Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 440/17
Data wyroku: 2018-05-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Lidia Kopczyńska
Słowa kluczowe: Powołanie spadkobiercy
Podstawa prawna: art. 1015 § 1 kc
Teza: Od chwili uprawomocnienia się orzeczenia sądu opiekuńczego liczy się 6 miesięczny termin do złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego.

Sygn. akt I Ns 440/17

POSTANOWIENIE
Dnia 9 maja 2018 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Lidia Kopczyńska
Protokolant: protokolant Milena Kołpak
po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. w Ciechanowie
na rozprawie
sprawy z wniosku małoletnichZ. K.,M. K.reprezentowanych przez rodzicówA. K.iŻ. K.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
postanawia:
oddalić wniosek.
Sygn. akt I Ns 440/17

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 7 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego na kopercie) małoletni wnioskodawcyZ. K.iM. K., reprezentowani przez przedstawicieli ustawowychA. K.iŻ. K., wnieśli o zatwierdzenie oświadczenia woli o odrzuceniu spadku poJ. S., który zmarł w dniu 11 grudnia 2013 r. wC., ostatnio stale zamieszkałym wC..
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy wskazali, iż ojciec małoletnichA. K.odrzucił spadek poJ. S.poprzez złożenia oświadczenia przed tutejszym Sądem w dniu 11 marca 2016 r. Spadkodawca był dalekim krewnymA. K.i nie mając z nim kontaktów odrzucił po nim spadek. Po uzyskaniu informacji, że pozostali krewni odrzucili spadek, obawiając się, że w skład spadku wchodzą długi spadkowe, wnioskodawcy złożyli niniejszy wniosek.
Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. S.zmarł 11 grudnia 2013 r. wC.i ostatnio stale zamieszkiwał wC.. Bliżsi spadkobiercy złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku po nim. SiostrąJ. S.była babciaA. A.N., która zmarła przed śmiercią spadkodawcy.A. N.miała 6 dzieci, w tym matkęA. D.K., która odrzuciła spadek poJ. S.w dniu 23 października 2015 r. Przed Sądem Rejonowym w Ciechanowie w dniu 11 marca 2016 r.A. K.złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku. Sąd uprzedziłA. K.o skutkach złożonego oświadczenia, w tym o tym, że w jego miejsce uprawnionymi do dziedziczenia staną się jego dzieci.A. K.poinformował Sąd, że ma dwoje dzieci:Z. K.iM. K.(dowód: kserokopia protokołu z akt I Ns 15/16 tutejszego Sądu k. 5-6 akt).
DzieciA.iŻ. K.urodzili się:M. K.21 lipca 2003 r., aZ. K.2 listopada 2005 r. (dowód: odpisy aktów urodzenia k. 5-6 akt III Nsm 157/16 Sądu Rejonowego w Pułtusku).
W dniu 27 maja 2016 r.A.iŻ.małż.K.złożyli wniosek do Sądu rejonowego w Pułtusku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku poJ. S.w imieniu małoletnich dzieci z tego względu, iż w skład spadku wchodzą długi (dowód: wniosek k. 1 akt III Nsm 157/16 Sądu Rejonowego w Pułtusku).
Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Pułtusku zezwoliłA.iŻ.małż.K.na odrzucenie w imieniuZ. K.iM. K.spadku poJ. K.. Orzeczenie stało się prawomocne w dniu 17 września 2016 r. (dowód: postanowienie k. 17 akt III Nsm 157/16 Sądu Rejonowego w Pułtusku).
W formie aktu notarialnego w dniu 17 października 2017 r.A.iŻ.małż.K., w imieniu małoletnich dzieciZ. K.iM. K., złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. S.(dowód: wypis aktu notarialnego k. 25-26 akt).
W dniu 7 grudnia 2017 r.A.iŻ.małż.K., w imieniu małoletnich dzieciZ. K.iM. K., złożyli do tutejszego Sądu wniosek zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (dowód: wniosek k. 2-3 akt, koperta k. 7 akt).
A.iŻ.małż.K., w imieniu małoletnich dzieciZ. K.iM. K.oświadczyli, że zdawali sobie sprawę z tego, że termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich liczył się od chwili uprawomocnienia orzeczenia Sądu Rejonowego w Pułtusku, a zwlekali ze złożeniem oświadczenia, gdyż nie wiedzieli co wchodzi w skład spadku (dowód: zeznaniaA. K.k. 27-28, 34 akt,Ż. K.k. 28, 34 akt).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty dołączone do akt niniejszej sprawy, dokumentów w aktach sprawyI. N.157/16 Sądu Rejonowego w Pułtusku oraz zeznańA. K.k. 27-28, 34 akt,Ż. K.k. 28, 34 akt.
Sąd uwzględnił dołączone dokumenty, ich prawdziwość nie była kwestionowana i nie budzi wątpliwości.
Sąd nie dał wiary zeznaniomA.iŻ.małż.K., iż nie złożenie przez nich oświadczeń w imieniu małoletnich dzieci wynikał z faktu, że nie wiedzieli oni co wchodzi w skład spadku poJ. S.. Już z faktu, żeA. K.odrzucił spadek wynika, że zdawał on sobie sprawę z tego, że w skład spadku mogą wchodzić długi. Ponadto istnieniem długów spadkowych wnioskodawcy motywowali swój wniosek skierowany do Sądu Rejonowego w Pułtusku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich. Tym samym oświadczeniaA.iŻ.małż.K.w niniejszej sprawie, iż nie znali składu spadku Sąd uznał za nieprawdziwe, gdyż nie było zgodne z całym materiałem dowodowym.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 1012 k.c.spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.
Zart. 1015.§ 1 k.c.wynika, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Oświadczenie to może być złożone ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018§3 k.c.). Złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed notariuszem wymaga formy aktu notarialnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2006 r., I CSK 228/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 123).
W niniejszej sprawie spadkobiercy ustawowi dziedziczący spadek w pierwszej kolejności złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. S.w przewidzianej prawem formie tj. przed notariuszem lub przed tutejszym Sądem.
A. K.jako dalszy krewny doszedł do spadku po odrzuceniu spadku przez jego matkęD. K.w dniu 23 października 2015 r. SamA. K.złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku w dniu 11 marca 2016 r. przed Sądem Rejonowym w Ciechanowie.A. K.został przez Sąd uprzedzony o skutkach prawnych złożonego oświadczenia, w tym o tym, że w jego miejsce uprawnionymi do dziedziczenia zostaną jego dzieciZ. K.iM. K..
Dla złożenia przez rodzica małoletniego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z powodu błędu (art. 1019 k.c.) konieczne jest uprzednie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego. Od chwili uprawomocnienia się orzeczenia sądu opiekuńczego liczy się 6 miesięczny termin do złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego.
Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Pułtusku zezwoliłA.iŻ.małż.K.na odrzucenie w imieniu małoletnichZ. K.iM. K.spadku poJ. K.. Orzeczenie stało się prawomocne w dniu 17 września 2016 r. czyli termin do złożenia oświadczenia upływał z dniem 17 marca 2017 r. .A.iŻ.małż.K., w imieniu małoletnich dzieciZ. K.iM. K., złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. S., w formie aktu notarialnego, w dniu 17 października 2017 r.
Ponieważ zgodnie zart. 1015.§ 1 k.c.oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, to należy uznać, że oświadczenia złożone w imieniu małoletnich wnioskodawców o odrzuceniu spadku zostały złożone bez zachowania 6 miesięcznego terminu od dowiedzeniu się przez nich o tytule swojego powołania i prawomocnej zgody sądu opiekuńczego.
W przypadku nie zachowania terminu zart. 1015§1 k.c., spadkodawca może wystąpić do sądu spadku z wnioskiem o uchylenie się od skutków prawnych braku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czyli skutków prawnych niezachowania terminów określonych wart. 1015 § 1 k.c., o ile brak oświadczenia (milczenie spadkobiercy) spowodowany był błędem lub groźbą (art. 1019 § 2 k.c.). Tym samym zostaną zniesione skutki prawne braku oświadczenia w terminie określone wart. 1015 § 2 k.c., spadkobierca "odzyskuje" więc możliwość złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Spadkobierca uchylający się od skutków złożonego oświadczenia ma obowiązek złożyć jednocześnie oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1019 § 1 pkt 2). Z tym uregulowaniem w sferze materialnoprawnej ściśle są związane uregulowania procesowe. Zgodnie zart. 690 § 2 k.p.c., jeżeli wskutek prawomocnego zatwierdzenia przez sąd uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia zmienia się krąg osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone, sąd po przeprowadzeniu rozprawy zmienia z urzędu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i orzeka w tym przedmiocie. Rozstrzygnięcie sądu spadku w przedmiocie zatwierdzenia oświadczenia spadkobiercy o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do odrzucenia spadku (art. 1019 § 2 i 3 k.c.) ma samodzielny charakter i może nastąpić także po stwierdzeniu nabycia spadku (uchwała Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2007 r., III CZP 53/2007, LexisNexis nr(...), OSNC 2008, nr 7-8, poz. 78, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2012 r., V CSK 313/11, niepubl.).
W niniejszej sprawieA.iŻ.małż.K., w imieniu małoletnich dzieciZ. K.iM. K.złożyli oświadczenia w formie przepisanej tj. aktu notarialnego, jednakże po upłynięciu ustawowego 6 miesięcznego terminu. Wnosząc o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych braku oświadczenia przedstawiciele wnioskodawców wskazali na błąd polegający na braku wiedzy o stanie spadku poJ. S.. Jednakże błąd na istnienie którego powołali się wnioskodawcy nie daje możliwości uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia oświadczenia w terminie.
Nie jest możliwe uchylenie się od skutków oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, gdy spadkobierca był w błędzie co do skutków prawnych określonych zdarzeń (błąd co do prawa). Przykładowo może to być sytuacja, gdy spadkobierca pozostawał w przekonaniu, że brak oświadczenia jest równoznaczny z odrzuceniem spadku. Nie ma znaczenia prawnego błąd w motywach działania spadkobiercy, błąd bowiem musi być błędem co do treści dokonywanej czynności prawnej. Błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej (art. 84 § 1) oraz być istotny (art. 84 § 2). Co prawda mylne wyobrażenie spadkobiercy o stanie spadku może odnosić się do samego faktu istnienia długów spadkowych oraz ich wysokości, jednak aby błąd spadkobiercy był błędem istotnym (art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 2), należy wykazać, że spadkodawca nie miał wiedzy o długach spadkowych mimo powziętych przez niego odpowiednich, możliwych działań zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu spadku (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 612/11, OSNC 2013, nr 3, poz. 39, z omówieniemM. B.,Przegląd orzecznictwa, M. Pr. Bank. 2013, nr 10, s. 50).
Mając na uwadze powyżej zacytowane przepisy sąd uznał, że wnioskodawcy nie udowodnili aby wykazali należytą staranność w złożeniu w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, skoro już we wniosku o wyrażenie zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonym do sądu opiekuńczego motywowali swój wniosek wiedzą o istniejących długach spadkodawcy. Tym samym brak zachowania przez wnioskodawców terminu do złożenia oświadczenia należy uznać za nie wystarczający do zatwierdzenia oświadczeń złożonych po upływie ustawowych terminów.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu o treśćart 520 § 1 k.p.c.pozostawiając strony przy kosztach dotychczas poniesionych.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.
(...)