sprzedał ją uczestnikowiH. K. (1). Przy sprzedaży Spółdzielnia przyznała, że przez wymienioną działkę prowadzi szlak drogowy i proponowała, aby jej nabywca ustanowił służebność drogową na rzecz gospodarzy korzystających z tego szlaku. Przebieg szlaku naniesiono na mapę i sugerowano, aby był on usytuowany wzdłuż południowo-wschodniej granicydziałki nr (...). Ostatecznie aktem notarialnym z dnia 28 stycznia 2005 r.H. K. (1), jako właścicieldziałki nr (...), ustanowił służebność drogową szlakiem istniejącym w terenie na rzeczdziałek nr (...), zaś na jego rzecz ustanowiono służebność podziałce nr (...). Z kolei aktem notarialnym z dnia 26 listopada 2012 r.H. K. (1), jako właścicieldziałki nr (...), ustanowił służebność drogową szlakiem istniejącym w terenie dla dalszych działek, tj.działek nr (...). W wymienionych aktach notarialnych ustanowiono służebności drogowe także podziałce nr (...)na rzeczdziałek nr (...). Do żadnego aktu notarialnego nie załączono mapy z wyznaczonym na niej przebiegiem szlaku służebnego. Zapisano w nich natomiast, że ustanawia się służebność istniejącym szlakiem o szerokości 4 m, biegnącym południowo-wschodnim krańcemdziałki nr (...). W późniejszym czasie aktem notarialnym z dnia 18 lipca 2014 r.H. K. (1), jako właścicieldziałki nr (...), ustanowił służebność drogową dladziałki nr (...), ale szlakiem oznaczonym na mapie.
Po szlaku drogowym biegnącym oddrogi publicznej nr (...)do działekG.iM.są ustanowione służebności drogowe na rzecz działek przyległych, łącznie 6 służebności. Służebności te obciążajądziałkę nr (...)(przed potokiem),działkę nr (...), a takżedziałkę nr (...). Przy ustanawianiu służebności nie zauważono, że szlak przebiega w nieznacznej części również podziałce nr (...)(własnościW. R. (1)), i na tej działce nie ustanowiono służebności. Działka ta, o pow. 2,48 ha, ma kształt nieforemnego wydłużonego prostokąta, przy czym jej północno-wschodnia część wchodzi winklem pomiędzydziałkę nr (...)adziałkę nr (...)(przesmyk).Działka nr (...)stanowi gospodarstwo rolne. W jej części środkowej znajduje się siedlisko z domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, zaś w pozostałej części stanowi ona grunt rolny. Tzw. przesmyk (stanowiący fragment wnioskowanego szlaku służebnego) jest utwardzonym fragmentem użytkowanej w terenie drogi o wymiarach: długość18, 86 m, szerokość 4 m i pow. 83 m(
    2).
Działka nr (...)od strony południowo-zachodniej przylega dodziałki nr (...), o pow. 0, 24 ha, stanowiącej drogę. Nie jest to jednak droga publiczna.Działka nr (...)ma nieuregulowany stan prawny – w rejestrze gruntów jako władającego ujawniono Skarb Państwa, a jako podmiot zarządzający GminęI.. Ma ona status drogi gminnej wewnętrznej, prowadzącej dodrogi publicznej nr (...). W części jest to droga o powierzchni bitumicznej, a w części o powierzchni wyżwirowanej o szerokości od 2,8 m do 3,2 m.
Podziałkach nr (...)jest ustanowiona służebność drogowa, która biegnie wzdłuż granicy południowo-zachodniej wymienionych działek dodziałki nr (...). Ustanowiony szlak drogowy nie jest urządzony; biegnie najpierw przez siedliskodziałki nr (...), przez dwie bramy, które nie pokrywają się z szerokością szlaku, a następnie podziałce nr (...), która stanowi pole orne, a przy jej południowo-zachodniej granicy znajduje się miedza o szerokości 1,10 m, wyższa od przyległego do niej terenu. Szlak ten ma szerokość 4 m i długość 513 m, przy czym podziałce nr (...)przebiega on na długości 160 m, zaś po działce nr(...)– 353 m; powierzchnia szlaku wynosi: na działce nr(...)– 576 m2, a na działce nr(...)– 1417 m(

    2.)

W dniu 19 kwietnia 2013 r. Wójt GminyI.wydał decyzję o warunkach zabudowy dladziałek nr (...), w której ustalił, że wymienione działki mają dostęp do drogi gminnej –działki nr (...)szlakiem służebnym prowadzącym podziałkach nr (...).
UczestnikH. K. (1)chce rozbudować istniejący nadziałce nr (...)budynek handlowo-usługowy w kierunku nabytej przez siebiedziałki nr (...). Wójt GminyI.w dniu 15 października 2015 r. wydał decyzję o warunkach zabudowy nadziałce nr (...), w której nakazano zachowanie 4 m odległości od szlaku służebnego istniejącego na gruncie. Z projektu budowlanego wynika, że rozbudowa „wchodzi” na szlak.
Przed Sądem Rejonowym w Brzesku pod sygn. akt I C 379/14 toczyła się sprawa z powództwaR. M.iM. M. (1)przeciwkoH. K. (1)o ochronę posiadania służebności drogowej przebiegającej podziałce nr (...). W wydanym wyroku Sąd nakazałH. K. (1)przywrócenie pierwotnego stanu posiadania służebności drogowej przysługującejM.poprzez usunięcie usytuowanego na szlaku metalowego i betonowego ogrodzenia oraz zaprzestania dalszych naruszeń tej służebności.
Przed tym samym Sądem pod sygn. akt I C 963/15 toczy się sprawa z powództwaH. K. (1)przeciwkoM. M. (1)iR. M.o zniesienie służebności drogowej, a ewentualnie o zmianę jej treści, tj. usytuowanie jej przebiegu w taki sposób, aby szlak biegł wzdłuż południowo-wschodniej granicydziałki nr (...).
Sąd ustalił, że istnieją dwa warianty przebiegu szlaku służebnego:
a) wariant nr I (dodrogi publicznej nr (...)) – przebiegający podziałce nr (...)dotychczasowym szlakiem, od pkt. A przez pkt 38885, A’ do pkt. B’ i od pkt. 5436 przez pkt B, 38883 do pkt. B’, o szerokości 4 m i długości 18, 86 m oraz łącznej pow. 83m2,
b) wariant nr II (do drogi gminnej, wewnętrznej –działki nr (...)) – przebiegający podziałce nr (...)od pkt. 38797 do pkt D’ i dalej między pkt 38896-D, 38895-E, 38894-F, 38893-G, 38892-H, 38891-I, 38890-J, 38889-K do pkt 3775-Ł (granicadziałki nr (...)), następnie między pkt 38887-M, 38886-N, 38882-O, 38884-P, 38883-R, 38881-S, 5436-T (granicadziałki nr (...)), o szerokości 4 m i długości 513 m (przy czym po działce nr(...)– 160 m, a po działce nr(...)– 353 m) oraz powierzchni: na działce nr(...)– 61 m(

    2), na działce nr(...)– 576 m(

    2)oraz na działce nr(...)– 1417 m(

    2); w dalszej części szlak przebiegałby podziałce nr (...), która na odcinku 0, 6 km ma nawierzchnię bitumiczną, a na pozostałym odcinku jest drogą polną, wyżwirowaną o szerokości od 2,8 m do 3,2 m.
Wariant nr I szlaku służebnego jest mało uciążliwy dla nieruchomości władnącej, albowiem przebiega krańcem tej działki, poza siedliskiem, a nadto nie wymaga nakładów na jego urządzenie, nie ingeruje w dotychczasowy sposób zagospodarowania nieruchomości (szlak istniejący ponad 30 lat), nie wyłącza gruntu rolnego z użytkowania. Tymczasem wariant nr II jest bardzo uciążliwy dla nieruchomości władnących, albowiem przebiegałby przez ogrodzone siedlisko nadziałce nr (...). Szlak ten jest nieurządzony, a jego urządzenie wyłączyłoby z rolniczego użytkowania grunt o pow. ponad 20 arów oraz wymagałby poczynienia dużych nakładów (powyżej 20.000 zł). Szlak ten przebiega po terenie o dużym spadku, pochyłym, co może utrudniać komunikację w okresach roztopów i długotrwałych opadów. Nadto szlak ten ma długość 513 m, dochodzi dodziałki nr (...), która nie jest drogą publiczną, a jej szerokość wynosi od 2, 8 m do 3, 2 m i jest nieodpowiednia, gdyż uniemożliwia dojazd specjalistycznym sprzętem rolniczym, jak np. kombajn.
Sąd ustalił, że wynagrodzenie za obciążeniedziałki nr (...)służebnością drogową na rzeczdziałek nr (...)winno wynieść 663 zł. Taka sama kwota jest należna za ustanowienie służebności na rzeczdziałki nr (...).
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji, powołując się na treśćart. 145 k.c., uznał, że żądanie wnioskodawców zasługuje na uwzględnienie, a właściwy przebieg służebności określa wariant I. Sąd przyjął, że wariant ten jest mało uciążliwy dladziałki nr (...)(nieruchomość obciążona), albowiem przebiega jej skrajem, poza siedliskiem i terenami uprawnymi, zajmując przy tym niewielką powierzchnię (83 m2), po terenie zaadaptowanym pod drogę już w 1979 r.; jest przy tym dobrze urządzony. Ze szlaku tego korzysta sam właścicieldziałki nr (...), albowiem jest to także jego droga dojazdowa dodrogi publicznej nr (...), a zatem w przyszłości nie będzie planował zmiany przeznaczenia gruntu. Sąd Rejonowy wziął również pod uwagę, że ten szlak służebny stanowi część istniejącego już szlaku drogowego (zarówno w sensie formalnym, jak i faktycznym), prowadzącego oddrogi publicznej nr (...)do działek wnioskodawców oraz innych osób mieszkających w ich sąsiedztwie. Sąd podkreślił, żeH. K. (1)całkowicie dobrowolnie ustanowił służebność drogową podziałce nr (...)m.in. na rzecz działek wnioskodawców. Sąd I instancji wskazał, że co prawdaH. K. (1)w 2014 r. zakupiłdziałkę nr (...), która może tworzyć jeden kompleks zdziałką nr (...), i chce zniesienia służebności lub zmiany jej przebiegu, jednak stosowny pozew wniósł tylko przeciwkoM. M. (1)iE. M., tymczasem nadziałce nr (...)ustanowione są jeszcze 4 służebności na rzecz innych działek. Sąd meriti wyjaśnił, że wiele rodzin tam mieszkających, w tym wnioskodawcy, od wielu lat cały czas korzystają z tego szlaku, bo jest to jedyna ich droga dojazdowa do siedlisk. Zauważył też, że ewentualne przesunięcie szlaku nadziałce nr (...), tak by przebiegał wzdłuż granicy zdziałką nr (...), nie wpłynie na jego przebieg według wariantu nr I.
Sąd I instancji wskazał, że istniałaby też możliwość wyboru wariantu II, ale dostęp dodziałki (...)nie może być uznany za odpowiedni. Co prawda, formalnie istnieje już tam szlak służebny, ale faktycznie nie jest w ogóle urządzony w terenie, a orientacyjny koszt jego utworzenia wyniósłby ponad 20.000 zł i wymagałby wyłączenia z produkcji rolnej terenu o pow. ponad 20 arów. Nadto, zdaniem Sądu Rejonowego, nawet gdyby ten szlak został urządzony, to nie spełniałby zasadniczej funkcji, a to nie gwarantowały odpowiedniego połączenia zdrogą publiczną nr (...).Droga nr (...)relacjiT.-Ł.biegnie doliną, w nieznacznej odległości od siedlisk wnioskodawców. Tymczasemdziałka nr (...)biegnie wzniesieniem, nad doliną. Aby od siedliska nadziałkach nr (...)dotrzeć dodziałki nr (...)należy pokonać nieurządzony szlak o długości 513 m biegnący w górę, o znacznym nachyleniu, i dopiero z tej działki dalszą drogą publiczną przemieścić się w dół dodrogi nr (...). Poza tym szlak nadziałce nr (...)także nie jest urządzony, albowiem jest to droga o nawierzchni bitumicznej tylko na odcinku 0,6 km, zaś w pozostałej części jest droga polna, wyżwirowana, a na dodatek zbyt wąska, gdyż jej szerokość waha się do 2, 8 m do 3,2 m.

    Apelacjęod powyższego postanowienia złożyli uczestnicyW. R. (1)iH. K. (1), zaskarżając je w części, tj. w zakresie punktów I, II, III i IV.
Skarżący zarzucili Sądowi I instancji:
I. naruszenie przepisów postępowania –art. 233 § 1 k.p.c., w tym niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poczynienie ustaleń sprzecznych z treścią zebranego materiału oraz wysnucie wadliwych wniosków w oparciu o przeprowadzone dowody i wydanie rozstrzygnięcia bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w tym treści zgromadzonych dokumentów, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przez:
- przyjęcie, że mapa geodetyJ. W.z 1990 r. jedynie sugerowała, aby szlak przezdziałkę nr (...)przebiegał wzdłuż jej południowo – wschodniej granicy, pomimo wyraźniej treści opisu szlaku w tym dokumencie,
- pominięcie, że przebieg szlaku służebnego wyrażony w oświadczeniu woliH. K. (1)ustanawiającym służebność drogową obejmował istniejący szlak o szerokości 4 m, biegnący południowo – wschodnim krańcemdziałki nr (...), począwszy od mostu pomiędzydziałkami nr (...), uwidoczniony na mapach załączonych do akt sprawy,
- brak wysnucia wniosków z faktu, że kopia mapy zasadniczej – inwentaryzacji powykonawczej przyłącza gazowego i budynku z dnia 16 września 1999 r., sporządzona dlaM. M. (1)przez geodetęK. B., przedstawia szlak przezdziałkę nr (...)tożsamy z przebiegiem uwidocznionym na mapie geodetyJ. W.z 1990 r.,
- brak odniesienia się do wykazywanej przez uczestników bezspornej okoliczności, iż dodziałki (...)dochodzidziałka (...), której kształt potwierdza, iż jest to wytoczony szlak drożny, co winno skutkować rozważeniem z urzędu, wobec braku związania Sądu żądaniem wniosku innej wersji przebiegu służebności, gdy tymczasem skarżone orzeczenia przypisuje jedynie nie zauważeniem przez strony aktów notarialnych powołanych jako dowody;
- pominięcie faktu, że nieruchomości wnioskodawców stanowiły jedną całość i wydzielone z niej działkiR.iM.M.oraz strony zbywającej (pozostałych wnioskodawców) oraz ustanowione wówczas wzajemne służebności wykluczają zasadność domagania się ustanowienia służebności przez grunt uczestnikaW. R. (1), co potwierdza decyzja o warunkach zabudowy wydana w dniu 19 kwietnia 2013 r. przez Wójta Gminy wI.dla wnioskodawcówM.iR. M., z której treści wynika, że ich nieruchomość posiada dojazd do drogi publicznej od drogi gminnej (dz.(...)) drogą służebną przezdziałki nr (...),
- przeoczenie, że wnioskodawcy, ustanawiając przez ich nieruchomości służebności drogowe dodrogi gminnej nr (...), mieli na uwadze komunikowanie się z siecią dalszych dróg publicznych, co potwierdza treść opinii uzupełniającej biegłegoP. S., w której wykonał zdjęcia i opisał łagodne przejście z poziomu terenu drogi gminnej wewnętrznej nadziałkę nr (...), które zostało wykonane w toku tej sprawy,
- brak poczynienia ustaleń, że nie tylko grunty wnioskodawców, ale i nieruchomości dalszych stron aktów notarialnych ustanawiających służebności przylegają do wewnętrznejdrogi gminnej nr (...), zaś wbrew opinii biegłego rolnika są to tereny budowlane, a nie rolne, po których wnioskodawcy dojeżdżają do swych zabudowań oddrogi nr (...), która w toku sprawy została urządzona, co wykazała opinia biegłegoP. S., a co pominięto w skarżonym orzeczeniu, powołując się na jej wcześniejszy opis z innej opinii,
- przyjęcie, że charakter rolny działek i rzekomy spadek terenu wyklucza urządzenie drogi według wariantu nr II, podczas gdy sieć dróg wewnętrznych na tych terenach przy ich podziale na działki budowlane celem zabudowy musi być zrealizowana, co eliminuje czynnik wysokości nakładów na urządzenie ujawnionego szlaku, tym bardziej że po tych gruntach były i są nadal wykonywane przejazdy, zaś załączona opinia uprawnionych konstruktorów inż.W. K.iP. Ś.wyklucza przejazdy po mostku na potokuB.pojazdami o ciężarze całkowitym powyżej 8 ton,
- ustalenie, jakoby szlak według wariantu nr II miał ponad 1 km długości oraz rozważanie jego urządzenia, jeżeli służebność drogowa przebiega jedynie na całej długości działek ( ok.500 m), a reszta rzekomego połączenia stanowi już drogę gminną,
- przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia wniosków opinii biegłego rolnika, w sytuacji istnienia służebności drogowej po gruntach wnioskodawców i ich połączenia z siecią dróg publicznych oraz odmiennego, aniżeli rolne przeznaczenia tych działek, podobnie jak i działek sąsiednich właścicieli, uprawnionych do przejazdów podziałce nr (...),
- ustalenie uciążliwości wariantu nr II, który rzekomo miałby przebiegać przez siedlisko, w sytuacji gdy wykonane mapy sytuacyjne potwierdzają możliwość przejazdu poza siedliskiem jednych wnioskodawców,
- błędne przyjęcie, że opinia biegłegoP. S.jest nieprzydatna dla sprawy, w sytuacji gdy wymieniony biegły ustalił aktualny, bardzo dobry standrogi nr (...), w tym dalsze jej urządzenie oraz wykonanie wjazdu na działki wnioskodawców poprzez niwelację skarpy i utrwalił te fakty na fotografiach, a wbrew opinii biegłego rolnika, nie posiadającego innej specjalności, wskazał, że jest możliwe urządzenie szlaku na terenie o rzekomym spadku,
- nie uwzględnienie wniosku o zawieszenie postępowania, w sytuacji gdy nie poczyniono ustaleń co do przebiegu szlaku przezdziałkę nr (...)oraz pomimo że w sprawie o sygn. akt I C 963/14 jest procedowane żądanie zniesienia służebności względnie ustalenie jej nowego przebiegu wobec treści decyzji Wójta Gminy z dnia 15 października 2015 r. o warunkach rozbudowy pawilonu handlowo - usługowego dlaH. K. (1),
- błędne ustalenia, jakoby spór wodny został zakończony, aczkolwiek sprawa ta toczy się nadal w instancji administracyjnej, a postępowanie przed Wójtem GminyI.z wnioskuW. R. (1)przeciwko wnioskodawcomM.iE. M.o przywrócenie naruszonych stosunków wodnych zostało zawieszone.
II. naruszenie prawa materialnego, tj.art. 145 k.c.przez jego błędną wykładnię i zastosowanie wobec istnienia połączenia nieruchomości wnioskodawców z siecią dróg publicznych oraz rozważania istniejącej służebności jako wariantu II.
Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie wniosku oraz zasądzenie od wnioskodawców na ich rzecz kosztów postępowania w postępowaniu odwoławczym według norm taryfowych. W żądaniu ewentualnym apelujący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Nadto skarżący wnieśli o rozpoznanie w ramach apelacji oddalonego przez Sąd I instancji wniosku o zawieszenie postępowania na podstawieart. 162w związku zart. 381 i 382 k.p.c.do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie I C 963/14.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcyR. M.iM. M. (1)wnieśli o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości ustawowej.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów godzących w podstawę faktyczną orzeczenia, trzeba podkreślić, że skuteczne postawienie przez skarżącego zarzutu naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania – przy użyciu argumentów jurydycznych - że Sąd I instancji uchybił podstawowym regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów oraz że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przepis ten - w powiązaniu z treściąart. 328 § 2 k.p.c.- wymaga od sądu, aby przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego uwzględnił wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu, wszechstronnie rozważył zebrane dowody oraz wskazał kryteria i argumentację pozwalającą sądowi wyższej instancji i skarżącemu na weryfikację jego decyzji polegającej na uznaniu jednych dowodów za wiarygodne, a innych za niewiarygodne (zob. postanowienie SN z dnia 18 marca 2003 roku, IV CKN 1856/00, Lex Nr 109422). W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy wywiązał się należycie z tego zadania, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i jego należyta ocena nie pozwalają na przyjęcie trafności zarzutów uczestników co do poczynienia ustaleń faktycznych sprzecznie z treścią zebranego materiału dowodowego czy też braku wszechstronnego rozważenia tego materiału. Z tego też względu Sąd II instancji w pełni akceptuje ustalenia Sądu Rejonowego i przyjmuje je za własną podstawę rozstrzygnięcia.
Odnosząc się z kolei do kwestii prawnych, wskazać trzeba, że przesłanki decydujące o dopuszczalności obciążenia nieruchomości służebnością drogi koniecznej w celu zapewnienia innej nieruchomości dostępu do drogi publicznej zostały oznaczone wart. 145 § 1 k.c.Z przepisu tego wynika, że właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej, jeżeli jego nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do niej budynków gospodarskich. Użycie przez ustawodawcę w powołanym przepisie przymiotnika "odpowiedni" dla scharakteryzowania cech dostępu nieruchomości do drogi publicznej, bez jego osobnego zdefiniowania, oznacza, że chodzi o jego potoczne rozumienie. W tym zaś ujęciu "odpowiedni" to "odpowiadający przeznaczeniu", "spełniający wymagane warunki". O tym, czy istniejący dostęp jest odpowiedni, decydują więc każdorazowo okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 1998 r., III CKN 609/97, OSNC 1999, Nr 3, poz. 55). Należy przy tym podkreślić, że dostęp do nieruchomości jest naturalnym warunkiem korzystania z niej; w klasycznym ujęciu oznacza możliwość dojścia i dojazdu do nieruchomości, a w stosunkach wiejskich także możliwość przegonu (przepędu) bydła. Pojęcie "dostęp" ewoluuje jednak; dostosowuje się do zmiany stosunków społeczno-gospodarczych oraz rozwoju cywilizacji i potrzeb człowieka. Jest to szczególnie wyraźne przy pojmowaniu "dojazdu", tj. dostawania się (dojeżdżania) do nieruchomości za pomocą środków lokomocji, a w szczególności samochodów. Biorąc to pod uwagę, należy stwierdzić, że współczesna, dynamiczna wykładnia pojęcia "dostęp do nieruchomości" - także "odpowiedni dostęp do drogi publicznej" w rozumieniuart. 145 § 1 k.c.- musi obejmować komunikację z nieruchomością za pomocą samochodów, a szerzej - za pomocą pojazdów mechanicznych służących do przemieszczania się lub przewożenia towarów.
Jeśli się uwzględni powyższe uwarunkowania prawne w okolicznościach niniejszej sprawy, to nie ma dostatecznych podstaw do przyjęcia, że istniejący dostęp do nieruchomości wnioskodawcówM.(działki nr (...)) poprzez służebność gruntową prowadzącą przezdziałkę nr (...)(własności wnioskodawcówG.), która wiedzie z kolei do innej nieruchomościM.(działka nr (...)) – leżącej bezpośrednio przydziałce nr (...), jak też dostęp do nieruchomości wnioskodawcówG.(działka nr (...)) poprzez służebność biegnącą przezdziałkę nr (...), łączącą się zdziałką nr (...)– jest dostępem odpowiednim w rozumieniuart. 145 § 1 k.c.Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – odwołując się głównie do opinii biegłego rolnika, opinii geodety oraz oględzin – szczegółowo scharakteryzował ten właśnie szlak oraz szeroko opisał, jakiego rodzaju i wysokości nakłady musiałyby być poczynione, aby w każdej porze roku szlak ten spełniał swoją funkcję gospodarczą. Dotyczy to oczywiście przede wszystkimdziałki nr (...), która na gruncie stanowi teren upraw rolnych (pole orne) i teren zatrawiony – bez śladów jakichkolwiek przejazdów, nie mówiąc już o urządzeniu tego szlaku. Występuje tu również duży spadek terenu. Oprócz tego, przylegająca dodziałki nr (...)działka nr (...)o nieuregulowanym statusie własnościowym tylko na pewnym odcinku pokryta jest asfaltem. Kilkudziesięciometrowy jej fragment to tylko ubita ziemia z koleinami o szerokości nieodpowiedniej dla drogi dojazdowej. Przy tak jednoznacznej wymowie materiału dowodowego płynącego z oględzin, opinii biegłego geodety i biegłego rolnika, który wzajemnie się uzupełnia, nie sposób było podzielić opinii biegłego ds. ruchu drogowego, który powyższy szlak (występuje w sprawie jako Wariant II) określił jako pozwalający dotrzeć do nieruchomości wnioskodawców bez przeszkód. Jednocześnie biegły ten niezasadnie wyeliminował ustanowienie służebności wg Wariantu I (wybranego ostatecznie przez Sąd I instancji) tylko dlatego, że brak jest dokumentacji budowy mostka na potokuB., co uniemożliwia ustalenie jego nośności – w sytuacji, gdy od wielu lat komunikacja odbywa się właśnie przez ten mostek i wykonywana jest także przez samochody ciężarowe. Zresztą, biegłyS.uznał brak dokumentacji dotyczącej budowy mostka za jedyną przeszkodę do korzystania z Wariantu I szlaku. W związku z tym zauważyć należy, że upływ czasu oraz okoliczności i sposób budowy mostka na potokuB.uniemożliwiają sięgnięcie do dokumentacji związanej z jego wznoszeniem (o ile taka w ogóle została stworzona). Jednocześnie wskazać trzeba, że sam skarżącyK.przedłożył do akt sprawy opinię (karta 395), z której wynika, że stan mostka jest ogólnie dobry choć wymaga on pewnej poprawy, jego zaś konstrukcja sprawia, że dopuszczalna nośność to 8 ton. Sąd Okręgowy nie widzi potrzeby powielania trafnego i szeroko uargumentowanego stanowiska Sądu I instancji, zwłaszcza że nie została ona w sposób przekonywający podważona w apelacji, która głównie ogranicza się do przytoczenia licznych zarzutów, jednak bez ich rozwinięcia i szczegółowego uzasadnienia. W kontekście powyższego należy jedynie podkreślić, że obowiązek właściciela nieruchomości władnącej poniesienia kosztów urządzenia drogi nie idzie tak daleko, aby był on zmuszony ponieść wysokie koszty urządzenia niejako od podstaw szlaku drogowego w sytuacji, gdy od wielu lat korzysta i czyni starania od właściwy stan innej drogi. Sąd Najwyższy wskazywał już w swoich orzeczeniach, że szczególnie wysokie koszty przystosowania wyznaczonego szlaku do przejazdu mogą być traktowane jako okoliczność przemawiająca za wyborem innego wariantu drogi (por. postanowienie z dnia 6 kwietnia 2004r. I CK 552/03, OSNC z 2005 r. Nr 4, poz. 70 i z dnia 24 czerwca 1997 r. II CKN 244/97, niepubl.).
Rację ma skarżący, że ustawodawca przewiduje, iż w sytuacji, gdy brak dostępu do drogi publicznej jest następstwem czynności prawnej, ustanowienie służebności drogi koniecznej winno nastąpić po gruntach, które były przedmiotem tej czynności; norma ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepisart. 145 § 2 zd. 2 k.c.wprost stanowi, że ustanowienie służebności na tych gruntach następuje "o ile jest to możliwe". Ustawodawca tym samym jednoznacznie wskazał na potrzebę rozważenia również i w takiej sytuacji wszelkich okoliczności zarówno faktycznych, jak i prawnych mających wpływ na dobór wariantu przebiegu drogi koniecznej. Ponadto w każdym wypadku, a więc i w wypadku o jakim stanowiart. 145 § 2 zd. 2 k.c., rozważanie wariantu drogi wymaga oceny jego przebiegu w płaszczyźnie interesu społeczno - gospodarczego (por. postanowienie SN z dnia 11 marca 1970 r. III CRN 36/70 (OSNC z 1970 r. Nr 11, poz. 207). Jeżeli by zatem przeprowadzenie drogi koniecznej przez grunt, który był przedmiotem czynności prawnej, powodowało dla tego gruntu znacznie większy uszczerbek niż dla innego gruntu, to z punktu widzenia interesu społeczno-gospodarczego nie byłoby dopuszczalne przeprowadzenie drogi koniecznej przez grunt, który był przedmiotem czynności prawnej, i droga musiałaby być przeprowadzona przez inny grunt (por. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1998 r., II CKN 649/97 i z dnia 26 października 2000 r., IV CKN 1197/00, niepubl.). Mając zatem na uwadze tego rodzaju uwarunkowania prawne, Sąd II instancji dochodzi do przekonania, że przeprowadzenie szlaku służebnego w sposób określony w zaskarżonym postanowieniu nie naruszaart. 145 § 2 zd. 2 k.c.Niezależnie bowiem od opisanych wyżej okoliczności związanych z charakterystyką szlaku wg Wariantu II i dużych kosztów jego urządzenia, które praktycznie nie występują przy Wariancie I, należy mieć na uwadze pewne zaszłości historyczne, a przede wszystkim fakt, że ze szlaku wyznaczonego przez Sąd Rejonowy od kilkudziesięciu lat korzystają wszystkie mieszkające w tej częściI.osoby (ich poprzednicy prawni), w tym także wnioskodawcy. Stan ten został prawnie potwierdzony poprzez ustanowienie na poszczególnych działkach leżących na przebiegu drogi wzajemnych służebności przez ich właścicieli, w tym także przez uczestnikaK., który w ten sposób, pojawiając się w tej okolicy w roku 2000, zaakceptował sposób dojazdu do gruntów realizowany co najmniej od 1979 r. Jak się jednak okazało jedynie niewielki fragment istniejącej faktycznie drogi nie znalazł dotąd swojego formalnego usankcjonowania, tj. właśnie ten przebiegający przezdziałkę nr (...). Obciążenie zatem tej właśnie nieruchomości służebnością stanowi jedynie prawne dopełnienie „brakującego” elementu istniejącego już od wielu lat faktycznie i prawnie szlaku służebnego. Co więcej, zajęty pod służebność drogową fragmentdziałki nr (...)nie nadaje się do żadnego innego wykorzystania i od kilkudziesięciu lat służy wyłącznie jako droga; odpowiednio jest zresztą do tego celu przystosowany. Jeśli więc uwzględni się przytoczone wyżej okoliczności, w tym również bardzo mały obszar zajętejdziałki nr (...)i zestawi się to z uwarunkowaniami Wariantu II, który musiałby się dodatkowo wiązać z zajęciem dużego obszarudziałki nr (...), która wykorzystywana jest rolniczo, to nie budzi wątpliwości trafność rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego. Dodatkowo należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie zart. 145 § 3 k.c.przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy. Wymieniony przepis ustanawia klauzulę generalną odsyłającą do reguł pozaprawnych, obejmujących nie tylko interesy właścicieli sąsiadujących nieruchomości, ale także interes publiczny. Za pomocą tej klauzuli sąd może korygować oceny dokonywane na podstawieart. 145 § 2 zdanie pierwsze k.c., odwołując się m.in. do dobrych obyczajów lub zasad współżycia społecznego, co np. uzasadnia odmowę ustanowienia służebności drogi koniecznej w takim wariancie, który w istocie dekomponowałby utrwalone już stosunki lokalne, godziłby w utrwalony przez wiele lat sposób gospodarowania czy też naruszałby szanowane dotychczas zwyczaje albo narażałby nieruchomość obciążoną na szczególne natężenie strat, zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., III CKN 413/00, nie publ., i z dnia 5 lutego 2004 r., III CK 37/04, nie publ). Tak w istocie by się stało, gdyby uznać, że istniejąca służebność przezdziałkę nr (...)dla nieruchomościG.(działka nr (...)) oraz służebność przezdziałkę nr (...)dla nieruchomościM.(działki nr (...)) uniemożliwia dopełnienie faktycznie wykorzystywanego od wielu lat i prawnie istniejącego na większości swojego przebiegu szlaku służebnego, który przebiega – w następstwie orzeczenia Sądu I instancji – także przezdziałkę nr (...). Jeśli więc przeprowadzenie drogi koniecznej stanowi wynik łącznej oceny: potrzeb nieruchomości niemającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, najmniejszego obciążenia gruntu, przez który droga ma prowadzić oraz interesu społeczno-gospodarczego, to w wypadku możliwości wyboru między kilkoma wariantami przeprowadzenia drogi koniecznej, interes społeczno-gospodarczy wymaga, żeby - w razie braku przeciwwskazań z punktu widzenia potrzeb nieruchomości niemającej dostępu - droga konieczna była przeprowadzona przez grunt, którego uszczerbek wskutek tego przeprowadzenia będzie najmniejszy.
Jeśli chodzi o podniesioną w apelacji kwestię rzeczywistego przebiegu służebności gruntowej ustanowionej przez uczestnikaH. K. (1)na jego nieruchomości –działce nr (...), to zauważyć należy, że nie miała ona istotnego znaczenia w sprawie, skoro jej przedmiotem było ustanowienie przez sąd służebności nadziałce nr (...). Istnieje tu jedynie pewien związek faktyczny wynikający z tego, że służebność ustanowiona przez Sąd Rejonowy nadziałce nr (...)jest naturalną kontynuacją szlaku obciążającegodziałkę nr (...), a patrząc od strony przeciwnej (południowo-zachodniej) – jest kontynuacją szlaku drogowego znajdującego się nadziałce nr (...). Wskazać też należy, że sam przebieg szlaku służebnego podziałce nr (...)jest między wnioskodawcami i uczestnikiemK.sporny, co wynika w szczególności z faktu posłużenia się przez tego ostatniego nieprecyzyjnym sformułowaniem przy składaniu oświadczenia woli o obciążeniu swojej nieruchomości służebnością, w treści którego nie nawiązywano np. do jakiejkolwiek mapy i umiejscowienia na niej przebiegu szlaku, ale posłużono się określeniem: „istniejącym szlakiem”, co niewątpliwie oznaczało nawiązanie do stanu już występującego na gruncie w dacie składania przedmiotowego oświadczenia. Godzi się też nadmienić, że w innej sprawie toczącej się z udziałem małżonkówM.iH. K. (1)(o ochronę posiadania służebności, sygn. akt I Ca 148/15) Sąd Rejonowy w Brzesku, a ostatecznie Sąd Okręgowy w Tarnowie ustaliły, że szlak drogowy biegł na wprost podziałce nr (...), patrząc od strony mostu wjazdowego na potokuB., co wydaje się dość naturalne i oczywiste, bo trudno z przyczyn choćby funkcjonalnych założyć, że korzystający z drogi tuż po zjechaniu z mostka nagle skręcali pod kątem prostym na południe, by przemieszczać się skrajemdziałki nr (...). Jak jednak wyżej już zaznaczono, prawne usytuowanie szlaku służebnego na działce uczestnikaK.nie miało w tej sprawie istotnego znaczenia, dlatego też odwoływanie się w apelacji po raz kolejny do tego, co już w innej sprawie zostało prawomocnie wyjaśnione i ustalone, nie mogło przynieść oczekiwanego skutku.
W nawiązaniu do powyższego nie było też podstaw do uwzględnienia wniosku uczestników o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia innej jeszcze sprawy, jaka toczy się przed Sądem Rejonowym w Brzesku z powództwaH. K. (1)przeciwko małżonkomM.o zniesienie ewentualnie o zmianę przebiegu służebności biegnącej przezdziałkę nr (...)(sygn. akt I C 963/14). Ewentualne rozstrzygnięcie, jakie w tamtej sprawie może zapaść, nie ma bowiem cech preiudicium w stosunku do sprawy niniejszej w rozumieniuart. 177 § 1 pkt 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Zresztą zauważyć należy, że gdyby nawet sprawa I C 963/14 została rozstrzygnięta po myśli uczestnika, to i tak jego działka będzie nadal obciążona służebnością w dotychczasowym kształcie na rzecz innych nieruchomości, w tym własności wnioskodawcówG..
Nie mógł być także uwzględniony zarzut apelacji polegający na stwierdzeniu, że skoro dodziałki nr (...)dochodzidziałka nr (...), to Sąd I instancji powinien rozważyć z urzędu inną wersję szlaku służebnego. Skarżący nie sprecyzował jednak w samym zarzucie ani też w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, jak miałby przebiegać ten szlak; w uzasadnieniu apelacji próżno także szukać rozwinięcia i uargumentowania tego zarzutu.
W świetle przytoczonych wyżej okoliczności natury faktycznej i prawnej apelacja uczestników podlegała oddaleniu w całości na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd odwoławczy orzekł na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c., uwzględniając wynik tego postępowania, w którym apelacja uczestników została oddalona, oraz wniosek wnioskodawców zawarty w odpowiedzi na apelację. Zasądzona na rzecz wnioskodawców kwota 240 zł stanowi minimalną stawkę wynagrodzenia pełnomocnika w sprawie o ustanowienie służebności, określoną w tym przypadku na podstawie przepisów § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając datę wniesienia apelacji w niniejszej sprawie oraz przepis § 21 rozporządzenia.