Sąd Okręgowy w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 691/17
Data wyroku: 2018-03-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dagmara Olczak-Dąbrowska

Sygn. akt II C 691/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 marca 2018 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie II Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Dagmara Olczak- Dąbrowska

Protokolant:

Sylwia Chmarowska

po rozpoznaniu wW.na rozprawie w dniu 9 marca 2018 r.
sprawy z powództwaL. P.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o ochronę praw autorskich

I
zasądza od(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzeczL. P.kwotę 2 385,00 zł (dwa tysiące trzysta osiemdziesiąt pięć złotych złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 września 2016 roku do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałej części;

III
zasądza od(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzeczL. P.kwotę 1042 zł (tysiąc czterdzieści dwa złote) tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

IV
nakazuje zwrócićL. P.ze środków Skarbu Państwa-kasy Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 75 zł (siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem różnicy pomiędzy pobraną a należną opłatą sądową od pozwu.

UZASADNIENIE
W pozwie z 1 marca 2017 r. skierowanym do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Ś.wW.powódkaL. P.wniosła o wydanie nakazu zapłatyw postępowaniu upominawczym i zobowiązanie pozwanej(...) S.A.z siedzibąwW.do zapłaty na rzecz powódki kwoty 2495 zł z odsetkami ustawowymi od 6 września 2016 r. do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także kosztów uiszczenia opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty lub w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu przez stronę pozwaną powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 2495 zł z odsetkami ustawowymi od 6 września 2016 r. do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także kosztów uiszczenia opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Postanowieniem z 17 marca 2017 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy – ŚródmieściawW.przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.
W odpowiedzi na pozew z 4 października 2017 r. pozwana(...) S.A.z siedzibąwW., wcześniej działająca podfirmą (...), wniosła o oddalenie powództwaw całości.
Na wypadek nieoddalenia powództwa w całości wniosła ewentualnie o oddalenie powództwa w zakresie roszczeń o zapłatę kwot wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży utworów wymienionych w punkcie 2 i 11 pozwu tj. utworu wystawionego na sprzedaż 29 maja 2008 r.o nazwie „(...)” z 2005 r. oraz utworu wystawionego na sprzedaż 13 marca 2012 r.o nazwie(...).
Pozwana podniosła ponadto zarzut przedawnienia w stosunku do roszczeń strony powodowej powstałych przed 1 marca 2014 r.
Pozwana wniosła o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu na podstawie przepisuart. 84 par. 1 k.p.c.(...) sp. z o.o.z siedzibą wW..
Pozwana wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Zawiadomiona o postępowaniuspółka (...) sp. z o.o.z siedzibą wW., obecnie działająca podfirmą (...), nie zgłosiła przystąpienia do sprawyw charakterze interwenienta ubocznego.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie od maja 2008 r. do października 2015 r.spółka akcyjna (...)z siedzibą wW., obecnie działająca podfirmą (...), dokonała odsprzedaży szesnastu oryginałów utworów plastycznych, których autorką jestL. P.(warunki sprzedaży aukcyjnej k. 90-91v).
1. Utwór o nazwie „(...)” z 2006 r. (25 x 33, 5 cm) został sprzedany 30 września 2009 r. za kwotę 2000 zł.
2. Utwóro nazwie „. (...)co dalej” z 2004 r. (akryl/płótno, 40 x 80 cm) został sprzedany 26 listopada 2009 r. za kwotę 4400 zł.
3. Utwór o nazwie(...)z 2004 r. (olej/płótno, 24,5 x 30 cm) został sprzedany 4 marca 2010 r. za kwotę 1300 zł.
4. Utwór o nazwie „(...)” z 2004 r. (olej/płótno, 25 x 30 cm) został sprzedany 20 maja 2010 r. za kwotę 1900 zł.
5. Utwór o nazwie(...)z 2004 r. (olej/płótno, 50 x 71 cm) został sprzedany 28 października 2010 r. za kwotę 3600 zł.
6. Utwór o nazwie „(...)” z 2003 r. (akryl/płótno, 40,5 x 80,5 cm) został sprzedany 24 marca 2011 r. za kwotę 5000 zł.
7. Utwór o nazwie „(...)” z 2003 r. (akryl/płótno, 40,5 x 80,5 cm) został sprzedany 24 marca 2011 r. za kwotę 5000 zł.
8. Utwór o nazwie „(...)” (akryl/płótno, 30 x 40 cm) został sprzedany 20 października 2011 r. za kwotę 2600 zł.
9. Utwór o nazwie „(...)” z 2004 r., akryl/płótno, 50 x 100 cm) został sprzedany 28 maja 2013 r. za kwotę 2600 zł.
10. Utwór o nazwie(...)(akryl/płótno, 30 x 40 cm) został sprzedany 21 listopada 2013 r. za kwotę 2800 zł.
11. Utwór o nazwie „(...)” z 2005 r. (akwarela/płótno, 40 x 48 cm wraz z ramą) został sprzedany 24 czerwca 2014 r. za kwotę 1200 zł.
12. Utwór o nazwie „(...)” z 2004 r. (olej/płótno, 70 x 70 cm) został sprzedany 6 listopada 2014 r. za kwotę 8000 zł
13. Utwór o nazwie(...)(olej/płótno, 15 x 100 cm) został sprzedany 6 listopada 2014 r. za kwotę 2600 zł.
14. Utwór o nazwie(...)z 2004 r., (olej/płótno, 24,5 x 30 cm) został sprzedany 23 kwietnia 2015 r. za kwotę 2600 zł.
15. Utwór o nazwie(...)z 2003 r., (akryl/płótno, 40 x 80 cm) został sprzedany 23 kwietnia 2015 r. za kwotę 5500 zł.
16. Utwór o nazwie(...)ed. 1/2 z 2005 r., (akryl/płótno, 25 x 7 cm) został sprzedany 29 października 2015 r.
(dowód: wydruki strony internetowych k. 12 – 25, 28 – 51)
Nie doszło natomiast do sprzedaży wystawionej na sprzedaż 29 maja 2008 r. pracy o nazwie „(...)” z 2005 r. (akwarela/płótno 40 x 48 cm wraz z ramą) oraz wystawionej na sprzedaż 13 marca 2012 r. pracy(...)(akryl/płótno, 30 x 40 cm).
(dowód: wydruk strony internetowej k. 10, 11, 26, 2, oświadczenieI. R.z 3 października 2017 r., k. 79)
L. P.skierowała 26 sierpnia 2016 r. do(...) S.A.z siedzibą wW.ostateczne wezwanie do zapłaty żądanej kwoty w terminie 7 dni od doręczenia. Wezwanie zostało doręczone 29 sierpnia 2016 r. i pozostało bezskuteczne.
(dowód: kopie wezwania i dowodów doręczenia k. 52 - 56)
Podstawę ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie stanowiły dowody z dokumentów w postaci warunków sprzedaży aukcyjnej, oświadczeniaI. R.z 3 października 2017 roku oraz wydruki komputerowe załączone do pozwu. W oparciu o wymienione dowody Sąd ustalił, że pozwana dokonała zawodowej odsprzedaży prac plastycznych wymienionych w pozwie, których autorką jest powódka poza dwoma utworami o pt. „(...)” i(...). W tym zakresie za wiarygodne Sąd uznał oświadczenieI. R.zatrudnionej w pozwanej spółce, zgodnie z którym wskazane prace plastyczne zostały wystawione na sprzedaż, ale ostatnie nie doszło ona do skutku. Załączone do pozwu wydruki ze strony internetowej pozwanej zawierają jedynie informację o wysokości wylicytowanej ceny, a nie ceny faktycznie zapłaconej. Nie można zatem wykluczyć, że licytant zrezygnował z nabycia utworu, pomimo wyboru jego oferty trakcie aukcji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na uwzględnienie w przeważającej części.
Wedługart. 19 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych( DZ.U. 2017, poz.880, dalej jako prawo autorskie) twórcy i jego spadkobiercom, w przypadku dokonanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego, przysługuje prawo do wynagrodzenia stanowiącego sumę poniższych stawek:
1) 5% części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale do równowartości 50 000 euro, oraz
2) 3% części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 50 000,01 euro do równowartości 200 000 euro, oraz
3) 1% części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 200 000,01 euro do równowartości 350 000 euro, oraz
4) 0,5% części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 350 000,01 euro do równowartości 500 000 euro, oraz
5) 0,25% części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale przekraczającym równowartość 500 000 euro
- jednak nie wyższego niż równowartość 12 500 euro. Zgodnie z ust 2. przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku ceny sprzedaży niższej niż równowartość 100 euro. Przytoczony przepis ustanawia na rzecz twórcy i jego spadkobierców majątkowe prawo autorskie powszechnie określane jakodroit de suite.Jego istota sprowadza się do przyznania autorowi dzieła plastycznego oraz autorom niektórych innych kategorii dzieł, a także ich spadkobiercom prawa do określonego ułamka ceny osiągniętej przez dzieło sztuki przy każdej kolejnej odsprzedaży dokonanej w obrocie profesjonalnym. Zgodnie z art. 18 ust. 3 prawa autorskiego prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży jest prawem niepodlegającym zrzeczeniu się, zbyciu oraz egzekucji.
Pod pojęciem zawodowej odsprzedaży należy rozumieć każdą sprzedaż następująca po pierwszym rozporządzeniu egzemplarzem przez twórcę (art. 192ust. 1 prawa autorskiego). Zawodową odsprzedażą w rozumieniu art. 19 ust. 1 i art. 191są wszystkie czynności o charakterze odsprzedaży dokonywane, w ramach prowadzonej działalności, przez sprzedawców, kupujących, pośredników oraz inne podmioty zawodowo zajmujące się handlem dziełami sztuki lub rękopisami utworów literackich i muzycznych (art. 192ust. 2 prawa autorskiego) . W piśmiennictwie przyjmuje się, że odsprzedażą jest każda sprzedaż egzemplarza utworu. Chodzi tutaj o czynność polegającą na zawarciu umowy sprzedaży na podstawieart. 535 i n. k.c., a więc umowy, której treścią jest zobowiązanie się sprzedawcy do przeniesienia na nabywcę własności rzeczy (egzemplarza utworu) za wynagrodzeniem. Jak wiadomo, możliwe są różne warianty tej umowy, np. umowa z zastrzeżeniem własności, z zastrzeżeniem prawa odkupu lub pierwokupu. Roszczenie twórcy (spadkobierców) o wynagrodzenie powstanie w każdym przypadku zawarcia umowy sprzedaży, bez względu na zastosowany wariant. Wystarczające jest przy tym dokonanie czynności zobowiązującej (por.E. Ferenc-Szydełko, Ustawa i prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2016, komentarz do art. 192 Nb 1). Zgodnie z art. 193ust. 1 prawa autorskiego do zapłaty wynagrodzenia jest obowiązany sprzedawca, a gdy działa na rzecz osoby trzeciej, zawodowo zajmującej się handlem dziełami sztuki lub rękopisami utworów literackich i muzycznych, odpowiada z nią solidarnie. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu jest on obowiązany do ujawnienia osoby trzeciej, o której mowa w ust. 1. Z obowiązku tego może się zwolnić płacąc należne wynagrodzenie.
Odnosząc te rozważania do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, należy stwierdzić, że pozwana, dokonując sprzedaży utworów plastycznych powódki działała jako komisant, o czym świadczą stosowane przez nią warunki sprzedaży aukcyjnej załączone do akt sprawy. Zgodnie z tymi warunkami(...) S.A.(obecnie(...) S.A.) pełni funkcję pośrednika handlowego pomiędzy komitentami wstawiającymi obiekty na aukcję a kupującymi. Stosownie doart. 765 k.c., stronami umowy komisu są komisant (przyjmujący zlecenie), którym jest osoba prowadząca przedsiębiorstwo i komitent (dający zlecenie), którym może każda osoba fizyczna lub prawna. Do istotnych elementów tej umowy należy zobowiązanie komisanta do kupna lub sprzedaży rzeczy ruchomych na rachunek komitenta, lecz w imieniu własnym i za wynagrodzeniem przyjmującym postać prowizji. Najbardziej charakterystyczną cechą umowy komisu jest stanowisko prawne komisanta, który występuje wobec komitenta w roli zastępcy pośredniego zawierającego umowę sprzedaży z osobą trzecią w imieniu własnym, lecz na rachunek komitenta, co oznacza obowiązek rozliczenia się z komitentem z ceny uzyskanej ze sprzedaży. Taki status pozwanej w sprzedaży aukcyjnej potwierdza pkt 2 warunków sprzedaży (k. 91), z którego wprost wynika, że pozwana występuje jako zastępca pośredni działający w imieniu własnym, lecz na rachunek komitenta uprawnionego do rozporządzenia obiektem.
Biorąc pod uwagę tak ukształtowany status prawny pozwanej, nie ma wątpliwości, że w obrocie prawnym występuje jako sprzedawca, a sprzedaży dzieł sztuki dokonuje w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa, co kwalifikuje tę transakcję jako zawodową odsprzedaż w rozumieniu art. art. 192ust. 2 prawa autorskiego. Taką odsprzedażą jest także sprzedaż dokonana przez pośrednika niekoniecznie będącego właścicielem rzeczy. Cechy takie spełnia komisant, który w imieniu własnym dokonuje sprzedaży rzeczy stanowiącej własności komitenta, działając na rachunek tego ostatniego. Przedstawiona wykładnia art. 192ust. 2 prawa autorskiego odnośnie do podmiotu zobowiązanego do zapłaty wynagrodzenia z tytułudroit de suiteznajduje potwierdzenie w poglądach doktryny.E. T.przyjmuje, że podstawą powstania roszczenia z tytułudroit de suitejest sprzedaż dokonywana za pośrednictwem zawodowego kupca, który może działać jako agent zleceniobiorca, komisant (por.E. Traple, w; System Prawa Prywatnego. Tom 13. Prawo autorskie. pod red.J. Barty, Warszawa 2003, s. 166). W konsekwencji za pozbawione słuszności należy uznać twierdzenia zawarte w odpowiedzi na pozew, że pozwana jest pośrednikiem w handlu dziełami sztuki i zasadniczo nie dokonuje sprzedaży we własnym imieniu i na własną rzecz, a skoro beneficjentem umowy sprzedaży jest komitent, to na nim spoczywa obowiązek zapłaty wynagrodzenia z tytułudroit de suite.Podobnie należy odnieść się do twierdzeń o rzekomo zawartych przez pozwaną porozumieniach, z których miałoby wynikać, że podmiotem zobowiązanym do zapłatydroit de suitemiałby być kupujący. Twierdzenie to nie zostało udowodnione i z tego względu oparty na nim zarzut niweczący roszczenie dochodzone przez powódkę nie może odnieść skutku.
Rację należy natomiast przyznać pozwanej, że obowiązek zapłaty wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży utworu plastycznego aktualizuje się tylko wtedy, gdy sprzedaż doszła do skutku, a więc kiedy sprzedający i kupujący wywiązali się ze swoich zobowiązań wynikających z umowy sprzedaży (art. 535 k.c.). Doszło zatem do zapłaty uzgodnionej ceny i przejścia własności rzeczy na kupującego. Za taką wykładnią przemawia sformułowanie „(…) dokonanych zawodowo odsprzedaży”, którym ustawodawca posłużył się w art. 19 ust. 1 prawa autorskiego. Z tego względu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie w zakresie kwoty 110 zł z w związku z niewykazaniem przez powódkę (art. 6 k.c.), że doszło do odsprzedaży jej prac plastycznych wymienionych w pkt 2 i 11 pozwu.
Nietrafny był zarzut przedawnienia dochodzonego przez powódkę roszczenia. W ocenie Sądu nie jest to roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniuart. 118 k.c.Przedawnia się zatem w terminie 10- letnim. Przedstawiony w odpowiedzi na pozew wywód prawny, którego konkluzją jest przyznanie twórcy statusu przedsiębiorcy, nie zasługuje na aprobatę. Należy podkreślić, że działalność gospodarcza jest prowadzona na własny rachunek w sposób stały, zorganizowany w celu zarobkowym. Jest nastawiona na generowanie zysku, nawet jeśli zysk taki nie jest osiągany (tak też Sąd Najwyższy w uchwale z 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91, OSNCP 1992, Nr 5, poz. 65). W ocenie Sądu Okręgowego takiego charakteru nie ma działalność w dziedzinie sztuki, jaką zajmuje się powódka.
Z tych przyczyn powództwo zasługiwało na uwzględnienie w pozostałej części. O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.obciążając nimi w całości stronę pozwaną, ponieważ powódka przegrała proces co do niewielkiej części dochodzonego roszczenia (110 zł). Ponadto na podstawieart. 80ust. u.k.s.c. w pkt IV wyroku Sąd nakazał zwrócić powódce różnicę pomiędzy opłatą uiszczoną a opłatą należną od pozwu w kwocie 75 zł.