Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 235/18
Data wyroku: 2018-04-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Bartkowiak, Piotr Gerke, Leszek Matuszewski

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 kwietnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu w IV Wydziale Karnym – Odwoławczym
w składzie:

Przewodniczący: SSO Hanna Bartkowiak

Sędziowie: SSO  Piotr Gerke (spr.)

SSO Leszek Matuszewski

Protokolant : st. prot. sąd.B. G.

przy udziale Prokuratora Prok.(...).I.K.

po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r.
sprawyM. Z.(Z.),
oskarżonego zart. 18§3 k.k.w zw. zart. 286§1 k.k.iart. 12 k.k.oraz zart. 286§1 k.k.w zb. zart. 271§3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Gnieźnie z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 517/17,

I
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

II
kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

L. M.H. P.G.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 517/17, Sąd Rejonowy w Gnieźnie:

1
uniewinnił oskarżonegoM. Z.od zarzutu, że w okresie od lutego 2005 roku do grudnia 2005 roku wJ.i innych miejscowościach w krótkich odstępach czasu i w realizacji z góry powziętego zamiaru oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej działając wspólnie i w porozumieniu zT. W.i innymi osobami, za pośrednictwemT. W.wskazałM. C.prowadzącemu działalność podfirmami PHU (...)z siedzibą w(...) sp. z o.o.z siedzibą wŁ., orazS. T.iJ. P.prowadzącym działalność gospodarczą podfirmą (...) sp. z o.o.z siedzibą wG., przedmiotem których był m.in. handel paliwami ciekłymi, podmiot gospodarczy, a następnie nakłaniał ich do poświadczenia nieprawdy na fakturach Vat, w treści których wykazana została pozorna sprzedaż oleju napędowego:

firmie Usługi (...)na fakturach:
– nr(...)z dnia 18.02.2005r
– nr(...)z dnia 30.03.2005r
– nr(...)z dnia 29.03.2005r
– nr(...)z dnia 19.06.2005r
– nr(...)z dnia 05.07.2005r
– nr(...)z dnia 04.08.2005r
– nr(...)z dnia 23.04.2005r
– nr(...)z dnia 17.10.2005r
– nr(...)z dnia 19.10.2005r
– nr(...)z dnia 22.11.2005r
– nr(...)z dnia 15.08.2005r
czym pomógł w doprowadzeniu Skarbu Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie nie mniejszej niż 12.130,07 zł z tytułu bezpodstawnie pomniejszonego należnego podatku VAT- tj. czynu zart.18 § 3 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

2
uniewinnił oskarżonegoM. Z.od zarzutu, że w okresie od kwietnia 2005 roku do listopada 2005 roku wW., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu i w realizacji z góry powziętego zamiaru prowadząc działalność gospodarczą pod firmą(...)z siedzibą wW.po uprzednim poświadczeniu nieprawdy na fakturach Vat o numerach

- nr(...)z dnia 01.07.2005r
- nr(...)z dnia 27.06.2005r
- nr(...)z dnia 10.08.2005r
- nr(...)z dnia 10.05.2005r
- nr(...)z dnia 23.05.2005r
- nr(...)z dnia 22.11.2005r
- nr(...)z dnia 14.10.2005r
- nr(...)z dnia 15.08.2005r
co do faktu zakupu odfirmy (...) Sp. z o.o.z siedzibą w(...) Sp. z o.o.z siedzibą wG.przez firmę(...)oleju napędowego i uwzględnił wskazane faktury w comiesięcznie składanych deklaracjach podatkowych VAT, pomniejszając w ten sposób należny podatek VAT o kwotę podatku naliczonego wynikającą z faktur wystawionych przez(...) Sp. z o.o., czym doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie nie mniejszej niż 8.969,5 zł
    - tj. czynu zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 271 § 3 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

3
kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego pisemnąapelacjązaskarżyłProkurator Okręgowy w Łomży, zarzucając:

1
obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie pierwszego czynu jaki zarzuconoM. Z., a mianowicieart. 286 § 1 k.k., poprzez wyrażenie błędnego poglądu, iż skoroM. Z.iB. S.„nie żądali zwrotu podatku”, a „nadwyżka była przeksięgowana na następny miesiąc”, to pierwszy z wyżej wymienionych nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i takowej korzyści majątkowej nie osiągnął, podczas gdy w rozumieniukodeksu karnegokorzyścią majątkową jest zwiększenie aktywów lub zmniejszenie pasywów majątkowych, czyli każde przysporzenie majątku albo uniknięcie strat lub zmniejszenie obciążeń majątkowych i takowa korzyść została przez ww. osiągnięta, co skutkowało uniewinnieniemM. Z.od popełnienia zarzuconego mu czynu,

2
obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie drugiego czynu, jaki zarzuconoM. Z., a mianowicieart. 286 § 1 k.k.poprzez wyrażenie błędnego poglądu, iż skoroM. Z.nie żądał zwrotu podatku, a „nadwyżka była przeksięgowana na następny miesiąc”, to wyżej wymieniony nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i takowej korzyści majątkowej nie osiągnął, podczas gdy w rozumieniukodeksu karnegokorzyścią majątkową jest zwiększenie aktywów lub zmniejszenie pasywów majątkowych, czyli każde przysporzenie majątku albo uniknięcie strat lub zmniejszenie obciążeń majątkowych i takowa korzyść została przez ww. osiągnięta, co skutkowało uniewinnieniemM. Z.od popełnienia zarzuconego mu czynu,

3
obrazę przepisów postępowania, a mianowicieart. 92 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.. w zw. zart. 7 k.p.k.poprzez błędną interpretację drugiego z zarzutów jaki ogłoszono podejrzanemu i uznanie, iż dotyczy on poświadczenia nieprawdy przezM. Z.na wskazanych fakturach VAT, podczas gdy opis czynu odnosi się do „comiesięcznie składanych deklaracji podatkowych VAT”, w treści których wskazany podejrzany świadomie, nienależnie pomniejszał kwoty należnej daniny o kwotę niezasadnie naliczonego podatku od towarów i usług, co miało wpływ na treść wydanego orzeczenia.

Wobec powyższego prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gnieźnie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja prokuratora okazała się bezzasadna.
Na wstępie należy wskazać, że wniesienie środka odwoławczego, niezależnie od jego granic i zakresu, każdorazowo obliguje Sąd odwoławczy do zbadania ewentualności wystąpienia uchybień, o jakich mowa wart. 439 k.p.k.i440 k.p.k.W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie stwierdził wskazanych tam uchybień, osobnych zarzutów co do ich występowania w procedowaniu Sądu I instancji nie formułował zresztą skarżący.
Odnośnie zarzutów zpkt 1 i 2apelacji w uzupełnieniu rozważań prawnych Sądu Rejonowego oraz w nawiązaniu do poglądów wyrażonych przez autora apelacji, dla „oczyszczenia przedpola” wskazać trzeba na charakter podatku VAT. Jest to mianowicie podatek zakładający dokonaniesamoobliczeniaze strony podatnika. Jak zaś konsekwentnie wskazuje się w orzecznictwie,ustawowe upoważnienie udzielone organowi podatkowemu (organowi kontroli podatkowej) do zaniechania sprawdzenia prawidłowości samoobliczenia podatku w deklaracji, w której podatnik zaniżył podatek należny, wyklucza możliwość realizacji przez niego znamion oszustwa zart. 286 § 1 k.k.w postaci doprowadzenia tego organu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez zaniechanie pobrania podatku należnego.
Jakkolwiek można zgodzić się z twierdzeniem, że takie zaniechanie może mieć charakter „rozporządzenia mieniem” rozumianym jako konkludentna czynność dyspozycji majątkowej kształtującej sytuację majątkową, jednakto nie podatnik doprowadza organ do takiego niekorzystnego rozporządzenia. To prawodawca przewidział (zalegalizował) to zaniechanie i w tym sensie „doprowadził” do niego, natomiast podatnik może jedynie wykorzystać sytuację takiego zaniechania, co jednak nie jest tożsame z pojęciem doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt I KZP 2/15, Legalis nr 1254493; analogiczny pogląd wyrażono m. in. w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II AKa 195/13, KZS 2014/9/59 czy w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt II AKa 366/15, KZS 2016/7-8/106 i Sąd Okręgowy w Poznaniu w niżej podpisanym składzie poglądy te w pełni podziela.
W niniejszej sprawie niewątpliwie oskarżony działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i korzyść taką osiągnął, jednakże dla realizacji czynu zabronionego musi zostać przez sprawcę zrealizowany komplet znamion tego czynu, a w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, jak bowiem wynika z wyżej przytoczonego orzecznictwa, oskarżony nie doprowadził organów kontroli podatkowej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Odmienne, wadliwie stanowisko prokuratora wydaje się wynikać z nierozróżnienia pojęć „uzyskania korzyści majątkowej” (a tą oczywiście może być zarówno zwiększenie aktywów, jak i zmniejszenie pasywów) i „doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem”, które w przypadku przestępstwa oszustwa dotyczą przecież dwóch różnych znamion – jednego, które opisuje cel działania sprawcy i drugiego, które wskazuje na skutek tego działania. Dla przypisania sprawcy oszustwa konieczne jest istnienie obydwu tych konstytutywnych elementów, a drugiego z nich – jak niewadliwie przyjął to Sąd Rejonowy – oskarżonemu przypisać nie sposób, stąd też nie można uznać, iż jego zachowanie opisane w pierwszym i drugim zarzucie wyczerpuje wszystkie znamiona zarzucanych mu przestępstw zart. 286§1 k.k.(bez względu na ich fazę stadialną czy formę).
Co do zarzutu zpkt 3apelacji należy mieć na względzie, że w niniejszej sprawie elementem opisu czynu, odzwierciedlonym w kwalifikacji prawnej zart. 271 § 3 k.k., jestpoświadczenie nieprawdy w wystawionych fakturach VAT, co wynika wprost z opisu czynu w akcie oskarżenia. Tymczasem, co w niniejszej sprawie jest bezsprzeczne i nie kwestionuje tego prokurator, to nie oskarżony wystawiał ww. faktury, ale jedynie je nabył. W apelacji prokurator wskazuje, że opis czynu odnosi się do comiesięcznie składanych deklaracji VAT. Zapatrywanie to jest bezpodstawne, na co wskazują określenia użyte w opisie czynu, takie jak „po uprzednimpoświadczeniu nieprawdy na fakturach Vat” oraz„uwzględnił wskazane faktury w comiesięcznie składanych deklaracjach podatkowych VAT”. Tak sformułowany opis czynu wskazuje jednoznacznie, że zdaniem prokuratora to w fakturach VAT nastąpiło poświadczenie nieprawdy, z opisu tego czynu wcale zaś nie wynika, że uwzględnienie wskazanych faktur w comiesięcznych deklaracjach podatkowych VAT oznacza poświadczenie nieprawdy w samych deklaracjach, nie przesądzono tam bowiem, że to właśnie nieprawdziwe dane z faktur znalazły się w treści deklaracji, „uwzględnienie” faktur w deklaracjach VAT mogło bowiem dotyczyć innych, prawdziwych elementów. Przy tym nie znajduje uzasadnienia oczekiwanie, że Sąd ma domyślać się, w jakich elementach stanu faktycznego odbicie znajdują znamiona czynu ustawowo zabronionego, czy interpretować opis takiego czynu na niekorzyść oskarżonego. Brak staranności w redakcji zarzutu, przygotowanego w końcu przez podmiot profesjonalnie zajmujący się tego rodzaju czynnościami, narusza prawo oskarżonego do obrony (oskarżony bowiem nie wie, co tak naprawdę jest mu zarzucane), jednak to nie Sąd ma wkraczać w kompetencje oskarżyciela i „dointerpretowywać” jego intencje na niekorzyść podsądnego. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy odczytał brzmienie zarzutu w zgodzie z jego redakcją i nie można mu czynić zarzutu, że nie wykazał „domyślności” w zrozumieniu faktycznych intencji autora aktu oskarżenia.
Niezależnie od tego na marginesie tylko zauważyć trzeba, iż przestępstwo poświadczenia nieprawdy w dokumencie zachodzi raz – gdy ma miejsce sama czynność poświadczenia. Gdy zaś dokument poświadczający nieprawdę zaczyna funkcjonować w obrocie, czyli zaczyna być używany (a w końcu po to się taki dokument przygotowuje), to mamy do czynienia nie z kolejnym przestępstwem zart. 271 k.k., ale zart. 273 k.k.W niniejszej sprawie okoliczności nieprawdziwe poświadczały faktury wskazane w drugim zarzucie, a to, że w oparciu o te dokumenty powstawały kolejne (a więc zarówno deklaracje podatkowe składane przez podatnika, jak i dokumentacja wewnętrzna organu podatkowego), nie oznacza, że mamy do czynienia z kolejnymi poświadczeniami nieprawdy w dokumencie, lecz co najwyżej – z posługiwaniem się dokumentem poświadczającym nieprawdę, jednak tego nie obejmował zarzut stawianyM. Z..
Po wtóre należy dostrzec, iż w polskim systemie prawnym dopiero od roku obowiązuje przepisart. 270a k.k., penalizujący wprost na gruncie prawa karnego zarówno fałszowanie faktur, jak i używanie sfałszowanych faktur. Z uwagi na treśćart. 1§1 k.k.in fineprzepisu tego oczywiście nie można odnosić do zachowań z roku 2005, opisanych w akcie oskarżenia. Podkreślić jednak trzeba, iż w stanie prawnym obowiązującymin tempore criminisw orzecznictwie ugruntował się pogląd, wyrażony m. in. w uchwale składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r., sygn. akt I KZP 22/03, OSNKW 2003/9-10/75, iż jeżeli wystawienie faktury nierzetelnej godzi w obowiązek podatkowy, mamy do czynienia nie z przestępstwem powszechnym, ale przestępstwem karnym skarbowym – jedynie, gdy wystawienie faktury nierzetelnej nie godzi w żaden obowiązek podatkowy, wtedy wchodzi w grę kwalifikacja prawna zart. 271§1 k.k.(por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., sygn. akt IV KK 183/03, OSG 2005/9/116). Tymczasem w realiach niniejszej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, iż cały proceder wystawiania nierzetelnych faktur, które trafiły m. in. do rąk oskarżonego, obliczony był właśnie wyłącznie na cel podatkowy – po to właśnie były one nabywane m. in. przez oskarżonegoZ..
To ostatnie zastrzeżenie jest szczególnie istotne, bowiem trzeba mieć na względzie, że oskarżony ten w sprawie Sądu Rejonowego w Wągrowcu o sygn. II KS 14/10, zakończonej wyrokiem z dnia 2 lipca 2010 r., dobrowolnie poddał się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe opisem odpowiadające czynowi, od którego w niniejszej sprawie uniewinniono go w pkt 2 zaskarżonego wyroku – m. in. zawykazanie nieprawdy w deklaracjach dla podatku od towarów i usług poprzez umniejszenie podatku należnego o podatek naliczonyz faktur wystawionych przez(...),(...)i(...), dokumentujących transakcje, które nie miały miejsca (k. 359-360). Nawet przyjmując koncepcję idealnego zbiegu przestępstw zart. 8 § 1 k.k.s.(tyle przestępstw, ile ocen prawnych), to możliwość wymierzenia za ww. czyn drugiej kary istniała w momencie wyrokowania, nie istnieje natomiast już na etapie uprawomocnienia się ww. wyroku w sprawie o sygn. II Ks 14/10. Przyjąć bowiem należy, że z momentem uprawomocnienia nastąpiła konsumpcja skargi oskarżyciela, dotyczącej jednak nie oceny prawnej, a konkretnego zdarzenia historycznego, ujętego w opisie czynu. Innymi słowy, wraz z uprawomocnieniem, ze zdarzenia tego nie można wyciągać wobec oskarżonego żadnych innych konsekwencji prawnokarnych, niż określone w uprawomocnionym wyroku.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt I wyroku,utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie.
Okosztach procesu za postępowanie odwoławczeSąd Okręgowy orzekł jak w pkt II wyroku, na podstawieart. 636 § 1 k.p.k.

L. M.H. P.G.