Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1708/18
Data wyroku: 2018-10-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Patrycja Bogacińska-Piątek
Słowa kluczowe: Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. aktVIII U 1708/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 października 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Patrycja Bogacińska-Piątek

Protokolant:

Iwona Sławińska

po rozpoznaniu w dniu19 października 2018 r. w Gliwicach
sprawyH. S.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
oprawo do rekompensaty
na skutek odwołaniaH. S.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia9 marca 2018  r.nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonejH. S.prawo do rekompensaty;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz ubezpieczonejH. S.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek
Sygn. akt. VIII U 1708/18

UZASADNIENIE
Decyzją z 9 marca 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił ubezpieczonejH. S.przyznania prawa do rekompensaty zart. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowychargumentując, że ubezpieczona do 31 grudnia 2008r. nie udowodniła wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona domagała się jej zmiany i przyznania jej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń organu rentowego z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez dokonanie ustaleń faktycznych z naruszeniemart. 7, 77 i 80 k.p.a., w szczególności poprzez bezpodstawne zakwestionowanie wpisów w książeczce pracownika wykonującego badania nieniszczące wydanej przez Komisję ds. nadawania uprawnień do wykonywania badań nieniszczących przyInstytucie (...)wG.oraz wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, a łącznie potwierdzających charakter i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ponadto zarzuciła naruszenieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepoprzez bezpodstawne uznanie, że praca wykonywana przez ubezpieczoną w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wHucie (...) S.A.a następnie wZakładzie (...) S.A., nieprzerwanie na stanowisku operator rentgena nie została zaliczona do pracy w warunkach szczególnych.
W uzasadnieniu podkreśliła, że wykonywała prace na tym samym stanowisku nieprzerwanie do 31 sierpnia 1999r., natomiast na skutek omyłki świadectwo pracy zawierało informację o pracy w warunkach szczególnych na stanowisku operatora rentgena wyłącznie do 31 lipca 1998r. Dodała, że w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. nadal pracowała na stanowisku operatora rentgena, a do jej zadań należało wykonywanie badań radiograficznych spoin konstrukcyjnych stalowych przy użyciu aparatów rentgenowskich typuB. G.– 300, Liliput GM – 300 i GM 150, przez co narażona była na promieniowanie jonizujące.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje:
UbezpieczonaH. S.,urodzona (...), jest uprawniona do emerytury od 1 października 2017r. na podstawie decyzji(...) OddziałwZ.z 4 października 2017r.
W dniu 13 lutego 2018r. złożyła wniosek o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Decyzją z 9 marca 2018r.(...) OddziałwZ.odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty, argumentując iż nie udowodniła na dzień 1 stycznia 2009r. wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Organ rentowy zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy w szczególnych warunkach 14 lat, 1 miesiąc i 20 dni, tj. okresy zatrudnienia wHucie (...) S.A.od 27 października 1982r. do 30 września 1987r. i od 1 lipca 1988r. do 31 lipca 1998r. Jednocześnie nie uwzględniono okresu od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r., ponieważ nie przedłożyła świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w tym okresie.
Sąd ustalił, iż ubezpieczona w okresie od 1 września 1971r. do 31 sierpnia 1999r. była zatrudniona wHucie (...) S.A.wZ.(od 1 czerwca 1997r.Zakład (...) S.A.wZ.). Początkowo pracowała jako uczeń zawodu, w okresie od 14 czerwca 1974r. do 26 października 1982r. jako kontroler wyrobów gotowych, a od 27 października 1982r. do 31 sierpnia 1999r. jako operator rentgena. Ustalono, że z dniem 1 czerwca 1997r. ubezpieczona stała się pracownikiemZakładu (...) S.A.wZ.na mocyart. 231k.p.
W świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 30 czerwca 1998r. pracodawca wskazał, że ubezpieczona w okresie od 27 października 1982r. do 31 maja 1997r. wykonywała pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operator rentgena wymienionym w załączniku nr 1 do zarządzenia Nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. MG z 1985 r. Nr 1, poz. 1), tj. dziale XIV, pozycja 4, punkt 6), wykazu A – prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia wiązacz i układacz wyrobów – operator rentgena.
Ustalono, żeHuta (...) S.A., a od 1 czerwca 1997r.Zakład (...) S.A.wZ., zajmowała się produkcją konstrukcji stalowych.
Sąd ustalił, że ubezpieczona w trakcie zatrudnienia na stanowisku operatora rentgena w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. wykonywała takie same czynności jak w okresach zaliczonych przez organ rentowy do pracy w warunkach szczególnych, tj. w okresach zatrudnienia wHucie (...) S.A.od 27 października 1982r. do 30 września 1987r. i od 1 lipca 1988r. do 31 lipca 1998r. Ubezpieczona 26 października 1982r. uzyskała uprawnienia do wykonywania zdjęć radiograficznych.
Ustalono, że w spornym okresie – od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. –ubezpieczona pracowała na hali produkcyjnej na wydziale budowy urządzeń dźwigowych, w której odbywał się ciąg produkcyjny. Hala nie była podzielona, pracowali na niej traserzy, spawacze, przepalacze. Ubezpieczona zajmowała się wówczas kontrolą jakości, a jej praca polegała na robieniu zdjęć radiograficznych poprzez prześwietlenie spoin rentgenem, wywoływaniu zdjęć, ocenie oraz sporządzeniu protokołów. Badania radiograficzne spoin konstrukcyjnych stalowych wykonywała przy użyciu aparatów rentgenowskich typuB. G.– 300, Liliput GM – 300 i GM 150, przez co narażona była na promieniowanie jonizujące – w momencie prześwietlania ogłaszało się, że pozostali pracownicy mają się oddalić na odległość 25-50 metrów w promieniu lampy. W związku z tym prześwietlenia robiono głównie w trakcie 2 i 3 zmiany, kiedy było mniej ludzi na hali. Czas naświetlenia był różny – ubezpieczona najpierw musiała podłożyć kliszę i materiał, następnie włączała aparat rentgenowski i oddalała się. Sam czas emisji trwał od 3 do 8 minut na jeden odcinek, przy czym w trakcie dniówki dokonywano prześwietlania od kilkunastu do kilkudziesięciu odcinków. Łączny czas emisji w trakcie dniówki był różny, w zależności od potrzeb zakładu – bywało, że trwał 6 godzin w skali jednej dniówki. Ubezpieczona jako operator rentgena zakładała fartuch ochronny, a ponadto miała przypinaną do ubrania kasetkę z błoną radiologiczną, za pomocą której mierzone było napromieniowanie. Wywoływanie radiogramów trwało 2-3 godziny dziennie i odbywało się w ciemni obok biura, na które składały się wydzielone pomieszczenia na hali. W czasie pracy w ciemni ubezpieczona była narażona na opary chemiczne utrwalacza i wywoływacza. Sporządzanie protokołów trwało różnie, w zależności od potrzeb zakładu.
Na rozprawie w dniu 19 października 2018r. ubezpieczona wyjaśniła, że w spornym okresie zmieniło się kierownictwo zakładu pracy, a dział kadr nie wystawił jej świadectwa pracy w szczególnych warunkach za ten okres, ponieważ poinformowano ją, że ma już wystarczający czas 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Razem z ubezpieczoną wHucie (...) S.A.wZ.pracowali:Z. K.(zatrudniony w latach 1968 – 2014) orazR. C.(zatrudniony w latach 1977 – 2012), który był kierownikiem kontroli jakości i przełożonym ubezpieczonej.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, akt osobowych ubezpieczonej zHuty (...) S.A.wZ.oraz zZakładu (...) S.A.wZ., książeczki pracownika wykonującego badania nieniszczące nr 416 z 26 października 1982r., protokołu egzaminacyjnego nr 59/82 z 26 października 1982r., zeznań świadkówZ. K.(nagranie z rozprawy z 19 października 2018r. m. 9.07 i n. k.33) iR. C.(nagranie z rozprawy z 19 października 2018r. m. 26.41 i n. k.33) oraz przesłuchania ubezpieczonej (nagranie z rozprawy z 19 października 2018r. m. 46.52 i n. k.33).
Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności Sąd w pełni dał wiarę zeznaniom świadków i twierdzeniom ubezpieczonej, gdyż są spójne, wiarygodne, wzajemnie się potwierdzają i uzupełniają, nadto znajdują potwierdzenie w dokumentach potwierdzających zatrudnienie ubezpieczonej, w tym w dokumentacji osobowej odwołującej.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.
Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczy uprawnień ubezpieczonej do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Zgodnie zart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1924) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Zgodnie z ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 21 ustawy o emeryturach pomostowychokreśla ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1).
Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:
- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;
- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;
- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.
Bezspornie ubezpieczona jest uprawniona do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1270 ze zm.). Jednak nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.
Jak wskazał Sąd Apelacyjny w(...)w wyroku z dnia 17 grudnia 2015r. sygn. akt III AUa 717/15 (LEX nr 1964970), celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Zauważyć także trzeba, iż skoro zgodnie z art. 23 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 u.e.r.f.u.s. kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany wart. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczonej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Jedynie więc nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.
Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem ostatecznie posiadania przez ubezpieczoną na dzień 1 stycznia 2009r. wymaganego 15 – letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem(...) OddziałwZ.w decyzji z dnia 9 marca 2018r. zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy w szczególnych warunkach jedynie 14 lat, 1 miesiąc i 20 dni, tj. okresy zatrudnienia wHucie (...) S.A.od 27 października 1982r. do 30 września 1987r. i od 1 lipca 1988r. do 31 lipca 1998r. Jednocześnie nie uwzględniono okresu od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r., ponieważ nie przedłożyła świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w tym okresie.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, że ubezpieczona posiada wymagany 15 – letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że ubezpieczona pracując wZakładzie (...) S.A.wZ., będącym od 1 czerwca 1997r. następcą prawnymHuty (...) S.A., w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. wykonywała pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W trakcie zatrudnienia na stanowisku operatora rentgena w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. ubezpieczona wykonywała taką samą pracę jak w okresach od 27 października 1982r. do 30 września 1987r. i od 1 lipca 1988r. do 31 lipca 1998r. – okresy zaliczone przez organ rentowy do stażu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd w pełni dał wiarę zeznaniom świadków i ubezpieczonej odnośnie charakteru wykonywanej pracy, którzy precyzyjnie i przekonująco opisali przebieg wykonywanych przez odwołującą czynności. W spornym okresie odwołująca pracowała na hali produkcyjnej na wydziale budowy urządzeń dźwigowych, w której odbywał się ciąg produkcyjny. Zajmowała się wówczas kontrolą jakości, a jej praca polegała na robieniu zdjęć radiograficznych poprzez prześwietlenie spoin rentgenem, wywoływaniu zdjęć, ocenie oraz sporządzeniu protokołów. Praca ubezpieczonej wiązała się z naświetlaniem i promieniowaniem - sam czas emisji trwał od 3 do 8 minut na jeden odcinek, przy czym w trakcie dniówki dokonywano prześwietlania od kilkunastu do kilkudziesięciu odcinków. Łączny czas emisji w trakcie dniówki był różny, w zależności od potrzeb zakładu – bywało, że trwał nawet 6 godzin w skali jednej dniówki. Zdaniem Sądu należy uznać, że taką pracę ubezpieczona wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nawet jeśli podczas całej dniówki nie była narażona na promieniowanie. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że nie jest możliwe, aby pracownik ciągle przez 8 godzin obsługiwał aparat rentgenowski. Ponadto za prace w warunkach szczególnych uznano prace narażające na działanie promieniowania jonizującego, a nie prace bezpośrednio przy promieniowaniu jonizującym - Wykaz A, Dział XIV, poz. 4. Praca ubezpieczonej może zostać zakwalifikowana jako wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Ubezpieczona stale znajdowała się w strefie zagrożenia nawet jeśli nie wykonywała prześwietlenia spoin.
W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie zachodzą wątpliwości, iż odwołująca pracując na stanowisku operator rentgena wZakładzie (...) S.A.wZ.w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r. wykonywała prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 4 (prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia) stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.), zawierającego wykaz prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego.
Dodatkowo Sąd wskazuje, że niezależnie od powyższego praca ubezpieczonej w spornym okresie na stanowisku operatora rentgena może zostać zaliczona do pracy w szczególnych warunkach wymienionej w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 24 stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., tj. kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Należy podkreślić, że ubezpieczona zajmowała się wówczas kontrolą jakości w zakładzie, pracując na hali hutniczej, w której odbywał się cały ciąg produkcyjny. Na hali tej prace wykonywali traserzy, spawacze, przepalacze, operatorzy nożyc do cięcia blach.
Ubezpieczona nie przedłożyła świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie od 1 sierpnia 1998r. do 31 sierpnia 1999r., jednakże fakt wykonywania takiej pracy w spornym okresie został wykazany w postępowaniu sądowym za pomocą innych dowodów. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia, w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych wkodeksie postępowania cywilnego(por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).
Sąd podkreśla, że po zaliczeniu spornego okresu zatrudnienia na stanowisku operatora rentgena do pracy w warunkach szczególnych, ubezpieczona legitymuje się okresem pracy w warunkach szczególnych w wymiarze przekraczającym 15 lat.
Wobec faktu, że ubezpieczona spełniła także pozostałe przesłanki uprawniające ją do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, Sąd z mocyart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał ubezpieczonejH. S.prawo do rekompensaty.
O kosztach orzeczono po myśliart. 98 k.p.c.w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804, ze zm.) w punkcie drugim orzeczenia.
(-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek