Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 39/12
Data wyroku: 2018-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON

UZASADNIENIE
WnioskodawcyA. K.iM. K.wnieśli o ustanowienie służebności przesyłu, na rzecz uczestnika(...) Spółka AkcyjnawG., na nieruchomości wnioskodawców, dla której w prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)za wynagrodzeniem płatnym jednorazowo w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienie się orzeczenia oraz o zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania.
Roszczenie swoje uzasadnił tym, że na gruncie stanowiącym ich własność przebiega linia energetyczna stanowiące własność uczestnika. Pismem z dnia 23.09.2011 r. zwrócili się do uczestnika o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości i wypłatę wynagrodzenia. Uczestnik nie wyraził na to zgody.
(...) Spółka AkcyjnawG.Oddział wO.wniósł o oddalenie wniosku i zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł, że nabył przez zasiedzenie służebności gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu nadziałce nr (...). Nadziałce nr (...)nie są zlokalizowane urządzenia energetyczne. Wskazał, że linia średniego napięcia 15kV oraz linia niskiego napięcia zostały wybudowane w oparciu o decyzje administracyjne i ówcześnie obowiązujące przepisy prawa.
Najprawdopodobniej poprzednik prawny aktualnych właścicieli wyraził zgodę na posadowienie linii energetycznych.
Wybudowanie linii średniego napięcia 15kV nastąpiło w czasie gdy obowiązywały przepisyUstawy z dnia 28.06.1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli. Poprzednik prawny uczestnika mógł przeprowadzić inwestycje liniowe.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcyA. K.iM. K.na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej są właścicielami nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)położonych wB.gm.J., dla których prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). ((...)
Nadziałce nr (...)znajduje się linia napowietrzna SN 15kV, linia napowietrzna nn, stacja transformatorowa na słupie rozkraczonym, przyłącze do budynku wykonane linią nn. (dowód: opinia biegłego z zakresu elektroenergetykiJ. S.k. 233- 260)
Działka nr (...)powstała w wyniku podziałudziałki nr (...), która stanowiła własnośćP. K.. Dla nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)o powierzchni 41,92 ha, postanowieniem z dnia 22.01.1982 r. założona zostałaksięga wieczysta nr (...), w której jako właściciel nieruchomości został wpisanyP. K.. Umową z dnia 15.12.1989 r.P. K.przekazałdziałki nr (...)na rzecz swojego następcyR. K.. Umową o dożywocie z dnia 23.08.1991 r.R. K.przekazał własnośćdziałek nr (...)na rzecz wnioskodawcówA. K.iM. K..Działka nr (...)w 1996 r. uległa podziałowi nadziałki nr (...). (dowód: aktaksięgi wieczystej nr (...))
Wnioskodawcy nabylidziałkę nr (...)(obecny numer) z istniejącą na niej linią energetyczną. Użytkują je jako użytki rolne, obecnie pod zasiew trawy. Nie mogą na niej uprawiać zboża i kukurydzy, gdyż istniejące słupy uniemożliwiają zbieranie plonów w ich pobliżu przy pomocy maszyn rolniczych. (dowód zeznania wnioskodawcy k. 748)
L.energetyczne znajdująca się na nieruchomości wnioskodawców są eksploatowana przez uczestnika.(bezsporne)
Decyzją z dnia 22.12.1988 r. Naczelnik GminyJ.zezwolił na budowę linii energetycznej w ramach modernizacji istniejącej linii SN, nn w miejscowościB.–B.gminaJ.na rzecz inwestoraZakładu (...)wO.. Budowa ta miała przebiegać przezdziałkę nr (...)stanowiącą wówczas własnośćP. K..P. K.wyraził zgodę na lokalizację urządzeń energetycznych na jegodziałce nr (...). W dniu 6.04.1990 r.Zakład (...)wO.dokonał odbioru końcowego i przekazania do użytku (eksploatacji) linii SN, stacja ST, linia nn. (dowód: dokumenty k. 52-62, 752-761)
Zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 17.05.1945 r. utworzonoZjednoczenie (...)z siedzibą wO.. Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 19.08.1948 r. utworzonoZjednoczenie (...)– przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione. Zarządzeniem Ministra(...)z dnia 25.11.1958 r. utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwąZakłady (...)wB., które przejęło cały majtek przedsiębiorstw wymienionych w § 12 pkt.2-14. Przedsiębiorstwo to prowadziło zakłady m.in.Zakład (...)wO.. Zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16.01.1989 r. zostało utworzoneprzedsiębiorstwo państwowe Zakład (...), któremu przydzielono składniki mienia powstałego z podziału przedsiębiorstwa pod nazwą(...)wB.. Postanowieniem z dnia 7.07.1989 r. dokonano rejestracji zakładu w rejestrze przedsiębiorstw. Zarządzeniem nr 203/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9.07.1993 r. dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wO.i przekształcenieZakładu (...)wO.w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwąZakład (...) Spółka AkcyjnawO.. Spółka weszła we wszelkie prawa majątkowe i niemajątkoweZakład (...)wO.. W dniu 26.11.2004 r. nastąpiło połączenie spółek akcyjnych w tymZakładu (...) Spółka AkcyjnawO.z siedzibą wO.i utworzono(...) Spółka Akcyjna. W wyniku podziału spółki uchwałą Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z dnia 21.05.2008 r. powstała(...) Spółka Akcyjna. (dowód: dokumenty k. 663-728, 763-799)
Pełnomocnik wnioskodawcy pismem z dnia 23.09.2011 r. zwrócił się do uczestnika(...) S.A.wG.Oddział wO.o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości wnioskodawców. Uczestnik pismem z dnia 20.10.2011 r. zaproponowała wnioskodawcom ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem w kwocie 4.075,39 zł. Wnioskodawcy odmówili zawarcia umowy na tych warunkach. (dowód: pisma k.24-27)

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Zgodnie z normąart.3051k.c.nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia o których mowa wart.49 §1 k.c.prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa wart.49 §1przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa wart.49 § 1 k.c., właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. (art.30521 k.c.)
Należy jednak zauważyć, że uczestnik podniósł zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu.
W pierwszej kolejności należy rozważyć zatem zasadność tego zarzutu, gdyż jego uwzględnienie czyni bezzasadnym wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Wniosek ten jest bowiem bezprzedmiotowy w przypadku stwierdzenia istnienie prawa, które pozwala uczestnikowi na utrzymywanie urządzeń przesyłowych na nieruchomości wnioskodawców.
Wskazać należy, że służebność jest jedynym spośród ograniczonychpraw rzeczowych, które może powstać ex lege w trybie zasiedzenia. Ogólne przesłanki zasiedzenia normujeart.172 k.c., z którego wynika, że warunkiem jest upływ oznaczonego przez ustawę terminu nieprzerwanego posiadania samoistnego, a długość tego terminu zależy od dobrej lub złej wiary w chwili nabycia posiadania. Posiadacz nabywa prawo, jeżeli posiada nieruchomość przerwanie od lat dwudziestu, jako posiadacz samoistny, chyba, że uzyskała posiadanie w złej wierze, natomiast po upływie trzydziestu lat choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Ponadtoart. 292 k.c.określa szczególny warunek zasiedzenia służebności, a mianowicie korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia.
Okoliczność istnienia trwałych i widocznych urządzeń na nieruchomości wnioskodawców, z których korzysta uczestnik, nie jest sporna między uczestnikami niniejszego postępowania. Na nieruchomości wnioskodawców zlokalizowane są linia napowietrzna SN 15kV, linia napowietrzna nn, stacja transformatorowa na słupie rozkraczonym, przyłącze do budynku wykonane linią nn. Urządzenia te spełniają wymogi istnienia trwałego i widocznego urządzenia, które stanowią ostrzeżenie dla zainteresowanego właściciela, że jeżeli będzie tolerował korzystanie z jego nieruchomości, może dojść do obciążenia służebnością w wyniku zasiedzenia.
Punktem wyjścia dla ustalenia terminu od którego mógł biec termin zasiedzenia służebności gruntowej na rzecz uczestnika, bądź też któregoś z jej poprzedników, było ustalenie, żedziałka nr (...), w wyniku której powstaładziałka nr (...)jeszcze przed rokiem 1982 stanowiła własność osoby fizycznej, jak wynika z dokumentów akt księgi wieczystej. W chwili objęcia tej działki przez poprzednika prawnego uczestnika w posiadanie odpowiadające treści służebności przesyłu, stanowiła ona własność osoby fizycznej –P. K..
Z dokumentów przedstawionych przez uczestnika wynika bowiem, że decyzją z dnia 22.12.1988 r. Naczelnik GminyJ.zezwolił na budowę linii energetycznej w ramach modernizacji istniejącej linii SN, nn w miejscowościB.–B.gminaJ.na rzecz inwestoraZakładu (...)wO., budowa ta miała przebiegać przezdziałkę nr (...)stanowiącą wówczas własnośćP. K., a w dniu 6.04.1990 r.Zakład (...)wO.dokonał odbioru końcowego i przekazania do użytku (eksploatacji) linii SN, stacja ST, linia nn.
Nie obowiązywały zatem żadne ograniczenia, wynikające z obowiązującego od 1.01.1965 r. do 1.10.1990 r.art. 177 k.c., w zakresie nabywania praw związanymi z przedmiotową nieruchomością. W uchwale z dnia 22.10.2009 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że korzystanie przez przedsiębiorstwo państwowe z nieruchomości w sposób odpowiadający treści służebności gruntowej, prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej, przed dniem 1.02.1989 r., stanowiło podstawę do nabycia tej służebności przez Skarb Państwa.
Zdaniem Sądu, uczestnik złożonymi dokumentami wykazał ciągłość posiadania służebności przez okres potrzebny do zasiedzenia tego prawa, a także do stwierdzenia, że swoje prawo do korzystania z nieruchomości wnioskodawców w zakresie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu wywodzi od podmiotu, który nabył to prawo. Ze złożonych dokumentów wynika, żeZakład (...)wO., który przejął do korzystania urządzenia energetyczne nadziałce obecnie nr (...)powstał zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16.01.1989 r. i któremu przydzielono składniki mienia powstałego z podziału przedsiębiorstwa pod nazwą(...)wB., postanowieniem z dnia 7.07.1989 r. dokonano rejestracji zakładu w rejestrze przedsiębiorstw. Natomiast Zarządzeniem nr 203/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9.07.1993 r. dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wO.i przekształcenieZakładu (...)wO.w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwąZakład (...) Spółka AkcyjnawO., spółka weszła we wszelkie prawa majątkowe i niemajątkoweZakładu (...)wO.. W dniu 26.11.2004 r. natomiast nastąpiło połączenie spółek akcyjnych w tymZakładu (...) Spółka AkcyjnawO.z siedzibą wO.i utworzono(...) Spółka Akcyjna, a w wyniku podziału spółki uchwałą Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z dnia 21.05.2008 r. powstała(...) Spółka Akcyjna.
Zgodnie zart. 176 k.c.doliczenie okresu posiadania poprzednika dopuszczalne jest, jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania. Jeżeli aktualnie służebność przesyłu posiada przedsiębiorca energetyczny powstały w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, to nie musi doliczać czasu posiadania nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo państwowe po 1.02.1989 r., ponieważ de iure przedsiębiorca energetyczny i przedsiębiorstwo państwowe to ten sam podmiot prawa. Poprzednikiem prawnym przedsiębiorcy energetycznego w posiadaniu jest Skarb Państwa. Zgodnie bowiem z zasadą jednolitego funduszu własności państwowej obowiązującą do 1.02.1989 r. (art. 128 k.c.), przedsiębiorstwa państwowe, zarządzały mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Dotyczyło to także posiadania, w konsekwencji to Skarb Państwa należało uznać za posiadacza w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, a przedsiębiorstwo państwowe za dzierżyciela. Przedsiębiorca energetyczny, może doliczyć do swego okresu posiadania i do okresu posiadania swoich poprzedników, okres posiadania Skarbu Państwa, o ile przedsiębiorca energetyczny udowodni, że doszło do przeniesienia posiadania na jego rzecz lub jego poprzedników prawnych przez Skarb Państwa. W przypadku posiadania służebności przesyłowej, w zasadzie wydanie rzeczy polega na przyjęciu przedsiębiorstwa przesyłowego, którego użyteczność jest zwiększana przez korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności gruntowej. (por. Wyrok SN z dnia 3.01.1969 r. III CRN 271/68) W orzecznictwie przyjmuje się, że przejęcie posiadania jest czynnością faktyczną, nie są wymagane czynności prawne.
W Postanowienie z dnia 2 marca 2017 r. w sprawie V CSK 356/16 Sąd Najwyższy wypowiedział się, że do wykazania przeniesienia posiadania służebności przesyłu na uczestnika postępowania nie było konieczne udowodnienie przeniesienia przez jego poprzednika prawnego konkretnie oznaczonych urządzeń technicznych, lecz wykazanie, że urządzenia służące do przesyłu mediów w zakresie działalności przedsiębiorstwa przesyłowego, znajdujące się wewnątrz, na lub ponad gruntem istniały w oznaczonym miejscu i były wykorzystywane do tego celu oraz że działanie to jest kontynuowane przez uczestnika, który przedstawił na tę okoliczność odpis księgi inwentarzowej wskazującej na posiadanie urządzeń technicznych do przesyłu energii. W przypadku linii energetycznej wystarczające jest wykazanie jej trwałego, niepodlegającego zmianom, przebiegu i lokalizacji na nieruchomości obciążonej, natomiast nie ma istotnego znaczenia skład techniczny urządzeń przesyłowych i protokolarne potwierdzenie ich przekazania następcy.
Za pomocą przedłożonych dokumentów, wskazanych wcześniej, zdaniem sądu uczestnik wykazał przeniesienie posiadania służebności. O ciągłości posiadania i kolejnych przeniesieniach posiadania aż na uczestnika, dobitnie dowodzi również fakt nieprzerwanego korzystania przez kolejne podmioty z przedmiotowych urządzeń w celu przesyłu energii elektrycznej, ich konserwacja i naprawy, przy jednoczesnym dysponowaniu pierwotna dokumentacja dotyczą ich budowy.
Określenie czy w niniejszej sprawie doszło do nabycia przez uczestnika lub jej poprzedników prawnych służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu wymagało ustalenia początku biegu terminu i jego długości. Zdaniem sądu, początek biegu terminu zasiedzenia rozpoczął się nie później niż w chwili oddania urządzeń do eksploatacjiZakładowi (...)wO.. Z dokumentów wynika, że miało to miejsce w dniu 6.04.1990 r. Początek okresu zasiedzenia przypadała zatem w czasie obowiązywaniakodeksu cywilnego, który przewidywała dziesięcioletni okres posiadania dla posiadacza w dobrej wierze i dwudziestoletni, dla posiadacza w złej wierze. Terminy te z dniem 1.10.1990 r. zostały wydłużone do lat dwudziestu w przypadku posiadacza w dobrej wierze i trzydziestu, dla posiadacza w złej wierze. Jeżeli okres zasiedzenia upłynął przed 1.10.1990 r. stosuje się krótsze terminy posiadania, a po tej dacie, okresy posiadania ulegają wydłużeniu do obecnie obowiązujących.
Dla ostatecznego ustalenia długości terminów zasiedzenia należy ustalić, czyZakład (...)wO., obejmując nieruchomość w posiadanie, był w dobrej czy w złej wierze.
Z dokumentów przedstawionych przez uczestnika wynika, że ówczesny właściciel nieruchomości,działki nr (...)(obecnie nr 99/2),P. K.wyraził zgodę na lokalizację urządzeń energetycznych na jegodziałce nr (...). (k.60) Z tych też względów sąd przyjął, że momencie objęcia nieruchomości w posiadanie w zakresie odpowiadającym służebności gruntowej,Zakład (...)wO., poprzednik prawny uczestnika, był w dobrej wierze, dlatego termin zasiedzenia służebności przesyłu nastąpił z dniem 6.04.2010 r. Ponadto zgodnie zart.7 k.c., jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Domniemanie to, zdaniem sądu, nie zostało wzruszone przez wnioskodawców.
W tym stanie rzeczy na mocy powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji.
Mając na uwadze powyższe rozważania sąd, nie analizował opinii biegłych z zakresu elektroenergetyki, szacowania nieruchomości, geodezji i zeznań wnioskodawcy.
O kosztach postępowania wyłożonych przez wnioskodawców i uczestnika orzeczono na mocyart.520 § 1 k.p.c.stosownie do zasady, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Uczestnicy bowiem mieli wspólny interes w uregulowaniu sytuacji prawnej związanej z utrzymywaniem urządzeń przesyłowych.
Mając na uwadze, że wnioskodawcy przegrali sprawę sąd na mocy art. 113 u.k.s.c. nakazał od nich ściągnąć koszty sądowe wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa.

ZARZĄDZENIE

1
(...)

2
(...),

3
(...)

16.04.2018 r.