Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 1352/17
Data wyroku: 2018-10-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie OC, Przedawnienie roszczeń
Podstawa prawna: art. 822 kc, art. 442^1^ kc

Sygnatura akt II C 1352/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 25 października 2017 roku, powódkaI. N.wniosłao zasądzenie od pozwanego(...) S.A.wW.kwoty 154.000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia15 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu podała, że w dniu 9 września 2005 roku doszło do zdarzenia komunikacyjnego w trakcie którego kierujący pojazdem markiP.numer rejestracyjny (...)nie zachował należytej ostrożności, stracił panowanie nad pojazdem, zjechałz drogi i uderzył w drzewo. Powódka, będąca pasażerką pojazdu, doznała obrażeń ciała.W dacie zdarzenia sprawca posiadał obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego. Powódka zgłosiła szkodę pozwanemu, który po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, decyzją z dnia 14 stycznia 2016 roku przyznał na jej rzecz tytułem zadośćuczynienia kwotę 21.000 zł.
(pozew k. 2-5)
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całościi zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powódki, powołując się na treść przepisuart. 442 § 1 k.c.i wskazując, że strona powodowa nie załączyła żadnych dokumentów potwierdzających okoliczności zdarzenia, jak również uzasadniających zastosowanie do roszczenia powódki 20-letniego okresu przedawnienia. W przypadku wykazania tych okoliczności nie wykluczono przystąpienia do rozmów ugodowych. Wskazano, że powódka zgłosiła swoje roszczenie w listopadzie 2015 roku – po upływie terminu przedawnienia.
Pozwany zakwestionował roszczenie powódki także co do wysokości wskazując, iż w toku postepowania likwidacyjnego wypłacił tytułem zadośćuczynienia kwotę 21.000 zł.
(odpowiedź na pozew k. 92-93)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 9 września 2005r. o godz. 4.50 w miejscowościJ.gm.B.doszło do wypadku drogowego, z udziałem pojazdu markiP.onr rej. (...), kierowanego
przezW. N. (1). W pojeździe znajdowała się także pasażerka -I. N., która na skutek przedmiotowego wypadku doznała obrażeń ciała.
(informacja z KPP wG., k. 118)
I. N.została przyjęta w ramach ostrego dyżuru do SPZOZ wG.. Rozpoznano uraz kręgosłupa, kończyny dolnej lewej, klatki piersiowej. Poszkodowana była niewydolna oddechowo. W dniu 19 września 2005 roku została przeniesiona do SP ZOZwK., następnie ponownie przebywała w SPZOZ wG.. Następnie została poddana rehabilitacji.
(historia choroby, k. 12-13, dokumentacja medyczna, k. 14-75)
Prowadzone postępowanie przygotowawcze zostało umorzone postanowieniem z dnia 7 grudnia 2005 roku wobec braku wniosku o ściganie.
(informacja z KPP wG., k. 118)
Pojazd uczestniczący w zdarzeniu –P.onr rej. (...)– objęty był ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznychprzez(...) S.A.WW..
Pismem datowanym na dzień 12 listopada 2015 rokuI. N.dokonała zgłoszenia szkody pozwanemu oraz wniosła o przyznanie na jej rzecz: zadośćuczynienia pieniężnegoza doznaną krzywdę w wysokości 270.000 zł, zwrotu kosztów opieki osób trzecich wypadku oraz renty na zwiększone potrzeby związane z leczeniem i rehabilitacją.
(zgłoszenie szkody – pismo datowane na 12.11.2015r., k. 9-10)
Zakład ubezpieczeń pismem z dnia 15 stycznia 2016 roku poinformował o przyznaniu poszkodowanej tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania łącznej kwoty 21.050,45 zł.
(pismo z 15.01.2016r., k. 11)
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych dowodów. Postępowanie dowodowe na okoliczność przebiegu wypadku nie było prowadzone. W związku z tym wnioski dotyczące określenia stanu zdrowia powódki zostały oddalone.
Na rozprawie w dniu 26 września 2018 roku Sąd oddalił wniosek strony powodowejo przesłuchanie świadkaW. N. (2)oraz o dopuszczenie dowoduz przesłuchania stron. Wskazane dowody były wnioskowane jedynie na okoliczność ustalenia zakresu cierpień fizycznych i psychicznych doznanych przez powódkę w następstwie zdarzenia z dnia 9 września 2005 roku, stanu zdrowia powódki przed i po zdarzeniu, konieczności sprawowania opieki przez osoby trzecie, kondycji psychicznej powódki tym spowodowanej, rekonwalescencji, wpływu wypadku na życie powódki, ograniczeńi odczuwanych dolegliwości. Teza dowodowa, zakreślona przez pełnomocnika powódki,nie objęła w żadnym zakresie okoliczności wypadku.
Z tych samych powodów, oddaleniu podlegał także wniosek strony powodowejo dopuszczenie dowodu z opinii biegłych ortopedy i neurologa.
Z uwagi na podniesiony zarzut przedawnienia roszczenia, przeprowadzenie dowodów na okoliczność stanu zdrowiaI. N.było bezprzedmiotowe. Wobec braku jakichkolwiek wniosków dowodowych zmierzających w pierwszej kolejności do wykazania okoliczności zdarzenia, jego przyczyn, sprawstwa, winy, nie było możliwe wzruszenie zarzutu przedawnienia roszczenia. Brak ustaleń dotyczących przebiegu i przyczyn wypadku nie pozwolił na ustalenie, że zaistnienie szkody było wynikiem popełnienia przestępstwa (uzasadniającego wydłużony termin przedawnienia). W związku z tym, postępowanie dowodowe dotyczące jedynie skutków zdarzenia (zdrowia powódki) prowadziłoby tylko do przedłużenia postepowania oraz – w przypadku dopuszczenia dowodu z opinii biegłych lekarzy – generowało dodatkowe koszty.
W powyższym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Powództwo podlegało oddaleniu w całości.
W niniejszej sprawieI. N.domagała się zasądzenia od pozwanego zakładu ubezpieczeń zadośćuczynienia. Zdarzeniem, z którego powódka wywodziła swoje roszczenie, był wypadek z dnia 9 września 2005 roku.
W sprawie bezspornym pozostawała okoliczność, iż pojazd uczestniczący w zdarzeniu objęty był ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznychna mocy umowy ubezpieczenia zawartej z(...) S.A.
Podstawę prawną powództwa stanowił więcart. 822 § 1 k.c.Zawarcie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nakłada na ubezpieczyciela obowiązek naprawienia szkody w razie wystąpienia określonego w umowie wypadku. Przesłanką powstania obowiązku świadczenia przez ubezpieczyciela z tytułu umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest stan odpowiedzialności cywilnej ubezpieczającego (ubezpieczonego) za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej. Podstawa odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i jej zakres są więc wyznaczone istnieniem i rozmiarem zobowiązania ciążącego na ubezpieczonym samoistnym posiadaczu wskazanego pojazdu mechanicznego.
Podstawę odpowiedzialności sprawcy stanowi natomiastart. 435 k.c.i436 k.c.
W niniejszej sprawie pozwany podniósł zarzut przedawnienia oparty na przepisieart. 4421§ 1 k.c.Jego uwzględnienie stało się podstawą oddalenia powództwa.
Zgodnie bowiem zart. 117 § 1 k.c.z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu;§ 2tego artykułu stanowi, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.
Termin przedawnienia, o którym mowa wart. 4421k.c.(poprzednioart. 442 k.c.), dotyczy wszelkich roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym,w tym też roszczeń majątkowych o naprawienie krzywdy niemajątkowej. Do kategorii roszczeń, które ulegają przedawnieniu w trybieart. 442 k.c.zalicza się też roszczenia majątkowe o zadośćuczynienie zart. 445 k.c.iart. 448 k.c.(wyrok SA w Lublinie z dnia21 stycznia 2014 r., I ACa 663/13).
W świetle obowiązującego w dacie zaistnienia szkody (tj. w dniu 9 września 2005r.)art. 442 § 1 k.c.roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział sięo szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Stosownie do§ 2powołanego przepisu jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Art. 442 k.c.został uchylony ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r., jednocześnie został wprowadzony dokodeksu cywilnegoart.art. 4421k.c.Przy czym, w myśl art. 2 powołanej ustawy nowelizującej,art. 4421k.c.ma zastosowanie do roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nowelizującejkodeks cywilny, a w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych. Kwestie intertemporalne wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 04.12.09 r., sygn. akt III CZP 97/09, OSN 2010, Nr 6, poz. 88, czy w wyroku z dnia 08.10.14 r., sygn. akt II CSK 745/13.
Nowelizacja nastąpiła w trakcie biegu terminu przedawnienia roszczenia objętego pozwem. Zastosowanie znajdują więc aktualne przepisy.
W myślart. 4421§ 1 k.c.roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zgodnie z§ 2powołanego przepisu jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodziei o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
W razie braku prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym sąd w sprawie cywilnej może samodzielnie ustalić popełnienie przestępstwa jako przesłankę zastosowania terminu przedawnienia określonego wart. 4421§ 2 k.c., wymaga to jednak dokonania własnych ustaleń dotyczących istnienia znamion przestępstwa, według zasad przewidzianych w prawie karnym. Na potrzeby postępowania cywilnego w sprawieo odszkodowanie dopuszczalne jest ustalenie na podstawie całokształtu okoliczności sprawy podmiotowych znamion przestępstwa nawet wtedy, gdy sprawca czynu nie został zidentyfikowany (wyrok SN z dnia 11 lipca 2014 r., III CSK 193/13, OSNC-ZD 2015/4/55).
Transponując powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należało rozważyć, przy zastosowaniu przepisów prawa karnego, czy zachowanie sprawcy szkody spełniania znamiona przestępstwa.
Kodeks karnyprzewiduje podział przestępstw na zbrodnie i występki (art. 7 k.k.), przy czym kryterium podziału stanowi kara grożąca za popełnienie tego czynu, określona w sankcji przepisu ustawy karnej. Stosownie doart. 1 § 1 k.k.odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. W myśl§ 2 k.k.nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Zgodnie z§ 3 k.k.nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu.
Na gruncie powołanego przepisu jako elementy struktury przestępstwa wskazać należy: czyn, zabronienie czynu pod groźbą kary oraz bezprawność, winę i społeczną szkodliwość czynuw stopniu większym niż znikomy.
Jak wskazano powyżej, w orzecznictwie przyjmuje się, że twierdzenie przez sąd cywilny, że popełnione zostało przestępstwo, wymaga dokonania własnych ustaleń dotyczących istnienia podmiotowych i przedmiotowych znamion przestępstwa, według zasad przewidzianych w prawie karnym. Należy do nich między innymi bezprawność działaniai wina sprawcy szkody. Elementy te podlegają ustaleniu przez sąd cywilny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt III CSK 193/08). Zgodnie zaś zart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.Ta zasada materialno-prawna znajduje odzwierciedlenie w przepisie procesowymart. 232 k.p.c., który z kolei stanowi, iż strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Są to naczelne zasady postępowania dowodowego, które zawsze w postępowaniu sądowym obciążają stronę, która z danego faktu wywodzi dla siebie określone skutki prawne.
Ciężar wykazania okoliczności faktycznych oraz przedstawienia dowodów pozwalających na zrekonstruowanie przez sąd orzekający strony przedmiotoweji podmiotowej czynu sprawcy wypadku z dnia 9 września 2005r. i umożliwiających zakwalifikowanie tego czynu jako przestępstwa, zgodnie z regułą wyrażoną wart. 6 k.c., spoczywał więc na powódce (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I ACa 1555/13).
W analizowanym stanie faktycznym, na podstawie dowodów zaoferowanych przez stronę powodową, nie sposób w ogóle rozważać czy doszło do przestępstwa, a tym samym – czy możliwe jest zastosowanie dłuższego, dwudziestoletniego okresu przedawnienia, przewidzianego wart. 4421§ 2 k.c.Powódka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie złożyła żadnych wniosków dowodowych dotyczących okoliczności wypadku (również po zamknięciu rozprawy na której oddalone zostały wnioski dowodowe dotyczące wyłącznie skutków zdarzenia, pomimo odroczenia publikacji orzeczenia;nie wnioskowano o otwarcie zamkniętej rozprawy, nie złożono żadnych innych wniosków). Złożone wnioski dowodowe natomiast dotyczyły tylko stanu zdrowia powódki.
Tymczasem w odpowiedzi na pozew podniesiony został zarzut przedawnienia. W rezultacie  pełnomocnik strony powodowej pismem procesowym z dnia 29 grudnia 2017r. wniósło załączenie akt postępowania karnego oraz rozszerzenie tezy dowodowej dla biegłych sądowych z zakresu ortopedii i neurologii na okoliczność ustalenia, czy obrażenia ciała jakich doznała powódka w wypadku z dnia 9 września 2005 roku skutkowały rozstrojem zdrowia powyżej 7 dni, zgodnie z treściąart. 177 §1 k.k.w zw. zart. 157 § 1 k.k.
Zostało jednak ustalone, że akta karne zostały zbrakowane z uwagi na upływ czasu,a jedyna notatka policyjna wskazuje tylko, że postępowanie zostało umorzone z uwagi na brak wniosku o ściganie. Tym samym nie ma możliwości poczynienia jakichkolwiek ustaleń dotyczących przebiegu i przyczyn zdarzenia na podstawie akt karnych. Zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2018 roku strona powodowa została o powyższym poinformowana.W odpowiedzi pełnomocnik powoda wywiódł, iż z notatki policyjnej wnioskować można,że sprawcą wypadku byłW. N. (1). Strona powodowa nie złożyła jakichkolwiek dalszych wniosków dowodowych, nie żądała nawet przesłuchania świadka (kierowcy), czy samej powódki, na okoliczność przyczyn i przebiegu wypadku.
Dlatego podkreślić należy, iż sama okoliczność doznania przez powódkę obrażeń, nie przesądza o wypełnieniu znamion czynu zabronionego. Natomiast z pisma sporządzanego przez asp. szt.Z. W.z Komendy Powiatowej Policji wG.wynika jedynie, wbrew stanowisku strony powodowej, iż w dniu 9 września 2005r. o godz. 04.50w miejscowościJ.gm.B.miał miejsce wypadek drogowy, w którym uczestniczył pojazd markiP.onr rej. (...), kierowany przezW. N. (1). Brak jest określenia przyczyn zdarzenia, jego przebiegu, a tym bardziej – sprawstwa, czy winy.
Jednym ze znamion przestępstwa spowodowania wypadku komunikacyjnego uregulowanego wart. 177 § 1 k.k.jest wprawdzie sprowadzenie co najmniej tzw. średniego uszczerbku na zdrowiu, tj. naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia inny niż wskazany wart. 156 § 1 k.k., ale jednocześnie trwający dłużej niż 7 dni. Jednak, jak wskazał Sąd Apelacyjny w Łodzi z dnia 8 stycznia 2013 r., I ACa 1270/12, przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego ma charakter skutkowy, konieczne więc jest ustalenie, że pomiędzy stwierdzonym naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchua zaistniałym wypadkiem zachodzi związek przyczynowy. Sąd winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia przebiegu zdarzenia i dokonać oceny, czyw okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy można przyjąć, że zachowanie kierującego pojazdem wypełnia przedmiotowe znamiona czynu zabronionego zart. 177 k.k., czy doszło do naruszenia przez niego zasad bezpieczeństwa w ruchu, jakich. Następnie konieczne jest rozważenie wszystkich okoliczności jego popełnienia i analiza, czy przy uwzględnieniu jedynie kryteriów obiektywnych, można przyjąć, iż działanie sprawcy (kierowcy) było w tych okolicznościach zawinione. Dopiero wówczas możliwa będzie ocena zarzutu przedawnienia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1270/12).
Uwzględniając powyższe, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można wyprowadzić wniosku, iż źródłem wywodzonego w pozwie roszczenia jest czyn wypełniający znamiona przestępstwa (niekoniecznie stypizowanego wart. 177 § 1 k.k.),co z kolei implikuje konieczność przyjęcia, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma możliwości zastosowania 20-letniego terminu przedawnienia.
Zważywszy na datę przedmiotowego zdarzenia, tj. 9 września 2005 roku oraz mający zastosowanie dla roszczenia powódki termin przedawnienia przewidziany wart. 442 1 § 1 k.c., uległo ono przedawnieniu najpóźniej z dniem 9 września 2015 r. Powódka zgłosiła swoje roszczenie pozwanemu dopiero w listopadzie 2015r., a zatem już po upływie terminu przedawnienia.
Wniesienie powództwa w dniu 25 października 2017r. należało uznać za dokonane po upływie terminu przedawnienia. Z tych względów powództwo podlegało oddaleniu.
Podstawę prawną orzeczenia o kosztach procesu stanowiart. 102 k.p.c.
W odniesieniu do zasady słuszności zawartej wart. 102 k.p.c.określone zostały przesłanki, których zaistnienie warunkuje możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią kosztów albo nieobciążania jej w ogóle tymi kosztami. Obejmują one wystąpienie w sprawie wypadków szczególnie uzasadnionych, które powodują, że zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa jako okoliczności brane pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowania dyspozycji omawianego przepisu wskazuje się na te związane z samym przebiegiem postępowania, jak przedawnienie roszczenia, charakter dochodzonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, okoliczność, iż strona przegrywająca znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu, ale także leżące poza procesem, dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2011 r., I CZ 13/11, wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 1972 roku, I PR 423/72, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., I CZ 183/12).
Sąd odstępując od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu miał na uwadze trudną sytuację życiową, zdrowotną oraz finansową powódki, a także charakter sprawy, która dotyczyła wyrównania szkody. Powódka składając pozew mogła być przekonana o słuszności swoich żądań. Przyczyną oddalenia powództwa nie jest jego bezzasadność, a przedawnienie roszczenia. Sąd uznał, że sytuacja, w jakiej znalazła się powódka daje podstawę do uznania, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególny wypadek uzasadniający nie obciążanie strony przegrywającej kosztami procesu. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż pozwany, korzysta ze stałej obsługi prawnej i w związkuz tym nie poniósł odrębnych nakładów na prowadzenie procesu.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. powódki.