Sąd Okręgowy w Płocku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 863/12
Data wyroku: 2018-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Szatkowska, Marta Dunajska, Agnieszka Bilkiewicz
Słowa kluczowe: Czyny niedozwolone
Podstawa prawna: art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 10 ust. 1 zd. 2 Ustawy o postępowaniu grupowym
Teza: częściowo uwzględniono powództwo; oddalając je w stosunku do jednego pozwanego. Odpowiedzialność pozwanych z tytułu deliktu władzy publicznej.

Sygn. akt I C 863/12

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 kwietnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Płocku I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodnicząca: SSO Agnieszka Bilkiewicz
SSO Joanna Szatkowska
SSO Marta Dunajska
Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Dymkowska
po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. w Płocku
sprawy z powództwaW. S. (1)reprezentanta grupy w postępowaniu grupowym, w skład której wchodzą:L. B. (1),R. G. (1),R. G. (2),C. G.,B. J. (1),M. J. (1),B. J. (2),D. K.,P. K. (1),M. L.,H.N.,M. N. (1),R. O.,M. O.,Z. O.,R. R. (1),(...) sp. z o.o.wP.,J. S.,A. S. (1),R. S.,B. T.,B. W.,M. W.,A. S. (2),M. Z.,L. Ż. (1),Z. Ż.,W. S. (1)
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie(...), Państwowemu(...), a także przeciwko Województwu(...)oraz PowiatowiP.

o ustalenie

1
ustala, że pozwani Skarb Państwa – Wojewoda(...),(...)oraz Województwo(...)ponoszą solidarną odpowiedzialność odszkodowawczą wobec członków grupy, w skład której wchodzą:L. B. (1),R. G. (1),R. G. (2),C. G.,B. J. (1),M. J. (1),B. J. (2),D. K.,P. K. (1),M. L.,H.N.,M. N. (1),R. O.,M. O.,Z. O.,R. R. (1),(...) sp. z o.o.wP.,J. S.,A. S. (1),R. S.,B. T.,B. W.,M. W.,A. S. (2),M. Z.,L. Ż. (1),Z. Ż.iW. S. (1), wynikającą z czynu niedozwolonego pozwanych, polegającego na niezgodnym z prawem wykonywaniu władzy publicznej przez pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowej na obszarze właściwości pozwanych, które to zaniedbania łącznie doprowadziły do przerwania wału przeciwpowodziowego położonego wzdłuż lewego brzegu rzekiW., kmW.611, w miejscowościŚ., w gminieS., w powieciep., w województwie(...), w dniu 23 maja 2010 roku, i następnie dwukrotnego zalania, w maju i czerwcu 2010r., obszaru położonego po lewej stronieW.w rejonieD.I.–D.;

2
oddala powództwo przeciwko PowiatowiP.;

3
ustala opłatę sądową od powództwa o ustalenie na kwotę 5.000 zł;

4
zasądza od powódkiW. S. (1)na rzecz pozwanego PowiatuP.kwotę 44.217 zł (czterdzieści cztery tysiące dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

5
zasądza od pozwanych: Skarbu Państwa - Wojewody(...), Państwowego(...)oraz Województwa(...)solidarnie na rzecz powódkiW. S. (1)kwotę 53.883 zł (pięćdziesiąt trzy tysiące osiemset osiemdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów procesu;

6
nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Płocku solidarnie od pozwanych: Skarbu Państwa - Wojewody(...), Państwowego(...)oraz Województwa(...)kwotę 52.912, 75 zł (pięćdziesiąt dwa tysiące dziewięćset dwanaście złotych siedemdziesiąt pięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 863/12

UZASADNIENIE
PowódkaW. S. (1),działając jako reprezentant członków grupy w rozumieniuart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym(Dz. U. z 2010 r. nr 7 poz. 44), wystąpiła przeciwko pozwanym: Skarbowi Państwa - Wojewodzie(...)i Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW., a także Województwu(...)i PowiatowiP.o ustalenie, na zasadzie art. 2 ust. 3 ustawy, że pozwani ponosząsolidarną odpowiedzialność odszkodowawcząwobec członków grupy,wynikającą z czynu niedozwolonego pozwanych, polegającego na niezgodnym z prawem wykonywaniu władzy publicznej przez pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowej na obszarze właściwości pozwanych, które to zaniedbania łączniedoprowadziły do przerwania wału przeciwpowodziowegopołożonego wzdłuż lewego brzegu rzekiW.,kmW.611, w miejscowościŚ., w gminieS., w powiecie(...), w województwie(...), w dniu23 maja 2010 roku, i następniedwukrotnego zalania, w maju i czerwcu 2010r., obszaru położonego po lewej stronieW.w rejonie DolinyI.–D.(pkt I pozwu k.3-4).
Powódka wskazała, że od działań zabezpieczających przeciwpowodziowych podejmowanych w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych XX w, stan bezpieczeństwa przeciwpowodziowego ulegał pogorszeniu. Rażące zaniedbania pozwanych stały się podstawową przyczyną dwukrotnego zalania, w maju i czerwcu 2010r., obszaru położonego po lewej stronieW.w rejonieD.I.-D., na skutek przerwania wałów w miejscowościŚ.. Zaniedbania te składają się naczyn niedozwolony pozwanych, polegający naniezgodnym z prawem wykonywaniu władzy publicznej przez pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowejna obszarze właściwości pozwanych.
Powódka podniosła, iż zagrożenie związane ze stanem korytaW.dostrzeżono i zidentyfikowano w 2008 r. w sprawozdaniach z przeglądu stanu technicznego urządzeń przeciwpowodziowych, przeprowadzonych na terenie powiatu(...). Stosowne prace bilansujące wydobycie rumowiska przez pogłębiarki były prowadzone do połowy lat 90-tych. Później prac tych niemal zaniechano.
Spłycenie dna rzeki przyczyniło się do podwyższenia stanu wód, zniekształcenia brzegu rzeki, a w połączeniu ze złym stanem technicznym wału przeciwpowodziowego wŚ., doprowadziło do jego przerwania i w konsekwencji zalania mienia Członków Grupy. Wały przeciwpowodziowe chroniące rejon DolinyI.-D., w tym w szczególności odcinek wału wŚ., nie spełniły swojej funkcji z uwagi naniedostosowanie ich konstrukcji do specyfiki uwarunkowań geofizycznych występujących na opisywanym obszarze oraz z uwagi na zły stan techniczny. Zły stan techniczny obwałowań spowodowany był co najmniej kilkuletnimi zaniedbaniami, które doprowadziły do ich systematycznego osłabiania.
W rejonieŚ.wał przechodzi w miejscu starorzecza. Teren na zawalu (za wałem) jest niższy o około 0,8-1 metra niż poziom międzywala. ObwałowanieW.wykonane zostało z gruntu refulowanego, którego podłoże stanowią mady o różnej miąższości, w górnych zaś warstwach – częściowo grunty spoiste. Powodowało to brak należytej szczelności korpusu i podłoża wału, prowadząc do przesiąków w czasie wezbrań. Dochodziło także do przebić hydraulicznych i rozmycia skarp. Koniecznym stało się zatem zastosowanie konkretnych rozwiązań technicznych, w szczególności odpowiedniego podwyższenia terenu w miejscowościŚ.i wykonania właściwego drenażu (w celu odwodnienia wału).
Problem braku należytego drenażu wału wŚ.podnoszony był w trakcie corocznych kontroli obwałowania, jak również w lutym i w marcu 2010 r., kiedy to zaistniało zagrożenie powodziowe. Pomimo tego nie podjęto żadnych prac mających na celu remont rowów Karolińskich, by zapewnić prawidłowe odwodnienie wału. Projekt poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowegoW.Środkowej na odcinku odK.doP., za którego realizację odpowiedzialny był m.in. pozwany Skarb Państwa– (...)w(...)wW., został usunięty z listy programów indywidualnych dla Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, na lata 2007-2013, z powodu niewystarczającego przygotowania projektu do realizacji.
Ponadto, wał przeciwpowodziowy wŚ.byłnienależycie utrzymanyinie był w należyty sposób zabezpieczony przed destrukcyjnym działaniem zwierząt(głównie bobrów i lisów). Fakt istnienia uszkodzeń obwałowania spowodowanych budową nor przez zwierzęta był stwierdzany w kolejnych przeglądach okresowych wałów. Właściwe działania zabezpieczające nie zostały jednak podjęte. Modernizacja ochrony w tym zakresie została zaprojektowana dopiero po zalaniu w maju i czerwcu 2010r. obszaruD.I.-D..
Pozwani nie podjęli także działań związanych z naprawą oraz zabezpieczeniem, konserwacją, czy wzmocnieniem wału przeciwpowodziowego wŚ.po okresieluty-marzec 2010r., kiedy to został onuszkodzony i osłabiony na skutek napierającej na obwałowanie kry lodowej.
Występowałonienależyte utrzymanie terenów przyległych do wału(międzywala i zawala). Zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala spowodowało zwężenie koryta rzeki. Prowadziło do spiętrzenia wody i podniesienia się jej poziomu. Wpłynęło na osłabienie stanu obwałowania. Korzenie roślin rosnących na wale, czy u jego podstawy, prowadziły do rozgęszczenia gruntu w korpusie wału, a więc do zmniejszenia jego szczelności i spoistości. Zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala, a także korony i skarp wałów, w tym wału wŚ., nie tylko utrudniało, czy też uniemożliwiało należytą konserwację obwałowań, ale także stanowiło istotny element, który przyczynił się do wystąpienia powodzi w maju i czerwcu 2010r. Mimo świadomości tego faktu pozwani, a zwłaszcza Województwo(...)– (...)wW.nie podjęli żadnych działań w celu zmiany tego stanu rzeczy, co było ich obowiązkiem.
W dniu 21 maja 2010 r., w gminach nadwiślańskich powiatu(...), w tym w gminieG.iS., Zarządzeniem nr(...)StarostaP.ogłosił stan alarmu powodziowego.
Na skutek zaniedbań pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowej w dniu 23 maja 2010r. około godziny 9:10W.przerwała wał przeciwpowodziowy w miejscowościŚ.w gminieS., na odcinku 10m. Doszło do zalania powierzchni ok. 6-7.000 ha obejmującej 23 miejscowości powiatu(...).
Podjęte 4 czerwca 2010 r. prace zabezpieczające polegające na układaniu opaski osłonowej (zapory) na przewalu wŚ.nie zapobiegły zalaniu terenów w DolinieI.-D..
W dniu 8 czerwca 2010 r. napór wody z drugiej fali powodziowej naW., doprowadził do przerwania prowizorycznego wału wŚ., na skutek czego woda ponownie zalała część miejscowości w gminieS.oraz gminieG.. Sytuację udało się ustabilizować dopiero w drugiej połowie czerwca 2010 r.
W ocenie powódki w ramach powyższego stanu faktycznego spełnione zostały przesłanki ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanych z tytułu szkody wyrządzonejczynem niedozwolonym, który stanowi tzw.delikt władzy publicznej.
Jako podstawę prawną powództwa powódka wskazałaart. 77 ust. 1 Konstytucji RP(na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. sygn. akt SK 18/00, Dz.U. z 2001 r., Nr 145, poz. 1638) orazart. 417 § 1 k.c.
Wyjaśniła, że pozwani są podmiotami wykonującym władzę publiczną z mocy prawa, zgodnie z hipoteząart. 417 § 1 k.c.Odpowiedzialność na gruncieart. 417 § 1 k.c.jest aktualna, gdy zarzucane zachowanie pozostaje w funkcjonalnym związku z wykonywaniem władzy publicznej.
Wszelkiedziałania w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, mające na celu zapobieżenie, czy zminimalizowanie ryzyk związanych z zagrożeniem przeciwpowodziowym, poprzezstworzenie odpowiedniego systemu ochrony przeciwpowodziowej, należy uznać za należące do istoty działań państwa.
Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej według normy konstytucyjnej wynikającej zart. 77 ust. 1 Konstytucji RP, której realizację na poziomie ustawowym stanowiart. 417 § 1 k.c., jestbezprawność zachowania się organu władzy publicznej. Przez „niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej” rozumieć należy nie tylko działanie stanowiące przejaw naruszenia prawa bądź działanie bez podstawy prawnej, ale takżezaniechanie, o ile porządek prawnynakłada na władzę publiczną obowiązek działania.
Poszczególne, konkretne obowiązki pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, których niedopełnienie złożyło się na czyn niedozwolony, zostały zawarte wustawiePrawo wodneoraz szczegółowych regulacjach.
Różne jednostki państwowe i samorządowe odpowiadają za różne elementy ochrony przeciwpowodziowej.
Obowiązek utrzymania w należytym stanie cieku wodnego oraz korytaW.w zakresie właściwości pozwanego Skarbu Państwakształtuje się następująco.
Powierzchniowe wody płynące stanowią własność Skarbu Państwa. Zgodnie zart. 11 ust. 1 pkt. 2 Prawa Wodnego, Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej jako centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach gospodarowania wodami wykonuje prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowodziowej. Do tej kategorii zaliczonorzekęW.w Załączniku nr 1 dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną(Dz.U. 2003 r., Nr 16, poz. 149).
W imieniu Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej zadania związane z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych wykonuje, w ramach gospodarowania mieniem Skarbu Państwa związanym z gospodarką wodną,
    dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnejjako organ administracji rządowej niezespolonej właściwy w sprawach gospodarowania wodami; w tym na odcinku położonym w powiecie(...)–
    Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.
(art. 92 ust. 4 Prawa Wodnegooraz akty wykonawcze), który realizuje swoje zadania przy pomocy Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW..
Na tych jednostkach ciąży zgodnie zart. 21 ust. 1 Prawa Wodnegoobowiązek realizacji zadań związanych z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych. W ocenie powódki nie tylko samo utrzymanie ale i regulacja (pogłębianie korytaW., przede wszystkim zaś usuwanie nasadów, mułu, piasku), jest szczególnie istotne w rejonach dolin rzecznych, takich jak DolinaI.-D., która w sposób naturalny narażona jest na zwiększone osiadanie materiału skalnego, piasku i mułu niesionego z górnego biegu rzekiW.. Nieprawidłowo utrzymane dno i brzegi rzeki poprzez brak właściwych prac w zakresie utrzymania i regulacji, prowadząc do zmniejszenia przepustowości koryta rzeki, zmiany nurtu, osłabienia bądź nawet uszkodzenia obwałowań istotnie zwiększają zagrożenie powodzią.

    Obowiązki Skarbu Państwa – Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.
, wynikające zart. 22 ust. 1, art.,26pkt. 1, 3, 4, art. 67
    Prawa wodnego,
    polegały na konieczności regularnego usuwania z korytaW., w zakresie jego właściwości miejscowej, w szczególności w obrębie powiatu(...), wszelkiego rodzaju osadów, utrzymywaniu koryta i brzegów rzeki w należytym stanie zapewniającym właściwą przepustowość koryta. Ich nienależyte wykonywanie, w sposób oczywisty, naruszało powołane przepisy ustawy i zagrażało bezpieczeństwu powodziowemu.
W zakresie utrzymywania odpowiedniego stanu koryta rzekiW.na terenie powiatu(...)wskazać należy na bierność pozwanego Wojewody i StarostyP..
Do obowiązkówPowiatuP.w zakresie ochrony przeciwpowodziowej o charakterze ponadgminnym należało również czynienienależytych starań, by podmioty i jednostki bezpośrednio odpowiedzialne za utrzymanie dna rzekiW.i zapewnienie swobodnego jej spływu na obszarze powiatu, efektywnie wywiązywały się ze swoich obowiązków.
PowiatP.za pośrednictwem StarostyP.nie podejmował odpowiednich działań, zmierzających do usuwania nanoszonego regularnie z górnego bieguW.w rejon DolinyI.-D.mułu, piasku i materiału skalnego, co uznać należy za zachowanie sprzeczne zart.4 ust.1 pkt 12 i pkt 16u.s.p. w zw. zart. 81Prawa wodnego.
Ze swoich ustawowych uprawnień w zakresie kontroli nad wykonywaniem zadań publicznych przez organy administracji niezespolonej nie skorzystał również(...).
TakżeWojewoda(...)nie dopełnił swych obowiązków, zarówno dotyczących zapewnienia współdziałania wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej, w zakresie ochrony przeciwpowodziowej oraz kontroli działań tych organów, jak i mających na celu zapobieganie powodzi i zwalczanie jej skutków. Zaniechania te są niezgodne z treścią art. 22 pkt 2) u.w.a.r. Ponadto, skoro zadaniem własnym województwa jest również zabezpieczenie obszaru województwa i jego ludności przed powodzią, niepodjęcie przez Wojewodę(...)odpowiednich działań w zakresie zapewnienia drożnościW., na odcinku biegnącym przez województwo(...), w tym powiat(...), stanowi naruszenie art. 22 pkt 3) u.w.a.r.
Nawet przyjmując, że Skarb Państwa obowiązany był podjąć działania określone wart. 22 ust. 1Prawa Wodnegonie w ramach wykonywania władzy publicznej, lecz w ramach obowiązków wynikających z prawa własności, a więc jako tzw. czynności gospodarcze (dominium), to i tak jego odpowiedzialność – także w świetleart. 415 k.c.– nie budzi wątpliwości.
W świetle przepisówPrawa wodnegoprogramowanie, planowanie, nadzorowanie i wykonywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych i urządzeń melioracji wodnych podstawowych orazutrzymywanie urządzeń melioracji wodnych podstawowychnależy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej wykonywanych przez marszałka województwa (art. 75 ust. 1w zw. zart. 74 ust. 2w zw. zart. 70 ust. 3, art. 74b ust. 1 i 4, art. 74cPrawa wodnego). Zadania te na obszarze województwa(...)wykonuje Marszałek Województwa(...), z pomocą właściwej jednostki organizacyjnej – Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.będącego budżetową wojewódzką samorządową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej.
Wały przeciwpowodziowenależą do kategorii urządzeń melioracji wodnych podstawowych (art. 71Prawa wodnego), które stanowią własność Skarbu Państwa (art. 72 Prawa Wodnego) i są wykonywane na jego koszt. Ich utrzymanie polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich podstawowej funkcji.

    Utrzymanie wałów przeciwpowodziowychrzekiW.w DolinieI.-D.w należytym stanie stanowiło obowiązek zarządcy wału –
    Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.
w zakresie, którego to obowiązku pozwany
    Skarb Państwajako właściciel wałów winien go wspierać.
Na odcinku biegnącym przez gminęS.iG.wał przeciwpowodziowy przechodzi przez starorzecze, a teren na zawalu jest niższy o ok. 0,8 – 1 m niż w międzywalu. Czynniki te powodowały wzmożoną filtrację wody przez wał oraz przebicia hydrauliczne spowodowane ciśnieniem wody. Dlatego, zapewnienie odpowiedniej konstrukcji i użyteczności wału wymagało podwyższenia terenu w miejscowościŚ., zaś pozwani nie podjęli przed dniem 23 maja 2010 r. żadnych działań w tym kierunku. Ponadto, nie odwadniali wału, nie konserwowali go należycie, m.in. nie usuwali dziur i ubytków wywołanych przez zwierzęta i ludzi, nie wycinali drzew.
Choć zadania w zakresie utrzymania terenu samego wału i terenu przyległego w należytym stanie zostały bezpośrednio powierzone samorządowi województwa (marszałkowi), aktywną rolę w zapewnieniu ich wykonania odegrać powinienpowiat,działający poprzez starostę powiatu. Obowiązkiem powiatu jest podejmowanie działań o charakterze ponadgminnym w zakresie gospodarki wodnej oraz w zakresie ochrony przeciwpowodziowej. Zgodnie zart. 85 ust. 4Prawa wodnego, starosta może, w drodze decyzji – a więc aktu o charakterze władczym, nakazać usunięcia drzew lub krzewów z wałów przeciwpowodziowych oraz terenów w odległości mniejszej niż 3m od stopy wału. StarostaP., posiadając informację od Wójta GminyS.i Burmistrza Miasta i GminyG., że sam wał, a także międzywale są w sposób istotny zakrzaczone, powinien był z uprawnienia tego skorzystać, czego nie zrobił. Nie miał w tym zakresie dowolności. W sytuacji, gdyby drzewa i krzewy porastające wał i międzywale zagrażały bezpieczeństwu powiatu, o czym starosta posiadał wiedzę, skorzystanie z uprawnienia, które pozwalało na usunięcie tego niebezpieczeństwa było obowiązkiem powiatu w świetleart. 4 ust. 1 pkt.16) u.s.p. w zw. zart. 34 ust. 1 i 1a u.p.s., zgodnie z którym starosta – jako reprezentant powiatu – obowiązany jest zapewnić wykonanie zadań powiatu w zakresie ochrony przeciwpowodziowej.
StarostaP., co najmniej, nie dołożył należytej staranności w zakresie zapewnienia ochrony przeciwpowodziowej na terenie podległego jego władztwu terytorium, co stanowiło obowiązek o charakterze ponadgminnym, a zwłaszcza nie przekazywał Marszałkowi Województwa(...)i(...)informacji o nienależytym stanie wałów przeciwpowodziowych, czy koryta rzeki, ani tym bardziej nie podjął żadnych działań, które zmierzałyby do zapewnienia utrzymania, konserwacji i zabezpieczenia urządzeń ochrony przeciwpowodziowej; co jest sprzeczne zart. 4 usta. 1 pkt 12) i pkt 16)u.s.p. w zw. zart. 80oraz zart. 81Prawa wodnego.
TakżeWojewoda(...)dopuścił się zaniedbań w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, nie podejmując właściwych działań zmierzających do skontrolowania stanu wałów i innych urządzeń ochrony przeciwpowodziowej zlokalizowanych na ternie powiatu(...); naruszając art. 22 pkt 2) i pkt 3) u.w.a.r.
Powódka podniosła, że na terenie objętym niniejszą sprawą, zlokalizowany jest obszar specjalnej ochrony ptaków – Dolina ŚrodkowejW.(kod(...)), a także tzw. obszar specjalnej ochrony siedlisk –K.DolinaW.(kod.(...)). Zgodnie z art. 33 ust. 1 u.o.p., na terenach objętych programem Natura 2000 (w tym na specjalnych obszarach ochrony ptaków, jakim jest od 2004 r. DolinaŚ.W.), zakazane jest podejmowanie jakichkolwiek działań mających znacząco negatywnie oddziaływać na tenże obszar, a w szczególności pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt. Zgodnie z art. 33 ust. 2 u.p.o., ograniczenia te mają zastosowanie również do tzw. proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, jakim od dnia 30 października 2009 r. do dnia 10 stycznia 2011 r. byłaK.DolinaW..
Zgodnie z art. 34 u.o.p., jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, może zezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszary znajdujące się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt. 1, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Art. 34 ust. 2 u.o.p. wskazuje, żecelem, dla którego można podjąć takie kroki, jest zapewnienie ochrony zdrowia i życia ludzi oraz zapewnienie bezpieczeństwa publicznego.
Niezależnie od tego, że obszary DolinyŚ.
W.orazK.DolinaW.stanowiły obszary objęte specjalną ochroną w zakresie ochrony przyrody, pozwani mieli możliwość podjęcia działań zmierzających do zapewnienia mieszkańcom pobliskich terenów bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, co nie zostało wykonane. Pozwani powinni umieć wyważyć kolidujące interesy i podjąć stosowne działania.
Na obszarze tym zlokalizowanych jest też kilka obszarów uznanych zarezerwaty przyrody. Utworzenie tych rezerwatów przyrody nie stanowiło przeszkody do podjęcia prac związanych z konserwacją, naprawą i utrzymaniem wału przeciwpowodziowego oraz międzywala czy z utrzymaniem koryta rzeki. Z § 8 ust. 2 pkt. 3 ww. rozporządzenia MOŚ,ZN i L z dnia 2 listopada 1994 r. w sprawie uznania za rezerwaty przyrody (dotyczące np. pozyskiwania, niszczenia drzew, zmiany stosunków wodnych)nie dotyczą utrzymywania koryta rzeki, międzywala oraz konserwacji wałów i remontów urządzeń wodnych.
Dlatego zaniedbań pozwanych stanowiących czyn niedozwolony nie mogą usprawiedliwiać ewentualne argumenty związane z koniecznością ochrony przyrody, czy też brak odpowiednich środków budżetowych. Odpowiedzialność zart. 417 k.c.ma charakter obiektywny. Brak winy po stronie podmiotu odpowiedzialnego za wykonywanie władzy publicznej, nie może zwalniać z odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej zart. 77 ust. 1 Konstytucji RPorazart. 417 k.c.
Czyn pozwanych stanowiłzdarzenie złożone i ciągłe, na które składał się szereg czynności, takdziałań, a przede wszystkim zaniechań, podejmowanych przez pozwanych (a ściśle – przypisywanych pozwanym). Pomiędzy bowiem poszczególnymi nieprawidłowymi działaniami i w główniej mierze zaniechaniami pozwanych występująsilne powiązania o charakterze kauzalnym bądź funkcjonalnym, spajające je w ten sposób, żewszystkie łącznie doprowadziły do spowodowania określonego stanu rzeczy – wyrządzenia szkody członkom grupy, za którą to szkodę pozwani ponoszą odpowiedzialność.
Z uwagi na ograniczenie żądania do ustalenia odpowiedzialności pozwanych za określone zdarzenie (delikt władzy publicznej) – nie jest konieczne wykazywanie zarówno faktu poniesienia, jak i wysokości szkody przez każdego z członków grupy oraz istnienie związku przyczynowego między taką szkodą a zdarzeniem sprawczym.
Tym niemniej należy wskazać, iżkażdy z członków grupy posiadał mienie na terenie zalanym w wyniku przerwania wału przeciwpowodziowego, które to mienieuległo uszkodzeniu lub zniszczeniu wskutek zalania. A szkody poszczególnych członków grupy pozostają wadekwatnym zawiązku przyczynowym z zarzucanym pozwanym czynem niedozwolonym.
W maju 2010 r. urządzenia ochrony przeciwpowodziowej znajdowały się w stanie, który uniemożliwiał zapewnienie realnej ochrony przeciwpowodziowej w DolinieI.-D.. Dopiero należyte wypełnianie wszystkich obowiązków przez wszystkich pozwanych oznaczało zapewnienie gminomS.iG., a zatem również członkom grupy, ochronę ich mienia przed powodzią. Każde natomiast z uchybień w zakresie tych obowiązków stanowiło istotną przyczynę zalania. Gdyby pozwani wykonywali swe obowiązki w sposób prawidłowy, stan obwałowaniaW.pozwalałby na spełnianie przez niego swojej funkcji, co w połączeniu z należytym stanem korytaW., pozwoliłoby zapobiec szkodzie, jaką w wyniku zalania gminS.iG.ponieśli członkowie grupy (pozew k. 2-84).
PozwanySkarb Państwa – reprezentowany przez Wojewodę(...)wniósł oodrzucenie pozwu,ewentualnie ooddalenie powództwa.
Wskazał, że zarzuty kierowane wobec Wojewody(...), jako przedstawiciela rządu są bezzasadne. W okresie przed powodzią, jak również w trakcie powodzi realizował on obowiązki określone w przepisachustawy z dnia 23.01.2009 r.o wojewodzie i administracji rządowej w województwieoraz innych aktach prawnych. Wojewoda wykonał niezbędne czynności nakreślone ustawami zapewniające współdziałanie wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej działających w województwie(...)oraz kierował ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego, a także zapobiegania klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczania i usuwania ich skutków.
W szczególności Wojewoda spełnił obowiązek opracowania „Planu Reagowania Kryzysowego”, który zatwierdzony został 3 listopada 2008 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Był on akutalizowany w 2009 r. i 2010r.
Ponadto, Wojewoda(...)wykonał obowiązek opracowania „

    Planu operacyjnego ochrony przed powodzią”, który zatwierdził w styczniu 2010 r. Został on uzgodniony z Wojewódzkim Zarządem Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.oraz Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.. Był on aktualizowany, szczególnie w zakresie wykazu miejsc zatorowych na terenie województwa(...)oraz wykazu sił i środków wydzielonych do akcji przeciwpowodziowej. Plan ten posiada ocenę zagrożenia powodziowego województwa(...), a także wykaz aktualnych miejsc występowania erozji brzegowej, miejsc zatorowych oraz niezbędnych wycinek drzew w korycie rzek:W.,B.iN., stanowiących zagrożenie powodziowe.
W zakresie zapewnienia przez Wojewodę(...)współdziałania organów administracji rządowej i samorządowej w dziedzinie zapobiegania zagrożeniom, Wojewoda(...)zwołał w okresie od stycznia do maja 2010 r. siedem posiedzeń(...)Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Na posiedzeniach były poruszane zagadnienia dotyczące ochrony przed powodzią i działań przygotowujących się na jej nadejście. Wskazano także zadania do wykonania przez poszczególne organy administracji. W tym zakresie Wojewoda(...)wydał 19 zarządzeń w sprawie pogotowia przeciwpowodziowego i alarmu przeciwpowodziowego w różnych regionach województwa, co zobowiązywało organy administracji samorządowej a także administrację zespoloną i niezespoloną do realizacji zadań określonych przepisami prawa (odpowiedź na pozew k.2236-2239).
PozwanyPowiatP.– reprezentowany przez StarostęP.– w odpowiedzi na pozew - wniósł oodrzucenie powództwa,ewentualnieoddalenie powództwaoraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
Wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki do wniesienia pozwu, gdyż roszczenia osób wymienionych w pozwie oparte są na różnych podstawach faktycznych i prawnych
StarostaP.w zakresie obrony przeciwpowodziowej nie zaniedbał obowiązków dotyczących utrzymania w należytym stanie zarówno samego wału, jak i terenów tzw. międzywala. Każdego roku, w okresie wiosennym i jesiennym przedstawiciel Starosty brał udział w przeprowadzeniu okresowych przeglądów wałów przeciwpowodziowych. Celem przeglądów było wykrycie wszelkich usterek i rozbieżności pomiędzy faktycznym stanem terenu walów, a stanem pożądanym zgodnie z przepisami prawa. Wszelkie usterki i rozbieżności były usuwane w możliwie jak najkrótszym czasie. Tematami przeglądów m.in. były:
- stan wałów i budowli w jego korpusie;
- stan międzywala i koryta rzeki w sąsiedztwie rzeki;
- stan urządzeń zawala, odwodnienie, komunikacja.
W podsumowaniu z lat 2008 r i 2009 r. zapisano m.in. „Stan techniczny wałów przeciwpowodziowych ocenia się jako dobry i nadający się do użytku”.
Zgodnie zustawą z dnia 7 lipca 1994 r.Prawo budowlaneurządzenia ochrony przeciwpowodziowej poddawane są kontroli przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych Oddział wP.:
- okresowej kontroli rocznej w postaci przeglądu wiosennego i jesiennego, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego poszczególnych elementów wału przeciwpowodziowego takich jak: korpus wału, podłoże w terenie przeciwległym od strony odwodnej, jak i odpowietrznej, międzywale, zawale oraz obszar chroniony, budowle wałowe tworzące (pompownie, przepusty, śluzy, przejazdy wałowe, rowy przywałowe, drogi powodziowe i dojazdowe do obwałowań);
- okresowej kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego przydatności do użytkowania.
W 2006 r. została przeprowadzona kontrola wałów przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, w wyniku której oceniono stan wałów jako dobry i nadający się do użytku.
Przynajmniej raz w roku zwoływane jest posiedzenie Powiatowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego poświęcone wyłącznie sprawom dotyczącym zabezpieczenia przeciwpowodziowego. W 2008 r. i 2009 r. takie posiedzenia odbywały się każdorazowo w miesiącu listopadzie. Udział w nich brali m.in. StarostaP., Wicestarosta, Sekretarz Powiatu, Komendant Miejski PSP, Komendant Miejski Policji, Komendant(...), Prezes(...),D.(...) OddziałuwP., Kierownik Nadzoru Wodnego(...), Dyrektor(...), Dyrektor(...), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, Powiatowy Lekarz Weterynarii, dyrektorzy wydziałów w Starostwie Powiatowym, wójtowie gmin powodziowych. Na posiedzeniach tych omawiano stan zabezpieczenia powodziowego na terenie powiatu(...). Z tego wynika, że zarówno służby podległe Wojewodzie(...), jak i Marszałkowi Województwa(...)brały czynny udział w pracach związanych z bezpieczeństwem przeciwpowodziowym na terenie powiatu(...).
Nie jest więc prawdą, że StarostaP.co najmniej nie dołożył należytej staranności w zakresie zapewnienia ochrony przeciwpowodziowej na terenie podległego jego władztwu terytorium.
Przedstawiciele Wojewody(...)– Kierownik Nadzoru Wodnego(...)wP., jak i Marszałka Województwa – Dyrektor(...)wP.– brali udział w posiedzeniach Powiatowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, na których omówione były zagadnienia ochrony przeciwpowodziowej i które to zagadnienia sami referowali.
W protokole z dnia 18.11.2008 r. „Z przeprowadzonego przeglądu okresowego wałów przeciwpowodziowych”odnotowano m.in.: „pojedyncze krzaki zaczynają rosnąc na skarpie wału”. Pojedyncze krzaki nie stanowią zagrożenia dla konstrukcji wałów. W obrębie pasa przywałowego o szerokości co najmniej 3 m z obu stron wału, nie stwierdzono obecności drzew.
Zgodnie zart. 88 a ust. 7Prawa wodnego– Starosta może w drodze decyzji nakazać usunięcie drzew i krzaków z wałów przeciwpowodziowych oraz terenów, o których mowa wust. 1 pkt. 2posadzonych w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej.
Decyzje te wymagają uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. StarostaP.nie korzystał z tych uprawnień, gdyż nie wystąpiły sytuacje, które wymagałyby wydania takich decyzji.
W trakcie przeprowadzonych przeglądów nie stwierdzono, aby na wałach przeciwpowodziowych i na terenach w odległości 3 m od stopy wałów od strony odpowietrznej posadzone były drzewa lub krzewy, co zagrażałoby konstrukcji wałów, a tym samym bezpieczeństwu przeciwpowodziowemu.
Tym StarostaP.samym wykonał obowiązki określone w ustawach oraz przepisach szczególnych (odpowiedź na pozew k. 2311-2314).
PozwanyWojewództwo(...)- Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.– w odpowiedzi na pozew - wniósł oodrzucenie pozwu,ewentualnieoddalenie powództwaz uwagi na brak legitymacji biernej oraz bezzasadności, a nadto o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wskazał, że oddalenie powództwa powinno nastąpić z dwóch przyczyn. Po pierwsze –braku legitymacji biernejdo występowania w niniejszym procesie. Zgodnie zart. 16 ust. 3Prawa wodnego„Właścicielowi gruntów zalanych podczas powodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawy przez właściciela wody lubwłaściciela urządzeniawodnego przysługuje odszkodowanie na warunkach określonych w ustawie”. Zgodnie z art. 72 ust. 1 urządzenia melioracji wodnych (takimi są m.in. wały przeciwpowodziowe) stanowią własność Skarbu Państwa. Roszczenia związane z powodzią winny być zatem kierowane wyłącznie w stosunku do właściciela wody lub właściciela wody lub właściciela urządzeń wodnych, którym pozwany nie jest.
Nadto, zgodnie zart. 188 ust. 1Prawa wodnego„Do naprawienia szkody, o której mowa wart. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisyKodeksu cywilnego, z tym że odszkodowanie obejmuje koszty sporządzenia projektu, o którym mowa wart. 15 ust. 3”.
W kontekścieart. 16 ust. 3Prawa wodnegostanowiącego, że odszkodowanie przysługuje za nieprzestrzeganie przepisówustawyPrawo wodnea przepisykodeksu cywilnegostosuje się jedynie do naprawienia szkody, zawężeniu w ewentualnym postępowaniu winno ulec badanie przesłanek odpowiedzialności stron, do odpowiedzialności za ewentualne nieprzestrzeganie przepisówPrawa wodnego. Podstawą materialno-prawną powództwa jest zaś wyłącznieart. 417 k.c., powód nie wskazał natomiast konkretnych przepisówprawa wodnego, które naruszył pozwany.
Stan techniczny infrastruktury i stan bezpieczeństwa wałów w rejonie jego przerwania wŚ.był prawidłowy.
Badania przeprowadzone po powodzi wskazują na to, że w przekrojach badawczych najbliższych przerwania wału wŚ.stwierdzono, że korpus wału zbudowany został z materiału lokalnego pod postacią piasków różnoziarnistych i pyłów piaszczystych o bardzo dobrym wskaźniku zagęszczenia. Również podłoże wału wykształcone pod postacią piasków różnoziarnistych, glin i glin piaszczystych było dostatecznie zagęszczone. Nie budziły też wątpliwości warunki filtracji przez korpus wału. W granach norm oceniono również geometrię wałów. Wał w miejscu przerwania, w latach 80-tych XX wieku został przebudowany. Przebudowa polegała na jego częściowej rozbiórce od strony odwodnej i nadbudowie od strony odpowietrznej oraz podwyższeniu o około 1,5 m. Jedyne miejsce wymagające pilnej interwencji to odległy o 2,2 km od wyrwy wŚ.km. 21+803, gdzie stwierdzono po powodzi w maju 2010 r. uszkodzenie skarpy odwodnej oraz niskie parametry wytrzymałościowe gruntów wbudowanych w korpus wału. Podczas wezbrania marcowego i majowego były w tym rejonie prowadzone obserwacje piezometryczne, z których wynika, że wał w tym miejscu nie wykazywał niepokojących objawów. W miejscu tym (km. 21+740-21+940) jest również zainstalowana w 2006 r. przesłona bentonitowo-cementowa na głębokość 12m od korony wału (lokalizacja wynikająca z protokołu odbioru została skorygowana o 110m po pomiarach całego wału wykonanych przez(...)).
Bezpośrednią przyczyną katastrofy budowalnej było osłabienie korpusu wału norami bobrowymi lub lisimi - od strony odwodnej sięgającymi skarpy odpowietrznej wału. Dewastacji korpusu wału przez bobry sprzyjał wysoki stan wód w okresie zimowym, w wyniku czego zwierzęta te uaktywniają się, ryjąc dodatkowe koryta.
W sprawie katastrofy budowlanej wŚ.Prokuratura Rejonowa wP.odmówiła wszczęcia śledztwa wobec braku znamion czynu zabronionego.
Po wezbraniu zimowym rzekiW.w 2005 r., które było o 90 cm niższe od wezbrania powodziowego w maju 2010 r., okazało się, że na 200 m odcinku wału przebiegającego w tym miejscu przez starorzecze rzekiW.km. 21+650-21+850 występują intensywne przesiąki przy stopie skarpy odpowietrznej. Na tym odcinku w 2006 r., w ramach inwestycji w km. 21+740-21+940 (lokalizacja wynikająca z protokołu odbioru została skorygowana o 110 m po pomiarach całego wału wykonanych przez(...)) wykonano przeciwfiltracyjną przesłonę bentonitowo-cementową metodą iniekcji niskociśnieniowej oraz żwirowy filtr na skarpie odpowietrznej. Uszczelniono podłoże i korpus wału na przejściu przez łachę wiślaną. Natomiast na przełomie lat 2006 i 2007 wykonano humusowanie i obsiew skarp wału mieszanką traw. W styczniu 2010 r. stwierdzono nadal intensywne przesiąki w miejscu założenia przesłony. Dlatego założono w korpus wału km. 21+850 – 4 piezometry w celu prowadzenia dalszych obserwacji. Podczas kolejnego wezbrania na początku marca 2010 r. prowadzono obserwacje piezometryczne i okazało się, że korpus wału i podłoże na tym odcinku uszczelniły się i nie przeciekają. Przesiąki występowały poza przesłoną na 50m odcinku w km. 21+690-21+740, jednak były znacznie mniejsze niż poprzednio, a stany wód były tylko o 13 cm niższe niż w maju 2010 r. Podobne zachowanie się wału obserwowano podczas pomiarów w dniach 21-23 maja 2010 r. Przesiąki na tym odcinku podczas wezbrania powodziowego w maju 2010 r. były kontrolowane i na bieżąco zabezpieczane przez straż pożarną z gminyS.pod nadzorem pracowników(...)aż do przerwania wału z zupełnie innych przyczyn w odległości 2,2 km do tego miejsca.
Od zatorowej powodzi marcowej do powodzi letniej 2010 r. upłynęły tylko 2 miesiące. W czasie tym podejmowane były pilniejsze interwencje, takie jak zabudowa wyrw w wałach DolinC.,R.-D.iK.. Natomiast w pozostałych wałach, które wytrzymały wezbranie zimowe ograniczono się do działań doraźnych, czyli zabudowy dziur po bobrach workami z piaskiem.
Na przerwanie wału wŚ.żadnego wpływu nie miał stan techniczny RowówK., gdyż wody z rowów przywałowych w rejonie powstałej wyrwy należą do kompleksu rowówW.i są odprowadzane do KanałuS.II. Cały ich system był drożny (została wykonana ich konserwacja w roku 2009).
Do czasu wystąpienia katastrofalnych i rekordowo wysokich wezbrań w 2010 r. nie było oczywistej potrzeby modernizacji wału przeciwpowodziowego DolinyI.-D.. Świadczy o tym ocena dokonana w 2006 r. przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego wW.. Wały były w dobrym stanie technicznym, z wyjątkiem przebić hydraulicznych pod stopą wału w km. 21+700 zabezpieczonych doraźnie workami z piaskiem, gdzie niezwłocznie po kontroli wykonano przesłonę betonitowo-cementową, lokalnych uszkodzeń korony wału w km. 32+900-32+800 oraz lokalnych uszkodzeń ławy przywałowej w km. 22+00-25+000, które zostały usunięte podczas przeprowadzonej w 2006 r. konserwacji bieżącej. Dlatego nie było potrzeby, aby je umieszczać w „Programie poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego odK.doP.”.
Nikt nie był w stanie przewidzieć takiego wzrostu populacji bobrów i lisów, które niszczyły wał podczas rekordowo wysokich stanów wód rzekiW.w marcu i maju 2010 r. Również nikt nie był w stanie przewidzieć tak wysokich stanów wód na wodowskazie wK..
Wały przeciwpowodziowe były systematycznie konserwowane i przeglądane.
Do 2010 r. nie było brane pod uwagę zabezpieczenie wałów przed destrukcyjną działalnością bobrów, gdyż problemy te występowały sporadycznie, a koszt zabezpieczenia siatką 1 km skarpy odwodnej wału jest znaczny. Do powodzi 2010 r. zabezpieczono siatką przed bobrami 2 km wałów DolinyI.-D.w miejscach największych uszkodzeń na terenie gminI.iM.pow.(...). W czasie zimowego wezbrania w 2005 r. naprawiono 68 uszkodzeń wałów przez bobry, z czego na lewym waleI.-D.na terenie gminyG.iS.zaledwie 4. Natomiast w czasie wezbrań w 2010 r. naprawiono 854 uszkodzenia wałów przez bobry, z tego w lewym waleI.-D.na terenie gminG.i(...). Przy czym, w protokole z dnia 22.10.2009 r. nie stwierdzono dziur bobrowych.
Dziury bobrowe w wale były na bieżąco zabudowywane – prace polegały na rozkopaniu istniejących dziur, zasypaniu dowiezionym gruntem z zagęszczeniem, następnie były wykonywane plantowanie oraz obsiew mieszanką traw i nawozami.
Wał był w dobrym stanie technicznym, co potwierdzają kontrole Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego, wykonywane dwa razy do roku przez(...)Inspektorat wG.oraz protokół z dnia 18.06.2010 r. sporządzony na okoliczność zakończenia postępowania wyjaśniającego przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
Przedmiotowy odcinek wału był cały czas monitorowany przez pracowników(...)InspektoratG.oraz przez pracowników UGS.. Był też konserwowany, nie stwierdzono na nim żadnych uszkodzeń, spowodowanych krą lodową lub przez bobry, wymagających natychmiastowego działania. W miesiącu maju nie wykonuje się prac konserwacyjnych, ponieważ nie ma takiej potrzeby (nie ma czego kosić).
Uszkodzenia stwierdzone w protokole przeglądu wału z dnia 28.04.2010 r. zostały zabezpieczone doraźnie przez strażników wałowych oraz w dniu 20.05.2010 r. przez Państwową Straż Pożarną zR.pod nadzorem pracowników(...)InspektoratG.. Do 20 maja wszystkie dziury po bobrach zostały zabezpieczone workami z piaskiem.
Na terenie gminG.iS.wał przechodzi w 6 miejscach przez starorzecze. W jednym z nich występowały przecieki podłoża, które zostały prawie całkowicie zlikwidowane przesłoną bentonitowo-cementową wykonaną w 2006 r. W maju 2010 r., na terenie gminG.iS.występowało niewiele przecieków, a konstrukcja wału z wyjątkiem wyrwy wŚ.nie uległa deformacji. W rejonie wału wŚ.znajdują się rowy przywałowe (rowyW.), które mają na celu odprowadzanie wód filtracyjnych z wału wiślanego w sposób kontrolowany. W wał wbudowane są filtry żwirowe w otulinie z geowłókniny, które są połączone co 10 m z przylegającymi rowami. Filtry mają za zadanie zmniejszenie ciśnienia w wale podczas wezbrań na rzeceW.. Wody filtracyjne odprowadzane są za pośrednictwem rowówW.do KanałuS.II. Rowy w momencie przerwania wału były drożne. Ich konstrukcja została wykonana w 2009 r.
Na skarpie i koronie wału rosną jedynie pojedyncze krzaki samosiejki, które są bieżąco rokrocznie usuwane podczas wykonywania prac konserwacyjnych.
Podstawową przyczyną powodzi z maja/czerwca 2010 r. była sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna w Polsce w czasie zimy 2009/2010. W konsekwencji przed powodzią w maju 2010 r. możliwość retencji gruntowej była mała. Sytuacja hydrologiczna w dorzeczuW.przed wystąpieniem krytycznych opadów deszczu w połowie maja była szczególnie niekorzystna – wysokie stany wód zarówno powierzchniowych, jak i gruntowych oraz znikoma retencja gruntowa pozwalają na przypuszczenie, że już znacznie mniejsze opady deszczu przyczyniłyby się do powstania wezbrania. To skala powodzi, a nie rzekome zaniedbania pozwanego miały wpływ na powstałe w majątkach powodów szkody.
Przyczyny przerwania wału wŚ.związane były również ze wzrastającą w sposób wyjątkowy na terenie obszaru chronionego, w tym rejonie, populacją bobra. Wzrost, w stosunku do 2005 r., był 12 krotny. Stan wody w rejonieŚ.utrzymujący się przez marzec, maj i czerwiec 2010 r. spowodował przeniesienie siedlisk i nor bobrowych na terenie wałów przeciwpowodziowych usytuowanych dużo powyżej dotychczasowych siedlisk bobrów na kępach wiślanych. Niemożliwym do wykrycia była dziura bobrowa wydrążona w wale wŚ., która spowodowała jego przerwanie w tym miejscu, na którą to okoliczność bezpośrednio przed nieszczęśliwym zdarzeniem nic nie wskazywało.
Przerwanie wału wŚ.nastąpiło w wyniku katastrofalnej powodzi z 2010 r. To siła wyższa, która wyłącza odpowiedzialność pozwanego. Pozwany wykonywał należycie przypisane mu właściwymi przepisami prawa obowiązki w zakresie utrzymywania wałów (odpowiedź na pozew k.2321-2338).
PozwanySkarb Państwa – reprezentowany przez Wojewodę(...)i Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.– zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa– w piśmie z dnia 23.07.2012r. (data wpływu) – podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wniósł o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego Skarbu Państwa kosztów procesu według spisu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.
Podniósł, że podanie konkretnych działań lub zaniechań i umiejscowienie ich w czasie pozwala na określenie, przez pryzmat jakich przepisów będzie oceniana odpowiedzialność pozwanych.
Zaniechanie uzasadnia odpowiedzialność tylko wówczas, gdy stanowi prawnie zarzucalny brak czynu. Może być potraktowane jako sprawstwo wyłącznie wówczas, gdy istniał obowiązek działania. Wymagane przez prawo działanie, którego zaniechano musi mieć postać obowiązku jednostkowego, tzn. powstawać i wiązać określoną osobę w określonej sytuacji. Obowiązek ten musi być dostatecznie skonkretyzowany i zaadresowany do określonej grupy osób. Ogólne wskazanie przez stronę powodową przepisówustawy z dnia 18 lipca 2001 r.Prawa wodnego, w szczególności przepisów działu V dotyczących ochrony przed powodzią i suszą, nie może stanowić wyszczególnienia zaniechań, których dopuścić miałby się Skarb Państwa.
W sprawie istnienie szkody po stronie powodowej jest wątpliwe w przypadku powódkiW. S. (1)oraz członków grupy:R. G. (2),B. J. (1),Z. J.,D. K.,H. N.,R. O.,M. O.,Z. O.,R. S.,B. T.,B. W.,M. W.,L. Ż. (2). Skorzystali oni bowiem z zasiłków celowych bądź z pomocy pieniężnej przyznanej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, bądź uzyskali odszkodowanie od ubezpieczyciela, co wynika z dokumentów załączonych do pozwu. W ten sposób uszczerbek w ich mieniu został zrekompensowany.
Ponadto, brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności solidarnej po stronie pozwanych.
Różnorodność podstaw faktycznych roszczeń i zgłoszonych do kompensacji postaci szkody wskazuje na konieczność powiązania poszczególnych zdarzeń (źródeł szkody) z działaniami konkretnych podmiotów – pozwanych i przypisania odpowiedzialności za uszczerbek wywołany właśnie tym zakresem zachowań.
Ochrona przed powodzią,zaliczona do zadań gospodarki wodnej,oznacza przeciwdziałanie w zakresie możliwości technicznych i organizacyjnych zdarzeniom żywiołowympowodującym poważne zniszczenia środowiska, utratę mienia i niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia ludzi (k.2537-2543).
PowódkaW. S. (1)działając jako reprezentant członków grupy, w piśmie z dnia 12.02.2013r. (data wpływu), podtrzymała dotychczasowe stanowisko.
Podkreśliła, że podstawę odpowiedzialności pozwanych stanowiart. 417 § 1 k.c.Przepisyustawy z dnia 18 lipca 2001 r. –Prawo wodnesą relewantne jedynie w zakresie oceny bezprawności ich zachowania, a nie w kontekście podstawy faktycznej roszczeń. Konieczność objęcia jednym czynem niedozwolonym zaniedbań wszystkich pozwanych (tj. naruszenia przez nich różnych obowiązków) wynika z przyjętego przez polskiego ustawodawcę modelu ochrony przeciwpowodziowej.
Każdemu z członków grupy wyrządzona została szkoda majątkowa na skutek takich samych zaniechań, stanowiących niewykonanie takich samych obowiązków z naruszeniem tych samych norm prawnych przez tych samych pozwanych.
Podstawę solidarności biernej pozwanych stanowiart. 441 § 1 k.c.Brak jest podstaw celowościowych jaki i normatywnych, aby wyłączyć stosowanieart. 441 § 1 k.c.do deliktów władzy publicznej popełnionych wspólnie przez kilka podmiotów. Wystarczy, że wszystkie podmioty przyczyniły się do powstania niebezpiecznej sytuacji, z której szkoda wynikła.
Trudno uznać, by jak twierdzi pozwany PowiatP., należycie kontrolowano stan wszystkich elementów ochrony przeciwpowodziowej,skoro ograniczano się jedynie do omawiania zagrożeń.
Strona powodowa nie dochodzi odszkodowania za „zalanie gruntów podczas powodzi” w rozumieniuart. 16 ust. 3Prawa wodnego, a ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z czynu niedozwolonego, szczegółowo opisanego w pozwie.
Wszelkie obowiązki nałożone przez ustawodawcę na organy administracji rządowej i samorządowej, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i mienia wielu osób (wewnętrznego bezpieczeństwa państwa), w tym również ochrona przed powodzią, muszą być oceniane jako typowe dla sferyimperium.
Wszyscy pozwani, jako podmioty współodpowiedzialne (współsprawcy) za czyn niedozwolony posiadają bierną legitymację procesową. Wprawdzie brzmienieart. 72 ust. 1Prawa wodnegoprzesądza, że to Skarb Państwa jest właścicielem wód rzekiW.i urządzeń melioracyjnych, jednakże solidarna odpowiedzialność odszkodowawcza Województwa wespół z pozostałymi pozwanymi wynika z naruszenia wykonywania obowiązków z zakresu ochrony przeciwpowodziowej i nie jest w żaden sposób powiązana z kwestią wykonywania uprawnień właścicielskich.
Przeprowadzając testconditio sine qua non, trzeba dojść do wniosku, że przy prawidłowym wypełnianiu obowiązków z zakresu ochrony przeciwpowodziowej przez pozwanych, tj. w sytuacji utrzymywania w należytym stanie urządzeń melioracji wodnej, w tym wałów przeciwpowodziowych oraz terenu międzywala, czy samego koryta rzeki, nie doszłoby do skutku w postaci szkody majątkowej poszkodowanych członków grupy.
Nie może budzić wątpliwości fakt poniesienia przez każdego z członków grupy szkody majątkowej. Okoliczność, że niektórzy członkowie grupy otrzymali świadczenia z umów ubezpieczenia ich mienia, zasiłki celowe czy dopłaty do oprocentowania udzielonych kredytów na wznowienie działalności rolniczej, nie zmienia powyższego, bo świadczenia te nie rekompensowały w pełni poniesionej przez nich szkody (pismo k.2680-2723).
Pozwany

      StarostaP.

– w piśmie z dnia 28.02.2013 r. – dodatkowo wskazał, że zarzuty skierowane wobec niego wykraczają poza ustawowe zadania oraz kompetencje PowiatuP.w zakresie ochrony przeciwpowodziowej. Wykonywane przez powiat zadania publiczne mają charakter ponadgminny. Wustawie
    o samorządzie powiatowymprzyjęto koncepcję wyczerpującego wyliczenia zadań powiatu (art. 4). Wyliczenie to ma charakter przedmiotowy, gdyż konkretne kompetencje organów powiatu wynikają z przepisów administracyjnego prawa materialnego, głównie z tzw. ustaw kompetencyjnych. Zadania publiczne wykonywane przez powiat zostały enumeratywnie wymienione wust. 1 art. 4
    ustawy o samorządzie powiatowym. Zadania powiatu mają charakter dopełniający w stosunku do zadań gminy. Wynika to z domniemania kompetencji gminy jako jednostki podstawowej, zawartego zarówno wart. 164 ust. 3 Konstytucji RP, jak i w art. 4 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego (EKSL).
Podległe StarościeP.służby, zarówno przed powodzią, jak i w trakcie jej występowania dokładały wszelkich starań, mających na celu ograniczenie skutków zgubnego żywiołu.
Pomimo tego, że to nie należy do zadań powiatu, pracownik Starostwa Powiatowego, uczestniczył jako członek komisji w okresowym przeglądzie wałów przeciwpowodziowych na terenie gminyG.iS..
Obowiązek utrzymania wałów przeciwpowodziowych oraz dokonywanie ich przeglądów należy głównie do Wojewódzkich Zarządów Melioracji i Urządzeń Wodnych oraz innych zakładów posiadających w zarządzie wały przeciwpowodziowe. Fakt, iż w przeglądach wałów przeciwpowodziowych, zlokalizowanych na terenie PowiatuP., brali udział pracownicy Starostwa Powiatowego wP.świadczy jedynie o pewnej zapobiegliwości i trosce o bezpieczeństwo przeciwpowodziowe ze strony StarostyP..
Wały przeciwpowodziowe są budowlami hydrotechnicznymi okresowo piętrzącymi wodę i w zależności od wielkości obszaru chronionego, zaliczane są do I, II, II lub IV klasy ważności.Od klasy ważności wału zależą parametry wału, jak również obowiązki jego właściciela w zakresie prowadzenia okresowych badań i pomiarów umożliwiających ocenę stanu oraz bezpieczeństwa budowli.
PrzepisPrawa wodnegonie formułuje obowiązku utrzymania urządzeń wodnych, gdyż wynika to z przepisówPrawa budowlanego. Stosownie do przepisuart. 61Prawa budowlanegowłaściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa wart. 5 ust. 2Prawa budowlanego, tj. w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska, oraz utrzymywać go w należytym stanie technicznymi i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogarszania jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej. W myślart. 62 ust. 1Prawa budowlanego, obiekt budowlany powinien być w czasie jego użytkowania poddawany przez właściciela lub zarządcę okresowej kontroli stanu technicznego. Jak wynika z powyższego tenobowiązek nie dotyczy powiatów.
Nie doszło do naruszenia przez Powiatart. 85 ust. 4Prawa wodnego. Decyzję o wycięciu drzew lub krzewów, znajdujących się na wale przeciwpowodziowym Starosta może wydać na wniosek odpowiedniego podmiotu. Jak wynika zart. 61 § 1 k.p.a.postępowanie wszczyna się m.in. na żądanie strony. Zgłoszone żądanie zakreśla granice postępowania administracyjnego. Skoro nie ma ustawowego obowiązku monitorowania wałów przez służby podległe Staroście, to nie może on wydawać z urzędu decyzji w przedmiocie usunięcia zakrzaczenie lub zadrzewienia wałów. Ponadto, powodowie nie wykazali żadnego związku przyczynowego pomiędzy przerwaniem wałów a obowiązkiem istniejącym wart. 85 ust. 4Prawa wodnego. W tym zakresie nie było żadnych uchybień, a takżeStarostaP.nie otrzymał żadnego wniosku ze strony odpowiednich podmiotów, uzasadniających wydanie takich decyzji (k.2873-2877).
PozwanyWojewództwo(...)– Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.– w piśmie z dnia 01.03.2013 r. – podtrzymał swoje stanowisko. Podkreślił, że nie sprawuje władzy publicznej w sferzeimperiuma jedynie w sferzedominium, tym samym jego działania nie mieszczą się w zakresie dyspozycyjnościart. 417 k.c.Ewentualna solidarna odpowiedzialność pozwanych winna być rozpatrywana w kontekścieart. 417 § 2 k.c., a nie wskazanegoart. 441 § 1 k.c.Sprawy związane z powodzią regulują przepisyPrawa wodnego, a nie przepisykodeksu cywilnego, zgodnie zart. 188 ust. 1Prawa wodnego.
„Ocena stanu technicznego obwałowań przeciwpowodziowych” wykonana w II połowie 2011 r. stwierdza, że usterki wału zostały usunięte w ramach likwidacji skutków powodzi, natomiast stwierdzona konieczność pilnej interwencji technicznej w km. 21+803 wału ze względu na niskie parametry wytrzymałościowe gruntów wbudowanych w korpus wału w trakcie powtórnych badań nie potwierdziła się.
Do roku 2010 r.nie było brane pod uwagę zabezpieczenie wałów dolinyI.-D.przed destrukcyjną działalnością bobrówsiatką stalową ze względu na niewielki rozmiar tych zjawisk. W 2009 r. stwierdzono jedną dziurę bobrową (protokół z 5 maja 2009 r.), w 2010 r. – 9 dziur bobrowych. Natomiast, w 2010 po powodzi – 25 dziur bobrowych. Ani razu nie zdarzyło się, aby nastąpiło uszkodzenie skarp wału przez bobry w miejscu naprawionym. Stany wód, jakie wystąpiły w marcu i maju 2010 r. były natomiast najwyższe w historii.
Pomimo tego, że zadrzewienie i zakrzaczenie miedzywala utrudniały konserwację skarpy odwodnej wału, to jednak konserwacja ta była wykonywana. Jeśli kiedykolwiek stwierdzono na wale odrosty krzaków, były one na bieżąco usuwane przez strażników wałowych (k. 2901-2908).
Pełnomocnik pozwanego Skarbu Państwa– w piśmie z dnia 28.02.2013 r. – dodatkowo podniósł, że zdarzeniem pierwotnym, uprzedzającym inne działania, był opad atmosferyczny, mający postać siły wyższej, za który żaden z pozwanych nie ponosi odpowiedzialności. W sprawie konstrukcja deliktu złożonego jest nieprzekonująca. Przyczyny powodzi – bezpośrednie – wiążą się z działaniami siły natury, jest zatem wątpliwe upatrywanie w ich powstaniu działania człowieka, czy ściślej zachowań funkcjonariuszy Skarbu Państwa.
Trudno jest uznać, że przy tak szeroko zakreślonej przez powódkę gamie zachowań, działań i zaniechań, różnych podmiotów – podejmowanych w różnym czasie, na przestrzeni dziesięcioleci –zachodził jeden czynw rozumieniuart. 441 k.c.
Nie sposób uchwycić między każdym z ogólnie nakreślonych zachowań pozwanych przesłanki występowania normalnego, adekwatnego związku przyczynowego. Pozwany Skarb Państwa kwestionuje nawet hipotetyczność możliwości podjęcia takich działań przez funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa, które by pochłonęły pierwotną przyczynę zasadniczą szkód pozwanych – opad atmosferyczny (k. 2911-2917).
Postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Płockupostanowił rozpoznać sprawę w postępowaniu grupowym(k. 2948; uzasadnienie k.2952-2958v). Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. oddalił zażalenia pozwanych (k. 3171; uzasadnienie k. 3178-3194).
W dniu 21.01.2013 r. zmarłZ. J.(k. 3085, 3097).
Postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Płocku zarządził ogłoszenie o wszczęciu postępowania grupowego (k. 3248-3249v).
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Płocku ustalił, że w skład grupy wchodzą następujące osoby:W. S. (1),L. B. (1),R. G. (1),R. G. (2),C. G.,B. J. (1),B. J. (2),M. J. (1),D. K.,P. K. (1),M. L.,H. N.,M. N. (1),R. O.,M. O.,Z. O.,R. R. (1),(...) sp. z o.o.wP.,J. S.,A. S. (1),R. S.,B. T.,B. W.,M. W.,A. S. (2),M. Z.,L. Ż. (1),Z. Ż.(k. 3545-3547).
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Płocku nakazał powódce złożenie do depozytu sądowegokaucji w kwocie 43.200 złna zabezpieczenie pozwanemu Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę(...)oraz Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.kosztów procesu (k. 3552-3557v). Zażalenie powódki zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 2015 r. (k. 3600-3600v; uzasadnienie k. 3601-3603).
W piśmie z dnia 27.05.2015 r. –pełnomocnik powódki– podsumował stanowisko w sprawie. Wskazał zaniedbania każdego z pozwanych. Mianowicie, w jego ocenie:
Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda(...)w okresie od 2001 r do 2010 r. nie podejmował koniecznych działań zmierzających do opracowania kompleksowego długofalowego planu zabezpieczenia DolinyI.-D.przed powodzią, nie kontrolował i nie koordynował w należyty sposób działań wszystkich jednostek państwowych i samorządowych na obszarze Województwa w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, a nadto, nie podejmował potrzebnych działań zmierzających do pozyskania odpowiednich środków finansowych na realizację zadań z zakresu ochrony przeciwpowodziowej na obszarze swojej właściwości, w tym w odniesieniu do wału przeciwpowodziowego wŚ.oraz koryta i dna rzekiW.. Brak tych działań jestsprzeczny zart. 22 pkt. 2 oraz art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r.o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.zaniechał działań mających na celu utrzymanie przepływu (przepustowości) koryta rzekiW.. W latach 2001-2010 nie prowadził, a nawet nie planował prac melioracyjnych, regulacyjnych czy pogłębiarskich, mających na celu usuwanie gromadzących się na dnie rzeki osadów, jaki i prac mających usunąć roślinność w obrębie korytaW., czym naruszyłart. 22 ust. 1, art. 22 ust. 1, art. 26 pkt. 1), 3), 4) orazart. 67, art. 80 pkt. 4)ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. –Prawo wodne.
Nadto, nie podejmował, także w okresie 2001-2010, we właściwym stopniu, działań zmierzających do utrzymywania w należytym stanie (tj. stanie niestwarzającym, czy zwiększającym stopień zagrożenia powodziowego) ternu międzywala. Zwłaszcza, mimo władczych kompetencji wynikających zart. 82 ust. 3 pkt. 3Prawa wodnego, co najmniej w latach 2001-2010 na obszarach bezpośredniego zagrożenia nie nakazywał w wystarczającym zakresie usunięcia roślinności krzaczastej i wycinki drzew, czym naruszyłart. 75 ust. 1w zw. z ar. 70ust. 1 oraz art. 64 ust. 1w zw. zart. 80 i 81Prawa wodnego.
Pozwany Województwo(...)– Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.w okresie 2001-2010 nie zapewnił odpowiedniej konstrukcji i parametrów technicznych obwałowaniaW., w tym w szczególności wału poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych, w szczególności odpowiedniego podwyższenia terenu i wykonania właściwego drenażu w celu odwodnienia wału oraz poprzez podwyższenie korony wałów w związku z wypłyceniem rzeki spowodowanym wieloletnią akumulacją niewydobywanych osadów i rumowiska. Nadto, nie utrzymywał wału przylegającego do DolinyI.-D.w należytym stanie. Nie wykonywał koniecznych modernizacji wału, remontów, nie usuwał na bieżąco uszkodzeń i nie zapobiegał dalszym uszkodzeniom wału, w tym wywołanych naporem kry lodowej w okresie roztopów nie usuwał również zagrażających stateczności wałów przeciwpowodziowych skutków degradującej aktywności zwierząt, zwłaszcza bobrów, ani nie zabezpieczał wału przed tym zjawiskiem. Nie wykonywał więc należycie obowiązków wynikających zart. 70 ust. 1, art. 80 pkt. 2 i art. 81, art. 82 oraz art. 85
    Prawa wodnego, a także§ 6 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r.
    w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanie.
Nadto, nie podejmował odpowiednich działań zmierzających do utrzymywania w należytym stanie terenu międzywala, w tym usuwania roślinności krzaczastej i wycinki drzew, czym naruszyłart. 75 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1w zw. zart. 80 i 81Prawa wodnego.
Jako zarządca wału, mając świadomość złego stanu terenów międzywala oraz dana i koryta rzeki nie alarmował o tej sytuacji innych współodpowiedzialnych za ochronę przed powodzią podmiotów, jak choćby starosty lub właściwego Dyrektora(...)do podjęcia działań zmierzających do wycinki porastających międzywale drzew i doprowadzenia do należytego stanu dna, koryta i brzegów rzeki. Działania takie podjął dopiero po maju 2010 r. Tym samym nie realizował także zadań własnych województwa, do których zalicza się gospodarka wodna i ochrona przeciwpowodziowa (art. 14 ust. 1 pkt. 9 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.o samorządzie województwa).
PozwanyPowiatP.nie monitował w sposób prawidłowy stanu zabezpieczenia przed powodzią, nie podejmował działań ponadgminnych, nie koordynował działań z zakresu ochrony przeciwpowodziowej na tym terenie, nie alarmował wystarczająco o złym stanie zabezpieczenia przed powodzią innych współodpowiedzialnych za ochronę przed powodzią podmiotów, co stoi w sprzeczności zart. 80 i 81Prawa wodnego. Tym samym nie realizował także w sposób prawidłowy zadań własnych wskazanych wart. 4 ust. 1 pkt. 16)ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.o samorządzie powiatowym. Pomimo tego, że posiadał podstawę wart. 85 ust. 4w zw. zart. 80 i 81Prawa wodnego, nie doprowadził do wycinki drzew porastających wał przeciwpowodziowy i międzywale.
Wszyscy pozwani nie podjęli w okresie 2001-2010 innych działań, które mogłyby wpłynąć na stan bezpieczeństwa powodziowego np. tworzenia polderów, co narusza m.in.art. 80 i 81w zw. zart. 26 pkt. 3),art. 92 ust. 3 oraz art. 75 ust. 1Prawa wodnego.
Niewłaściwy stan zabezpieczenia DolinyI.-D.przed powodzią potwierdzają dokumenty pt. „Program(...)Powodziowego w Regionie Wodnym ŚrodkowejW.-projekt” z XII 2012 r. oraz „Prognoza oddziaływania na środowisko Programu Ochrony Środowiska Województwa(...)na lata 2011-2014 z uwzględnieniem perspektywy do 2018 r.” (pismo k. 3625-3667).
Pełnomocnik pozwanegoSkarbu Państwa– w piśmie z dnia 12.06.2015 r. – podniósłzarzut przedawnieniaroszczeńB.J.iA. S. (1), wskazując, że przystąpiły do grupy po upływie terminu przedawnienia zgłaszanych roszczeń odszkodowawczych, na mocyart. 188 ust. 2Prawa wodnego, ewentualnieart. 4421§ 1 k.c.Termin ten upłynął najpóźniej 18 czerwca 2013., zaś zgłosiły one swój akces do grupy odpowiednio 13 i 24 czerwca 2014 r.
Nadto, wskazał, że samo zalanie wodami powodziowymi rzekiW.jest zdarzeniem nadzwyczajnym, mającym charakter siły wyższej, za które Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności.
Fala powodziowa zmieściła się w obwałowaniach, a stan wody w miejscowościŚ.nie przekroczył korony wału. Przyczyną zalania terenów było przerwanie wału. Było ono spowodowane złym stanem technicznym wału, za co nie ponosi odpowiedzialności Skarb Państwa, lecz jego zarządca, którym jest marszałek województwa (art. 75Prawa wodnego). Na wylanie wody nie miał zatem żadnego wpływu stan koryta rzeki ani roślinność.
Podniósł również fakt opracowania stosownych planów: „Planu Reagowania Kryzysowego”, który został zatwierdzony w dniu 3 listopada 2008 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także „Planu operacyjnego ochrony przed powodzią”, który zatwierdził w styczniu 2010 r. (k. 5759-5765; 5798-5815).
PozwanySkarb Państwa– reprezentowany przez Wojewodę(...)oraz Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.– w piśmie z dnia 2 lipca 2014 r. – wskazał, że Wojewoda(...)w okresie przed powodzią 2010 r. jak i po niej, realizował swojej obowiązki określone w przepisach prawa. Poza opracowaniem stosownych planów, zwołał w okresie od stycznia do maja 2010 r. siedemposiedzeń(...)Wojewódzkiego Zespołu (...). Na posiedzeniach poruszane były zagadnienia dotyczące ochrony przed powodzią i działań przygotowujących na jej nadejście. Wskazano także zadania do wykonania przez poszczególne organy administracji. W posiedzeniach uczestniczył Dyrektor(...)wW..
Nadto, Wojewoda wydał kilkanaściezarządzeń w sprawie pogotowia przeciwpowodziowego i alarmu przeciwpowodziowegow różnych regionach województwa, które zobowiązywało organy administracji samorządowej, a także administrację zespoloną i niezespoloną do realizacji zadań określonych przepisami prawa w zakresie ochrony przeciwpowodziowej.
W ramach koordynowania działań w trakcie akcji powodziowej Wojewoda(...)skierował szereg pism do Ministra Obrony Narodowej, Komendanta Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej i Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wW.dotyczących udostępnienia i użycia sprzętu, sił i środków. Nadto, wydał decyzję z dnia 24 maja 2010 r. w sprawie wysadzenia wału przeciwpowodziowego na odcinku 24 metrów wD., w celu skierowania wody do koryta rzeki.
Opracowanie długofalowego planu zabezpieczenia dolin rzecznych przed powodzią nie leży w zakresie obowiązków wojewody; niemniej jednak Wojewoda(...)brał udział w opracowaniu „
    Programu Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie(...)W.
” z własnej inicjatywy, z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jako zadanie dodatkowe.
W zakresie zarzutów sformułowanych przeciwko Dyrektorowi(...)wskazał, że w 1999 r. na lecenie(...)wW.opracowany zostałkompleksowy, regionalny program ochrony przeciwpowodziowej dorzecza środkowejW.na terenie(...)wW.. Dokonano w nim oceny stanu zagrożenia powodziowego w dorzeczuW.Środkowej dla 7 rzek, określając tzw. kompleksy zagrożenia powodziowego poszczególnych dolin rzecznych. Na ich podstawie oceniono powierzchnię i stopień zagrożenia powodziowego, w tym rzędne Wody 1% (tzw. woda 100-letnia). Rzędne te były podstawą do wydawania decyzji, opinii i uzgodnień.
Zgodnie zart. 80 ust. 4Prawa wodnegow 1999 r. na zlecenie(...)wW.opracowana została „Koncepcja programowo-przestrzenna zagospodarowania doliny i regulacjiW., w tym odcinek(...)od ujściaN.doP.wraz ze zbiornikiemW.”. Koncepcja obejmowała opracowania przyrodnicze, urbanistyczne, hydrologiczne, hydrauliczne, wariantowanie zabudowy koryt rzecznych i wytyczne dla gmin do wprowadzenia do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Na podstawieart. 92 ust. 3 pkt. 1Prawa wodnegoDyrektor(...)wW.w 2004 r. opracował „Analizę stanu ochrony przed powodzią w regionie wodnym środkowejW.”na terenie administrowanym przez Regionalny Zarząd gospodarki Wodnej wW..
Wywiązując się z obowiązków określonych w art. 92 ust. 3 pkt. 5 i art. 79 ust. 2) Dyrektor(...)wW.opracował w 2006 r.„Studium ochrony przeciwopowodziowej”(woda 200-letnia, woda 100-letnia i woda 20-letnia) i stały się podstawą do wydawania decyzji i opinii oraz prowadzenia uzgodnień, zgodniePrawem wodnym. Obowiązywało ono do 22 grudnia 2013 r.
Zgodnie z art. 120 ust. 1 oraz art. 113 ust. 1 pkt. 1a Dyrektor regionalnego zarządu w 2008 r. rozpoczął prace nad opracowaniem „Planu zagospodarowania wodami na obszarze dorzecza”. Został on zatwierdzony w 2011 r.
W zakresie
    współpracypomiędzy Wojewodą(...)a Dyrektorem(...)wW.podkreślił, że Dyrektor(...)wW.jest członkiem

(...)Wojewódzkiego Zespołu (...)
i uczestniczy w posiedzeniach tego zespołu oraz w wizjach terenowych współorganizowanych z Wojewodą. Współpracowali również przy opracowywaniu szeregu dokumentów istotnych z punktu widzenia ochrony przeciwpowodziowej.
W ocenie Skarbu Państwastan koryta rzeki i dna rzekipozostawał bez wpływu na przerwanie wału przeciwpowodziowego. Fala powodziowa naW.zmieściła się w obwałowaniach.
Corocznie na odcinku od tamy zbiornika wodnego weW.doW., w okresie zimowym, prowadzona jest akcja lodołamania. Nadto, wykonywane są prace konserwacyjne i remontowe istniejących urządzeń melioracyjnych, a także udrażniające koryto rzeki. Na zakres prac utrzymaniowych miały wpływ ograniczone środki finansowe, a przede wszystkim powołanie w nurcie rzekiW.szeregurezerwatów przyrody i stref chronionych oraz wprowadzenie obszarów Natura 2000, co w bardzo poważnym stopniu ogranicza możliwość interwencyjnych działań przeciwpowodziowych.
RzekaW.od ujściaN.do zbiornika weW.jest rzeką nieuregulowaną, charakteryzującą się brakiem równowagi dynamicznej koryta. Po kolejnych wezbraniach następują zmiany w układzie nurtu. Trudność stanowi również oczyszczanie międzywalaW.z porostu drzew i krzewów, co wynika z niewystarczających środków finansowych, ale także z presji środowisk ekologicznych, co wpływa na przepustowość korytaW..
KorytoW.wymaga udrażniania na całej długości od ujściaN.do partii cofkowej zbiornika(...), tj. od km 551 do km 637. Skala potrzeb jest bardzo duża.
W 2010 r.(...)wW.podjął działania w celu pozyskania środków na realizację zadań związanych z usuwaniem skutków powodzi i ochroną przeciwpowodziową, dzięki czemu otrzymał środki w ramach rezerw celowych MSWiA, które pozwoliły na wykonanie najpilniejszych prac naW.. W 2010 r.- 2014 r. zrealizowano m.in. roboty pogłębiarskie w korycieW., prace związane z udrożnieniemW..
Po powodzi w 1982 r. na obszarze obecnego powiatu(...)ówczesna Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej wW.opracowała „Koncepcję programowo-przestrzenną regulacjiW.w km 594-601”. W październiku 1998 r. rozpoczęto realizację programu od remontu trzech budowli regulacyjnych (ostróg) na prawym brzegu na odcinkuR.-D.. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie z powództwa(...) Towarzystwa Ochrony (...)wG.iLigi Ochrony (...)wW., sygn. I C 767/98, o zaniechanie naruszania środowiska, Sąd Rejonowy w Płocku:
- nakazał Skarbowi Państwa– (...)wW.zaniechanie naruszania środowiska na odcinku rzekiW.w km 594-601 w ten sposób, że: zakazał Skarbowi Państwa prowadzenia działalności w strefie korytowej rzekiW.polegającej na:
a) budowie, rozbudowie, modernizacji oraz remontów budowli hydrotechnicznych przewidzianych w wariancie II c, odnośnie planowanych do wykonania budowli, w tym: tam poprzecznych (ostróg) i przetamowań;
b) budowie, rozbudowie, modernizacji oraz remontów budowli hydrotechnicznych przewidzianych w wariancie II c odnośnie budowli planowanych w miejscowościach:A.,Ł.,P.,P.iŁ.-S.w gminieI., w tym: tam równoległych, tam poprzecznych (ostróg), przetamowań;
c) wycince drzew i krzewów na wyspach i kępach rzecznych położonych w km. 594-601 w ww. miejscowościach i prowadzenia na tym odcinku prac bagrowniczych;
- nakazał pozwanemu Skarbowi Państwa– (...)wW.przywrócenie do stanu poprzedniego, sprzed sierpnia 1998 r., prawej części koryta rzekiW.w miejscowościR.gminaW.w ten sposób, aby rozebrał odbudowane tamy (poprzeczne ostrogi).
Wyrok ten uprawomocnił się wobec oddalenia apelacji(...)przez Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z dnia 9 marca 2005 r., w sprawie sygn. IV Ca 67/05. Z tych wyroków wynika, że wszelkie działania(...)były skutecznie stopowane przez(...) Towarzystwo Ochrony (...).

(...)wW.podejmowało starania o wykonanie
    przegrody dolinowejP.–G.
, która miała służyć poprawie bezpieczeństwa powodziowego na terenie DolinyI.-D.; poprzez podzielenie doliny na poldery, co uchroniłoby część doliny przed potencjalnym zalaniem. Realizacji tego planu sprzeciwili się Rada Gminy wI., mieszkańcy okolicznych wsi (pismo z 16.12.2008 r.).(...)zwracało się także do Wójta gminyI.o wdanie zgody na wycinkę drzew naK.P., ale takiej zgody nie otrzymał. Po powodzi zaproponowano budowę
    przegrody dolinowejD.
– z takimi samymi protestami.
(...)podejmowało także działania w zakresie utrzymania infrastruktury przeciwpowodziowej w należytym stanie.
Brak jest podstaw do przyjęcia, żeroślinnośćznajdująca się w międzywalu i zawalu wpłynęła w jakikolwiek sposób na zalanie doliny.
W ramach działań statutowych Dyrektor(...)wW.prowadziłinwentaryzację miejsc nadmiernego rozwoju roślinności w międzywalu, w których roślinność ogranicza swobody przepływ wód wezbraniowych. W miejscach wytypowanych prowadzono działania jednostkowe w zakresie wycinki drzew i krzewów w regionie. Część z wydanych decyzji nakazujących wycinkę drzew i krzewów, w międzywalu wykonano z rygorem natychmiastowej wykonalności. Znaczna ilość decyzji została zaskarżona przez TOP i(...) Towarzystwo Ochrony (...), a następnie uchylona przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej i przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Po powodzi 2010 r., realizując zadania zlecone Regionalnej DyrekcjiOchrony (...), Dyrektor(...)wW.zlecił
    opracowanie programu wycinki drzew i krzewów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią dla(...)wW.wraz ze strategiczną oceną oddziaływania na środowiskodotyczącą zaplanowanych w tym programie działań.
Naturalnie wykształcona roślinność nadrzeczna na przedmiotowym odcinkuW.podlegała już przed 2010 r. szczególnej ochronie, a jej wycinka, uwzględniając treść przepisuart. 33 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.o ochronie przyrodyoraz aktywną działalność pozarządowych organizacji ekologicznych, była w zasadzie niemożliwa.
Samo zalanie wodami powodziowymi nie jest źródłem obowiązku odszkodowawczego pozwanych. Nietypowe warunki hydrologiczne i wyjątkowe, ekstremalne opady deszczu o niespotykanym rozkładzie, jakie wystąpiły w dorzeczuW.w maju i czerwcu 2010r. Okoliczność ta ma charaktersiły wyższej, za którą pozwani nie mogą ponosić odpowiedzialności.
Przyczyną przerwania wałów przeciwpowodziowych wŚ., poza stanem technicznym tych budowli były zatem długotrwałe i ekstremalne opady deszczu występujące w dorzeczu rzekiW., które spowodowały utrzymywanie się przez długi czas katastrofalnego, wysokiego stanu wody wW., jak i na jej dopływach, wpływając w znacznym stopniu również na stan wałów przeciwpowodziowych.
Wody rzekiW.stanowią własność publiczną, prawa właścicielskie w stosunku do tych wód wykonuje Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, a jego imieniu, Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, który wykonuje swoje zadania przy pomocy Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej. Na tych jednostkach ciąży obowiązek realizacji zadań związanych z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych. Te działania Skarb Państwa jest obowiązany podejmować nie w ramach wykonywania władzy publicznej, lecz w ramach obowiązków wynikających z prawa własności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2008 r., I ACa 443/08, LEX nr 446193). Czynności właściciela wód śródlądowych nie można uznać za działania władcze, nawet jeśli są one wykonywane przez Skarb Państwa wyposażony w prerogatywy władzy publicznej. Wykonywanie władczych działań musi się wiązać z władczym kształtowaniem praw i obowiązków innych podległych podmiotów,sytuacji obywatela.
W konsekwencji odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu zadań niezwiązanych z wykonywaniem władzy publicznej (dominalnych) uzależniona jest od winy funkcjonariusza. W przypadku szkód wyrządzonych przez organy państwowe lub jednostki samorządu terytorialnego poza sferąimperium, nie odpowiadają one na podstawieart. 417 k.c., lecz na ogólnych zasadach prawa cywilnego (art. 415, 427, 433-436 k.c.).
Czynności państwowej jednostki organizacyjnej zarządzającej wodami płynącymi, których celem jest utrzymanie koryta rzeki oraz roślinności w obrębie międzywala w taki sposób, aby zminimalizować wszelkie zagrożenia powodziowe, także należy do sfery działalności organizacyjno-gospodarczej pozwanego Skarbu Państwa.
Dla wykazania zaniechania obowiązków uregulowanych wart. 22 ust. 1 i art. 26Prawa wodnegokonieczne jest wskazanie czasu (okresu), ściśle określonego miejsca i zakresu czynności, które winien był podjąć zobowiązany podmiot.
Przedstawiony „
    Program Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie Wodnym(...)W.- projekt” z 2012 r. nie wszedł w życie.
Zachodzi sprzeczność konkurujących ze sobą przepisów obowiązującego prawa oraz dóbr przez nie chronionych. Z jednej strony Skarb Państwa obowiązany jest do podejmowania szeregu działań służących ochronie przeciwpowodziowej, z drugiej zaś – do zaniechania tych samych działań w celu ochrony różnych form przyrody (k. 5943-5968).
Pełnomocnik pozwanego

      Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.

– w piśmie z dnia 09.07.2015r. wskazał, że w zakresie działań mających zapobiegać powodzią, w DolinieI.-D., w latach 2004-2006, wykonano następujące prace:
- wyremontowano suchy ZbiornikT.w gm.G.iS.o poj. 5,1 mln m3;
- utworzono 1 mln m3rezerwy powodziowej w jez.Z., co zostało skutecznie wykorzystane podczas powodzi w DolinieI.-D.w 2010 r. ;
- podejmowano próby przegrodzenia DolinyI.-D..
Prace nad „
    Programem Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie(...)W.”zostały przerwane w 2013 r. Od 2014 r. jedynym oficjalnym dokumentem w zakresie ochrony przed powodzią jest „
    Plan zarządzania ryzykiem powodziowym dla Regionu Wodnego ŚrodkowejW.
” koordynowany przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej wW..
Wał chroniący DolinęI.-D.został gruntownie zmodernizowany w latach 1984-1985 na podstawie projektu technicznego opracowanego przezBiuro (...)wW.z 1983 r. W 1987 r. uznano, że uzyskane parametry zagęszczenia wału są wysokie i spełniają wymagania. Żadna z ocen dokonywanych w latach 2011 r. i 2014 r. przez uprawniony Instytut Meteorologii i Gospodarki wW.nie potwierdzają złego stanu wałów.
Dopiero w kwietniu 2015 r. ustalono wg danych(...)rzędne wód prawdopodobnych, na podstawie których można będzie projektować przebudowę części wałów przeciwpowodziowych, które są za niskie. Aktualnie na odcinku od km 17+668-23+730, tj. około 6 km wał powinien być podwyższony średnio o 0,3 m. Wał wyposażony jest ponadto w skuteczny i sprawny system odwadniający zawale odprowadzony do 4 pompowni melioracyjnych, w tym rowy opaskowe, drenaże płaskie, drenaże rurowe, kanały itp. wykonane w 1995 r. na podstawie Projektu odwodnienia zawala opracowanego przezBiuro (...)wW.1987 r. Wg stanu na lata 1984-1990 wały te były przebudowywane z zapasem około 1 m.
Od 2001 r. od 2010 r. w wale DolinyI.-D.szkody bobrowe był sporadyczne. Po opadnięciu wezbrań dziury były natychmiast zabudowywane. Z uwagi na bardzo ograniczone środki finansowe na utrzymanie wód i urządzeń melioracji podstawowych temat ten był traktowany drugorzędnie.
Uszkodzenia związane z osłabieniem wałów DolinyR.-D.iK.powstałe na skutek wiosennych roztopów z naporem kry lodowej w 2010 r. zostały usunięte w 2010 r.
W ramach zadania pn. „Odcinkowa likwidacja przecieków wałów DolinyI.-D.Etap II gm.G.iS.pow.(...)” w 2012 r. za kwotę 2881031,66 zł uszczelniono 2,040 km wału betonitowo-cementową przesłoną przeciwfiltracyjną. Ponadto, w ramach 3 zadań w latach 20112-2014, za kwotę 1.164.169,05 zł zabezpieczono 3,73 km skarp odwodnych tego wału przed penetracją bobrów siatką stalową.
Zaawansowane prace projektowe nad budową przegród dolinowych prowadzone w latach 2004-2006 (P.-G.) gm. Iłów, oraz 2010-2012 (D.) zostały przerwane po protestach mieszkańców orazStowarzyszenia (...). Natomiast aktualny stanR.Karolińskich,R.W.iR.K.jest wystarczający do odprowadzania wód infiltracyjnych z wałów przeciwpowodziowych.
Przed majem 2010 r., za kwotę 849.855,48 zł, zrealizowano zadanie inwestycyjne pn. „Przebudowa (modernizacja) wału przeciwpowodziowa w km 21+650-21+100 odc.Ś.w tym likwidacja szkód powodziowych w km 31+650-22+050”, które odebrano protokołem z 26.10.2010 r., gdyż podczas wezbrań w latach 2005-2006 wystąpiły takie potrzeby.
Podczas wezbrań roztopowych w latach 2005, 2006 i 2010, poza 550 m odcinkiem wału wŚ.km 21+650-21+100 nie stwierdzono żadnych przesiąków.
Po powodzi z 2010 r. wykonano opracowanie „Koncepcji dostosowania wałów DolinyI.-D.w km 1+210-35+215 do aktualnych przepływów ekstremalnych w korycieW.”. Prace te trwają (k. 6652-6660).
PozwanyPowiatP.– w piśmie z dnia 30.07.2015 r. – wskazał, że podnosizarzut przedawnieniaw stosunku do tych członków grupy, którzy przystąpili do niej po upływie okresu przedawnienia, związanym z roszczeniem odszkodowawczym. Wskazał, że PowiatP., jako jednostka samorządu terytorialnego, posiadająca ściśle określone w ustawach zadania z zakresu ochrony przeciwpowodziowej nie może ponosić odpowiedzialności za czyn niedozwolony, którego następstwem mogło być przerwanie wału przeciwpowodziowego. Wykonywane przez powiat zadania publiczne mają charakter ponadgminny. Wustawieo samorządzie powiatowymprzyjęto koncepcję wyczerpującego wyliczenia zadań powiatu (art. 4). Błędne jest wskazywanie, jako podstawy obowiązków powiatu,art. 85 ust 4Prawa wodnego. Starostanie może wydawać decyzjiw odniesieniu do obszarów pasa nadbrzeżnego oraz strefy przepływów wezbrań powodziowych.
Służby podległe StarościeP., zarówno przed powodzią, jak i w trakcie jej występowania, dokładały wszelkich starań, mających na celu ograniczenie skutków zgubnego żywiołu. Z inicjatywy ówczesnego StarostyP.było zwoływane liczne posiedzenia Komisji(...)i Porządku oraz Powiatowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, na których koordynowano działania związane z istniejącym zagrożeniem przeciwpożarowym oraz konsultowano sprawy bezpieczeństwa powodziowego na terenie powiatu(...)z udziałem przedstawicieli wszelkich rodzajów służb powiatowych, inspekcji, straży, wójtów gmin, burmistrzów miast, pracowników(...),(...)wW., w tym: w dniu 19.01.2010 r., 11.02.2010 r., 03.03.2010 r., 22.03.2010 r., 17.05.2010 r., 20.05.2010 r, 21.05.2010 r.
Przedstawiciele Starostwa Powiatowego wP.uczestniczyli również w spotkaniach(...)Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego wW., które odbyły się m.in. w styczniu i marcu 2010 r.
Tereny znajdujące się w obszarze międzywala na terenie GminyS.stanowią prywatną własność gospodarujących tam rolników, co utrudniało prowadzenie działalności związanej z ochroną przeciwpowodziową.
Nie da się ustalić odpowiedzialności solidarnej pozwanych z uwagi na różny zakres kompetencji i obowiązków poszczególnych pozwanych – wynikających wprost z ustaw. Do zastosowaniaart. 441 § k.c.konieczne jest ustalenie wszystkich przesłanek odpowiedzialności poszczególnych osób za delikt, w tym związku przyczynowego. Aby ustalić przesłanki odpowiedzialności należy określić zakres obowiązków ustawowych jakie zostały nałożone na powiaty. Z unormowań prawnych nie można wywieść obowiązku powiatu do utrzymywania wałów przeciwpowodziowych w odpowiednim stanie (k. 7562-7568).
PozwanySkarb Państwa – reprezentowany przez Wojewodę(...)oraz Dyrektora(...)wW.– w piśmie z dnia 29.07.2015r. – wskazał, że na(...)odcinkuW.od zawsze obserwowane było zjawisko odkładania się rumowiska rzecznego, tworzenia się łach piaszczystych i wysp. Na to zjawisko nie miało żadnego znaczenia wybudowanie ZbiornikaW., który powstał dopiero w 1970 r.
Przy całkowitej wycince drzew i krzewów z obszaru międzywala poziom lustra wody uległyby obniżeniu maksymalnie o 13 cm lub w ogóle. Dlatego prace takie nie mają wpływu na bezpieczeństwo powodziowe (k. 7613-7616).
Powódka– w piśmie z dnia 28.09.2015 r. – podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Podkreśliła, że żaden z pozwanych nie wykazał, by podejmował szerzej zakrojone działania, czy choćby starania, by skorzystać z istniejących możliwości prawnych, pozwalających na wyważenie interesu nadrzędnego, jakim jest ochrona ludzi przed powodzią i konieczność ochrony przyrody.

      „Plan Operacyjny(...)”
powstał dopiero w styczniu 2010 r. Brak w nim jakiejkolwiek całościowej analizy stanu zagrożenia powodziowego w województwie(...)i płynących z niej wniosków.
Sprawozdania Dyrektora(...)z lat 200-2010 potwierdzają, że na odcinkuW.w gminachS.iG.nie wykonywano żadnych prac pogłębiarskich, zaś w pozostałej części ich zakres był szczątkowy, nie odpowiadający istniejącym potrzebom.
Skoro po powodzi 2010 r.(...)prowadził prace udrożnieniowe korytaW., tym samym były one możliwe do wykonania i konieczne wcześniej; pomimo wskazywanych ograniczeń finansowych, czy przyrodniczych.
Brak było strategicznego, kompleksowego planu działań we wszystkich istotnych, wzajemnie powiązanych sferach ochrony przeciwpowodziowej.
W okresach zimowych znacząco podniesiony poziom wody osłabiał stateczność wału, a napierająca na wał kra lodowa powodowała jego uszkodzenia.
Nie ma wystarczających podstaw do tego, by przyjąć za pewnik, iż w dniu 23 maja 2010 r. w przerwanym wale przeciwpowodziowym istniała nora wykopana przez bobry (czy inne zwierzęta). A jeśli tak to, że nastąpiło to bezpośrednio przed samym przerwaniem wału. Dopiero20.05.2010 r. po ogłoszeniu alarmu powodziowego zostały zabudowane doraźnie dziury bobrowe workami z piaskiem na skarpie odwodnej wału.
Od strony zawala, na wysokości przerwanego wału, występował obszar starorzecza. Wał należało odpowiednio wzmocnić.
Ograniczeniom wynikającym z tzw. dyrektyw środowiskowych podlegają tylko takie działania na obszarach objętych programem Natura 200, które mogą negatywnie wpływać na stan gatunków lub siedlisk objętych ochroną. Unijne prawo dopuszcza możliwość ingerencji w obszary poddane ochronie w ramach programu Natura 2000 i odstępstwa od zobowiązań wynikających z dyrektyw środowiskowych, w szczególności wówczas, gdy w grę wchodzi nadrzędny interes publiczny, czyli konieczność zapewnienia bezpieczeństwa m.in. publicznego, ludzi i infrastruktury (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007 r., IV SA/Wa 2319/06). Do prawa polskiego zasady te zostały implementowane przede wszystkim w

art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.

      o ochronie przyrody
.
To pozwani powinni dążyć do zapewnienia właściwego wyważenia interesu publicznego związanego z bezpieczeństwem powodziowym z interesami reprezentowanymi przez organy odpowiedzialne za ochronę przyrody i organizacje ekonomiczne w ramach istniejących procedur. Zaniechanie prób znalezienia i wdrożenia rozwiązań zwiększających stopień ochrony przed powodzią z uwagi na utrudnienia związane z ochroną przyrody czy „presją środowisk ekologicznych” nie znajduje tym samym uzasadnienia. Powinna to być aktywna postawa w poszukiwaniu właściwych rozwiązań dla zapewnienia ochrony przeciwpowodziowej. Nie sposób uznać, aby sprawa ostrógR.-D.sygn. akt I C 767/98 uzasadniała bierność pozwanego Skarbu Państwa w zakresie jakichkolwiek innych prac regulacyjnych, pogłębiarskich, melioracyjnych, czy dotyczących wycinki drzew i krzewów na całym obszarze jego właściwości.
To zaniedbania pozwanych powodowały sprzeciw społeczności lokalnych wobec planów budowy przegród dolinowych. Taka budowa nie może stanowić substytutu dla innych działań stanowiących realizację ustawowych obowiązków podmiotów odpowiedzialnych za ochronę przeciwpowodziową.
Niezasadny jestzarzut przedawnieniaroszczeń przystępujących do grupyB.J.iA. S. (1). Roszczenia odszkodowawcze wszystkich członków grupy wynikające z czynu niedozwolonego, przedawniają się na ogólnych zasadach wynikających zart. 4421§ 1 k.p.c., tj. z upływem 3 lat od dnia, gdy osoba poszkodowana dowiedziała się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Bieg terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych dochodzonych przezA. S. (1)orazB. J. (2), został przed upływem tego terminu przerwany (art. 123 § 1 pkt. 1 k.p.c.).
Bieg przedawnienia roszczenia dochodzonego przezB. J. (2)został przerwany w dniu 2 maja 2012 r., poprzez wniesienie pozwu w niniejszej sprawie. Roszczenie przysługiwało wówczasZ. J.(który złożył oświadczenie o przystąpieniu do grupy w dniu 24 kwietnia 202 r.) i zostało nabyte przezB. J. (2)na podstawie dziedziczenia oraz umowy darowizny.
A. S. (1)w dniu 20 maja 2013 r. złożyła wnioski o zawezwanie każdego z pozwanych do próby ugodowej, w sprawie o roszczenie, którego dochodzi w niniejszej sprawie, co na mocyart. 123 § 1 pkt. 1 k.p.c., przerwało bieg terminu przedawnienia.
Wszelkie obowiązki nałożone przez ustawodawcę na organy administracji rządowej i samorządowej, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i mienia wielu osób (wewnętrznego bezpieczeństwa państwa), w tych również ochrona przed powodzią, muszą być oceniane jako typowe dla sferyimperium(k. 7664-7705).
Na rozprawie w dniu 22.02.2018 r.:
-
    pełnomocnik powódki- wniósł, na mocyart. 67 par. 2 k.p.c., o oznaczenie przez Sąd z urzędu właściwej reprezentacji Skarbu Państwa, wobec nowelizacji
Prawa wodnego, które weszło w życie od dnia 01.01.2018 r. Podniósł, że na mocy art. 525 ust. 1 ustawy z dnia 20.07.2017 r.
    Prawo wodne,
    Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej zostały zniesione. Dlatego, z mocy prawa, w miejsce
    Skarbu Państwareprezentowanego przez Dyrektora(...)wW.stroną postępowania stało się
    PaństwoweGospodarstwo (...)reprezentowane przez jednostkę organizacyjną(...)wW.
. W stan likwidacji została też postawiona jednostka organizacyjna Województwa(...)Urząd Melioracji i Urządzeń Wodnych na mocy uchwały Sejmiku Województwa(...)nr 239/17 z dnia 4 grudnia 2017 r. (k. 11225v, czas adnotacji 00:03:28). Wskazał, że
    pozwanym ad. 2 jest Województwo(...)bez wskazania konkretnej jednostki reprezentowanej przez Wojewodę (k. 11256, czas adnotacji 00:09:29). Dotychczasowe państwowe jednostki budżetowe stały się jednostkami organizacyjnymi Wód Polskich. Zgodnie z art. 527 zobowiązania i obowiązki Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz(...)będących państwowymi jednostkami budżetowymi stają się odpowiednio należnościami, zobowiązaniami prawami o obowiązkami Wód Polskich. Zgodnie z art. 534 ust. 5 Wody Polskie przystępują do toczących się postępowań sądowych i administracyjnych, w których stroną są m.in. dyrektorzy(...), z mocy prawa. To sukcesja generalna.
    Pozwany ad. 1to więc
    PaństwoweGospodarstwo (...)(k. 11255v, czas adnotacji 00:00:00). Wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie, z uwzględnieniem powyższych modyfikacji (k. 11255, czas adnotacji 00:16:49);
-pełnomocnik pozwanego ad. 1 (SP reprezentowanego uprzednio przez Wojewodę(...)i Dyrektora(...)wW.)- wskazał, że nie ma umocowania do reprezentowania Wód Polskich jako osoby prawnej, gdyż zgodnie z jego wykładnią nowelizacji w związku z likwidacją(...)wW.ulegnie zmianiestatio fisciSkarbu Państwa- (...)wW.na Wody Polskie, które są powierniczo reprezentowane przez Skarb Państwa (k. 11256, czas adnotacji 00:17:11);
-pełnomocnik pozwanego ad. 2 (Województwa(...)reprezentowanego uprzednio przez(...)wW.) potwierdził stanowisko pełnomocnika powódki, co do tego, żepo likwidacji jednostki organizacyjnej Województwa(...)- (...)wW.do toczących się postępowańprzystępuje z mocy prawaPrzedsiębiorstwo (...). Jednak jakoWojewództwo pozwany nie jest zwolnionyz uczestniczenia w tym postępowaniu. Nie ma w ustawie przepisów dotyczących przejęcia zobowiązań z toczących się postępowań. Podtrzymał dotychczasowe merytoryczne stanowisko w sprawie (k. 11256, czas adnotacji 00:21:54);
-pełnomocnik pozwanego ad. 3 (PowiatuP.)- podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że PowiatP.jako odrębna jednostka samorządu terytorialnego nie może zająć stanowiska w zakresie zmian podmiotowych i zmian w przepisachPrawo wodne, gdyż ta tematyka go nie dotyka (k. 11226, czas adnotacji 00:24:14).
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Płocku oznaczył, na mocyart. 67 par. 2 k.p.c., jako stronę pozwanąw miejsce Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.-Skarb Państwa reprezentowany przez PaństwoweGospodarstwo (...). Wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarb Państwa reprezentowany przez PaństwoweGospodarstwo (...)(k. 11256-1126v, czas adnotacji 00:26:31). Na mocy ustawy z dnia 20.07.2017 r.Prawo wodneart. 525 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 525 ust. 2 w zw. z art. 526 w zw. z art. 527 w zw. z art. 528 ust. 1 w zw. z art. 529 ust. 1 w zw. z art. 534 ust. 1 i ust. 5 pkt. 2). Mianowicie, z dniem 01.01.2018 r. Wody Polskie:
-wstąpiły w prawa i obowiązkiwynikające z wymienionych w przepisach: umów, porozumień, koncesji i zezwoleń zawartych przez dyrektorów(...)oraz przez Marszałków Województw (w sensie materialnoprawnym);
-przystąpiły do toczących się postępowań sądowych, w których stroną są m.in. dyrektorzy(...), dotyczących spraw wynikających z ustawy uchylanejPrawo wodne(w sensie formalnoprawnym).
Na rozprawie w dniu 09.04.2018 r. pełnomocnicy stron podtrzymali swoje stanowiska (k. 11273-11274).

Sąd ustalił, co następuje:

      A. System obszarów chronionych oraz specyfika warunków geograficznych/geologicznych obszaru DolinyI.-D.iW.Środkowej.

    DolinaI.-D.
jest fragmentem lewostronnej, zalewowej części dolinyW.Środkowej na odcinku odW.doP.. Jej w miarę bezpieczne gospodarcze użytkowanie jest możliwe dzięki istniejącemu systemowi zabezpieczeń przeciwpowodziowych. System ten został przebudowany według koncepcji technicznych opracowanych, zatwierdzonych do realizacji i realizowanych w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, po powodzi zimowej w 1982 r. W kolejnych latach system był na bieżąco utrzymywany i modernizowany. To system stosunkowo nowy, wykonany i otrzymywany według wówczas obowiązujących przepisów/wymagań technicznych (opinieI. F.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
DolinaI.-D.położona jest w rejonie Doliny(...)W.. Poza krótkim, 1,5 kilometrowym odcinkiem rzeki poniżejK., całe korytoW.odW.doP.zostało włączone do

    obszarów chronionej przyrody. Jest to pięć faunistycznych (ornitologicznych rezerwatów przyrody:

K.R.,K.A.,W.Z.,W.,K.W.,Ł.T.
. Ponadto, cała dolinaW., łącznie z otoczeniem na tarasach nadzalewowych i wysoczyźnie jest włączona do

    Nadwiślańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Całe międzywaleW.jest objęte obszarem specjalnej ochrony ptaków

    Natura 2000(...)
. Obszar ten wykracza miejscami kilkaset metrów poza obecne międzywale (opinie InstytutuT. F.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Mieszczą się tu: rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000 (OSO – obszar specjalnej ochrony gatunków ptaków oraz SOO – ochrona siedlisk), objęte ochroną wyspy i kępy (niesporne). Poniżej przekroju rzeki wŚ., w korycie rzeki na długości około 7 km, zlokalizowane są następujące rezerwaty przyrody: RezerwatK.W., RezerwatŁ.T., RezerwatW.(niesporne). W tym rejonie rezerwaty obejmują 8

    kępporośniętych lasami łęgowymi oraz

    mielizny i ławice piaszczyste.K.oraz łacha piaszczysta położone na wysokości miejscowościŚ.mieszczą się w otulinieK.i objęte są obiema formami ochrony w ramach Natura 2000 (OSO i SOO) (niesporne).
Pod koniec lat 80-tych w rejonieD.I.-D.zaczęły się osiedlaćbobry. Mieszkańcy widywali je na kępach i wyspach. Po 2000 r. ich nory pracownicy(...)lokalizowali głównie po prawej stronieW.. Do czasu powodzi z 2010 r. w rejonieD.nie stosowano żadnych działań prewencyjnych, zapobiegających osiedlaniu się bobrów i lisów w wałach (siatek na skarpach odwodnych); pomimo tego, że systematycznie zwiększała się liczba wykrytych w wałach nor, po opadnięciu kolejnej wody wezbraniowej sięgającej wałów (zeznania świadków:A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:34:02;S. M.k. 7522v, czas adnotacji 03:45:13, 03:47:22;S. K.k. 9066, czas adnotacji 01:26:27;K. M.k. 9071, czas adnotacji 03:42:11;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:28:25).
Rozrost populacji

    bobrówstał się problemem ogólnopolskim, gdyż jedna bobrza rodzina złożona z kilku osobników kopie swoje jamy w wałach liczące od 10 do 35 m(

    3)pojemności. Sięgają one w pobliże skarpy odpowietrznej wału. W czasie wezbrania rzeki jamy te wypełnia woda, a cienka warstwa gruntu między jamą a powierzchnią skarpy wału poddana ciśnieniu wody ulega gwałtownemu wyparciu, co w krótkim czasie skutkuje rozmyciem wału. Jamy bobrowe są drążone z kierunku

    od wodyi ich wloty, czasem odległe od stopy skarpy wału,

    nie są praktycznie widoczne, bo kryje je mętna woda, roślinność lub warstwa lodu. Nory

    lisasą nieco mniejsze. Występują w suchych fragmentach wałów, łatwiej je zauważyć jeśli podnóże i skarpy wału są prawidłowo utrzymane (wykoszone, odkrzaczone), lecz także groźne dla bezpieczeństwa wałów jeśli woda podniesie swój poziom i zatopi je (opinie InstytutuT. F.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Uszkodzenia wałów przez dziką faunę, a szczególnie przez bobry to najsłabsze – nigdy nieprzewidywalne, co do miejsca i czasu wystąpienia – ogniwo walki o utrzymanie obwałowań w należytym stanie bezpieczeństwa. Zakres zniszczeń też jest trudny do oceny i możliwy do określenia tylko w trakcie prac naprawczych.Nie ma praktycznie metod wykrywania innych niż wizualna(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
W 2005 r. wykryto w rejonie administrowanym przez(...)wW.Oddziale wP.Inspektoracie w(...)sztuknor bobrowychw obwałowaniach, zaś w 2010 r. już 482 sztuk (zestawienie k. 2517).
W.na odcinku do ujściaN.doP.ma swójindywidualny charakter w skali kraju. Tu zwalnia bieg, ma charakter roztokowy. Gromadzi osady. Po kolejnych wezbraniach koryto zmienia swój bieg (zeznania świadkaD. T.k. 9068v-9067v, czas adnotacji 02:35:50, 03:04:42). Wiąże się tonie tylko z uwarunkowaniami geograficznymi i geologicznymi. Ma na to wpływ takżedziałalność człowieka. Mianowicie powojenne plany uregulowania rzekiW.zakładały, w uproszczeniu, budowę kilkustopni wodnych oraz elektrowni wodnej wP.. W celu budowy stopnia wodnego wW.oraz elektrowni wodnej wP.,zwężono międzywale w rejonieD.(rozstaw wałów). Z tych dalekosiężnych planów zrealizowano jedynie budowętamy weW.(stopnia wodnego – 1972 r.) i związanego z niąZbiornika(...)(zeznania świadkaS. M.k. 7522v, czas adnotacji 03:39:15, 03:41:07). Ich budowa zmieniła charakter rzekiW.w tym regionie. Powstało tzw.zjawisko cofki(niesporne).
Konsekwencją
    zaniechania „kaskadyzacji”odcinka rzeki powyżejW.jest
    odkładanie się rumowiskaw okolicach PetrochemiiP.orazD.-K.O..W tym miejscu występuje rozczłonkowanie koryta i następuje spadek prędkości przepływu. Często tworzą się tu zatory lodowe i podbitki śryżowe (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Pomimo tego, że faktycznie zaniechano kolejnych zaplanowanych inwestycji, w późniejszych latach,nie opracowywano nowych systemowych planów regulacjiW.m.in. na odcinku środkowejW., gdyż przyjęto, że byłyby zbyteczne, w przypadku wybudowania zakładanych kaskad (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:42:12).
Zagrożenie powodziowe DolinyI.-D.na odcinku odW.doD.występuje z dwóch stron:
- od stronyW.w razie awarii wału lub przelania się wody przez jego koronę oraz
- z powodu napływu wód do doliny z wyżej leżących terenów do niej przyległych i wypływających z podłoża (wody pod ciśnieniem) w przypadku, gdy w międzywalu woda jest ponad terenem (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Do ochrony przed wodamiW.służysystem obwałowań. Wody deszczowe, naporowe i obce napływające do zawala są odprowadzane systemami rowów i kanałów, a następnie przepompowywane doW.(niesporne).
Na(...)odcinkuW., naturalna dolina zalewowaW.ma szerokość zmieniającą się od 1,5 km do 5 km, zaś szerokość międzywala ograniczonego wałami lub wysokimi brzegami wynosi średnio 1100 m i waha się od 400 do 1700 m (H., 1999). Szerokość koryta w warunkach stanów średnich wynosi przeciętnie 800-1000 m, ale na odcinkach, gdzie występują duże wyspy, szerokość dochodzi do 1680 m, zaś na odcinkach pozbawionych wysp spada do 600-650 m, a nawet do 380 m (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Miąższość wypełnienia aluwialnego doliny na tym odcinku wynosi przeciętnie około 10 m, co odpowiada największym przegłębieniom w obrębie współczesnego korytaW.. W dolnej części tego wypełnienia dominują piaski gruboziarniste i żwiry.G.pokrywy aluwialnej stanowią drobne piaski, piaski mułkowate, mułki piaszczyste i ilaste oraz iły. Osady najdrobniejsze, złożone przez wody powodziowe rozlewające się po tarasie zalewowym określa się mianem mad (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Budowa geologiczna tarasu zalewowego, głównie lewego i gruntów w korycie rzeki, cechuje się podatnością na rozmywanie.

    Roztokowycharakter rzeki sprawia, że teren doliny jest często pocięty odnogami i rozlewiskami,

    nurtW.
podzielony na szereg ramion rozlicznymi wyspami i kępami dzielącymi koryto i strumień rzeczny. Natężenie przepływu w tych ramionach jest zmienne w czasie i zależne od stanu roślinności na wyspach i zalewach oraz od poziomu wody w rzece. Tym niemniej, wg.

    Koncepcji programowo-przestrzennej(…) Hydroprojektu (2000) duża część międzywala jest stabilna, o stałym poroście roślinności. W większości teren ten to nieużytki rolne pokryte zadrzewieniami i lasami łęgowymi. Część z nich to dawne, zdziczałe uprawy wikliny (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Budowa geologiczna dna doliny i występująca w międzywalu roślinnośćsą bardzo zróżnicowane, co stanowi
    jedną z przyczyn zagrożenia bezpieczeństwa wałów przeciwpowodziowych(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Koryto rzekijest na ogół niestabilne, zmienia się geometria przekrojów, układu poziomego koryta oraz właściwości hydrauliczne. Na właściwości hydrauliczne, oprócz geometrii koryta, wpływa roślinność pokrywająca tereny zalewowe, wyspy oraz występująca w różnych częściach koryta.Roślinnośćprzyspieszanamulanie terenów zalewowych, czyli podnoszenie się ich powierzchni, zmniejsza prędkość przepływu wody powodując duże opory przepływu i zajmuje część przekrojów poprzecznych, a wszystkie te czynniki prowadzą dowzrostu poziomu wody w obszarze jej przepływu, tworzenia się zawirowań i stref o dużych prędkościach przepływu, niszczących teren koryta wielkich wód oraz uszkadzających budowle (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-(...)).
W typowym korycie rzecznymbez spiętrzenia wodywystępują jednocześnie dwa procesy:pogłębianie koryta głównego i podnoszenie się terenów zalewowych w dolinie rzeki. Na odcinkuW.wobrębie DolinyI.-D.występuje inne zjawisko, a mianowicie tzw.wpływ cofki(spiętrzenia wody) od zapory weW.. Powoduje onnamulanie terenu doliny w międzywalu jak i też zamulanie korytaW.;podnoszenie się jego dna i błądzenie nurtu w międzywalu(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Spadek podłużny dolinyW.na odcinku odW.doP.wynosi 0,17‰. Natomiast na odcinku odW.doW., który jest charakterystyczny dla odcinka w miejscu przerwania wału
    spadek podłużny zwierciadła wody jest znacznie mniejszy, bo od 0,133‰ do 0,159‰ (tj. 1,40 do 1,67m różnicy międzyK.aW.). W dniu przerwania wału w maju 2010 r. ten spadek wynosił 0,174‰ (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
DolinaI.-D.to obszar, którego część o powierzchni 10.953ha, była zalewana przez wezbrania zdarzające się przeciętnie raz na 100 lat, czyli przy przepływie o prawdopodobieństwie wystąpienia p = 1%. W tej strefie potencjalnego zagrożenia znajdują się: wały przeciwpowodziowe o długości 50,9 km(
    2), 4 pompownie i inne urządzenia techniczne jak zbiorniki retencyjne, jeziora przystosowane do gromadzenia wody, przepusty, koryta cieków wodnych. Obwałowania w formie zbliżonej do obecnej powstały w latach sześćdziesiątych XXw, a potem w latach 80-tych i 90-tych były lokalnie przebudowywane (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
KorytoW.na odcinku km 608-609 (km 22+400-23+050) biegnie w odległości kilku - kilkunastu metrów od stopy wału, by następnie oddalić się od wału na odległość około 300 m na odcinku wyrwy z maja 2010 r. i dalej do ok. km 611 (km od. 24+700 wału). Teren zalewu przywałowego na tym odcinku jest płaski, bez wyróżniających się rynien (obniżeń podłużnych); porośnięty drzewami, krzewami występują na nim lekkie obniżenia podchodzące od strony koryta do stopy wału i podobne obniżenie po stronie zawala. Wyraźna rynna poprzeczna do linii wału występuje w km ok. 24+700 (około 500 m poniżej końca dolnego wyrwy powstałej w wale).Od km 607 do km 610korytoW.jest rozdzielonewyspą. Prawa część nurtu między tą wyspą a prawym wysokim brzegiem doliny jest znacznie szersza od lewej, między wyspą a lewobrzeżnym wałem przeciwpowodziowym (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Złożony
    stan własności w międzywalu(częściowe grunty należą do rolników indywidulanych) może utrudniać(...)utrzymywanie międzywala w należytym stanie (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

B. Prace modernizacyjne wałów.

    Wały przeciwpowodziowe, jako budowle hydrotechniczne, muszą spełniać określone w przepisach warunki techniczne (Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20.04.2007 r.). Powinny być
    budowane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej i wiedzy fachowej, włączając w to wymagania i przepisy prawa odnośnie stosowanych materiałów budowlanych. Utrzymanie wałów powinno spełniać wymaganiaustawy
    Prawo budowlane(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Na przełomie lat 70-tych i 80-tych opracowano jednie „Założenia techniczno-ekonomiczne regulacjiW.Środkowej i Dolnej” (w granicach administracji(...)W.), które zatwierdzone do realizacji, stanowiły podstawę doprowadzenia wszystkich robót regulacyjnychna rzeceW.w kolejnych latach (niesporne).
Wstyczniu 1982 r.miała miejsce groźna zimowa powódź w rejonieP.. W jej trakcie doszło do przerwania wału przeciwpowodziowego, po lewej stronieW., wP.oraz do zalania okolicznych obszarów, w tym dzielnicyP.–R.(niesporne).
Po powodzi z 1982 r. Rada Ministrów podjęła

    uchwałę nr 48/83z dnia 18.04.1983 r. w sprawie działań zmierzających do ograniczenia zagrożenia powodziowego na ziemi(...)oraz

    postanowienie nr 68/85z dnia 15.07.1985 r. w sprawie kontynuacji zadań zmierzających do ograniczenia zagrożenia powodziowego ziemi(...). W wykonaniu tych decyzji opracowano „

        Studium koncepcji zabezpieczenia przed powodzią lewostronnej doliny rzekiW.na odcinkuD.-W.

”. Studium przewidywało budowę i remont obwałowań, modernizację pompowni i usprawnienie innych urządzeń melioracji wodnych podstawowych oraz budowę przegród dolinowych po obu stronach rzekiW.na odcinku odP.doW.. Przewidziany w koncepcji ochrony przed powodzią

    podział terenów na mniejsze kompleksy, za pomocą

    trwałych przegródw

    poprzek doliny, miał służyć ograniczeniu obszarów zatapianych i strat powodziowych do pojedynczego wydzielonego kompleksu w przypadku awarii wału wiślanego. Większość tych inwestycji została zrealizowana. Na odcinku lewobrzeżnym zrealizowano przegrodzenie doliny przegrodą dolinową wW.i Jordanowie-G..

    Pozostawała do wykonania przegroda dolinowaP.–G.(w DolinieI.-D.). Przegroda ta w 2000 r. została zakwalifikowana przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.jako jedna z najpilniejszych inwestycji w zakresie ochrony przeciwpowodziowej na terenie województwa(...)i została zgłoszona do programu opracowywanego we wrześniu 2001 r. przez Ministerstwo Środowiska, pn.(...)

    do realizacji w latach 2002-2005. Przygotowano warianty przegrody. Jednakże Rada Gminy wI.w dniu 29.10.2004 r. podjęła

    uchwałę nr 145/XXX/2004
w której sprzeciwiła się budowie przegrody na terenie gminy (k. 6663-6664). Odstąpiono więc od jej wykonania (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Po

    powodzi z 1982 r.m.in.

    odcinek wału wŚ.został gruntownie zmodernizowany, w latach

    1984-1989,na podstawie projektu technicznego opracowanego przezBiuro (...)wW.z 1983 r. (inwentaryzacja powykonawcza k. 10521-10542). Obwałowania zostały podwyższone, poszerzono ich korpusy, wykonano

    drenaż poziomy. Obwałowania zostały wyposażone w drogi powodziowe na ławach. Przy czym, na odcinkuŚ.wał pobudowano bliżej korytaW.. Prace trwały do 1985 r. (zeznania członków grupy:H. N.k. 9256v, czas adnotacji 03:14:33; zeznania świadków:S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:02:21;K. M.k. 9070-9071, czas adnotacji 03:19:13, 03:20:50, 03:21:28, 03:40:03). Mianowicie,

    wał w rejonie miejscowościŚ.
został zaprojektowany

    w 1983 r.według zasad wówczas obowiązujących. Autorem projektu byłoBiuro (...)wW., które opracowało go na zlecenie ówczesnego(...)wP.z dnia 7.12.1982 r. (po powodzi styczniowej 1982 r.), w ramach „

      Przedsięwzięcia inwestycyjnego NizinaI.-D.odc. V zadanie – projekt techniczny obwałowania rz.W.

”. Projekt obejmował lewostronnie obwałowanieW.na odcinku

    od km 609 do km 612i długości 2,45 km (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Do określenia

    wzniesienia korony wałuprzyjęto jako miarodajny poziom wody odpowiadający wielkiej wodzie o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% (rzędna na 609 km(...),42 m n.p.m., rzędna na 612 km(...),01 m n.p.m.). Dla obliczenia poziomu wody zatorowej przyjęto przepływ o prawdopodobieństwie 10% z okresu zlodzenia rzeki spiętrzonej przez zator o takim charakterze jak w 1982r., rzędna na 609 kmW.– 64,36 m n.p.m., rzędne na 612 kmW.– 63,92 m n.p.m.). Do zaprojektowania niwelety korony przyjęto wyższe zwierciadło wody z dwóch równoważnych wariantów obliczeniowych.

    Wzniesienie korony wału zaprojektowano 1,0 m powyżej poziomu zwierciadła wielkiej wody o prawdopodobieństwie 1%.(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Obliczenia poziomów wód miarodajnychdla ustalenia rzędnych korony wałów przeprowadzono dla stanu korytaW.z roku 1982 r., to jest „

    bez uwzględnienia dalszej intensywnej sedymentacji w czaszy i cofce zbiornika”, uzasadniając to

    faktem zarządzenia(wówczas obowiązującego

    ) prowadzenia intensywnych robót bagrowniczych w latach następnych w czaszy i w cofce zbiornika. W projekcie zapisano „

    W razie jednak zaniechania robót pogłębiarskich lub prowadzenia ich w mniejszym zakresie niż ustalono wiosną 1982 r., obecne poziomy wód miarodajnych za kilkanaście lat mogą okazać się

      za niskie
”. Miało to znaczący wpływ dla prac utrzymaniowych międzywala (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W ramach tego „Programu przeciwpowodziowego kraju do 2010 r.”zmodernizowano w części wał na odcinku wŚ.. Innych pracProgramna tym odcinku program już nie przewidywał (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087, czas adnotacji 00:28:53).
Do
    1987 r. zmodernizowano i przebudowanowałyW.na długości około 20 km (od km 603 do km 623). Zastosowane w przebudowie i modernizacji wałów rozwiązania techniczne ich konstrukcji
    odpowiadają standardom zapór bocznych, odpornych na filtrację ustaloną, co w praktyce oznacza, że tzw.
    namakanie wałówpodczas długotrwale występujących wysokich stanów wody
    nie występuje. Ich odporność na działanie spiętrzonej wody było nieporównywalnie większa od wałów poprzednio tam istniejących.
    Budowa i utrzymanie obwałowań było zadaniem(...)jako administratora wałów(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Odbiór końcowy prac modernizacyjnychwału i prac naprawczych nastąpił w dniu10.10.1985 r.w ramach zadania pn. „Modernizacja obwałowań na odcinku odD.doR.odcinek V zad. I” (niesporne).
Ocenę jakości wykonanych prac przeprowadziła, na podstawie umowy z dnia11.05.1984 r., na zlecenie Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych wP., Katedra(...)Prac Melioracyjnych, Hydrologii i(...)w Wodę Wydział Melioracji(...). Powstało opracowanie pn. „Ocena zabezpieczenia przejść lewobrzeżnego wału rzekiW.przez starorzecza w km 19+080 do 21+350”w ramach pracy pt. „Badania i ocena modernizacji wałów przeciwpowodziowych rzekiW.dla odcinków w rejonie NizinyI.-D.iD.”. Stwierdzono w niej, że na podstawie przeprowadzonych badańtechnologia zabudowy starorzeczy, przez które przechodzi wał przeciwpowodziowy, była właściwa, tj. po oczyszczeniu i odwodnieniu grunt układany był warstwami i zagęszczany, zaś uzyskane parametry zagęszczenia gruntu wskazują, że wszystkie starorzecza są zabudowane prawidłowo, auzyskane parametry jakościowe wbudowanego gruntu są wysokie(k.10482, 10489-10519). Podstawą takiej oceny były wykonane szczegółowebadania geotechniczneObwałowania odpowiadały aktualnie obowiązującym wymogom dla takich obiektów (zeznania członków grupy:H. N.k. 9256v, czas adnotacji 03:14:33; zeznania świadków:S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:02:21;K. M.k. 9070-9071, czas adnotacji 03:19:13, 03:20:50, 03:21:28, 03:40:03).
Jednakże w 1988 r.(...) Towarzystwo (...)Zarząd Główny wW.wykonał opracowanie pn. „

        Badania Geotechniczne Istniejących Wałów Przeciwpowodziowych rz.W.chroniących gleby DolinyI.-D.i DolinyZ.

      ”
, na zlecenieBiura (...)wW.; w celu

    oceny stanu technicznegolewostronnych obwałowań rz.W.na

    odcinkuK.–P.
oraz propozycje ich wzmocnienia i przebudowy od km.

    586,5 do 602,5bieguW.. Opracowanie dotyczyło wałów modernizowanych na tym odcinku w latach 60 i 70 XX. Stwierdzono, że odcinek ten

      nie odpowiada
w pełni wymogom stawianym tego typu budowlom (k. 10544-10602).
W trakcie prac modernizacyjnych po powodzi ze stycznia 1982 r. korytoW.w rejonie DolinyI.-D.było
    bagrowane (pogłębiane). Pozyskany materiał był wykorzystywany do budowy nowych wałów (zeznania świadków:A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:24:58;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:23:59). W ramach tych prac
    zlikwidowano wyspępołożoną w rejonie(...)mostu (kolejowego) na wysokościP.Stoczni Rzecznej (zeznania świadkaJ. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:11:28; fakt powszechnie znany).
Po zakończeniu prac naprawczo-modernizacyjnych, tj.od ok. 1985 r.nie przeprowadzanosystematycznych prac bagrowniczych(pogłębiarskich) korytaW.w rejonie DolinyI.-D., m.in. w rejonieŚ.. W rezultaciewypłycało się korytoW..Powstawały kępy i wyspy, któreporastały roślinnością i stały się siedliskiem dzikich zwierząt.K.i wyspy utrudniały swobodny przepływ wody. Jejnurt biegł wolniej. W konsekwencji niesiony przez wodę namuł opadał nadno koryta, wypłycając je. Zjawisko to nasilał efekt tzw.cofki ze Zbiornika(...), czyli dodatkowezmniejszenie prędkości rzeki. Nie był regulowany nurt rzeki, który zmieniał swój bieg, po kolejnych wezbraniach wody. W konsekwencji, z upływem lat,takie same przepływy wody przechodziły na coraz wyższej wysokości(zeznania członków grupy:L. B. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:26:37, 00:28:58, 00:30:36;D. K.k. 5897v-5898, czas adnotacji 00:41:09, 00:45:49;J. S.k. 5898, czas adnotacji 00:49:34, 00:51:14, 00:52:30;L. Ż. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:58:09;C. G.k. 9252, czas adnotacji 01:01:58;P. K. (1)k. 9252v, czas adnotacji 01:15:18;R. O.k. 9253v, czas adnotacji 01:48:39, 01:54:11;M. W.k. 9255-9255v, czas adnotacji 02:37:32, 02:40:49, 02:45:55, 02:46:54, 02:50:40,H. N.k. 9256, czas adnotacji 03:02:41, 03:07:02 oraz zeznania świadków:A. B.k. 7514v, czas adnotacji 00:36:54, 00:40:22;J. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:18:23;K. G.k. 7518, czas adnotacji 01:49:10, 01:51:18, 01:57:19, 01:58:08, 02:01:57;A. G.k. 7519-7519v, czas adnotacji 02:21:06, 02:23:14, 02:24:58, 02:26:37, 02:31:19, 02:31:19;S. M.k. 7521v-7522, czas adnotacji 03:02:21, 03:22:45, 03:24:03, 03:25:31, 03:30:45, 03:42:15;L. B. (2)k. 7525-7526v, czas adnotacji 04:45:11, 05:15:58, 05:21:59, 05:24:35;S. K.k. 9065v-9066, czas adnotacji 01:18:13;D. T.k. 9068v, czas adnotacji 02:33:56;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:21:41, 00:22:46, 00:25:06;W. C.k. 9065, czas adnotacji 01:03:39 oraz zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v-9306, czas adnotacji 01:01:58, 01:03:10, 01:04:04, 01:07:16, 01:10:32, 01:16:30).
Do połowy lat 90-tych XX w ilość wydobytego rumowiska przez pogłębiarki bilansowała się z ilością rumowiska nanoszonego. Po tym okresie, aż do powodzi 2010 r.
    niemal zaniechano wydobywania piasku i robót pogłębiarskich.W., szczególnie na cofkowym odcinku górnego stanowiska Zbiornika(...)
    wypłyca się wskutek osadzania się rumowiska rzecznego, napływającego z górnego biegu w ilości ocenianej na 1,5 mln m(
    3)w roku przeciętnym (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Od ok. 1985 r. do maja 2010 r., w uzgodnieniu z(...), rocznie wydobywano (bagrowano) jedynieok. 300.000 m3piaskuz koryta rzeki w rejonieP.i styku zasięgu cofki Zbiornika(...)do km 618-622. Piasek pozyskiwały prywatne firmy na potrzeby budownictwa (zeznania świadkaW. C.k. 9064, czas adnotacji 00:33:15). Piasek byłwydobywany okazjonalnie i lokalnie, w miejscach, w których(...)uznało, że bagrowanie jest najpilniejsze i nie szkodzi rzece, w zakresie zawartych umów (zeznania świadków:D. T.k. 9068v, czas adnotacji 02:33:56;M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:31:04) m.in. w latach 2008-2009Marszałek Województwa(...)wydawałindywidualne decyzjeo udzieleniu pozwolenia wodnoprawnego napobór piaskuz dna rzekiW.(k. 6642-6647).
Poza obszarem cofkowym konieczne były jednakzabiegi hydrotechnicznecelemzwiększenia dynamiki rzeki dla wód średnich, aby możliwy był transport rumowiska skalnego przy wodach średnich (zeznania świadkaW. C.k. 9064, czas adnotacji 00:33:15).
Po każdym większym wezbraniu, rzeka w różnych odcinkach, zabierała część brzegów.Nurt przesuwał się w stronę wału. Na wniosek pracowników(...),(...)wykonywał tzw.brzegosłony, czyli kamienne narzuty na brzegach uniemożliwiające zabieranie gruntu i stabilizujące skarpę. Nie powstały one jednak wŚ., w miejscu przerwania wału, gdyż tu brzeg rzeki był w odległości ok. 200m od stopy wału (zeznania świadków:A. G.k. 7519-7520, czas adnotacji 02:26:37, 02:28:40, 02:44:58;S. M.k. 7521v, czas adnotacji 03:24:03 ).
W latach1990-1993Minister Ochrony Środowiska (w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa) przygotował do przedstawienia Komitetowi Ekonomicznemu Rady Ministrów„Program zabezpieczenia przeciwpowodziowego kraju do 2010 r.”, sporządzony przezH.(1992). Dla odcinkaW.środkowej od km 550+900 do 618+000 nie przewidywał on budowy nowych obwałowań, leczmodernizacjękilku odcinków, w tym wału chroniącegoDolinęI.-D.. W latach 1990-1997 w województwach(...)i(...)wykonano wszystkie prace modernizacyjne w nim wskazane. Spełniały one kryterium zapewnieniabezpieczeństwa wzniesienia korony wałów II klasyważnościponad wodę miarodajną (Q max p = 1%) i kontrolną (Q max p = 0,3%). Bezpieczne wzniesienia korony wału dla klasy II (dla wodowskazówM.iK.) to:
- przy przepływie miarodajnym – 1,0 m nad zwierciadło wody,
- przy przepływie kontrolnym – 0,3 m nad zwierciadło wody.
Po powodzi z 2010 r. oceniono, w ramach studiów dla celów „Programu(...)Powodziowego w Regionie WodnymW.Ś.” (opracowanego przez(...)Urząd Wojewódzki w latach 2011-2013), możliwości zwiększenia retencji wodnejW.. Wskazano, że w dolinieW.na przedmiotowym odcinku nie ma możliwości ograniczenia powodzi poprzez tworzenie

    retencji w samej dolinie, ta bowiem powinna być przeznaczona dla przeprowadzenia wód i lodów w czasie wezbrań. W istniejących uwarunkowaniach prawnych dotyczących ochrony środowiska, finansowych oraz przy stanie własności terenów jest to praktycznie niemożliwe do zrealizowania przez(...)(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Parametry wału projektowanego w rejonieŚ.to: szerokość korny 3,0m, nachylenie obu skarp jednakowe równe 1:2,5, obniżenie ławy względem korony wału – 2 m, szerokość ławy przywałowej z drogą dojazdową – 5,0. Na projektowanym i zrealizowanym odcinku nie występowały żadne urządzenia techniczne (przewody rurowe, kabel), zbudowano natomiast
    dwa przejazdy wałoweoraz wykonano
    zabezpieczenie przed filtracją. Stanowił je
    drenaż płaski (poziomy)z warstwy żwiru średniego lub grubego, owinięty geowłókniną o gramaturze 250 g/m(
    2). Woda z drenażu odpływała do rowu przywałowego lub rurociągiem do sieci rowów odprowadzających wody do przepompowni. Warstwą przykrywającą drenaż był grunt niespoisty. Na odcinku wału, gdzie nastąpiło przerwanie,
    wody filtracyjne odprowadzane były rowem. Projekt techniczny
    odwodnienia zawala(zadanie pt. „
    NizinaI.-D.odc. V”) z 1987 r. został zrealizowany dopiero
    w 1995 r. (odbiór prac 24.10.1995 r.; OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
C. „Koncepcja programowo-przestrzenna regulacjiW.w km 594-601”.
Na zlecenie(...)wW.w latach1997-2000, na podstawie umowy z 1996 r., na obszar obecnego powiatu(...), ówczesna Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej wW.(obecnie(...)) opracowała „Koncepcję programowo-przestrzenną regulacjiW.w km 594-601” (k. 7708-7713, 7714-8946; płyta CD k. 9607; mapy i rysunki k. 906-9663, skany k. 9665).
„Koncepcja programowo-przestrzenna regulacjiW.w km 594-601” wskazywała, że w odniesieniu do założeń przyjętych w opracowaniu pn. „Założenia techniczno-ekonomiczne regulacjiW.Środkowej i Dolnej” (w granicach administracji(...)W.) w ostatnich latach nastąpiłyzmiany niektórych poglądów dotyczących eksploatacji rzeki. Dlatego musiało dojść domodyfikacji zasad prowadzenia prac związanych z regulacją rz.W.. Wskazano, że celem tego opracowania jestokreślenie zasad postępowaniaw zakresie zagospodarowania międzywala i regulacji rzeki, przyjmując za podstawę dotychczasową praktykę lecz z położeniem większego nacisku na konieczność uwzględnienianowego spojrzeniana najważniejsze funkcje spełniane przez rzekę, a w szczególnościzachowania wartości przyrodniczych dolinyjako korytarza ekologicznego z jednej strony i zapewnienie spełnienia przez rzekę podstawowych zadań z drugiej strony, w postaci zabiegów pozwalających na:poprawienie warunków przepływuwód średnich i wielkich oraz przebiegu zjawisk lodowych i ułatwienie przechodu lodów,ochronę przed powodzią, zabezpieczenie brzegów i terenów przyległych do koryta, ochrony obiektów inżynierskich związanych z rzeką itp. (k. 8257).
W tym opracowaniu wskazano, żeZbiornikW.powstał w 1972 r. poprzez przegrodzenie rzeki stopniem wodnym. Utworzony zbiornik, któregocofka sięga do 618 kmzmienił całkowicie charakter rzeki na odcinku długości 57 km. Przez 28 lat istnienia zbiornikautrwaliły się na nim warunki hydromorfologiczne i przyrodniczeodmienne niż na rzece swobodnie płynącej. W rejonie większości zbiornika nie występują bezpośrednie zagrożenia powodziowe, a wały przeciwpowodziowe pełnią rolę zapór bocznych.Problemy powodziowewystępują jedynie napododcinku przejściowympomiędzy zbiornikiem, a rzeką swobodnie płynącą. Występujące tu problemy mająspecyficzny charakter i wymagają odmiennych rozwiązańniż na pozostałych odcinkach rzeki. Natomiast korytoW.od ujściaN.do początku cofki zbiornikaW.(k. 618)ma charakter roztokowy. Tworzą się liczne wyspy porośnięte w większości przerośniętymi krzakami wikliny lub lasem, rozlewiska i odnogi koryta rzeki. To jednej z najbardziej wartościowych pod względem przyrodniczym fragmentów dolinyW.. Występuje na nimzwiększone niebezpieczeństwo tworzenia się zatorów, a co za tym idzie zagrożenia powodzią. Odcinek przejściowyW.-P.(km 618-632) charakteryzuje się stosunkowo wąskim i rozczłonkowanym korytem oraz znaczną ilością kęp nadwodnych występujących w nurcie. Wskazano, żepo powodzi 1982 r.na tym odcinku wykonano duży zakres robót regulacyjnych, a mianowicie:
- zamknięto boczne koryta prawostronne na odcinkuW.-L.,
- wykonano duży zakres robót bagrowniczych w tracie regulacyjnej,
- wykonano wał kierujący, związany z nim duży zakres ubezpieczeń,
- wyremontowano i zbudowano kilka ostróg,
- wykonano tamę podłużną i ubezpieczenia w rejonie przegrody śryżowej,
- wykonano regulację lewego brzegu (2 km) w rejonieD.- tama podłużna i prace refulerskie,
- wykonano wał powodziowy łączący istniejące obwałowania wD.z zaporą bocznąT.
J.,
- zlikwidowano przeprawy mostowe na bocznym korycie(...)utrudniające spływ lodów i akcje lodołamania,
- wykonano odcinek zapory bocznej Jordanów-T..
Wskazano, żeW.
    na odcinku(...)
, podobniej jak w innych regionach, w czasie wezbrań, powoduje
    zagrożenie powodziowe. Wynikają one z reżimu hydrologicznego rzeki i zabudowy wałami przeciwpowodziowymi chroniącymi w czasie przejścia wielkich wód przed zalewem nisko położone tereny w dolinie. Na całym(...)odcinkuW.występuje
    międzywale stanowiące koryto wielkich wód. Po powodzi 1982 r., na wejściu do portu rzecznegoP. R.wybudowano tamę przeciwpowodziową, która oddziela port rzeczny i dzielnicęR.od rzeki w czasie powodzi. Korpusy istniejących zapór i wałów podwyższono i poszerzono wykorzystując urobek pochodzący z bagrowania koryta; wykonano dodatkowe obwałowania.
W„Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601” wskazano, żeobecny stan techniczny obwałowań jest dobry. Podkreślono, żewłaściwe ukształtowanie koryta wielkich wódplanuje się uzyskać poprzezuformowanie, a następnieutrzymywanie odpowiedniej zabudowy biologicznejskładającej się m.in. z:
- nisko położonych terenów na tarasie zalewowym, stanowiących zasadnicze koryto wielkich wód, pokrytychzakrzaczeniami przycinanymico jakiś czas w taki sposób żeby ichwysokość nie przekraczała 2-3 m;
-pasów zadrzewieńwzdłuż wałów przeciwpowodziowych stanowiących ich ochronę przy przejściu wielkich wód i lodów;
- w miejscach nadmiernego poszerzenia międzywala,nasadzenia lasów i pasów zadrzewieńkoncentrujących przepływ wielkich wód.
Podkreślono, żeodcinek przejściowy i górna część ZbiornikaW.jest rejonemodkładania się rumowiskaprzynoszonego przez rzekę swobodnie płynącą. Dla uzyskania odpowiednich warunków spływu lodów i umożliwienia pracy lodołamaczy konieczne jest prowadzenie w tym rejoniedużych prac bagrowniczych, w tym:
- w rejonieD.-B.(km 620-627) ok. 400.000 m3rocznie;
- w rejonieP.ok. 100.000 m3rocznie;
- w rejonieB.(k. 638-641) ok. 1.400.000 m3rocznie.
Wskazano, żedotychczas(...)nie wykonywałw większym zakresie prac porządkowych w międzywalu polegających nakształtowaniu koryta wielkich wód. Wykonywano jedynielokalne wycinki drzew i krzewów, jako prace towarzyszące przy robotach regulacyjnych. W związku ze stałym niedoborem w budżecie(...)środków na prowadzenie prac, coraz bardziejpogłębiają się pilne potrzeby przeprowadzenia prac zabezpieczających, zarówno remontowych jak i nowych obiektów(k. 6402-6459).
„Koncepcja programowo-przestrzenna regulacjiW.w km 594-601” wskazywała, że średni roczny łącznytransport rumowiskaw rejonieK.wynosi ok.2.700.000 ton. Wyjaśniała, że zasadniczą przyczyną odkładania się rumowiska w Zbiorniku(...)jestdrastyczne zmniejszenie się prędkości wody w rzece– od wlotu do Zbiornika w kierunku stopnia. Spowodowane to jest znacznym zwiększeniem powierzchni przekroju koryta wynikającym ze spiętrzenia rzeki stopniem wodnym. Wyłączając okresy powodziowe, w górnej partii zbiornika (powyżejP.) osadza sięrumowisko wleczone, natomiast w środkowej i dolnej części zbiornika (odP.w dół) osadza sięrumowisko unoszone. Średnie roczne ilości osadzonego rumowiska kształtują się na poziomie ok.1,7 mln m3, przy czym w latach mokrych osadza się ponad trzykrotnie więcej namułów niż w latach suchych. Odkładanie się osadów powodujespłycenie koryta– zmniejszenie głębokości średnich. Występujące odkłady stwarzają problemy żeglugowe oraz powodują utrudnienia w spływie lodów i akcji lodołamania. Sprzyjają ograniczeniu przekroju czynnego koryta przy przepływie wody pod lodem.Systematyczne spłycanie koryta wywołuje automatycznie podnoszenie się krzywych cofkowych(układów zwierciadła wody) zbiornika. Podwyższenie to jest tym większe, im większy jest przepływ. Prowadzi dosystematycznego podwyższania się poziomów wód powodziowych, co zmniejsza stopień zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny. Zaprojektowane po powodzi 1982 r. i wykonane, w odniesieniu do ówczesnych krzywych cofkowych (miarodajnych i kontrolnych)podwyższenie zapór bocznych, w chwili obecnej, na niektórych odcinkach, w górnej części zbiornika, jest niewystarczające. Istotnym zagrożeniem eksploatacyjnym sąodkłady rumowiskastanowiące przeszkodę w spływie lodów oraz w akcji lodołamania. Prowadzą doznacznych spiętrzeń zatorowych i zagrożenia powodziowego, głównie w rejonieP.iD..
Zasadniczą częścią„Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601” byłaocena stanu zagrożenia powodziowegoi adekwatności istniejącego zabezpieczenia oraz stworzenie podstaw dla projektowania i wdrażania przedsięwzięć związanych z ochroną doliny przed powodziami, tj. „Kompleksowy, regionalny program ochrony przeciwpowodziowej dorzecza środkowejW.na trenie(...)wW.– Ocena stanu zagrożenia powodziowego w dorzeczu środkowejW.”. W jej ramachwyznaczono zasięg przestrzennego zalewu przy wodzie 100-letniej– z wyróżnieniem terenów bezpośredniego i potencjalnego zagrożenia powodziowego. W ramach tego opracowania stwierdzono, żepoważne zagrożenie powodziami zatorowymi występuje naW.na odcinkuW.–W., a szczególnie w rejonie Zbiornika(...). W tym rejonie wystąpiła największa powódź zimowa – w styczniu 1982 r. wzdłuż(...)odcinkaW..(k. 6361-6403; 6460-6464; Analiza działalności(...)za 2000r. k. 6253-6258, Analiza działalności(...)za 2001 r. k. 6259-6265; Kompleksowy regionalny program ochrony przeciwpowodziowej dorzecza ŚrodkowejW.na terenie(...)wW.2004 r. k. 6460-6464).
W „Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601” przyjęto, żeidea ochrony przeciwpowodziowejpolega na zabezpieczeniu terenów przed zalewem przy niezmiernie rzadko występujących zjawiskach przyrodniczych o charakterze klęskowym. Takim ewenementem jestmiarodajna, dla zapewnienia należytej ochrony woda, która przeciętnie zdarza się 1 raz na 100 lat
Wskazano, żebrzegi na odcinku pomiędzyM., aP.są wstadium intensywnego przekształcania. Nadto, że według oceny administratora rzekiwykonana zabudowa jest obecnie degradowana, z braku środków na jej systematyczną renowację. To może doprowadzić donie uzyskania w pełni zamierzonego celu, tj. zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom na zawalu oraz nie pogłębianie koryta w nurcie nowej kinety (nurtu) (k. 7981v).
Odnotowano w„Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601”, że ze zwierząt chronionych w dość licznej wielkości występujebóbr–castor fiber. Bobry rejestrowane są na co trzeciej badanej powierzchni. Czynnikiem ograniczającym ich liczebność są nie tyle warunki hydrologiczne (na tym odcinku wyjątkowo sprzyjające), co niska lesistość terenów przybrzeżnych (k. 8212, 8213v).
W „

        Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601

” wskazano, że budowa stopniaW.znacząco wpłynęła na przebieg zjawisk lodowych na rzeceW.

    nie tylko w granicach cofki zbiornika, ale również powyżej – na rzece nie spiętrzonej. Najgroźniejsze w skutkach jest

    spiętrzenie zatorowewywołane napływem lodu i śryżu podczas tworzenia się pokrywy lodowej. Praktycznie, nie ma wówczas możliwości przeciwdziałania rozwojowi wydarzeń (k. 8436).

      Stopień ochrony przeciwpowodziowej(...)odcinaW.nie jest zadowalający
. Wały chroniące nisko położone dolinyR.-Z.iB.wymagają podwyższenia o 0,30-0,70 m. Po lewej stronie rzeki rozciąga się nisko położona dolina rzeki chroniona wałami przeciwpowodziowymi.

      Wały

     te,zarówno

     chroniąceDolinęS., jak i

      NizinęI.-D.są za niskie średnio o ok. 0,35 m
(k. 8442). Poza tym, w wielu miejscach

      niezadowalający stan techniczny wałów
i związanych z nimi

    budowlipowoduje

    konieczność przeprowadzenia szeregu prac modernizacyjnych(k. 8442).
„Koncepcja programowo-przestrzenna regulacjiW.w km 594-601”w odniesieniudoGminyS.wskazywała, że to obszar położony na lewym brzeguW., przyległy do rzeki na odcinkukm 604,3 do 615.W.przepływa na tym odcinku w szerokiej dolinie, przez tereny rolnicze chronione wałami przeciwpowodziowymi.Obszar zalewowy międzywalapołożony pomiędzy wałami przeciwpowodziowymi, charakteryzuje sięznaczną szerokością 1100-1300 m, zwiększającą się lokalniew rejonie miejscowościŚ.do 1500-1700 m. W korycie rzekibrak jest systematycznej zabudowy regulacyjnej formującej trasę wody średniej. Występujące pojedynczebudowle są w znacznym stopniuzniszczone i wymagają remontu. Koryto rzeki w zakresie wód średnich ma charakterroztokowy,z licznymi rozgałęzieniami, wypłyceniami i odsypiskami. Powierzchnia tarasu zalewowego ilicznych wyspwystępujących w korycie rzeki pokryta jest częściowotrwałą i wysoką roślinnością lasów łęgowych, a w pozostałej częścizakrzaczeniamiprzerośniętej, nie eksploatowanej od lat wikliny.Ukształtowanie i szata roślinna międzywala stwarzają warunki sprzyjające tworzeniu się zatorów lodowych, powodujących zagrożenie powodziowe. Miejscem szczególnie podatnym napowstawanie zatoróww okresie zimowym i wczesnowiosennym jest odcinek rzekiod km 594,0 do km 613,0. Równocześnie ten odcinek rzeki, według oceny przyrodników, należy donajbardziej wartościowych pod względem przyrodniczym, na którym ustanowiono 6 rezerwatów przyrody. Prace związane z przeciwdziałaniem zatorom podjęto, jako zadanie specjalne(...), w rejonie miejscowościR.. W pozostałym obszarzeprzewiduje się jedynie prace lokalne,interwencyjne umocnienia brzeguoraz prace związane zuporządkowaniem i zagospodarowaniem międzywalastanowiącego koryto wielkich wód, według następujących zasad; dlacałego(...)odcinkaW.. Mianowicieprzyjęto, że:
- w strefie wahańwód zbliżonych do średnichnależy utrzymywaćw stanie naturalnym odkryte odkłady piaskunanoszonego przez rzekę iporost traw. W tej strefie nie są potrzebne żadne specjalne zabiegi eksploatacyjne poza usuwaniem przeszkód (np. powalonych drzew) pozostających na brzegach i budowlach hydrotechnicznych po przejściu wielkich wód;
- natrasie zalewowymw strefie dorocznej wielkiej wody należy utrzymywaćporost krzaczasty do 2-3 m.Pojedyncze drzewa i grupy drzewo większych walorach przyrody powinny być pozostawione, natomiastkonieczne jest prowadzenie stałej wycinki krzewóww cyklu 3 letnim dla otrzymania porostu o dopuszczalnej wysokości. Proponuje się, żeby prace te były prowadzoneprzez specjalistyczne firmyna zlecenie i pod nadzorem służb(...);
- w miejscach, gdzie pozwala na to szerszy rozstaw wałów, a szczególnie tam, gdzie już obecnie występują cenne przyrodniczo zadrzewienia, należyutrzymywać naturalne lasy łęgowe. Również na pozostałych odcinkach międzywala, wzdłuż odwodnej stopy wałów przeciwpowodziowych, przewiduje się utrzymaniepasów zadrzewieńo szerokości co najmniej10 mstanowiących ochronę wałów przed podmywaniem i uszkodzeniami (k. 8605v-8606).
Podkreślono, że bezpieczeństwo znacznej części obszaru GminyS.uzależnione jest od klasy i stanu technicznego wału chroniącego tereny rolne i zabudowania w dolinie rzeki. Oznacza to, żerzędne korony wału, uwzględniającewymagane zapasy wzniesienia tej korony nad zwierciadło wielkiej wody, powinny być odniesione do przepływów:
- miarodajnego o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% (8970m3/s),
- kontrolnego o prawdopodobieństwie wystąpienia 0,3% (10250m3/s),
przybezpiecznym wzniesieniu korony wału:
- przy przepływie miarodajnym –1,0 mnad zwierciadło wody,
- przy przepływie kontrolnym –0,3 mnad zwierciadło wody.
Wskazano, żeaktualna ocena stanu technicznego wału, wynikająca z ekspertyzy(...)wW., wskazuje:
-dobry stan techniczny wału, którego modernizacja została zakończona w1997 r.,
- obniżenie korony wału w dwóch punktach: km 604,3-606,3 oraz 607,5-609.
Jakopilne prace wskazano podwyższenie wałów na łącznym odcinku ok. 3,5 km(k. 8612v-8613).
„

        Koncepcja programowo-przestrzenna regulacjiW.w km 594-601

” zawierała omówienie zagadnień powodziowych. Podkreślała, że obwałowania chroniące DolinęI.-D., w tym miejscowość

Ś.
, są wyłącznie

    klasy II. Na niektórych odcinkach na zawalu występują

    starorzeczaprzylegające bezpośrednio do nasypu wału, stanowiące zagrożenie dla stateczności korpusu wału. Stan podłoża jest dobry, podobnie dróg dojazdowych. Na niektórych odcinkach wału występuje

    zagrożenie erozjąspowodowaną zbliżaniem się koryta rzeki do podstawy wału (8879, 8891-8935). W ramach

    programu inwestycyjnego,

    dla DolinyI.-D.
przewidziano:
- podwyższenie 23 km lewobrzeżnego wałuW.o 0,38 m,
- remont 4,86 km wału zbiornika inundacyjnegoT.,
- budowę przegród dolinowychW.-P.(4 km),S.-P.(2,5 km) orazG.-P.(1,7 km),
- budowę pompowniP.(k. 8905).
W ramach „Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601” zaproponowano dwa warianty dla odcinka(...)(km 55039 -618), zasadniczo różniące się zakresem prac:
-wariant Iprzewidywałpełną regulację na całej długości odcinka rzeki, obejmującą ukształtowanie trójdzielnego koryta rzeki;
- wariant IIzakładał:utrzymanie już istniejącej zabudowyregulacyjnej i ograniczenie dalszych robót w korycie rzeki dolokalnych pracniezbędnych dla zabezpieczenia brzegów, wałów przeciwpowodziowych i obiektów infrastruktury technicznej w miejscach, gdzie występuje zagrożenie rozmyciem.Ukształtowanie koryta wielkich wód poprzez odpowiednie uformowanie istniejącej w międzywalu zieleni i innych elementów zagospodarowania terenu, rozpatrywanych indywidualnie dla poszczególnych fragmentów doliny rzeki z uwzględnieniem tam, gdzie było to możliwe, postulatów specjalistów zajmujących się ochroną przyrody. Wskazano, że w miejscach, gdzierozstaw wałów przeciwpowodziowych jest za duży, osiągnięcieskoncentrowania przepływu wielkich wódplanuje się przy pomocyzabudowy biologicznej. W miejscach, gdzieszczegółowe badania i studiawykażą realne zagrożenie powstania zatorów lodowych, przewiduje się wykonanieodcinkowej regulacji rzekiw zakresie niezbędnym do zlikwidowania zagrożenia. Ten wariant został zarekomendowany przez zespół przygotowujący opracowanie (k. 8408v-8409; 8254-8292, 8293-8313, 8414v).
D. Działania podejmowane przez(...)po 2000 r. w ramach „Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601”.
W oparciu o wybrany przez Wojewódzką Komisję ds. Ocen Odziaływania na Środowisko wP.wariant II c„Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601(...)rozpoczął wpaździerniku 1998r.realizację programu odremontu trzech budowli regulacyjnych (ostróg)na prawym brzegu na odcinkuR.-D..(...)wybudował3 ostrogi wR.,w celu poszerzenia korytaW., tak aby płynęła ona 3 odnogami na ok. 800 m szerokości, a nie jedną na szerokości ok. 200 m (zeznania świadkaS. M.k. 7522, czas adnotacji 03:36:34). Jednakżewyrokiem z dnia 10 listopada 2004 r.w sprawie z powództwa(...) Towarzystwa Ochrony (...)wG.iLigi Ochrony (...)wW., sygn. I C 767/98, o zaniechanie naruszania środowiska, Sąd Rejonowy w Płocku:
- nakazał Skarbowi Państwa– (...)wW.zaniechanie naruszania środowiska na odcinku rzekiW.w km 594-601 w ten sposób, że: zakazał Skarbowi Państwa prowadzenia działalności w strefie korytowej rzekiW.polegającej na:
a) budowie, rozbudowie, modernizacji oraz remontów budowli hydrotechnicznych przewidzianych w wariancie II c, odnośnie planowanych do wykonania budowli, w tym:tam poprzecznych (ostróg) i przetamowań;
b) budowie, rozbudowie, modernizacji oraz remontów budowli hydrotechnicznych przewidzianych w wariancie II c odnośnie budowli planowanych w miejscowościach:A.,Ł.,P.,P.iŁ.-S.w gminieI., w tym: tam równoległych, tam poprzecznych (ostróg), przetamowań;
c)wycinki drzew i krzewów na wyspach i kępach rzecznych położonych w km. 594-601w ww. miejscowościach iprowadzenia na tym odcinku prac bagrowniczych;
- nakazał pozwanemu Skarbowi Państwa– (...)wW.przywrócenie do stanu poprzedniego, sprzed sierpnia 1998 r., prawej części koryta rzekiW.w miejscowościR.gminaW.w ten sposób, abyrozebrał odbudowane tamy (poprzeczne ostrogi).
Wyrok ten uprawomocnił się, wobec oddalenia apelacji(...)przez Sąd Okręgowy w Płocku, wyrokiem z dnia 9 marca 2005 r., w sprawie sygn. IV Ca 67/05.(...), w wykonaniu wyroku rozebrał 3 wybudowane ostrogi wR.(k. 6465-6470; niesporne).B.rzeki, na tym odcinku, zostały zabezpieczone tzw.opaskami brzegowymi. Te jednak wymagały corocznych napraw z powodu powstałych uszkodzeń (zeznania świadków:L. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:39:58;W. C.k. 9064, czas adnotacji 00:33:15).
Po opracowaniu „Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601”, w latach2000 r.-2001 r.(...)wW.wykonał m.in.:
- wycinkę porostów nadW.w km 505-510 – czystka 6 ha terenów międzywala,
- zabezpieczenie prawego brzeguW.w km 475 m.G.– opaska dł. 125 mb,
- remont budynku(...)I etap,
- remont stropu nad elektrownią wS.,
- zabezpieczenie prawego przyczółka jazu stopnia wodnego weW.,
- roboty pogłębiarskie przy wejściu do portu wP.,
- remont przetamowania – 584 na rz.W.w miejscowościP.,
- remont przelewów w przęsłach jazu weW.,
- roboty konserwacyjne urządzeń wodno-melioracyjnych na terenach depresyjnych zbiornika weW..
W2001 r., z powodu braku środków nie wykonano żadnych robót regulacyjnych naW.(niesporne).
Takżew 2002 r.(...)wW.wskazywał na zbyt małe środki finansowe (k. 6266-6268).
W latach2003 r. i 2004 r.(...)wW.wykonał m.in.:
- remont budowli regulacyjnych naW.w miejscowościB.; tama równoległa,
- remont ubezpieczenia brzeguW.i przetamowania wW.,
- remont budowli regulacyjnych naW.wW.; ostrogi,
- dalsze prace remontowe stopnia wodnegoW.,
- roboty pogłębiarskie na zbiornikuW.w rejonieP.związane z pogłębieniem czaszy zbiornika na odcinkach w rejonieP.iB., w wyniku których zlikwidowano na rzeceW.obszar zatorogenny oraz poprawiono warunki tranzytowe dla żeglugi,
- konserwację systemu melioracyjnego na zawaluZbiornika W.W.na obiektach zlokalizowanych na terenie Nadzoru WodnegoW.iP.oraz w partii cofkowej zbiornika wD.O.,
- remont siedmiu ostróg, wykonanie opaski brzegowej (niesporne).
W DolinieI.-D., w latach2004-2006,wykonano następujące prace:
- wyremontowano suchy ZbiornikT.w gm.G.iS.o poj. 5,1 mln m3;
- utworzono 1 mln m3rezerwy powodziowej w jez.Z., co zostało skutecznie wykorzystane podczas powodzi wD.I.-D.w 2010 r. ;
- podejmowano próby przegrodzenia DolinyI.-D.(niesporne).
Nadto, WydziałyO., Eksploatacji, Katastru oraz Inspektoratów(...)wW.w 2004 r.wykonały „Analizę stanu ochrony przed powodzią w rejonie środkowejW.”, na podstawieart. 92 ust. 1 pkt. 1Prawa wodnego(Sprawozdanie z realizacji zadań(...)wW.w 2003 r. k. 6269-6273; 6274).
WSprawozdaniu z realizacji zadańza 2005 r.(...)wW.wskazał m.in., że występowały utrudnienia w realizacji robót statutowych w 2005 r. związane zblokowaniem procesu inwestycyjnego przez organizacje ekologiczne, zawiązane zdodatkowymi proceduramiuzgadniającymi oraz koniecznością wykonania dodatkowych opracowań. Nadto, w związku z brakiem wystarczających środków finansowych(...)nie było w stanie wykonać dwukrotnego koszenia skarp rowówodwadniających zawale zbiorników wodnych m.in. weW., odmuleń wszystkich zbiorników wyrównawczych pompowni, dokonać wszystkich potrzeb remontowych w administrowanych budynkach (Sprawozdanie z realizacji zadań(...)wW.w 2005 r., k. 6278-6281).
W2006 r.(...)wW.wykonał głównie dalsze prace remontowe stopnia wodnego weW.. W corocznym sprawozdaniu(...)podkreślił, żebrakuje środków budżetowych na pełne pokrycie zakresu prac, wyszczególnionych jako pilne w protokołach z okresowych przeglądów urządzeń piętrzących. Sytuacja taka stwarzazagrożenie powodziowe, utratę bezpieczeństwa jak również dekapitalizację budowli wodnych. Procedury przygotowania do realizacji zadań w zakresie należytego utrzymywania stanu technicznego koryt rzecznych (drożność, zabezpieczenia brzegów) są bardzo długotrwałe głównie z uwagi na konieczność wykonywania ocen środowiskowych, w tym dla obsługi Natura 2000 oraz z uwagi na permanentne odwoływanie się organizacji ekologicznych od decyzji.Narasta problem zagrożenia bezpieczeństwa powodziowego spowodowanego szkodliwą działalnością bobróww pobliżu urządzeń wodnych, zwłaszcza w rejonie zapór bocznych i wałów przeciwpowodziowych (Informacja o realizacji zadań(...)wW.w 2006 r.k. 6282-6285v).
W sprawozdaniu za2007 r.(...)wW.ponownie podkreślił niedostateczną ilość środków finansowych w stosunku do potrzeb oraz problemy stwarzane przez organizacje ekologiczne. Wyjaśnił, że(...)wW.przygotowało izgłosiło do programu operacyjnego Infrastruktura i środowisko 5 projektów, w tym dwa duże: „Zwiększenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego rz.W.odK.doP.” oraz „Zwiększenie naturalnej retencji rz.W.w rejonieW.”, którenie zostały przyjęteprzez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Dlatego(...)przygotowuje 8 mniejszych projektów (Sprawozdanie z realizacji zadań(...)wW.w 2007r.k. 6286-6288).
W sprawozdaniu za2008 r.(...)wW.podkreślił, że niedostateczna ilość środków finansowych w stosunku do potrzeb w zakresie inwestycji, remontów a także bieżącej eksploatacji obiektów hydrotechnicznych utrudnia lub wręczuniemożliwia utrzymanie administrowanych obiektów w dobrym stanie technicznym,uniemożliwia równieżrealizację zadań wynikających z nakazów Wojewódzkich Inspektorów Nadzoru Budowlanego i Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.Drastyczne ograniczenie środków budżetowych na gospodarkę wodną, trwające od wielu lat,nie pozwala na wypełnianie w pełni obowiązków statutowych przez(...), określonych wustawiePrawo wodne. Skala potrzeb w zakresie utrzymania, w należytym stanie koryt cieków i urządzeń wodnych z powodu nie dofinasowania z roku na rok rośnie. Przyznane środki budżetowe na 2009 rok ledwie wystarczą na pokrycie kosztów (Informacja o działalności(...)wW.w 2008 r.k. 6289-6292).
W sprawozdaniu z realizacjizadań w 2009 r.(...)wW.podkreślił, że wypełnianie obowiązku statutowych(...)wW.(art. 26Prawa wodnego) w zakresie utrzymania wód limitowane jest wielkością przydzielanych środków budżetowych, które w ostatnich latach sądrastycznie ograniczane. Spośród 71 zdań zrealizowanych w 2009 r., tylko 3 zadania dotyczyły utrzymania rzek. Zprzeglądów okresowychbudowli regulacyjnych i własnych analiz wynika, że około 32 % budowli regulacyjnych wymaga remontu a około 14 % całkowitej odbudowy. Ilość miejsc erodowanych brzegów wymagających pilnego zabezpieczenia wynosi 70.Liczne erozje brzegów zagrażają bezpieczeństwu wałów przeciwpowodziowych. Niepokojący jest fakt, że brak środków budżetowychuniemożliwia realizację zadańwynikających z pozwoleń wodno-prawnych, tj.:systematycznie wykonywanieniezbędnych prac bagrowniczychw zbiorniku(...)oraz wcofkowym odcinkuW.w celu zachowania odpowiednich warunków dla lodołamania i spływu lodów, jak również dla zwiększenia zabezpieczenia powodziowego doliny, decyzja OS.OW.6811-7/00/01 z dnia 14.12.2001 r. (Sprawozdanie z działalności(...)wW.w 2009 r.k. 6293-6297). Analogiczne wnioski zawarto w Sprawozdaniu z realizacji zadańza 2010r.(Sprawozdanie z działalności(...)wW.w 2010 r.k. 6298-6302;wykaz przeprowadzonych prac i ich kosztk. 6303-6314).

E. „Strategia Gospodarki Wodnej” z 2005 r.

W dniu13 września 2005 r.Rada Ministrów przyjęła „Strategię Gospodarki Wodnej” opracowaną w ramach Ministerstwa Środowiska (k. 5690-5714), której celem było m.in.zbudowanie sprawnie działającego systemu, który zwiększy bezpieczeństwo powodziowe kraju. Podkreślono, żeochrona przeciwpowodziowatoobowiązek publiczny, który musi być realizowany zarówno przez jednostki administracji rządowej, jak i samorządowej.Skuteczność ochronyprzeciwpowodziowejjest ograniczonaz powoduniedostatecznych nakładówna utrzymanie obiektów oraz inwestycje, a także w wynikubraku przykładania należytego znaczenia do działań prewencyjnych. Wielkim problemem gospodarki wodnej jestdramatycznie niski, i nadal się obniżający, poziom nakładów na utrzymanie majątku, w tym zwłaszcza budowli hydrotechnicznych, co w niektórych przypadkachgrozi katastrofami budowlanymi. Stan taki powoduje istotne zwiększenie prawdopodobieństwa strat materialnych i ofiar w wyniku powodzi. Powodzie są zjawiskiem nieuchronnym, można je natomiast znacznie ograniczyć za pomocą urządzeń, którymi są: wały przeciwpowodziowe, zbiorniki retencyjne i suche oraz poldery. Na poprawę bezpieczeństwa przeciwpowodziowego wpływają także: właściwe przygotowanie koryt rzecznych, ograniczenia zabudowy i skuteczne akcje ratunkowe.Podniesione skuteczności ochrony przed powodzią zamierza się osiągnąć poprzez:
- opracowanie planów ochrony przeciwpowodziowej;
- właściwe utrzymanie koryt rzecznych i stworzenie warunków dla swobodnego spływu wód powodziowych i lodów;
- zwiększenie retencji dolinowej rzek (wyznaczenie obszarów zlewowych i polderów);
- stymulowanie działań zatrzymujących wodę w glebie poprzez modernizację melioracji szczegółowych (nawadnianie);
- poprawę stanu technicznego budowli hydrotechnicznych zagrażających bezpieczeństwu, w tym obowiązkowe wykonywanie robót remontowych i modernizacyjnych na podstawie monitoringu sprawności technicznej;
- budowę i modernizację urządzeń przeciwpowodziowych (zbiorników, stopni, wałów przeciwpowodziowych, polderów);
- utrzymanie rzek i związanej z nimi infrastruktury w dobrym stanie technicznym; odnowienie floty lodołamaczy dla zapewnienia swobodnego spływu wódW.iO.w okresach zlodzenia;
- komunalizację wałów przeciwpowodziowych (ewentualna sugestia przekazywania obwałowań samorządom lokalnym w celu poprawy ich utrzymania i konserwacji);
- tworzenie systemu obowiązkowych ubezpieczeń majątku od powodzi.
Istotną rolę w realizacji ww. planów miały spełnićplany ochrony przeciwpowodziowej, któremiały być ukończone w 2007 r.(k. 5690-5714).

F. Zagrożenie wywołane działalnością bobrów.

W 2005 r.na zamówienie Ministra Środowiska drA. C.wykonał „Analizę dotychczasowych rodzajów i rozmiaru szkód wyrządzanych przezbobry((...)) oraz stosowanie metod rozwiązywania sytuacji konfliktowych”. W ramach tego opracowania wskazano, że populacja bobrów wynosi w Polsce ok. 30-35.000 sztuk. Przy czym, na przeważającej powierzchni kraju zagęszczenie bobrów jest wciąż bardzo niskie. W przypadku sprzyjających warunków środowiska powinien zachodzić dalszy wzrost populacji. Daleko jeszcze do wysycenia środowiska, szczególnie w Polsce centralnej, zachodniej południowej. Podkreślono, że bobry bytują jedynie w bezpośredniej bliskości cieków wodnych. Postulowano, żenowe inwestycje budowlanepowinny być tak projektowane i realizowane, byzawczasu zapobiegać możliwości ich niszczenia przez bobry.Wały przeciwpowodziowe można przynajmniej o kilkanaście metrów odsunąć od starorzeczy lub na granicy z nimi zbudować szerszą, dodatkową koronę umożliwiającą kopanie norprzez bobry i inne zwierzęta, a trwale odgrodzoną od wału właściwego. Można takżeaktywnie zapobiegać kolonizacjiprzez bobry nowych obszarów np. poprzezutrzymanie niskiej roślinnościna nasypach, groblach lub wałach przeciwpowodziowych - poprzez jej koszenie. Wały przeciwpowodziowe najlepiej chronić przed kopaniem w nich nor przez bobry poprzez wykładaniesiatek metalowych lub grodzenie, zwłaszcza odcinków, które graniczą bezpośrednio z rzeką bądź starorzeczami o utrzymującym się przez cały rok poziomie wody (k. 5236-5283). Wskazania tenie zostały zrealizowane w ramach prac związanych z modernizacją wałów przeciwpowodziowych wŚ.w 2007 r. (niesporne).

G. Działania podejmowane przez(...)w latach 2006-maj 2010 r.

W latach2006-2010(...)wW.zrealizował szereg zadańw obrębie koryta rz.W.na odcinku od Zbiornika Wodnego weW.doW.(zestawienie k. 6853-6856) w tym m.in.:
- wykonanie opracowania pn. „Projekt budowlany i wykonawczy poprzedzony aktualizacją koncepcji programowo-przestrzennej ze studium wykonalności rozbudowy zapory bocznejB.i rozbudowy wałów wstecznychS.i lewego wałuR.” m.in. rozbudowa zapory bocznej zbiornika wodnegoW.wP.B.– umowa z 29.08.2008 r. (k. 6858-6859);
- wykonanie opracowania pn. „Projekt budowlany i wykonawczy przebudowy i remontu obiektów Stopnia WodnegoW.: zapory czołowej, systemu kontrolno-pomiarowego ((...)), jazu, śluzy z awanportami oraz przepławki dla ryb- poprzedzony koncepcją rozwiązań projektowych i studium wykonalności” – umowa z 02.062009 r. (k. 6860-6863);
- prace remontowe stopnia wodnego weW.z udrożnieniem koryta bocznego rzekiW.(k. 6863-6870, 6912-6928, 6953-6992, 7005-7022, 7052-7058, 7171-7179, 7196-7205, 7369-7391, 7438-7462);
- akcje lodołamania (k. 6870-6897, 7023-7051, 7085-7093, 7222-7248, 7336-7368);
- montaż i demontaż przegród przeciwśryżowych (k. 6897-6911, 7059-7073, 7094-7109, 7206-7221, 7369-7391);
- konserwację systemów melioracyjnych, w tym: ścinanie i karczowanie krzaków, odmulanie namułów (k. 6929-6952, 7129-7170, 7180-7195, 7249-7304, 7392-7437);
- zabezpieczenie brzegu rz.W.przed erozją (k. 6993-7004);
- odmulenie wnęki belki progowej na branie przeciwpowodziowej wP.(k. 7074-7078);
- konserwacja Kanału A na terenie Nadzoru WodnegoW.(k. 7079-7084);
- ubezpieczenie brzegu Zbiornika(...)(k. 7110-7128);
- ubezpieczenie skarpy wW.(k. 7305-7335).

H. Prace modernizacyjne wału wŚ.z 2007 r.

Odcinek rzekiW.nieco powyżejŚ.jestobszarem zatorogennym(zeznania świadków:K. G.k. 7518, czas adnotacji 01:58:08;R. W.k. 9305, czas adnotacji 00:48:46). Tu, w okresie zimowo - wiosennym, gdy jest pochód kry lodowej, tworzą sięzatory, grożące powodzią, podobną do tej jaka wystąpiła w 1982 r. (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7526, czas adnotacji 05:07:59).
Wał w rejonieŚ.został przebudowany w 1985 r.W latach 1982 i 1985 na całej długości wykonano badania kontrolne jakości zagęszczenia gruntu(laboratorium (...)). W 1985 r. stwierdzono, że jakość prac przy zagęszczeniu nasypu jest bardzo dobra. Jednakże jużw 2007 r. wystąpiła konieczność wykonania przebudowy i modernizacji. W 2005 r.dwa razy wystąpiła bowiem powódź i szkody.Stan wałów był tak zły, że potrzebowały modernizacji. Dlatego wykonano dokumentację techniczną i projekt przebudowy. W tym celu projektant badał stan wałów.W 2007 r. wykonano przebudowę i modernizację wału wŚ..Od 2007 r. do 2010 r.administrator i komisje, które dokonywały przeglądów, stwierdzały, że stan techniczny obwałowania jest dobry. Robiono bardzo dokładne oględziny wizualne wału. W 2007 r. poza zmodernizowanym odcinkiemnie było badań geotechnicznych. Takżepomiędzy 1985 r. a 2005 r. oraz po 2007 r. nie było szczegółowych badań wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11089v, czas adnotacji 01:39:51). Byłytylko badania okresowe dwa razy do roku - wizualne(k. 11089v, czas adnotacji 01:51:32).
Podczas kumulacji rzekiW.w kwietniu 2006 r., która była niższa jedynie o 60 cm niż w czasie powodzi 1982 r., ponowił sięprzeciek w wale na odcinku ok. 200m wŚ., zagrażający stateczności wału. Zlokalizowano też 6 uszkodzeń wału przezbobry. Zostały one naprawione niezwłocznie (k. 6687). Natomiast naprawa wału nastąpiła w ramach zadania p.n. „Przebudowa (modernizacja) wału przeciwpowodziowego w km. 21+650-21-100 odc.Ś.w tym likwidacja szkód powodziowych w km. 21+650-22+050”. W dniu27.10.2007 r.Inwestor – (...)wW.dokonałodbioru końcowegotego zadania inwestycyjnego. W jego ramach wykonanoprzebudowę (modernizację) wału przeciwpowodziowegow km 21+850-22+050 poprzez:wykonanie przesłony przeciwfiltracyjnejmetodą iniekcji na długości 200 mb (głębokości 12 m). Ponadto, na skarpie ławy przywałowej w km wału 21+910-21+990 wykonano drenaż naskarpowy z filtrem odwrotnym - dł.80 mb. Remont nawierzchni istniejącej drogi przywałowej wykonano w km wału 22+490-25-100 tj. na długości 2610 mb. Humusowanie z obsiewaniem skarpy wału przeciwpowodziowego wykonano w km 22+758-25+100, wykonano również ubezpieczenie płytami PA II na rowie H-1. Roboty były wykonywane w okresieod 06.09.2006 r. do 20.08.2007 r.Jakość robót oceniono jako dobry. Kosztorys robót wyniósł 849.855,48 zł (k. 2372-2374;Ocena bezpieczeństwa przeciwpowodziowego w powiecie(...)wW.k. 6683-6690; k. 6716-6845).
Wykonana przesłona przeciwfiltracyjne nie sięgała do miejsca, w którym doszło do przerwania wału w maju 2010 r. Tym samym, odcinek ten nie był też zabezpieczony przed działalnością bobrów (niesporne).

I. Analiza stanu międzywala w rejonie DolinyI.-D., w okolicyŚ.przed majem 2010 r.

Międzywale w rejonie DolinyI.-D.m.in. na wysokościŚ.byłozakrzaczone i zadrzewione(zeznania członków grupy:L. B. (1)k. 5897v, czas adnotacji 00:30:36, 00:30:36, 00:32:49;D. K.k. 5897v, czas adnotacji 00:39:15, 00:41:09;J. S.k. 5898, czas adnotacji 00:53:43;L. Ż. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:57:03, 00:59:26;C. G.k. 9252, czas adnotacji 01:08:59;P. K. (1)k. 9252v, czas adnotacji 01:21:14;R. O.k. 9253v-9254, czas adnotacji 01:48:39, 01:50:00, 02:21:39, 02:23:40 oraz zeznania świadków:J. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:17:26;K. G.k. 7518, czas adnotacji 01:55:15;A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:31:19;S. M.k. 7522, czas adnotacji 03:29:28; świadkaM. N. (2)k. 7524, czas adnotacji 04:21:21;W. C.k. 9065, czas adnotacji 01:03:39;R. W.k. 9304-9345, czas adnotacji 00:21:41, 00:45:08; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v, czas adnotacji 01:01:13). Od strony odwodnej drzewa rosły w odległości ok. 1-2 od stopy wału (zeznania świadkaS. M.k. 7522, czas adnotacji 03:43:43). Nie były jednak realizowane systemowe wycinki drzew (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:48:37;L. B. (2)k. 7526, czas adnotacji 05:10:59). Przeprowadzano jedynie drobne wycinki drzew (zeznania świadkaD. T.k. 9069, czas adnotacji 02:45:11).
Zadrzewienie i zakrzaczenie międzywalazaburzało przepływ wody w rzece, z uwagi na zwiększenie się szorstkości, w czasie, gdy poziom wody się zwiększał (zeznania świadków:A. B.k. 7515v, czas adnotacji 00:51:57;W. C.k. 9065, czas adnotacji 01:03:39).
Jednocześnie część specjalistów z(...),(...), Starostwa Powiatowego wP.uważało, żedrzewa w międzywalumają korzystny wpływ na bezpieczeństwo wału, gdyż podczas przepływu loduzapobiegają niszczeniu wałów, stanowiąc naturalną osłonę przed uderzeniami kry w wał. Dlatego w międzywalu pozostawiano grube drzewa, aby stanowiły ochronę wału (zeznania świadków:S. M.k. 7522, czas adnotacji 03:29:28;L. B. (2)k. 7526, czas adnotacji 05:09:34, 05:10:59;W. C.k. 9065, czas adnotacji 01:03:39;D. T.k. 9069v, czas adnotacji 03:13:44;H. J.k. 9250v, czas adnotacji 00:34:50). Realizowano tym samym założenia przyjęte w „Koncepcji programowo-przestrzennej regulacjiW.w km 594-601”.
Od kilkunastu lat w rejonieŚ.były wykonywaneprace konserwacyjnemiędzywala polegające jedynie naścinaniu trawy porastającej wał i samosiejek. Początkowo odbywało się todwa razy w roku. Natomiast w latach poprzedzających powódźraz w roku.M.na przełomie:czerwca - lipca lub października - listopada(zeznania członków grupy:D. K.k. 5898, czas adnotacji 00:41:09, 00:45:26;L. Ż. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:55:30, 00:58:09, 01:00:15;C. G.k. 9251v, czas adnotacji 00:57:37;P. K. (1)k. 9252v, czas adnotacji 01:17:45;R. O.k. 9253v, czas adnotacji 01:53:11 oraz świadków:A. G.k. 7519-7520, czas adnotacji 02:35:30, 02:38:44, 02:44:38;S. K.k. 9065v, czas adnotacji 01:14:16;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:22:46; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v, czas adnotacji 00:57:16).
Drzewa rosnące przy stopie wału utrudniały mechanicznekoszenie trawy i krzewówna wale. Dlatego, w tych miejscach krzewy były wycinane odręcznie, zwłaszcza na narzutach kamiennych, przez pracowników(...)(zeznania świadków:J. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:21:19;M. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:22:22;K. G.k. 7518-7518v, czas adnotacji 02:01:57).
W rejonie przerwania wału wŚ.nie było drzew i dużych krzewówna waleprzed powodzią majową 2010 r. Zdarzały się drobne krzewy (zeznania świadków:M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:26:16;K. G.k. 7518, czas adnotacji 02:00:58;M. J. (2)k. 7520v, czas adnotacji 02:58:23).
Na wysokości przerwania wału wŚ.nie byłoostróg. Były one w górnej części DolinyI.-D., ale zamulone (zeznania świadkaA. G.k. 7519, czas adnotacji 02:20:33).Ostrogisłużyły ukierunkowaniu strumienia wody w rzece, aby była głębokość tranzytowa tzn., aby był przepływ rzeki i samoczynne pogłębienie rzeki (zeznania świadka:A. B.k. 7515v czas adnotacji 01:00:40).
Przed powodzią 2010 r. (od ok. 2000 r.) stan techniczny:pompowni(przepompowujących wodę filtracyjną z zawala do kanałów, a dalej do rzeki),śluz(odprowadzających grawitacyjnie wodę z zawala do rzeki)jazów(służących do piętrzenia wody w kanałach i na rzekach dopływowych) isieć rowów odwadniających– jako elementy systemu odwadniającego zawale, na odcinku odP.doD.był dobry. Naprawy były usuwane na bieżąco. Bezpośrednio przed powodzią zostałyzamknięte wszystkie śluzy, aby uniemożliwić przepływ wody z międzywala na zawale (zeznania świadków:J. B.k. 7516, czas adnotacji 01:03:28, 01:05:21, 01:06:24, 01:09:14, 01:10:58;M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:28:02;K. G.k. 7517-7517v, czas adnotacji 01:34:08-01:37:23;A. G.k. 7518v, czas adnotacji 02:08:34, 02.09.04;M. J. (2)k. 7520v, czas adnotacji 02:51:29, 02:53:19; opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).Podstawowe elementy systemu (pompownie, kanały) były w dobrym stanie technicznym, ich remonty generalnie przeprowadzano ok. 15 lat przed powodzią 2010r. Zwykle wyższy poziom wody na zawalu podczas wezbrania (gdyby np. nie działały pompy) stwarza korzystniejsze warunki dla stateczności wału (mniejsza różnica poziomu wody, zmniejszona filtracja przez wał i jego podłoże) (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).

J. Działania podejmowane po opadnięciu wód wezbraniowych z marca 2010 r.

Bobry uaktywniały swoją działalność na wałach, gdy wzbierająca woda zalewała wyspy, na których bytowały. Wówczas bobry uciekały na ląd. Dlatego budowały nory w wałach przeciwpowodziowych (zeznania świadkaA. G.k. 7519, czas adnotacji 02:15:14).
Po opadnięciu wód wezbraniowychpracownicy(...)doraźnie, samodzielnie, dokonywalioceny stanu technicznego wałów. Jeżeli zlokalizowali nory bobrowe lub drobne uszkodzenia wałów spowodowane np. przez quady, motocykle, to samodzielnie,doraźnie zabezpieczali uszkodzeniaworkami z piaskiem – przed docelową naprawą. O sposobie zabezpieczenia decydował ich przełożony. Dziury bobrowe były rozkopywane. Następnie, w to miejsce dosypywano piasek i warstwę humusu. Miejsce to obsiewano trawą. Jeżeli uszkodzenia były większe, to naprawy wykonywała firma zewnętrzna (zeznania świadków:J. B.k. 7516, czas adnotacji 01:10:56, 01:12:43;M. B.k. 7516v-7517, czas adnotacji 01:22:22, 01:24:40;A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:15:14; zeznania świadkaM. N. (2)k. 7523v, czas adnotacji 04:09:03).
Jeśli nora bobrowa była wykryta w czasie wezbrania wody, wówczas była zabezpieczana jedynie doraźnie (zeznania świadkaK. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:43:49).
W ramachwspółpracy(...)(administrujący wały) i(...)ustalali działania mające na celu: naprawę wałów od strony odwodnej (np. uszkodzeń dokonanych przez bobry), zabezpieczanie miejsc, w których koryto rzeki niebezpiecznie zbliżało się do podstawy wału (zeznania świadków:M. N. (2)k. 7523v, czas adnotacji 04:12:41, 04:14:22;L. B. (2)k. 7524v, czas adnotacji 04:37:28).
(...)w swoich działaniach koncentrował się naograniczaniu skutków powodzi. Na ten cel występował o przyznanie dodatkowych środków finansowych. Nie prowadził prac mających na celu opracowaniedługofalowego planu ochrony przed powodziąoraz w celu jego realizacji (zeznania świadkaM. N. (2)k. 7523v, czas adnotacji 04:15:46, 04:16:48).
Także(...)nie przygotowywał kompleksowych planów ochrony przed powodzią. Dominował pogląd, że powódź jest zjawiskiem losowym. Dlatego działania w tym przedmiocie ograniczały się doanalizy danych historycznych z poprzednich powodzi; pomimo tego, że stan DolinyI.-D.uległ zmianie po wybudowaniu Zbiornika(...)(zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:50:15).
Poprawa warunków przepływu wódmogła nastąpić jedynie poprzez systemową regulację rzeki (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525v, czas adnotacji 04:52:51, 04:54:02). Dla osiągnięcia tego celu niewystarczające były jedynie prace bagrownicze (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7526v, czas adnotacji 05:24:35).

K

Przeglądy coroczne, pięcioletnie, doraźne – wałów przeciwpowodziowych.

W okresie do 2010 r.(...)wW.Oddział wP.; przy udziale przedstawicieli: Starostwa PowiatowegoP., Urzędu GminyS., Urzędu GminyG.; przeprowadzałcoroczne – wiosenne lub jesienne przeglądy okresowe wałów przeciwpowodziowychm.in. w gminach:G.iS., dotyczące wykonanych oraz planowanychrobót konserwacyjnych. Przebiegały w ten sposób, że pracownicy(...)przejeżdżali wzdłuż wału i wizualnie oceniali, czy konieczne są do wykonania jakieś prace naprawcze. Wcześniej ustalano, czy przedstawiciele gmin mają swoje uwagi i zastrzeżenia. W takich miejscach ocena wizualna była bardziej szczegółowa. Jeśli, w toku przeglądu, zlecano wykonanie prac naprawczych, to nad sposobem ich wykonania czuwał kierownik lub inspektor(...). Oni bywali na wale kilkanaście razy w roku (zeznania świadków:K. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:37:23;S. M.k. 7521v, czas adnotacji 03:14:43).
Przeglądyokresowe oraz tzw. pięcioletnieprzeprowadzałA. G.koordynator ds. technicznych(...). Protokoły przeglądów były przekazywane Gminom, Dyrekcji(...), Wojewodzie(...),(...)(zeznania świadkaS. M.k. 752-7521v, czas adnotacji 03:02:21, 03:14:43).
W ramach przeglądów corocznych sprawdzano też, czy przeprowadzono: wykoszenie wału wraz z wygrabieniem, wycięcie krzaków. Zalecano w kolejnych latach: wysiew nawozów i mieszanki traw. Podkreślano, że występujesłaby porost traw na wale. W wynikach przeglądów podkreślano, że stan wału jest dobry. Wskazywano, że przeglądy są dokonywane w myślart. 62 ust. 1 pkt. 2 ustawyPrawo budowlane. Nadto, że :
- w dniu 20.11.2000 r. - w 2000 r. naprawiano 3 wyrwy spowodowane uszkodzeniem skarp przez bobry. Istniejeniebezpieczeństwo dalszych uszkodzeń wału przez bobry(k. 10604-10605);
- w dniu 12.11.2001 r. - w 2001 r. naprawiano 40 wyrw spowodowanych uszkodzeniem skarp przez bobry (k. 10606-10607);
- w dniu 10-11.10.2002 r. - w 2002 r. naprawiano 4 wyrwy spowodowane uszkodzeniem skarp przez bobry (k. 10608-10609);
- w dniu 19.11.2003 r. - nie stwierdzono w 2003 r. uszkodzeń wału przez bobry (k. 10610-10611);
- w dniu 17.05.2004 r. - w rejonie wsiŚ.zlokalizowany ubytek gruntu w skarpie odpowietrznej wału. Występują tu też ubytki w nawierzchni ławy przywałowej oraz słaby porost traw. Na terenie wsiŚ.na długości ok. 300 m występuje postępująca erozja brzegowa (odległość ok. 70 m od wału) (k. 10616-10618);
- w dniu 11.10.2004 r. - z uwagi na niewystarczające nakłady finansowewykoszenie nie jest wykonywane na skarpie odpowietrznej wałuW.. Na terenie wsiŚ.występują ubytki w nawierzchni ławy przywałowej oraz ubytek gruntu w skarpie odpowietrznej wału. Ustalono jednak, że wałW.jest sprawny technicznie i nadaje się do użytku. Na terenie wsiŚ.na długości około 300 m występuje postępująca erozja brzegowa (k. 10612-10615);
- w dniu 24.05.2005 r. - powtórzono wcześniejsze uwagi (k. 10619-10621);
- w dniu 27.10.2005 r. - nadal występowało uszkodzenie nawierzchni ławy przywałowej na odcinkuW.-Ś.(3 km). Wskazano, że zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala powoduje utrudniony przepływ, co skutkuje skierowaniem prądu wody na korpus wału. W kilometrze rzeki 609 pod wałem oraz w międzywalu i zawalu jestbardzo przepuszczalne podłoże(k. 10622-10624);
- w dniu 15.05.2006 r. (wiosenny) - korpus wału jest w dobrym stanie. Wystąpiło jednoprzebicie hydrauliczne. Zlokalizowano w czterech punktach dziury po bobrach. W km 603,7 zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala oraz wyspy w nurcie rzeki utrudniają przepływ, co skutkuje kierowanie się nurtu w kierunku brzegu rzeki, występowanie oberwisk na brzegach rzeki. Podkreślono, że brak było środków finansowych na zalecane humusowanie skarpy wału i podsiew traw na wale (k. 10625-10627; 2380-2381);
- w dniu 15.11.2006 r. (jesienny) - w toku były prace związane z wykonaniem iniekcji wałowej, zabudową iniekcji, drenażu naskarpowego (filtr odwodny), roboty remontowe nawierzchni korony ławy przywałowej. Ponowie stwierdzono, że w km 603,7 zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala oraz wyspy w nurcie rzeki utrudniają przepływ, co skutkuje kierowanie się nurtu w kierunku brzegu rzeki występowanie oberwisk na brzegach rzeki (k. 2382-2383). Część tych usterek naprawiono. Przeprowadzono wykoszenie traw (protokoły powykonawcze k. 2384-2485, kosztorys k. 2386-2386v; 10628-10630);
- w dniu 16.05.2007 r. (wiosenny) - w km 603,7 zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala oraz wyspy w nurcie rzeki utrudniają przepływ, co skutkuje kierowanie się nurtu w kierunku brzegu rzeki występowanie oberwisk na brzegach rzeki (k. 2367-2367v; 10631-10632);
- w dniu 12.11.2007 r. (jesienny) - w km 603,7 zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala oraz wyspy w nurcie rzeki utrudniają przepływ, co skutkuje kierowanie się nurtu w kierunku brzegu rzeki występowanie oberwisk na brzegach rzeki (k. 10633-10635; 2368-2369). Przeprowadzono wykoszenie traw (protokół k. 2390-2390v, kosztorys k. 2991-2991v);
- w dniu 29.04.2008 r. (wiosenny) - w km 603,7 zadrzewienie i zakrzaczenie międzywala oraz wyspy w nurcie rzeki utrudniają przepływ, co skutkuje kierowanie się nurtu w kierunku brzegu rzeki powodując ich erozję. Nadto, wskazano, że stan rowów przywałowych jest dobry opróczR.K., które wymagają odbudowy (k. 2392-2393v);
- w dniu 18.11.2008 r. (jesienny) - międzywale jest zakrzaczone w rejonie km wału 19+000, tj. na granicy gm.S.iI.; rzekaW.powoduje erozję brzegu i zbliża się do korony wału wzdłuż wału; od stronyW.występuje zakrzaczenie, które uniemożliwia wykonywanie konserwacji;pojedyncze krzaki zaczynają rosnąć na skarpie wału. Stan rowów odprowadzających wody z drenażu dobry z wyjątkiem kompleksuR.K., które wymagają odbudowy. Stwierdzonokonieczność dokonania m.in. wycinki krzaków pasem 3 m od strony rzekiW.na odcinkach umocnionych narzutem kamiennym. Ustalono, że zakres wycinki zostanie określony szczegółowo, jak zostaną przyznane środki (k. 10636-10639; 2394-2395v; 2879-2882). Część prac wykonano m.in. wykoszenie porostów przeprowadzono mechanicznie i ręcznie (protokół k. 2396-2396v, 2398-2398v, kosztorys k. 2397-2397v, 2398-2398v);
- w dniach: 23.04.2009 r. i 05.05.2009 r. (wiosenny) - w kwietniu 2009 r. zabudowano dziurę po bobrach w miejscowościD.. Międzywale jest zakrzaczone; w km 19+000 na granicy gminS.–I.rzekaW.powoduje erozję brzegu, a tym samym zbliża się do wału.Wzdłuż wału od strony odwodnej rosną krzaki i drzewautrudniające wykonywanie konserwacji.Pojedyncze krzaki zaczynają rosnąć na skarpie odwodnej. Stan rowów odwadniających-odprowadzających drenaż dobry z wyjątkiemR.K., które wymagają wykonania konserwacji gruntownej. Ustalono, że zakres wycinki krzaków oraz drzew pasem 3 m od strony odwodnej zostanie określono szczegółowo po przyznaniu środków (k.2400-2401; 314-317);
- w dniu 22.10.2009 r.(jesienny) „pięcioletni i roczny” (na mocyart. 62 ust. 1 pkt. 1 i 2Prawa wodnego) wałuI.-D.w km 19+000-35+215. Ustalono wówczas, że w poprzednim roku zabudowano wyrwę bobrową. Ponowienie powtórzono, że międzywale jest zakrzaczone; w km 19+000 na granicy gminS.–I.rzekaW.powoduje erozję brzegu, a tym samym zbliża się do korpusu wału (od roku ubiegłego nie zwiększyło się). Wzdłuż wału od strony odwodnej występuje zakrzaczenie oraz zadrzewienie utrudniające wykonywanie konserwacji. Pojedyncze krzaki zaczynają rosnąć na skarpach. Stan rowów odprowadzających drenaż dobry z wyjątkiemR.K., które wymagają wykonania konserwacji gruntownej. Ustalono, że wycięcie krzaków oraz drzew w międzywalu w celu umożliwienia konserwacji zostanie szczegółowo określone jeśli zostaną przyznane środki.Zalecono: humusowanie; wykoszenie skarp, korny i ław; wycięcie krzaków oraz drzew w międzywalu; wycięcie pojedynczych krzaków na skarpie oraz ławie wału(k.1402-1404; 10935-10936). Podczas tegoprzeglądu jesiennego 2009 r. nie stwierdzono w wałach nor bobrowych. Jedynie uszkodzenia wału wywołane przez lisy(zeznania świadkaH. J.k. 9250, czas adnotacji 00:17:49). Częściowo wykonano prace m.in. zabudowano wyrwę po bobrach (k. 10640-10643; 2405-2406, 2410-2411; kosztorys k. 2407-2409, 2412-2413; 319-322);
- w dniu 28.04.2010 r. (wiosenny) po zatorze lodowym zimy 2009/marzec 2010. Wskazano w nim, że w poprzednim roku dokonano zabudowy 1 wyrwy po bobrach. Stan korpusu i budowli jest dobry. Występują drobne uszkodzenia skarpy odwodnej powstałe w wyniku spływu kry w okresie wiosennym orazdziury bobrowepowstałe w wyniku podwyższonej wody w okresie spływu lodów. Międzywale jest zakrzaczone; wzdłuż wałówod strony odwodnejprzy stopie wałuporost krzaków oraz lokalnie drzewa, które utrudniają wykonywanie konserwacji wału. W km 19+000 na granicy gminS.iI.rzekaW.powoduje erozję brzegową, a tym samym zbliża się do korpusu wału. Stan rowów odwadniających-odprowadzających drenaż dobry z wyjątkiemR.K.oraz zamulenia naR.K., które powstało podczas wysokich stanów w okresie spływu kry. Stwierdzono konieczność m.in. zabudowywyrw bobrowych w 9miejscach. Natomiast w ramach konserwacji zalecono:wycinanie pojedynczych krzaków na całej długości, średnia gęstość. Nadto,wycinanie krzaków i drzew rosnących wzdłuż wału na stronie odwodnej. Przy czym, określono, że zakres tych prac zostanie określony jeśli zostaną przyznane środki (k. 410-413; 10659-10662; 2414-2415v);
- w dniu 01.06.2010 r. (po powodzi) wskazano, że występuje stan mogący zagrażać bezpieczeństwu. Nie wykonano prac ze względu na przerwanie wału w miejscowościŚ.w km 24+100-24+250 oraz rozkopany wał w celu odprowadzenia wody z zalanych terenów w miejscowościD.w km 34+915-35+115. Stwierdzono występowanie w wale24 nowych dziur bobrowych. Zalecono obsianie nawozami całego wału w celu poprawienia porostu traw a tym samym umocnienia wału (k. 10644-10648; zdjęcia k. 10649-10658);
- w dniu 28.10.2010 r. wskazano następujący zakres wykonanych prac konserwacyjnych: wykoszono skarpy wału na całej długości; zabudowano dziury bobrowe –34 szt.; uporządkowano skarpę odwodną; uzupełniono warstwę humusu na skarpie odwodnej; uporządkowano skarpę odpowietrzną; wysiano nawozy na całej długości wału. Podkreślono, że trwają prace naprawcze polegające na zabudowie wyrw w miejscowościD.iŚ.. Zlecono opracowanie dokumentacji projektowej pn. „Likwidacja przecieków wałów przeciwpowodziowych oraz Odcinkowych przesłon przeciwfiltracyjnych i drenaży oraz obwałowania”. Wskazano, że pozostało do zabudowy 5 dziur bobrowych na skarpie odwodnej (k. 10663-10667).
W okresie od
    22.10.2008 r. do 18.11.2008 r.wykonano
    przegląd stanu technicznego urządzeń przeciwpowodziowychna terenie powiatu(...). Uczestniczyli w nim przedstawiciele:(...)wW.– Oddziału wP.i Inspektoratu wG., Starostwa Powiatowego wP., Miasta i GminyG.,(...):S.,B.iS., przedstawiciele samorządów(...),(...)wW.Zarządu ZlewniW.wW.InspektoratuW.Nadzoru Wodnego wW.,(...)wW.Gospodarstwa (...)wP.; celem określenia stanu technicznego urządzeń przeciwpowodziowych. Stwierdzono wówczas m.in., że występuje
    tendencja do zmiany kierunku nurtu w km 604-606w kierunku lewego brzegu i wałów przeciwpowodziowych DolinyI.-D.w rejonieP.gminaS.. Nadto, że występują silne
    procesy erozyjneod strony północnego brzeguK. I.w rejonieP..B.W.na tym odcinku zbliża się w szybkim tempie do wałów przeciwpowodziowych DolinyI.-D.. W podsumowaniu przeglądu stwierdzono, że:
    stan techniczny wałów przeciwpowodziowych ocenia się jako dobyi nadający się do użytku; drogi przeciwpowodziowe na ławach przywałowych na prawym brzegu lokalnie wymagają naprawy; pompowniaP.– kwalifikuje się do modernizacji. Pozostałe pompownie są technicznie sprawne; konieczne jest podjęcie
    prac regulacyjnych, zapobiegających erozji brzegowejw km 594-600,4 rzekiW.oraz
    podjęcie prac pogłębiarskichw rejonie 598-601 rzeki i w strefie cofkowej zbiornika wodnegoW.(sprawozdanie(...)wW.Oddziału wP.k. 262-265).
(...)wW.Oddział wP.dokonując „Oceny bezpieczeństwa przeciwpowodziowego w powiacie(...)z uwzględnieniem corocznego przeglądu wałów”–w październiku 2009 r.stwierdził, żestan techniczny wałów przeciwpowodziowych jest dobry. Urządzenia ochrony przeciwpowodziowej są poddawane, zgodnie zustawą z dnia 7 lipca 1994r.Prawo budowlane:
-okresowej kontroli rocznejw postaciprzeglądu wiosennego i jesiennego, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego poszczególnych elementów wału przeciwpowodziowego takich jak: korpus wału, podłoże w terenie przeciwległym od strony odwodnej jak i odpowietrznej, międzywale, zawale oraz obszar chroniony, budowle wałowe towarzyszące (pompownie, przepusty, śluzy, przejazdy wałowe, rowy przywałowe, drogi powodziowe i dojazdowe do obwałowań);
-okresowej kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego przydatności do użytku.
Okresowe kontrole są przeprowadzane przy udzialeprzedstawicieli Starostwa Powiatowego, właściwych urzędów gmin i sołectw oraz nadzorów wodnych(...)W.. Dodatkowo wykonywane sąkontrole doraźne(k. 6691-6692).
Pracownicy(...), na podstawie zaleceń poprzeglądowych okresowych, dostrzegali potrzebę stosowaniaprewencyjnego siatek przeciwbobrowychna wałach (zeznania świadkaM. N. (2)k. 7524, czas adnotacji 04:24:24). Dopiero jednak po powodzi 2010r.(...)zaczął instalować na poszczególnych odcinkach wałów siatki na skarpach odwodnych wałów, zabezpieczające przed osiedlaniem się bobrów w wałach przeciwpowodziowych (zeznania świadkaA. G.k. 7519, czas adnotacji 02:35:30; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9306, czas adnotacji 01:14:08). Poza siatkami na odwodnej stronie wału innym zabezpieczeniem przed uszkodzeniami spowodowanymi przez bobry sąprzesłony bentonitowo-cementowe(pionowe) w korpusie wału (zeznania świadkaK. M.k. 9071v, czas adnotacji 03:52:26). Te zaś były montowane jedynie lokalnie. Nie zawierał ich wał wŚ., na odcinku, który uległ przerwaniu (niesporne).
W dniu08.05.2006 r. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, w obecności przedstawiciela(...)wW.Inspektoratu wG., na podstawieart. 80-84austawy z dnia 7 lipca 1994 r.Prawo budowlaneprzeprowadził „Kontrolę wału przeciwpowodziowego lewego rzekiW.I.-D.w km rzeki 605+000 km, wału 19+000-35+220”. W protokole kontroli wskazano, że obiektnie był dotychczas kontrolowanyprzez organy nadzoru budowlanego. Nadto, że do tego dnia przeprowadzono jedynie:
-kontrole roczne(sprawdzenie sprawności technicznej), ostatnia dnia 27.10.2005 r.;
-kontrolę pięcioletniąw dniu11.10.2004 r.Ta kontrola została wykonanaw ramach przeglądu jesiennego. Ustalono w niej, że m.in. w m.Ś.jest na stronie odpowietrznej słaby porost traw, występują ubytki w nawierzchni ławy przywałowej, ubytek gruntu w skarpie odpowietrznej. Wał jest sprawny technicznie (k. 10930-10934).
W toku wykonanej kontroli GUNB stwierdził:
- przebicia hydrauliczne pod stopą wału w km. 21+700 zabezpieczone doraźnie workami z piaskiem;
- lokalne uszkodzenia korony obwałowań – w km.32+900 do 32+800;
- lokalne uszkodzenia korony ławy – w km. 22+000 do 25.000;
- częściowy brak zabezpieczeń (uszkodzenia elementów metalowych) przed wjazdem na koronę budowli (k. 10927-10929; 2369-2371).
Jednakże,
     kontrola GUNB z 2004 r.została dokonana komisyjnie, ale miała cechy
    kontroli wizualnej, tak jak kontrola okresowa roczna.

      Nie mogła dostarczyć pełnej informacji o stanie technicznym korpusu wału i jego podłoża

    .Taka sama uwaga odnosi się do kontroli (uznanej za pięcioletnią)
    z 2009 r. Z formalnego punktu widzenia
    kontrola utrzymania obiektu budowlanego dokonana w dniu 8 maja 2006 r. przez GUNB
(protokół kontroli nr(...)utrzymania obiektu budowlanego),

      nie jest oceną stanu technicznego obwałowania
. Kontrole prowadzone przez nadzór budowlany mają na celu
    sprawdzenie i ocenę formalnej strony użytkowania obiektu, w tym m.in.: prawidłowości dokumentowania i prowadzenia dokumentacji obiektu, wizualną ocenę aktualnego stanu, stopień realizacji zaleceń pokontrolnych. Pod tym względem zespół kontrolujący nie zgłaszał zastrzeżeń. Kontrola pięcioletnia przeprowadzona
    w 2014 r.(
    post factum), została wykonana
    w pełnym zakresie(Opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10978-10979). Kolejna kontrola pięcioletnia, po ostatniej przed katastrofą wału w 2010 r. kontroli przeprowadzonej w 2004 r., pełna obejmująca też pomiary i badania techniczne stanu korpusu wału i jego podłoża (zgodnie z wymaganiami aktualnej wiedzy i zaleceniami(...)),
    powinna być dokonana w 2009 r.(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10978-10979).
Kontrole i oceny stanu technicznego i technicznej sprawności wałówprzeciwpowodziowych były prowadzone z różnym natężeniem i różną częstotliwością.Problemem była nie tylko ilość, ale i jakość merytoryczna ocen pięcioletnich, która mimo istniejących już procedur (od ok. 2008 r.) – nie zawsze bywały na odpowiednim poziomie. W ramach wykonania obowiązków administratora wału należy stwierdzić, że:
- od 2001 r. pracownicy Inspektoratu(...)wG., czyli jednostce właściwej do administrowania wałów przeciwpowodziowych na odcinku wŚ., prowadzili regularnie i w sposób właściwyksiążkę obiektu budowlanego;
-oceny coroczneorazdoraźnestanu technicznego były wykonywaneprawidłowo,zgodnie ze sztuką inżynierską. Kontrole przeprowadzano dwa razy do roku (wiosenny, jesienny). Zakres kontroli byłwystarczający.Administrator w sposób należyty dbał o stan wału(utrzymanie, konserwacja wału),w zakresie wynikającym z oceny rocznej(regularnie, co najmniej raz w roku wał w okresie jesienno-zimowym był wykaszany, zinwentaryzowane w ramach kontroli wyrwy, jamy bobrowe były naprawiane, nawierzchnie jezdne na ławie wałowej były wyrównywane). Zalecenia pokontrolne w większości przypadków były realizowane niezwłocznie. W przypadku braku środków finansowych zalecenia wykonywano w najbliższym możliwym terminie (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Zarządca wału wykonywał
    doraźne kontrolestanu technicznego obiektu (np. marzec, kwiecień 2005 r.), wynikające z wezbrań i wysokich stanów wód w korycie rzeki i międzywalu (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W pracach komisji przeprowadzającej
    oceny stanu technicznegowału w latach 2006-2010 brali udział pracownicy z uprawnieniami we właściwej specjalności budowlanej (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Pomimo dobrej oceny działań administratora wynikających z rocznych ocen należy podkreślić, że przez administratoranie były prowadzone oceny stanu technicznego (pięcioletnie)wymaganeustawą z dnia 7 lipca 1994 r.Prawo budowlane, które mogłyby byćpodstawą oceny wału, co byłjedynym uchybieniem dotyczącym wymagań formalno-prawnychzarządcy wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Nie można dokonaćoceny merytorycznej przeglądów 5-cio letnich, bo tych nie było. W ramachprzeglądów pięcioletnichpowinna być wykonana:kontrola profilu korony wału, czy nie nastąpiło gdzieś obniżenie korony, czy wał nie osiadł. Sprawdzony powinien byćstan gruntów tworzących wał i podłoże, w ramachbadań geotechnicznych. Nadto,uziarnienia, współczynniki filtracji, współczynniki zagęszczenia. Wynikibadań laboratoryjnychpowinny być odpowiedniozinterpretowanew porównaniu do założeń projektowych.Nieprawidłowości powinny być usunięte. W ramach tych badań są też wykonywaneprzekroje poprzeczne wałów, tzn. sprawdzana jest rzeczywista szerokość korony i nachylenia skarp, stan drogi przywałowej i jej rzędne, stan przejazdów przez wał, stan skarp po obydwu stronach, czy nie ma zapadnięć. Dlatego powinna byćdobrze przystrzyżona trawa, żeby to było widać (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11089, czas adnotacji 01:31:02).
Kolejna

    kontrola pięcioletnia, po ostatniej przed katastrofą wału w 2010 r. kontroli przeprowadzonej w 2004 r., pełna obejmująca też pomiary i badania techniczne stanu korpusu wału i jego podłoża (zgodnie z wymaganiami aktualnej wiedzy i zaleceniami(...)),

    powinna być dokonana w 2009 r.

    Kontrola z 2004 r.została dokonana komisyjnie, ale miała cechy kontroli wizualnej, tak jak kontrola okresowa roczna.

    Nie mogła dostarczyć pełnej informacji o stanie technicznym korpusu wału i jego podłoża.Taka sama uwaga odnosi się do kontroli (uznanej za pięcioletnią)

    z 2009 r. Z formalnego punktu widzenia

      kontrola utrzymania obiektu budowlanego dokonana w dniu 8 maja 2006 r. przez GUNB
(protokół kontroli nr(...)utrzymania obiektu budowlanego),

      nie jest oceną stanu technicznego obwałowania
. Kontrole prowadzone przez nadzór budowlany mają na celu sprawdzenie i ocenę formalnej strony użytkowania obiektu, w tym m.in.: prawidłowości dokumentowania i prowadzenia dokumentacji obiektu, wizualną ocenę aktualnego stanu, stopień realizacji zaleceń pokontrolnych. Pod tym względem zespół kontrolujący nie zgłaszał zastrzeżeń (OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Administrator wałów

    zakwalifikował, jako przegląd 5-letni przegląd techniczny, ten który był wykonany z przedstawicielami nadzoru budowlanego. Uznali, że stan wału jest dobry, bo został oddany do użytku

    po remontach. Dopiero od tego momentu zaczęli liczyć okres do przeglądu 5-letniego.

    Brak przeglądu 5-letniego utrudniał ocenę stanu technicznego wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11092v, czas adnotacji 03:58:00; k. 11093, czas adnotacji 04:04:48, 04:13:11).
Badania szczegółowe muszą być,co 5 lat– od wejścia w życieustawyPrawo budowlane; zgodnie ze wskazówkami technicznymi sprecyzowanymi w 2002 r.. Jeśli wał jest budowany na nowo lubgeneralnie modernizowany, to data tych prac jest początkiem liczenia okresu przeglądów(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11092v, czas adnotacji 03:50:05, 03:55:00, 03:57:35).Przeglądy powinny byćteż po spłynięciu wielkich wód, po powodziach, aby ustalić szkody i przystąpić do napraw np. wywołanych jamami po bobrach.Brakuje przeglądu przed wezbraniem z maja 2010 r.Przerwa pomiędzy wezbraniem marcowym i majowym była krótka. Administrator nie powołał w tym czasie komisji i nie wykonał przeglądu.Przed wezbraniem majowym 2010 r. poziom wody mieścił się już korycieW., więckomisja mogła już dokonać oceny. Największe opady dobowe w tym regionie były 17 i 18 maja 2010r., wcześniej opady były drobne. Jeśli woda spada poniżej stopy wału, to w ciągu 2 tygodni wał wysycha, o ile nie padają deszcze. Po pracach komisji należało sporządzić protokół. Jeśli jest potrzeba, to trzeba zrobić projekt napraw, ogłosić przetarg, znaleźć wykonawcę, o ile są fundusze (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11092v, czas adnotacji 03:58:00; k. 11093, czas adnotacji 04:04:48, 04:13:11).
Administrator wału
    nie przeprowadził też
      doraźnej kontrolistanu technicznego obiektu po wezbraniu w marcu 2010 r.W dniu 28 kwietnia 2010 r. przeprowadzono
    kontrolę okresową - wiosenną, podczas której nie stwierdzono nor bobrowych (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W listopadzie
    2007 r. Najwyższa Izba Kontroliprzedstawiła Dyrektorowi Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i(...)wW.„

        Wystąpienie Pokontrolne po kontroli w zakresie realizacji zadań w zakresie małej retencji wód przez wojewódzkie zarządy melioracji i urządzeń wodnych w latach 2004-2007 (I półrocze

      ”)
przeprowadzonej w(...)wW., wg.

      stanu na dzień 30.06.2007 r.
Stwierdziła w nim m.in. że Dyrektor(...)Zarządzeniem nr 8/24 z dnia 20.04.2004 r. określił sposób dokumentowania konserwacji urządzeń melioracji podstawowych oraz przeprowadzania przeglądów urządzeń i budowli melioracji podstawowych. W toku kontroli ustalono, że
    przeglądami wiosennymi i jesiennymi, przeprowadzanymi według wcześniej opracowanych harmonogramów, objęto m.in. wały przeciwpowodziowe o długości 2.681 km. W sprawozdaniach z przeglądów określano m.in. usterki, zagrożenia, niezbędne zakresy robót oraz szacunkowe ich koszty. Przeprowadzone przez(...)w latach 2004-2007 (I półrocze) działania inwestycyjne, modernizacyjne i remontowe w zakresie małej retencji, wynikały
    głównie z bieżących potrzeboraz
    istniejących możliwości finansowych.(...)w ograniczonym zakresie prowadził
    bieżącą konserwacjęzarządzanych urządzeń melioracji podstawowych. Coroczne zmniejszanie środków na ten cel,
    uniemożliwiało wykonywanie pełnego zakresu niezbędnych prac. Brak możliwości prowadzenia systematycznej i pełnej konserwacji oraz utrzymania budowli i urządzeń hydrotechnicznych powodował
    postępującą ich degradację do niezadowalającego stanu technicznego (w tym wałów przeciwpowodziowych). Na pogarszający się stan budowli hydrotechnicznych, w szczególności wałów przeciwpowodziowych, duży wpływ miały warunki atmosferyczne, a także
    szkody wyrządzane np. przez bobry, głównie na terenach
    Oddziałów(...)wP.
iO..D.(...)występował wielokrotnie o środki finansowe na realizację zadań z zakresu utrzymania urządzeń melioracji wodnych podstawowych, jak również na roboty inwestycyjne związane z małą retencją wód. Adresatami tych wystąpień byli m.in. Marszałek Województwa(...), Wojewoda(...)oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
    Otrzymywane środki nie zabezpieczały zgłoszonych potrzeb(k. 2585-2589).
W latach

    2006 – 2009 r.(...)wW.OddziałP.InspektoratG.przy udziale przedstawicieli GminyS., przeprowadzał okresowe przeglądy urządzeń melioracji podstawowej –

R.
K.,R.W.
. Dokonywano ich bieżących napraw i konserwacji. Jednocześnie wskazano, żeR.
K.wymagają kapitalnego remontu lub modernizacji. Nadto, lokalizowano wR.K.iR.K.przetamowania bobrowe (k. 2424-2456; 2482-2513v). StanR.W.iR.K.oceniono jako dobry (k. 2457-2480v; 2482-2513v).
Nadto,(...)wW.Oddział wP.przeprowadzałprzeglądy stanu technicznego urządzeń przeciwpowodziowych (celem przedstawienia na posiedzeniu Zarządu Powiatu), z udziałem przedstawicieli: Starostwa Powiatowego,(...)wW.. Objęto nimi:obwałowania, pompownie, magazyny:
- wmarcu 2007 r.w „Ocenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego w powiecie(...)”, stwierdził m.in., że DolinaI.-D., z racji swego położenia należy do obszarównajwiększego zagrożenia powodziowego w krajumiędzy innymi z powodu następujących przyczyn:
(-)miejsc zatorowychnaW.mogących zagrozić gminomG.,S.,I.iM.jest co najmniej 5 (T.-W.,K.-Ś.,Z.,R.iJ.);
(-)tendencji do zmiany kierunku nurtuw km 604-609 w kierunku lewego brzegu i wałów przeciw-powodziowych DolinyI.-D.na wysokościŚ.iW.gm.S.;
(-) w roztokowym korycieW.na w/w odcinku występują liczne wyspy i ławice będące w większości rezerwatami przyrody, co uniemożliwia prowadzenie robót regulacyjnych i znacznie zmniejsza przepustowość koryta wielkich wód (k. 6683-6690);
- w dniach 07-08.11.2007 r. na terenie powiatu(...);
- w dniach 24.10-12.11.2007 r. na ternie powiatu(...). Stwierdzono wówczas, że: stan techniczny wałów przeciwpowodziowych jest dobry; konieczne jest podjęcieprac pogłębiarskichw rejonie 598-601 km rzeki i w strefie cofkowej zbiornika wodnegoW.. Powtórzono powyższe ustalenia w protokołach sporządzonych:
- w dniach 22.10 – 18.11.2008 r. na ternie powiatu(...).
- w dniach 28-29.10.2008 r. na terenie powiatu(...);
- w dniach05.05-08.05.2009 r.na ternie powiatu(...). Stwierdzono m.in.pilną potrzebę ubezpieczenia lewego rzekiW.na łącznej długości 1,6 km ze względu na postępującąerozję brzegowąw tym: km 615,0 – 615,7wieś W.gm.S., km 612,3-613,2wieśŚ.gm.S.; konieczne jest na tych odcinkach kontynuowanie prac regulacyjnych zapobiegających erozji brzegowejW., przez administratora cieku, tj.(...)W., a w szczególności mających na celu ochronę brzegu i wałów oraz prac regulacyjnych, zapobiegających erozji brzegowej i prac pogłębiarskich (k. 6694-6695);
- w dniach 19.10-22.10.2009 r. na ternie powiatu(...);
- w dniach 19-20.10.2009 r. na terenie powiatu(...).
Jednocześnie podkreślano, że zachodzi potrzeba wykonaniaprzegrody dolinowej(k. 6665-6698).
Prace projektowe(...)nad budowąprzegród dolinowychprowadzone w latach2004-2006 (P.-G.)gm. Iłów, oraz2010-2012 (D.)zostały przerwane po protestach mieszkańców orazStowarzyszenia (...)(k. 6662; 6698-6705). Działania te miały na celu ograniczenie skutków powodzi, poprzez zalanie mniejszego, wydzielonego obszaru doliny (zeznania członków grupy:C. G.k. 9252, czas adnotacji 01:10:13;R. O.k. 9254v, czas adnotacji 02:14:10;M. W.k. 9255v, czas adnotacji 02:54:05; zeznania świadków:S. M.k. 7522, czas adnotacji 03:32:08, 03:34:42, 03:34:58;L. B. (2)k. 7525v-7526, czas adnotacji 05:00:45, 05:02:31, 05:03:29; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9307, czas adnotacji 01:41:21, 01:42:33, 01:44:29).
Także w latach 2008 r. - 2009 r. prowadzone byłkonsultacjez udziałem Wojewody(...), StarostyP., przedstawicieli(...)i mieszkańców - w sprawie projektu budowy na terenieD.I.-D.polderów i przegrody dolinowejP.-G.(k. 6479-6495).
Jednakże w takiej dolinie rzecznej jak dolinaW.na omawianym odcinku

    nie ma możliwości ograniczenia powodzi poprzez tworzenie retencji w samej dolinie; ta bowiem powinna być przeznaczona dla przeprowadzenia wód i lodów w czasie wezbrań. Dlatego

      ani tworzenie polderów, ani renaturyzacja bagien, mokradeł lub podobnych obiektów przyrodniczych w dolinieW.zwiększających retencję DolinyI.-D.nie mogło zmniejszyć ryzyka przerwania lewostronnego wału wiślanego w dniu 23 maja 2010 r. w m.Ś.

(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

L. Działania w ramach Wydziałów/Zespołów Zarządzania Kryzysowego,

Starostwo PowiatowewP., co najmniej 2 razy w roku, zwoływało specjalny zarząd lub posiedzenieWydziału Zarządzania Kryzysowego, na których omawiano stan wałów przeciwpowodziowych. Ostatnie przed powodzią odbyło się w22 marca 2010 r.W zebraniach tych uczestniczył m.in. StarostaP.lub Wicestarosta (zeznania świadkaS. M.k. 7521v-7522, czas adnotacji 03:14:43, 03:17:27, 03:51:17). W jego pracach nie uczestniczył dyrektor(...)(zeznania świadkaL. B. (2)k. 7526v, czas adnotacji 05:20:47).
W ostatnich latach przez powodzią 2010 r.StarostaP.coraz częściej musiał ogłaszaćstan pogotowia przeciwpowodziowego i stan alarmu przeciwpowodziowego. Uczestnicy(...) Zespołu (...)oraz Komisji(...)i Porządku Publicznego, obradujący na wspólnych komisjach, zapoznawali się z informacjami świadczącymi o podnoszeniu się poziomu dnaW.. Informacje te przekazywali dyrektor(...)oraz kierownik(...). Dlatego członkowie(...) Zespołu (...)zwracali się do Dyrektora(...), aby podniósłpróg poziomu wody o 1 m, aby tak często nie ogłaszać pogotowia przeciwpowodziowego i alarmu przeciwpowodziowego (zeznania świadkaH. J.k. 9250v-9251, czas adnotacji 00:28:34, 00:31:50, 00:41:00, 00:42:36). W konsekwencji doszło do podniesienia progu ogłaszania alarmów o 1 m (zeznania świadkaH. J.k. 9250v, czas adnotacji 00:31:50)

    StarostaP.
organizował posiedzenia

    Powiatowego Zespołu Zarządzania Kryzysowegom.in. w dniach: 11.12.2008 r., 20.02.2009 r., 11.02.2010 r. (k. 7600-7609), 03.03.2010 r. (k. 7596-7599), 22.03.2010 r. (k. 7572-7579, 7580-7583, 7584, 7585-7590, 7591-7595), 20.05.2010 r. (protokoły k. 2883-2896) oraz

    Komisji Bezpieczeństwa i Porządku, na których omawiano koordynację działań związanych z istniejącym zagrożeniem powodziowym oraz konsultowano sprawy bezpieczeństwa powodziowego na terenie powiatu(...)z udziałem przedstawicieli wszelkich rodzajów służb powiatowych, inspekcji, straży, wójtów gmin, burmistrzów miast, pracowników(...),(...)wW.. Spotkania takie odbyły się w dniach: 19.01.2010 r., 17.05.2010 r., 20.05.2010 r, 21.05.2010 r. (informacja k. 324-325). Równolegle odbywały się spotkania

    Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego
(protokoły k. 383-389, 391-394, 396-398, 400-403).
Natomiast przy
    Wojewodzie(...)
działał
    Zespół Zarządzania Kryzysowego, którego jednym z zadań była ochrona przeciwpowodziowa. W jego pracach uczestniczył m.in. dyrektor

(...)
i dyrektor
(...).Spotkania dotyczące spraw przeciwpowodziowych, jeżeli nie było nadzwyczajnych zagrożeń, odbywały się 2 razy w roku, tj.
    przed okresem zimowym i przed spodziewanymi wezbraniami w okresie czerwca-lipca. W ich trakcie dyrektor(...)przedstawiał stan mogącego wystąpić zagrożenia. Przed okresem zimowym omawiano konieczność przygotowania 6 lodołamaczy w pogotowiu, od połowy grudnia, aby możliwe było ich użycie na Zbiorniku(...), w celu umożliwienia spływu napływającej kry w dół rzeki.
    Współpraca pomiędzy Wojewodą(...), a(...)odbywała się także poza pracami Zespołu Zarządzania Kryzysowego
(zeznania świadkaL. B. (2)k. 7526v, czas adnotacji 05:17:20). W tych zebraniach nie uczestniczyli przedstawiciele PowiatuP.(zeznania świadkaL. B. (2)k. 7526v, czas adnotacji 05:20:47).
W

    sierpniu 2008 r.Wojewoda(...)zatwierdził przygotowany w(...)Urzędzie Wojewódzkim wW.

    „

        Plan Reagowania Kryzysowego Województwa(...)

    ”. W kolejnych latach był on kilkakrotnie aktualizowany. Natomiast w

    styczniu 2010 r.

        „

            Plan Operacyjny Ochrony Przed Powodzią Województwa(...)

        ”
     (k. 5772-5778; 5805-5809).

      Plan(...)

został

    uzgodniony z(...)
wW.oraz Dyrektorem

(...)
wW.. Był on 19 razy aktualizowany, w tym – w styczniu 2010 r. został poddany gruntownej analizie i weryfikacji zamieszczonych materiałów, a przed wystąpieniem powodzi w maju i czerwcu 2010 r. zaktualizowano go dodatkowo cztery razy, szczególnie w zakresie wykazu miejsc zatorowych na terenie Województwa(...)oraz wykazu sił i środków wydzielonych do akcji przeciwpowodziowej przez SZRP oraz PSP i OSP. Zawierał on również

    ocenę zagrożenia powodziowegowojewództwa(...). Zasadniczą rolą planu było

    wskazanie organów właściwych w sprawach zarządzania kryzysowego oraz ich zadania i zasady działania w sytuacjach kryzysowych. Plan przewidywał, że

    wojewodaw każdej sytuacji zagrożeń o znamionach kryzysu występuje w roli jednoosobowego decydenta i odpowiada za koordynację i kierowanie całokształtem działań przy pomocy

(...)Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego
lub instytucji wiodącej w danym rodzaju zagrożenia. Ustalał

    zasady postępowania Wojewody i podległych służb, inspekcji i straży w przypadku wystąpienia zagrożenia powodziowego lub powodzi. Nadto, m.in.

    procedurę uzgodnienia decyzji Dyrektora(...)w sprawie obniżenia piętrzenia wody lub opróżnienie zbiornika – w przypadku zagrożenia powodziowego(k. 5972-6058). Natomiast w

(...)

wskazano, że

    Wojewoda, jako Przedstawiciel Rady Ministróww województwie w obszarze ochrony przed powodzią dokonuje

    oceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowegowojewództwa opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy. Kierowanie działaniami związanymi z wystąpieniem zagrożenia lub powodzi na terenie województwa spoczywa na

    Wojewodzie(...)
, który realizuje zadania przy pomocy służb, inspekcji i straży wojewódzkich, organów administracji niezespolonej oraz organu pomocniczego –

(...)Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego
. Jako jego zasadnicze zadania, w

    okresie przedpowodziowymwskazano:
- dokonywanie analizy potencjalnego zagrożenia powodzią na obszarze województwa(...)przez(...)wW.;
- opiniowanie rocznych i wieloletnich planów rozwoju gospodarki wodnej województwa w zakresie ochrony przed powodzią;
- opracowywanie rocznych prac i sprawozdań z działalności Zespołów Powiatowych;
- opracowywanie aktualizacji planów operacyjnych bezpośredniej ochrony przed powodzią;
- dokonywanie okresowych przeglądów urządzeń przeciwpowodziowych administrowanych przez(...)wW.;
- wydawanie jednostkom organizacyjnym uczestniczącym w bezpośredniej ochronie przed powodzią wytycznych w sprawie przygotowania organizacyjnego i zabezpieczenia logistycznego do przeprowadzenia akcji przeciwpowodziowej (k. 6059-6192; wykaz aktualizacji od 2002 r. planu k. 2173-2279).
InspektorWydziału Zarządzana Kryzysowego Starostwa PowiatowegowP.H. J.(od 2006 r.) zwoływał posiedzeniaKomisji(...)i PorządkuprzyStarościeP.. Nadto, przygotowywał i zwoływałPowiatowy Zespół Zarządzania Kryzysowego. Uczestniczył też, na zaproszenie(...), jako przedstawiciel Starostwa PowiatowegoP., wprzeglądachwiosennych i jesiennych urządzeń melioracyjnych i wałów przeciwpowodziowych oraz w tzw. przeglądach pięcioletnich. Brał udział w akcjach przeciwpowodziowych. Przygotowywał dokumenty związane z ogłaszaniem pogotowia przeciwpowodziowego oraz alarmu przeciwpowodziowego, po przekroczeniu granicznych stanów poziomu wodyW.(zeznania świadkaH. J.k. 9249v-9250v, czas adnotacji 00:06:38, 00:09:38, 00:11:34, 00:13:56, 00:34:01). W ramach przeglądów okresowych wałów: przedstawiciele gmin, Starostwa Powiatowego wP.,(...)sprawdzali, czy w wałach są nory bobrów, uszkodzenia korony wału, czy w odległości 3 m od wału nie ma urządzeń dodatkowych, czy i kiedy było wykonywane koszenie. Uczestnicząc w przeglądach rocznych uznawali, że stan urządzeń melioracji i wałów jest dobry (zeznania świadkaH. J.k. 9250, czas adnotacji 00:13:11, 00:15:04, 00:15:04). W przeglądach uczestniczyli też przedstawiciele Urzędów Gmin i sołtysi. Informowali oni członków Komisji dokonującej przegląd o swoich uwagach. Następnie zespół przejeżdżał przez dany odcinek wału samochodem, zatrzymując się jedynie w miejscach, uznanych za najbardziej niebezpieczne. Te punkty były oglądane przez członków komisji. Z uwagi na to, że przeglądy były jednodniowe,komisja nie była w stanie pieszo pokonać całego kontrolowanego odcinka wału celem sprawdzenia jego stanu(zeznania świadkaH. J.k. 9250-9250v, czas adnotacji 00:22:19, 00:24:45).

Ł. Zagrożenie powodziowe 2009r. /marzec 2010 r.

Odkońca 2009 r. do początku marca 2010 r. w rejonie DolinyI.-D.występowaływysokie stany wodyrz.W..K.były ogłaszanestany pogotowia przeciwpowodziowego i alarmu przeciwpowodziowego. W tym okresieW.była zamarznięta (niesporne).
Pismem z dnia 18.01.2010 r. Zastępca Dyrektora

    Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego wW.wystąpił do(...)wW.w sprawie poprawy bezpieczeństwa powodziowego poprzez wycinkę drzew i zakrzaczeń wiklinowych w międzywaluW.na odcinkach obejmujących GminęI.. W odpowiedzi(...)wW., zawartej w piśmie z dnia

    08.03.2010 r., uzyskał informację, że degradacja koryta na tym odcinku nastąpiła w latach poprzednich, w wyniku zniszczenia znajdującej się tu zabudowy regulacyjnej, co skutkowało rozczłonkowaniem koryta i powstaniem nowych wysp, na które sukcesywnie wchodziła roślinność tworząca ostatecznie lasy łęgowe. Główną przyczyną zaniedbań w utrzymaniu koryta były niewystarczające środki finansowe na realizację bieżącego utrzymywania korytaW.oraz blokowanie działań przez(...) Towarzystwo Ochrony (...)(k. 7569-7570).
Minister ŚrodowiskaA. K.w piśmie do Marszałka Senatu RPB. B. (2)z dnia10.02.2010 r.wskazał m.in., że „Z jednej stronywieloletnie niedofinasowaniebudowli regulujących oraz niewystarczające środki na utrzymanie koryta rzecznego, z drugiej – utworzenie w nurcie rzeki szeregu rezerwatów przyrody było przyczyną postępującego w ostatnich kilkunastu latachprocesu intensywnego zarastania rzeki(….). Na stopień bezpieczeństwa powodziowego wpływa równieżstan techniczny urządzeń wodnych. Stan ten, w przypadku obiektów stopnia wodnego weW., jestniezadowalającyze względu na erozję denną, niewystarczające parametry techniczne niektórych zapór bocznych orazznaczne wypłycenie zbiornika, szczególnie w części cofkowej, powstałe w skutek sedymentacji osadów. Mając na uwadzestan techniczny ww. obiektów, mogący stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa o ponadregionalnym zasięgu, podjęto działania prowadzące do zapobieżenia wystąpienia takiej sytuacji (…). W pobliżu wałów wŚ.(…) występują lokalne podtopienia spowodowane przesiąkami przepuszczalnego podłoża (…). Zaobserwowano następujące miejsca potencjalnego zagrożenia na wałach przeciwpowodziowych: (…) DolinaI.-D.– gm.S.– przeciek w pobliżu stopy skarpy ławy przywałowej w miejscowościŚ.w końcówce odcina remontowanego w 2007 r.” (pismo k. 376-381).
Wmarcu 2010 r.doszło do spiętrzenia kry lodowej. Powstałzator lodowyw rejonieK.(powyżejŚ.) sięgający korony wału. Był w wyższej części bieguW.w stosunku do miejsca przerwania wału. Wówczas nurt przybliżył się do stopy wału. Woda przez kilka tygodni sięgała wału. Zator ustąpił samoczynnie pod koniec marca (zeznania członka grupyR. O.k. 9253-9254, czas adnotacji 01:39:05, 01:43:09, 01:58:55, 02:01:12; zeznania świadkaJ. R.k. 9067v-9068, czas adnotacji 02:15:20). Zagrożony rejon był monitorowany przez pracowników(...)wW.. WUrzędzie GminyS.odbywały się spotkania przedstawicieli m.in.:(...)wW., Urzędu Gminy wS., konsultanta zfirmy (...), Rady Powiatu w toku, których omawiano aktualną sytuację. W toku spotkania w dniu21.01.2010 r.ustalono, że po minięciu zagrożenia należy m.in.
- wykonać drenaż przyskarpowy z odprowadzeniem wody doR.K.B;
- podwyższyć teren w miejscowościŚ.na odcinku 100-150 mb warstwą grubości 0,5 m o szerokości 10 mb (notatka służbowa k. 310-312).
Od grudnia 2009 r. do marca 2010 r. doPowiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowegobyły przekazywaneinformacje o uszkodzeniachwałównorami bobrowymi lub lisimi, głównie przez okolicznych mieszkańców. W rejonie PowiatuP.było kilkadziesiąt takich zgłoszeń. Sygnalizowano, że zwiększa się populacja bobrów. Otrzymane informacje były przekazywane do(...), którego pracownicy zajmował siędoraźną naprawątych uszkodzeń, poprzez ich zabezpieczenie workami z piaskiem (zeznania członków grupy:R. O.k. 9253, czas adnotacji 01:55:07; zeznania świadków:J. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:07:18, 02:14:00;H. J.k. 9250v-9251, czas adnotacji 00:25:36, 00:45:21).StarostwoP.nie zajmowało się zabezpieczeniem technicznym wałów(zeznania świadkaJ. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:15:20). Nadto, zadrzewieniem i zakrzaczeniem międzywala. Przy czym,starosta nie miał możliwość wydania decyzji o usunięciu drzew z międzywala(zeznania świadkaJ. R.k. 9068, czas adnotacji 02:20:49).
Silne mrozy i duże ilości zalegającego śniegu w czasie

    zimy 2009/2010zwiększyły groźbę wystąpienia zagrożenia

    powodzią wiosenną. Woda ustąpiła z koryta i w kierunku wału wystąpiły lokalne rozlewiska. Po ustąpieniu zagrożenia i odwołaniu pogotowia w dniu

    2 marca 2010 r.ponownie został ogłoszony stan alarmowy.

    Woda płynęła wtedy przy stopie wału, bo główny nurt był zamarznięty(OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Jeśli

    żeremie bobrowezostały wówczas zalane, to zmusiło to bobry do szukania suchego terenu do bytowania. Jeśli były

    w korpusie wału, to

    drążyły korytarze ku górze. Stwarzało to niebezpieczeństwo dla wałów (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087, czas adnotacji 00:32:41; k. 11091v, czas adnotacji 03:06:31, 03:06:32, 03:10:25).
Podczas tego wezbrania - w
    marcu 2010 r.(...)wW.Odział wP.poinformował
    Powiatowy Zespół Zarządzania Kryzysowego wP.
m.in., że na odcinku DolinyI.-D.:
- w dniu 27 lutego na wale przeciwpowodziowym w rejonie pompowniD.(km 623 rz.W.) stwierdzony4 duże nory bobrowe, które zostałydoraźnie zabezpieczoneprzez Gospodarstwo Pomocnicze RZMiUW;
- w dniu 3 lutego stwierdzonouszkodzenie drenażuprzywałowego i wylotu do rowu (km 621 rz.W.).(...)doraźnieodblokowały odpływ;
- w okresie od2-5 marca2010 r. występowałyintensywne przesiąkiz wynoszeniem gruntu przy stopie wału wŚ.(km 608 rz.W.) na odcinku40 m powyżej wykonanej w 2006 r. przesłony przeciwfiltracyjnejza pomocą iniekcji niskociśnieniowej.(...)wS.doraźnie zabezpieczył wałprzed wynoszeninem gruntu z podłoża za pomocą geowłókniny i 250 worków z piaskiem. Wskazano, żekonieczne jest przedłużenie przesłony o 50 m i wykonanie 200 mb drenażu przyskarpowegoodprowadzającego wodę do rowu rurociągiem średnicy 300 mm długości 190 m;
- w dniach 3-5 marca 2010 r. kra lodowa odcinkowo oparła się w wały przeciwpowodziowe doliny na łącznej długości 3 km.
Określono, że łączny koszt likwidacji skutków powodzi na uszkodzonych wałach przeciwpowodziowych w powiecie(...)szacuje się na około 1,8 mln zł. Wskazano, że(...) OddziałwP.nie ma aktualnie zabezpieczonych środków na likwidację skutków powodzi(k. 7580-7583; zdjęcia k. 7631-7632; k.327-328).

    Wezbranie wczesnowiosenne z kulminacją w dniu 4 marca 2010 r. przeszło bezpiecznie przy najwyższym stanie wody na wodowskazie wK.729 cm, czyli niższym od późniejszego majowego 2010 r. o zaledwie 10-11 cm(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W dniu
    30 kwietnia 2010 r.stany wody układały się w
    strefie stanów średnich. Woda w tej strefie mieści się w korycie rzeki i nie ma wpływu na uwilgotnienie gruntu w korpusach wałów. Zatem
    warunki stateczności wałów podczas majowego wezbrania można zliczyć do standardowych. Wały
    nie były rozmoknięte, co mogłoby przyczynić się do osłabienia ich odporności na parcie i filtrację wody podczas wezbrania. Również dobowe sumy opadów nie były zbyt wysokie. Nie wpłynęły istotnie na stabilność skarp wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Przed powodzią z maja 2010 r. w rejonieŚ.nie były przeprowadzane naprawy wału. Pracownicy(...)nie stwierdzili tam uszkodzeń i dziur bobrowych. Obchód tego odcinka był przeprowadzony przezM. B.w dniach 4 i 5 maja 2010 r.(zeznania świadków:J. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:13:53, 01:20:41;M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:25:14;K. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:39:08, 01:43:49;A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:15:14;S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:04:20;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:44:02).
W rejonie majowego przerwania wału wŚ., w czasie wezbranialutowo-marcowego 2010 r. nie było przecieków przez wał. Nie doszło wówczas do uszkodzenia tej części wału przez lód. Zatory lodowe, uszkadzające wał, powstały wówczas na wysokościD.iK.. Ich przyczyną było zablokowanie przez drzewa (porastające wyspy) spływu lodu w dół rzeki (zeznania świadków:J. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:18:23;A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:17:31, 02:18:30, 02:20:07;S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:08:12). Ten odcinek wału, tj. odP.doD.o długości 16 km zwykle patrolował pracownik(...)M. B.(zeznania świadkaM. B.k. 7516v, czas adnotacji 01:22:22).
Po ustąpieniu zagrożenia powodzią zlutego-marca 2010 r. nie zostały w pełnym zakresie dokonane naprawy uszkodzeń wywołanych przez lód. Naprawiono najbardziej uszkodzony odcinek wału wC.. Naprawiono też uszkodzenia wywołane przez bobry, ale jedynie doraźnie (workami z piaskiem) - dopiero w maju 2010 r. (zeznania świadkaS. M.k. 7521v, czas adnotacji 03:18:03).
Wysoki stan wody w marcu 2010 r. nie powinien mieć wpływu na przerwanie wału w maju 2010 r. Były wówczas drobne uszkodzenia skarpy od strony odwodnej wywołane krą. Nie było w rejonieŚ.takich uszkodzeń, które zagrażałyby stateczności wału (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11093, czas adnotacji 04:13:11).
Po wezbraniachmarcowych 2010 r. powinien być wykonanyprzegląd popowodziowy (doraźny), żeby sprawdzić, jaki jest stan, czy nie ma uszkodzeń wału. Wówczas, z powodu bliskości czasu, został on połączony zprzeglądem wiosennym. Następnie był wykonany przegląd przez administratora i Główny Urząd Nadzoru Budowlanego. Potraktowano to jakoprzegląd pięcioletni. Było toniewłaściwe, bo nie przeprowadzono badań geotechnicznych, geodezyjnych, itd. oraz inny powinien być zakres badań i ich cel (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11089, czas adnotacji 01:31:02).
Uszkodzenia wału powstałew marcu 2010 r. na innych odcinkach nie zostały naprawione przed majem 2010 r.Zakres prac, ich wykonawca oraz termin zostały ustalone, jednak z uwagi na wysoki stan wód w maju prac tych nie rozpoczęto (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Podczas tego zagrożenia powodziowego, w dniu26.02.2010 r.(...)wW.Oddział wP.dokonałodbioru prac związanych z założeniem wŚ.pizometrów w wale(k. 2416-2417). W okresieod 24.02.2010 r. do 23.05.2010 r.wŚ.w były wykonywane obserwacje przy użyciu pizometrów (pomiar poziomu swobodnego zwierciadła wody w warstwach wodonośnych) rozmieszczonych w profilu poprzecznym wału DolinyI.-D.w km 21+850 (dawniej km. 608 rz.W.) (wykres k. 2516).
Przed powodzią z maja 2010 r.(...)dysponowałniewystarczającymi środkami finansowymi. Brakowało środków nie tylko na inwestycje, ale też na np. zakup worków, usuwanie nor bobrowych, wykaszanie wałów, wysiew trawy. Zakres podejmowanych prac zależało od ilości środków przyznanych na dany rok (zeznania świadkaM. N. (2)k. 7523-7523v, czas adnotacji 04:03:58, 04:056:06, 04:07:39, 04:09:03). Z analogicznymi problemami finansowymi borykał się(...). Realizował zadania w miarę posiadanych środków (zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:42:12).
Wkwietniu i maju 2010 r.strażnicy wałowiL. K.iM. B.przeprowadzalioptyczne, systematyczne kontrole stanu obwałowańi śluz oraz wykonywali m.in.wycinki krzewów i koszenie trawy(dziennik pracy k. 2518-2525). Pomimo tego, bezpośrednio przed przerwaniemwał wŚ.był porośniętytrawąo wysokości ok. 0,5 m, która utrudniała ocenę jego stanu (zeznania członków grupy:L. B. (1)k. 5897v, czas adnotacji 00:32:49;D. K.k. 5897v, czas adnotacji 00:39:15;R. O.k. 9253, czas adnotacji 01:55:07;H. N.k. 9256-9256v, czas adnotacji 03:09:14, 03:18:10; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9306, czas adnotacji 01:09:13). W pobliżu tego miejsca, w międzywalu byłydrzewa. Rosły one na brzeguW., w większej odległości od stopy wału (zeznania świadków:A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:16:32, 02:17:00;S. K.k. 9066, czas adnotacji 01:26:27).(...)nie przystąpił jeszcze do systematycznych prac związanych z wykaszaniem trawy(zeznania świadkaA. G.k. 7519, czas adnotacji 02:35:30).
Poza strażnikami wałowymi, to głównie nastrażakach Państwowych i Ochotniczych Zespołów Straży Pożarnejspoczął obowiązek sprawdzenia, czy w wale są uszkodzenia i np. nory bobrowe, lisie. Strażacy przechodzili coroczne szkolenia w tej kwestii (zeznania świadków:S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:05:54; świadkaH. J.k. 9250, czas adnotacji 00:18:27, 00:19:17). Odszukiwanie nor bobrowych w wale odbywało sięwizualnieoraz poprzez wbijanie metalowego prętu w wał. Jeżeli w tym miejscu ziemia się zapadała, oznaczało to, że w wale jest nora bobrza. Czasami nory były też odnajdywane przypadkowo, gdy np. sprawdzającemu zapadła się noga w ziemi. Niekiedy wejścia do nor były widoczne – po opadnięciu wody, od strony odwodnej (zeznania świadków:S. M.k. 7523, czas adnotacji 03:55:42, 03:57:07;H. J.k. 9250, czas adnotacji 00:18:27, 00:19:17).
Strażacy, podczas kolejnych wezbrań wody, lokalizowali teżlokalne przebicia wody pod stopą wału, także na odcinku wału wŚ.. Zgłaszali to Urzędowi GminyS., która te informacje przekazywała do(...)(zeznania członka grupyR. O.k. 9253, czas adnotacji 01:36:54).
Od początku 2010 r. odbywały się posiedzenia

(...)Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego; w ramach

    Centrum Operacyjnego;zwoływane przez Przewodniczącego Zespołu,

    Wojewodę(...)
, celem omówienia sytuacji zagrożenia powodziowego na terenie(...); w dniach: 02.01.2010r., 23.02.2010 r., 02.03.2010 r., 20.05.2010 r., 21.05.2010 r., 22.05.2010 r., 23.05.2010 r. (k. 2241-2273). W posiedzeniach brali udział przedstawiciele m.in.: Dyrektora

(...)
wW.(Ośrodka (...)wW.),

    StarostyP.
.

    Koncentrowano się na aktualnych zagrożeniach powodziowych(sprawozdania k. 6193-6212; zeznania świadkaD. T.k. 9068, czas adnotacji 02:23:18). Zadaniem Zespołu było zbieranie, opracowywanie i przekazywanie zainteresowanym informacji dotyczących powodzi oraz ocena sytuacji powodziowej na całym odcinku rzeki w województwie (zeznania świadkaD. T.k. 9068, czas adnotacji 02:23:18). W czasie prac tego zespołu nie były zgłaszane większe problemy. Wskazywano, że stan techniczny wału jest dobry (zeznania świadkaD. T.k. 9068, czas adnotacji 02:26:20). Podstawą przygotowanej wspólnie informacji były dane dotyczące: stanu wody, przepływu wody, stanu technicznego obiektów, mogących wystąpić zagrożeń, informacje z(...)o prognozach i obserwowanych stanach

    . Informacja obejmowała prognozę na najbliższe dni i godziny dotyczącą sytuacji powodziowej. Zespół opracowaną informację przekazywał:(...), Wojewodzie, Straży Pożarnej. W dalszej kolejności Wojewoda tą informację udostępniał:

    Powiatowym i Gminnym Zespołom Zarządzania Kryzysowego
(zeznania świadkaD. T.k. 9068, czas adnotacji 02:27:37).
Podczas posiedzeniaZespołu Zarządzania Kryzysowegow dniu20.05.2010 r. Wojewoda(...)poinformował obecnych m.in. o tym, że „wysokość fali niesie za sobą ryzyko przelania wałów, natomiast jej długość może powodować przesiąkanie wałów a nawet ich przerwanie. Zakomunikowała także, iż „najmłodsze wały stwarzają największe niebezpieczeństwo, ponieważ nie osiadły i nie są ustabilizowane, dlatego często ulegają rozmyciu” (k. 2260-2261).
W okresie poprzedzającym katastrofę wału istniałyniekorzystne dla stabilności wału okoliczności. Mianowicie:
- drzewa pojedyncze lubgrupy drzewrosnące przy stopie wału od strony odwodnej (międzywala) lub zawala w km: 1+685, 1+950, 2+450, 3+689, 3+895, 5+254, 6+408, ,,+230, 11+715, 11+980, 14+035, 25+109, 30+949, 31+161 (powalone drzewo), 31+392, 32+290. Ich istnienie było też stwierdzane podczas przeglądów i kontroli wału przed katastrofą;
-starorzeczeprzecinające trasę wału, oczka wodne i tereny podmokłe jak trzcinowiska, zadrzewienia olsowe, zakrzaczenia przy stopie wału i pasie bezpośrednio przyległym do wału, w km: 8+932, 10+386, 12+146, 13+489, 19+917, 24+718 (starorzecze), 30+669, 34+332. Lasy / zadrzewieniaolsowe to specyficzne siedliska, które świadczą o wysokim położeniu wody podziemnej, występują w obniżeniach terenu, często bezodpływowych;
- wyrobisko piasku położone po stronie zawala w km 11+122;
-

    brzeg koryta rzekileżał bezpośrednio lub

    blisko przy stopie wału, w km: 2+652, 10+720, 15+296; łącznie na długości 2454 m (OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Kulminacja fali powodziowej z maja 2010 r. przesuwała się szybko z góryW.. Należało więc wykorzystać wszelkie dostępne środki by złagodzić zagrożenie powodziowe. Dlatego

    Zespół Zarządzania Kryzysowegow porozumieniu z(...)jako administratorem ZbiornikaW., po prognozie dopływu wody z 17 maja, zdecydował o

      obniżeniu poziomu piętrzenia do rzędnej

M.PP (56,50 m n.p.m.) i poziom ten osiągnięto 20 maja. Następnie Dyrektor(...)wW.wydał decyzję

    dalszego obniżaniatego poziomu do rzędnej

    56 m n.p.m., co uzyskano 20 maja. Te działania na Zbiorniku

    były uzasadnioneprognozowanym dopływem wody i długością fali wezbrania, a obniżenie poziomu wody w zbiorniku,

    zwiększając spadek zwierciadła wody w cofce zbiornika przyczyniało się do wzrostu przepustowości międzywala na jej odcinku. Dnia 25 maja, w celu zmniejszenia przepływu poniżej ZbiornikaW.zdecydowano

    podnieść pozomwody w Zbiorniku o około 0,3 m i potem rzędna piętrzenia była utrzymywania poniżej Min PP, by ułatwić odpływ wód z zalanego obszaru DolinyI.-D.(do 28 maja). Od tego dnia zaczęto napełniać zbiornik, by osiągnąć normalny poziom piętrzenia(...)= 57,30 m n.p.m. Podczas drugiej fali wezbrania postępowano podobnie.

    W istniejącej i prognozowanej sytuacji hydrologicznej były to działania

    racjonalne i skuteczne(OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Jego celem było szybsze obniżenie poziomu wody w Zbiorniku, co również w cofce obniżało poziom wody (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087v, czas adnotacji 00:39:26).
Po zimowym wezbraniu, wiosną 2010 r. podczasalarmu przeciwpowodziowegostan wałówpatrolowalistrażacy z Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczej Straży Pożarnej, przy wsparciu technicznym ok. 20 pracowników(...)oraz okolicznych mieszkańców (zeznania członka grupyR. O.k. 9253-9255, czas adnotacji 01:30:55, 02:30:41; zeznania świadków:A. G.k. 7520, czas adnotacji 02:39:52;M. J. (2)k. 7520v, czas adnotacji 02:53:19;S. K.k. 9065v, czas adnotacji 01:18:13;J. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:04:44;H. J.k. 9250v, czas adnotacji 00:31:50;R. W.k. 9305, czas adnotacji 00:44:02). O tym ile osób patrolowało wały decydowałWójt Gminy lub Starosta Powiatowy. Strażacy patrolowali wały w dzień i w nocy. Ich działania koordynował Inspektor(...)KryzysowegoO.Cywilnej i OSP –K. D.(zeznania świadków:S. M.k. 7521v, czas adnotacji 03:21:15;H. J.k. 9250v-9251, czas adnotacji 00:31:50, 00:38:47, 00:40:13).
W 2010 r. wStarostwie PowiatowymwP.J. R.– dyrektor Wydziału Administracji i Zarządzania Kryzysowego koordynował prace związane z: opracowywaniemplanów zarządzania, obrony cywilnej, ochrony zabytków. W czasie zagrożenia powodziowegowizytował wały, rozmawiał z patrolującymi wały w celu ustalenia aktualnej sytuacji (zeznania świadkaJ. R.k. 9067-9067v, czas adnotacji 02:01:01, 02:04:44).StarostaP.kilkukrotnie występował do Wojewody, Marszałka, Ministra Obrony(...)o środki finansowe na prace bagrownicze (zeznania świadkaH. J.k. 9251, czas adnotacji 00:41:00, 00:47:07).
W tym czasie po prawej stronieW., w rejonieB.(dzielnicyP.), z ramieniaUrzędu MiastaP.działania związane z obserwacją stanu technicznego wału koordynował inż.J. N.. W tym rejonie wały były sprawdzane przezpatrolujących rozstawionych co 1 m. Byli to głównie okoliczni mieszkańcy. W tym rejonie wał nie był zmodernizowany. Jegowysokość była niższa od sąsiednich odcinków o ok. 1 m(zeznania świadkaJ. N.k. 9066v-9067, czas adnotacji 01:43:18, 01:50:26).
Przed powodzią z maja 2010 r. wŚ.główny nurtW.
biegł lewą stroną koryta (zeznania członków grupy:R. O.k. 9253v, czas adnotacji 01:43:09;H. N.k. 9265, czas adnotacji 03:08:08; zeznania świadkaA. G.k. 7519-7520, czas adnotacji 02:37:32, 02:39:52; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9306, czas adnotacji 01:11:29) w odległości ok. 200 m od stopy wału (zeznania świadkaW. C.k. 9064v, czas adnotacji 00:41:09). Sołtys i Rada GminyS.podczas
    sesji Rady Gminywerbalizowali niepokój mieszkańców gminy dotyczący niezabezpieczenia brzegów rzeki przez nurtem przybliżającym się do stopy wału. W sesjach rzadko uczestniczył przedstawiciel(...)(zeznania członka grupyR. O.k. 9253v, czas adnotacji 01:50:00).
W maju 2010 r. ok. 2 km powyżejŚ., w górze rzeki, doszło do
    przesiąków w wale, tj. filtracji przez wał (przybicia hydraulicznego). Zabezpieczono je (4 marca) ok. 2.000 szt. worków z piaskiem (zeznania świadkaA. G.k. 7520, czas adnotacji 02:43:43; wizja lokalna Wojewody(...)z 3 marca 2010 r.; opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W maju 2010 r. przybór wody na rz.W.skutkował zalewaniem przez wodę wysp i kęp, zasiedlanych m.in. przez bobry (zeznania członka grupyR. O.k. 9254v, czas adnotacji 02:18:53).
W dniu 22 maja 2010 r. (tj. na dzień przed przerwaniem wału) na wale po prawej stronieW., w rejonieW., przypadkowo pies odnalazłnorę bobrową. Wyjście z nory było położoneblisko korony wału(zeznania świadkaJ. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:07:18). Tego dnia, także po lewej stronieW., mieszkający wŚ.R. W.widział w rejonie wału bobry. Widywał on je także wcześniej, gdy był wysoki stan wody wW.(zeznania świadkaR. W.k. 9304v, czas adnotacji 00:34:47). Jednakże większość okolicznych mieszkańców nie widziała w międzywalu, w rejonie wału przeciwpowodziowego wŚ.:bobrów, lisów oraz ich nor. Były one widywane na zawalu (zeznania członków grupy.D. K.k. 5897v, czas adnotacji 00:40:20;J. S.k. 5898, czas adnotacji 00:49:34;L. Ż. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:57:03;P. K. (1)k. 9252v, czas adnotacji 01:18:18;R. O.k. 9253v, czas adnotacji 01:46:50;M. W.k. 9255v, czas adnotacji 02:43:14,H. N.k. 9256, czas adnotacji 03:01:29, 03:02:41 oraz świadków:S. K.k. 9065v, czas adnotacji 01:16:24;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:19:31; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v-9306, czas adnotacji 01:05:10, 01:07:16). Na 16 km odcinku odP.doD.były stwierdzane przez pracowników(...)próby wykonanianor przez bobry, ale nie w rejonie przerwania wału (zeznania świadków:M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:31:28;K. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:39:08, 01:43:49;M. J. (2)k. 7520v, czas adnotacji 02:54:42; zeznania świadkaS. M.k. 7521, czas adnotacji 03:05:54, 03:07:38). DoPowiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowegonie wpływały informacje o norach bobrowych lub lisich z rejonuŚ.(zeznania świadkaJ. R.k. 9067v, czas adnotacji 02:07:18).
Na odcinku wału przeciwpowodziowego wŚ.nie było: worków i piachu zabezpieczonego celem użycia w przypadku przebić wody przez wał.Nic bowiem nie wskazywało na przebicia hydrauliczne tego odcinka wałutj. przebicia przez podstawę wału na zawale lub przecieki wody przez wał (zeznania członków grupy:D. K.k. 5897v, czas adnotacji 00:36:40, 00:43:55;L. Ż. (1)k. 5898v, czas adnotacji 00:57:03;R. O.k. 9255, czas adnotacji 02:30:41 oraz zeznania świadków:K. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:39:08, 01:41:52;A. G.k. 7518v-7520, czas adnotacji 02:06:19, 02:29:18, 02:41:53;M. J. (2)k. 7520v, czas adnotacji 02:54:42, 02:56:06;S. M.k. 7521, czas adnotacji 03:04:20;W. C.k. 9065, czas adnotacji 01:01:10;S. K.k. 9065v, czas adnotacji 01:08:31, 01:13:02, 01:18:13;R. W.k. 9304, czas adnotacji 00:17:56; zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v, czas adnotacji 00:58:40).
W maju 2010 r. odcinekwału wŚ., który uległ przerwaniu, przeszedł na części swej długości modernizację z 2007 r. Jednakże bezpośrednio w miejscu przerwania nadalmiał konstrukcjęstarego typu, zakładającąfiltrację wody przez wał, tj. był wykonany z piasku o odpowiednich parametrach z wbudowanym tzw.filtrem poziomym (drenażem)w podstawie odpowietrznej wału, owiniętym geowłókniną, którym woda przesiąkająca przez wał była bezpiecznie odprowadzana do rowów przywałowych (zeznania świadków:J. N.k. 9067, czas adnotacji 01:52:50;D. T.k. 9069v, czas adnotacji 03:08:44). Natomiast na odcinku zmodernizowanym w 2007 r. była pionowa przesłona bentonitowo-cementowa, uniemożliwiająca filtrację przez wał oraz zapobiegająca uszkodzeniom wałów przez bobry (niesporne).
Przy czym, odcinek wału wŚ., obejmujący miejsce jego przerwania, odbiegał budową od pozostałej części wału. W tym miejscu do początku lat 90-tych XX w. było posadowionesiedlisko: budynek, stodoła, sad. Należało ono początkowo doW. R., a później doJ. W.. Budynki zostały rozebrane w latach 90-tych XX w. Pozostał sad. W tym miejscu, na długości kilkuset metrów, byławiększa pochyłość skarpy odwodnejwału przeciwpowodziowego. Tym samymstopa wału była węższa. Tędy przebiegał teżzjazd do siedliska(zeznania członka grupyR. O.k. 9253-9255, czas adnotacji 01:32:53, 02:10:02, 02:24:29, 02:29:00, 02:30:41; zeznania świadkaR. W.k. 9303v-9304v, czas adnotacji 00:14:55, 00:16:19, 00:25:06, 00:27:07, 00:28:25, 00:33:13, 00:37:02, 00:37:57, 00:39:33, 00:40:35, 00:46:47).
Pismem z dnia 19.05.2010 r.Burmistrz Miasta i GminyG.zwrócił się do Dyrektora(...)wW.m.in. o wykonanie naprawy wałów uszkodzonych przez powódź, wobec kolejnego zagrożenia powodziowego (pismo k. 415). Nadto, pismem z tego dnia poinformowałWojewodę(...), żenie dokonano naprawy wału oraz usunięcia dwóch nor bobrowych wD.(pismo k. 417).

    Do 15 maja 2010 r. stanyW., wskutek opadów w całym dorzeczu, wzrosły i przeszły do
    strefy stanów wysokich,lecz nie przekroczyły strefy stanów ostrzegawczych. Na przedmiotowym odcinkuW.stany te utrzymywały się do 18 maja 2010 r. W dniu 21 maja, na odcinkuW.powyżejP.(ale nie sięgały doW.) występowały już stany powyżej alarmowego.
    Stan alarmowyjest ustalany zwykle w pobliżu poziomu wody brzegowej (wypełniającej koryto rzeki „po brzegu”), z uwzględnieniem warunków miejscowych na odcinku rzeki i potrzeb wynikających z zagospodarowania terenu zalewowego (doliny rzeki) (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Zarządzeniami z dnia 19.05.2010 r. - 21.05.2010 r.Wojewoda(...)ogłosiłalarm przeciwpowodziowym.in. dla powiatu(...); na podstawieart. 23 pkt. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r.o wojewodzie i administracji rządowej w województwie(zarządzenia k. 2280-2289; 6212-6216).
Zarządzeniem z dnia 20.05.2010 r.
    StarostaP.
wprowadził
    pogotowie przeciwpowodziowedla gmin nadwiślańskich powiatu(...)m.in.G.iS.(k. 443). Natomiast w dniu 21.05.2010 r., w związku z przekroczeniem stanu alarmowego na rzeceW., StarostaP.wprowadził stan
    alarmu przeciwpowodziowegogmin nadwiślańskich powiatu(...)m.in.G.iS.– zarządzeniem nr 42/2010 (k. 419-420, 422, 437-441). Tego dnia odbyło się posiedzenie

    Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego
w Urzędzie GminyS.z udziałem m.in. pracownika(...)Inspektoratu wG., Wójta GminyS.(k. 445-447).
Ponowne intensywne opady w dorzeczu górnejW., jakie wystąpiły
    30 maja i 2 czerwca 2010 r. uformowały następną falę powodziową, która nałożyła się na gałąź opadającej fali majowej i nadal utrzymujące się stany wysokie. WK.utrzymywał się jeszcze poziom wody powyżej stanu alarmowego (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Analizując okres przed przerwaniem wału wŚ.(
    21-23 maj 2010 r.) można zaobserwować
    wpływ awaryjnego zrzutu wód ze zbiornikaW.
na stany wody w międzywalu na odcinku górnym. Wraz z przyborem wody podczas wezbrania z biegiem rzeki spadki zwierciadła wody na odcinkuW.-D.minimalnie rosły. Świadczy to, iż
    zjawisko cofki od zbiornikaW.nie występowało na tym odcinkuW.w momencie przerwania obwałowania(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W dniu 22 maja 2010 r. wT.Nowym wystąpiły lokalneprzebiciawody przed podstawę wału na zawale, w postaci tzw. gejzerów. Zostały one doraźnie zabezpieczane przez strażaków workami z piaskiem (zeznania powódkiW. S. (1)k. 9305v, czas adnotacji 00:59:41).
W dniu
    23 maja 2010 r.około godz. 8:50 nastąpiło przerwanie wału w miejscowościŚ.; przy
    stanie wody 740 cmna wodowskazieK., wyższym od stanu alarmowego wK.o 289 cm.
    W górnej części skarpy wału powstało wybrzuszenie, które po chwili pękło, a wylewająca się przez nie woda szybko powiększyła wyrwę do 10 m. Wyrwa powiększyła się w ciągu godziny do ponad 50 m (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Około godz. 8:00 w dniu 23 maja 2010 r. stan wodyW.w rejonie powstałej wyrwy był już ustabilizowany.
    Nie przekroczył ani nie osiągnął więc poziomu obliczeniowego,na który zaprojektowano rzędną korony (wysokość) wału.
    Duży zapas wzniesienia korony wałuwskazuje na to, że
    przerwanie wału nie nastąpiło z powodu zbyt wysokiego poziomu wody(przelania się wody ponad wałem).
    Nie było to więc działaniem tzw. siły wyższej(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Przerwanie wału nie było poprzedzone wyraźnymi przesiąkami wodyujawniającymi się na skarpie lub na powierzchni terenu przy stopie skarpy wału. Zatem
    zjawisko przedostania się wody przez korpus wału trwało krótko.Wskazywałoby to, że
    oprócz filtracji wystąpiło też zjawisko skoncentrowanego przepływu wody

     wypełniającego w korpusie wału pustki lub grunt bardzo porowaty(rozrzedzony) (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Stan skarp i przywali tj. niewykoszone skarpy wału, krzewy przy stopie wału; n
    ie był czynnikiem decydującym bezpośrednio o stabilności wału(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Wyrwa wystąpiła na odcinku km 24+100 do 24+250, czyliw odległości ok. 600 m od starorzecza. Należy więc z dużym prawdopodobieństwem pewności wykluczyć możliwośćwpływu starorzecza na stateczność tego odcinka wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).
Na około10 minut przed przerwaniem wału wŚ., przez to miejsce przejeżdżałA. G.– koordynator ds. technicznych(...). Nie stwierdził nic niepokojącego. W tymczasie rowy przywałowe były wypełnione jedynie do połowy. Do nich była odprowadzana z wału woda poprzez drenaż (filtr poziomy), a następnie odprowadzana rowem.A. G.jechał doK., gdyż tam wystąpiło wybicie wody poza stopę wału na zawale. Miejsce to było położone ok. 2 km powyżej miejsca powstania wyrwy. Tam wał przechodził przez starorzecze (po powodzi zamontowano tam osłonę cementowo-bentonitową).Przesiąkiwystępowały wŚ.na608 km(ok. 2.800m od wyrwy) oraz wS.na602 km(ok. 9 km od wyrwy). Pracownicy(...)skupili się na zabezpieczeniu tych odcinków workami z piaskiem. Obawiali się, że w tych miejscach może nastąpić przerwanie wału na skutek przebicia. Wspierali ich pracę strażacy i okoliczni mieszkańcy.A. G.nie zdążył dojechać doK., gdy otrzymał wiadomość telefoniczną o przerwaniu wału wŚ.. Zawrócił do miejsca katastrofy. Tam stwierdził, że wyrwa powstaław granicach styku starego i nowego wału. Kiedy tam doszedł wyrwa miała długość ok. 20 m. Poziom wody był w odległości ok. 80 cm od korony wału (zeznania członka grupyR. O.k. 9253-9255, czas adnotacji 01:30:55, 02:30:41; zeznania świadków:M. B.k. 7517, czas adnotacji 01:31:28;K. G.k. 7517v, czas adnotacji 01:39:08, 01:41:52;A. G.k. 7518v-7520, czas adnotacji 02:10:21, 02:25:53, 02:45:44, 02:49:14, 02:49:14; zeznania świadkaS. M.k. 7521, czas adnotacji 03:04:20, 03:10:04).
W dniu23 maja 2010r.około godziny 9:10W.przerwała wał przeciwpowodziowy w miejscowościŚ.w gminieS.. Doszło do zalania powierzchni ok. 6-7.000 ha obejmującej 23 miejscowości powiatu(...), w tym:
- w gminieG.miejscowości:D.,N.,N.,T.,B.,K.N.,K.S.,P.,J.,P.;
- w gminieS.miejscowości:N.(dawniejW.),W.,Ś.,N.,R.,J.,S.,Z.,P.,Z.,L.(niesporne).
W dniach
    21 maja – 2 czerwca, na odcinkuW.wK., utrzymywały się stany wody powyżej alarmowego.
    Stan maksymalnywK.(w maju 2010 r.) wystąpił
    23 maja 2010 r. o godz. 4:00i osiągnął
    729 cm. Był najwyższy od początku obserwacji (rok 1969) tego wodowskazu. W okresie 1969-1990 stan najwyższy wynosił 670 cm, a najwyższy przepływ – 6900 m(
    3)/s. Zatem
    23 maja 2010 r. stan był wyższy o 70 cm, natomiast przepływ 6965 m(
      3)/s był wyższy o zaledwie 65 m(
      3)/s. Świadczy to o
    zmniejszeniu się w tym okresie przepustowości międzywala. Podczas kumulacji w 1998 r. podobne przepływy przechodziły przy stanach o około 1 m niższych. Przepływ w czasie przerwania wału (i kulminacji wału) nie przekroczył w przekrojuK.wartości odpowiadającej przepływowi maksymalnemu rocznemu o prawdopodobieństwie p = 2%, czyli występującemu średnio raz na 50 lat. Był więc znacznie niższy od przepływu obliczeniowego dla wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W czasie powodzi marcowej 2010 r. stan wody wK.osiągnął 729 cm, natomiast maksymalny przepływW.wynosił 6630 m(
    3)/s. Stan wody wK.w dniu 23 maja 2010 r. wyniósł 740 cm, co odpowiadało rzędnej zwierciadła wody 64,65 m n.p.m., przy rzędnej wielkości wody o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% 64,82 m n.p.m.
    Poziom wody, przy którym wał uległ katastrofie wŚ., był niższy o 33 cm od wody obliczeniowej miarodajnej, podanej w projekcie wału(km 24+200), której rzędną przy przejściu przepływu o prawdopodobieństwie 1% określono jako równą 64,14 m n.p.m.
    Stan maksymalny podczas wezbrania z dnia 23 maja był wyższy tylko o 10-11 cm od stanu podczas wezbrania z 4 marca 2010 r., które przeszło bezpiecznie.
    Przekroczenie stanów alarmowych podczas powodzi majowej utrzymywało się 13 dni, a stany bliskie maksymalnemu – 2-3 dni. Podczas wezbrania z 4 marca 2010 r. czasy utrzymywały się podobnie, bo trwały odpowiednio 12 i 1-2 dni (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Wał chroniący DolinęI.-D.został zaliczony do

    II klasy ważności. Chroni ten obszar przy zalewie doliny wodą o prawdopodobieństwie wystąpienia 1%. Przepływ miarodajny, na który wał został obliczony wynosi Q 1%= 7365 m(

    3)/s, natomiast przepływ rzeczywisty, kulminacyjny, który wystąpił

    23 maja 2010 r. miał natężenie 6965 m(

      3)/s. Poziom wody w czasie wezbrania również

    nie przekroczył poziomu obliczeniowego/projektowego, a zatem

    zapas wysokości wału nad poziomem wody nie był mniejszy od obowiązującego dla wału II klasy ważności (1,0 m)(OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Tak więc, ani

    ze względu na wielkość (natężenie) przepływu powodziowego w maju 2010 r., ani ze względu na poziom wody przedmiotowy wał przeciwpowodziowy nie powinien ulec awarii, gdyż obie charakterystyki były mniejsze od miarodajnego (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W dniu 24 maja 2010 r.Wojewoda(...)wydał decyzję owysadzeniu wału przeciwopowodziowegona rzeceW.na odcinku 24 metrów w miejscowościD.w GminieG.(decyzja k. 6252).
Kilka dni po przerwaniu wału, oglądający to miejsceK. M., widział kilkabobrów pływających w rozlewiskuW.. Nadto, nory bobrowe w wałach od strony odpowietrznej w rejonieD.iB.(zeznania świadkaK. M.k. 9070v-9071v, czas adnotacji 03:28:01, 03:47:30, 03:55:13).
W kolejnych dniachWojewoda(...)występował do Ministra Obrony Narodowej o udzielenie pomocy w związku z zagrożeniem powodziowym związanej z umacnianiem wałów (k.6228-6239, 6244-6245, 6247-6250) oraz do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wW.(k. 6242). Po zmniejszeniu się zagrożenia –zrezygnował z udzielanej pomocy (k. 6240, 6243, 6246, 6251).
Zarządzeniami z dnia 26.05.2010 r., 30.05.2010 r., 31.05.2010 r. Wojewoda(...)odwołał alarm przeciwpowodziowy; na podstawieart. 22 pkt. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie(zarządzenia k. 2290-2298; 6217-6210).
Zarządzeniami z dnia 02.06.2010 r. - 05.06.2010 r. Wojewoda(...)ponownie ogłosiłalarm przeciwpowodziowy; na podstawieart. 23 pkt. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r.o wojewodzie i administracji rządowej w województwie(zarządzenia k. 2298-2304; 6221-6223).
W dniu8 czerwca 2010 r.napór wody z drugiej fali powodziowej naW., doprowadził do przerwania prowizorycznego wału wŚ.. Na skutek czego woda ponownie zalała część miejscowości w gminieS.oraz gminieG.. Sytuację udało się ustabilizować dopiero w drugiej połowie czerwca 2010r. (niesporne).
Zarządzeniami z dnia 11.06.2010 r., 12.06.2010 r., 14.06.2010 r. Wojewoda(...)odwołał alarm przeciwpowodziowy; na podstawieart. 22 pkt. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r.o wojewodzie i administracji rządowej w województwie(zarządzenia k. 2305-2310; 6224-6227).
W dniu 18.06.2010 r. sporządzono „Protokół na okoliczność zakończenia postepowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy dotyczącej przerwania części wału przeciwpowodziowego lewego brzegu rzekiW.w miejscowościŚ.oraz ustalenia zakresu czynności niezbędnych do likwidacji powstałego – wskutek katastrofy – zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia”. Wskazano w nim m.in., żebezpośrednią przyczynąkatastrofy budowlanej było osłabienie korpusu części wału lewego brzegu rzekiW.w miejscowościŚ., norami bobrowymi bądź – co jest także prawdopodobne – norami lisimi. Nadto, że przy ocenie przyczyn zaistniałej katastrofy należy także wziąć pod uwagępośrednie przyczyny, tj. prawdopodobieństwo niedrożności – spowodowane osiadaniem rumowiska w korycieW.– w rejonie rezerwatuW.. Komisja sporządzająca protokół stwierdziła też, że zarządca obiektu prowadzi książkę obiektu budowlanego i dokonał w ostatnim czasie przeglądu okresowego wynikającego zart. 62 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawyPrawo budowlanetj. rocznego i 5-cio letniego (z dnia 22.10.2009 r.) oraz w kwietniu – rocznego (dokonanego w dniu 28.04.2010 r.) (protokół k. 2348-2351).
Postanowieniem z dnia 13.07.2010 r. Prokuratura Rejonowa w Gostyninieodmówiła wszczęcia śledztwaw sprawie zaistniałego w dniu 23.05.2010 r. wŚ.spowodowania zdarzenia zagrażającego zdrowiu lub życiu wielu osób, albo mienia w wielkich rozmiarach mającego postać osunięcia ziemi i zalewu wody – tj. o czyn zart. 163 § 1 pkt. 2 k.k.– wobec braku znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt. 2 k.p.k.) (k. 2376).

M. Ocena stanu technicznego wału przeciwpowodziowego.

W każdym systemie zabezpieczenia przeciwpowodziowego istnieje
    ryzyko wystąpienia powodzi, inaczej mówiąc nie ma niezawodnych systemów ochrony przeciwpowodziowej. Jedną z przyczyn zagrożenia jest
    przekroczenie przez rzekę poziomu wody, na który system został zaprojektowany. Inne przyczyny są związane ze
    stanem technicznym poszczególnych elementówsystemu ochrony. W celu minimalizacji ryzyka zawodności systemu już istniejącego, powinien on być utrzymywany
    we właściwym stanie technicznym(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Stan techniczny obwałowańi jego ocena obejmuje następujące ich elementy i cechy oraz zjawiska zagrażające trwałemu zachowaniu dobrego stanu technicznego:
- korpus wału (skarpy i korona); w skład oceny tych elementów wchodzi ocenia stanu materiału budowlanego, którym zwykle jest grunt (materiał ziemny) oraz stan powierzchni korony i skarp;
- niweleta korony obwałowania;
- stan budowli wałowych i innych urządzeń przecinających trasę wału;
- cechy/właściwości podłoża wału, elementów wzmacniających i uszczelniających je oraz łączących z odpowiednimi elementami korpusu wału i budowli wałowych;
- uszkodzenia różnego rodzaju odnoszące się do stanu skarp, korony i korpusu oraz podłoża wału i terenu przyległego bezpośrednio do wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Stan obiektów przekłada się na ich bezpieczne użytkowanie.Należyte utrzymanie obiektujest rozumiane w kontekście: potrzebyzachowania warunków bezpieczeństwa (hydraulicznych) takich, dla jakich obiekt został zaprojektowanyorazprzeprowadzenia prac mających na celu prawidłoweutrzymanie wód i urządzeń wodnych.W szczególnościniedopuszczalne jest zaniedbanie, z uwagi na czas lub koszty,przeprowadzenia potrzebnychpomiarów, badań, studiów, analiz, obliczeńuwzględniających stan międzywala itp. Pomiary, badania i studia mają na celu:
- określeniezakresu pracmających na celu prawidłoweutrzymanie wód i urządzeń wodnych;
-ocenę stopnia w jakim uległy zmianie warunki przepływu wielkich wód w międzywalu wskutek rozwoju szaty roślinnejna terenach zalewowych izmian geometrii tych terenów i koryta rzeki.
O ile
    zakres i częstość prowadzenia prac pomiarowych i studialnych można uznać za wystarczające, to

      prace utrzymaniowe w międzywalu
(tereny zalewowe i samo korytoW.) przez wiele lat
    nie były prowadzone lub prowadzono je w bardzo ograniczonym zakresie.
    Nie zawsze zalecenia były realizowane;szczególnie
    zalecenia wycinania, w odpowiednich odstępach czasu,
    zakrzewień i zadrzewieńi niedopuszczania do ich rozprzestrzeniania się na inne obszary niż przewidziane w projekcie obwałowań, a także co do koniecznego
    bagrowania.Mogłoby to sprawiać wrażenie, że
    administrator zaniedbywał wykorzystanie wyników badań i studiów(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Nie istniejąwięc wynikioceny stanu technicznego wałuz okresu od zakończenia budowydo powodzi w 2010 r.W czasiekontroli okresowejwykonywano jedynie ocenęwizualną.Parametrów technicznych zniszczonego wału z okresu tuż przed jego przerwaniem nie można obecnie ocenić przez pomiary i badania bezpośrednie. To jest możliwe tylko w oparciu o: wyniki badań, przeglądów, pomiarów powykonawczych i kontrolnych -tylkoex post(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Oceniając stan technicznyprzerwanego obwałowania oraz działanie Administratoraz zakresie utrzymania tego stanu, należy uwzględniaćhistorię i przebieg prac. Prace na wale bezpośrednio poprzedzające powódź 2010 r. ujęte są w następujących dokumentach:
- „Projekt techniczny modernizacji obwałowania, zadanie pt. NizinaI.-D.odc. V, zadanie I z 1982 r.” (prace odebrano 10.10.1985 r.);
- „Badania i ocena modernizacji wałów przeciwpowodziowych rz.W.dla odcinków w rejonie DolinyI.-D.iD., w tym badania jakości zagęszczenia gruntu w lewobrzeżnych obwałowaniachW.km 19+000-27+000 wykonanych w latach 1982-1985” . Analizy z 1987 r. wykazały wysokie parametry zagęszczenia gruntu w korpusie wału;
- „Przebudowa (modernizacja) wału przeciwpowodziowego w km 21+650-25+100, w tym likwidacji szkód powodziowych w km 21+650-22+050” (Warszawa 2005r.), zrealizowana w 2007 r. W ramach tych prac, na odcinku wyrwy w wale (km 24+000 do 24+500) realizowano tylko niektóre z prac (wg potrzeb);
- Projekt techniczny odwodnienia wału, zadanie pt. „NizinaI.-D.odc. V z 1987 r.”(prace odebrano 24.10.1995 r.);
- Przewidziano przebudowę pompowni oraz kanałów głównych –D.iS.. Dokumentację projektową przygotowano w 1987r.;
- „Przebudowa (modernizacja) wału przeciwpowodziowego w km 21+650-22+050”. Prace odebrano 26.10.2007 r.
a) Przeglądy techniczne.

    Przeglądy techniczne i kontrolnelewostronne obwałowaniaW.w rejonieŚ.przeprowadzone w okresie
    od 2006 r.wykazywały na różnych jego odcinkach:
    przebicia hydrauliczne, uszkodzenia korony wału oraz ławy przywałowej, jamy bobrowe, a także zadrzewienia międzywala i erozję brzegu korytaW.. Przy czym, bezpośrednio
    w miejscu wystąpienia wyrwy(około km 24+200)
    nie stwierdzono wówczas urządzeń mających wpływ na bezpieczeństwo obwałowania

     w okresie 2006-2010 r.(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
b) Przekroje poprzeczne wału.

    Korpus wałuprzeciwpowodziowego w DolinieI.-D.charakteryzował się

      zmiennością przekrojów poprzecznych wału
, tj.

    zmiennością

      szerokości korony
i zmianą

      nachylenia skarp
wału - w porównaniu z wartościami projektowymi tych parametrów.

    Szerokość koronyzmieniała się od 3,82 m do 2,5 m; przy normatywnej 3 m.

    Nachylenie skarpwału też było zmienne; w tym na 43% długości wału nachylenie skarpy odwodnej było zbyt strome, zaś skarpy odpowietrznej na 19% długości wału. Korona wału była zbyt wąska na 33% długości wału i zbyt nisko położona na długości 4881 m (OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Przekrój poprzeczny wału w miejscu wyrwy

    nie odbiegł w sposób istotnyod założeń projektu modernizacyjnego z lat 80-tych. Międzywale w tamtym przekroju doliny jest bardzo szerokie i nawet przesunięcie o 1m nie odgrywa istotnej roli. Skarpa od strony odpowietrznej miała nieznacznie

    większy (1:2,3 – 2,4) spadekniż wymagany (zaprojektowany 1:2,5). Gdyby

    zwiększenie stopnia pochylenia skarpy i zmniejszenie podstawy wałubyło istotne, tj. było o 2-3 większe, to mogłoby w jakiś sposób wpływać na warunki filtracji przez korpus, ale w tym samym miejscu było wezbranie marcowe i służby nie obserwowały żadnych przecieków przez wał w tym miejscu, ani przez podłoże wału

    Hipotetycznie niewielkie odchylenia na niekorzyść, nie wpłynęłoby na warunki filtracji przez korpus wału ani na stateczność skarp(OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...); opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087, czas adnotacji 00:24:28).
Wał w miejscu jego przerwania miał
    odpowiednią wysokość. Rzeczywisty poziom wody w momencie przerwania wału był na rzędnej
    63,81 m n.p.m., a więc co
    najmniej o 1,37 m niżej od rzędnej korony wału(OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Poziom wody

      był wyższy
od poziomu jaki
     byłby w warunkach międzywala zakładanych w projekcie wału, jednak

      nie przekraczałpoziomu wody przy miarodajnym przepływie projektowym. Stan koryta i międzywala nie spowodował wzrostu poziomu wody powyżej poziomu projektowanego (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).
c) Siedlisko, roślinności w międzywalu.

    Analiza ortofotomap z 2009 oraz 2010 r.(po przerwaniu wału) wskazuje, że w miejscu przerwania wału istniała

    kępa zielenilub pozostałość dawnego

    siedliskagospodarczego

    przylegająca do wału od strony międzywala, prawdopodobnie

    sadlub inna

    roślinność(Opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087, czas adnotacji 00:21:34). Siedlisko jest

    zaznaczone na mapach geodezyjnych.

    Przejazd przez wał, prowadzący do niego, był przewidziany w dokumentacji technicznej wału. Jeśli przejazd jest we właściwym miejscu, to jest to tak projektowane, że występuje tu duża masa zagęszczona gruntu, którędy

    woda nie filtruje(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11088v-11089, czas adnotacji 01:53:27, zdjęcie k. 10909). Mogła być też

    wydeptana ścieżkaprowadząca od zjazdu do siedliska – sadu.

    Drzewa, które pozostały po sadzie nie zagrażały wałowi. Nie powinny wpływać w taki sposób na strumień wody, by rozmyć wał. Zwłaszcza, że w marcu 2010 r. była woda o zbliżonym poziomie i nic się nie stało. Potem, w czasie przeglądu, nie stwierdzono tu ubytków na skarpie

    . Siedlisko powinno być jednak usunięte(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 10996 , czas adnotacji 02:05:40), ponieważ na takim opuszczonym siedlisku bardzo łatwo znajdują

    schronienie dzikie zwierzętanp. lisy, czy kuny, które mogą uszkadzać wał. Można z dużą dozą pewności przypuszczać, że stało się ono siedliskiem zwierząt (np. lisów), które urządziły gniazdo i korytarze w korpusie wału. Niewłaściwe utrzymane pasy przywala to

    potencjalna groźba jego katastrofy w czasie większego wezbrania(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Brakpo stronie odwodnej wału, w miejscu powstania wyrwy, pasa

    terenu „czystego”tzn. bez zakrzaczeń i zadrzewień

    utrudniało obserwację stanu technicznegowału i

    objawów niekorzystnych następstw filtracjiw korpusie wału i w jego podłożu (wysiąki, źródełka, nory zwierząt, zapadliska i inne), czyli

    utrudniało utrzymanie wału i zapobieganie niekorzystnym zjawiskom oraz ich likwidację.

    Siedlisko(k. 10909)

    powinno być oczyszczone.Służby, które chodziły przynajmniej 2 raz w roku wzdłuż wału, sprawdzając jego stan, nie wszystko mogły zauważyć. Ułatwiało to zwierzętom ryjącym

    osiedlanie się w korpusie i podłożu wału. Kępy roślinności występujące w pobliżu stopy wału „zachęcają” te zwierzęta do penetracji w korpus wału, a jeśli w dodatku przy stopie występuje woda płynąca, to takie miejsca są bardzo dogodne dla działalności

    bobrów, które niepostrzeżenie, bo spod wody, kopią korytarze i kryjówki w korpusie wału. Drzewa i uprawy polowe w pobliżu stopy wału zwiększają zagrożenie tworzeniem kanalików i jam przez

    drobne gryzonie, powstawania pustek po korzeniach i innych zjawisk w korpusie i podłożu wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093; k. 11088v, czas adnotacji 01:09:02).
W każdym opracowaniu była poruszana kwestiazaniedbań w wycince roślinnościi wpływu na zagrożenie bezpieczeństwa. Niskie, trawiaste rośliny na skutek strumienia wody przypłaszczają się i poprawiają warunki przepływu wód.Roślinność średnia zatrzymuje przepływające materiały i tworzy sztuczne zatory(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11090, czas adnotacji 03:33:38).
Wzdłuż wału powinien być pas,co najmniej 4 m, bez krzewów, drzew.Pas czystej wystrzyżonej trawy(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11088v, czas adnotacji 01:1:27). Zasadą prawidłowegoutrzymania skarpy wałujestzwarta darń o wysokości ok. 3-4 cm. W momenciekoszeniana skarpie musi być trawa. Zwarta darń chroni cząstki gruntu przed spływającą wodą. Jeśli tego nie ma, to robią się żłobiny na skarpie, powstają wąwoziki erozyjne, które niszczą wał. Wzdłuż wałów powinien byćpas bez drzew, krzewów. Tam może wtedy woda szybciej płynąć.Zatrzymanie kry na drzewach jest niebezpieczne, bo powstaje zator i jak woda przeleje się przez koronę wału, to jest katastrofa. System drzew generalnie chroni przed erozją, aledrzewa są przeciwskazane przy samym wale. Na zdjęciu k. 10909, na wysokości wyrwywidoczne są drzewa przy wale. Nie powinny one mieć istotnego znaczenia. Nie było tu tak dużo roślinności, która by zwiększyłaprzepływ wody przy wale(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11093, czas adnotacji 04:16:39-04:23:51).
Powstanie uszkodzeń wałów (rycie jam, kanalików, korytarzy itp.) przez

    bobry(na pewnych odcinkach wału

    średnio na km wału przypadało 10 jam), jest nieprzewidywalne, co do miejsca i czasu wystąpienia. Nie ma praktycznie metod wykrywania innych niż

    wizualna, a miejsce i

    zakres zniszczeń jest trudny do oceny, a możliwy do określenia tylko w trakcie prac naprawczych.

    Przeglądy okresoweprowadzone przez

(...)
wykazywały

    permanentne występowanie nor bobrowychw różnych miejscach wału chroniącego DolinęI.-D.;

    jedna z nich (lisia lub bobra) najpewniej przyczyniła się do powstania wyrwy w wale(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Problemem są
    zakazy związane z ochroną przyrody, a szczególnie. Ochrona środowiska np. w przypadku
    populacji bobrówstała się już
    hodowlą tych zwierząt. Istniejący stan prawny na styku utrzymania urządzeń wodnych – ochrona przyrody powoduje
    bezpośrednie zagrożeniadla życia ludzi i działań gospodarczych. Oznacza to
    zgodę władz na pomijanie bezpieczeństwaludzi i ogromne straty materialne w wyniku zniszczenia majątku i siedlisk ludzkich oraz zniszczeń w infrastrukturze technicznej. Sytuacja taka świadczy o
    niewydolności i ułomnościw funkcjonowaniu i w polityce prowadzonej przez Ministerstwo Środowiska (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Skarpy walu i stan terenu przyległegobezpośrednio do skarp wału po stronie odpowietrznejw miejscu przerwania byłyutrzymywane prawidłowo, gdyż:
-za wyjątkiemodcinka, na którym prawdopodobnie występowały pozostałości po dawnymsiedliskugospodarczym, na skarpach oraz w odległościmniejszej niż 3 mod stopy wałunie występowały drzewa ani krzewy, nie uprawniano też na tym odcinku gleby. Zwykłe utrzymanie wału polegało najednorazowym koszeniuporostów jesienią każdego roku, prowadzeniuobserwacji kontrolnychi usuwaniu drobnych uszkodzeń;
- w odległościmniejszej niż 50 m od stopy wałunie występowały obiekty budowlane, studnie, sadzawki, doły ani rowy,za wyjątkiem wspomnianegosiedliskai rowu będącego elementem konstrukcyjnym odwodnienia wału (odbiera wodę z drenażu wałowego);
-na skarpiewału od strony rzekinie występowały drzewa ani krzewyzagrażające stateczności wału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
d) Zagęszczenie gruntu w nasypie.
Przebudowę obwałowania według
    projektu z 1983 r.na przedmiotowym odcinku zrealizowano pod koniec 1985 r. Stary wał miał być rozebrany, a grunt wbudowany w nowy korpus. Badania

      zagęszczenia gruntu w nasypie
wału i jakości robót wskazywały na
    wysoką jakość robót ziemnych, spełniającą obowiązujące wówczas wymagania techniczne (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Stopień
    zagęszczenia gruntuw korpusie wału, na odcinku przerwania wału, wynosił od 0,71 do 0,8 i był
    wyższy od wymaganego(0,7). Badania geotechniczne podłoża pod wałem wykazały, że
    nie występowały miejsca szczególnie zagrożone rozmyciem wału w okresie wezbrań(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
e) Uszkodzenia wału, zjawiska filtracyjne.
Podłoże wałujest bardzo zmienne na długości wału, co łączy się z historią dolinyW.. Trzeba odróżnićwarunki filtracji, które panują w korpusie wałuod warunków, które sąw podłożu. Ukształtowały sięróżne warunki filtracji w podłożu. Może być w tak, że w jednym miejscu korpus wału i podłoże działają tak, jak to przewiedziano w projekcie, a np. 20-50 m dalej są odstępstwa. Ze względu na kosztybadania geotechnicznesą wykonywane w określonych miejscach i przekrojach. Jeśli pomiędzy tymi przekrojami warunki są inne, to one się ujawniają w czasie powodzi w postacifiltracji skoncentrowanej, wycieków, czywysiąkówlub na zawale (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11087, czas adnotacji 00:34:57).
W okresach wezbrań
    poprzedzających powódźmajową 2010 r., na niektórych odcinkach wału obserwowano
    przesiąki przez podłoże wałui wystąpiły pewne
    uszkodzenia wału. Z tego powodu w
    2006 r.zrealizowano
    prace modernizacyjne i naprawcze wŚ., ale poza odcinkiem wału przerwanego w 2010 r.Tym samym należy stwierdzić, że
    na odcinkupowstałej później
    wyrwy(od km 610 do 611; wg. nowego kilometrażu od 24+100 do 24+250)
    nie obserwowano niekorzystnych zjawisk filtracyjnych, ani nie stwierdzono potrzeby wykonania jakichkolwiek prac naprawczych, i że
    stan wału i jego podłoża na tym odcinku był dobry(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Dane dotyczące przebiegu starorzecza wynikały z opracowańfirmy (...)z 2015 r.Starorzecze było oddalone od miejsca wyrwy o około 500 mi nie mogło mieć żadnego wpływu na stateczność wału (k. 11091v, czas adnotacji 03:13:16). Nie było ono przyczyną przerwania wału. Nie było tu preferencji technicznych wskazujących na to, że dojdzie do przerwania wału (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11093, czas adnotacji 04:25:36).
f) Drenaż.

    Drenaż

    ma

     za zadanie przechwycenie przesiąków przez wał, tak żeby woda nie wysiąkała na skarpie wału, bo wtedy łatwo zabierze drobne ziarenka piasku i szybko zniszczy wał. 

        Drenaż

        przechwytuje

     wodę i odprowadza w sposób bezpieczny do rowu, a woda rowem odpływa do pompowni. Drenaż nie powoduje tego, że wypływająca woda na kształt fontanny. Pod wpływem masy wału ziemia, czy cząstki drenażu poziomego nie mogą się ruszyć. Jeśli woda jest wysoko, to opory przepływu wody pomiędzy ziarenkami piasku są tak duże, że tu powstaje tzw.
    krzywa depresji. Dlatego woda ze wszystkich stron dostaje się do drenażu, bo on ma większą przepustowość, gdyż są to kamyki, a nie drobne cząsteczki piasku, przez które woda przeciska się z trudem.
    W drenażu woda przepływa bardzo łatwo i dlatego drenaż jest w stanie odprowadzić wszystkie wody, które tu przesiąkną(k. 11088, czas adnotacji 01:04:13).
    Drenaż poziomy, z uwagi na grubszą strukturę od pozostałej części wału powoduje, że woda spływająca do drenażu szybciej jest nim szybko i bezpiecznie odprowadzana do rowu (k. 11088, czas adnotacji 01:07:23). Filtracja następuje na skutek różnicy poziomu wody.
    Woda jest od strony rzeki, więc filtracja jest do zawala(k. 11088v, czas adnotacji 01:09:02). Brak wody w rowie mógł oznaczać, że woda nie zdążyła przez korpus przesiąknąć do drenażu. To
    drenaż warstwowy.
    Nawet, jeśli w jednym miejscu drenaż był zatkany, to sąsiednie partie są jeszcze drożne(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11091v, czas adnotacji 03:03:51).
W miejscu wyrwy wŚ.nie było zmiany parametrów wykonanegodrenażu, w stosunku do zaprojektowanego.Poziom wodyw czasie poprzedzającym powstanie wyrwyprzekraczał poziom ławy przy odpowietrznej skarpie wału o ok. 0,5 m. Czas wezbrania był na tyle krótki (2-3 dni), że najprawdopodobniej w tym czasienie nastąpiło jeszcze ustalenie się filtracjiw korpusie wału, na co wskazują brak odpływu wody z drenażu i jej przepływu w rowie przywałowym oraz brak przesiąków na skarpie wału od strony odpowietrznej,czyli przesiąki nie sięgnęły jeszcze do drenażu wału. Natomiastwystąpienie awarii drenażu jest mało prawdopodobne, ze względu na jednorodną konstrukcję korpusu wału (grunt piaszczysty). Zastosowany drenaż wału zapobiegał wystąpieniu krzywej filtracji ustalonej na skarpę wału. Obliczeniowakrzywa depresji wody w korpusiewału układała się co najmniej 1,5 m od powierzchni skarpy odpowietrznej wału (wymagane ≥1,0 m), co nie zagrażało bezpieczeństwu wału. Zarównokonstrukcja wału(grunt piaszczysty, bez rdzenia z gruntów ciężkich oraz przesłon iniekcyjnych) jak idrenaż nie wskazują na możliwość wystąpieniaawarii odwodnieniakorpusu wału. Nawet w przypadku awarii drenażu, woda wypełniająca pory korpusu wału nie powinna w tak krótkim czasie doprowadzić do jego przerwania. Dlategowyrwę w wale raczej zapoczątkowałskoncentrowany przepływ wody, który wystąpił w norze lub w sieci kanalików wydrążonych przez zwierzęta ryjące(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-(...)).
g) NurtW..
Oceniająckierunek nurtuW.w rejonieŚ.należy stwierdzić, że nafotografiachz okresu fali powodziowej widać, że:
- pas terenu ciągnący się wzdłuż wału nie był zadrzewiony i zakrzaczony; krótkieszpalery drzew i krzewówna granicach działeknie miały istotniejszego wpływunakierunek nurtu;
-

    nurtkształtują wyspy/kępy w korycie rzeki, które mogły nadawać mu kierunek, który

    nie był prostopadły do wału, lecz

    lekko ukośny(w kierunku wału

    kilkadziesiąt metrów poniżej powstania wyrwy), o czym świadczą też kierunki drzew i krzewów przygniecionych przez wodę w czasie przepływu (OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Od brzegu korytaW.do stopy wału, odległośćw miejscu wyrwy wynosiła

     około 140 m. Zarówno przekroje poprzeczne wyrwy, jak i układ terenu według mapy

    nie wskazują na to, że korytoW.przebiegało w tym miejscu zbyt blisko wału, co zagroziłoby jego stateczności (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Teren bez zadrzewień ułatwia przepływ wody. Biorąc pod uwagę

     zadrzewione wyspy w korycierzeki należy się liczyć ze

    zwiększonym przepływem po części międzywala w tym rejonie doliny(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093). Na fotografiach widoczny jest też szpaler

    wierzb „głowiastych”, które mogły przyczynić się, lecz w niewielkim stopniu, do

    „spychania” strumienia wodyna terenie zalewowym

    w kierunku wałuprzeciwpowodziowego (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
W miejscy wyrwynurt rzeki był rozdzielony wyspą. Część nurtu płynęła lewą, a część prawym korytem. Tam, gdzie strumień atakował wyspę, tam została zdarta roślinność. Jednakparcie wody nie spowodowało przerwania wału. Woda wywiera parcie na wał, tował kieruje strumieniem wody. Gdyby wyrwa powstała na skutek naporu wody, to wtedy wyrwa powinna powstać dalej w niższym biegu rzeki, tj. poniżej wyrwy (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11090v, czas adnotacji 02:17:18-02:25:19).
h) Zmiany koryta i międzywala.
Pod pojęciemstanu koryta rzekinależy rozumieć zarównowłaściwe łożyskorzeki jak istan całego międzywala, czyli przestrzeń między wałem lub wałami i wysokim (naturalnym) brzegiem doliny rzecznej przeznaczonej dla przepływu wody.
Ochronie przed powodzią, oprócz utrzymaniu wód, służy też
    regulacja ich koryt, polegająca na, odpowiednim dla tego celu,
    kształtowaniu przekroju poprzecznego, profilu podłużnego i układu poziomego

    koryta cieku. Te elementy geometrii koryta cieku ulegają
    naturalnym zmianom w czasiez powodu: zmian przepływów wody i transportu rumowiska rzecznego oraz dynamiki całego układu „woda - koryto rzeki”. Zmiany tego rodzaju na korycieW.na odcinkuD.I.-D.są dodatkowo
    potęgowane wpływemZbiornika W.W.
. Jego
    cofkasięga powyżejP.(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Zarówno przekroje poprzeczne wyrwy jak i układ terenu według mapy nie wskazują na to, że

      korytoW.

     przebiegało zbyt blisko wału, co zagroziłoby jego stateczności, nie ma też podstaw by twierdzić, że w miejscu przerwania występowało obniżenie terenu (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Geometryczne cechy i hydrauliczne właściwości międzywala kształtują warunki i poziom wody w okresach przejścia wezbrań. Takie samo natężenie przepływu wody, nawet przy tej samej geometrii/ukształtowaniu koryta i powierzchni terenu zalewowego może przechodzić przy różnych poziomach wody w zależności od tzw.oporów przepływu kształtowanych przez roślinność. W skład pojęcia oporów włączamy tu zarówno części przekrojów zajęte fizycznie przez roślinność jak iopory hydraulicznepowodowane obecnością roślinności w płynącej wodzie (OpinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-(...)). Zarastanie, zamulanie, erozja, przekształcenie koryta, zmiany geometrii koryta, zjawiska lodowe tj. lód, śryż, zatory -zwiększają szorstkość,czyli tworzą duże opory przepływu. Dlategowoda musi się spiętrzyć, by uzyskać dodatkową energię, aby te opory pokonać (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11092v, czas adnotacji 03:41:26).
Po wybudowaniu obwałowania,w trakcie eksploatacjizachodzą zmiany,zarówno w korycie głównym, jak i w międzywaluwskutek:
-rozwoju roślinnościi sezonowych zmian jej gęstości, sprężystości i cech mechanicznych;
- procesów
    erozji i sedymentacjiw korycie i na obszarze międzywala (na zlewach) przekształcających koryto, a wskutek osadzania się namułów rzecznych – podnoszenia się terenów zalewowych.
    Oba zjawiska „współdziałają” ze sobą, bo bujna, gęsta, sztywna i wysoka roślinność w okresie przepływu wód wyższych od brzegowych intensyfikuje proces zatrzymywania się rumowiska rzecznego i przyśpiesza podnoszenie się terenów zalewowych. W przypadku dolinyW.powyżejP.dochodzi dodatkowy, bardzo znaczący czynnik –
    cofka ZbiornikaW., powodująca zatrzymywanie się w samym korycieW.i w całym międzywalu grubszego rumowiska rzecznego. W opracowaniuH.(1998) oceniono średni roczny łączny transport rumowiska w rejonieK.na ok.
    2.700.000 ton. Z danych zawartych w opracowaniuH.(2000) oraz dyskusji specjalistów na posiedzeniu Rady(...)wW.w grudniu 2000r. wynika, że na ZbiornikuW.zostało wybagrowane około 17 mln m(
    3), w tym głównie po powodzi 1982 r.
    Planowane roboty nie zostały zakończone ze względu na brak środków(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Z uwagi na
    brak jednoczesnych pomiarów przekrojów korytaW.
    i międzywala oraz badań roślinności,w miarę krótkim okresie poprzedzającym katastrofęW.w 2010 r.,
    nie można przeprowadzić wiarygodnych obliczeń podwyższenia poziomów wody w międzywalu wskutek jego zamulenia i zarośnięcia(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Z uwagi na małą odległość miejsca przerwania wału wŚ.od wodowskazu wK.można przyjąć, żezmiany przepustowościprzekroju poprzecznego wodowskazowego są reprezentatywne dla międzywala w rejonieŚ..Analiza jednoczesnych wyników pomiarów poziomu i przepływu wody oraz krzywych przepływuprowadzi do następujących wniosków:
- istniejeduża zmienność warunków przepływu wody, zarówno w całym przekroju rzecznym, jak i w jego częściach, czyli na terenach zalewowych w międzywalu oraz w samym korycieW.;
- zakres zmienności stanów wody (H) odnoszący się do określonej wartości przepływu (Q) jest różny w różnych latach;
- w okresie od 1998 r. do 2011 r. przepustowość koryta przy stanie alarmowymH = 450 cm (do poziomu około 30 cm powyżej stanu ostrzegawczego/brzegowego)zmniejszyła się z około 2450 m3/s do 2240 m3/s; czyli przepływ 2450 m3/s w 1998 r. przechodził w latach 2009-2011 przy stanie wody wyższym o około 0,2 m, co należy przypisaćzamuleniukoryta rzeki. Zjawisko to powodujeczęstsze niż w 1998 r. ogłaszanie stanów ostrzegawczego i alarmowego;
- w tym okresie
    zmniejszyła sięteż
    przepustowość koryta wielkiej wody (międzywala), a zmniejszenie to dla stanu 700 cm można szacować na około 900 m(
    3)/s; przepływ 6000 m(
    3)/s przechodziłaby w latach 2009-2011 przy poziomie wody wyższym od poziomu w latach 1998-2000 o około 0,45 m. Fakt ten spowodowany został zarośnięciem i namuleniem międzywala. Są to
    znaczące dla bezpieczeństwa zmiany przepustowości, stwarzające podczas wysokich wezbrań wzrost zagrożenia powodziowego(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Nie jest znany stan koryta przed powstaniem wyrwy. Są tylko pojedyncze przekroje. Z dokumentów(...)iH.wynika, że dopływa tu ok. 2 mln3namułu rocznie, a ostatniebagrowaniebyło kilka lat po powodzi z 2010 r. ((k. 11092, czas adnotacji 03:19:48).Stopień akumulacji był nadmierny, bo przy wysokich przepływach poziom wody podniósł się o ok. 40-45 cm. Pół metra uznaje się za zbyt duże.Jeśli ciągle narasta przyrost, to uznaje się, to za groźne(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11092, czas adnotacji 03:30:42).

    Stan międzywala i korytaW., wpływa na

    poziom płynącej wody(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Poziom wody miarodajnej jest wartością zmienną. Warunek prawidłowego wzniesienia korony wału jest jeszcze spełniony. Analizy wskazują skalę zjawiska

    wypłycania się koryta oraz międzywalaW.. Potwierdzają niestabilność korytaW.na przedmiotowym odcinku rzeki.

    Stany wód wW.są wyższe, niż w latach ubiegłych, przy tych samych przepływach(wypłycanie koryta na skutek akumulacji rumowiska) (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Prawidłowe utrzymanie międzywala i koryta rzeki lub

      okresowe sprawdzenie przepustowośc

    isą to podstawowe kanony postępowania służącego zachowaniu
    bezpieczeństwa powodziowegoterenów chronionych wałami powodziowymi. W okresie poprzedzającym powódź w maju 2010 r.

(...)nie analizowało przepustowości międzywala. Ostatnie wiarygodne analizy hydrauliczne przeprowadzono w oparciu o opracowaniaH.(1998 r.). Są to prace bardzo czasochłonne i kosztowne, nie mniej jednak
    powinny być okresowo przeprowadzane jako niezbędnedla oceny aktualnego stanu bezpieczeństwa powodziowego (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).

    Wiedza o niezadowalającym stanie międzywala i świadomość zagrożeńistniały zarówno w przypadku

(...)jak i(...)
. Po przeglądzie ((...)) stanu technicznego urządzeń przeciwpowodziowych na terenie powiatu(...)w dniach 22.10 - 18.11.2008 r. zwrócono uwagę administratorowi rzeki ((...)) na małe szanse realizacji opracowanej w

    1998 r.koncepcji likwidacji następstw tych procesów z uwagi na objęcie fragmentu koryta (K.A.) ochroną rezerwatową, konieczność podjęcia prac zapobiegających erozji brzegowej korytaW.na odcinkuW.od km 594 do km 600,4, konieczność wykonania/podjęcia prac pogłębiarskich na odcinku 598-601 km rzeki i w strefie cofkowej ZbiornikaW.. Fakt, że brzegW., w następstwie zachodzących procesów korytowych,

    „w szybkim tempie” zbliża się do wałówprzeciwpowodziowychD.I.-D., potrzebę realizacji „

        Koncepcji programowo-przestrzennej zagospodarowania doliny i regulacjiW.OdcinekP.wraz ze ZbiornikiemW.km 550,9 -684

”, w części II , w której przewidywano odpowiednie zagospodarowanie i utrzymanie międzywala, a w tym

    przycięcie zakrzaczeń do wysokości max. 2-3 m, likwidację miejsc zatorogennych przez prace pogłębiarskie i regulacyjnew km 550-557, 572-573, 587-591,

    598-613, to, że roślinność w międzywalu powoduje wzrost poziomu Wody w rejonie wodowskazuK.o 40-60 cm w porównaniu do stanów w korycie niezamulonym (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Z technicznego punktu widzenia
    stan koryta, międzywala i pasów terenów bezpośrednio przy walepo obu jego stronach
     powinien być bardzo bliski stanowi założonemu w projekcieochrony przeciwpowodziowej (obwałowań). Z tego punktu widzenia,
    wobec zaniechań(z braku funduszów)
    prac bagrowniczychw korycie i
    zaniechań wycinki zakrzaczeń i drzew, na co wskazują dokumenty (zarówno(...)jak i(...)),
    stan koryta i międzywalana przedmiotowym odcinkuW.jest
    niewłaściwy(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Stopień akumulacji rumowiska i osadów w korycieW.przed powodzią w maju 2010 r. byłnadmierny, z uwagi na stan koryta i międzywala.Przekraczał stan dopuszczalny. Wynika to z opracowań np.H.(wykonywanych okresowo na zlecenie(...)) oraz wielu publikacji naukowych, bilansu objętości rumowiska rzecznego i objętości robót pogłębiarskich. Dowodem bezpośrednim sązmiany (przesunięcia w górę) krzywych przepływudla przekroju wodowskazowego wK.. Wobec stwierdzenia (także w dokumentach(...))zaniechania robót pogłębiarskich w korycie i innych utrzymaniowych na terenie międzywalaoraz wiedzy o przebiegu procesów erozji i sedymentacji nie można zakładać, że stan koryta i międzywala nie mógł ulec poprawie w okresie 10 lat dzielących przerwanie od okresu ostatnich szczegółowych pomiarów geodezyjnych i ocen warunków przepływu wód (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).
Obwałowanie zostało bowiem zaprojektowane i obliczenia hydrauliczne zostały wykonane dla stanu międzywala oraz koryta z 1982 r.Wtedysedymentacja,czyli osadzanie piasku i materiałów, które prowadzi rzeka w wodzie było mniejsze. Ilość namułu w międzywalu była mniejsza. W projekcie przyjęto określony współczynnikszorstkościdla międzywala. Szorstkość – to zjawisko, które powoduje hamowanie przepływu wody. W projekcie byłozalecenie, żeby namuły z koryta rzekibagrować– usuwać, żebyutrzymać przepustowość rzeki. W projekciezapisano, że w razie zaniechania robót pogłębiarskich lub prowadzenia ich w mniejszym zakresie niż ustalano wiosną 1982 r.,obecne poziomy wód miarodajnych mogą okazać się za niskie,czyli korona wału może być za niska. Tej zasady powinno się trzymać przez cały okres istnienia obwałowania. Podnosić wał w miarę potrzeby. Po powodzi z 1982r. trochę usuwano namułu, a potem zabrakło pieniędzy i tego zaniechano. To jestsprzeczne, z wymogami, które były przyjęte(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11088v, czas adnotacji 01:16:02; k. 11090v, czas adnotacji 02:27:44, 02:36:19, 02:39:44).
Zmniejszenie przepustowości koryta i międzywala zawsze zmniejsza poziom bezpieczeństwa.Oprócz tego, żepodnosi się poziom wody, to jeśliwyrastają nowe kępy roślinności i drzewa, odkładają sięławice piasku, to powoduje tozmianę kierunku przepływu wodyi może ona atakować jakiś fragment wału (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11090, czas adnotacji 02:15:19).

    Przepustowość międzywalana tym odcinkuW.zależna jest: od rozstawy wałów, stanu korytaW., przepustowości terenów zalewowych po obu jego stronach i poziomu wody w zbiornikuW., gdyż analizowany odcinek leży w zasięgu wpływu zbiornika, czyli na odcinku cofkowym.
    Za utrzymanie w należytym stanie tego odcinka rzeki i międzywala odpowiada(...)wW.
(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Jeśli poziom wody nie przekroczy poziomuwód miarodajnych, toprzy właściwym stanie korpusu wału i podłoża powinno być jeszcze zachowane bezpieczeństwo. Woda miarodajna – to poziom wody, który jestprzyjęty w projekcie wykonania wałów. Zakłada się, żeprzy tym poziomie wody wał powinien być bezpieczny i spełniać swoje zadanie. Jeśli koryto ulegnie zamuleniu, to poziom wody podnosi się. Coraz mniejsze przepływy zdarzające się najczęściej osiągają ten wysoki poziom i po jego przekroczeniu może dojść do zniszczenia wału.Przepływ kontrolny– jest prowadzony po to, żeby projektant musiał sprawdzić, czy wał będzie bezpieczny jeszcze przy nieco wyższych poziomach wody, niż miarodajne. Wszystkie obliczenia hydrologiczne są obarczone błędami. Dlatego musi być zapas bezpieczeństwa. Dlatego sprawdza się, czy przy przepływie kontrolnym wał jest jeszcze bezpieczny. Jeśli poziom wody przekroczy poziom przy przepływie kontrolnym i wał ulegnie przerwaniu, to nie ma odpowiedzialnych, bo jest tosiła wyższa. Zatemjeśli koryto ulegnie zamuleniu to przepływy o coraz większym stopniu prawdopodobieństwa pojawienia się przechodzą przy wyższych poziomach i jest większe prawdopodobieństwo przerwania wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11088v-11089, czas adnotacji 01:22:55).
Poziom wody w maju 2010 r. był sporo niższy od przepływu miarodajnego. Natężenie przepływu wody też było niższe.Dlatego wał powinien wytrzymaćzaistniały przepływ wody(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11089, czas adnotacji 01:29:44; k. 11090v, czas adnotacji 02:39:44).
Jeśli wziąć pod uwagę:stan i jakość obwałowań, poziom wodywzględem poziomów obliczeniowych, tonie wskazują one, że bezpośrednią przyczyną przerwania wału był niewłaściwy stan międzywala.Stan międzywalama przede wszystkim wpływ na:poziom wodyorazkierunki przepływuwody,czas trwaniawezbrania irozmakaniewału (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).

    Bezpośrednia przyczyna przerwanianie wyniknęła z niewłaściwego
     stanu terenów zalewowych w międzywalu i samego korytaW., co nie zaprzecza opiniom, że
    stan ten był niewłaściwy(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
i) Czas trwania wezbrania.
Wyższe poziomy wody, przy których przechodzi ten sam przepływ mają też inne niepożądane następstwa, a mianowicie
    dłuższe okresy, w których w czasie wezbrań wały przeciwpowodziowe są obciążane parciem wody i namakają,
    dłuższe okresy czasu, w których
    bobrybudują swoje pomieszczenia w wałach, a inne zwierzęta ryjące wydłużają swoje nory uciekając przed podnoszącą się wodą oraz możliwość
    zmiany nurtuwielkich wód wskutek tworzących się zatorów, nie tylko lodowych (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Czas trwania wezbrania nie mógł doprowadzić do rozmoknięcia wału, bo trwało kilka dni. Odmarca do maja 2010 r. wały powinny już wyschnąć, z uwagi na drenaż, a przynajmniejw znacznym stopniu powinny być podsuszone przez czynniki atmosferyczne. W czasierozmakania wału, jeśli cały wał jest nasączony wodą, tozmienia się mechanizm zachowania się ziarenek gruntu. Drgania powodują, że piasek rozjeżdża się i rozpływa z wodą na boki. Wtedy woda niszczy wał. Woda w maju 2010 r. napływała głównie z górnego odcinka rzeki. Dobowe sumy opadów nie były to wysokie. Dopiero 17 i 18 maja wstąpiły większe opady. Tendeszcz nie zdążyłby tak głęboko wsiąknąć, żeby zagrozić stateczności wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 110891v, czas adnotacji 02:58:08).
j) Skoncentrowany przepływ wody w korpusie wału.
Stan techniczny, ani poziom wody nie wskazywały na to, że wał może ulec awarii. Dlatego najbardziej prawdopodobna przyczyna przerwania wału, to jest pojawienie się jakiśpustek w wale, gdzie wpłynęła woda i pod dużym ciśnieniem wypchnęła masy gruntu (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11091v, czas adnotacji 03:17:12).
R. W.będąc w domu nie mógł widzieć przecieków w dole i fontanny z rowu, bo woda nie mogła tak wysoko wybijać. TakżeW. S. (2)przebywając w domu oddalonym o 150-200 m od wału, przez okno nie mógł widzieć rowu biegnącego wzdłuż wału. Obaj na krótko przed katastrofą lustrowali odcinek wału, na którym nastąpiło przerwanie. Czynili to we własnym zakresie. Schodząc z wału do swoich domów, obaj nie zauważyli niczego niepokojącego. Dlatego jak nastąpiło przerwanieR. W.mógł widzieć spływający zwarty strumień wody przelewający się przez koronę drogi na ławie przywałowej do rowu. Mógł odnieść złudne wrażenie, że to była fontanna. Woda bowiem gwałtownie, warstwami zabierała to, co było rozmyte, przerywając to miejsce nasypu (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11088, czas adnotacji 01:04:13; k. 11091v, czas adnotacji 03:17:12).
Wkorpusie wałumożna wyodrębnić część dolną, która jest bardzo szeroka. Tu na pewnej wysokości przebiega droga techniczna. Dlatego w dolnej części filtracja ma długą drogę do przebicia na zawale. W tym korpusie jestdrenaż poziomy, którym woda częściowo odpływa do rowu.Nie mogło tu dojść do wybicia w górę fontannywody, bowoda filtrująca wypływała z drenażu poziomo(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11091v, czas adnotacji 03:17:12).

    Przebicie wałumogło nastąpić

      powyżej korony drogi na ławie przywałowej, czyli ponad podstawą wału
. To był
    zwarty skoncentrowany strumień wody, który przelał się korytarzami/jamami
    powyżej koronyna stronie zawala. W
    bardzo krótkim czasie korona wału uległa zawaleniu się. To było
    zjawisko rozmycia się wału(k. 11087v-11088, czas adnotacji 00:49:33).
    Część górna korpusu wałujest bardzo szeroka. Tędy woda ma utrudnioną drogę przejścia. Natomiast jeśli bobry lub inne zwierzęta, z uwagi na poziom wody, musiały uciekać ku górze, to wykonały korytarze, czy jamy. Przybierająca
    woda szybko wypełniała te korytarze. Ciśnienie w jamie miało taką samą wartość, jak na zewnątrz, więc łatwo wypchnęła grunt. Po jego rozmyciu
    zawaliła się korona wału(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093; opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11091, czas adnotacji 02:40:56-02:53:13).
Świadczą o tym także
    wyniki analiz konstrukcji i stanu technicznego korpusu i podłoża wałuoraz fakt, że wezbranie wczesnowiosenne z kulminacją w dniu 4 marca 2010 r. przeszło bezpiecznie przy najwyższym stanie wody na wodowskazie wK.729 cm, czyli niższym od majowego zaledwie o 10 - 11 cm.
    Poziom wodyW.w czasie kulminacji wezbrania majowego 2010 r. nie przekroczył, ani nie osiągnął poziomu, na który zaprojektowano rzędną korony(wysokość) wału. Duży zapas wzniesienia korony wału wskazuje na to, że
    przerwanie wału nie nastąpiło z powodu zbyt wysokiego poziomu wody(przelania się wody ponad wałem). Wał został zaprojektowany tak,
    by spełniał wymagania stawiane zaporze wodnej, a w takiej zaporze nawet długotrwałe (stałe) piętrzenie wody nie powoduje, prowadzącego do zniszczenia zapory, wysączania się wody na skarpie odpowietrznej.
    Do 2006 r.na wale na odcinku powstałej wyrwy,
    nie obserwowano niekorzystnych zjawisk filtracyjnych, ani nie stwierdzono potrzeby wykonania jakichkolwiek prac naprawczych (tego odcinka nie objęła modernizacja z 2007 r. Nie było tu przesiąków). Stąd
    stan wału i jego podłoża na tym odcinku był dobry: jakość ziemnych robót budowlanych była właściwie skontrolowana i spełniała obowiązujące wymagania techniczne. Również w czasie
    marcowego 2010 r.wezbrania, ani bezpośrednio po nim nie odnotowany na odcinku późniejszego przerwania wału ani uszkodzeń, ani
    zjawisk niekorzystnych dla bezpieczeństwa wału(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Jeśliwoda płynie pod wałem, to jego przerwanie następuje z dużym hukiem. To zjawisko nie wystąpiło.Rów był praktycznie suchy, więc woda przez korpus wału tu jeszcze nie doszła (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11090v-11091, czas adnotacji 02:40:58). Jeżeli skoncentrowany przepływ wody wypchnie gwałtownie grunt to może nastąpićwybiciewody na zawale spod podstawy wału. Nie było tego zjawiska. Wtedy najpierwwybija źródełko i widać jak pulsuje woda. Trzeba szybko przeciwdziałać workami z piaskiem. Jeśli w rowie nie ma roślinności, to byłoby tu widać takie wybicie, nawet jadąc samochodem po ławie wału. Od chwili wybicia do rozmycia wału musiałoby upłynąć około godziny. Jeśli natomiast woda przesiąkałaby przez wał, to przede wszystkim wypełniłaby rów. Czasami takie uprzywilejowane drogi filtracji wychodzą w odległości kilku lub kilkunastu metrów od wału. Wtedy to zjawisko trwało dłużej. Natomiast,jeśli woda w sposób skoncentrowany, w duże ilości, wypływa zawalem, to są już minuty do rozmycia wału(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.k. 11091, czas adnotacji 02:40:56-02:53:13).
Wprawdzie tonie poziom wody w czasiewezbrania stanowił bezpośrednią przyczynę zniszczenia wału. Tym niemniej, jednak gdyby (w skrócie)woda nie sięgnęła ewentualnej jamy wydrążonej w korpusie wału to jego przerwanie by nie wystąpiło. Przy założeniu istnienia jamy w korpusie wału powyżej poziomu korony ławy –przerwanie mogłoby nie wystąpić lub wystąpić później. Jeśli jama przed wezbraniem była w dolnej części wału, poniżej korony ławy, to niższy poziom wzbierającej wody nie zmuszałby zwierząt do drążenia jam w kierunku „suchej” i zarazem szczuplejszej części korpus wału, czyli w górę (celem ucieczki ze strefy zalanej); tam zaś łatwiej ulega naruszeniu przez wodę jego konstrukcja (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).
l) Prace melioracyjne.
Nie ma zastrzeżeń do prac melioracyjnych(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).
N.

Współdziałanie pozwanych w realizacji obowiązku zabezpieczenia przeciwpowodziowego DolinyI.-D.

.

    Za różne elementy ochrony przeciwpowodziowej odpowiadają
      różne jednostki państwowe i samorządowe
. Obowiązki w tym zakresie spoczywają na administratorze wody, którym jest

(...)wW.
. Obowiązki w zakresie budowy i utrzymania wałów spoczywają na

(...)wW.
. Obaj pozwani działają w prawnie określonych ramach, ale mimo różnych przedmiotów zainteresowań i podporządkowania prawnego w organizacji Państwa
    powinni ze sobą współpracowaćdla zapewnienia bezpieczeństwa powodziowego terenów i ludności na tych terenach; na każdym etapie działań. Taka współpraca
    istniała. Wymuszały ją różne bieżące potrzeby administracyjne oraz to, że utrzymanie wody wpływa zarówno bezpośrednio na bezpieczeństwo terenów przyległych, jak i na bezpieczeństwo wałów przeciwpowodziowych, gdyż

      oba elementy, międzywale i obwałowanie, stanowią jeden system ochronny
. Zatem odpowiedzialny za stan i bezpieczeństwo wałów musi uwzględniać stan międzywala. Bogata korespondencja, wspólne wizje terenowe i narady potwierdzają istnienie współpracy. Jednak

      ocena skuteczności
w utrzymaniu bezpieczeństwa wałów była w tym przypadku

      niezadowalająca
. Jako przyczyny ograniczonych skutków administratorzy podają: brak środków finansowych, działaniami organizacji przyrodników (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-(...)).

    Państwobędąc właścicielem tych urządzeń i wód
    nie potrafi utrzymać ich we właściwym stanie, co powoduje ich
    degradację, straty materialne oraz zagrożeniadla ludności. O nieporadności Państwa świadczą też przytaczane fakty, że

      konflikty na linii człowiek-przyroda prowadzą do wzrostu zagrożeń
(bobry niszczące urządzenia wodne), a te pociągają za sobą wzrost potrzebnych środków na likwidację szkód lub zabezpieczenia przed nimi (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)). Odnosi się wrażenie, że
    z etapu ochrony przyrody przeszliśmy na etap hodowli dzikiej faunyi to w miejscach najmniej odpowiednich. Oznacza to
    zgodę władz na pomijanie bezpieczeństwa ludzi i ogromne straty materialnew wyniku zniszczenia majątku i siedlisk ludzkich oraz zniszczeń w infrastrukturze technicznej. Sytuacja taka świadczy co najmniej o
    niewydolności i ułomności w funkcjonowaniuMinisterstwa Środowiska i całego Państwa (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Obowiązek utrzymania w należytym stanie urządzeń wodnych, korytaW.i międzywala spoczywa na

D.(...)wW.
, który z ramienia Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej wykonuje prawa właścicielskie w stosunku do wód rzekiW.(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Obowiązek działań, kontroli i utrzymania urządzeń wodnych wchodzących w skład infrastruktury technicznej, służącej ochronie przed powodzią spoczywa na

(...)wW.
, który jest samorządową jednostką organizacyjną, budżetową, nieposiadającą osobowości prawnej i pełni funkcje pomocnicze przy Marszałku Województwa(...)(opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
D.(...)odpowiada m.in. za realizację zadań związanych z utrzymaniem powierzchniowych wód i urządzeń wodnych będących w jego władaniu. Działania utrzymania wód powierzchniowych to:
- zachowanie i odtworzenie stanu ich dna i brzegów oraz konserwacja i remont istniejących budowli regulacyjnych w celu zapewnienia swobodnego spływu wód oraz lodów, a także właściwych warunków korzystania z wody;
- zapewnienie utrzymania w należytym stanie technicznym koryt cieków naturalnych oraz kontaktów będących we władaniu jednostki (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Marszałek Województwa, w ramach zadań związanych z gospodarką wodną zleconych mu z zakresu administracji rządowej, ma obowiązek programowania, planowania, nadzorowania i wykonywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych i podstawowych.Wałyprzeciwpowodziowe i inne urządzenia infrastruktury przeciwpowodziowej wchodzą w składurządzeń melioracji podstawowych. Są wykonywane na koszt Skarbu Państwa i pozostają jego własnością.Utrzymanie tych urządzeńpolega na ich eksploatacji, konserwacji, remontach, przebudowach w celu zachowania ich podstawowych funkcji.(...)jako zarządca/administrator wałów przeciwopowodziowych i innych urządzeń wodnych może wykonywać te zadania wykorzystując środki finansowe Skarbu Państwa, ale także pochodzące od osób prawnych, fizycznych oraz publicznych (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta(...), 11086v-(...)).
Wypowiedzi pracowników administracji oraz specjalistów hydrotechników świadczą o istnieniu
    pełnej świadomości

     na wszystkich szczeblach administracji(a w środowisku technicznym jest to oczywiste),
    niewłaściwego stanu korytaW.i
    międzywalaoraz
    zagrożeniach, jaki taki stan powoduje (opinieInstytutu (...)wF.k. 10840-10913; płyta 10914, 11086v-11093).
Pozwaniwykonywali prawidłowo swoje obowiązki w ramach posiadanych środków finansowych(opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10990-10992).

O. Działania podejmowane po ustąpieniu powodzi z maja/czerwca 2010 r.

Po powodzi 2010 r.(...)zmienił podejście do zabezpieczenia przeciwpowodziowego. Dostrzeżonozmiany klimatyczne, zmieniające charakter i natężenie opadów, szczególnie w górnych rejonach Polski, które skutkują wydłużeniem się fali powodziowej. Do tych warunków zaczętodostosowywać technologię wykonania wałów. Wykonuje się w nichprzegrody przeciwfiltracyjne(pionowe). Wały stają się zaporami bocznymi, jak na zbiornikach (zeznania świadkaD. T.k. 9069v, czas adnotacji 03:08:44).
Po powodzi 2010 r.(...)wW.wykonał:
- udrożnienie koryta rzekiW.(bagrowanie) w km 622+900-621+500 (k. 7463-7471);
- zabezpieczenie uszkodzonego wału przeciwpowodziowego rz.W.w miejscowościD.(k. 7472-7484);
- remont zapory dolinowej Zbiornika(...)na odcinkuG.J.(k. 7486-7497).
Nadto,(...)zlecił „Wykonanie pomiarów badań i ocen stanu technicznego i stanu bezpieczeństwa walów przeciwpowodziowych rz.W.”. Badania objęły wskazane odcinki wału wD.I.-D.. Wykazały, żewał zagrażał bezpieczeństwu, gdyżjest za niskiw stosunku do aktualnych przepływów wody na niektórych odcinkach.Nadto, że miejscowo stan techniczny wału mógł zagrozić jego stateczności. Badający dokonali takiej oceny na podstawie wymogówPrawa wodnego. Ustalili, że składa się na to m.in. wypłycanie dna oraz zwiększony poziom opadów (zeznania świadkaA. B.k. 7514v-7515v, czas adnotacji 00:29:14, 00:31:59, 00:33:20, 00:41:35, 00:51:05).
Dopiero po powodzi z 2010 r. w ramach współpracy: Wojewoda(...), Marszałek Województwa i Dyrektor Oddziału wP.(...)podjęli decyzję o konieczności rozpoczęcia prac związanych z opracowaniemperspektywicznego planu zabezpieczeniaprzeciwpowodziowego rejonuW.Środkowej(zeznania świadkaM. N. (2)k. 7524, czas adnotacji 04:17:47).
W 2011 r. został opracowany „

        Program bezpieczeństwa powodziowego w DorzeczuW.Ś.- założenia

” pod auspicjami Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Środowiska przez instytucje administracji rządowej wraz z partnerami samorządowymi, środowiskami naukowymi oraz organizacjami pozarządowymi i partnerami gospodarczymi. Powstał w ramach wdrażania
    dyrektywy ramowej Unii Europejskiej i Dyrektywy Powodziowej(k. 5002-5027).
Na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa(...)opracowano w 2011 r. „Prognozę oddziaływania na środowisko programu ochrony środowiska województwa(...)na lata 2011-2014 z uwzględnieniem perspektywy do 2018 r.” (k. 5029-5131).
Na mocy umowy z dnia 29.07.2011 r. – w

    grudniu 2011 r.na zlecenie Skarbu Państwa – Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy wW.Ośrodek Technicznej Kontroli Zapór wK.sporządził opracowanie p.t. „

        Wykonanie pomiarów, badań i ocen stanu technicznego i stanu bezpieczeństwa wałów przeciwpowodziowych. RzekaW.km 604.800-615.270 Wał lewy od 19+000 do 27+685 InspektoratG.(...)W.

”

      m.in. km 615.270-623.070W.lewy od 27+665 do 35+215
tj. części chroniącej NizinęI.-D.na terenie GminyG.. Pracę tą wykonano do grudnia 2011r. (k. 10119-10459). Jej celem była cena stanu technicznego i bezpieczeństwa wykonania na podstawie

      badań i pomiarów

    . Przeprowadzono je w roku 2011. Ocenę oparto m.in. na wyniku badań:

      geodezyjnych, geotechnicznych, laboratoryjnych
. Badania dotyczyły wybranych odcinków wału. Wykazały, że:
- korpus wału zbudowany został z materiału lokalnego pod postacią piasków różnoziarnistych i pyłów piaszczystych o wskaźniku zagęszczenia I, w granicach od 0,89 do 1,01;
- grunty rodzime to osady akumulacji rzecznej wykształcone pod postacią piasków różnoziarnistych glin, glin piaszczystych.
Badania wykazały w rejonie 21+803 koniecznośćpilnej interwencji technicznej, ze względu naniskie parametry wytrzymałościowe gruntów wbudowanych w korpus wału oraz możliwość niestateczności części odwodnej wału. Stwierdzono uszkodzenia skarpy na tym odcinku. Nadto, że:międzywale porośniętejest kępami wikliny oraz drzewami, często starymi i suchymi; występujeniewystarczająca szerokość korony wału; nielicznesiedliska nornic i bobrów(k. 2352-2368).
W czerwcu 2012 r. na zlecenie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.Oddziału wP.został opracowany uproszczony projekt zabezpieczenia wałów pn. „Odcinkowe zabezpieczenie wałów przeciwpowodziowych rz.W.przed penetracją bobrówna terenie gminyS.pow.(...)”. Jego przedmiotem było wykonanie odcinkowego zabezpieczenia skarpy odwodnej lewego obwałowania rzeki Wiły przed penetracją bobrów w terenie:
- zabezpieczenie wału lewego rz.W.w miejscowościR.gm.S.siatkąna długości 1500 m;
- zabezpieczenie wału lewego rz.W.w miejscowościŚ.iW.gm.S.siatkąna długości 1550 m (k. 10469-10476, 10478-10480v).
W lipcu 2012 r.Najwyższa Izba Kontroliogłosiła „Informacje o wynikach kontroli wykonywania wybranych obowiązków ustawowych przez Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej”; po kontroli obejmującejokresod 2008 r. do końca I półrocza 2011 r., przeprowadzonej w Krajowym Zarządzie Gospodarki Wodnej oraz w regionalnych zarządach gospodarki wodnej, w tym(...)wW.. Stwierdziła m.in., że w badanym okresie, Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, sporządził podstawowe dokumenty planistyczne w gospodarowaniu wodą, określoneustawą –Prawo wodne, tj.program wodno-środowiskowy kraju(2010 r.) orazplany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy(2011 r.), a takżewstępną ocenę ryzyka powodziowego(2011 r.),nie opracowałnatomiast – pomimo powstania obowiązku w tym okresie od 1 stycznia 2002 r. –projektu planu ochrony przeciwpowodziowejoraz przeciwdziałania skutkom suszy na obszarze kraju, z uwzględnieniem podziału na obszary dorzeczy, adyrektorzy(...)nie opracowali projektów planów ochrony przeciwpowodziowej regionów wodnych(art. 92 ust. 3 pkt. 6Prawa wodnego) oraz nie ustalili warunków korzystania z wód regionu wodnego (art. 120 ust. 1Prawa wodnego), a także w związku z pracami nad projektem ustawy o zmianie ustawy –Prawo wodne,zaprzestali opracowywania studiów ochrony przeciwpowodziowejdla większości regionów wodnych. Brak tych dokumentówmógł stwarzać zagrożenie m.in. dla sprawnej organizacji ochrony przed powodzią. Nadto, nieprawidłowości wynikały znieprzeprowadzania obowiązkowych co pięć lat kontroli stanu technicznego i przydatności do użytkowania budowli hydrotechnicznych, co skutkowało brakiem rzetelnych i wiarygodnych danych w tym zakresie (k. 4923-4958).
W październiku 2012 r. został opracowany przezWojewodę(...)z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji „Program bezpieczeństwa powodziowego w regionie wodnym środkowejW.– projekt (pierwsza wersja robocza oraz wersja poprawiona)” i skierowany do konsultacji wojewódzkich. Zawierał on długoletni plan działań inwestycyjnych i społecznych mających na celu zmniejszenie ryzyka powodziowego w regionie wodnym ŚrodkowejW., główne kierunki inwestycji, diagnozę stanu bezpieczeństwa powodziowego (k. 3669-3712, 3713-3773-4922).
W ciągu 3 lat po powodzi na odcinku 5,2 km wałów DolinyI.-D.zostały zamontowane zabezpieczenia na skarpach odwodnych w postacisiatek, chroniących przez destrukcyjną działalnością zwierząt (niesporne; k. 2907).
Prace nad „

      Programem Bezpieczeństwa Powodziowego w RegionieŚ.W.”
zostały
    przerwane w 2013 r.Od 2014 r. jedynym oficjalnym dokumentem w zakresie ochrony przed powodzią jest „

        Plan zarządzania ryzykiem powodziowym dla Regionu Wodnego ŚrodkowejW.

”koordynowany przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej wW..
W ramach zadania pn. „Odcinkowa likwidacja przecieków wałów DolinyI.-D.Etap II gm.G.iS.pow.(...)”w 2012 r. za kwotę 2881031,66 złuszczelniono 2,040 km wału przeciwpowodziowegobentonitowo-cementową przesłoną przeciwfiltracyjną. Ponadto, w ramach 3 zadań w latach 2012-2014, za kwotę 1.164.169,05 zł zabezpieczono 3,73 km skarp odwodnych tego wału przed penetracją bobrówsiatką stalową.
W październiku 2014 r.(...)wW.dokonał odbioru prac związanych z realizacją zadania pn. „Odcinkowe zabezpieczenie wałów przeciwpowodziowych rz.W.przedpenetracją bobrów na ternieDolinyI.-D.pow.(...)i(...)”. Wykonano zabezpieczenie skarpy odwodnej wału wiślanego przed penetracją przez bobry na długości łącznej 3050 m (k. 6706 - 6711). Wykonywano także inne prace zabezpieczające (k. 6712-6715).
W listopadzie 2014 r.(...)wW.opracował „Program wycinki drzew i krzewów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią dla(...)wW.wraz ze strategiczną oceną oddziaływania na środowisko dotycząca zaplanowanych w tym programie działań, Etap II”celem stworzenia wytycznych do utrzymania właściwych warunków przepływu wód powodziowych na odcinku rzekiW.znajdującym się w administracji(...)wW.. Określono w nimoptymalny zasięg obszarów porostu roślinności przewidzianej do usunięcia z koryta wielkiej wodydla zapewnienia bezpiecznego przepuszczania wezbrań powodziowych i zmniejszenia zagrożenia powodziowego. Zaprezentowano różne warianty dotyczące wycinki roślinności m.in. wariant II c polegający na wycince według wstępnie wytypowanych obszarów z wyłączeniem terenów obejmujących rezerwaty i parki krajobrazowe (k. 6316-6360). Został on negatywnie zaopiniowany przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Dlatego nie uznano go za dokument o charakterze strategicznym (niesporne; k. 10784-10785; zeznania świadkaL. B. (2)k. 7525, czas adnotacji 04:48:37). Po zakończeniu prac nie uzyskał jednak zgody na proponowane warianty wycinki (zeznania świadkaD. T.k. 9068v, czas adnotacji 02:37:59).
Urzędy Gmin wydawały indywidualne zezwolenia dla mieszkańców na wycinkę drzew w międzywalu (zeznania świadkaS. K.k. 9066, czas adnotacji 01:22:28).
Na podstawie umowy z dnia 15.07.2014 r.(...)wW.zleciłfirmie (...)wW.opracowanie „Koncepcjidostosowania wałówD.I.-D.w km 1+210-35+215 doaktualnych przepływów ekstremalnych w korycieW.”. Powstała ona w latach 2014-2015 r. (Koncepcja dostosowaniak. 9705-10118). Nie objęła jednak odbudowanych odcinków wałów wŚ.iD.. Uwzględniała uwarunkowania hydromorfologiczne doliny i przedstawiała konkretne propozycje rozwiązania problemu bezpieczeństwa powodziowego doliny. Stwierdzono w niej, że widoczne sąliczne ślady bytowania w korpusie zwierząt, w szczególności nornic i kretów. Międzywale porośnięte jest licznymi i rozległymi obszarami wysokich drzew o charakterze łęgów.Roślinność twarda, stanowiąca istotne utrudnienie w spływie wód powodziowych;znacząco zwiększająca współczynnik szorstkościkoryta wielkich wód. Oceniając stan techniczny obwałowania wskazano następujące odstępstwa:
Korpus wału:
a)Wymiary:
– nachylenie skarpy odwodnej zbyt strome w 69 przekrojach i w 43% długości wału;
- nachylenie skarpy odpowietrznej zbyt strome w 31 przekrojach, tj. w 19% długości wału;
- korona zbyt wąska w 53 przekrojach, tj. w 33% długości wału;
- korona wału zbyt niska w 23 przekrojach na długości 4.881 m;
b) zagęszczenie korpusu – niedostateczne w 21 przekrojach;
c) zjawiska filtracji – w czasie wezbrania ulega stabilizacji we wszystkich przekrojach;
d) uszkodzenia korpusu:
- mechaniczne uszkodzenia korony i skarp, głównie przez motocyklistów;
- liczne ślady bytowania zwierząt, w tym bobrów.
Podłoże wału:
- przepuszczalne, niezagęszczone, równomiernie uziarnione, grunty aluwialne o dużej miąższości;
- miejscami zbyt małe miąższości mady, generujące ryzyko przebić hydraulicznych;
- proces filtracji ulega ustaleniu w czasie wezbrania w gruntach aluwialnych, warstwy mady napinają zwierciadło wód gruntowych;
- ślady bytowania zwierząt.
Międzywale:
- intensywnie porośnięte roślinnością sztywna;
- wysoki i stale podnoszący się teren międzywala;
- liczne drzewa w podstawie skarpy odwodnej;
- nurt rzeki w pobliżu skarpy wału na dł. 2.454 m;
Zawale:
- olbrzymia dolina nie podzielona wałami poprzecznymi;
- starorzecza, w tym oczka wodne, w bezpośrednim sąsiedztwie wału;
- drzewa i uprawy zbyt blisko stopy wału;
- ślady bytowania zwierząt.
Budowle wałowe:
- brak dróg serwisowych na dł. 2.665 m;
- brak wokół pompowni wałów pierścieniowych; jedno przerwanie wału może spowodować wyłączenie wszystkich pompowni;
- nieczynne budowle w złym stanie technicznym pozostawione w korpusie wału (śluza w km 27+522);
- rowy przywałowe na zawalu narażone na przebicia hydrauliczne.
Stateczność wału:
a) stateczność ogólna: nie zachowane warunki stateczności w miejscach głębokich jam zwierzęcych;
b) stateczność miejscowa: warunek stateczności na przebicie mady nie zachowany w 17 przekrojach na 30 badanych.
Podkreślono, żestan technicznyobwałowania określa się namogący zagrażać bezpieczeństwu.Nie spełnia wymogów dla aktualnych przepływów wezbraniowychW.oraz aktualnych wymogów II klasy technicznej. Nie zachodzą więc okoliczności wymienione wart. 73 oraz art. 70 ust. 2 ustawyPrawo budowlane. Wnioskowano, aby rozpocząć systematycznąprzebudowę wałów, w ramach dostępnych środków finansowych (k. 9726-9726v; 10013v, 10024v-10025). Wskazano, żewał tylko w części spełnia wymagania dla II klasy technicznej.Pomiary geodezyjne wykazały,że nachylenia skarp są w większości zbyt strome, a korona wału zbyt wąska, więcwał w dużej części nie spełnia kryteriów wymiarów geometrii przekroju poprzecznego. Korpus wału jest niezagęszczony, dla przeważającej części przekrojówwskaźnik zagęszczenia jest mniejszy od wymaganego. Miejscamikorona wału jest za niska. Konieczne jest podwyższenie korony na długościok. 5 km. Przeprowadzone obliczenia wykazały zadowalające wartości współczynników stateczności. Wałnie stanowi więc zagrożenia katastrofą budowlaną w okresie między wezbraniami. Może też być skuteczny w przypadku wezbrań mniej intensywnych. Istnieje jednakryzyko wystąpienia przebić hydraulicznychw miejscach, gdzie w podłożu znajdują się mady, co może doprowadzić do utraty stateczności miejscowej wału (k. 10025-10025v). Podkreślono, że istniejące podłoże sprzyja powstawaniu przebić hydraulicznych, wyparciu gruntów, upłynnienia gruntów i utracie stateczności ogólnej wału (k. 10037v). Na podstawie tego opracowania były prowadzone regularneprace konserwacyjnew wałach, pompowniach i ciekach DolinyI.-D.. Nakłady na te prace utrzymane były na poziomieok. 2 mln złrocznie.(...)prowadził też prace związane zwycinką drzew i krzewów w międzywalu oraz związane zpogłębianiem koryta(niesporne; pismo k. 10777-10779, 10781-10782).
W 2014 r. przeprowadzonoKontrolę pięcioletniąstanu technicznego wałów przeciwpowodziowych. Została ona wykonana w pełnym zakresie (opinia uzupełniającaInstytutu (...)wF.(k. 10978-10979).
Po powodzi 2010 r.(...)ponownie przystąpił dowykonywania prac bagrowniczychw rejonie DolinyI.-D.(zeznania świadków:A. G.k. 7519, czas adnotacji 02:23:14;J. N.k. 9067, czas adnotacji 01:52:50). Nadto, zostaływzmocnione waływT.na długości 1.000 m. Wykonano w nich przesłonę w korpusie wału cementowo-bentonitową, wbudowaną pionowo w głąb wału (zeznania świadkaA. G.k. 7519v, czas adnotacji 02:29:18). Nastąpiła bowiem zmiana podejścia do sposobu zabezpieczania koryta rzeki przez wały.Dostosowano techniczne wymogi konstrukcji wałów, tak aby wały mogły bezpiecznie przeprowadzić długie fale powodziowe(zeznania świadkaJ. N.k. 9067, czas adnotacji 01:52:50, 01:57:38).
Na lata 2015-2020 zaplanowanoprace pogłębiarskiew korycieW.w ramach zadania pn. „Udrożnienie cofki Zbiornika(...)w km 618-640W.” za łączną kwotę18 mln zł. Na lata 2016-2020 na projekt pn. „Udrożnienie rz.W.od km 593 do km 618” zaplanowano6 ml zł(niesporne; pismo k. 10777-10779, 10781-10782).
Od czasu powodzi z 2010 r. nazadania inwestycyjnepolegające na budowie i modernizacji urządzeń wodnych na terenieD.I.–D.(...)wW.przeznaczył ponad26,5 mln zł. Środki te pochodziły z dotacji z budżetu państwa i rezerw celowych. Zostały wykorzystane na odbudowę wałów uszkodzonych w wyniku powodzi (Ś.,D.), odcinkowe zabezpieczenie obwałowań przed działalnością zwierząt oraz modernizację pompowni wałowych (wD.iW.) (niesporne; pismo k. 10777-10779, 10781-10782).
Po powodzi 2010 r. kontynuowano konsultacje z mieszkańcamiD.I.-D.dotyczące projektów budowyprzegród dolinowych. Mieszkańcy nie wyrażali zgody na te prace (niesporne).

P
Członkowie grupy.

Wmaju i czerwcu 2010 r.w rejonie DolinyI.-D., zalanym przez wody powodziowe:
-L. B. (1)była właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsiP., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 473-480, 481-492).
-R. G. (1)był współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wW., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k.494-501, 502-505);
-R. G. (2)był właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsiW., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz położonej we wsiŚ., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(507-530, 531-562);
-C. G.był współwłaścicielem ruchomości m.in.: dwóch samochodów, motoroweru oraz urządzeń rolniczych i narzędzi; przechowywanych na nieruchomości położonej wT.Nowym, w gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 564-573, 574-581, 582-590);
-B. J. (1)był właścicielem nieruchomości rolnych położonych wewsiach W.iW., gminieS.oraz wN.iD., gminieG., objętychksięgami wieczystymi KW nr (...)oraz dzierżawionych nieruchomości rolnych (działki ewidencyjne o numerach (...)) położonych wewsi W., gminaS.(k. 592-721, 724-735, 736-861);
-M. J. (1)był właścicielem nieruchomości rolnej położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 863-873, 875-903);
-D. K.był właścicielem nieruchomości rolnych położonych we wsiP., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz we wsiR., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k.1013-1032, 1033-1048);
-P. K. (1)był współwłaścicielem nieruchomości rolnych: położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz wW.N., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1050-1072, 1073-1100);
-M. L.był współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wD., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1102-1110, 1111-1130);
-H. N.był właścicielem nieruchomości rolnej położonej wW.N., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)orazKW (...)(k. 1132-1142, 1143-1165);
-M. N. (1)był właścicielem nieruchomości rolnych: położonej wB., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz wT.N., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1167-1187, 1188-1221);
-R. O.był współwłaścicielem nieruchomości rolnych położonych wW., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz wW.N., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1223-1241, 1242-1285);
-M. O.był współwłaścicielem nieruchomości rolnych położonych wewsiach W.iS., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)orazN.iN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1287-1417, 1418-1435);
-Z. O.była właścicielem nieruchomości rolnej: położonej wŚ., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz we wsiR., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1437-1455, 1456-1479);
-R. R. (1)był współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsiS., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1481-1498, 1499-1517);
- (...) sp. z o.o.wP.była właścicielem nieruchomości rolnej położonej wW.iW.Nowym, gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1519-1522, 1523-1538, 1539-1545);
-W. S. (1)była właścicielem nieruchomości położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1547-1556, 1557-1651);
-J. S.była właścicielem nieruchomości rolnej położonej wT.Nowym, gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1653-1660, 1661-1669);
-R. S.był właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsiachP.iG. B., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)orazT., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1671-1709, 1710-1751);
-B. T.była właścicielem nieruchomości rolnej położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1753-1768, 1769-1793);
-B. W.była właścicielem nieruchomości rolnej położonej wT., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)orazW.Nowym, gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1795-1816, 1817-1849);
-M. W.była współwłaścicielem nieruchomości położonej wB., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 1851-1858, 1859-1981);
-A. S. (2)była właścicielem nieruchomości rolnej położonej wS.iL., gminieS., wŚ., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wW., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k.1983-2023);
-M. Z.był właścicielem nieruchomości rolnej położonej wW., gminieS., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 2025-2063);
-L. Ż. (1)była współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k.2065-2093);
-Z. Ż.była współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wD., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 2095-2184);
-B. J. (2)nabyła na mocy spadkobrania poZ. J.jego roszczenia.Z. J.był natomiast dzierżawcą nieruchomości rolnych położonych: wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 3303-3307; 3317-3427);
-A. S. (1)była współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej wN., gminieG., objętejksięgą wieczystą KW nr (...)(k. 3309-3312; 3429-3512).
Na skutek zalania DolinyI.–D.ruchomości i nieruchomości członków grupy zostały zalane wodami powodziowymi. W konsekwencji podnieśli oni straty materialne (niesporne).
R.
Na mocy uchwały nr 239/17 Sejmiku Województwa(...)z dnia 04.12.2017 r., z dniem 01.01.2018 r.postawiono w stan likwidacjijednostkę budżetową Województwa(...)pod nazwąWojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.(k. 11.222-11.224).
Od 01.01.2018 r. przestała też istnieć jednostka budżetowa Skarbu Państwa pod nazwąRegionalny Zarząd Gospodarki Wodnej wW..
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawiewskazanych wyżej dowodów (częściowo: zeznań powódki, zeznań członków grupy i świadków, wymienionych dokumentów i zdjęć, opiniiInstytutu (...)wF.).
Zeznania członka grupyL. B. (1)oraz świadków:A. B.,J. B.,K. G.nie miały znaczenia na okoliczność ustalenia bezpośredniej przyczyny przerwania wału. Nie posiadali oni własnej wiedzy o tym zdarzeniu. Nie byli świadkami przerwania wału.
Nie stanowiły podstawy ustaleń Sądu dokumenty z k.: 237-260, 267, 269-270, 272-272, 275-279, 281-284, 286-291, 293-294, 302-304, 306-308, 296-297, 299-300, 330-364, 366-374, 383-389, 391-394, 405-408, 424, 426-427, 429-435, 449-452, 454-458, 460-471, 2188-2217, 2348-2349, 2374-2374v, 2418, 2420-2422, 2546-2551, 2725-2759,(...)- (...), 2878,(...)-2900,(...)- (...), 3121-3161, 3669-4922, 4959-4996, 4997-5000, 5002-5027, 5029-5131, 5133-5163, 5164-5179, 5189-5260, 5285-5289, 5291-5304, 5306-5367, 5369-5495, 5497-5579, 5581- 5683, 5685-5688, 5716-5744, 5746-5747, 5749-5753, 5810-5815, 5970-5971, 6315, 6496-6497, 6498-6515, 6516-6627, 6628-6640, 6641, 6648-6650, 7617-7624, 7625-7630, 7633-7642, 7643-7644, 8948-8953, 8955-9006, 9068-9013, 9014-9029, 9031-9048, 9092-9117, 9118-9130, 9132-9174, 9176-9233, 9455-9464, 9484-9534,(...)- (...),(...)- (...), 10473, 10787-10791, 10800-10803, 11037-11039; na okoliczność przyczyn (bezpośrednich i pośrednich) przerwania wału wŚ.w maju 2010 r. Wymienione dokumenty, opracowania, artykuły prasowe, interpelacje, zdjęcia, opracowania (w tym opinia dr. inż.K. M.pn. „Opinia dotycząca przyczyn przerwania wałówW.chroniących DolinęI.-D.w m.Ś.iD.”) mają charakter dokumentów prywatnych. Powstały głównie w czasie powodzi lub po niej. Na ich podstawie nie można zebrać danych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym dotyczących przyczyn przerwania wału.
Ekspertyzyopracowane na zlecenie stron przed procesem stanowią jedynie wyjaśnienie stanowisk stron, z uwzględnieniem wiedzy specjalistycznej, którą dysponowali eksperci. Nie mają waloru dowodu z opinii biegłych.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania: członków grupy i świadków:L. B. (1),D. K.,J. S.,L. Ż. (1),J. B.,M. B.,K. G.,A. G.,S. M.,S. K.,C. G.(strażnik wałowy do ok. 2002 r.),P. K. (2),R. O.(strażaka patrolującego wał wŚ.),M. W.,H. N.,R. W., powódkiB. S.na okoliczność tego, że w rejonie DolinyI.-D., w tym w miejscowościŚ., przed powodzią 2010 r.:
- od kilkunastu lat nie prowadzono systematycznych, planowych prac bagrowniczych (pogłębiarskich);
- międzywale (w tym wyspy) było zarośnięte krzewami i drzewami;
- w maju 2010 r. wał porastała wysoka, nieskoszona trawa;
- w rejonie wału nie były widywane: bobry, lisy lub ich nory - w czasie pomiędzy wezbraniami powodziowymi;
- prace konserwacyjne na wale – w postaci ścinania trawy były wykonywane na kilka lat przed powodzią jedynie raz w roku;
- od czasu usunięcia skutków powodzi z 1982 r. nie usuwano kęp i wysp z korytaW., które coraz gęściej zarastały krzewami i drzewami oraz były zasiedlane przez dzikie zwierzęta, w tym bobry.
Fakty przez nich podane znajdują potwierdzenie wzdjęciachzgromadzonych w sprawie oraz w informacjach zawartych wprotokołach przeglądów rocznych. Zarówno członkowie grupy, jak i świadkowie zamieszkiwali w bliskiej odległości od wału przeciwpowodziowego. Często spędzali czas w jego okolicy. Zwracali uwagę na stan międzywala i prace prowadzone w międzywalu. Byli bowiem osobiście zainteresowani tym, aby stan techniczny wału i stan międzywala nie zagrażał ich osobistemu bezpieczeństwu. Natomiast pracownicy(...)i strażacy znali te fakty z racji wykonywanych obowiązków zawodowych.
Brak systematycznych prac bagrowniczych, od wielu lat, w rejonie DolinyI.-D., potwierdził także świadek

A. B..To osoba obca dla stron. Wynik procesu nie wpłynie na jego sytuację prawną. Dlatego jego zeznania należy ocenić jako wiarygodne. Przy czym,

A. B.
– kierownik Zakładu Geotechniki nie znał stanu wału przeciwpowodziowego wŚ.z 2010r. Dlatego, na tą okoliczność jego zeznania nie stanowiły podstawy ustaleń Sądu. Zeznania świadka są wiarygodne na okoliczność tego, że dopiero po powodzi(...)zlecił wykonanie badań stanu technicznego wału w rejonie DolinyI.-D.. Nadto, że wyniki badań wykazały, że wał jest za niski.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaJ. B., na okoliczność tego, że przed powodzią 2010 r.stan techniczny; pompowni, śluz i jazów na odcinku odP.doD.był dobry. Naprawy były usuwane na bieżąco. Świadek bowiem osobiście nadzorował pracę tych urządzeń melioracyjnych. Nadto, co do tego, że po wezbraniu lutowo-marcowym 2010 r.ta część wału nie posiadała uszkodzeń, nie stwierdzono w niej też dziur bobrowych. Wiarygodne są też zeznania świadka, na okoliczność tego, że drzewa rosnące przy stopie wału utrudniały jego koszenie. Świadek posiadał, z racji wykonywanej pracy, własną wiedzę w tym przedmiocie. Fakty przez niego podane potwierdził inny pracownik(...)M. B.. Przyznał on też, że pogłębiarki były jedynie „pojedyncze”. Okoliczności te potwierdził też świadek - pracownikK. G.. Ponadto, wiarygodnie opisał on sposób wykonywania przeglądów okresowych, jako osoba biorąca w nich udział.
Należy też dać wiarę zeznaniom świadkaA. G.– koordynatora służb technicznych(...)na okoliczność tego, że na kilka minut przed przerwaniem wału nie było widocznych przebić wody pod podstawą wału lub przecieków przez wał. Nadto, że wówczas rowy przywałowe odprowadzające wody z drenażu wałowego były wypełnione jedynie do połowy. Wprawdzie to pracownik jednego z pozwanych, ale jego zeznania należy ocenić jako obiektywne i profesjonalne. Świadek, z racji swojego wieloletniego doświadczenia zawodowego, był w stanie profesjonalnie opisać obserwowane zjawiska. Bez wątpienia nie pojechałby dalej, gdyby zauważył przesiąki lub przebicia, gdyż groziłyby one bliską katastrofą. Tym samym należy uznać, że na około 10 min przed przerwaniem wału, jego stan techniczny nie wywołał u świadka żadnych obaw. Jego spostrzeżenia potwierdza relacja świadkaM. J. (2), który na dzień przed przerwaniem wału patrolował go i nie dostrzegł niczego niepokojącego. Wiarygodne są też jego stwierdzenia, co do tego, że przepompownia wW.pracowała prawidłowo. Świadek nadzorował bowiem jej pracę.
Należy uznać za wiarygodne zeznania świadkaS. M.na okoliczność sposobu, w jaki wykrywano nory bobrze w wałach. Wiedzę tą świadek czerpał z racji sprawowania funkcji w(...)(Dyrektor Oddziału wP.). Sąd nie dał wiary świadkowi, na okoliczność tego, że „rozebranie ostróg” było głupotą. Wniosek ten jest sprzeczny z prawomocnym wyrokiem SR w Płocku, zapadłym w tej kwestii. Opaski brzegowe spełniają podobną funkcję, zaś mają mniejszy negatywny wpływ na środowisko przyrodnicze.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaM. D.(...)na okoliczność tego, że przed powodzią 2010r. nie podejmowano działań mających na celu opracowanie kompleksowych planów przeciwpowodziowych uwzględniających aktualne zagrożenia klimatyczne. Nadto, że pomimo zaleceń pokontrolnych nie stosowano siatek ochronnych na wałach. Wiarygodne są też jego twierdzenia, że na te prace brakowało środków finansowych. Dlatego ograniczano działania do usuwania skutków powodzi i na ten cel ubiegano się o dodatkowe środki. Potwierdzają to zapisy w protokołach przeglądów okresowych.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka

L. B. (1)
– Dyrektora(...)na okoliczność tego, że(...)nie posiadał planów systemowej, kompleksowej regulacji odcinkaW.w rejonie DolinyI.-D.; pomimo zaniechania planów budowy kaskad naW.. Nadto, że nie realizowano programów dotyczących wycinki drzew w międzywalu. Potwierdzają to bowiem dokumenty zgromadzone w sprawie. Niewiarygodne są natomiast jego twierdzenia, co do tego, że przez cały czas były prowadzone prace bagrownicze. Przeczą temu pozostałe dowody zgromadzone w sprawie. Z faktu wydania kilku pozwoleń wodnoprawnych na wydobywcze piasku nie można wyciągać wniosku, że podejmowane w ich wykonaniu prace pogłębiarskie spełniały założenia przyjęte po powodzi z 1982 r. Nadto, nie można oprzeć ustaleń na tej części jego zeznań, w której świadek wypowiadał się na temat przyczyn powodzi z 2010 r. Świadek przedstawiając w tej kwestii kategoryczne sądy jednocześnie wskazał, że nie pamięta szeregu okoliczności istotnych dla dokonania takich ustaleń, w tym: czy były wykonywane badania techniczne i pomiary, jakie zadania z zakresu ochrony przeciwpowodziowej były zrealizowane. To więc subiektywny osąd świadka nie oparty na całościowej ocenie przyczyn powodzi.
Zeznania świadkaW. C.– kierownika Nadzoru Wodnego(...)nie mogą stanowić podstawy ustalenia przyczyn przerwania wału. Do zakresu obowiązków świadka należał jedynie obszar Zbiornika(...). Wiedzę, o stanie wału w rejonieŚ.świadek czerpał jedynie z protokołów kontroli rocznych, a te miały jedynie charakter oceny wizualnej niepopartej badaniami technicznymi. Zeznania świadka o celowości prowadzenia prac bagrowniczych są jego poglądami, a nie informacjami o faktach. Dlatego nie stanowiły podstawy ustaleń Sądu.
Nie stanowiły podstawy ustaleń Sądu zeznania świadkaJ. N.– inżyniera pracującego w Urzędzie MiastaP.na okoliczność stanu technicznego wału wŚ., gdyż świadek nie zajmował się tą kwestią. Nadto, wiedzę na temat ilości piasku wydobywanego z korytaW.opierał jedynie na własnych obserwacjach, które poczynił jako mieszkaniecP., co nie może stanowić podstawy do rzetelnych informacji i pełnych danych. Sąd dał jednak wiarę świadkowi, co do tego, że podczas alarmu przeciwpowodziowego w maju 2010 r. po prawej stronieW., w rejonieB.(dzielnicyP.), liczba osób kontrolujących na bieżąco stan wałów sięgała do 1 osoby na 1m. Świadek kierował bowiem tymi działaniami. Należy też uznać za wiarygodne zeznania świadka na okoliczność tego, że po powodzi 2010 r. nastąpiła zmiana w podejściu do budowy wałów, zakładająca przechodzenie długiej fali powodziowej.
Zeznania świadkaJ. R.– dyrektora Wydziału Administracji i Zarządzania Kryzysowego w Starostwie Powiatowym wP.były wiarygodne na okoliczność faktycznych czynności podejmowanych przez Starostwo Powiatowe wP.w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego. Należało to bowiem do obowiązków świadka. Z tego względu posiadał on też wiedzę o uszkodzeniach wałów przez bobry i lisy oraz podejmowanych pracach bagrowniczych. Znał też faktyczny podział zadań: w czasie patrolowania wałów podczas zagrożenia powodziowego oraz związanych z naprawami wału.
Zeznania świadkaD. T.– prowadzącegoOśrodek (...)są wiarygodne na okoliczność działań podejmowanych przez(...)w ramach Zespołów Zarządzania Kryzysowego. Świadek potwierdził, że przed powodzią prace bagrownicze ograniczały się do najpilniejszych miejsc i miały charakter lokalny. Taki sam zakres miały prace związane z wycinką roślinności z międzywala. Świadek nie miał jednak własnej wiedzy na temat stanu wałów i międzywala przed 2009 r. Należy mu dać wiarę, że dopiero po powodzi z 2010 r.(...)zmienił podejście do ochrony przeciwpowodziowej poprzez odejście od wałów umożliwiających filtrację.
ŚwiadekK. M.– dawny pracownik(...)nie znał stanu technicznego wału wŚ.w chwili jego przerwania. Nie był też świadkiem tego zdarzenia. Dlatego jego poglądy na temat przyczyn przerwania wału nie były podstawą ustaleń Sądu. Sąd dał jednak świadkowi wiarę na okoliczność tego, jaki był stan techniczny wałów po ich modernizacji w latach 1982-1985, gdyż uczestniczył on zawodowo w wykonywanych pracach. Nadto, że po przerwaniu wału w 2010 r. w rejonie wyrwy spostrzegł kilka bobrów oraz nory bobrowe w rejonieD.iB..
Sąd dał wiarę świadkowiH. J.na okoliczność tego, jakimi zadaniami zajmował się Wydział Zarządzania Kryzysowego w Starostwie Powiatowym wP.. Nadto, jak przebiegały przeglądy okresowe wałów, odszukiwanie nor bobrowych i ich naprawa, jakimi zadaniami zajmowało się Starostwo Powiatowe w ramach ochrony przeciwpowodziowej. Należało to bowiem do obowiązków zawodowych świadka.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania członka grupyR. O.na okoliczność tego, że w rejonie miejsca, w którym wał został przerwany, do lat 90-tych było posadowione siedlisko. Nadto, że na tym odcinku wał miał inne parametry w stosunku do pozostałej części. Świadek wielokrotnie obserwował ten wał, pełniąc dyżury jako strażak podczas kolejnych stanów alarmowych. Omawiał tą odmienność z innymi znajomymi. Jego wiedza pochodziła więc z własnych obserwacji. Te zaś były skupione na stanie wału i jego wyglądzie. Okoliczności te potwierdził świadekR. W.– ostatni właściciel tego siedliska. Pracował on przy rozbiórce budynków siedliska. Bardzo dobrze znał ten teren. Jednoznacznie stwierdził, że wał w rejonie wyrwy miał inne rozmiary.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaR. W.na okoliczność tego, że na chwilę przed przerwaniem wału, z jego rowu wybijała woda w postaci wysokiej fontanny. Było to w ocenie Sądu złudzenie optyczne. Z opiniiInstytutu (...)wF.wynika bowiem, że woda spływająca po skarpie do rowu mogła tworzyć złudzenie takiego zjawiska. Świadek nie obserwował tego go z bliskiej odległości. Przebywał w domu, który był oddalony od miejsca powstania wyrwy o około 300-350 m. Nadto, był skoncentrowany na zabezpieczaniu swojego majątku przed powodzią. Stres, w którym się znajdował, mógł wpłynąć na błędną ocenę obserwowanego zjawiska. Istotne jest jednak, że w chwili, gdy widział wodę na wale, jego góra jeszcze nie była uszkodzona. Potwierdza to wnioski wynikające z opinii Instytutu, co do mechanizmu powstania wyrwy.
ZeznaniaP. M., w imieniu pozwanegoWojewództwa(...)w ocenie Sądu nie wniosły istotnych treści dotyczących stanu urządzeń melioracji (w tym wałów) przed powodzią 2010 r. Sąd dał wiarę jego zeznaniom, co do tego, że pozwany miał świadomość tego, że kontrole okresowe i pięcioletnie powinny spełniać wymogiPrawa budowlanego. Zeznający nie posiadał jednak żadnej własnej istotnej wiedzy dotyczącej stanu wału przed powodzią, występujących uszkodzeń. Opierał się jedynie na treściach umieszczonych w protokołach przeglądów wałów. Przyznał, że do zakresu obowiązków Województwa(...)należało nie tylko utrzymanie i wyposażenie Wojewódzkiego Magazynu Przeciwpowodziowego, ale także: wykonywanie wszystkich obowiązków właściciela i zarządcy obiektów budowlanych wynikających zPrawa budowlanego, wykonywanie konserwacji wałów przeciwpowodziowych, w razie potrzeby przygotowywanie dokumentacji i wykonywanie ich modernizacji, budowa i przebudowa wałów, a w tym zakresie wykonanie pełniej procedury inwestycyjnej, tj. koncepcji, projektu i wyłonienia wykonawcy.
Sąd, uznał, że opinieInstytutu (...)wF.(pisemne i ustna uzupełniająca) zostały sporządzone, w istotnych częściach, prawidłowo i rzetelnie, w stopniu pozwalającym na poczynienie ustaleń istotnych w sprawie. Biegli, sporządzający opinię w ramach Instytutu, dysponowali odpowiednią wiedzą techniczną, opartą o własne doświadczenia zawodowe i naukowe. Niżej wskazane uchybienie nie wpływa, w ocenie Sądu, na całościową ocenę opinii.
Należy podkreślić, że celem opinii nie było dokonanie oceny zakresu odpowiedzialności poszczególnych pozwanych, bo to rola Sądu, a jedynie wskazanie mechanizmów i zjawisk zachodzących w międzywalu i wałach w rejonie DolinyI.-D.od 1982 r. do 23 maja 2010 r., które łącznie skutkowały przerwaniem wału przeciwpowodziowego.
Przy czym, w ocenie Sądu, Instytut wstępnie nieprawidłowo przyjął, że wał w rejonie wyrwy wŚ.- w miejscu dawnego siedliska miał kształt i wymiary zgodne z projektem. Nie ma bowiem pomiarów tego odcinka sprzed powodzi z 2010 r. Natomiast odmienny wniosek wynika zezdjęć ortofotometrycznychoraz zeznańR. O.iR. W.którzy osobiście znali to miejsce i zwracali uwagę na jego odmienność. Nie można więc uznać, że korpus wału został wykonany w tym miejscu prawidłowo. Badania wykonane po powodzi uwidoczniły dużą ilość odstępstw od projektu na całej badanej długości wału. Dlatego, w późniejszej opinii Instytut nie kwestionował już tego faktu. Ocenił też jak ta odmienność wpłynęła na stan bezpieczeństwa konstrukcji.
Wnioski wypływające z opinii Instytutu są logiczne, oparte o obszerny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Zostały właściwie i stanowczo umotywowane. Sposób prezentacji wniosków, wywody do nich prowadzące zostały przedstawione jasno i czytelnie, umożliwiając ich ocenę i weryfikację. Tym samymnie zachodziła potrzeba powołania dodatkowej opinii innych biegłych lub instytutu. Dlatego wnioski stron w tym przedmiocie zostałyoddaloneprzez Sąd, na mocyart. 290 k.p.c.Potrzeba powołania innego biegłego, czy instytutu musi bowiem wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Wskazywane przez strony błędy, sprzeczności, czy nieścisłości w opiniiInstytutu (...)wF.wynikały, w ocenie Sądu, bądź z niezrozumienia wniosków wynikających z opinii, bądź z niezadowolenia z przedstawionej przez Instytut opinii. Zostały też wyjaśnione i skutecznie odparte w toku ustnej uzupełniającej opinii na rozprawie.
Nie zachodziły też podstawy do wyłączeniaInstytutu (...)wF.. Zarzuty i zastrzeżenia stron zostały wyjaśnione przez Instytut.
W ocenie Sądu, opiniaInstytutu (...)wF.zawiera też kategoryczne wnioski i oceny, w stopniu pozwalającym na dokonanie ustaleń przez Sąd. Fakt, że Instytut nie wypowiedział się jednoznacznie, co do tego, co byłobezpośrednią przyczynąprzerwania wału, tj. co spowodowało uprzywilejowaną drogę filtracji w wale, nie wynika ze słabości opinii. Jest konsekwencją braku wystarczającego materiału dowodowego, którego nie można już uzupełnić. Wał został bowiem rozmyty. Nie istniały też szczegółowe badania techniczne wału sprzed dnia zaistniałej katastrofy budowlanej. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na ocenę wniosków wypływających z opinii, gdyż Instytutwyjaśnił sam mechanizm rozerwania wału. Nadto, szczegółowo, precyzyjnie i wszechstronnieprzeanalizował wszystkie aspekty ochrony przeciwpowodziowej oraz zaniechania pozwanych w tych sferach. Pozwoliło to na poczynienie przez Sąd ustaleń, co do przyczyn, których zaistnienie łącznie doprowadziło do sytuacji, w której powstanie uprzywilejowanej drogi filtracji w wale było możliwe, a tym samym do ustalenia pośrednichprzyczyn przerwania wału. Nadto, do wskazania podmiotów odpowiedzialnych za wieloletnie zaniechania koniecznych działań w zakresie ochrony przeciwpowodziowej.
Nie zachodziła też potrzeba innego uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego. Na potrzebę taką nie wskazywałInstytut (...)wF.. Dlatego Sądpominął te wnioski, wobec dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy, na mocyart. 227 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

Sąd, na pierwszym etapie badania sprawy,przesądził o jej rozpoznaniu w postępowaniu grupowym, na mocyart. 10 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2009r.o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Dopuszczalność postępowania grupowego oznaczapozytywne stwierdzenie przez sąd wystąpienia wszystkich przesłanek wskazanych w art. 1 ust. 1ustawy. W przepisie tym określono, żeustawanormuje sądowe postępowanie cywilnew sprawach, w których są dochodzone roszczenia jednego rodzaju, co najmniej 10 osób, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej (postępowanie grupowe).Przesądzono więc, że powódce przysługuje droga procesu cywilnego w sprawie o ustalenie. Powódka posiada więc interes prawny, w rozumieniuart. 189 k.p.c.Nadto, droga ta przysługuje powódce bez konieczności uprzedniego wszczęcia postępowania administracyjnego. Znajduje to uzasadnienie w treściart. 16 ust. 3w zw. zart. 185-186ustawy z dnia 18 lipca 2001 r.Prawo wodne(wg. stanu na dzień 23.05.2010 r., dalej:Prawo wodne).
Na mocyart. 16Prawa wodnego:
- ust. 2 Właścicielowi gruntów zalanych podczas powodzi nie przysługuje z tego tytułu odszkodowanie od właściciela wody.
- ust. 3 Właścicielowi gruntówzalanych podczas powodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawyprzez właścicielawody lubwłaścicielaurządzenia wodnego przysługuje odszkodowanie na warunkach określonych w ustawie.
Zgodnie zart. 185 ust. 1Prawa wodnegodo naprawienia szkód, o których mowa w ustawie, z wyłączeniem przepisów art. 82-88, stosuje się przepisy art. 186-188.
Wart. 186Prawa wodnegowskazano, że:
- ust. 1 W sprawie naprawienia szkódinnych niż określone w art. 16 ust. 3i art. 17 ust. 1 droga sądowa przysługuje po wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust.3.
- ust. 3 Na żądanie poszkodowanego organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, a jeżeli szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego – właściwy marszałek województwa, ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji, decyzja jest niezaskarżalna,
- ust. 4 Stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa; droga sądowa przysługuje również w wypadku niewydania decyzji przez właściwy organ w ciągu trzech miesięcy od zgłoszenia żądania przez poszkodowanego.
Przyczyna szkody, według twierdzeń powódki (członków grupy), ma wynikać ze (złożonego)deliktu władzy publicznej, w postaci występujących w długim okresie czasuzaniechańizaniedbańwszystkich pozwanych w przedmiocie ochrony przeciwpowodziowej, w zakresie prawidłowego utrzymywania: urządzeń melioracyjnych (w tym wałów przeciwpowodziowych), terenów międzywala i zawala oraz koryta rzeki.Nie odnosi się zaś do obowiązków wynikających z prawa własnościposzczególnych pozwanych.
Odpowiedzialność pozwanych, na którą powołuje się powódka, jestodpowiedzialnością za zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.Zaniechanie dotyczy obowiązków,których realizacja stanowi wykonywanie zadań z zakresu administracji rządowej, a nie wykonywanie uprawnień właścicielskich. Dotyczy uprawnień władczych (imperium), a nie właścicielskich (dominium); w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.Tym samymnie jest odpowiedzialnością właściciela wody lub urządzenia wodnego, o której mowa wart. 16 ust. 3Prawa wodnego(tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 kwietnia 2017 r., II CSK 401/16).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 czerwca 2014 r. w sprawie I CSK 501/13 podkreślił, że nie ma żadnych podstaw prawnych ani aksjologicznych do rozciągnięcia unormowań zart. 185-186Prawa wodnegona wszystkie, mające związek ze stanem wód szkody wyrządzone także czynem niedozwolonym. PrzepisyPrawa wodnego, jako przepisy szczególne, muszą być wykładane ściśle, a nawet zwężająco, zwłaszcza gdy przewidują ograniczenie dopuszczalności drogi sądowej, która jest zasadą dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wynikających z deliktu oraz gdy ograniczają zakres tej odpowiedzialności tylko do wyrównania części szkody.
Również w publikacjach naukowych podkreśla się, że: „Wystąpienie klęsk żywiołowych, takich jakpowódź(…), pociąga za sobą różnorodne zagrożenia dla zdrowia i życia obywateli oraz ich mienia, a także dla mienia publicznego i różnego rodzaju urządzeń o takim charakterze, które służą zaspokajaniu potrzeb społeczeństwa. Taki stan zagrożeń i nieraz dotkliwe ich skutki powodują koniecznośćzabezpieczenia porządku społecznego i ochrony życia i mienia w sposób zorganizowany. Do wykonania tego zadania muszą być włączoneorgany administracji publicznej (rządowe i samorządowe), gdyż na nich spoczywa przejęcie tego obowiązku wobec społeczeństwa. Potrzebny jest wtedy zorganizowany wysiłek i użycie środków, którymi nie dysponują obywatele. Osiągnięcie tego zadania jest możliwe tylko przy podjęciudziałań w formie władczejprzez stosowaniezakazów, nakazów i stosownych do sytuacji ograniczeń, a formy władczego działania przysługują tylkoorganom administracji publicznej” (Jan Szachułowicz, Komentarz, wyd. IV do art. 81 ustawyPrawo wodne).
Wykładnia ta pozostaje w zgodzie zart. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.
Dlatego, w ocenie Sądu, w sprawie,nie znajduje zastosowaniaodesłanie zart. 421 k.c.Przepis ten stanowi, żeart. 417, nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej jest uregulowana w przepisach szczególnych. Nie zachodziła bowiem konieczność uprzedniego wyczerpania trybu postępowania administracyjnego przewidzianego wPrawie wodnym.
Powódka wskazała, jakopodstawę prawną powództwa,art. 77 ust. 1 Konstytucjiorazart. 417 § 1 k.c.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 2 kwietnia 1997 r.wyznacza zasady i normy postępowania powszechnie obowiązujące. Określa zasady mające charakter prawnie wiążący. Nadto, kierunki wykładni prawa i jego stosowania. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2009 r., K 14/07 przyjął pogląd zgodnie, z którym pojęcie najwyższej mocy prawnejkonstytucjizawiera w sobie dwa elementy normatywne, ściśle ze sobą związane:obowiązek (nakaz) realizowania postanowień – zasad i normkonstytucji(element pozytywny) orazzakaz podejmowania jakichkolwiek działań sprzecznych zkonstytucją(element negatywny).
Z mocyKonstytucji RP(art. 9, art. 90 i art. 91) oraz ratyfikowanego traktatu akcesyjnego (art. 2dotyczącego warunków przystąpienia do UE)prawo Unii Europejskiejstało się elementem obowiązującego porządku prawnego w Polsce („częścią krajowego porządku prawnego”). Prawo unijne ma moc wiążącą (art. 228 Traktatu o funkcjonowaniu UE, dawny art. 249 TWE) wobec ustaw i aktów niższego rzędu, w procesie stosowania prawa.
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiejprzyznaje moc wiążącą (obowiązującą) w państwach członkowskich następującym aktom prawnym:
- rozporządzeniom - bezpośrednio stosowanym oraz
-dyrektywom, ale tylko „w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty”, przy zachowaniuswobody organów krajowych, co do wyboru formy i środków zmierzających do osiągnięcia rezultatu.
ETS w swoim orzecznictwie sformułował zasadę pierwszeństwa prawa wspólnotowego (m.in. orzeczenia: Van Gend en Loos z 1962 r. w sprawie nr 26/62 i Costa przeciwko ENEL z 1964 r. w sprawie nr 6/64) zgodnie, z którą prawu UE przysługuje pierwszeństwo stosowania przed niezgodnym z nim prawem państw członkowskich. Nie oznacza to jednak uchylenia obowiązywania (czy nieważności) aktów prawa krajowego. Zakłada zaś konieczność, w razie wystąpienia sprzeczności między normami jednego i drugiego systemu prawa, zastosowania normy europejskiej w miejsce prawa wewnętrznego. To

    zasada pierwszeństwa stosowania prawa wspólnotowego, a nie pierwszeństwa obowiązywania. Zasada bezpośredniego skutku i pierwszeństwa stosowania prawa UE obowiązuje przede wszystkim sądy krajowe i organy administracji praw członkowskich rozstrzygające w sprawach indywidualnych w oparciu o prawo UE, stosowane nieraz wspólnie z prawem krajowym. W wyroku z dnia 19 grudnia 2006 r. P 37/05 wskazano, że „Sądy krajowe mają też prawo i obowiązek odmówienia zastosowania normy krajowej, jeżeli koliduje ona z normami prawa wspólnotowego” (Kazimierz Działocha Komentarz do art. 8 Konstytucji RP).
Polityka wodna Unii Europejskiejzostała uregulowana w:
-Dyrektywie 2007/60/WEParlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r (obowiązującej od dnia 26 listopada 2007 r.) w sprawie ocenyryzyka powodziowego i zarządzania nim(zmienioną decyzją nr 2455/2001/WE z 15 grudnia 2001 r.) oraz
-Dyrektywie 2008/32/WEz 20 marca 2008r.) ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej – tzw.Ramowej Dyrektywie Wodnej.
Dlatego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, aby ustalić właściwy sens normPrawa wodnego, należy dokonać jegowykładni za pomocą:
- norm konstytucyjnych oraz
- zakładając osiągnięcierezultatuprzewidzianego Dyrektywą2007/60/WEw sprawie ocenyryzyka powodziowego i zarządzania nim.
Konstytucja RPwypełnia normy konieczne do rozstrzygnięcia sprawy (poprzez normy ogólne) o elementy, których nie uwzględniaPrawo wodne.Zagadnienia dotyczące ochrony przeciwpowodziowej zostały bowiem uregulowane na poziomie konstytucyjnym i ustawowym. Dlatego wykładniaustawyPrawo wodnenastąpi w zgodzie z ogólnymi zasadamiKonstytucji RP.
Konstytucja RPwart. 5stanowi, że Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium,zapewniawolności i prawa człowieka i obywatela orazbezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego orazzapewnia ochronę środowiska, kierując sięzasadą zrównoważonego rozwoju.
Tym samym wart. 5 Konstytucji RPjako jedne z najistotniejszych wartości chronionych konstytucyjnie przyjęto: zapewnienie ogólnie pojętego

    bezpieczeństwa publicznego (bezpieczeństwa obywateli), przy

    jednoczesnym zapewnieniu ochrony środowiska, z zachowaniempomiędzy tymi obowiązkami

     równowagiwyrażonej

     zasadą zrównoważonego rozwoju. Dlatego, w ocenie Sądu, wykładnia

    Prawa wodnegopowinna nastąpić w sposób zapewniający realizację tych norm konstytucyjnych. Zbliżoną interpretację przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 20 grudnia 2016 r., II SA/O1 1010/16 – w odniesieniu do ochrony przeciwpożarowej.
Ochrona przed powodzią jest elementem zapewnienia bezpieczeństwa publicznego (bezpieczeństwa obywateli). Pogląd ten jest prezentowany w orzecznictwie. Mianowicie:
- Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 656/12 wskazał, że prowadzenie działań związanych zbezpieczeństwem powszechnymjest bez wątpienia gwarancją realizacji konstytucyjnego obowiązku państwa w dziedzinie bezpieczeństwa obywateli (art. 5 Konstytucji RP).
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2011r., sygn. akt IV SA/Wa 1445/11 podkreślił, żezapewnienie bezpieczeństwa powszechnegomoże mieć związek zochroną przeciwpowodziową(budową lub utrzymywaniem w należytym stanie urządzeń takich jak wały przeciwpowodziowe). Wyjątki od zakazów wynikających z koniecznościochrony przyrodydotyczą nie tylko prowadzenia akcji ratowniczej w sytuacji wystąpienia klęski żywiołowej (bezpośredniego zagrożenia), ale także działań związanych zzapewnieniem bezpieczeństwa powszechnegona przyszłość. W sytuacjach podejmowania działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa powszechnego, konieczne jest wysunięcie na plan pierwszy ochrony ludzi i ich mienia.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 czerwca 2006 r., K 23/05 podkreślił, żeochrona środowiskajest jednym z elementów bezpieczeństwa ekologicznego, ale zadania władz publicznych są szersze – obejmują też działania poprawiające aktualny stan środowiska i programujące jego dalszy rozwój. Podkreśla się, że ochrona środowiskaoznaczawięc nie tylko zapewnienie mieszkańcom nieskażonego powietrza, zdrowej wody pitnej czy terenów rekreacyjnych itd., lecz również ochronę tego konkretnego krajobrazu kraju,ukształtowania jego terenu czy sieci rzecznej, indywidualizujących Polskę i stanowiących również czynnik jej tożsamości, nie mniej doniosły niż język czy kultura (materialna, duchowa) (Paweł Sarnecki Komentarz do art. 5 Konstytucji RP).
Dlatego, w ocenie Sądu, wymóg przestrzegania „zasady zrównoważonego rozwoju” dotyczy obu wskazanych kwestii, tj.zapewnienia: bezpieczeństwa oraz ochrony środowiska. Osiągane w każdej z tych sferkorzyści społeczne muszą być co najmniej proporcjonalne, społecznie adekwatne do strat, jakie się ponosi podczas zapewniania wskazanych celów.
Powtórzenie tej zasady nadrzędnej znalazło swój wyraz wart. 1 ust.1Prawa wodnego, który stanowi, że ustawareguluje gospodarowanie wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju,a w szczególności kształtowanie i ochronę zasobów wodnych, korzystanie z wód oraz zarządzenie zasobami wodnymi. Nadto, podkreślono w art. 9 ust. 4, że przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 4),nie naruszają postanowień działu II w tytule I ustawy– Prawo ochrony środowiska.
Zapewnieniem bezpieczeństwa przeciwpowodziowego zajmowała się
    Dyrektywa 2007/60/WEz dnia 23 października 2007 r.
    w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim. Jej celem była
    ocena ryzyka powodziowego i zarządzania nim, w celu
    ograniczania negatywnych konsekwencjidla zdrowia ludzkiego, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej, związanych z wodami na terytorium Wspólnoty. Dyrektywa ta nakładała na państwa członkowskie
    obowiązek opracowania:

     wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map zagrożenia i ryzyka powodziowego oraz zarządzania ryzykiem powodziowym- w określonych terminach. Jej implementacji do polskiego prawa dokonano jednak dopiero ustawą z dnia
    5 stycznia 2011 r.o zmianieustawy
    Prawo wodnei innych ustaw; tj. po powodzi z 2010 r. Do tej chwili, zgodnie z art. 79 ust. 2 dla potrzeb planowania ochrony przed powodzią
    dyrektor regionalny zarządu gospodarki wodnejbył zobowiązany do sporządzenia
    studium ochrony przeciwpowodziowej, ustalającego granice zasięgu wód powodziowych o określonym prawdopodobieństwie występowania oraz
    kierunki ochrony przed powodzią, w którym dokonuje podziału obszarów w zależności od występującego ryzyka powodzi. Dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej był zobowiązany do przesłania projektu studium ochrony przeciwpowodziowej,
    do zaopiniowania właściwym radom gmin, radom powiatów i sejmikom wojewódzkim(art. 79 ust. 3). Obowiązek opracowania studiów ochrony przeciwpowodziowej przez Dyrektorów(...)
    powstał w 2005 r.(przystąpienie do UE). W chwili
    powodzi z 2010 r.
    nie powstało także takie opracowanie. Dyrektor(...)wW.nie wypełnił obowiązków nałożonychart. 79 ust. 2 Prawa wodnego.
    Nie został więc osiągnięty rezultat Dyrektywy
      2007/60/WEz dnia 23 października 2007 r.
      w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim
. Brak tych opracowań ograniczał organom gmin możliwość ujęcia w opracowanych studiach i planach miejscowych, a w przypadku braku planów przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy, granic zasięgu wód powodziowych o określonym prawdopodobieństwie występowania oraz kierunków ochrony przed powodzią.
    Uniemożliwiał gminom stosowanie zakazów i ograniczeń, w tym określania wymogów technicznych, przy lokalizowaniu obiektów budowlanych(k. 4959-4996; Planowanie i Realizacja Inwestycji Na Terenach Zagrożonych Powodzią, 2013 r. NIK).
Nieprawidłowość w działaniu władzy publicznej może przybrać postaćnaruszeń konstytucyjnych praw i wolności, konstytucyjnych zasad funkcjonowania władzy publicznej,uchybień wymaganiom określonym w ustawach zwykłych, aktach wykonawczych(uchybienia w sferze prawa materialnego i procesowego), jak i uchybień normom pozaprawnym, w różny sposób powiązanym z normami prawnym. Przedmiotemdeliktu organu władzy publicznejmoże być jedynienaruszenie konkretnej normy nakazującej (lub zakazującej)dokonywania określonych czynności w danej sytuacji, nie zaś ogólne cele szeroko pojętego postępowania karnego, dyrektywy i postulaty. "Niezgodność z prawem" w świetleart. 77 ust. 1 Konstytucji RPmusi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa (art. 87-94 Konstytucji RP). Pojęcie to jest więc węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncieprawa cywilnego, które obejmujeobok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Znaczenie tego przepisu polega na tym, że ustanawiasurowsze przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczejw porównaniu z ogólnymi zasadami opartymi na przesłance winy. Takżeart. 417 § 1 k.c.przewiduje odpowiedzialność opartą na przesłance obiektywnie niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, awina pozostaje poza przesłankami konstytuującymi obowiązek odszkodowawczy(wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 czerwca 2017 r., I ACa 133/17;LEX nr 2402405).
W wyroku z dnia 28 lutego 2012 r. w sprawie Kolyadenko i inni przeciwko Rosji

    Europejski Trybunał Praw Człowieka,w odniesieniu do zagrożenia dla życia jakie niesie za sobą powódź (w analizowanym przypadku zalanie terenów poniżej zbiornika retencyjnego na skutek jego przepełnienia gwałtownym przyborem wody opadowej); wskazał, że pozytywny

    obowiązek podejmowania wszelkich odpowiednich krokówdla ochrony życia dla celów art. 2 Konwencji, pociąga za sobą przede wszystkim podstawowy obowiązek spoczywający na Państwie w postaci

    wprowadzenia ram prawnych i administracyjnych, dążących

    do skutecznego zniechęcania do praktykowania zachowań stanowiących zagrożeniedla

    prawa do życia. Nadto, że obowiązek ten musi być interpretowany jako

    obowiązek znajdujący zastosowanie w kontekście każdej czynności, czy to publicznej, czy prywatnej,

    która może zagrażać życiu, a zatem

    a fortioriw kontekście każdego przypadku działalności przemysłowej, która ze swej istoty jest niebezpieczna. W szczególnym kontekście działań niebezpiecznych, szczególny nacisk musi zostać położony na regulacje dostosowane do szczególnych

    cech danej działalności, zwłaszcza w odniesieniu do stopnia potencjalnego ryzyka dla życia ludzkiego. Muszą one regulować wydawanie zezwoleń, budowę, funkcjonowanie, bezpieczeństwo i nadzór nad tego typu działalnością oraz muszą

    nakładać obowiązek podejmowania przez osoby zainteresowane środków praktycznych dla zapewnienia skutecznej ochrony obywateli, których życie może być zagrożone przez związane z nią ryzyka. Wśród tych środków zapobiegawczych należy położyć szczególny nacisk na

    prawo opinii publicznej do informacji, jak zostało to ustalone w orzecznictwie instytucji konwencyjnych. Odnośne regulacje muszą także zapewniać

    odpowiednie procedury, uwzględniające techniczne aspekty danej działalności, umożliwiające identyfikację uchybień w odnośnych procesach oraz błędów popełnianych przez osoby odpowiedzialne na różnych szczeblach (wyrok ETPC z dnia 28.02.2012 r., nr 17423/05 Kolyadenko i inni v. Rosja; LEX nr 1117409 - tłumaczenie Redakcja Publikacji Elektronicznych Wolters Kluwer). Polska nie była stroną w tej sprawie, więc wyrok

    nie ma skutku bezpośredniego dla Polski. Tym niemniej wskazuje na kierunek orzecznictwa ETPC.
Zgodnie zart. 417 § 1 k.c.za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Na mocyart. 441 § 1 k.c.jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jestsolidarna.
Odpowiedzialność deliktowa powstaje, gdy zdarzenie wyrządzające szkodę nie jest związane ze stosunkiem zobowiązaniowym, lecz jest samodzielnym źródłem powstania nowego stosunku obligacyjnego (G. Bieniek, H. Ciepła, S. Dmowski, J. Godowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, Cz. Żuławska,Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. I, Warszawa 2009, s. 291).
Podstawą odpowiedzialności w oparciu oart. 417 § 1 k.c. k.c.jestspełnienie łącznie trzech przesłanek:
-niezgodnego z prawem działania lubzaniechaniaprzy wykonywaniuwładzy publicznej,
- wystąpienieszkodyoraz
-adekwatny związek przyczynowypomiędzy niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, a szkodą.
Brak jednej z nich przesądza o braku odpowiedzialności na podstawie wskazanego przepisu.
Obowiązek wykazania, że na skutek bezprawnego działania (zaniechania) powstała szkoda spoczywał na powódce.
W ocenie Sądu, zapewnienie ochrony przeciwpowodziowej m.in. poprzez system zakazów i nakazów przyjętych wPrawie wodnym, stanowiwładczą ingerencjęw sferę praw jednostki, czyli jest przejawemwykonywania władzy publicznej, której zasadniczym elementem jestbrak równości stron. Do obowiązków przynależnych do tzw.sferydominiummożna natomiast zaliczyć jedynie te, których celem jest korzystanie przez państwo z mienia, w ramach uczestnictwaw zwykłym obrocie cywilnoprawnym.
W orzecznictwie podkreśla się, że:

- Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa łączy się wyłącznie z takim działaniem lub zaniechaniem organów władzy publicznej, które są niezgodne z prawem.Nieprawidłowość w działaniu władzy publicznej może przybrać postać naruszeń konstytucyjnych praw i wolności, konstytucyjnych zasad funkcjonowania władzy publicznej, uchybień określonych w ustawach zwykłych, aktach wykonawczych jak i uchybień normom pozaprawnym, w różny sposób powiązanych z normami prawnymi. W konsekwencji działania organów ścigania związane z wykonywaniem ich obowiązków ustawowych nie mają charakteru działań niezgodnych z prawem, a prowadzenie postępowania przygotowawczego nie zawsze może prowadzić do uzyskania satysfakcjonującego poszkodowanego rezultatu. Przyocenie przesłanki bezprawności niezbędne jest, zatem odróżnienie czynności podejmowanych w wykonaniu ustawowych obowiązków od zachowań będących ich naruszeniem. Ponadto,nie każde naruszenie prawa będzie stanowiło podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na gruncieart. 417 § 1 k.c., a jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny powstania uszczerbku poszkodowanego i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie szkody. Natomiast wynikający zart. 77 ust. 1 Konstytucji RPi zart. 417 k.c.obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej obejmuje także szkodę niemajątkową (krzywdę) w ujęciuart. 448 k.c.(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2016 r., I CSK 707/15, LEX nr 2151401).
-Odpowiedzialność Skarbu Państwa nie ma charakteru kwalifikowanego, ograniczonego wyłącznie do przypadków rażącego naruszenia prawa. Powtórzonawart. 417 § 1 k.c., zaart. 77 ust. 1 Konstytucji, przesłanka niezgodności z prawem nie jest warunkowana stwierdzeniem winy, wymaga natomiast wykazania bezprawności, a ta rozumiana jest, jako zachowanie kolidujące z porządkiem prawnym, polegające na sprzeczności między zakresem kompetencji organu, sposobem jego postępowania i treścią rozstrzygnięcia wynikającymi z wzorca ustawowego, a jego działaniem rzeczywistym. Odpowiedzialność Skarbu Państwa oparta na tym przepisie nie ma zatem charakteru kwalifikowanego, ograniczonego do przypadków rażącego naruszenia prawa (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2015 r. VI ACa 1593/14, LEX nr 1979340).

Istnieniebezprawnościjest więc warunkiemsine qua nonodpowiedzialności deliktowej. Bez jej zaistnienia wszelkie okoliczności związane z powstaniem szkody i istnieniem związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanego, uszczerbkiem majątkowym, czy też szkodą powódki (członków grupy) stają się bezprzedmiotowe. Działanie w granicach prawa nie może bowiem stanowić podstawy do roszczeń odszkodowawczych.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2007r. (K 28/06) wskazał m.in., żeochrona przed powodziąma wielowiekową tradycję. Od ok. XVIII w. obowiązek ochrony przeciwpowodziowej stawał się zadaniem o charakterze ogólnospołecznym, nie zaś jedynie lokalnym. Od początku regulacje dotyczące ochrony przed powodzią nakładały na obywateli szereg obowiązków, za których niewykonanie groziły kary. Obowiązek ochrony przed powodzią przez właściwe utrzymanie wałów przeciwpowodziowych jest więc historycznie ukształtowaną powinnością człowieka, który – skoro zasiedlił i obwałował doliny rzeczne – musi dziś chronić je przed zalaniem.
W 2010 r. ochrony przed powodzią dotyczyłdział V ustawyPrawo wodnez dnia 18 lipca 2001 r.: pn.„Ochrona przed powodzią oraz suszą”. Unormowanie to bezpośrednio poprzedzałaustawa z dnia 24 października 1974 r. –Prawo wodne(Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.).Prawo wodnema zastosowanie dowód śródlądowych(art. 7 ust. 1).Powodziąnazwano w ustawie takie wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach lub na morzu, podczas którego woda, po przekroczeniu stanu brzegowegozalewa doliny rzecznealbo tereny depresyjne i powodujezagrożenie dla ludności lub mienia(9ust. 1 pkt. 10)).
WPrawie wodnym(z dnia 18 lipca 2001 r.) przyjętokoncepcję długofalowości działańprzeciwpowodziowych. Jak wskazano wyżej, celowi temu miały służyć, zgodnie zart. 79, plany ochrony przeciwpowodziowej. Mianowicie:
- ust. 1 Ochronę przed powodzią prowadzi się zgodnie zplanami ochrony przeciwpowodziowejna obszarzekraju, a także planami ochrony przeciwpowodziowejregionu wodnego.
Nadto, zgodnie zart. 80Prawa wodnegoochronę ludzi i mienia przed powodziąrealizuje sięw szczególnościprzez:
1) zachowanie i tworzenie wszelkich systemów retencji wód, budowę i rozbudowę zbiorników retencyjnych, suchych zbiorników przeciwpowodziowych oraz polderów przeciwpowodziowych;
2) racjonalne retencjonowanie wód orazużytkowanie budowli przeciwpowodziowych, a także sterowanie przepływami wód;
3) funkcjonowanie systemu ostrzegania przed niebezpiecznymi zjawiskami zachodzącymi w atmosferze oraz hydrosferze;
4) kształtowanie zagospodarowania przestrzennego dolin rzecznych lub terenów zalewowych,budowanie oraz utrzymywanie wałów przeciwpowodziowych, a także kanałów, ulgi.
Konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom (art. 5 Konstytucji RP) wymagawspółdziałaniaorganów władzy publicznej poprzez przeciwdziałanie bezprawnym zagrożeniom,w duchu zaufania do władz państwowych.
Nadto, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2007r. (K 28/06) podkreślił, że zadania zart. 80Prawa wodnegotośrodki techniczneochrony przed powodzią. Pozostałe środki, wskazane w ustawie, mają charakterorganizacyjno-administracyjny(mieszczą się tuzakazy i nakazyodnoszące się do gospodarki na terenach zalewowych, dotyczące m.in. wykupu nieruchomości, przesiedleń).
Zakazyoraz sposób ich egzekucji, które miały służyć m.in.: zapewnieniu prawidłowego stanu technicznego wałów przeciwpowodziowych, kontroli stanu budowli, napraw i konserwacji; wymieniono wart. 85 ust. 1Prawa wodnego, w tym w zakresie istotnym w sprawie:
- ust. 1 Dla zapewnieniaszczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowychzabrania się:
2) uprawy gruntu,sadzenia drzew lub krzewów na wałach oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej;
5) uszkadzania darniny lub innych umocnień korony wałów.
- ust. 2 Zakazów, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się do robót związanych z utrzymywaniem, odbudową, rozbudową lub przebudową wałów przeciwpowodziowych.
- ust. 3Marszałek województwa(do niego należy utrzymanie wałów w odpowiednim stanie) może, w drodzedecyzji, zwolnić odniektórychzakazówwymienionych w ust. 1 (to nie zwolnienie generalne, tylko dotyczące konkretnych zakazów).
- ust. 4Starostamoże, w drodzedecyzji, nakazać usunięcia drzew lub krzewówz wałów przeciwpowodziowych oraz terenów, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 (w przypadkuzłamania zakazów ich sadzenia). Decyzja taka, zgodnie z art. 85 a, wymagauzgodnienia z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.
Nadto, zgodnie zart. 82 ust. 1 pkt. 1) iust. 2 pkt. 2)Prawa wodnegonaobszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią, obejmujących tereny między linią brzegu a wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano trasę wału przeciwpowodziowego, a także wyspy i przymuliskazabrania się, w szczególności, wykonywania robót oraz czynności, które mogą utrudnić ochronę przed powodzią, w szczególności: sadzenia drzew lub krzewów, w wyjątkiem plantacji wiklinowych na potrzeby regulacji wód oraz roślinności stanowiącej element zabudowy biologicznej dolin rzecznych lub służącej do wzmacniania brzegów, obwałowań lub odsypisk. Zgodnie zust. 3jeżelinie utrudni to ochronyprzed powodzią,dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnejmoże, w drodzedecyzji, na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią:

1
zwolnić od zakazówokreślonych w ust. 2;

2
wskazać sposób uprawyi zagospodarowania gruntów orazrodzaje uprawwynikające z wymagań ochrony przed powodzią;

3
nakazać usunięcie drzew lub krzewów.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił w przytoczonym orzeczeniu (K 28/06), żezasadą jest, żekażda działalność stwarzająca poważne zagrożeniepowstania szkody, zwłaszcza dla interesu społecznego, będzie miałacharakter bezprawny. Bezprawny charakter działań przewiedzianych wart. 85 ust. 1wynika zart. 190Prawa wodnego, który konstruuje odpowiedzialność karną za samo ich podjęcie, niezależnie od wystąpienia szkodliwego skutku. Istnienie tych zakazów podyktowane jest ochroną interesu publicznego, ochroną zdrowia innych osób, a także ochroną środowiska. To uzasadnia konieczność wprowadzenia ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności.
Obwiązek ochrony przed powodzią, w myślart. 81Prawa wodnego, jestzadaniem organów administracji rządowej i samorządowej.
Zgodnie, zart. 4 ust. 1Prawa wodnegorealizację zadaniagospodarowania wodami, który jest przedmiotem ustawy, powierzono:
a)Organom administracji rządowej:
- ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wodnej (Ministrowi Środowiska);
- Prezesowi Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej - jako centralnemu organowi administracji rządowej, nadzorowanemu przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej;
-dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej- jako organowi administracji rządowej niezespolonej, podlegającemu Prezesowi Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej;
-wojewodzie.
Prawo wodnenakładało na te organy m.in. następująceobowiązkiw zakresie gospodarowania wodami(w tymochrony przeciwpowodziowej):
Prezes(...)jako organ administracji centralnejwykonujeprawa właścicielskiew stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, w stosunku do wód istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowodziowej, w szczególności wód podziemnych oraz śródlądowych wód powierzchniowych. Do jego kompetencji na podstawie art. 90 ust.1 należą:
- pkt. 2)opracowywanie projektu planu ochrony przeciwpowodziowejna obszarze kraju, z uwzględnieniem podziału na obszary dorzeczy;
- pkt. 7a) programowanie, planowanie i nadzorowanie realizacji zadań związanych z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych oraz inwestycji w gospodarce wodnej;
Dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej, jako organ administracji rządowej niezespolonej, podlegający Prezesowi(...),w szczególnościwykonują zadania, określone w art. 92 ust. 3:
- pkt. 4) sporządzanie i prowadzenie wykazów obszarów chronionych na podstawie przepisów ustawy oraz przepisów odrębnych;
- pkt. 5) opracowywaniestudiów ochrony przeciwpowodziowych w regionie wodnym;
- pkt. 6) opracowywanieprojektów planów ochrony przeciwpowodziowej regionu wodnego;
-pkt. 7)koordynowanie działań związanych z ochroną przed powodzią w regionie wodnym, w szczególności prowadzenie ośrodków koordynacyjno-informacyjnych ochrony przeciwpowodziowej. Zgodnie zart. 92 ust. 4aPrawa wodnegow ramach tej koordynacji, dyrektor regionalnego zarządu gromadzi,przetwarza i udostępnia informacje dla potrzeb planowania przestrzennego i centrów zarządzania kryzysowego.
Nadto, do kompetencji dyrektora(...), zgodnie z art. 87 ust. 1 należało w przypadku ostrzeżenia o nadejściu fali powodziowej, w drodzedecyzji, nakazanie zakładowi piętrzącemu wodę obniżenie piętrzenia wody lub opróżnienie zbiornika,bez odszkodowania; wraz z rygorem natychmiastowej wykonalności. Po uzgodnieniu z właściwym wojewodą (ust. 2).
Dyrektor(...)wykonuje swoje zadania przy pomocyRegionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej(art. 92 ust. 5).
Wojewodajako przedstawiciel rządu w województwie m.in. uzgadniania na podstawie art. 72 ust. 3współfinansowanie wykonywania urządzeń melioracji wodnych podstawowychz publicznych środków wspólnotowych lub innych środków publicznych; uzgadniania decyzje marszałka województwa w sprawie decyzji inwestycyjnej dotyczącej pokrycia kosztów melioracji wodnej szczegółowej (art. 74b);uzgodnienia decyzję dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej nakazującej zakładowi piętrzącemu wodę obniżenie piętrzenia wody lub opróżnienie zbiornika bez odszkodowania(art. 87 ust. 1).
Ponadto, do obowiązkówwłaściciela śródlądowych wód powierzchniowych(Skarbu Państwa–art. 10 ust. 1), zgodnie zart. 26Prawa wodnegonależy:
- pkt. 1 zapewnienieutrzymywania w należytym stanie technicznym korytcieków naturalnych oraz kanałów będących w jego władaniu;
- pkt. 3regulowanie stanu wód lub przepływów w ciekach naturalnychoraz kanałachstosownie do możliwościwynikających ze znajdujących się na nich urządzeń wodnych oraz warunków hydrologicznych;
- pkt. 4 zapewnienieswobodnego spływu wód powodziowych oraz lodów.
Zapewnienie utrzymania w należytym stanie technicznym koryt rzek naturalnych i uregulowanychdotyczy właściwego utrzymania cieków naturalnych poprzezzabiegi konserwacyjnew celu:
-utrzymywania w dotychczasowym stanie warunków przepływu, a w szczególnościprzepustowości i poziomu wódw korycie głównym rzek,stabilności korytaorazusuwanie lokalnych skutków erozji i akumulacji rumowiska(np. umacnianie brzegów, bagrowanie);
- właściwego utrzymania: istniejących umocnień brzegowych, budowli regulacyjnych,wałów przeciwpowodziowych.
Natomiastregulowanie stanu wód lub przepływów w rzekach; stosownie do możliwości wynikających ze znajdujących się na nich urządzeń wodnych oraz warunków hydrologicznych; dotyczyprac regulacyjnych na rzekach.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 364/12 stwierdził, żewykonywanie władzy publicznejw rozumieniuart. 417 § 1 k.c.nie może być ograniczone jedynie do ściśle pojętegoimperium, ale obejmuje swym zakresemwszystkie formy wykonywania zadań publicznych, nawet pozbawionych elementu władczego.
Powyższe obowiązki, nałożone na właściciela wód –Skarb Państwa, nie wynikały w ocenie Sądu, ze sferydominium(faktu własności), a zobowiązków związanych z ochroną przeciwpowodziową, obejmowały bowiemzadania publiczne. Nie miały bowiem na celu utrzymanie przedmiotu własności w należytym stanie z uwagi na obowiązki właściciela, tylko z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.
Podsumowując realia niniejszej sprawy: oceniając kwestię bezprawności w działaniach lub zaniechaniach organów administracji rządowej -Skarbu Państwa, należy dokonać oceny realizacji wskazanych zadań z zakresu ochrony przeciwpowodziowej:(...)wW.orazWojewody(...).
Zgodnie z wydanym na podstawie delegacji ustawowej, zawartej wart. 92 ust. 7Prawa wodnegoStatutemRegionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.,(...), jako jednostka zapewniająca obsługę Dyrektora(...), jest państwową jednostką budżetową, utworzoną dla realizacji zadań z zakresugospodarowania wodami, podległą Prezesowi Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej. Zgodnie z § 2 Statutu(...)obszar działania tej państwowej jednostki organizacyjnej obejmuje m.in. region wodny ŚrodkowejW..
W świetleart. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwiewojewodajest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie, zaś zgodnie zart. 22 pkt 2)i 3), wojewoda odpowiada za wykonywanie polityki Rady Ministrów w województwie, a w szczególnościzapewnia współdziałanie wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej działających w województwie i kieruje ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniu życia, zdrowia lub mieniaoraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego, ochrony praw obywatelskich, a takżezapobiegania klęskom żywiołowymi innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczania i usuwania ich skutków, a ponadto, dokonujeoceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego województwa, opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy. Na terenie województwa(...), zadania Rady Ministrów (zadania publiczne), wykonuje Wojewoda(...), jakostatio fisciSkarbu Państwa.
Działania oraz zaniechania tych organów, w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, były realizowane w ramach wykonywania władzy publicznej. Podlegają więc ocenie z punktu widzeniaart. 417 § 1 k.c.
b)Organom jednostek samorządu terytorialnego:
-marszałkowi województwajako organowi reprezentującemu samorząd województwa,
-starościejako organowi reprezentującemupowiat,
- wójtowi, burmistrzowi i prezydentowi miasta jako organom reprezentującym gminę lub miasto.
Marszałek województwajest organem wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej. Ma kompetencje m.in. do:
- wykonywania praw właścicielskich w imieniu Skarbu Państwa w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód nieprzyznanym innym organom (art. 11 ust. 1 pkt. 4);
- rozstrzygania w sprawiewspółfinansowania wykonywania urządzeń melioracji wodnych podstawowychz publicznych środków wspólnotowych, w drodze decyzji, w uzgodnieniu z wojewodą (art. 72 ust. 3);
- rozstrzygania w drodze decyzji w sprawiewykonywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, w uzgodnieniu z wojewodą; programowanie,planowanie, nadzorowanie wykonaniaurządzeń melioracji wodnych szczegółowych,urządzeń melioracji wodnych podstawowychorazutrzymywanie urządzeń melioracji wodnych podstawowych(art. 74b ust. 1, art. 75 ust. 1);
- wydawania decyzji w sprawiezwolnienia od niektórych zakazów w zakresie zapewnienia szczelności wałów przeciwpowodziowych, w uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska(art. 85 ust. 3 i art. 85a);
- wydawania pozwoleń wodnoprawnych na podstawie art. 140 ust. 2.
Starostaposiada kompetencje m.in. do:
- nakazania, w drodze decyzji,usunięcia drzew i krzaków z wałów przeciwpowodziowych oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej, w uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska; w przypadku złamania zakazu ich sadzenia(art. 85 ust. 4 i art. 85a);
- wydawania pozwoleń wodnoprawnych (art. 140 ust. 1);
Wójt, burmistrz, prezydent miasta m.in.:
- nakazanie w drodze decyzji właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (art. 29 ust. 3).
Należy jednak podkreślić, jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 kwietnia 2017 r., II CSK 401/16, żeobowiązek utrzymania urządzeń melioracji wodnej podstawowych, będących – zgodnie zart. 72 ust. 1Prawa wodnego– własnością Skarbu Państwa, nałożono na podstawieart. 75 ust. 1Prawa wodnegonamarszałka województwa, jakozadanie z zakresu administracji rządowej(przepis ten stanowi źródło tego obowiązku). Pojęcie to używane jest w systemie prawa nie w kontekście wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa (dominium), lecz w celuokreślenia zadań, które należą do administracji rządowej, jednak przepisem ustawy zlecono je jednostce samorządu terytorialnego. Chodzi o zadania zlecone, któreart. 166 ust. 2 Konstytucjiodróżnia od wskazanych wart. 166 ust. 1 Konstytucjiwłasnych zadań. Zgodnie zart. 166 ust. 2 Konstytucjipodmiotem, któremu mogą być zlecone zadania z zakresu administracji rządowej, jest jednostka samorządu terytorialnego, niezależnie od tego, czy w przepisie, który zleca zadanie z zakresu administracji rządowej, wskazany jest zarząd województwa czy marszałek województwa,chodzi o zlecenie tego zadania województwu. Zarząd województwa (organ) i marszałek województwa (jego przewodniczący) nie wykonują zadań z zakresu administracji rządowej bez struktury organizacyjnej województwa (jego jednostek organizacyjnych). Przy zleceniu przez ustawę jednostkom samorządu terytorialnego zadań z zakresu administracji rządowej nie jest wymagane, żeby dany przepis wymieniał nazwę tych jednostek. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, żewystarczające jest wskazanie organu jednostki samorządu terytorialnego, a w wypadku organów kolegialnych – przewodniczącegotego organu. W rezultaciewojewództwoponosiodpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niewykonanie obowiązku utrzymywania urządzeń melioracji wodnych podstawowych. Obowiązek ten wykonuje onow imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Wynikający zart. 75 ust. 1Prawa wodnegoobowiązek utrzymywania urządzeń melioracji wodnych podstawowych, jestobowiązkiem odrębnym od wynikających z ar. 21, 22, 26 lub 64Prawa wodnegoobowiązków właściciela wód lub urządzeń wodnych. Obowiązek tenzostał nałożony na województwo, które nie jest właścicielem urządzeń (art. 72 ust. 1Prawa wodnego); jest to obowiązek, którego realizacja stanowi wykonywanie zadań z zakresu administracji rządowej, a nie wykonywanie uprawnień właścicielskich. Wart. 75 ust. 1 i 2Prawa wodnegochodzi więc o wykonywanie uprawnień władczych (imperium),a nie właścicielskich (dominium).Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku, o którym mowa wart. 75 ust. 1, jest więcodpowiedzialnością za działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.Nie chodzi tu więc o odpowiedzialność właściciela wody lub urządzenia wodnego, o której mowa wart. 16 ust. 3Prawa wodnego. Ponadto, skoro obowiązek w postaci utrzymywania urządzeń melioracji wodnych podstawowych został nałożony na województwo w drodze ustawy, tona podstawieart. 417 § 1 k.c.województwoponosisamodzielnie odpowiedzialność za szkodę wynikłą z jego niewykonania lub nienależytego wykonania.
Ustalając, czy powyższe wnioski można odnieść także do działaństarosty, należy wskazać, że wPrawie wodnymwskazano, że starosta realizujezadania z zakresu administracji rządowejw sytuacji określonej w:
- art. 15 ust. 2 pkt. 3Linię brzegu ustala, w drodze decyzji, na wniosek mającego interes prawny lub faktyczny: właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej, dla pozostałych wód tj. innych niż wody graniczne oraz śródlądowe drogi wodne;
- art. 140 ust. 1 Organem właściwym do wydaniapozwoleń wodnoprawnych, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, jest starosta, wykonujący to zadanie jako zadanie z zakresu administracji rządowej. Wskazane wyłączenie przekazywało uprawnienie do wydawania pozwoleń wodnoprawnychmarszałkowi województwam.in. w sprawie: wykonania urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią; na przerzuty wody i wykonanie niezbędnych do tego urządzeń wodnych; wydobywanie z wód powierzchniowych kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów.
Tym samym zadania zart. 15 ust. 2 pkt. 3 i art. 140 ust. 1Prawa wodnegozostały zleconePowiatowi, który odpowiada za szkody wyrządzone przy ich realizacji, na mocyart. 417 § 1 k.c.Te zadania, w ocenie Sądu, pozostają jednakbez wpływu na ochronę przeciwpowodziową.
Brak natomiast bezpośredniego odesłania do zadań z zakresu administracji rządowej wart. 85 ust. 3, który dotyczy wydawania przezstarostędecyzji ousunięciu drzew lub krzewówz wałów przeciwpowodziowych oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej; dla zapewnieniaszczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych. Starosta poprzez te decyzje miał możliwośćwładczej ingerencjiw to, jaki jest stan techniczny wału oraz zawala (3 m od strony odpowietrznej). Tym samym wykonywał władzę publiczną, w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.(realizacja zadań publicznych z zakresu ochrony przeciwpowodziowej we władczej formie).
Należy podkreślić, że taka wykładnia jest zgodna z interpretacjąart. 75 i art. 85Prawa wodnego. Mianowicie wart. 85 ust. 3Prawa wodnegorównież nie wskazano, że zadaniamarszałka województwa,w zakresie wydania decyzji o zwolnieniu od zakazów wymienionych wust. 1, amających wpływ na zapewnienie szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych - to zadania z zakresu administracji rządowe. Jednakże zapewnienie szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych to element utrzymywania urządzeń melioracji wodnych podstawowych (art. 75 ust. 1 i 2), a te realizuje marszałek województwa (województwo) jako zadania z zakresu administracji rządowej. Brak więc takiego odesłania, w odniesieniu do starosty, nie stanowi przeszkody do uznania, że takżestarostauprawnienia zart. 85 ust. 4realizuje jako zadania z zakresu administracji rządowej. Dlatego stanowią onezadania własnePowiatu. Chodzi bowiemo decyzje dotyczące realizacji tego samego celu, tj. dla zapewnienia szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych.
Należy też podkreślić, że w orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że to uprawnienie starosty dotyczy jedynie przypadku, gdy ma miejsce
    sadzeniedrzew i krzewów w obszarze wałów przeciwpowodziowych, zagrażające szczelności i stabilności wałów. Uprawnienie starosty do wydania decyzji nakazującej usunięcie drzew i krzewów
    zmierza do powstania stanu zgodnego z prawem(tak J.Szachułowicz, Komentarz do
    Prawa wodnego, Warszawa 2006, str. 217-218), więc do instrument o charakterze restytucyjnym,
    umożliwiający reakcję na stan naruszający zakaz zart. 85 ust. 1 pkt. 2
    Prawa wodnego. Podkreśla się też, że przepis nie określa, czy starosta działa na wniosek, czy z urzędu. Tym niemniej skoro w wyniku tego postępowania nakłada się na stronę obowiązek, to należy uznać, że mamy do czynienia z oficjalnością postępowania. Należy bowiem przyjąć, że jeżeli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenia lub cofnięcia uprawnień, to wszczęcie postępowania następuje
    z urzędu(B.Adamiak i J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2008, str. 353) (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 04.04.208 r., SKO 4131/4/08). Analogicznie należy przyjąć, że także decyzja
    Marszałka Województwa, wydawana na podstawieart. 85 ust. 3 i art. 85a Prawa wodnego, może być podjęta z
    urzędu. Takiej wykładni nie sprzeciwia się treść
art. 61 § 1 k.p.a.zgodnie z którym postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy: oceniając kwestię bezprawności w działaniach lub zaniechaniachorganów samorządu terytorialnego, należy dokonać oceny realizacji wskazanych zadań z zakresu ochrony przeciwpowodziowej:
-Województwa(...)– działającego poprzezzarządcę wałówWojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.;
-PowiatuP..
Osobowość prawnawojewództwa, jako jednostki samorządu terytorialnego wynika zart. 6 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.o samorządzie województwa. Zgodnie z art. 2 ust. 2 do zakresu działaniasamorządu województwanależy wykonywaniezadań publicznych o charakterze wojewódzkim, niezastrzeżonych ustawami na rzecz organów administracji rządowej. Stosownie doart. 6 ust. 1 pkt. 1) samorząd województwa wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 14 ust. 1 pkt. 9)). Na trenie województwa(...)zadania te wykonywane były przy pomocyWojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.. Zgodnie ze Statutem(...)wW., nadanym tej jednostce uchwałą nr 116/06 Sejmiku Województwa(...)z dnia 3 lipca 2006 r.,(...)realizuje zadania Samorządu Województwa(...)oraz Marszałka Województwa(...), wynikające m.in.Prawa wodnego, w szczególności w zakresie:
- programowania i planowania zamierzeń w zakresie gospodarowania wodą w rolnictwie, melioracji orazochronie przeciwpowodzioweji małej retencji;
-nadzorowanie wykonywaniaurządzeń melioracji wodnych szczegółowych orazurządzeń melioracji wodnych podstawowych;
-utrzymywania i eksploatacji cieków wodnychiurządzeń melioracji wodnych podstawowych;
- współdziałania w prowadzeniu spraw związanych z ochroną przed powodziąw zakresieprofilaktyki i prowadzeniamagazynów przeciwpowodziowych.
Zgodnie zart. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.o samorządzie powiatowymPowiatP.posiada osobowość prawną i wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 12 i pkt. 16 powiat wykonuje określone ustawamizadania publiczne o charakterze ponadgminnymm.in. w zakresie gospodarki wodnej oraz w zakresie ochrony przeciowpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, zapobiegania nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska. Ponadto,starosta ma obowiązek opracowania planu operacyjnego ochrony przed powodzią, do jego obowiązków należy również ogłoszenie i odwołanie stanu pogotowia i alarmu przeciwpowodziowego.
Działania oraz zaniechania tych organów, w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, były realizowane w ramach wykonywania władzy publicznej. Podlegają więc ocenie z punktu widzeniaart. 417 § 1 k.c.
Tym samym, w ocenie Sądu, opisanysystem ochrony przed powodzią, obowiązujący do maja 2010 r., zakładał:współdziałanieorganówadministracji rządowej i samorządowejróżnych szczebli; w ramachplanów przeciwpowodziowych(o zasięgu krajowymi i regionalnym); poprzezczynne, aktywne działania.
Współdziałanie obejmowało: konieczność dokonywania wzajemnych uzgodnień; kontrolę merytoryczną w ramach środków zaskarżenia od podejmowanych decyzji; uzgadnianie i koordynowanie działań związanych z szeroko rozumianą ochroną przeciwpowodziową (np. w sprawie zrzutu wody ze zbiornika; przeprowadzanych inwestycji). Dodatkowa trudność w realizacji nałożonych obowiązków wynikała z powierzenia różnym organom „nakładających się” kompetencji, w tym: staroście i marszałkowi województwa np. marszałek województwa posiadał uprawnienie do zwalniania od zakazu sadzenia drzew lub krzewów na wałach oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej; gdy jednocześnie starosta mógł nakazać ich usunięcie (w przypadku bezprawnego ich sadzenia). Oba te organy swoje decyzje musiały uzgadniać z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (art. 85 i 85 a).
Także w piśmiennictwie podkreśla się konieczność współpracy podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo przeciwpowodziowe. Wskazuje się, że zakres przedmiotowy uprawnień przysługujących dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej jest dużo szerszy niż zakres uprawnień przysługujących staroście na podstawieart. 85 ust. 4

    Prawa wodnego. Ten ostatni bowiem nie może wydawać decyzji w odniesieniu do strefy przepływów wezbrań powodziowych. Dlatego też należy przyjąć, że organy te powinny współpracować ze sobą, a nie konkurować w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego (Gruszecki Krzysztof FK.2010.7-8.118, glosa do wyroku WSA z dnia 18 grudnia 2008 r., II SA/Lu 448/08 Teza nr 2; 118691/2).
Konieczność wielopłaszczyznowego współdziałania miały ułatwiać jednoliteplany przeciwpowodziowe. Nie zostały jednak opracowane, co zostanie omówione niżej.
Konkurencja uprawnień, koniecznośćdokonywania uzgodnień, bez opracowanych planów przeciwpowodziowych,powodowałautrudnienia we współpracy oraz brak jednolitych i szybkich działań w zakresie ochrony przeciwpowodziowej. W konsekwencji prowadziło to, o czym dowodzą ustalone w sprawie fakty, dozaniechania wykonywania obowiązkównałożonych na pozwanych przezart. 5 Konstytucjii wskazane przepisyPrawa wodnego; co byłobezprawnym zaniechaniem, w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.
Zgodnie zart. 71 ust. 1Prawa wodnegodourządzeń melioracji wodnych podstawowychzalicza się m.in. budowle piętrzące, zbiorniki wodne,budowleregulacyjne orazprzeciwpowodziowe. Na mocyart. 9 ust. 1 pkt. 19 a)Prawa wodnegopod pojęciemurządzeń wodnychrozumie się urządzenia służącekształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególnościbudowle: piętrzące, upustowe,przeciwpowodziowei regulacyjne, a także poldery przeciwpowodziowe, kanały i rowy; b) zbiorniki. Zgodnie z art. 62 ust. 1 tej ustawybudownictwo wodne polega na wykonywaniu oraz utrzymywaniu urządzeń wodnych.
WPrawie wodnymprzyjęto, że przyprojektowaniu, wykonywaniu(w tym, zgodnie zart. 9 ust. 2 pkt. 2– odpowiednio do:odbudowy, rozbudowy, przebudowylubrozbiórkitych urządzeń z wyłączeniem robót związanych z utrzymaniem urządzeń wodnych w celu zachowania ich funkcji) orazutrzymywaniu urządzeń wodnychnależy kierować sięzasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zachowaniem dobrego stanu wód i charakterystycznych dla nich biocenoz, potrzebą zachowania istniejącej rzeźby terenu oraz biologicznych stosunków w środowisku wodnym i na terenach podmokłych (art. 63 ust. 1).Utrzymywanie urządzeń wodnychpolega na icheksploatacji, konserwacjiorazremontach w celu zachowania ich funkcji. Właściciel budowli piętrzącej (Skarb Państwa) jest obowiązany zapewnićprowadzenie badań i pomiarów umożliwiających ocenę stanu oraz bezpieczeństwa budowli, a w szczególności: stanów wód podziemnych, ich filtracji przez budowlę, przez podłoże oraz w otoczeniu budowli (art. 64 ust. 1 i 3 pkt. 1). W ramach realizacji tego obowiązku budowle piętrzące stanowiące własność Skarbu Państwa, zaliczone na podstawie przepisówustawy –Prawo budowlanedo I lub II klasy, poddaje sięokresowym badaniomwykonywanym przez ośrodek technicznej kontroli zapór Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (art. 64 ust. 4).
Budowa budowli przeciwpowodziowych wymaga pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzeń wodnych (art. 122 ust. 1 pkt. 3Prawa wodnego).Pozwolenia wodnoprawnego nie wymaga jedynie wykonanie pilnych prac zabezpieczających w okresie powodzi(art. 124 pkt. 4Prawa wodnego). Właściwym do wydania takich pozwoleń jestmarszałek województwa(czyli województwo; argumentacja j/w). Budowa urządzeń przeciwpowodziowych może znacząco oddziaływać na środowisko, dlatego ich budowa winna być poprzedzona uzyskaniemdecyzji o środowiskowych uwarunkowaniachzgody na realizację przedsięwzięcia.
Zgodnie zart. 90 ust. 1 pkt. 7Prawa wodnegow stosunku do mienia związanego z gospodarką wodną określonego tą ustawą Skarb Państwa jest reprezentowany przez Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej. Zadania Prezesa Krajowego Zarządu związane z utrzymywaniem wód lub urządzeń wodnych realizuje dyrektorRegionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, który zarazem pełni funkcjęinwestora w zakresie gospodarki wodnej w regionie wodnym.
Prawo wodnewart. 65 ust. 1 pkt. 3 c) f)w kwestiiutrzymania budowliprzeciwpowodziowychzabranianadmiernej filtracji wody,erozji gruntu powyżej oraz poniżej urządzeń wodnych, osuwania się gruntu przy urządzeniach wodnych, zmniejszenia stateczności lub wytrzymałości urządzeń wodnych.
PrzepisyPrawa wodnegoodnoszące się do utrzymania urządzeń wodnychnie uchybiają obowiązkom dotyczącym utrzymania obiektów budowlanych, wynikających zPrawa budowlanego. Na podstawieart. 7 ust. 2 pkt. 2Prawa budowlanegowarunki technicznejakim powinny odpowiadać budowle przeciwpowodziowe m.in.wały przeciwpowodzioweokreślały:
- rozporządzenie Ministra Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanie(Dz.U.1997 r. Nr 21, poz. 111);
-rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie(Dz.U. 2007 r., Nr 86, poz. 579);
Zgodnie z nimi budowle hydrotechniczne, w tym ich podłoże, powinny byćstatecznew każdych warunkach pracy, a w szczególności w przyjętych w projekcie budowlanym warunkach obciążeń, w całości i w elementach takich jak korpus, skarpy, umocnienia, uszczelnienia, warstwy ochronne, drenaże. Budowle piętrzące, takie jak zapory,wały przeciwpowodziowe, wykonuje się z gruntów naturalnych lub antropogenicznych, w których zawartość składników podlegających rozkładowi lub rozpuszczeniu w wodzienie zagraża trwałości i bezpieczeństwuzarówno w czasie budowy, jak i podczas użytkowania. Budowle hydrotechniczne powinny byćposadowione na podłożu naturalnym lub wzmocnionym, które pod wpływem obciążeń konstrukcją, wodą lub innymi czynnikaminie ulegną zmianom zagrażającym bezpieczeństwubudowli lubzakłócającym ich użytkowanie.
Budowle przeciwpowodziowe powinny byćusytuowane i projektowanetak, aby:
- zapewniały zgodność z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo wymogami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu;
- zapewniały optymalizację kryteriów gospodarczych, społecznych i ekologicznych;
- ograniczały skutki ewentualnej awarii lub katastrofy budowlanej;
- harmonizowały z istniejącym krajobrazem, przy uwzględnieniu regionalnych cech budownictwa oraz wymagań wynikających z przepisów o ochronie zabytków;
-uwzględniały warunki wynikającezbadań geologiczno-inżynierskich oraz geotechnicznych;
- zapewniały realizację warunków zawartych w pozwoleniu wodnoprawnym.
Brzegomzabudowanych rzek należy zapewnićstateczność, zabezpieczając je odpowiednio przed uszkodzeniem przez wodę i inne czynniki. Ukształtowaniezbiornika wodnegopowinno ograniczać możliwość powstawaniazatorów lodowych i śryżowych.Zamulanie zbiorników wodnych, powodujące utratę pojemności użytkowej i inne ujemne skutki, powinno być ograniczone odpowiednią zabudowę przeciwrumowiskową zlewni lub zastosowaniem rozwiązań technicznych ograniczających dopływ ciał stałych;w dokumentacji budowy należy przewidziećmożliwośćusuwania powstałych odkładówi ich wykorzystanie.
Budowle hydrotechniczne powinny być takzaprojektowane, aby zapewniały (§ 63):
- regulowanie przepływu wody zgodnie z wymaganiami użytkowania, ustalonymi w instrukcji użytkowania (§ 75eksploatacyjnymi, ustalonymi w dokumentacji budowy);
- bezpieczne przepuszczanie przepływów wezbraniowych z zachowaniem wzniesienia korony budowli hydrotechnicznych ponad poziomy wód występujące przy tych przepływach;
- bezpieczne przepuszczanie lodu (§ 75 oraz innych ciał pływających i wleczonych).
Nadto, wg. rozporządzenia z dnia20.12.1996 r.:
§ 43 Budowle hydrotechniczne nasypowe powinny byćsprawdzonew zakresie:
- stateczności skarp;
- gradientów ciśnień filtracyjnych i możliwości przebicia lub sufozji;
- wartości ciśnienia spływowego;
- chłonności, wydajności drenaży;
- wartości osiadań korpusu i podłoża budowli, w tym wartości naprężeń w korpusie i podłożu;
- niebezpieczeństwa wystąpienia przesunięcia, poślizgu po podłożu i w podłożu;
- niebezpieczeństwa wyparcia słabego gruntu spod nasypu.
§ 131 Budowle hydrotechniczne powinny mieć zapewnionąkontrolę stanu technicznego i ich otoczeniaprzez cały okres użytkowania.
§ 132 Budowle hydrotechniczne powinny być wyposażone wurządzenia kontrolno-pomiarowe, umożliwiające obserwacje i pomiary, w szczególności:
- napreżeń, przemieszczeń i odkształceń budowli, jej podłoża oraz przyległego terenu;
- poziomów i ciśnień wód podziemnych oraz procesów filtracji zachodzących w budowli, jej podłożu i przyczółkach;
- stanów jakości wód: górnej i dolnej oraz na głównych odpływach;
- zmiana dna i brzegów;
- zjawisk lodowych;
- zjawisk towarzyszących.
§ 133 ust. 1 Rodzaj, liczbę i rozmieszczenie urządzeń kontrolno-pomiarowych oraz dokładności pomiarów ustala się indywidualnie do każdej budowli hydrotechnicznej w zależności od jej klasy w taki sposób, abywyniki obserwacji pomiarów umożliwiały ocenę stanu technicznego bezpieczeństwabudowli hydrotechnicznej.
Natomiast zgodnie z rozporządzeniem z dnia20.04.2007 r.:
§ 32 Ziemne budowle piętrzącesprawdza sięw zakresie:
- stateczności skarp wraz z podłożem;
- gradientów ciśnień filtracyjnych i możliwości przebicia lub sufozji;
- chłonności, wydajności drenaży;
- wartości osiadań korpusu i odkształceń podłoża budowli hydrotechnicznej;
- niebezpieczeństwa wystąpienia poślizgu po podłożu i w podłożu;
- niebezpieczeństwa wyparcia słabego gruntu spod budowli hydrotechnicznej.
§ 33 W przypadku występowania w podłożu i korpusie budowli piętrzącej gruntów piaszczystych lub pylastych w stanie luźnym, należy sprawdzić możliwość upłynnienia tych gruntów w wyniku działających obciążeń.
§ 119 Budowle hydrotechniczne wyposaża się, w zależności od potrzeb, w urządzeniakontrolno-pomiaroweumożliwiające obserwacje i pomiary:
- przemieszczeń i odkształceń budowli hydrotechnicznej, jej podłoża oraz przyległego terenu;
- naprężeń w konstrukcji budowli hydrotechnicznej;
- poziomów i ciśnień wód podziemnych oraz procesów filtracji zachodzących w budowli hydrotechnicznej, jej podłożu i przyczółkach;
- stanów wody górnej i wody dolnej oraz stanu wód na głównych dopływach;
- zmian dna i brzegów;
- zjawisk lodowych;
- zjawisk meteorologicznych.
§ 122 Urządzenia kontrolno-pomiarowe rozmieszcza się w oparciu o znajomość zasad pracy elementów budowli hydrotechnicznych. Urządzenia kontrolno-pomiarowe umieszcza się w budowli hydrotechnicznej oraz w jej podłożu, z zagęszczeniem w strefach większego zagrożenia. Do strefwiększego zagrożeniazalicza się m.in.:starorzecza– w podłożu budowli hydrotechnicznych.
§ 133 Do budowli hydrotechnicznych, wobec którychprzed dniem wejścia w życie rozporządzenia została wydana decyzja o pozwoleniu na budowęlub został złożony wniosek o wydanie takiej decyzji,stosuje się przepisy dotychczasowe.
Prawo budowlanewart. 64określa, żeust. 1. właściciel lub zarządca jest obowiązany prowadzić dla każdego budynku oraz obiektu budowlanego niebędącego budynkiem, którego projekt jest objęty obowiązkiem sprawdzenia, o którym mowa wart. 20 ust. 2,książkę obiektu budowlanego, stanowiącą dokument przeznaczony dozapisów dotyczących przeprowadzanych badań i kontroli stanu technicznego, remontów i przebudowy, w okresie użytkowania obiektu budowlanego.
W ocenie Sądu ustawodawca wprost wskazał jakie informacje powinny być zawarte w książce obiektu budowlanego, precyzując, że mają być w niej ujęte zapisy dotyczące przeprowadzanych badań i kontroli stanu technicznego, remontów i przebudowy. Pozwaninie przedstawili dokumentów dotyczących przeprowadzanych badań oraz kontroli stanu technicznego(poza kontrolą wizualną). Należ więc stwierdzić, że do powodzi nie były one wykonywane.
Jak wskazano wyżej Konstytucyjna i ustawowazasada zrównoważonego rozwojuzakłada konieczność uwzględniania przy ochronie przeciwpowodziowej ograniczeń wynikających z potrzebyochrony środowiska.
Od 2004 r. należało uwzględniać rozwiązania przyjęte wustawieo ochronie przyrodyz dnia 16 kwietnia 2004 r.W odniesieniu do obszarówNatura 2000w art. 34 ust. 1 tej ustawy wskazano, że jeżeli przemawiają za tymkonieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobecbraku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, możezezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000lub obszary znajdujące się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1,zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczejniezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Przy czym, zgodnie z ust. 2 w przypadku gdy znaczące negatywne oddziaływanie dotyczysiedlisk i gatunków priorytetowych, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może zostać udzielonewyłącznie w celu: ochrony zdrowia i życia ludzi (pkt. 1), zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego (pkt. 2), uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego (pkt. 3), wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniuopinii Komisji Europejskiej(pkt. 4).
Tym samym, w ocenie Sądu,żadna z form ochrony przyrody nie wyklucza możliwości ingerencji w stan przyrody na ternie międzywalanp. poprzezwycinkę drzew i krzewów, bagrowanie, likwidację wysp, regulację nurtu rzeki,jeżeli działanie te są związane z zapewnieniem bezpieczeństwa powszechnego, ochroną zdrowia i życia ludzi, a te cele są immanentnie związane zochroną przeciwpowodziową.
Także, w przypadkurezerwatów przyrody, zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt. 3) ustawyo ochronie przyrody, ustanowione w związku z ochroną przyrodniczązakazy określonych prac i innych działań w rezerwatach, wymienione w art. 15 ust. 1nie dotyczą działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym. Na ich podjęcie nie jest wymagane uzyskanie zgody. Potwierdza to § 8 ust. 2 pkt. 3)zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 2 listopada 1994 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody– ograniczenia i zakazy związane z ustanowieniem rezerwatów przyrody (dotyczące np. pozyskiwania, niszczenia drzew, zmiany stosunków wodnych)nie dotyczą utrzymywania koryta rzeki, międzywala oraz konserwacji wałów i remontów urządzeń wodnych.
Wykładnię taką potwierdza orzecznictwo unijne. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie C-57/89 Wspólnota przeciwko Niemcom, Trybunał uznał, żemożliwa jest redukcja obszarów specjalnej ochrony, jeśli odpowiada to interesowi ogółu, który jest nadrzędny w stosunku do interesów wynikających z założeń ekologicznych.Niebezpieczeństwo powodzi oraz ochrona brzegu są wystarczająco ważnym powodem usprawiedliwiającym budowę tam i wzmocnienie struktury brzegowej.
Nadto, przepisart. 33 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.o ochronie przyrody(t.j. Dz.U. z 2009 r, Nr 151, poz. 1220 ze zm.), mówiąc o negatywnym oddziaływaniu na cele ochrony Natura 2000, nie mówi o jakimkolwiek oddziaływaniu lecz jedynie oznaczących negatywnych oddziaływaniach na środowisko. Oznacza to, żenie wszystkie negatywne oddziaływania będą uniemożliwiały realizacje przedsięwzięcia, ale tylko te, których skala oddziaływania będzie uznana za znaczącą(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.03.2011 r., II OSK 2561/10).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy:

I
Ocena działań pozwanego PowiatuP.w zakresie ochrony przeciwopowdziowej.

W ocenie Sądu, analizując obowiązki z zakresu ochrony przeciwpowodziowej nałożone na organy administracji rządowej i samorządowej, poprzez pryzmat
    realnego wpływutych organów na zapewnienie bezpieczeństwa DolinyI.-D., należy stwierdzić, że
    PowiatP.

    nie miał realnych możliwości wpływania na istniejący poziom tej ochrony, jej kształtowania. Staroście
Prawo wodneprzyznało wart. 85uprawnienie do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w celu wydania
    decyzji o usunięciu drzew i krzewów z wałówprzeciwpowodziowych (po uzgodnieniu z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska), ale jedynie w sytuacji
    złamania zakazu ich sadzeniana wałach oraz w odległości mniejszej niż 3m od stopy wału po stronie odpowietrznej oraz tylko w przypadku zagrożenia szczelności i stabilności wałów. Poza jego kompetencjami pozostawały nasadzenia w międzywalu oraz samosiejki drzew i krzewów. W sprawie
    nie stwierdzono, aby w rejonie DolinyI.–D.dokonano nasadzeń na wałach zagrażających szczelności i stabilności wałów. Występujące lokalnie krzewy były samosiejkami, których usuwania starosta nie mógł polecić w drodze decyzji. Wałów nie porastały drzewa. Tym samym Staroście (PowiatowiP.) nie można postawić zarzutu braku inicjatywy w tym zakresie. Starosta
    nie miał też żadnych możliwości władczej ingerencji w to, jaki jest stan roślinności w międzywalu. Drugą z kompetencji starosty było prawo do
    ustalenia linii brzegu, ale tylko na wniosek mającego w tym interes prawny lub faktyczny. Realizacja tego uprawnienia pozostaje bez wpływu na ochronę przeciwpowodziową. Starosta nie miał bowiem żadnych możliwości do kształtowania linii brzegu rzeki np. w celu oddalenia nurtu rzeki od wałów. Natomiast wykonanie obowiązku w postaci
    opracowania planu operacyjnego przed powodzią, na poziomie powiatu, miało służyć, w ocenie Sądu
    ,do przygotowania planu działań w sytuacji bezpośrednio występującego zagrożenia powodziowego, celem podjęcia działań doraźnych, a nie zmierzających do długofalowej ochrony. Tym samym należy stwierdzić, że
    PowiatowiP.nie przyznano żadnych władczych kompetencji, które mogłyby w sposób realny wpłynąć na ochronę przeciwpowodziową. Z tych przyczyn
    powództwo skierowane przeciwko PowiatowiP.Sąd oddalił.

II
Ocena działań pozwanychSkarbu Państwa – Wojewody(...), Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.w zakresie ochrony przeciwpowodziowej.

Nie ulega wątpliwości Sądu, że do katastrofalnej powodzi w DolinieI.-D.z maja-czerwca 2010 r. nie doszło na skutek „siły wyższej”.Powódź nie była wynikiem jedynie działań siły natury, tj. dużych opadów w górze rzeki, tworzących falę powodziową. Sąd podziela ustalenia biegłych zInstytutu (...)wF., z których wynika, że wysokość fali powodziowej nie przekroczyła wysokości wałów powodziowych w rejonieŚ.. Nie doszło do przelania wody przez wał. Dlatego, przy prawidłowym stanie: wałów, międzywala i koryta rzeki, fala powodziowa powinna być bezpiecznie przeprowadzona w dół rzeki. Nie doszło do tego na skutekbezprawnych zaniechańpozwanych:Skarbu Państwa – Wojewody(...), Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i(...)wW.. Był todelikt złożony.
Obecnie, z uwagi na zniszczenie wału przeciwpowodziowego wŚ.w dniu 23 maja 2010 r.nie jest możliwe ustalenie, co byłobezpośrednią przyczynąjego przerwania. Żaden z możliwych do przeprowadzenia dowodów nie pozwoli na dokonanie takich ustaleń. Tym niemniejznany jest mechanizm powstania wyrwy. W sposób niebudzący wątpliwości określili go biegli zInstytutu (...)wF.wskazując, że zniszczenie wału spowodowałoprzedostanie się wody zW.do pustej przestrzeni w korpusie wału (uprzywilejowana droga filtracji), co wywołało jego gwałtowne rozmycie.
W ocenie Sądu, należy jednak stwierdzić, że pozwani Skarb Państwa – Wojewoda(...), Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwo(...)– Wojewódzki Zarząd Melioracji i(...)wW., swoimizaniechaniamiw wielu aspektach ochrony przeciwpowodziowej,w sposób pośredni, doprowadzili do sytuacji, której wynikiem było przerwanie wałuw dniu 23 maja 2010 r. wŚ.. Mianowicie ich zaniechania w zakresie ochrony przeciwpowodziowej stworzyły stan, w którym możliwe było powstanie w wale przeciwpowodziowym pustej przestrzeni, do której wpłynęła woda z rzeki, niszcząc wał, co skutkowało zalaniem DolinyI.-D..
Oczywistym stwierdzeniem jest, że wałnależycie utrzymywanyorazmający prawidłową budowęnie powinien mieć pustych przestrzeni wewnątrz korpusu, gdyż zagrażają one bezpieczeństwu wału. Poniższe rozważania wykażą, jak do takiej sytuacji doprowadzili wskazani pozwani, swoimi zaniechaniami.
Sąd będzie odnosił się do odpowiedzialności pozwanych wg. zasad reprezentacji i kompetencji obowiązujących w maju i czerwcu 2010 r. (Skarb Państwa – Wojewoda(...), Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwo(...)– Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.), dla uproszczenia posługując się określeniem„wskazani pozwani”. Rozpatrując ich zaniechaniałączniewobec Konstytucyjnego i ustawowego obowiązku ich współdziałania w zakresie ochrony przeciwpowodziowej.
Na wstępie należy podkreślić, że w niniejszej sprawiezaniedbania „wskazanych pozwanych” wiązały się z ochroną przeciwpowodziowąw obszarze cofkowym stopnia wodnego weW.. Tym samym dotyczą teżzaniedbań w zakresie eksploatacji tego stopnia wodnego. Specyfiką bowiem przedmiotowego odcinkaW., wielokrotnie podkreślaną przez biegłych zInstytutu (...)wF.oraz niekwestionowaną przez strony, jest występowanie zjawiska ściśle związanego z istnieniem stopnia wodnego weW., tj.zjawiska cofki- spiętrzenia wody; w przeciwieństwie do typowego koryta rzeki, w którym występują jednocześnie dwa zjawiska: pogłębiania koryta głównego i podnoszenia się terenów zalewowych. Zjawisko cofki nie wystąpiłoby więc, gdyby poniżej DolinyI.-D.nie wybudowano na rzeceW.zapory wodnej weW.. Dlatego,podstawa faktyczna rozstrzygnięcia jest związana, w ocenie Sądu, nie tylko z oceną ochrony przeciwpowodziowej na wysokościŚ., ale także z oceną eksploatacji tamy weW.- w kontekście tworzonego przez tą tamę zjawiska cofki, które wpływało na sytuację w rejonieŚ..
Budowastopnia wodnego weW.miała miejsce na początku lat 70-tych XX w. Zakładała dalsze kaskady naW., które jednak nie zostały wykonane. Tym niemniej „wskazani pozwani” nie uwzględnili tego faktu w opracowywanych przez siebie i realizowanychplanach ochrony przeciwpowodziowej. Koniecznośćdostosowania planówprzeciwpowodziowych do zmienionych warunków przepływu wody oraz do nowych zagrożeń wystąpiła wyraźnie po zimowej powodzi z 1982 r. wP..Nie opracowano jednak takich planów. W kolejnych latach wpływ cofki był coraz bardziej widoczny na odcinku odW.do okolic wodowskazu wK.(zwolnienie biegu nurtu rzeki, nadmierne osadzanie się namułów i rumowiska wleczonego przez rzekę, wypłycanie się dna, powstawianie groźnych zatorów lodowych, śryżowych). Doszły do tegozmiany klimatyczneskutkujące obfitymi opadami, które przeobrażały się w długie fale powodziowe, co przedłużało czas w ciągu, którego wały narażone były na namakanie i rozmycie. W kolejnych latach wysokie stany wód przechodziły w rejonieŚ.na coraz wyższej wysokości oraz w dłuższym czasie. W sposób niepokojący poziom wody zbliżał się do korony wałów, które w 2010 r., na kilku odcinkach, były już za niskie.
„Wskazani pozwani” posiadali wiedzę o zjawisku cofki i jego wpływie na poziom wody podczas dużych wezbrań. Pomimo tego, nie podejmowali żadnych działań w celu przeciwdziałania jego skutkom lub ograniczenia jego zasięgu.
„Wskazani pozwani” skoncentrowali się jedynie na podejmowaniudziałań doraźnych, zmierzających do eliminacji bieżącego, realnie już występującego zagrożenia powodziowego w przypadku np. napływu wielkiej wody, czy powstania zatoru lodowego (akcje lodołamania) lub do bieżących napraw po wystąpieniu zagrożenia. Nie przeprowadzali: systematycznego bagrowania, regulacji koryta, opracowania i wdrożenia skutecznych procedur szybkiego przeprowadzania wielkiej wody, likwidacji miejsc zatorogennych. Tym samym nie przygotowali wałów przeciwpowodziowych do nowych warunków, wynikających ze zmian klimatycznych i nowego podejścia do ochrony przyrody (brak siatek zabezpieczających przed zwierzętami, brak przesłon przeciwfiltracyjnych w wałach).
Jedyną nowością, w kontekście ochrony przeciwpowodziowej, było zastosowanie w maju 2010 r., podczas napływu wód wezbraniowych, w ramacheksperymentu, nowego podejścia do przeprowadzenia wielkiej wody przez odcinek odW.doW.. Działania te wykonano bez uprzednich badań i planów. Wprawdzie zapobiegło to nałożeniu się na odcinku(...)dwóch fal wielkiej wody – z rzekiN.i z rzekiW., ale były to działania mające na celuochronę tamy weW.i terenów położonych niżej, tam bowiem oczekiwano skutków podjętych zabiegów. W rejonie(...)nie przygotowano wałów i międzywala na przyjęcie, w dłuższym okresie dwóch, wysokich fal powodziowych. Pomimo uzyskania spłaszczenia fali powodziowej i tak sięgnęła ona rekordowo wysokiego poziomu w międzywalu w rejonieŚ.. Działania te wpisywały się jednak w dotychczasowy sposób postępowania „wskazanych pozwanych”. Mianowicie, doreagowania dopiero wtedy, gdy już występuje realne zagrożenie bezpieczeństwa – bez wcześniejszych badań i planów.
Plany ochrony przeciwpowodziowej, które miały powstać do 2007 r., zgodnie ze „

    Strategią Gospodarki Wodnej” z 2005 r., nie zostały przygotowane. Jako taki nie może być bowiem traktowany „

    Plan Reagowania Kryzysowego Województwa
(...)” z 2008 r., gdyż jego głównym zadaniem było wskazanie organów właściwych w sprawach zarządzania kryzysowego oraz ich zadań i zasad działania w sytuacjach kryzysowych. Dotyczył więc działań, jakie mają być podjęte, w już występującej sytuacji zagrożenia powodziowego, a nie kompleksowych planów ochrony przed powodzią. Natomiast opracowany w styczniu 2010 r. „

        Plan Operacyjny Ochrony Przed Powodzią Województwa(...)” był spóźniony i nie mógł doprowadzić w krótkim czasie do zniwelowania wieloletnich zaniechań pozwanych. Nie opracowano też przewidzianego w nim planu operacyjnego ochrony przed powodzią. Nie mogło to też nastąpić skutecznie wobec braku badań geotechnicznych oraz badań przepustowości międzywala.
Pozostałe działania „wskazanych pozwanych”, oceniane od czasu powodzi zimowej z 1982r., były jedyniepracami o zasięgu lokalnym, determinowane bieżącymi, bezpośrednimi zagrożeniami.Nie uwzględniały szybko zachodzących niekorzystnych zmian w międzywalu i korycie rzeki oraz zmian klimatycznych.

    Brakbyło także konsekwentnej
    realizacji tych planów ochrony przeciwpowodziowej, które zostały już opracowanew oparciu o dawne koncepcje tej ochrony, przewidującej filtrację wody przez wał. Mianowicie, „wskazani pozwani”
    nie realizowali założeń przyjętych po modernizacji wałów, która została wymuszona powodzią zimową z 1982 r., mającą miejsce wP.(położonym nieco poniżej przedmiotowego wału wŚ.). Wbrew założeniom „
    Przedsięwzięcia inwestycyjnego NizinaI.-D.odc. V zadanie – projekt techniczny obwałowania rz.W.
” mającym zapewnić bezpieczeństwo wałów, w kolejnych latach, nie przeprowadzali
    systematycznego bagrowania(pogłębiania) koryta, czyli usuwania namułu i naniesionego rumowiska skalnego. Pomimo tego, że w tym projekcie wprost zapisano, że „
    W razie jednak zaniechania robót pogłębiarskich lub prowadzenia ich w mniejszym zakresie niż ustalono wiosną 1982 r., obecne poziomy wód miarodajnych za kilkanaście lat mogą okazać się za niskie”. Prace bagrownicze, w ocenie Sądu,
    były realnie możliwe do wykonania, w ramach wieloletnich, systematycznych działań. Dlatego nic nie usprawiedliwia zaniechania tych prac, nieliczenia się ze skutkami i zagrożeniami, które narastały z biegiem lat. Nie stanowi usprawiedliwienia dla bezczynności „wskazanych pozwanych”
    brak środków finansowychna ten cel. Wbrew ich twierdzeniom pozyskanie odpowiednich funduszy było możliwe, skoro uzyskano je po powodzi z 2010 r. Pozwani nie przedstawili żadnych dowodów świadczących o tym, że przed 2010 r. podejmowali realne kroki w celu pozyskania środków finansowych np. na prace bagrownicze, czy też na bieżącą konserwację wałów.
    Nienależyte utrzymanie stanu technicznego koryta rzekipoprzez brak bagrowania, a w konsekwencji
    zaniechania dotyczące regulowania stanu wód lub przepływóww rzece stanowi o naruszeniu obowiązków pozwanego
    Skarbu Państwa– (...)wW.
, wynikających zart. 26 pkt. 1, 2 i art. 80 pkt. 2
    Prawa wodnego. Nie zostały bowiem właściwie przeprowadzane
    zabiegi konserwacyjnew celu: utrzymania w dotychczasowym (zakładanym po modernizacji z 1982 r.) stanie warunków przepływu, a w szczególności przepustowości i poziomu wód w korycie głównym rzeki, stabilności koryta oraz usuwania skutków akumulacji rumowiska. PozwaniSP – (...)wW., Województwo(...)– (...)wW.mieli pełną świadomość tego, że brak prac bagrowniczych powoduje stałe podnoszenie się koryta rzeki i poziomu wysokich wód. Ich przedstawiciele informowali to tych zjawiskach członków Zespołów Zarządzania Kryzysowego oraz Komisji(...)i Porządku Publicznego. Pomimo tego, jedynym działaniem, jakie podjęli przed powodzią z 2010 r., było podniesienie progu poziomu wody o 1 m, warunkującego ogłoszenie stanu alarmu przeciwpowodziowego, tak aby nie zachodziła potrzeba częstego ogłaszania alarmów. Nie miało to więc nic wspólnego z ochroną przeciwpowodziową. Świadczyło o
    rażących zaniechaniach pozwanych, bo wynikających z ignorowania istniejących zagrożeń.
Na skutek zwolnienia nurtu rzeki w rejonie cofki oraz zaniechania prac bagrowniczych powstawały kolejnewyspy, które porastały wysoką roślinnością i drzewami, były zasiedlane przez zwierzęta, w tym bobry. Brak prac bagrowniczych, wbrew twierdzeniom „wskazanych pozwanych”, miał istotny wpływ na to, jaki będzie poziom wody w korycie w trakcie przepływu wód powodziowych. Im bardziej wypłycało się koryto, tymwyższy był poziom wodyprzepływającej w międzywalu. Wraz z poziomem wody zwiększało się zagrożenie powodziowe, gdyż konstrukcja wałów zakłada zwężanie się ich przekroju w miarę wysokości. Tym samym występującemu ciśnieniu wody musiały się oprzeć coraz wyższe i cieńsze partie wałów. Pozwoliło to też zwierzętom, zwłaszcza bobrom na swobodny dostęp do wyższej, cieńszej partii wałów i możliwość ich niszczenia budowanymi norami. Pozwani znali te zagrożenia. Także po opadnięciu wezbrania z marca 2010 r., niższego od majowego o ok. 60 cm. Wówczas na wałach pozostały nory bobrowe. Do ich usunięcia przystąpiono jednak dopiero w przeddzień kolejnej powodzi, po ponagleniach licznymi monitami okolicznych mieszkańców. Były to jednakprowizoryczne naprawy. Nie doszło do odbioru technicznego. Tej opieszałości(...)wW.również nic nie usprawiedliwia. Zwłaszcza, że tego rodzaju uszkodzenie wału najprawdopodobniej stało się bezpośrednią przyczyną przerwania wału w dniu 23 maja 2010 r. „Wskazani pozwani”zaniechali wykonania obowiązkowego przeglądu technicznego po wezbraniu z marca 2010 r., choć jego wykonanie mogło zapobiec tragedii. Nie można bowiem wykluczyć, że uszkodzenie konstrukcji wału, które doprowadziło do jego przerwania w maju 2010 r., wystąpiło już podczas wezbrania z marca 2010 r.
Należy podkreślić, że choć w trakcie powodzi z maja 2010 r. woda nie przelała się przez wały, to jednak dosięgła do nich, opierając się o wały. W tym momenciejedynie wały chroniły DolinęI.-D.przed zalaniem wodami powodziowymi. W chwili, gdy wały przeciwpowodziowe stają się korytem wielkiej wody, istotne dla bezpieczeństwa jest to: jak długo wały mają spełniać tą rolę (przy wałach o starej konstrukcji, zakładającej filtrację przez wał) oraz jaki jest napór wody na poszczególne partie korpusu wału. Im wyżej sięga woda, tym ryzyko rozmycia wału wzrasta. Dlatego, niezwykle istotne dla zapewnienia bezpieczeństwa jestutrzymywanie założonego w projekcie budowy poziomu koryta rzeki, poprzez bagrowanie. Przy zachowaniu takich wyjściowych parametrów woda:później sięgnęłaby wałów, zaś jej poziom byłby niższy. Tym samym krótszy byłby czas namakania wałów, a napór wody na wały mniejszy. Zaniechanie przez „wskazanych pozwanych” prac mających na celu stworzenie takich warunków, w ocenie Sądu, doprowadziło do przerwania wału wŚ..
Przyjęta przez pozwanych, po 1997 r. „Koncepcja programowo przestrzenna regulacjiW.w km 594-601” (dalej „Koncepcja”), jedynie eskalowała zagrożenia wywołane efektem cofki. Mianowicie, zakładała jako „nową koncepcję ukształtowania koryta wielkich wód” –uformowanie i utrzymanie odpowiedniej zabudowy biologicznej, obejmującą: zakrzaczenia o wysokości do 2-3 m na tarasie zalewowym oraz pasy zadrzewień wzdłuż wałów przeciwpowodziowych, jako ochrona wałów (koncentrujących przepływ wielkich wód) oraz nasadzenia lasów i pasów zadrzewień w miejscach nadmiernego poszerzenia międzywala koncentrujących przepływ wielkich wód. W rzeczywistości założony rozmiar roślinności w międzywalu powodowałspowolnienie biegu nurtu wysokich wód oraz zatory lodowe, śryżowe. Jak podkreślili biegli zInstytutu (...)wF.roślinność przyspiesza namulanie terenów zalewowych, czyli podnoszenie się ich powierzchni, zmniejsza prędkość przepływu wody powodując duże opory przepływu i zajmuje część przekrojów poprzecznych, co łącznie prowadzi dowzrostu poziomu wodyw obszarze jej przepływu.
Przyjęta „Koncepcja” nie była też w pełni i konsekwentnie realizowana. Pozwany Skarb Państwa nie przeprowadził prac zakładanych „Koncepcją” mających na celu regulację nurtuW., po przegranym sporze sądowym dotyczącym budowy

    ostróg. Zaniechał też budowy kolejnych

    zapór dolinowych, na skutek sprzeciwu mieszkańców DolinyI.-D.. W ocenie Sądu, ten jednak element nie jest elementem ochrony przeciwpowodziowej. Celem zapór dolinowych nie jest bowiem zapobieżenie powstaniu powodzi, a ograniczenie jej skutków poprzez wydzielenie obszaru, który ma być zalany po nadejściu fali powodziowej. Oparcie się w(...)oraz w dalszych działaniach jedynie na

    dążeniach do ograniczenia skutków powodzi, w żaden sposób nie zmierzało do zapobieżenia samej powodzina skutek przerwania wałów. Taki zaś główny obowiązek spoczywał na „wskazanych pozwanych”.
W ocenie Sądu „wskazani pozwani”po 1997 r.opierali się na złożeniach „Koncepcji”, ale tylko w takim zakresie, w jakimpozwalała na brak aktywnych działań. Mianowicie, pozwolili naniekontrolowany rozwój flory, a tym samym i fauny w międzywalu, w tym na duży przybór populacji bobrów. Pozwani, hasłem obszarNatura 2000 i rezerwaty przyrody, posługiwali się dla usprawiedliwienia własnejbierności i zaniechańw zakresie ochrony przeciwpowodziowej.Niekontrolowany rozwój populacji bobrów– jak wskazali biegli zInstytutu (...)wF.- przyjął niemalżerozmiary ich hodowli. „Wskazani pozwani” mieli świadomość realnego zagrożenia ze strony populacji bobrów dla bezpieczeństwa wałów np. w informacji o realizacji zadań za 2006 r.(...)wW.podkreślał, że narasta problem zagrożenia bezpieczeństwa powodziowego spowodowanego szkodliwą działalnością bobrów. W opracowaniu z 2005 r. pn. „Analiza dotychczasowych rodzajów i rozmiaru szkód wyrządzanych przez bobry ((...)) oraz stosowanie metod rozwiązywania sytuacji konfliktowych” przygotowanym przez drA. C.na zamówienie Ministra Środowiska podkreślono konieczność prewencyjnej ochrony wałów przed działalnością bobrów oraz wskazano jej metody. Postulaty te nie zostały jednak wdrożone w rejonieD.I.–D.; nawet w zakresie konieczności utrzymania niskiej roślinności na wałach, zapobiegającej kolonizacji wałów przez bobry. Przeciwnie, po 2005 r. pozwani zmniejszyliliczbę koszeń wałów i rowówz dwóch dojednegorocznie. Nie były też przycinane krzewy oraz wycinane drzewa przy stopie wału. Jednocześnie całkowiciezaniechano nawożenia trawyna wale w miejscach o zbyt niskim jej poroście, co skutkowało dalszym ograniczeniem porostu oraz groźbą uszkodzeniem korpusu wału przez wody opadowe. Corocznie w protokołach przeglądów technicznych podnoszonokonieczność przeprowadzenia tych prac i zabiegów konserwacyjnych, w większości bezskutecznie. Dopiero po powodzi 2010 r. zaczęto stosować siatki ochronne na odwodnej stronie wałów wŚ.. Pozyskano środki nie tylko na te prace, ale też na nawozy.
Zaniedbania pozwanegoSkarbu Państwa– (...)wW.w postacibraku zapewnienia swobodnego spływu wód powodziowych oraz lodów i śryżuna skutek niewłaściwego stanu miedzywala (utrudnienia spowodowane nadmiernym porostem drzew i krzewów, powstawaniem wysp, wypłycanie koryta) stanowi naruszenieart. 26 pkt. 4Prawa wodnego.
W ocenie Sądu, zadania „wskazanych pozwanych”, w zakresieochrony przyrody, nie polegały na statycznym trzymaniu się dotychczasowych schematów postępowania, które mogły być wystarczające w latach 80-tych XXw oraz zasady nieingerencji w faunę i florę przyjętej w „Koncepcji” z 1997 r. „Wskazani pozwani” powinni aktywnie kształtować stan międzywala, bez usprawiedliwiania swojej bezczynności przewidywanymi trudnościami i sprzeciwem organizacji ekologicznych. Zostały bowiemnałożone na nich zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa powszechnego – w ramach ochrony przeciwpowodziowej, której nie wyłączają wymogi związane z ochroną przyrody. Do tego bowiem sprowadza się konstytucyjnazasada zrównoważonego rozwoju, powtórzona wPrawie wodnym.Zaniechania pozwanych związane z koniecznością przestrzegania zasady zrównoważonego rozwoju byłygłównym zaniechaniem„wskazanych pozwanych”. Dalsze zaniechania stanowiły jedynie konsekwencję jej niedochowania.
Także w kolejnych latach „wskazani pozwani” nie podjęli żadnych kompleksowych działań mających na celu ograniczenie nowych, realnie występujących zagrożeń.Nie opracowali aktualnych planów ochrony przeciwpowodziowej, dostosowanych do występujących zagrożeń. Dopiero po powodzi z 2010 r. zaczęto przygotowywać nowe, wielopłaszczyznowe plany i opracowania. Nadto, zaczęto je wprowadzać w życie np. poprzez budowanie przesłon przeciwfiltracyjnych w wałach, zakładanie siatek ochronnych na stronie odwodnej wałów, kilkuletnie prace bagrownicze, wycinanie drzew w międzywalu, stosowanie nawozów na porost traw na wale.
PrzepisyKonstytucji RPiPrawa wodnegonakładały na „wskazanych pozwanych” obowiązekaktywnych działań i współpracyw celu ochrony przeciwpowodziowej. Pozwani natomiastograniczyli się do doraźnych, lokalnych działań np. w sytuacji już występującego bezpośredniego zagrożenia powodzią. Brak aktualnych planów ochrony przeciwpowodziowej regionu wodnego byłonaruszeniemart. 79 ust. 1Prawa wodnego. Nadto, w stosunku do pozwanegoSkarbu Państwa – Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.było zaniechaniem obowiązków nałożonychart. 92 ust. 3 pkt. 5 i 6Prawa wodnegozwiązanych z obowiązkiem opracowania: studiów ochrony przeciwpowodziowej w rejonie wodnym oraz projektów planów ochrony przeciwpowodziowej regionu wodnego. W celu ich opracowania(...)nie wykonywał teżanaliz przepustowości międzywala, co powinno być – zgodnie z opinią biegłych zInstytutu (...)wF.– podstawowym kanonem postępowania służącego zachowaniu bezpieczeństwa powodziowego. Natomiast, w stosunkuSkarbu Państwa – Wojewody(...), brak planów operacyjnych ochrony przed powodzią, stanowiło naruszenie art. 22 pkt. 2 i 3 ustawyo wojewodzie i administracji rządowej.
PozwanySkarb Państwa – Wojewoda(...),(...)wW.zaniechał też właściwej realizacji obowiązków wynikających zart. 92 ust. 3 pkt. 7Prawa wodnegooraz art. 22 pkt. 2 i 3 ustawyo wojewodzie i administracji rządowej- w zakresiekoordynacji działańorganów administracji rządowej i samorządowej, związanych z ochroną przed powodzią w rejonie wodnym, zapobiegania klęskom żywiołowym. Koordynacja odbywała się bowiem jedynie w sytuacji występowania bieżącego zagrożenia powodziowego.
Pozwany

    Województwo(...)- (...)wW.
nie podjął żadnych działań w celu dostosowania

    konstrukcji wałówdo aktualnych zagrożeń. Wały na wysokości DolinyI.–D.chronią niżej położoną Dolinę przed zalaniem wodami rzekiW.. W tym miejscu wały stanowią koryto wielkiej wody. Ich przerwanie nieuchronnie prowadzi do zalania Doliny. Dlatego stan i konstrukcja wałów winna odpowiadać aktualnym potrzebom, a nie zagrożeniom, które występowały w II połowie XX w. Wały zakładające drenaż wody przez wał na zawale, czyli wały starego typu, nie zapewniają obecnie bezpieczeństwa przy przechodzeniu długiej fali powodziowej. Wprawdzie w 2007 r. przeprowadzono modernizację krótkiego odcinka wałów wŚ., poprzez niewielką zmianę położenia wału oraz wbudowanie przesłony przeciwfiltracyjnej, uniemożliwiającej filtrację wody; to jak pokazał dalszy rozwój wypadków, odcinek ten okazał się za krótki. W maju 2010r. na styku starego i zmodernizowanego odcinka doszło do przebić wody przez podstawę wału, w bliskiej odległości od miejsca przerwania wału. Należy więc skłonić się za przyjęciem tezy, że te

    prace modernizacyjne nie były w pełni przemyślane i adekwatne do potrzeb. W ocenie Sądu, była to konsekwencja kolejnego zaniechania pozwanego Województwa(...), w postaci

    braku badań technicznych wałów i gruntu pod wałem. Te powinny być przeprowadzane w ramach przeglądów technicznych, co pięć lat. Natomiast wykonywane przeglądy roczne były tylko wizualne. Nie mogły, więc dać miarodajnych informacji o stanie technicznym wałów. Podobnie, jak przeglądy błędnie określane jako pięcioletnie.
Zaniechaniaw zakresiebudowyorazwłaściwego utrzymywania wałów przeciwpowodziowych stanowiły naruszeniapozwanegoWojewództwa(...)- (...)wW.jego kompetencji wynikających zart. 80 pkt. 1 i 4w zw. zart. 75Prawa wodnegow zw. z przytoczonymi wyżej przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanieorazrozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie. Mianowicie wały zbudowano na przedmiotowym odcinku bez wykonania koniecznych badań gruntu (badań geologiczno-inżynierskich, geotechnicznych), związanych też z przeglądami pięcioletnimi. Stanowiło torażące uchybieniez uwagi na istnienie na tym odcinku starorzecza. Skutkowało to zbudowaniem niektórych odcinków wału w miejscu starorzecza, co realnie zagroziło stateczności wału, jego trwałości i bezpieczeństwu podczas użytkowania. Badania geotechniczne wykonane po 1982 r. w ramach popowodziowych prac modernizacyjnych w ramach zadania pn. „Modernizacja obwałowań na odcinku odD.doR.odcinek V zad. I”, wykonane w latach 1984-1985 r. objęły tylko naprawiany odcinek wałów. Stwierdzały, że technologia zabudowy starorzecza na tym odcinku jest właściwa. Jednakże na innych odcinkach wału DolinyI.–D.ocena ich stanu technicznego była negatywna. Badania z 1988 r. odcinkaK.-P., modernizowanego w latach 60-70 tych XX w. informowały, że docinek ten nie odpowiada w pełni wymogom stawianym tego typu budowlom. O niewłaściwym przygotowaniu starorzecza do poprowadzenia przez jego teren wałów przeciwpowodziowych świadczą przebicia hydrauliczne występujące m.in. w 2006 r. oraz w 2010 r. w rejonieŚ.. Ostatnieprace modernizacyjne, tego odcinka, zakończone w 2007 r., wobec braku kompleksowych badań geotechnicznych gruntu, nie wyeliminowały tego zagrożenia. W maju 2010 r. doszło do kolejnych groźnych przebić hydraulicznych na styku nowego i starego odcinka wału, w miejscu starorzecza, którego dokładny przebieg nie został uprzednio wyznaczony. Nie pozwala to więc na uznanie, że dokonana budowa i modernizacja zostały przeprowadzone prawidłowo, gdyżzagrożenie, którego źródłem jest starorzecze nie zostało wyeliminowane.
Nadto, w toku użytkowania wałów w rejonie cofkowym zbiornika(...)nie przeprowadzono żadnych prac modernizacyjnych w celuzlikwidowania miejsc zatorogennych, w tym w rejonieŚ.. Tu też powstał zator lodowy w marcu 2010r. Nie zrealizowano też nakazu takiego ukształtowania zbiornika wodnegoW.i strefy zasięgu cofki, aby poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznychograniczyć ilość nanoszonego rumowiska. Wprawdzie przewidziano usuwanie powstałych odkładów poprzez systematyczne bagrowanie, ale te prace zostały zaniechane przez pozwanych reprezentujących Skarb Państwa około 1985 r. Kolejnym zaniechaniem pozwanych byłcałkowity brak badań wałów, zwłaszcza w zakresie: stateczności skarp, gradientów ciśnień filtracyjnych i możliwości przebicia lub sufozji, chłonności i wydajności drenaży. Do początku 2010r.nie były zakładane żadne urządzenia kontrolno-pomiarowena wałach, zwłaszcza w rejonach zwiększonego zagrożenia np. starorzecza. Dopiero przed powodzią z 2010 r. zostały założone pizometry, które miały pozwolić na uzyskanie danych o poziomie swobodnego zwierciadła wody w warstwach wodonośnych. Do powodzi z maja 2010 r. nie udało się tych danych zgromadzić i opracować oraz wyciągnąć właściwych wniosków.
Brak koniecznych pomiarów i obserwacji, zgodnych zPrawem budowlanym,uniemożliwiał prawidłową ocenę stanu technicznego bezpieczeństwa wałów oraz gruntu,na którym zostały posadowione. Tym samym wszelkie twierdzenia pozwanego Województwa(...), co do tego, że stan wałów był dobry, zawarte wprzeglądach okresowych, opartych na ocenie wizualnej, są nieuzasadnione. Przeczą temu kolejne stany zagrożenia bezpieczeństwa, podczas kolejnych wezbrań wody oraz wykonywane prace modernizacyjne, zwłaszcza w rejonieŚ., czylirzeczywisty stan, który przejawiał się m.in. w:
- odchyleniach istniejących przekrojów wałów od projektowanych, w dużej części wałów (co wykazały pomiary wykonane po powodzi);
- występowaniu przebić filtracyjnych przez podstawę wału, w czasie kolejnych wezbrań m.in. na obszarze starorzecza w bliskim rejonie wyrwy wŚ.;
- początkowym pozostawieniu siedliska wŚ., po modernizacji wałów po 1982 r. oraz dopuszczenie, w związku z tym faktem, do zmniejszenia podstawy wału od strony odwodnej.
Nie można tej bierności „wskazanych pozwanych” rozpatrywać tylko na płaszczyźnie brakuśrodków finansowychna zabezpieczenie DolinyI.-D.przed kolejnym zagrożeniem powodziowym; skoro pozwani po wezbraniu z marca 2010 r. nawet nie przystąpili do wykonania obowiązkowegoprzeglądu technicznego.Województwo(...)zaniechało realizacji obowiązków wynikających zart. 72 ust. 3Prawa wodnegow zakresieuzgadniania współfinansowania urządzeń melioracji wodnych podstawowychz publicznych środków wspólnotowych lub innych środków publicznych. Brak koniecznych środków finansowych na wskazane cele przed powodzią z maja 2010 r. była okolicznością niesporną w sprawie. Fakt, że po powodzi zostały one pozyskane dowodzi tego, że nie było obiektywnych przeszkód ku temu, aby je uzyskać także wcześniej, w rozmiarze pozwalającym na skuteczną ochronę przeciwpowodziową.
Tym samym, w ocenie Sądu, „wskazani pozwani”nie podjęli odpowiednich działań, w ramach przysługujących im kompetencji, które oceniając racjonalnie, mogły być oczekiwane, aby uniknąć ryzyka powodzi.
Reasumując:zaniechania pozwanychSkarbu Państwa – Wojewody(...), Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.dotykały fundamentalnych konstytucyjnych praw i wolności, jak: bezpieczeństwo publiczne (bezpieczeństwo przeciwpowodziowe), ochrona środowiska oraz zasady ich zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji RP). Dlatego naruszenia prawa miały charakter istotny. Byłybezprawne, w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.Spełniona została więcpierwsza z przesłanek odpowiedzialności tych pozwanych.
Nie ulega też wątpliwości Sądu, że zarówno powódka, jak i członkowie grupyodnieśli szkodęw następstwie zalania wodami powodziowymi DolinyI.-D.. Doszło bowiem do zniszczenia lub uszkodzenia ich nieruchomości lub ruchomości. Pozwani nie zakwestionowali dokumentów przedstawionych na tą okoliczność przez powódkę i członków grupy, co do zasady. Podważali jedynie twierdzenia dotyczące wysokości szkody. Ta jednak kwestia nie stanowiła przedmiotu niniejszego postępowania. Dlatego, Sąd nie dokonywał ustaleń, co do wysokości szkody doznanej przez każdego z członków grupy.
W ocenie Sądu zachodzi teżadekwatny związek przyczynowypomiędzy opisanymi zaniechaniami przy wykonywaniu władzy publicznej przez pozwanych, a szkodą doznaną przez powódkę i członków grupy. Nie doszłoby do zniszczeń majątku należącego do powódki oraz członków grupy, gdyby nie zalanie DolinyI.-D.wodami powodziowymi (art. 361 § k.c.).
Powódka, wykazała istnienieinteresu prawnegow żądaniu ustalenia przez Sąd bezprawności zaniechań pozwanych, w rozumieniuart. 417 § 1 k.c.w zw. zart. 189 k.c.W orzecznictwie przyjmuje się mianowicie, że w sytuacjach, w których z naruszonego stosunku prawnegowypływa lub może wypłynąć jeszcze więcej roszczeń, powództwo o ustalenie tego stosunku prawnego może leżeć w interesie prawnym powoda, np. w przypadku odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (tak też orz. SN z 17 kwietnia 1970 r., III PZP 34/69, OSNCP 1970, nr 12, poz. 217).
Z uwagi na powyższe Sąd

    ustalił, że pozwani

    Skarb Państwa – Wojewoda(...), Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz Województwo(...)
(następcy prawni: Skarbu Państwa – Wojewody(...), Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wW.oraz Województwa(...)– Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych wW.) ponoszą

    solidarną odpowiedzialność odszkodowawcząwobec członków grupy,

    wynikającą z czynu niedozwolonego pozwanych, polegającego na niezgodnym z prawem wykonywaniu władzy publicznej przez pozwanych w zakresie ochrony przeciwpowodziowej na obszarze właściwości pozwanych, które to zaniedbania łącznie

    doprowadziły do przerwania wału przeciwpowodziowegopołożonego wzdłuż lewego brzegu rzekiW.,

    kmW.611, w miejscowościŚ., w gminieS., w powiecie(...), w województwie(...), w dniu

    23 maja 2010 roku, i następnie

    dwukrotnego zalania, w maju i czerwcu 2010r., obszaru położonego po lewej stronieW.w rejonie DolinyI.–D.; na mocy

art. 417 § 1 k.c.w zw. zart. 189 k.c.w zw. zart. 441 § 1 k.c.w zw. zart. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym.

Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.
O kosztach procesuSąd rozstrzygnął na mocyart. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Powódka wskazała skorygowanąwartość przedmiotu sporuw wysokości 566.946 zł (k. 3293); przy łącznej wartości roszczeń członków grupy w wysokości 15.874.486,24 zł (k. 3514-3515).
Powódkaponiosła koszty sądowe w łącznej wysokości10.666 zł,w tym:
- opłatę tymczasową od pozwu w wysokości 5.000 zł (k. 2220); przy pierwotnie wskazanej wartości przedmiotu sporu w kwocie 580.537 zł (k. 2719; załącznik nr 103 do pozwu);
- zaliczkę na poczet ogłoszeń w prasie w wysokości 320 zł (k. 3233, 3242, 3247). Następnie wniosła dopłatę w kwocie 398,32 zł (k. 3266, 3201), która nie została wydatkowana;
- zaliczkę na poczet dowodu z opinii instytutu w wysokości 5.000 zł (k. 5931), która została przeznaczona na poczet wynagrodzenia instytutu (k. 10938);
- opłatę od zażalenia na postanowienie z dnia 31.07.2012 r. (zobowiązanie do złożenia kaucji) w kwocie 173 zł (k. 2582). Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 30.11.2012 r. uchylił zaskarżone postanowienie do ponownego rozpoznania, pozostawiając Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego (k. 2266). Następnie powódka uiściła opłatę od zażalenia na postanowienie z dnia 11.12.2014 r. (zobowiązanie do złożenia kaucji) w kwocie 173 zł (k. 3558-3574). Jednakże jej zażalenie (k. 3559) zostało oddalone (k. 3600).
Nadto, powódka złożyła do depozytu sądowego kwotę 43.200 zł tytułemkaucjina zabezpieczenie kosztów zastępstwa procesowego pozwanego, zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 11.12.2014 r., (3552-3554v, postanowienie SA k. 3600; k. 3613, 3618).
Pozwaniwnieśli zażalenia na postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym (k. 3171), uiszczając opłaty w kwotach po 1.000 zł. Ich zażalenia zostały oddalone.
W toku procesuSkarb Państwa – Sąd Okręgowy w Płockutymczasowo poniósł wydatki w łącznej wysokości52.912,75 zł, w tym;
- 50 zł – z tytułu kosztów stawiennictwa świadka (k. 7546);
- 52.000 zł – z tytułu wynagrodzenia Instytutu (k. 10938; z łącznej kwoty 57.000 zł);
- 464,43 zł – z tytułu wynagrodzenia Instytutu (k. 11131 pkt. 4 – ustna opinia uzupełniająca);
- 398,32 zł – z tytułu ogłoszeń w prasie (k. 3272-3274).
Tym samym opłata z tytułu ogłoszeń została poniesiona:
- w wysokości 398,32 zł tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Płocku (k. 3272-3274);
- w wysokości 320 zł – przez powódkę z uiszczonej zaliczki.
Każda ze stron była reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego tytułu strony domagały się zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej. W ocenie Sądu, taka wysokość wynagrodzenia jest uzasadniona wysokim stopniem skomplikowania sprawy, obszernością materiału dowodowego, ilością podejmowanych czynności procesowych. Ta kwestia nie była sporna pomiędzy stronami.
Z uwagi na powyższe:
Sąd ustaliłopłatę sądowąod powództwa o ustalenie na kwotę5.000 zł; na mocy art. 15 ust. 3 u.k.s.c. mając na względzie społeczną doniosłość rozstrzygnięcia i stopień zawiłości sprawy.
Wobec oddalenia powództwa skierowanego przeciwko pozwanemuPowiatowiP., Sąd na jego rzecz zasądził od powódki kwotę44.217 złtytułem kosztów procesu (w tym: 43.200 zł – tytułem kosztów zastępstwa procesowego, na mocy § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U.2002.163.1348), 17 zł – tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, 1.000 zł – tytułem opłaty od zażalenia).
Pozwani Skarbu Państwa - Wojewoda(...), Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz Województwo(...)przegrali proces, dlatego Sąd:
- zasądził od nich solidarnie na rzecz powódkiW. S. (1)kwotę53.883 złtytułem zwrotu kosztów procesu (w tym: 10.666 zł – tytułem poniesionych kosztów sądowych, 17 zł – tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, 43.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, na mocy § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U.2002.163.1348);
- nakazał pobrać od nich solidarnie na rzeczSkarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Płockukwotę52.912, 75 złtytułem zwrotu tymczasowo poniesionych wydatków.