Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 926/17
Data wyroku: 2018-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Wójtowicz, Joanna Kurpierz, Elżbieta Karpeta
Słowa kluczowe: Weksel
Podstawa prawna: art. 10 Prawa wekslowego

Sygn. akt I ACa 926/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Piotr Wójtowicz

Sędziowie :

SA Joanna Kurpierz
SA Elżbieta Karpeta (spr.)

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2018 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaP. W.
przeciwkoA. C.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt II C 952/16,

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powódki 8 100 (osiem tysięcy sto) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Elżbieta Karpeta  SSA Piotr Wójtowicz   SSA Joanna Kurpierz
Sygn. akt I ACa 926/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany dnia 20 lipca 2016r w sprawie sygn. akt II Nc 444/16, którym zasądził z weksla od pozwanegoA. C.na rzeczP. W.kwotę 472 561,64 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 lipca 2016r. i koszty procesu w wysokości 16 725 zł.
Ustalił Sąd Okręgowy, że powódkaP. W.zawarła w dniu 9 października 2015r. umowę pożyczki, na mocy której powódka jako pożyczkodawca udzieliła pozwanemuA. C.jako pożyczkobiorcy pożyczkę w kwocie 450.000,00 złotych. Strony jednocześnie ustaliły wysokość odsetek na 10 % w skali roku. Spłata pożyczki nastąpić miała do dnia 9 kwietnia 2016 roku. Prawnym zabezpieczeniem zwrotu udzielonej pożyczki wraz z odsetkami stanowił weksel in blanco z wystawienia pozwanego.
W związku z brakiem spłaty pożyczki przez pozwanego powódka wypełniła weksel na sumę 472.561,64 złotych, na którą to kwotę składała się należność główna w wysokości 450.000,- złotych oraz odsetki w kwocie 22.561,64 zł. Weksel opatrzony został datą płatności na dzień 9 października 2015r.
Sąd Okręgowy przedstawił następujące rozważania.
Podstawę prawną dochodzonych roszczeń stanowiło zobowiązanie wekslowe. Powódka była bowiem w posiadaniu weksla własnego wystawionego przez pozwanegoA. C.. Bezspornym jest, iż weksel ten w chwili jego wystawienia był wekslem niezupełnym (in blanco). Weksel in blanco jest wekslem własnym, w którym wystawca przyrzeka bezwarunkowo zapłatę określonej sumy pieniężnej na rzecz posiadacza weksla. Odpowiedzialność z weksla in blanco opiera się na treści weksla. Weksel ma tę właściwość, że umieszczenie na nim podpisu stanowi podstawę i przyczynę zobowiązania wekslowego osoby, od której podpis pochodzi. Skutki prawne wystawienia weksla powstają z mocy podpisania dokumentu i dla dłużnika wekslowego zobowiązanie wekslowe odrywa się od causae, która doprowadziła do podpisu i staje się zobowiązaniem abstrakcyjnym. Abstrakcyjność weksla oznacza, że każdy jego posiadacz może na jego podstawie wytoczyć powództwo przeciwko zobowiązanym z weksla, chociaż np. z większością z nich nigdy się nie stykał ani nie zawierał żadnej transakcji.
Chociaż zobowiązanie z weksla jest – co do zasady zobowiązaniem abstrakcyjnym, to jednak reguła ta doznaje wyłomu w przypadku weksli in blanco, które uznawane są za kauzalne (por. wyrok SN z 18 listopada 1970r., I Pr 407/70, nie publ.). W przypadku zatem sporu pomiędzy wystawcą weksla własnego in blanco i remitentem zobowiązany może podnosić zarówno zarzuty formalne dotyczące treści weksla jak i zarzuty osobiste wynikające ze stosunku podstawowego będącego przyczyną prawną zobowiązania wekslowego. W wypadku sporu pomiędzy remitentem a wystawcą weksla własnego nie mają bowiem zastosowania ograniczenia wynikające zart. 10 i art. 17 Prawa wekslowego, które służą zagwarantowaniu pewności obrotu wekslowego i aktualizują się dopiero w chwili przeniesienia weksla na zasadachprawa wekslowego. W konsekwencji w procesie „wekslowym” (art. 485 § 2 k.p.c.) pozwanemu przysługuje prawo podniesienia zarzutów wynikających ze stosunku podstawowego, co przenosi spór z płaszczyznyprawa wekslowego, na którym oparty był pozew wniesiony w postępowaniu nakazowym, na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego.
Jednak w tej sytuacji, to właśnie pozwany ponosi ciężar dowodu, że roszczenie strony powodowej z tego stosunku nie istnieje (tak zwłaszcza w wyroku SN z 24 czerwca 2005r., V CK 780/04, niepubl., wyrok SN z 15.02.2006 r., IV CSK 15/05, LEX nr 179731). Jeżeli występujący z powództwem o zapłatę jako remitent weksla własnego wystawionego przez pozwanego potwierdzi swe prawo dokumentem o cechach określonych wart. 101 Prawa wekslowego, a pozwany nie udowodni zarzutów tamujących lub niweczących, sąd uwzględni żądanie na podstawieart. 28 ust. 2w zw. zart. 104 ust. 1 Prawa wekslowego(wyrok SN z 18 listopada 1999 r., I CKN 215/98, OSNC 2000/7-8, poz. 128). Jak wskazał Sąd Najwyższy trafne jest zatem zapatrywanie, iż z punktu widzenia rozkładu ciężaru dowodzenia strona powodowa czyni zadość wymaganiom prawa, przedstawiając prawidłowo wypełniony weksel. Natomiast na stronie pozwanej ciąży obowiązek dochowania należytej staranności w wykazaniu zasadności swojego stanowiska dokumentami załączonymi do zarzutów przeciwko nakazowi zapłaty (wyrok SN z 15.02. 2006 r, IV CSK 15/05, LEX nr 179731). Pogląd ten w pełni Sąd Okręgowy podzielił.
Odnosząc tę uwagę do niniejszego postępowania, to na pozwanym ciążył obowiązek udowodnienia, że wskazana na wekslu suma nie jest należna powódce. W treści weksla przedłożonego przez powódkę wymienione zostały osoby: wystawcy i remitenta. Podpis wystawcy nie jest kwestionowany. Wskazana została suma wekslowa oraz data i miejsce płatności. Analiza treści weksla, nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości. Wystawca weksla przyrzeka zapłatę określonej kwoty. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że weksel jest nieważny. Jak już wcześniej zaznaczono, w orzecznictwie panuje utrwalony pogląd, że w stosunku między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega osłabieniu. Bowiem w sytuacji, gdy zobowiązanie wekslowe jest ważne, wystawca może, w braku skutecznych zarzutów wekslowych, podnieść zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na ich podstawie podważać zarówno istnienie, jak i rozmiar zobowiązania wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, który w związku z zarzutami wystawcy podlega badaniu przez sąd oceniający zasadność nakazu zapłaty (por. wyrok SN z 20.06.2008 r., sygn. akt IV CSK 65/08, publ. LEX nr 453032).
Przechodząc zatem do analizy zarzutów zgłoszonych przez pozwanego z tzw. stosunku podstawowego, wskazać należy, że pozwanyA. C.zarzucił, że nigdy nie pożyczał od powódki środków pieniężnych, dokonywał jedynie pozornych umów pożyczek w celu pozyskania źródeł finansowania, a przedłożony do akt dokument w postaci oświadczenia z dnia 9 października 2015 roku został uzyskany przez stronę powodową w drodze podstępu i szantażu.
Zgodnie zart. 720 § 1 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Wyniki przeprowadzonego postepowania dowodowego prowadzą do stanowczego wniosku, iż pozwany nie wykazał by umowa pożyczki z dnia 9 października 2015 roku miała charakter pozornej czynności prawnej.
Reasumując, z weksla wypływa domniemanie istnienia zobowiązania po stronie osoby obowiązanej z weksla. Powoływanie się na brak zobowiązania powinno zostać przez strony sporu wykazane. Zgodnie z przepisemart. 6 k.c., ciężar dowodu obciąża w tym przypadku dłużnika. W przedmiotowej sprawie, pozwany nie wykazał, aby faktycznie zobowiązanie, które zaciągnął było nieważne, czy też nie istniało, względnie wygasło. Weksel gwarancyjny wystawiony przez pozwanego, był zabezpieczeniem wierzytelności, jaka mogła powstać w wyniku nienależytego wykonania jego zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki. Wypełnienie weksla gwarancyjnego doprowadziło do powstania zobowiązania wekslowego pozwanego, które ma charakter samodzielny.
Zgodnie zart. 496 k.p.c.po przeprowadzeniu rozprawy Sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd przy zastosowaniu cytowanego przepisu, utrzymał w całości w stosunku do pozwanegoA. C.w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany w dniu 20 lipca 2016 r. przez Sąd Okręgowy w Katowicach, zgodnie z którym pozwany obowiązany jest zapłacić na rzecz powódki kwotę 472.561,64 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 11 lipca 2016 r. do dnia zapłaty. Roszczenie odsetkowe znajduje uzasadnienie w treściart. 481 k.c.Nadto pozwany obowiązany jest zapłacić na rzecz powódki koszty procesu w kwocie 3.600,- złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego powstałych na skutek rozpoznania sprawy w postępowaniu zwykłym na podstawieart.98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zarzucając błędne ustalenie, że strony łączyła umowa pożyczki o treści opisanej w uzasadnieniu wyroku. Nadto zarzucił naruszenieart. 720 § 1 k.c.w związku zart. 87 i 88 k.c.przez przyjęcie, że umowa pożyczki nie miała charakteru pozornego, a zarzucane w apelacji naruszenieart. 10 Prawa wekslowegomiało polegać na przyjęciu że pozwanemu nie przysługują zarzuty zprawa wekslowegoa jedynie z płaszczyzny prawa cywilnego. Zarzucane naruszenia prawa procesowego, z kolei polegać miały na niesprawdzeniu tożsamości świadków na podstawie dowodu osobistego oraz na niedokładnym wyjaśnieniu sprawy wskutek niestawiennictwa powódki, a także na nieuwzględnieniu wniosku dowodowego pozwanego z treści pełnomocnictwa udzielonego przez powódkę jej ojcu. Pozwany zarzucił również, że nie otrzymał do dnia sporządzenia apelacji płyty CD z nagraniem rozprawy z dnia 30 maja 2017r.
Domagał się pozwany zmiany zaskarżonego wyroku przez uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto w uzupełnieniu apelacji pozwany wniósł o przeprowadzenie dowodu ze stenogramu rozmowy przeprowadzonej zR. W.w dniu 21 kwietnia 2016r. Dowód ten miał wykazać, że nie zaciągał u powódki żadnej pożyczki. Zawnioskowany w piśmie dowód z postanowienia Sądu Okręgowego wK.z dnia 15 grudnia 2017r. w sprawie VI Kp 1255/17 miałby dowieść prawdopodobieństwa dokonania oszustwa, a dowód z odpisu wyroku Sądu Okręgowego wK.z dnia 2 czerwca 2017r. w sprawie I C 1475/16 miał dowodzić wniesienia przez powódkę i jej ojca pozwu przeciwko pozwanemu o naruszenie dóbr osobistych i tego że powództwa te zostały oddalone.
Powódka w odpowiedzi na apelację domagała się jej oddalenia i obciążenia pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Nie były uzasadnione podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego. Przede wszystkim jak wynika z odsłuchania zapisu przebiegu rozprawy z dnia 30 maja 2017r. (protokół rozprawy sporządzony przy użyciu urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk oraz pisemnie) nie został zgłoszony wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z treści pełnomocnictw udzielonych przez powódkęR. W.. Nadto w rozprawie uczestniczył osobiście pozwany i jego pełnomocnik będący radcą prawnym i nie zostało zgłoszone żadne zastrzeżenie w trybieart. 162 k.p.c.Na uchybienia przepisom postępowania zgodnie z treściąart. 162 k.p.c.pozwanemu nie przysługuje zatem prawo powoływania się, skoro nie zostały zgłoszone zastrzeżenia. Dotyczy to również zarzucanego w apelacji uchybienia procesowego polegającego na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z zeznań powódki, jak również zarzucanego niesprawdzenia tożsamości świadków. Na pewno na treść rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie nie ma żadnego wpływu kwestia doręczenia lub jego braku płyty z zapisem protokołu rozprawy.
Odnosząc się do zarzutów poczynienia błędnych ustaleń w zakresie faktu zawarcia i treści umowy pożyczki jak również zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że polskieprawo wekslowe(ustawa z dnia 28 kwietnia 1938 r. Prawo wekslowe - Dz. U. Nr 37, poz. 282) oparte jest na niemieckiej koncepcji zobowiązania wekslowego w myśl, której weksel jest zobowiązaniem formalnym, abstrakcyjnym, oderwanym od swojej przyczyny gospodarczej. Obowiązuje w związku z tym zasada podpisu oznaczająca, że samo podpisanie dokumentu, spełniającego ustawowe wymagania co do formy, zobowiązuje wystawcę i innych dłużników wekslowych. Tak zwany wewnętrzny stosunek nie ma istotnego znaczenia dla powstania zobowiązania wekslowego. Odstępstwa od tej koncepcji można dopatrywać się wart. 10 prawa wekslowegoregulującym weksel in blanco, skoro w tym przepisie mowa jest o "porozumieniu" co do uzupełnienia weksla. Orzecznictwo Sądu Najwyższego już w okresie międzywojennym (por. m. in: OSN I C 273/27, ZO 1928, poz. 37) trafnie stwierdzało, że uświęcona została praktyka wystawiania tzw. weksli gwarancyjnych, polegająca na tym, że zachodzący między stronami stosunek umowny zabezpiecza się doręczeniem weksla in blanco z nadaniem wierzycielowi prawa do jego wypełnienia stosowanie do warunków umowy i wyników obrachunku. Nie ulega żadnej wątpliwości, że wręczenie weksla in blanco stanowi dla wierzyciela dodatkowe zabezpieczenie.
W rozpoznawanej sprawie ustalono, że pozwany wystawił weksel in blanco i wręczył go powódce, podpisując jednocześnie oświadczenie, z którego wynika że pożyczył w dniu 9 października 2015r. i pokwitował odbiór od powódki kwoty 450 000 zł., a kwotę tę wraz z należnymi odsetkami zobowiązał się zwrócić najpóźniej do 9 kwietnia 2016r. W orzecznictwie przyjmuje się, że zobowiązanie wekslowe osoby, która wręczyła weksel nie powstaje w razie wypełnienia weksla in blanco przez jego odbiorcę niezgodnie z otrzymanym upoważnieniem (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r. I CKN 51/98, OSNC z 2000 r. nr 2, poz. 27). Ugruntowanym jest też pogląd, w myśl którego ciężar dowodu, że weksel in blanco wypełniono w sposób sprzeczny z porozumieniem spoczywa na dłużniku wekslowym, który zarzut podniósł. Powódka już w pozwie wyjaśniła sposób obliczenia sumy wekslowej, a zatem uznać należy, iż powódka podała z jakiego tytułu domaga się zapłaty i przedstawiła szczegółowe wyliczenie Zakres rozpoznania sprawy w przypadku postępowania zainicjowanego wniesieniem zarzutów zakreśla właśnie treść zarzutów.
Pozwany przeczył w zarzutach od wydanego nakazu zapłaty, a stanowisko to potrzymał w apelacji, że zawierać miał umowę pożyczki z powódką. Jak wynika z przedstawionej wykładni przepisówprawa wekslowego, ciężar wykazania braku podstaw do wypełnienia przez powódkę weksla in blanco spoczywał na pozwanym i w pełni prawidłowo ocenił Sąd Okręgowy, że pozwany obowiązkowi temu nie sprostał. .Poza zaprzeczaniem istnienia umowy pożyczki pozwany nie przedstawił żadnych dowodów mogących poddawać w wątpliwość istnienie stosunku zobowiązaniowego, który stał się podstawą wypełnienia weksla.
Nie ma zatem podstaw do kwestionowania poprawności ustaleń Sądu Okręgowego, w związku z czym ustalenia te w całości Sąd Apelacyjny przyjmuje jako podstawę faktyczną dochodzonego roszczenia i jako podstawę do badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Prawidłowo został zastosowany przez Sąd Okręgowyart. 10 Prawa wekslowego, bowiem z uwagi na przytoczoną wykładnię przepisówprawa wekslowegoi braku ukierunkowanej na wykazanie swych twierdzeń inicjatywy dowodowej pozwanego nie miał Sąd Okręgowy podstaw do kwestionowania istnienia zobowiązania wekslowego pozwanego. Fakt udzielenia przez powódkę pozwanemu pożyczki wynika z oświadczenia pozwanego sporządzonego na piśmie i dołączonego do pozwu. Oświadczenie to stanowi jednocześnie deklarację wekslową, wskazując na wręczenie przez pozwanego powódce weksla in blanco na zabezpieczenie jej wierzytelności z tytułu udzielonej pożyczki.
Skoro więc apelacja w całości okazała się bezzasadna należało ją oddalić na mocyart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono po myśliart. 98 § 1 i 3w związku zart. 99 k.p.c.obciążając pozwanych przegrywających etap postępowania apelacyjnego kosztami wynagrodzenia pełnomocnika powódki poniesionymi w postępowaniu apelacyjnym.
SSA Elżbieta Karpeta SSA Piotr Wójtowicz SSA Joanna Kurpierz