Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1988/17
Data wyroku: 2018-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Bober, Daria Stanek, Lucyna Ramlo
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III AUa 1988/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Daria Stanek

Sędziowie:

SSA Lucyna Ramlo (spr.)
SSA Michał Bober

Protokolant:

st. sekr. sądowy Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. w Gdańsku
sprawyE. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o rekompensatę
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt V U 442/17

I
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie;

II
odstępuje od obciążania ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego za II instancję.

SSA Lucyna Ramlo SSA Daria Stanek SSA Michał Bober
Sygn. akt III AUa 1988/17

UZASADNIENIE
UbezpieczonyE. W.wniósł odwołanie od decyzji z dnia28.07.2016 r., przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego i odmawiającej jednocześnie prawa do rekompensaty przyznawanejw trybie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2009 r. o emeryturach pomostowych.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony podniósł, że ubiegał się o wcześniejszą emeryturę w związku z pracą w warunkach szczególnych, której nie otrzymał mimo przepracowania 15 lat w warunkach szczególnych.
Pozwany organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracyw warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz dnia 27 października 2016 r. oddalił odwołanieE. W.od decyzji ZUS Oddział wS.z dnia 28 lipca 2016 r. odmawiającej prawa do rekompensaty (pkt I wyroku) i nie obciążył ubezpieczonego kosztami procesu (pkt II), sygn. akt V U 628/16.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyE. W.,urodzony (...), złożył w dniu 05.07.2016 r. wniosek o emeryturę, wskazując jednocześnie, że domaga się także rekompensaty przyznawanej na podstawieustawy o emeryturach pomostowych. Ubezpieczony nie udokumentował 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Decyzją z dnia 28.06.2013 r. ubezpieczonemu odmówiono prawa do emerytury przyznanej na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, ponieważ nie udowodnił 15 lat pracyw szczególnych warunkach.
Ubezpieczony zaskarżył przedmiotową decyzję.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 09.10.2013 r., sygn. akt VU 1116/13 Sąd Okręgowy w Słupsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.
Zaskarżoną decyzją z dnia 28.07.2016 r., organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego, odmawiając jednocześnie prawa do rekompensaty przyznawanej w trybie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2009 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy ubezpieczony spełnia warunki niezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, o której mowa wart. 21 ustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. nr 237, poz.1656 ze zm.).
Przepis ten określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty czyli - zgodniez definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy - do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury - z tytułu pracy w szczególnychlub z tytułu pracy o szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawado emerytury pomostowej (z powodu niespełnienia warunków ustawowych do nabycia tego prawa).
Z przepisu art. 21 ust. 1 powołanej ustawy wynika, iż rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszącyco najmniej 15 lat. Z kolei w myśl przepisu art. 21 ust. 2 ustawy rekompensata nie przysługuje osobie, która była prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawyo emeryturach i rentach z FUS. Ustęp 1 komentowanego artykułu obejmuje zatem katalog przesłanek pozytywnych warunkujących nabycie prawa do rekompensaty; natomiast ust. 2 wprowadza przesłankę negatywną wykluczającą możliwość nabycia rekompensatyprzez ubezpieczonego.
Przesłankę pozytywną oceniać należy przy tym w kontekście wymogów legitymowania się co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach rentach z FUS. Chodzi w tym wypadkuo pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c cytowanej ustawy. Jednocześnie komentowany przepis w ust. 2 wyraźnie zastrzega, że prawo do rekompensaty nie przysługuje osobom, które nabyły prawo do emerytury przyznawanej na zasadach wynikającychz powołanej ustawy (por. B. Gudowska (red.), K. Ślebzak Ustawa o emeryturach pomostowych. Komentarz C.H.Beck, wydanie 1, 2013 r.)
Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny, przedmiotowa rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed 1 stycznia 1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Jest zatem uzasadnione, że ustawa obejmuje wyłącznie pracowników, którzyprzed 1 stycznia 1999 r. wykonywali pracę w szczególnych warunkach lub pracęo szczególnym charakterze, gdyż tylko tym pracownikom takie prawo do wcześniejszej emerytury mogło przysługiwać. Osoby, które nie legitymują się co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie mogływ sposób uzasadniony oczekiwać, że nabędą prawo do rekompensaty. Takie oczekiwanie nie miało bowiem podstawy we wcześniej obowiązującym stanie prawnym ( por. uzasadnieniedo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 listopada 2010 r., K 27/09, OTK-A2010,Nr 9, poz. 109).
Sad Okręgowy, rozpoznając odwołanie ubezpieczonego wskazał, że nie budzi żadnych wątpliwości, iż ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a zatem nie spełnił przesłanki z art. 21 ust. 1 ustawy. Nawet gdyby jednak pominąć brak spełnienia tego warunku przez ubezpieczonego, to i tak brak było podstaw do przyznania ubezpieczonemu prawa do rekompensaty, albowiem niesporne było między stronami to,że ubezpieczony jest uprawniony od 1.07.2016 r. do emerytury wypłacanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 7.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Okręgowy w sprawie V U 628/16 na mocyart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Wyrok Sądu I instancji zaskarżył apelacją ubezpieczonyE. W., który twierdził, że posiada ponad 17 lat stażu pracy w warunkach szczególnych. Wyjaśniał, iż Sąd Okręgowy w Słupsku, rozpoznając jego odwołanie od decyzji odmawiającej prawado emerytury (sygn. akt V U 1116/13), nie zajmował się w ogóle oceną pracy w warunkach szczególnych, albowiem ubezpieczony nie spełniał innego warunku do przyznania świadczenia, mianowicie nie legitymował się okresem składkowym i nieskładkowymw wymiarze 25 lat na dzień 1 stycznia 1999 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 maja 2017 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za II instancję, sygn. aktIII AUa 11/17.
Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację uznał, iż Sąd Okręgowy bezpodstawnie ustalił, że odmowa przyznania prawa do emerytury na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która była poddana kontroli sądowej, przesądza o uznaniu, że ubezpieczony nie przepracował 15 lat w warunkach szczególnych. Sąd nie prowadził dalszego postępowania dowodowego na okoliczność charakteru zatrudnienia w spornym okresie od 16 października 1969 r. do 17 sierpnia 1974 r.i od 4 maja 1977 r. do 31 maja 1990 r., w szczególności nie przesłuchał wnioskowanychprzez ubezpieczonego świadków (dowód: akta sprawy V U 1116/13).
Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz dnia 27 października 2017 r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuE. W.prawo do rekompensaty począwszy od 05 lipca 2016 r. (pkt 1) oraz stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnejdo wydania decyzji (pkt 2), sygn. akt V U 442/17.
Sąd Okręgowy, ponownie rozpoznając sprawę, ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyE. W.w okresie od 16.10.1969 r. do 17.08.1974 r.i od 4.05.1977 r. do 31.05.1990 r. był zatrudniony na stanowisku ładowacza spedytoraw(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.. Podczas zatrudnienia ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy świadczył pracę na stanowisku ładowacza. Czynności, które wykonywał były związane z dystrybucją towarów z magazynów do sklepów. Do obowiązków ubezpieczonego należał przyjazd, pobranie towaru z magazynu, załadunek oraz rozładunek. przyjazd, pobranie towaru z magazynu, załadunek oraz rozładunek.E. W.otrzymywał fakturę z wykazem towaru do załadunku, następnie pobierał go z magazynu i układał towar na samochodzie. Przy rozładunku sprawdzał towar z fakturą. Załadunek i rozładunek odbywały się ręcznie. Towar obejmował asortyment różnego rodzaju i liczył od 5 do 15 ton. Ubezpieczony na podstawie podpisanej umowy o odpowiedzialności materialnej odpowiadał materialnie za powierzony towar.
W opinii biegłego z zakresu BHP wydanej w sprawie z odwołaniaM. R. (1), który pracował razem z ubezpieczonym, wykonując takie same prace, biegły wskazał, że za ciężkie prace uznaje się prace, które związane są z wydatkiem energetycznym większym niż 6300 kj. Średni wydatek energetyczny przy pracach rozładunkowych to20 kj/min. Ubezpieczony podczas zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy świadczył pracę na stanowisku ładowacza. Około kilkunastu minut zajmowały czynności pomocniczo-administracyjne związane z rozliczeniem się z powierzonego towaru.
Razem z ubezpieczonym w(...) Przedsiębiorstwie (...)wS.byli zatrudnieniM. R. (1),R. B. (1),R. Z. (1),H. J.. Świadkowie potwierdzili, że praca ubezpieczonego polegałana wykonywaniu pracy ładowacza ciężkich towarów. Stanowisko to określano jako "spedytor" jedynie z tych względów, że ponosił on materialną odpowiedzialnośćza powierzony towar. Faktycznie praca jego niczym nie różniła się od pracy ładowacza. Pobierając towar z magazynu brał on udział w jego załadunku, zaś dostarczając go do sklepów brał czynny udział w jego rozładunku.
M. R. (1), wykonujący taką sama pracę jak ubezpieczony, uzyskał prawodo wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wS.wyrokiem Sądu Okręgowego w Słupskuz dnia 11.10.2012 r. wydanym w sprawie VU 553/12.
R. Z. (1), któremu(...) Przedsiębiorstwo (...)wS.wystawiło świadectwo pracy w szczególnych warunkach, otrzymał wcześniejszą emeryturę z tego tytułu. Wykonywał on taką samą pracę jak ubezpieczony.
UbezpieczonyE. W.w okresie od 16.10.1969 r. do 17.08.1974 r.i od 4.05.1977 r. do 31.05.1990 r., będąc zatrudnionym na stanowisku ładowacza spedytoraw(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS., faktycznie wykonywał ciężkie prace za- i wyładunkowe.
E. W.wykazał zatrudnienie w warunkach szczególnych w wymiarze 17 lat, 10 miesięcy i 27 dni.
Przechodząc do rozważań merytorycznych Sąd I instancji wskazał, że zgodniezart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych(Dz. U. 2015.965) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentachz FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnegoprzez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze.
W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawopo osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Artykuł 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychformułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,
2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterzew rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą wart. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentachz FUS.
W literaturze podkreśla się, że wykładnia przepisuart. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowychnie może prowadzić do absurdalnego wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emeryturyz FUS. Skoro zgodnie zart. 23 ustawy o emeryturach pomostowychrekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany wart. 21 ust. 2 ustawyo emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawado emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym również należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r.
Sąd Okręgowy wskazał, że analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, iż świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracyza wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że odwołujący się nie nabył prawado emerytury pomostowej ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnymw związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Sąd I instancji przytoczył, że stosownie do treściart. 32 ust. 2 ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U.z 2016.887 - j.t. ze zm.), za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia orazo znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznejze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.
Z koleiart. 32 ust. 4stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawierozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz.43 ze. zm.).
Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienionew § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawado świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
W sprawie bezsporne jest, iż ubezpieczony nie nabył prawa do emeryturyna podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem na dzień 1.01.1999 r. nie posiadał okresów składkowych i nieskładkowym w wymiarze 25 lat.
Nie posiadał również uprawnień do emerytury pomostowej, gdyż nie pracowałw warunkach szczególnych ani w szczególnym charakterze po 31 grudnia 2008 r.
Sąd Okręgowy uznał, ze skoro zatemE. W.wykazał, iż pracowałw warunkach szczególnych przez wymagany prawem okres 15 lat, przy ustaleniu,że nie nabył prawa ani do emerytury w obniżonym wieku z ustawy o emeryturach i rentachz FUS, ani też do emerytury pomostowej, spełnił warunki do nabycia prawa do rekompensaty.
W załączniku A dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43) w dziale VIII pkt 1 ciężkie prace wymienione zostały załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie.
Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2009 roku, PK194/08, wyrażającego pogląd iż dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy dla Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę doniosły był zatem zakres powierzonych ubezpieczonemu obowiązków.
Powyżej wskazana okoliczność została udokumentowana przez ubezpieczonego dokumentami znajdującymi się w aktach osobowych, nadto fakt zatrudnieniaE. W.przy ciężkich pracach załadunkowych zgodnie potwierdzili także świadkowieM. R. (1),R. B. (1),R. Z. (1)iH. J. (2). Sąd dał w pełni wiarę powyższym zeznaniom świadków, uznając je za wewnętrznie spójnei pozostające we wzajemnej korelacji. Odnosi się to zarówno do rodzaju stanowiska,jak i rodzaju wykonywanej pracy. Świadkowie byli osobami, które miały bezpośredni kontakt z ubezpieczonym w trakcie świadczenia przez niego pracy w przedmiotowym zakładzie pracy, zorientowane zatem były w materii będącej przedmiotem ich zeznań.
Sąd I instancji miał na uwadze również okoliczność, iżM. R. (1), wykonujący taką sama pracę jak ubezpieczony, uzyskał prawo do wcześniejszej emeryturyz tytułu zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wS.wyrokiem Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 11.10.2012 r. wydanym w sprawie VU 553/12. NatomiastR. Z. (1), któremu(...) Przedsiębiorstwo (...)wS.wystawiło świadectwo pracy w szczególnych warunkach, otrzymał wcześniejszą emeryturę z tego tytułu. Wykonywał on taką samą pracęjak ubezpieczony.
W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy, uznając odwołanie za uzasadnione, w oparciuoart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawodo rekompensaty od dnia złożenia wniosku, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Sąd Okręgowy nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie prawa do świadczenia. Ustalenie, czy ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych, wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd. Z tych przyczyn nie można przypisać organowi rentowemu odpowiedzialności za nieprzyznanie świadczenia emerytalnego. Mając na uwadze dyspozycję art. 118 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentachz FUS Sąd Okręgowy nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie prawa do świadczenia.
Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całościi zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego - art. 21 ust. l ustawy z 19.12.2009 r. o emeryturach pomostowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,
- naruszenie prawa materialnego - § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze przez błędną jego wykładnię i uznanie, iż praca ubezpieczonego w okresie od 16 października 1969 r. do 17 sierpnia 1974 r. i od 4 maja1977 r. do 31 maja 1990 r. w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.była pracą w warunkach szczególnych.
Mając na uwadze powyższe, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa prawnego za obie instancje wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że ubezpieczony nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Decyzją pozwanego z dnia 28.06.2013 r. ubezpieczonemu odmówiono prawa do emerytury przyznawanej na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, ponieważ nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony zaskarżył przedmiotową decyzję. Prawomocnym wyrokiem z dnia 09.10.2013 r., sygn. aktV U 1116/13, Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Ponadto, w ocenie organu rentowego zeznania świadkówR. Z.,H. J.,M. R.,R. B.były niespójne i lakoniczne, świadkowie nie pamiętali dokładnie, kiedy pracowali z ubezpieczonym ani nie byli w stanie precyzyjnie określić, jakie dokładnie prace ubezpieczony wykonywał podczas zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS..
W odpowiedzi na apelację ubezpieczony wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy ubezpieczony spełnia warunki niezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, o której mowa wart. 21 ustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. nr 237, poz.1656 ze zm.), zgodniez którym rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat, przy czym rekompensata nie przysługuje osobie, która była prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy ocenił zgromadzony materiał dowodowy w sposób dowolny, a nie swobodny, naruszając tym samymart. 233 § 1 k.p.c.Dokonanie przez Sąd I instancji wadliwych ustaleń faktycznych skutkowało zaś naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Zauważyć należy, że podniesione w apelacji zarzuty dotyczą jedynie naruszenia prawa materialnego. Dopiero z uzasadnienia środka odwoławczego wynika, że zarzuty te w istocie odnoszą się do błędnego zastosowania wskazanych przepisów w konsekwencji nieprawidłowych ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, co nie znalazło jednak odzwierciedlenia w konkretnych zastrzeżeniach pozwanego co do oceny materiału dowodowego przez Sąd Okręgowy. Niemniej jednak, kognicja sądu drugiej instancji obejmuje rozpoznanie sprawy w taki sposób, w jaki mógł i powinien rozpoznać sprawę sąd pierwszej instancji, dlatego sąd ten nie może poprzestać jedynie na zbadaniu zarzutów apelacyjnych, lecz powinien poczynić własne ustalenia i ocenić je przez zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2013 r., I UK 555/12, LEX nr 1383249).
Stwierdzić należy, że - wbrew ocenie Sądu I instancji - zeznania przesłuchanychw sprawie świadków - nie były zgodne i nie pozwalały na dokonanie ustalenia, zgodniez którym praca ubezpieczonego w spornym okresie faktycznie niczym nie różniła się od pracy ładowacza, a stanowisko określono jako „spedytor” jedynie z powodu ponoszeniaprzez wnioskodawcę odpowiedzialności materialnej za powierzony towar. W taki sposób zeznawał świadekH. J. (2), który pracował bezpośrednio z ubezpieczonym, jako kierowca samochodu ciężarowego i który wskazywał, że czynności spedycyjne miały zajmować wnioskodawcy jedynie 2-3 % czasu pracy. Zeznania te nie korelują jednakz twierdzeniami pozostałych świadków.
R. Z. (1)potwierdził co prawda wykonywanie przezE. W.ciężkich prac załadunkowych i wyładunkowych, niemniej jednak opisany przez niego charakter pracy i zakres obowiązków wnioskodawcy nie pozwalają na przyjęcie, tak jak wskazywałH. J. (2), jakoby ubezpieczony wykonywał tego rodzaju czynności niemal w całym wymiarze czasu pracy. Należy zwrócić uwagę, że świadekR. Z. (1)wykonywał obowiązki na stanowisku spedytora przez ok. 20 lat zatrudnienia,a zatem dobrze znał specyfikę tej pracy w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.. Wskazał on, że spedytor, poza obowiązkami związanymi ze spedycją, wykonywał również obowiązki ładowacza. Niemniej jednak, czynności spedycyjne - sprawdzenie towaru i wypełnienie dokumentów, takich jak faktury towaru, kwity zdawczo - odbiorcze, listy przewozowe, niekiedy również dokumenty szkodowe, zajmowały ok. dwóch godzin. Świadek stwierdził, że obowiązków związanych z pracą spedytora było bardzo dużo. Takżeprzy przyjmowaniu wagonów spedytor musiał wykonać dużo czynności typowo spedycyjnych. Spedytor musiał zdjąć plomby, sprawdzić zawartość wagonów, czy towar się zgadza. Dopiero gdy wykonał te wszystkie czynności, mógł pomagać w rozładunku.
Z zeznań świadkaR. B. (1)nie wynika, w jakim zakresie ubezpieczony zajmował się czynnościami spedycyjnymi, a w jakim - załadunkiem i wyładunkiem towarów.
Natomiast świadekM. R. (1)początkowo w ogóle nie potwierdził,aby wnioskodawca brał udział w załadunku i rozładunku towarów. Stwierdził on, żeE. W.był spedytorem transportowym, był tak zwanym kierownikiem. Przyjmował wagony, jedynie nadzorował czynności. Z tego, co kojarzył świadek, ubezpieczony przez cały okres zatrudnienia wykonywał ten sam rodzaj pracy, choć przyznał, że początków nie pamięta.M. R. (1)podał nadto, że on sam, zatrudniony jako ładowacz spedytor, zajmował się załadunkiem i rozładunkiem, a także rozliczeniem towarów. W toku kolejnego przesłuchania, świadek - ewidentnie zasugerowany treścią pytań Sądu - złożył odmienne zeznania, stwierdzając tym razem, że ubezpieczony wykonywał taki sam rodzaj pracy, jak on. Był spedytorem, w zależności od rodzaju towarów brał udział w rozładunku wagonówlub nie. Gdy spedytor nie brał udziału w rozładunku, liczył towar, czyli nadzorował pracę ładowaczy. Podpisanie dokumentacji związanej z wydaniem towaru zajmowało, w ocenie świadka, ok. 10 min., może były to nawet sekundy. W ocenie Sądu Apelacyjnego wewnętrzna niespójność zeznań złożonych przezM. R. (1), nie pozwala na uznanie ichza szczere i rzetelne. Dowód z przedmiotowych zeznań nie może zatem stanowić podstawy do dokonywania na jego podstawie wiarygodnych ustaleń faktycznych.
Również zeznania świadkaS. M., który wskazywał,iż ubezpieczony jeździł z nim jako konwojent i zajmował się rozliczaniem towaru,ze względu na ich lapidarność i przyznanie przez świadka w toku przesłuchania, że z uwagi na głuchotę nie słyszy pytań i nic nie rozumie, nie stanowią miarodajnego materiałudla czynienia ustaleń faktycznych w sprawie.
Sam ubezpieczony w toku przesłuchania uzupełniającego przed Sądem Apelacyjnym wskazał, że każdy samochód transportujący towary do sklepów obsługiwany byłprzez trzyosobową brygadę składającą się z kierowcy, ładowacza i konwojenta (spedytora). W ciągu dnia pracy ich brygada rozwoziła towary nawet do 50 sklepów na terenie województwa. Ubezpieczony najczęściej pracował na terenieS., dostarczał także towar do takich miejscowości, jakL.,U.,B.czyS.. Przemieszczanie się pomiędzy kolejnymi sklepami wS.trwało po kilka minut. PoS.odbywano dziennie 3-4 kursy. Gdy kurs odbywał się np. doL., przy czym dziennie odbywano dwa takie kursy ze względu na ograniczoną ładowność samochodu, trasa w jedną stronę trwałaok. 1 godziny. Transport odbywał się samochodami ciężarowymi o ciężarze całkowitym przekraczającym 3,5 t. Ubezpieczony nie był nigdy kierowcą takiego pojazdu.Do obowiązków ubezpieczonego należało pobranie rano od dyspozytora faktur, przekazanie ładowaczowi towaru z magazynu na samochód i wydawanie towaru z samochodu ładowaczowi, który zanosił go do sklepu. Towary, w których transporcie brał udział wnioskodawca były towarami ciężkimi. Produkty spożywcze pakowane były w workio wadze od 30 do 50 kg, czasami więcej. Transportowano też sprzęt gospodarstwa domowego, taki jak lodówki czy pralki. Po zakończeniu rozładunku wnioskodawca wypełniał dokumentację spedycyjną, uzyskiwał od obsługi danego sklepu wymagane podpisy itp. Ubezpieczony zeznał, że równolegle wykonywał także obowiązki spedytora wagonowego. W tym zakresie, przyjmował towar na samochód z wagonu i jechałdo magazynu, aby go rozładować. Rozładunek wagonów odbywał się zazwyczaj w porze nocnej, wagony podstawiano na godzinę 19:00. Sąd odwoławczy nie dał wiary wnioskodawcy w zakresie, w jakim twierdził on, że pracę wykonywał stale w wymiarze znacznie przekraczającym normy czasu pracy, tj. - jak wskazał - po 16, 18, a nawet 20 godzin dziennie. Przeczą temu zarówno zasady doświadczenia życiowego, jak i dane wynikające z kart wynagrodzeń z lat 1978 - 1990 (k. 45 - 54 akt ZUS).
W świetle powyższego, jak już wyżej wskazano, ocenę Sądu Okręgowego, nie popartą zresztą żadną pogłębiona analizą, jakoby zeznania świadków były spójne, uznać należy za wadliwą.
Podkreślić dodatkowo należy, co uszło uwadze Sądu I instancji, który dopuścił dowód z akt sprawy V U 553/12 Sądu Okręgowego w Słupsku (w przedmiocie prawaM. R. (1)do emerytury), że - jak wynika z zeznań świadków złożonych w tej sprawie -E. W.- w odróżnieniu odM. R. (1)zatrudnionego jako konwojent - ładowacz - pracował jako spedytor. Na okoliczność tę wskazali zgodnieJ. C.iJ. Ł., stwierdzając, że w zakładzie pracy było dwóch spedytorów, a jednym z nich był właśnieE. W.(k. 19 akt sprawy V U 553/12).
Z dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych wnioskodawcy wynika natomiast, że został on zatrudniony w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.najpierw na stanowisku ładowacza spedycyjnego (k. 11). Z dniem 1 września 1970 r. został przeniesiony na stanowisko przodownika spedycji. Po odbyciu służby wojskowej w okresie od 2 maja 1972 r. do 4 maja 1974 r. wnioskodawca wrócił do pracy na stanowisko spedytora ładowacza (k. 21). Umowa o pracę na okres próbny z 4 maja 1977 r. wskazuje stanowisko ładowacza (k. 27), tak samo jak umowa o pracę z 18 maja 1977 r. (k. 28). Z dniem10 czerwca 1977 r. wnioskodawca został przeniesiony na stanowisko spedytora (k. 29). Treść wystawionych ubezpieczonemu świadectw pracy nie w pełni koresponduje, jeśli chodzio nazewnictwo stanowisk pracy, z umowami o pracę i angażami wnioskodawcy.W świadectwie pracy z dnia 25 marca 1977 r. zakład pracy poświadczył, żeE. W.od 16 października 1969 r. do 17 sierpnia 1974 r. zatrudniony byłna stanowisko spedytora (k. 1). Natomiast w świadectwie pracy z dnia 31 lipca 1990 r. wskazano, że ubezpieczony od 4 maja 1977 r. do 31 maja 1990 r. zajmował stanowiska ładowacza i spedytora wagonowego. Ze świadectwa tego wynika, że ubezpieczonemu wypłacano dodatek brygadzistowski (k. 3). W kartach wynagrodzeń wnioskodawcy widnieją nazwy stanowiska spedytora i spedytora wagonowego (k. 45 - 54 akt ZUS). Rozbieżnościw nazewnictwie stanowiska pracy wnioskodawcy w tych samych okresach, wynikającez porównania umów o pracę czy angaży ze świadectwami pracy oraz kartami wynagrodzeń, uzasadniały dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie przede wszystkim w oparciuo zeznania świadków.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. omówione powyżej zaznania świadków i ubezpieczonego, jak również akta osobowe wnioskodawcy, załączone do akt sprawy, Sąd Apelacyjny ustalił, że w spornych okresach zatrudnieniaod 16 października 1969 r. do 17 sierpnia 1974 r. i od 4 maja 1977 r. do 31 maja 1990 r.w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.ubezpieczony, będąc formalnie zatrudnionym na stanowiskach: ładowacza, ładowacza spedycyjnego, spedytora, spedytora wagonowego, łączył wykonywanie ciężkich prac załadunkowych i wyładunkowych oraz czynności spedycyjnych.
Podkreślić należy, co ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że niezbędną cechą pozwalającą na uznanie danego zatrudnienia za wykonywanew szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, było zawężenie zakresu okresów szczególnych tylko do tych, w których praca w warunkach szczególnych była faktycznie wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. A zatem, tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względuna bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowialub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329). Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r., (I UK 393/10, LEXnr 950426), wskazując, iż: „Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jedenz rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.”.
Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Stanowisko takie wyraził również Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. (II UK 306/07, OSNP 2009/21-22/290) oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. (I UK 181/13, LEX nr 1467148).
Mając na uwadze realia niniejszej sprawy warto również zwrócić uwagęna uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2014 r. (sygn. akt II UK 537/13, LEX nr 1521351), w którym Sąd ten podkreślił, że pewna trudność interpretacyjna może powstać wówczas, gdy określenie pracy, jako wykonywanej w warunkach szczególnych nie dotyczy czynności jednorodzajowych, lecz praca wskazana w wykazie jest kompilacją różnych czynności. Może ona polegać na równoczesnym wykonywaniu prac stanowiących integralną część większej całości, dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję wykazu pracy w szczególnych warunkach. Wtedy warunek pełnego wymiaru czasu przewidzianydla tej pracy jest spełniony, gdy wszystkie czynności - łącznie wypełniając w całości pełny wymiaru czasu pracy - podlegają choćby zbliżonemu narażeniu na szkodliwe, uciążliwelub wymagające wysokiej sprawności warunki. Możliwe jest także łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów pracy w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadkudo czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace - wszystkie łącznie lub każda z osobna - odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem są wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2012 r., II UK 103/11, niepubl. i z dnia 24 stycznia 2013 r., III UK 47/12, niepubl.). Jeżeli zaś pracyw szczególnych warunkach towarzyszą inne czynności pracownicze, Sąd Najwyższyw wyrokach z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07 (niepubl.), z dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09 (niepubl.) oraz z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08 (niepubl.) stwierdził, że warunek pełnego zatrudnienia należy odnosić tylko do tych czynności, które wykonywane sąw warunkach bezpośrednio narażających na czynniki szkodliwe dla zdrowia i uwzględniaćw wymiarze czasu pracy tylko te inne czynności, które są ściśle związane z pracąw szczególnych warunkach, stanowiąc integralną część tej pracy albo są wykonywane incydentalnie, w rozmiarze nieznaczącym dla wymiaru pracy w warunkach szczególnych.
Sąd Apelacyjny nie kwestionuje, że wnioskodawca w spornych okresach wykonywał prace w warunkach szczególnych. Niewątpliwie wykonywał zatrudnienie, o którym mowaw Wykazie A, dział VIII, poz. 1 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowew transporcie. Dla oceny, czy prace wykonywane przez ubezpieczonego w spornym okresie zatrudnienia istotnie można zaliczyć do ciężkich prac za- i wyładunkowych pomocniczo sięgnąć należy do rozporządzenia Ministrów Pracy i Opieki Społecznej oraz Zdrowia z dnia1 kwietnia 1953 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych przy ręcznym dźwiganiu i przenoszeniu ciężarów (Dz. U. Nr 22, poz.89) obowiązującegodo 31 grudnia 2001 r. Rozporządzenie powyższe określały normy dopuszczalnego ciężaru przy transporcie ręcznym do 50 kg, gdy praca ma charakter dorywczy i odległość przenoszenia nie przekracza 25 m, 45 kg, gdy praca ma charakter dorywczy, a odległość przenoszenia przekracza 25 m a 40 kg, gdy praca ma charakter stały, a odległość przenoszenia wynosi od 25 m do 75 m.
Nie przecząc zatem, że część prac wykonywanych przez ubezpieczonego w(...) Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.miało charakter prac w warunkach szczególnych, podkreślić należy, że - jak wykazało postępowanie dowodowe - wnioskodawca stale wykonywał również inne czynności pozbawione przedmiotowego charakteru,a mianowicie czynności spedycyjne, ponadto - z czasu pracy w warunkach szczególnych należy odliczyć czas dojazdu do kolejnych miejsc rozładunku towaru, jako że ubezpieczony nie kierował samochodem ciężarowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej3,5 t. Jak już wyżej wskazano, Sąd Apelacyjny nie dał wiary, że ubezpieczony stalei w znacznym zakresie przekraczał normy czasu pracy, pracując systematycznie po 16do 20 godzin na dobę, czego nie potwierdzają dane o liczbie przepracowanych w miesiącu godzin wynikające z kart wynagrodzeń wnioskodawcy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że - pomimo wykonywania prac nie podlegających kwalifikacji jako zatrudnieniew warunkach szczególnych - ciężkie prace załadunkowe i załadunkowe ubezpieczony wykonywał jednak w wymiarze odpowiadającym pełnemu normatywnemu czasowi pracy,tj. przez 8 godzin dziennie. Przypomnieć można, że wykonywanie pracy zaliczanejdo katalogu prac w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku jest niezbędną przesłanką uznania danego zatrudnienia za szczególne.
W tym stanie rzeczy uznać należy, żeE. W.nie wykazał 15-letniego okresu zatrudnienia - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - w warunkach szczególnych.
Błędne przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że wnioskodawca wykonywał pracęw szczególnych warunkach przez ponad 15 lat, czyni zasadnym podniesiony w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego tj.art. 21 ustawy o emeryturach pomostowychw związkuz§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W konsekwencji nie uprawnionym było przyznanie ubezpieczonemu prawado rekompensaty.
Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocyart. 386 § 1 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
W pkt 2 sentencji Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążania ubezpieczonego kosztami zastępstwa prawnego za II instancję w oparciu oart. 102 k.p.c.Przepis ten pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.).W ocenie Sądu odwoławczego sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, która- na co wskazuje najpierw uchylenie wyroku Sądu I instancji, a następnie - po ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięcie sprawy przez ten Sąd - zmiana kolejnego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego - okazała się zawiła, zwłaszcza w sferze ustaleń faktycznych.
SSA Lucyna Ramlo SSA Daria Stanek SSA Michał Bober