Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 304/18
Data wyroku: 2018-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Wojtasiak, Magdalena Natalia Pankowiec, Jacek Malinowski
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 k.c.

Sygn. akt I ACa 304/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Magdalena Natalia Pankowiec

Sędziowie

:

SA Beata Wojtasiak
SO del. Jacek Malinowski (spr.)

Protokolant

:

Agnieszka Charkiewicz

po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaB. W.iT. W.
przeciwko(...) S.A.wS.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży
z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt I C 244/17

I
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punkcie I o tyle, że zasądza kwotę 95.000 (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy) złotych;

b
w punkcie II o tyle, że zasądza kwotę 65.000 (sześćdziesiąt pięć tysięcy) złotych;

c
w punkcie III o tyle, że zasądza kwotę 985,34 (dziewięćset osiemdziesiąt pięć i 34/100) złotych;

d
w punkcie IV o tyle, że zasądza kwotę 4.393,95 (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt trzy i 95/100) złote;

e
w punkcie V o tyle, że nakazuje pobrać od pozwanego kwotę 586,28 (pięćset osiemdziesiąt sześć i 28/100) złotych, od powódki kwotę 384,76 (trzysta osiemdziesiąt cztery i 76/100) złotych i od powoda kwotę 494,69 (czterysta dziewięćdziesiąt cztery i 69/100) złotych;

II
oddala apelację w pozostałej części;

III
zasądza na rzecz pozwanego: od powódki kwotę 1.500 (jeden tysiąc pięćset) złotych; od powoda kwotę 1.000 (jeden tysiąc) złotych - tytułem zwrotu części kosztów procesu.

B. M.N. J.M.
sygn. akt I ACa 304/18

UZASADNIENIE
B.iT.małżonkowieW.wnieśli o zasądzenie od(...) S. A.wS.na rzecz każdego z nich kwot po 200.010 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 listopada 2016 r. tytułem zadośćuczynienia z tytułu śmierci ich córkiK. W.w wyniku wypadku samochodowego. Podali, że w wyniku zgłoszenia szkody pozwany ubezpieczyciel wypłacił im świadczenia w wysokości po 35.000 zł, a zatem nieadekwatnej do doznanej prze z nich krzywdy.
(...) S. A.wS.wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc że wypłacone w toku postępowania likwidacyjnego kwoty, powinny zrekompensować doznaną szkodę.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Łomżyzasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 125.000 zł, zaś na rzecz powoda kwotę 85.000 zł - z ustawowymi odsetkami od dnia 15 listopada 2016 do 31 grudnia 2016 oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2017 r., w pozostałym zakresie powództwa oddalił; zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.257,64 zł, zaś na rzecz powódki kwotę 7.802,56 zł - tytułem zwrotu kosztów procesu; nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej kwotę 732,87 zł, od powódki kwotę 282,86 zł i od powoda kwotę 450 zł - tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Orzeczenie to zapadło w oparciu o następujące ustalania faktyczne.
W dniu(...) córkastronK. W.podróżowała zG. J.samochodem markiM. (...). Kierujący nie dostosował prędkości do warunków panujących na drodze, po czym stracił panowanie nad pojazdem i zjechał na lewe pobocze, gdzie uderzył w przydrożne drzewo, w wyniku czego kierowca, jak i pasażerka doznali obrażeń ciała skutkujących śmiercią na miejscu zdarzenia.
Sprawca wypadku w chwili zdarzenia posiadał ochronę ubezpieczeniowej OC w(...) S. A.wS.. W dniu 14 października 2016 r. powodowie dokonali zgłoszenia szkody (roszczenia o zadośćuczynienie w związku ze śmiercią córki) w kwotach po 250.000 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego, ubezpieczyciel przyznał każdemu z powodów zadośćuczynienie w kwocie 35.000 zł.
B. W.ma 50 lat, wykształcenie zawodowe - sprzedawca, a jej mążT. W.ma 55 lat i z zawodu jest kierowcą. Powodowie mieli czworo dzieci: trzech synów (w wieku 31, 29 i 23 lata), zaś córkaK.była ich najmłodszym dzieckiem. Urodziła się ona w dniu 30 września 1999 r. z poważnymi schorzeniami: fetopatią cukrzycową, przerostem obu komór i ze zmienną siłą mięśniową., w związku z czym wymagała intensywnej rehabilitacji oraz leczenia (była pod opieką poradni kardiologicznej, preluksacyjnej), co powodowało zwiększenie obowiązków rodzicielskich powodów. Równocześnie była ona osobą towarzyska i bardzo związana z rodziną. Należała do różnych wspólnot kościelnych, śpiewała w scholii.
Szczególnie dla powódki śmierć córki była traumatycznym przeżyciem. Nie mogła spać w nocy, zaś grób dziecka odwiedza nadal po dwa razy dziennie. Pokój córki jest nietknięty, a powódka nie potrafi zaakceptować faktu śmierci dziecka i dotychczas nie zakończyła okresu żałoby. Od maja 2016 r. jest pod opieką poradni psychiatrycznej i psychologa. Zdarzenie wywołało u niej 10 % trwały uszczerbek na zdrowiu.
Z kolei powód pracuje jako kierowca ciężarówki w Norwegii, w związku z czym w Polsce spędza jedynie 80 dni urlopu. Był również mocno związany z córką, a żałoba po jej śmierci miała typowy przebieg. Jedynie w początkowym okresie przyjmował środki uspakajające.K.skorzystał z porad psychiatry, ale nie podjął systematycznego leczenia. 19 dni po pogrzebie córki wrócił do pracy w Norwegii. Tęskni i wspomina córkę, ale sytuacja ta nie spowodowała u niego trwałego uszczerbku na zdrowiu. Uczucia te nie dezorganizują jego codziennej aktywności i nie wymaga leczenia psychiatrycznego i wsparcia psychologicznego.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, bezspornym jest że odpowiedzialność za naprawienie szkody niemajątkowej (krzywdy) doznanej przez powodów w związku z tragiczną śmiercią ich córki, ponosi pozwana spółka (ubezpieczyciel).
Celem ustalenia wysokości należnego powodom zadośćuczynienia, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu psychologiiI. K. (1)iM. B., a następnie z zakresu psychologiiM. R.i psychiatriiA. B.. Obie opinie potwierdziły, że powodów łączyła z córką bardzo silna więź emocjonalna i uczuciowa, która została zerwana przez nagłą śmierć. Zdaniem biegłych powód przeszedł proces żałoby, ale nie pogodził z utrata córki. U powódki natomiast śmierć dziecka skutkowała nasileniem depresji, lękiem. Śmierć u objga z nich wywarła silny wpływ na wszystkie poziomy życia, tj. fizyczne, umysłowe i duchowe.
Sąd biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym opinię biegłych, uznał że kwotą adekwatną do cierpień doznanych przez powodaT. W.będzie suma 120.000 zł. Natomiast w przypadkuB. W., ocenił że kwotą adekwatną do doznanych przez nią cierpień będzie suma 160.000 zł. Wyjaśnił przy tym, że zróżnicowanie kwot należnych każdemu z rodziców wynika z faktu, iż w odniesieniu do powódki następstwem śmierci córki jest nie tylko zerwanie więzi rodzinnych ale również trwały uszczerbek na zdrowiu na poziomie 10%.
Uwzględniając kwoty po 35.000 zł wypłacone już przez pozwaną w postepowaniu likwidacyjny, ostatecznie zasądził na rzecz powoda 85.000 zł, zaś na rzecz powódki 125.000 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazałart. 446 § 4 k.c.O odsetkach od zasądzonych kwot orzekł na podstawieart. 481 k.c.w zw.art. 817 k.c.zasądzając je od dnia 15 listopada 2016 r., tj. po upływie 30 dni od daty od daty zgłoszenia roszczenia ubezpieczycielowi.
O kosztach procesu postanowił zgodnieart. 100 k.p.c., uwzględniając fakt, że roszczenie powoda zostało uwzględnione w 42,5%, zaś powódki w 62,5%.
O nieuiszczonych kosztach sądowych orzekł zaś art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, również przy uwzględnieniu wskazanych powyżej proporcji.
Wyrok ten zaskarżyła pozwana spółka,w pkt I ponad kwotę 65.000 zł, w pkt II ponad kwotę 45.000 zł oraz w pkt III, IV i V w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

1
art. 233 § 1 k.p.c.przez nierozważenie w sposób wszechstronny zebranego materiału dowodowego, w szczególności wniosków opinii biegłych sądowychI. K. (2)iM. B., z której wynikało, że:

-

T. W.poradził sobie z trudną sytuacją i wrócił do aktywności życiowej, obecnie może liczyć na wsparcie żony i synów, a żałoba po śmierci córki miała typowy charakter bez objawów patologicznych,

B. W.przez śmierć córki nie stała się osobą samotną, gdyż posiada synów i męża, na których wsparcie może liczyć, nie wycofała się całkowicie z życia społecznego, gdyż wyjeżdża do męża do Norwegii, mieszka z jednym z synów i aktywnie uczestniczy w życiu rodzinnym, a ponadto proces jej żałoby przebiega bez ujawnionej psychozy czy innej choroby psychicznej;

2
art. 446 § 4 k.c.przez rażące zawyżenie wysokości przyznanego każdemu z powodów zadośćuczynienia.

Wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I przez oddalenie powództwa ponad kwotę 65.000 zł, w pkt II przez oddalenie powództwa ponad kwotę 45.000 zł, w pkt III i IV przez zasądzenie od każdego z powodów na jej rzecz kosztów procesu, w pkt V przez obciążenie nieuiszczonymi kosztami sądowymi powodów.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w sposób wszechstronny rozważył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i poczynił prawidłowe, znajdujące należyte odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach ustalenia faktyczne, które Sąd Odwoławczy w całości podziela i przyjmuje za własne. Sąd ten trafnie również uznał, że powodom przysługiwało wobec pozwanego ubezpieczyciela roszczenie o zadośćuczynienie za śmierć dziecka.
Podkreślić przy tym należy, że analiza apelacji pozwanej pozwala na przyjęcie, że skarżąca nie neguje ustaleń Sądu pierwszej instancji odnośnie stanu faktycznego sprawy, a wniesiony przez nią środek zaskarżenia zmierza do wykazania, że sumy pieniężne zasądzone na rzecz każdego z powodów tytułem zadośćuczynienia są rażąco zawyżone. Argumentując takie stanowisko pozwana podkreślała, że krzywda doznania przez powodów w wyniku tragicznej śmierci ich córki nie miała tak wyjątkowego charakteru, który uzasadniałby zrekompensowanie jej przez przyznanie zadośćuczynienia na rzecz powodaT. W.w kwocie 120.000 zł i na rzecz powódkiB. W.w kwocie 160.000 zł.
Przychylając się w części do argumentacji zawartej w apelacji, przypomnieć należy, że przepisart. 446 § 4 k.c.daje podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia z powodu krzywdy polegającej na cierpieniach psychicznych wywołanych śmiercią osoby najbliższej. W literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że na rozmiar krzywdy, o której mowa w tym przepisie, mają wpływ przede wszystkim wstrząs psychiczny i cierpienia moralne wywołane śmiercią osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki po jej śmierci, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, rola w rodzinie pełniona przez osobę zmarłą, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci osoby bliskiej, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolność do jej zaakceptowania, wiek pokrzywdzonego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, niepubl.).
Oznacza to, że samo istnienie bezspornie silnej więzi emocjonalnej, która łączyła powodów ze zmarłą, nie jest jedyną przesłanką do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawieart. 446 § 4 k.c.Sąd orzekający może bowiem, ale nie musi przyznać zadośćuczynienia. Celem omawianego roszczenia jest bowiem wyłącznie zapobieżenie trwania naruszenia i możliwego do osiągnięcia złagodzenia skutków negatywnych doznań, wynikających ze śmierci najbliższego członka rodziny. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny - a nie represyjny – charakter zadośćuczynienia.
W związku z tym podkreślić należy, że o ile Sąd Apelacyjny nie neguje w żadnym zakresie okoliczności, iż śmierć najbliższego członka rodziny, w tym przypadku córki, wywołuje negatywne reakcje emocjonalne najbliższych członków rodziny na skutek zerwania więzi emocjonalnej, tym niemniej jednak całokształt dostępnego w sprawie materiału dowodowego, nie uzasadniała stanowiska, aby więź emocjonalna łącząca zmarłąK. W.z powodami była ponadprzeciętnie silna i odmienna od typowych relacji wykształconych pomiędzy rodzicami a dziećmi. Także w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na to, że okoliczności związane z przeżywaniem przez powodów utraty osoby najbliższej nie miały cechy typowych reakcji wymuszonych koniecznością funkcjonowania w zmienionych negatywnie warunkach życia codziennego. W tym zakresie wskazać trzeba, że sama okoliczność podawana przez powodów, że do chwili obecnej wspominają córkę, bardzo za nią tęsknią i nie mogą pogodzić się z jej nagłym odejściem, nie świadczy sama przez się o dalszym ich zaburzonym funkcjonowaniu w wymiarze społecznym, rodzinnym czy też zawodowym – a jest typową reakcją członków rodziny wyrażającą się tęsknotą za osobą, która zmarła i to w tak tragicznych okolicznościach. Podkreślić również trzeba, że choć małoletnia w dacie śmierciK.była jedyną córką powodów i ich najmłodszym dzieckiem, tym niemniej ból związany z jej utratą, wydaję się w pewnym stopniu rekompensować fakt posiadania jeszcze trójki starszych synów. Z jednym z nich zresztą mieszka powódka, tworząc wspólne gospodarstwo domowe i biorąc czynny udział w życiu rodzinnym, w tym opiekując się wnukami. Oczywiście Sąd Apelacyjny nie bagatelizuje ogromu krzywd jakie wiążą się z utratą dziecka, tym niemniej oczywistym się wydaję, że krzywda ta jest nieco większa w przypadku utraty jedynego dziecka, a jest nieco łagodzona w przypadku posiadania także innych dzieci, które stanowią niewątpliwe wsparcie w okresie żałoby, ale przede wszystkim na dalsze lata życia. Przy ocenie wysokości zadośćuczynienia należało również uwzględnić i to, że w przypadkuT. W.w znacznej mierze ustąpiły już najsilniejsze odczucia towarzyszące żałobie po stracie osoby bliskiej i powrócił on w pełni do prawidłowego funkcjonowania w życiu rodzinnym i społecznym. Także w przypadku powódki taka zmiana winna nastąpić, zwłaszcza jeżeli skorzysta ona w pełni z sugerowanej przez biegłych pomocy psychiatrycznej i psychologicznej. Symptomy tego są zresztą już zauważalne, albowiem co wynika z zebranych w sprawie dowodów,B. W., powoli wraca do życia społecznego i rodzinnego, odwiedza męża za granicą, a także aktywnie uczestniczy w życiu rodziny. Pozwala to zatem na przyjęcie, że oboje powodowie są w stanie odnaleźć się w nowej dla nich rzeczywistości i z pozytywnymi rezultatami do niej się zaadoptować. Okoliczności te muszą być uwzględnione przy miarkowaniu wysokości zasądzanego zadośćuczynienia.
Z przywołanych w akapitach poprzedzających przyczyn, Sąd Apelacyjny za zasadny uznał zatem zarzut pozwanej spółki (ubezpieczyciela) odnośnie braku podstaw dla zasądzenia przez Sąd pierwszej instancji na rzecz każdego z powodów kwot przewyższających odpowiednio 95.000 zł i 65.000 zł, przy uwzględnieniu, że w postępowaniu likwidacyjnym ubezpieczyciel wypłacił obojgu powodom po 35.000 zł. Wydaje się zatem, że łącznie przyznane kwoty 130.000 zł na rzeczB. W.i 100.000 zł na rzeczT. W., w pełni odpowiadają rozmiarom doznanych przez nich krzywd, spełniając tym samym w należytym stopniu swoją funkcję kompensacyjną, a jednocześnie odpowiada aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa.
W związku ze zmianą zaskarżonego wyroku, korekty wymagało także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Każde z powodów poniosło koszty procesu w wysokości po 16.324,11zł, zaś pozwana po 6.400 zł odrębnie w przypadku roszczenie każdego z powodów. Skoro zaś w wyniku zmiany wyroku, żądanie powódki zostało uwzględnione w 47,5%, zaś powoda w ok. 32,5%, zatem również w tych proporcjach winny być zniesione pomiędzy stronami koszty postępowania, co skutkowało zasądzeniem od pozwanej na rzecz powodów odpowiednio: 4.393,95 zł i 985,34 zł.
Z tych też przyczyn, Sąd Apelacyjny, na mocyart. 386 § 1 k.p.c.iart. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego postanowił zgodnie zart. 100 k.p.c.iart. 108 § 1 k.p.c.Apelacja powódki została uwzględniona w połowie, a zatem w tej też proporcji zostały rozliczone poniesione przez strony koszty postępowania odwoławczego.
B. M.N. J.M.