Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGz 15/18
Data wyroku: 2018-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Halina Zarzeczna, Artur Kowalewski, Tomasz Żelazowski
Słowa kluczowe: Odrzucenie pozwu
Podstawa prawna: art. 1165 § 1 k.p.c.

Sygn. akt I AGz 15/18

POSTANOWIENIE
Dnia 26 lutego 2018 roku
Sąd Apelacyjny w Szczecinie Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  SSA Artur Kowalewski
Sędziowie:  SA Tomasz Żelazowski (spr.)
SA Halina Zarzeczna
po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 roku w Szczecinie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaM. R.
przeciwko(...)wW./S.(Niemcy)
o zapłatę
na skutek zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 19 września 2017 roku
sygn. akt VIII GC 165/16
postanawia:

1
oddalić zażalenie,

2
zasądzić od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.700 (dwóch tysięcy siedmiuset) złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

SSA Tomasz Żelazowski SSA Artur Kowalewski SSA Halina Zarzeczna

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 7 kwietnia 2016 r. powódM. R.wniósł o zasądzenie od pozwanej(...)wW./S.(Niemcy) następujących kwot: 10.000 euro z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2014 r., 10.000 euro z ustawowymi odsetkami od dnia 11 listopada 2014 r. oraz 8.460 euro z ustawowymi odsetkami od dnia 11 listopada 2014 r., które stanowią część kaucji wpłaconej przez powoda a zatrzymanej przez pozwaną.
W odpowiedzi na pozew pozwana spółka zgłosiła, przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, zarzut zapisu na sąd polubowny wnosząc o odrzucenie pozwu w całości na podstawieart. 1165 § 1 i § 4 k.p.c., a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku wniosła o oddalenie powództwa, a także o zasądzenie od powoda kosztów procesu wg norm przepisanych.
Na rozprawie, ograniczonej do rozpoznania zarzutu pozwanej dotyczącego zapisu na sąd polubowny, pełnomocnicy stron podtrzymali dotychczasowe stanowiska w tym zakresie.
Postanowieniem z dnia 19 września 2017 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie odrzucił pozew (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.217 zł tytułem kosztów procesu (II).
W ocenie Sądu Okręgowego zarzut pozwanej odnośnie zapisu na sąd polubowny zasługiwał na uwzględnienie, stosownie doart. 1165 § 1 k.p.c.Poza sporem na gruncie niniejszej sprawy pozostawał fakt, że powoda i pozwaną łączyła umowa czarteru wodolotu(...)zawarta w dniu 4 listopada 2012 r. W ustępie 26.3 części II umowy zawarto postanowienie sprecyzowane w rubryce 33 części I umowy, zgodnie z którym wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy miały być kierowane do(...)Stowarzyszenia(...)wH.. To oznacza, że strony poddały rozstrzygnięcie sporów z umowy czarteru sądowi polubownemu. Powód niniejszym pozwem dochodzi zapłaty kwoty wpłaconej tytułem kaucji na zabezpieczenie wykonania umowy czarteru z dnia 4 listopada 2012 r. a zatrzymanej przez pozwaną.
Zdaniem Sądu I instancji na uwzględnienie zasługuje stanowisko pozwanej, zgodnie z którym brak jest podstaw do przyjęcia, że postanowienia co do sposobu rozliczenia zwrotu kaucji zawarte waneksie nr (...)do umowy czarteru stanowią odrębną umowę. W ocenie Sądu postanowienia zawarte wpunkcie V aneksu nr (...)w istocie stanowią uzupełninie klauzuli 22 części II umowy czarteru, na podstawie której powód wpłacił pozwanej w gotówce kwotę 40.000 euro tytułem kaucji mającej stanowić zabezpieczenie wykonania umowy. Ustalając w umowie obowiązek dostarczenia gwarancji bankowej lub wpłaty z tego tytułu gotówki strony nie ustaliły jednak sposobu i warunków (w tym terminu) jej zwrotu. W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że postanowienia zawarte w tym zakresie waneksie nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r. traktować należy jako doprecyzowanie postanowień w przedmiocie gwarancji o regulacje dotyczące sposobu jej zwrotu. Źródłem zobowiązań stron - dla powoda obowiązku zapłaty, a dla pozwanej obowiązku jej zwrotu - pozostaje w niniejszej sprawie umowa czarteru z dnia 4 listopada 2012 r., w której to znalazły się zapisy w przedmiocie kaucji. Tym samymaneks nr (...)regulujący kwestię rozliczeń z tytułu uiszczonej kaucji należy traktować jako element umowy czarteru, a nie jako odrębną umowę, która w świetle postanowień IXaneksu nr (...), w pozostałym zakresie nie uległa zmianie.
W ocenie Sądu Okręgowego nie zasługuje też na aprobatę stanowisko powoda, zgodnie z którym skoro roszczenie nie wynika z samego czarteru wodolotu(...)to zapis na sąd polubowny nie ma zastosowana. Powyższe w żaden sposób nie wynika z postanowień umowy czarteru. Treść punktu 26 omawianej umowy jednoznacznie wskazuje, że do arbitrażu będą kierowane wszelkie spory wynikłe z niniejszego czarteru, jednocześnie brak jest jakiegokolwiek wyłączenia sporów na tle rozliczenia kaucji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.orazart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł powód, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

1
art. 65 § 1 i 2 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w punkcie 26 umowy czarteru z dnia 4 listopada 2012 r. strony niniejszego postępowania uzgodniły zapis na sąd polubowny obejmujący także roszczenia dochodzone przez powoda w niniejszej sprawie,

2
art. 1165 § 1 i 2 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec błędnego przyjęcia, że powód w okolicznościach niniejszej sprawy wniósł sprawę dotyczącą sporu objętego zapisem na sąd polubowny.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że powód nie dochodzi zapłaty kwoty kaucji na podstawie umowy czarteru, ale dochodzi zapłaty kwot wskazanych punkcie V dokumentu oznaczonego przez strony jakoaneks nr (...)do umowy czarteru jednostki bez załogi z dnia 4 listopada 2012 r., który niezależnie od tego, jak został zatytułowany, jest faktycznie trójstronnym porozumieniem, z którego wynika przeniesienie praw i obowiązków z umowy czarteru na osobę trzecią i zasady kontynuowania tej umowy z nowym czarterującym oraz sposób rozliczeń z powodem.Aneks nr (...)jest faktycznie dodatkową umową, na podstawie której strony ustalają zasady wstąpienia w prawa i obowiązki powoda wynikające z umowy czarteru zawartej z pozwanym przez(...) Sp. z o.o.i skutki dla powoda zmianą podmiotu czarterującego. Faktem jest, że powód dokonał wpłaty gwarancji zgodnie z ustępem 22 części II umowy czarteru, skoro jednak w prawa powoda wynikające z czarteru wstąpił inny podmiot, to on z tytułu zwrotu kaucji na podstawie umowy czarteru może mieć roszczenia wobec pozwanego. Roszczenia powoda dochodzone w niniejszym postępowaniu nie wynikają z umowy czarteru, a znajdują oparcie w trójstronnej umowie, która nie jest umową czarteru, a porozumieniem zawartym przez trzy podmioty i zamieszczonym w dokumencie nazwanymaneksem nr (...). Strony ustaliły, że roszczenie powodowi będzie przysługiwać od pozwanego, a pozwany rozliczy się z(...)Rozliczenia nie mają podstawy w umowie czarteru, ale w ustaleniach trójstronnej umowy. Sąd I instancji pominął i nie rozważył konstrukcji cesji i przejęcia długu. Treśćaneksu nr (...)niewątpliwie wskazuje, że jest on umowę zawierającą w sobie cesję praw, niezależnie od jej nazwy. Waneksie nr (...)nie wskazano, że w kwestiach uregulowanych w umowie przelewu stosuje się postanowienia umowy czarteru, co mogłoby być tłumaczone w ten sposób, że zapis na sąd polubowny może mieć odnośnie roszczeń wynikających z porozumienia w sprawie przelewu praw i obowiązków zastosowanie. Fakt, że w IXaneksu nr (...)wskazano, że w pozostałym zakresie umowa czarteru nie uległa zmianie ma znaczenie w stosunkach prawnych dotyczących nowego czarterującego oraz pozwanego. Pozostaje to bez znaczenia dla powoda, którego nie łączy już z pozwanym umowa czarteru. Strony zawarły trójstronne porozumienie, aby kontynuować pracę pomiędzy(...)i pozwanym umowę dotychczas łączącą powoda z pozwanym. Przy takiej konstrukcji pozwany nie ma podstaw do dokonywania rozliczeń z powodem na podstawie umowy czarteru. Zapis na sąd polubowny jest wyjątkiem od zasady dopuszczalności drogi sądowej i jako takiego nie można go interpretować rozszerzająco.
W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że wolą stron nie było, abyaneks nr (...)do umowy stanowił odrębną umowę.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie okazało się niezasadne.
Zgodnie zart. 1165 § 1 k.p.c.w razie wniesienia do sądu sprawy dotyczącej sporu objętego zapisem na sąd polubowny, sąd odrzuca pozew lub wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego, jeżeli pozwany albo uczestnik postępowania nieprocesowego podniósł zarzut zapisu na sąd polubowny przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Sformułowanie o związaniu stron zapisem na sąd polubowny w sprawach "dotyczących" sporu objętego zapisem prowadzi do wniosku o istnieniu szerokiej kategorii spraw wynikających ze stosunków umownych, które są objęte właściwością sądu polubownego. Wymaga jednak podkreślenia, że zarzut zapisu na sąd polubowny jest rozpatrywany przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, a zatem na etapie postępowania poprzedzającym merytoryczną ocenę żądania powoda. Dlatego też ocena zasadności zarzutu dotyczącego zapisu na sąd polubowny powinna co do zasady dotyczyć roszczenia w formie przedstawionej przez powoda (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt II CSK 291/10, LEX nr 738541).
W ocenie Sądu Apelacyjnego źródłem roszczenia powoda nie jestpunkt V aneksu nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r. W powołanej regulacji uzgodniono zasady zwrotu kaucji, przy czym punkt V umowy zawiera odesłanie do jej punku III, wskazując, że zwrotowi podlega kaucja wskazana w punkcie III aneksu. W punkcie III aneksuM. R.oraz(...)oświadczyli, żeM. R.wpłacił na rzecz(...)kaucję przewidzianą w umowie czarteru w kwocie 40.000 euro, z kolei w puncie I wskazano, że strony zawarły umowę czarteru w dniu 4 listopada 2012 r. Wprost więc odwołały się do łączącego je węzła obligacyjnego. Jednocześnie w punkcie IX strony uzgodniły, że umowa czarteru w pozostałym zakresie nie ulega zmianie. W punkcie 22 części II umowy z dnia 4 listopada 2012 r. strony ustaliły, że czarterujący zobowiązuje się dostarczyć przed przekazaniem statku gwarancję lub poręczenie zapłaty, wystawione przez bank. Alternatywnie uzgodniona kwota mogła zostać wypłacona w gotówce armatorowi. W tabeli dołączonej do umowy w polu 25 - gwarancja bankowa/list zastawny - wskazano kwotę 40.000 euro. W ocenie Sądu Apelacyjnego analiza powyższych uregulowań prowadzi do wniosku, żeM. R.oraz(...)w umowie z dnia 4 listopada 2012 r. ustalili, że tytułem zabezpieczenia zobowiązań z tytułu tej umowyM. R.uiści kaucję w kwocie 40.000 zł, nie ustalili jednak zasad jej zwrotu. Zasady zwrotu kaucji określono natomiast waneksie nr (...)do tej umowy. Stronami tej czynności były strony umowy z dnia 4 listopada 2012 r. oraz(...) Sp. z o.o.Należy zwrócić przy tym uwagę, że w pkt. II. aneksu nr(...)zawarte zostało oświadczenieM. R., z których jasno wynika, że cofnął swoje wcześniejsze odstąpienie od umowy z dnia 6 marca 2014 r. W dalszej natomiast kolejności strony zgodnie oświadczyły, że zawarta umowa nie została rozwiązana, jest ważna i skuteczna. Tutaj też znalazł się zapis dotyczący istnienia roszczeńM. R.względem(...). W sytuacji, w którejaneks nr (...)miałby stanowić zupełnie nowa umowę, a nie jedynie jej modyfikację, tego rodzaju oświadczenia przy uwzględnieniu pozostałej treści aneksu przedstawionej wyżej, byłyby zbędne. Tymczasem strony najpierw określiły jaka umowa ich wiąże, w dalszej kolejności odniosły się do oświadczeń, które mogłoby wskazywać na jej ustanie i wreszcie zawarły jednoznaczne oświadczenia dotyczące zmiany treści pierwotnej umowy z zastrzeżeniem, że pozostałe warunki nie ulegają zmianie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego złożenie podpisu w imieniu(...) Sp. z o.o.podaneksem nr (...)do umowy czarteru jednostki bez załogi z dnia 4 listopada 2012 r. nie wpływa na ocenę, że regulacje w przedmiocie zwrotu kaucji w istocie stanowiły uzgodnienia pomiędzyM. R.oraz(...)dotyczące postanowień umowy zwartej w dniu 4 listopada 2012 r. pomiędzy tymi podmiotami. Zamieszczenie w tym samym dokumencie postanowień stanowiących elementy innej czynności, a mianowicie cesji praw i obowiązkówM. R.wynikających z umowy z dnia 4 listopada 2012 r. na rzecz(...) Sp. z o.o.nie pozwala na przyjęcie, wbrew zarzutom skarżącego, że aneks z dnia 4 listopada 2012 r. stanowił odrębną umowę od umowy z dnia 4 listopada 2012 r. w zakresie, w jakim dotyczył rozliczenia kaucji wpłaconej przezM. R.na rzecz(...)tytułem zabezpieczenia wykonania umowy z dnia 4 listopada 2012 r.
Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że powód w istocie dochodzi w niniejszej sprawie roszczenia na podstawie umowy z dnia 4 listopada 2012 r., zmodyfikowanejaneksem nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r. W umowie z dnia 4 listopada 2012 r. strony ustaliły, że wszelkie spory wynikłe z czarteru będą kierowane do arbitrażu miejscu wskazanym w rubryce 33. W rubryce 33 wskazano, że zastosowanie mają zasady(...) Stowarzyszenia (...). Jednocześnie przypomnieć należy, że w punkcie IX aneksu z dnia 18 kwietnia 2014 r. ustalono, że poza uzgodnieniami zawartymi w aneksie umowa czarteru nie uległa zmianie. Z tych względów do wszelkich roszczeń wynikających z umowy czarteru z dnia 4 listopada 2012 r., w tym zmodyfikowanychaneksem nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r., zastosowanie znajduje klauza arbitrażowa zawarta w umowie z dnia 4 listopada 2012 r. W żadnym wypadku redakcja powołanych dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że samoistną podstawę dochodzonego roszczenia stanowią postanowieniaaneksu nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r.; przeciwnie, uznać należy, że podstawę żądania zwrotu kaucji stanowią przepisy umowy z dnia 4 listopada 2012 r., natomiast w aneksie z dnia 18 kwietnia 2014 r. określono jedynie zasady jej zwrotu.
Za bezzasadny uznał Sąd Apelacyjny zarzut nierozważenia przez Sąd I instancji konstrukcji cesji i przejęcia długu. Przeniesienie ogółu praw i obowiązków na inny podmiot nie ma wpływu na istnienie zobowiązania w zakresie kaucji międzyM. R.oraz(...), albowiem ta kwestia została uregulowana odrębnie i stanowi w istocie uszczegółowienie rozliczeń kaucji między stronami. Uprawnienie żądania zwrotu kaucji nie zostało przeniesione w drodze umowy cesji. Nie ulega więc wątpliwości, że podstawą dochodzonego roszczenia są postanowienia umowy z dnia 4 listopada 2012 r., uzupełnione postanowieniamianeksu nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r. Podkreślić przy tym należy raz jeszcze, żeaneksem nr (...)nie została zmieniona klauzula arbitrażowa. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest w świetleart. 65 § 2 k.c.podstaw do odstąpienia od literalnej wykładni umowy i przyjęcia, że celem stron zawierającychaneks nr (...)z dnia 18 kwietnia 2014 r. było ukształtowanie nowego zobowiązania w zakresie zwrotu kaucji, w oderwaniu od postanowień umowy z dnia 4 listopada 2012 r. Waneksie nr (...)wprost odwołano do kaucji ustalonej w umowie czarteru.
Wobec powyższego uznać należało zwrot kaucji dotyczy sporu objętego zapisem na sąd polubowny, a mianowicie zwrotu kaucji z tytułu ustania pomiędzyM. R.oraz(...)umowy czarteru z dnia 4 listopada 2012 r. Nie ulega wątpliwości, że spory wynikłe z umowy czarteru objęte są klauzulą arbitrażową, w tym roszczenie o zwrot kaucji uiszczonej tytułem zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z tej umowy. Zaistniała więc przesłanka negatywna rozpoznania wniesionego powództwa, wobec czego na podstawieart. 1165 § 1 k.p.c.pozew należało odrzucić.
Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.zażalenie oddalił.
O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Apelacyjny rozstrzygnął na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., uznając, że pozwany w całości wygrał postępowanie zażaleniowe. Na koszty postępowania zażaleniowego złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego, ustalone stosownie do§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).
SSA Tomasz Żelazowski SSA Artur Kowalewski SSA Halina Zarzeczna