Sąd Okręgowy w Gliwicach
II Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 330/16
Data wyroku: 2018-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Banko

Sygn. akt II C 330/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 października 2018 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach II Wydział CywilnyOśrodek (...)wR.
w składzie:
Przewodniczący SSO Katarzyna Banko
Protokolant Elwira Dembińska-Kołodziejczyk
po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 roku w Rybniku
sprawy z powództwaJ. W.(W.)
przeciwkoE. W.(W.)
o zapłatę

1
zasądza od pozwanegoE. W.na rzecz powodaJ. W.kwotę 120.000,00 (sto dwadzieścia tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

a
od kwoty 88.326,00 (osiemdziesiąt osiem tysięcy trzysta dwadzieścia sześć) złotych od dnia 05 września 2016r.,

b
od kwoty 31.674,00 (trzydzieści jeden tysięcy sześćset siedemdziesiąt cztery) złote od dnia 30 marca 2018r.;

2
oddala powództwo w pozostałym zakresie;

3
zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 7.358,50 (siedem tysięcy trzysta pięćdziesiąt osiem 50/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, zaś w pozostałym zakresie nie obciąża pozwanego powyższymi kosztami;

4
nakazuje pobrać od pozwanegoE. W.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 3.169,33 ( trzy tysiące sto sześćdziesiąt dziewięć trzydzieści 33/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sadowych;

5
nadaje wyrokowi co do kwoty 88.326,00 (osiemdziesiąt osiem tysięcy trzysta dwadzieścia sześć) złotych rygor natychmiastowej wymagalności.

SSO Katarzyna Banko
Sygn. akt II C 330/16

UZASADNIENIE
PowódJ. W.domagał się zasądzenia od pozwanegoE. W.kwoty 120.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa, tj. 08 sierpnia 2016r. oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Kwota dochodzona pozwem obejmuje zachowek po zmarłej w dniu 06 maja 2015r. babci powoda -G. W..
PozwanyE. W.uznał żądanie pozwu do kwoty 88.326,62 zł, zaś w pozostałym zakresie wniósł o oddalenie powództwa, wniósł także o oddalenie powództwa w zakresie ustawowych odsetek od dnia złożenia pozwu ewentualnie zasądzenie odsetek od dnia wyroku, nadto wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego i nie obciążanie pozwanego kosztami sądowymi, bowiem nie dał powodów do wytoczenia powództwa.
W uzasadnieniu swojego stanowiska podał, że wraz z żoną zgromadził oszczędności w(...)w wysokości 12.525, 00 zł orazBanku (...)/R.w wysokości 139.473,00 zł. Nadto przedstawił wycenę spadkowych nieruchomości i wniósł o rozliczenie długów spadkowych obejmujących: koszty leczenia spadkodawczyni w kwocie 7.290,97 zł; koszty rehabilitacji w kwocie 3.500,00 zł, kopanie grobu w kwocie 381,24 zł, należności zakładu pogrzebowego w kwocie 3.300,00 zł, koszty opieki nad grobem w kwocie 1.500 zł, podatek od nieruchomości od dnia śmierci spadkodawczyni do nadal. W dalszej kolejności pozwany podniósł zarzut naruszenia przez powoda zasad współżycia społecznego, co jego zdaniem winno powodować obniżenie dochodzonego zachowku o połowę. Zdaniem pozwanego spadkodawczyni jedynie przez niedopatrzenie nie dokonała wydziedziczenia swojego wnuka – powodaJ. W., który podobnie jak jego matka postępował naganie wobec niej, nie utrzymując z nią za życia żadnych kontaktów, nie interesował się nią w chorobie, nadto nie odwiedził jej gdy była w stanie termalnym, zerwał kontakty na wieść o testamencie z dnia 12 stycznia 2015r., nie przyjechał na pogrzeb babci, nie odwiedził jej grobu, nie telefonował, nie pisał listów. Również w stosunku do pozwanego powód zachowuje się nagannie, gdyż nie odbiera od niego telefonów, nie odzywa się na korytarzu sądowym, ignorując jego obecność, nie odpowiada na powitanie.

Sąd ustalił, co następuje:

SpadkodawczyniG. W., córkaF.iE., ostatnio stale zamieszkała wR.zmarła w dniu 06 maja 2015r., zaś spadek po niej z mocy testamentu notarialnego z dnia 12 stycznia 2015r., otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Rybniku w dniu 19 maja 2016r. w sprawie II Ns 931/15 nabył jej mążE. W., synK.iL.w całości, co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 19 maja 2016r. w sprawie o sygnaturze akt II Ns 931/15.
dowód:dokumenty zawarte w aktach sprawy Sądu Rejonowego w Rybniku sygnatura akt II Ns 931/15, w szczególności postanowienie z dnia 19 maja 2016r.
SpadkodawczyniG. W.w chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim zE. W.. MałżonkowieW.nie posiadali dzieci, natomiast spadkodawczyni posiadała córkęT. J.. Do kręgu spadkobierców ustawowych poG. W.należą: mążE. W.i córkaT. J..
dowód:dokumenty zawarte w aktach sprawy Sądu Rejonowego w Rybniku sygnatura akt II Ns 931/15, w szczególności protokół rozprawy z dnia 19 maja 2016r. zawierający zapewnienie spadkowe
SpadkodawczyniG. W.sporządziła w dniu 12 stycznia 2015r. przed notariuszemM. P.prowadzącym Kancelarię Notarialną wR.testament notarialny (Rep. A 107/2015) mocą, którego do całości spadku powołała mężaE. W., a nadto wydziedziczyła swoją córkęT. J., gdyż uporczywie nie dopełniała ona względem niej obowiązków rodzinnych, a mianowicie: nie udzielała jej pomocy i opieki mimo jej stanu zdrowia, nie interesowała się jej losem, nie utrzymywała z nią bliższego kontaktu od około 4 lat.
dowód:dokumenty zawarte w aktach sprawy Sądu Rejonowego w Rybniku sygnatura akt II Ns 931/15, w szczególności protokół otwarcie i ogłoszenia testamentu wraz z jego kserokopią
PowódJ. W.jest synemT. J.i wnukiem zmarłejG. W.(okoliczność bezsporna).
W skład masy spadkowej poG. W.wchodzą:
- nieruchomość położona wR.przyulicy (...), obejmującadziałkę nr (...), o powierzchni 0,0411 ha, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)(dowód: elektroniczny wydruk zksięgi wieczystej (...)k. 11 – 15)
- udział w wysokości ½ części w nieruchomość położonej wR.przyulicy (...), obejmującejdziałkę nr (...), o powierzchni 0,4375 ha, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)(dowód: elektroniczny wydruk zksięgi wieczystej (...)k. 6 – 10)
- biżuteria, numizmaty, zbiory filatelistyczne stanowiące współwłasność małżeńską
- oszczędności stanowiące współwłasność małżeńską.
dowód:przesłuchanie stron – zapis audio – video k. 147
Nieruchomość położona wR.przyulicy (...), obejmującadziałkę nr (...), o powierzchni 0,0411 ha, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)jest zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w zabudowie bliźniaczej o powierzchni użytkowej 111,86 m2i pawilonem handlowym o powierzchni użytkowej 25,75m2. Nieruchomość jest ogrodzona, zagospodarowana z urządzoną zielenią, drewnianą altaną i utwardzoną koską betonową drogą wewnętrzną. Wartość tej nieruchomości według stanu na dzień otwarcia spadku, tj. 06 maja 2015r. i cen ze stycznia 2017r. biegły sądowychK. O.przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej oszacował na kwotę 324.000,00 zł.
dowód:opinia biegłego sądowegoK. O.z dnia 08 lutego 2017r. k. 172 – 193
Nieruchomość położona wR.przyulicy (...), obejmującadziałkę nr (...), o powierzchni 0,4375 ha, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)jest nieogrodzona, niezabudowana, nieuzbrojona.(...)sieciowe znajdują się w drodze. Spadkodawczyni była jej współwłaścicielką w ½ części. Wartość tej nieruchomości według cen z lutego 2018r. biegły sądowychK. K.przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej oszacował na kwotę 64.230 zł.
dowód:opinia biegłego sądowegoK. K.k. 384 – 446
Spadkodawczyni GenowegoW.posiadała oszczędności zgromadzone w następujących bankach:

1
(...) Bank (...) S.A.wW.:

- lokata klient indywidualny nr(...)na dzień 06 maja 2015r. saldo wynosiło 100.000 zł (k. 276); lokata została zerwana w dniu 08 sierpnia 2015r. na kwotę 103.549,57 zł, a środki te zostały przekazane narachunek (...)(k.345)
- lokata klient indywidualny nr(...)na dzień 06 maja 2015r. saldo wynosiło 100.000 zł (k. 276); lokata została zerwana w dniu 08 sierpnia 2015r. na kwotę 103.549,57 zł, a środki te zostały przekazane narachunek (...)(k.345)
- lokata terminowa Progresja nr(...)na dzień 06 maja 2015r. saldo wynosiło 12.000 zł (k. 278)
- lokata terminowa Progresja nr(...)na dzień 06 maja 2015r. saldo wynosiło 6.000 zł (k. 279)

2
(...) Bank (...):

- konto o numerze(...)ze stanem na dzień 06 maja 2015r. – 11.181,94 zł (k. 350)

3
(...) Bank S.A.wW.(k.369), zaś salda rachunków lokat terminowych na dzień 06 maja 2015r. wynosiły (k. 492 – 493):

- lokata terminowa nr(...)– 11.279,63 zł
- lokata terminowa nr(...)–11.5537,54 zł
- lokata terminowa nr(...)- 11.5537,54 zł
- lokata terminowa nr(...)- 6.919,86 zł
- lokata terminowa nr(...)– 11.507,39 zł
- lokata terminowa nr(...)- 11.507,39 zł
- lokata terminowa nr(...)- 11.507,39 zł
- lokata terminowa nr(...)- 11.507,39 zł
- lokata terminowa nr(...)- 11.507,39 zł
- lokata terminowa nr(...)– 38.722,49 zł.
W dniu 04 kwietnia 2016r. nastąpiło prawne połączenie(...) Banku S.A.z wydzieloną częściąBanku (...) S.A., obejmująca jego podstawową działalność, bez portfela kredytów hipotecznych i Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych. Obsługę kredytów hipotecznych dla klientów indywidulanych nadal realizujeBank (...) S.A., a pozostałe produkty (w tym rachunki oszczędnościowo – rozliczeniowe, oszczędnościowe, lokaty terminowe) zostały przeniesione do(...) Banku S.A.(k.496).
SpadkodawczyniG. W.posiadała także rachunek bankowy o numerze(...)w(...) Banku S.A.wW., jednakże na dzień 06 maja 2015r. saldo na rachunku wynosiło 0,00 zł. W okresie od dnia 06 maja 2014r. do dnia 06 maja 2015r. spadkodawczyni nie posiadała w tym banku lokat bankowych.
dowód: pismo(...) Banku S.A.wW.z dnia 19 grudnia 2017r. (k. 364),
pismo(...) Banku S.A.wW.z dnia 05 czerwca 2018r. (k. 473)
Oszczędności zgromadzone w bankach mają łączną wartość 373.865,09 zł, natomiast bezspornym było, iż stanowią one majątek wspólny spadkodawczyniG. W.oraz jej mężaE. W., stąd w skład spadku wchodzą oszczędności w kwocie 186.932,55 zł – w zaokrągleniu 186.933,00 zł
Pozwany wniósł o rozliczenie długów spadkowych obejmujących: koszty leczenia spadkodawczyni w kwocie 7.290,97 zł, koszty rehabilitacji w kwocie 3.500,00 zł, kopanie grobu w kwocie 381,24 zł, należności zakładu pogrzebowego w kwocie 3.300,00 zł, koszty opieki nad grobem w kwocie 1.500 zł, podatek od nieruchomości od dnia śmierci spadkodawczyni do nadal. Koszty pogrzebu spadkodawczyni zostały sfinansowane z zasiłku pogrzebowego w kwocie 4.000,00 zł.
dowód:faktury, nakazy płatnicze k. 49 – 128, 131 – 132, przesłuchanie stron zapis audio – video k. 147
Pismem z dnia 16 czerwca 2016r. powód skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty zachowku, w odpowiedzi pozwany wskazał, że uznaje jego roszczenie co do zasady, jednakże nie zgadza się z wyceną składników majątkowych wchodzących do masy spadkowej.
dowód:pismo z dnia 16 czerwca 2016r. k. 18, 40, pismo pełnomocnika pozwanego z dnia 21 czerwca 2016r. k. 19
Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dowody, w szczególności dokumenty urzędowe, sporządzone przez uprawnione organy w granicach ich kompetencji, które w ocenie Sądu były w pełni wiarygodne oraz dokumentny prywatne, których prawdziwość nie budziła wątpliwości. Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen obowiązujących w dacie orzekania o roszczeniach z tego tytułu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r. - zasada prawna - III CZP 75/84, OSNC 1985, Nr 10, poz. 147). Ustalenie wartości nieruchomości nastąpiło na podstawie opinii biegłych sądowychK. O.iK. K.. Opinia biegłego sądowegoK. O.odnośnie nieruchomości objętejksięga wieczystą KW nr (...)została sporządzona zgodnie ze zleceniem Sądu. Strony nie kwestionowały powyższej opinii, stąd stanowiła ona podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Strony nie wnosiły także o ponowne oszacowanie nieruchomości położonej przyulicy (...), mimo iż od chwili sporządzenia opinii upłynął pewien okres czasu. Strona pozwana wniosła natomiast zastrzeżenia co do wyceny nieruchomości położonej przyulicy (...)i wobec niemożności stanowczego wyjaśnienia rozbieżności co do wyceny tej nieruchomości zawartej w tej opiniiK. O.i operacie sporządzonym na zlecenie pozwanego przez rzeczoznawcęE. M.Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowegoK. K.. Powyższa opinia została przyjęta przez Sąd bez zastrzeżeń, gdyż została sporządzone zgodnie ze zleceniem Sądu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Strony nie zgłosiły żadnych zastrzeżeń do powyższej opinii. Opinia jest spójna, zupełna i weryfikowalna z uwagi na jasność zawartych w nich treści. Nie istniały też wątpliwości co do wiedzy, fachowości lub bezstronności biegłego. Wiedza i doświadczenie zawodowe opiniującego oraz stanowczy charakter opinii przekonują, że zasadnym było poczynienie ustaleń na podstawie tej opinii. Zeznania świadkaW.S.oraz przesłuchanie stron uzupełniło zebrany materiał dowodowy. Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaW.S., jednakże nie miały one decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza że niektóre okoliczności wynikały z zeznań stron. Analizując zeznania stron wzięto pod uwagę te twierdzenia, które były niesporne, przyznane bądź niezaprzeczone oraz te, które znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, zwłaszcza dokumentach.

Sąd zważył, co następuje:

W ustalonym stanie faktycznym powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 79, poz. 662; dalej powoływana jako ustawa zmieniająca) przepisom normującym dziedziczenie ustawowe nadała nową treść. Wart. 932 k.c.uregulowano drugi i trzeci krąg spadkobierców ustawowych: w drugim znajdują się małżonek spadkodawcy i jego rodzice, w trzecim - małżonek, jedno z rodziców i rodzeństwo spadkodawcy. Odmiennie niż przewidywał toart. 932 § 1 k.c.w brzmieniu sprzed zmiany, obecnie rodzeństwo spadkodawcy nie dochodzi do dziedziczenia ustawowego w zbiegu z rodzicami spadkodawcy, lecz w miejsce rodzica spadkodawcy, który nie dożył otwarcia spadku. Bez zmian pozostała natomiast reguła, zgodnie z którą w razie śmierci kogokolwiek z rodzeństwa spadkodawcy w miejsce zmarłego wchodzą jego zstępni. Ustawa nowelizująca weszła w życie 28 czerwca 2009r.
Zgodnie z regułą prawa międzyczasowego zawartą wart. LIp.w.k.c., poza ustawowymi wyjątkami, do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Odstępstwa od tej zasady przy dziedziczeniu ustawowym nie przewiduje ani ustawa nowelizująca, która zresztą nie zawiera norm intertemporalnych, ani normy wynikające z przepisów wprowadzających Kodeks cywilny. Nowe przepisy o dziedziczeniu ustawowym znajdą zatem zastosowanie do spadków otwartych po 28 czerwca 2009r. Do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej znajdą zastosowanie przepisy o dziedziczeniu ustawowym w ich poprzednim brzmieniu.
Przepisart. 931 § 1 k.c.stanowi, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Natomiast z§ 2powyższego przepisu wynika, że jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. SpadkodawczyniG. W.zmarła w dniu 06 maja 2015r., zatem ustalając krąg spadkobierców ustawowych stosować należy przepisykodeksu cywilnegow brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy nowelizującej, która obowiązuje od dnia 28 czerwca 2009r.
Bezspornym w sprawie było, że do kręgu spadkobierców ustawowych poG. W.należą: mążE. W.oraz córkaT. J.. Zatem jeśli spadkodawczyni nie sporządziłaby testamentu to spadek po niej z mocy ustawy zgodnie zart. 931 § 1 k.c.dziedziczyłyby wyżej wskazane osoby w częściach równych, tj. po ½ części.
Spadkodawczyni jednak nie tylko sporządziła testament mocą, którego do całości spadku powołała mężaE. W., ale także wydziedziczyła córkęT. J.. Zgodnie zart. 1008 k.c.wydziedziczenie pociąga za sobą skutek w postaci utraty stanowiska spadkobiercy ustawowego, a ponadto uprawnienia do żądania określonej sumy tytułem zachowku. Jeżeli zatem spadkodawca pozostawił testament, w którym jedyną dyspozycję stanowi wydziedziczenie dziecka uprawnionego do zachowku, zstępni wydziedziczonego dochodzą do spadku na podstawie ustawy (art. 931 § 2).Artykuł 1011 k.c.nie modyfikuje reguł dziedziczenia ustawowego i nie ogranicza uprawnień takich zstępnych jedynie do zachowku (tak J. Pietrzykowski (w:)Kodeks cywilny. Komentarz, red. J.I. Bielski, J. Ignatowicz, J. Pietrzykowski, Z. Resich, Warszawa 1972, s. 1924; J. Gwiazdomorski,Prawo spadkowe w zarysie, Warszawa 1985, s. 263). Powyższa sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie, gdyż spadkodawczyni powołała spadkobiercę testamentowego, zatem uprawnienie zstępnego wydziedziczonego ogranicza się do dochodzenia własnego zachowku co wynika zart. 1011 k.c.
Przepisart. 991 § 1 i 2 k.c.stanowi, że zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowę wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Obliczenie zachowku polega na ustaleniu wysokości sumy pieniężnej jakiej uprawniony do zachowku może domagać się na podstawieart. 991 § 2 k.c.od spadkobiercy powołanego. Samą wysokość zachowku ustala się za pomocą obliczeń, które w zasadzie przebiegają w trzech etapach: najpierw ustala się udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku, udział ten jest wyrażony odpowiednim ułamkiem, potem ustala się substrat zachowku, który po przemnożeniu przez ułamek, który wyraża udział stanowiący podstawę do obliczenia zachowku daje nam poszukiwaną wielkość, czyli wysokość zachowku. Aby ustalić substrat zachowku należy przede wszystkim określić tzw. czystą wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę między wartością stanu czynnego spadku a wartością stanu biernego spadku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 maja 2013 r., I ACa 66/13, LEX nr 1381559).
Sąd Najwyższy wskazał, iż obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNC 1985/10/147).
Gdyby powód dziedziczył zgodnie zart. 931 §2 k.c.jego udział spadkowy wynosiłby ½ części spadku, stąd roszczenie o zachowek zgodnie zart. 991 § 1 k.c.wynosi ½ x ½ udziału spadkowego, tj. ¼ części.
Wartość stanu czynnego spadku tzw. substrat zachowku jest to wartość, która stanowi podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny uprawnionemu.
W skład spadku poG. W.wchodzą:
- nieruchomość położona wR.przyulicy (...), dla której Sąd  Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości  324.000,00 zł,
- udział w wysokości ½ części w nieruchomość położonej wR.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 32.115,00 zł,
- oszczędności w kwocie 186.933,00 zł
- biżuteria, numizmaty, zbiory filatelistyczne o wartości 6.000,00 zł.
Strona pozwana wnosiła także o rozliczenie długów spadkowych obejmujących: koszty leczenia spadkodawczyni w kwocie 7.290,97 zł; koszty rehabilitacji w kwocie 3.500,00 zł, kopanie grobu w kwocie 381,24 zł, należności zakładu pogrzebowego w kwocie 3.300,00 zł, koszty opieki nad grobem w kwocie 1.500 zł, podatek od nieruchomości od dnia śmierci spadkodawczyni do nadal.
Do spadku, jako długi spadkowe, wchodzą koszty pogrzebu spadkodawcy w zakresie odpowiadającym zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Odesłanie do zwyczajów przyjętych w danym środowisku oznacza, że obliczenie wysokości tych kosztów musi zostać dokonane przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. Fakt, iż koszt pogrzebu stanowi dług spadkowy nie oznacza to, że spadkobierca obowiązany jest do jego pokrycia w sytuacji, gdy z okoliczności konkretnej sprawy wynika, że uprawniony uzyskał już zaspokojenie z innego tytułu. Bezspornym w sprawie było, iż pozwany otrzymał zasiłek pogrzebowy w wysokości 4.000 zł. Natomiast przedstawione do rozliczenia koszty pogrzebu obejmują kwotę 3.681,24 zł (kopanie grobu w kwocie 381,24 zł, należności zakładu pogrzebowego w kwocie 3.300,00 zł), która winna znaleźć pokrycie w zasiłku pogrzebowym, zwłaszcza że bezspornym było również, iż powód wraz z matką ponieśli koszty organizacji stypy.
Szczególnego rodzaju długami spadkowymi mogą być: koszty leczenia spadkodawcy, opieki nad nim, jego utrzymania, koszty związane z jego ostatnią chorobą poprzedzającą zgon, czyli te wszystkie koszty, jakie określona osoba bądź osoby poniosły przed śmiercią spadkodawcy w związku z jego niedołęstwem lub chorobą, a których spadkodawca nie zdążył lub nie mógł - wobec braku środków - uregulować. Przedstawione przez pozwanego rachunki obejmujące przede wszystkim koszty zakupu leków, koszty rehabilitacji pochodzą z lat 2011 – 2014. Zostały one wystawione na spadkodawczynię i zapewne uregulowane z jej dochodów pochodzących z emerytury względnie zgromadzonych oszczędności. Z materiału dowodowego w sprawie zebranego nie wynika, aby pozwany ze swojego majątku osobistego pokrywał koszty leczenia i rehabilitacji spadkodawczyni względnie aby takie koszty leczenia zostały uregulowane przez niego po jej śmierci.
Zgodnie zart. 925 k.c.spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Pozwany jako jedyny spadkobierca testamentowy nabył spadek poG. W.z chwilą otwarcia spadku, tj. w dnu 06 maja 2015r., gdyż zgodnie zart.924 k.c.spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Od tego też momentu to na pozwanym jako właścicielu nieruchomości spoczywa obowiązek uiszczania podatku od nieruchomości i z tego względu do długów spadkowych nie może zostać zaliczony podatek od nieruchomości od dnia śmierciG. W.do chwili obecnej, zaś z materiału dowodowego w sprawie zebranego nie wynika, aby istniały lub zostały pokryte przez pozwanego z jego majątku osobistego należności z tytułu podatku za okres do chwili śmierci spadkodawczyni.
R.przedstawione do rozliczenia należności nie mogą zostać uznane za długi spadkowe podlegające rozliczeniu przy ustalaniu tzw. „czystej wartość spadku”.
Zatem majątek spadkowy poG. W.ma wartość 549.048 zł. Udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku powodaJ. W.wynosi ¼ części co daje kwotę 137.262,00 zł.
W orzecznictwie nie wykluczono możliwości zastosowaniaart. 5 k.c.do możliwości miarkowania wysokości roszczeń z tytułu zachowku, co może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r., III CZP 18/81, OSNC 1981, Nr 12, poz. 228 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 250/00, Lex nr 490432 i z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 215/03, Lex nr 152889), jeśli się zważy, że normy dotyczące prawa do zachowku są odzwierciedleniem zasad moralnych, według których spadkodawca nie powinien rozporządzać swoim majątkiem na wypadek śmierci z całkowitym pominięciem osób dla niego najbliższych. Zachowek jest w takim przypadku swego rodzaju zastępczą formą dziedziczenia. Wskazywane przez pozwanego okoliczności, tj. nienajlepsze stosunki osobiste pomiędzy powodem a spadkodawczynią oraz pozwanym nie były wystarczające do uznania, że zachodziły wyjątkowe okoliczności, które pozwalały uznać dochodzenie przez powoda roszczeń z tytułu zachowku za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powód zamieszkuje w pewnej odległości odR.co zważywszy na pracę zawodową zapewne nie pozwalało mu na zbyt częsty kontakt osobisty ze spadkodawczynią i pozwanym. Powód przyznał, że nie uczestniczył w pogrzebie babci, jednakże wynikało to z okoliczności od niego niezależnej, gdyż w dniu 06 maja 2015r. opuścił szpital po przebytym zabiegu chirurgicznym i nie mógł odbyć wielogodzinnej podróży. Nadto pozwany wskazał, że był wspólnie z małżonką na grobie babci w dniu 31 maja 2015r. W piśmie procesowym strona pozwana przyznała, że na wieść o treści testamentu powód przestał się kontaktować z pozwanym, przyczyną była jednak nie tyle sama treść testamentu, choć była ona całkowitym zaskoczeniem, ale sposób w jaki zstępni zmarłej o tym się dowiedzieli. Od śmierciG. W.zarówno powód jak i jego matka kontaktowali się kilkukrotnie z pozwanym, który nie poinformował ich o zmianie ostatniej woli przez zmarłą i wydziedziczeniu córki, o fakcie tym dowiedzieli się z zawiadomienia sądowego. Z tych przeto przyczyn jak również zatajania oszczędności zgromadzonych przez zmarłą powód nie pragnie podtrzymywać stosunków rodzinnych z pozwanym, pomimo że przez całe życie traktował go jak swojego dziadka. Zauważyć również należy, iż zarzut naruszenia przez powodaJ. W.zasad współżycia społecznego został podniesiony dopiero w piśmie procesowym z dnia 12 października 2017r. (k. 307) po ustaleniu przez Sąd banków, w których spadkodawczyni zgromadziła oszczędności (k. 285, 304 verte). Nadto zauważyć należy, że wyliczona wysokość zachowku jest wyższa aniżeli kwota dochodzona przez powoda tytułem należnego mu zachowku. Z tych przeto względów, w ustalonym stanie faktycznym brak było podstaw do obniżenia należnego powodowi zachowku w oparciu oart. 5 k.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, iż obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen obowiązujących w dacie orzekania o roszczeniach z tego tytułu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r. - zasada prawna - III CZP 75/84, OSNC 1985, Nr 10, poz. 147, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98, nie publ., z dnia 25 maja 2005 r., I CK 765/2004, nie publ., z dnia 14 marca 2008 r., IV CSK 509/2007, MoP 2009, nr 9, s. 510). Wobec nie unormowania w przepisach dotyczących zachowku terminu wymagalności roszczenia, który nie wynika także z właściwości zobowiązania, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż świadczenie z tytułu zachowku powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.), co oznacza, iż stan opóźnienia może nastąpić przed datą wyrokowania i określeniem przez Sąd wysokości zachowku (por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 67/15, nie publ., z dnia 25 czerwca 2015 r., III CSK 375/14, nie publ., z dnia 6 marca 2016 r., V CSK 209/13, nie publ., z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12, nie publ., z dnia 17 września 2010 r., II CSK 178/10, nie publ., z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CSK 298/08, OSNC-ZD 2009, Nr 4, poz. 107). Z drugiej strony w części orzeczeń Sąd Najwyższy przyjmował, iż ze względu na okoliczności danej sprawy stan opóźnienia w realizacji wierzytelności z tytułu zachowku następuje dopiero od chwili wyrokowania, skoro w tej dacie następowało ustalenie substratu zachowku (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98, nie publ.). Stanowisko to wynika z faktu, iż jedną z funkcji odsetek należnych wierzycielowi za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego jest waloryzacja spadku siły nabywczej pieniądza. W konsekwencji ustalenie należnego wierzycielowi świadczenia pieniężnego według cen z daty wyrokowania i jednocześnie zasądzenie odsetek od dnia opóźnienia poprzedzającego datę wyrokowania, może prowadzić do dwukrotnego zastosowania na korzyść wierzyciela, tego samego mechanizmu waloryzacji świadczenia pieniężnego. Nie oznacza to jednak, iż w takiej sytuacji wierzycielowi zawsze należą się odsetki ustawowe od daty wyrokowania o roszczeniu z tytułu zachowku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dostrzeżono, iż w związku ze stabilizacją stosunków ekonomicznych i obniżeniem wysokości odsetek ustawowych nabrały one w coraz większym stopniu charakteru odszkodowawczego, a ich funkcja waloryzacyjna uległa pomniejszeniu, na rzecz zryczałtowanego wynagrodzenia za korzystanie przez dłużnika ze środków pieniężnych należnych wierzycielowi i funkcji motywującej dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego. Podkreślenia wymaga, iż między powstaniem stanu wymagalności roszczenia o zachowek, a chwilą orzekania o tym roszczeniu ceny mające wpływ na określenie rozmiaru świadczenia mogą wzrosnąć, mogą także być stabilne, a nawet obniżyć się. W przypadku stabilizacji cen lub ich obniżenia zasądzenie odsetek od ustalonego świadczenia pieniężnego, którego wysokość nie wzrosła wskutek inflacji, nie prowadzi do podwójnej waloryzacji tego samego świadczenia. Przeciwna sytuacja będzie miała miejsce w sytuacji, gdy między powstaniem stanu wymagalności roszczenia o zachowek, a chwilą orzekania o tym roszczeniu ceny mające wpływ na określenie rozmiaru tego świadczenia wzrosły. Z tych przyczyn w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest zasługujący na podzielenie pogląd, iż w tego rodzaju sprawach stan opóźnienia należy określać indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy, unikając wszelkiego automatyzmu. Zwraca się również uwagę, iż o stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku, co może mieć miejsce także w dacie poprzedzającej datę wyrokowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2016 r., III CSK 279/15, nie publ., z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 67/15, nie publ., z dnia 25 czerwca 2015 r., III CSK 375/14, nie publ., z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12, nie publ.). Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie pozwany znał skład spadku, zatem winien był być także zorientowany co do jego wartości, a to z kolei pozwalało mu na uregulowanie należnego zachowku. Nadto nie może uiść uwadze, że pozwany w odpowiedzi na pozew uznał roszczenie powoda, a zatem w zakresie uznanej kwoty nie było pomiędzy stronami sporu co do wartość zachowku, co o przesądza o zasądzeniu odsetek od uznanej części roszczenia od tej chwili, tj. 05 września 2016r., a to zgodnie zart. 481 k.c.W tym też zakresie Sąd na podstawieart. 333 § 1 pkt 2nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, zwłaszcza że pozwany zeznał, iż chce zapłacić powodowi zachowek jednorazowo co świadczy o tym, iż uznanie nie dotyczyło tylko zasady odpowiedzialności. W pozostałym zakresie odsetki zostały zasądzone od następnego dnia po doręczeniu pełnomocnikowi pozwanego opinii biegłegoK. K., gdyż wówczas wartość majątku spadkowego była już ostatecznie ustalona.
Oddalenie powództwa dotyczy jedynie części odsetek, gdyż strona powodowa domagała się ich zasądzenia od dnia wniesienia powództwa.
Sąd nie znalazł podstaw do orzeczenia o kosztach procesu na podstawieart. 101 k.p.c.Artykuł 101 k.p.c.statuuje zasadę zawinienia będącą wyjątkiem od reguły odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) i łączy jej realizację ze spełnieniem uprzednio i kumulatywnie przez stronę pozwaną wskazanych w omawianym przepisie obu przesłanek. W świetle doktryny i orzecznictwa pozwany nie daje powodu do wytoczenia powództwa, jeżeli jego stosunek wobec roszczenia powoda, oceniony zgodnie z doświadczeniem życiowym, usprawiedliwia wniosek, że powód uzyskałby zaspokojenie swojego roszczenia bez wytoczenia powództwa. Taka ocena sądu może być dokonana wyłącznie wtedy, gdy pozwany mógł określić swoją postawę w stosunku do zgłaszanego roszczenia (zob. orzeczenie SN z dnia 13 kwietnia 1961 r., IV CZ 23/61, OSNC 1962, nr 3, poz. 100; postanowienie SN z dnia 19 października 1961 r., II CZ 11/61, OSNPG 1962, nr 1–6, poz. 6; postanowienie SN z dnia 22 lutego 1968 r., I CZ 115/67, OSNC 1968, nr 11, poz. 194). Uważa się, że uznanie żądania pozwu w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości musi nastąpić przy pierwszej czynności procesowej pozwanego po doręczeniu mu odpisu pozwu. Z reguły taką czynnością jest odpowiedź na pozew lub wobec jej braku – oświadczenie ustne pozwanego złożone na pierwszym posiedzeniu sądowym. Przyjmuje się, że w razie zmiany powództwa lub zaistnienia w toku postępowania wymagalności dochodzonego roszczenia pierwszą czynność należy liczyć od momentu nastąpienia tych zdarzeń (por. orzeczenie SN z dnia 3 kwietnia 1959 r., 2 CZ 40/59, NP 1960, nr 1, s. 136). Należy się raczej przychylić do poglądu wyrażanego w literaturze, że nie można jednak uzależniać zastosowaniaart. 101 k.p.c.od natychmiastowego spełnienia przez pozwanego roszczenia na rzecz powoda, gdyż takiego obowiązku komentowany przepis na stronę pozwaną nie nakłada; wystarczy uznanie żądania powództwa bez konieczności jednoczesnego spełnienia lub zaofiarowania żądanego świadczenia.Artykuł 101 k.p.c.znajduje zastosowanie także wówczas, gdy przy pierwszej czynności procesowej pozwany uznał powództwo tylko w części, jeżeli wyłącznie ta część została następnie uwzględniona orzeczeniem sądu. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Nadto trudno mówić, iż pozwany nie dał podstaw do wytoczenia powództwa jeśli dopiero postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejsze sprawie pozwoliło na ustalenie stanu zgromadzonych oszczędności spadkodawczyni.
Zgodnie zart.102 k.p.c.w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacjaart. 102 k.p.c.stanowi wyjątek od wynikającej z treściart. 98 k.p.c.zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu, zgodnie z którą pozwany zobowiązany byłby do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez powoda.
Stawka minimalna pełnomocnika reprezentującego powoda wynosiła 7.217 zł (powiększona o opłatę skarbową od pełnomocnictwa) zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (test jednolity Dz. U.2015.1800 z późniejszymi zmianami). Nadto powód poniósł opłatę sądową w kwocie 6.000,00 zł oraz wydatek na opinię biegłego sądowego w kwocie 1.500,00 zł. Łącznie więc koszty procesu powoda wyniosły 14.717,00 zł.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kwestia zastosowaniaart. 102 k.p.c.pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości. Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowany własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 66/12, nie publ.). Nie ulega wątpliwości, że do wypadków szczególnie uzasadnionych należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich sytuację majątkową i życiową strony. Oczywistym jest przy tym, że dla zastosowania omawianej normy nie jest wystarczające powołanie się jedynie na ostatnią z tych okoliczności, nawet jeżeli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12 nie publ.).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na częściowe odstąpienie od obciążenia pozwanego kosztami procesu. Pozwany co prawda jest właścicielem nieruchomości, dysponuje znacznymi oszczędnościami, jednakże jego emerytura w kwocie 2.126,71 zł wydaje się być niewystarczająca dla zapewnienia sobie utrzymania, zwłaszcza że pozwany jest osobą starczą i wymaga opieki. Nadto nieruchomości, których jest właścicielem również generują koszty, a jedna z nich jest przedmiotem współwłasności stąd jej ewentualna sprzedaż może być utrudniona. Pozwany dysponuje jeszcze dochodami z działalności gospodarczej, jednak jak wynika z jego zeznań prowadzi ją bardziej dla zagospodarowania wolnego czasu, aniżeli uzyskania dochodu. Z tych przeto względów Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda jedynie część należnych kosztów procesu, zaś w pozostałym zakresie odstąpił od obciążenia go powyższymi kosztami.
Wydatki związane ze sporządzonymi w sprawie opiniami oraz opłaty za udostępnienie informacji bankowych wyniosły 5.469,33 zł. Cześć tych wydatków została pokryta z zaliczek uiszczonych przez strony (powód uiścił 1.500 zł, pozwany – 800 zł). Do rozliczenia pozostawała kwota 3.169,33 zł, którą na podstawie art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gliwicach od pozwanego.
R., dnia 13 listopada 2018r.    SSO Katarzyna Banko