Sąd Rejonowy w Grudziądzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2009/17
Data wyroku: 2018-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Antkiewicz
Słowa kluczowe: Klauzule niedozwolone
Podstawa prawna: art. 58 par. 1 i 2 k.c.

Sygn. akt I C 2009/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 lutego 2018 r.
Sąd Rejonowy w Grudziądzu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
przewodniczący SSR Andrzej Antkiewicz
protokolant sekretarz Milena Kachniarz
po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018r. w Grudziądzu
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) S.A.z siedzibą wB.
przeciwkoM. Z.
o zapłatę
z udziałem Prokuratora Rejonowego wG.

1
umarza postępowanie co do żądania zapłaty kwoty 1896 zł;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 971,65 zł (dziewięćset siedemdziesiąt jeden złotych sześćdziesiąt pięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 września 2017 r. do dnia zapłaty;

3
zasądza od pozwanej na rzecz powódki odsetki ustawowe za opóźnienie od następujących kwot i dat:

- od kwoty 374 zł od dnia 2 września 2017 roku do dnia 30 października 2017 roku,
- od kwoty 374 zł od dnia 2 września 2017 roku do dnia 29 listopada 2017 roku,
- od kwoty 400 zł od dnia 2 września 2017 roku do dnia 13 grudnia 2017 roku,
- od kwoty 374 zł od dnia 2 września 2017 roku do dnia 29 stycznia 2018 roku,
- od kwoty 374 zł od dnia 2 września 2017 roku do dnia 26 lutego 2018 roku;

4
oddala powództwo w pozostałej części;

5
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 649,92 zł (sześćset czterdzieści dziewięć złotych dziewięćdziesiąt dwa grosze) tytułem zwrotu części kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2009/17

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 lutego 2018 r.
(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wB.wniosła przeciwkoM. Z.pozew o zapłatę kwoty 9.340,65 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie równymi dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 2 września 2017 r. do dnia zapłaty, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że dochodzona wierzytelność wynika z weksla, który został wypełniony na kwotę 9.540,65 zł. Po wezwaniu pozwanej do wykupu weksla, wpłaciła ona na konto powódki kwotę 200 zł.
W piśmie z 3 listopada 2017 r. powódka sprecyzowała, że żąda zasądzenia od pozwanej odsetek ustawowych za opóźnienie (k. 19 akt).
Pozwana na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. przyznała, że zaciągnęła kwotę 6.000 zł pożyczki, a do spłaty miała 13.400 zł. Nie potrafiła wskazać, co składa się na koszty pożyczki. Dodała, że po wypełnieniu weksla spłaciła kwotę 1522 zł (k. 32 akt).
Prokurator Rejonowy wG., który przystąpił do sprawy, ze względu na stosowanie przez powódkę klauzul abuzywnych w umowach pożyczek, wniósł o zobowiązanie powódki do sprecyzowania, co składa się na żądaną kwotę oraz o dostarczenie umowy pożyczki i karty spłat celem zweryfikowania żądania pozwu (k. 32 akt).
W piśmie z 6 lutego(...). powódka przyznała, że w toku sprawy pozwana spłaciła kwotę 1.896 zł i w tym zakresie cofnęła powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia, wnosząc o umorzenie postępowania w tym zakresie i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu. Podtrzymała żądanie zasądzenia od pozwanej kwoty 7.444,65 zł (k. 51 akt).
Na rozprawie w dniu 28 lutego 2018 r. pozwana i Prokurator wskazali, że postanowienia umowne dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego i opłaty za tzw. Twój pakiet stanowią klauzule abuzywne i w tym zakresie wnieśli o oddalenie powództwa (k. 87 i 87v akt).
Sąd rozpoznał sprawęw postępowaniu uproszczonym(k. 1).

Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 21 czerwca 2016 roku(...) Spółka AkcyjnawB.(pożyczkodawca) zawarła zM. Z.(pożyczkobiorcą) umowę pożyczki, na podstawie której udzieliła pozwanej pożyczki w kwocie 6.250,00 zł na okres 36 miesięcy, której zwrot miał nastąpić w 36 miesięcznych ratach ustalonych w harmonogramie spłat – do drugiego dnia każdego miesiąca kalendarzowego - po 374 zł, począwszy od sierpnia 2016 r. Strony przewidziały, że pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy procentowej w wysokości 9,70 % rocznie (odsetki umowne) oraz że z tytułu udzielenia pożyczki pożyczkobiorca zobowiązana będzie do uiszczenia na rzecz dającego pożyczkę następujących opłat: jednorazowej opłaty przygotowawczej w wysokości 129 zł, wynagrodzenia prowizyjnego w wysokości 4.999 zł i wynagrodzenia z tytułu skorzystania z tzw.(...)w kwocie 1.100 zł. Kwoty te zostały rozdzielone proporcjonalnie do liczby rat pożyczki i miały być uiszczane częściowo przy każdej racie razem z odsetkami umownymi, które łącznie wyniosły 1.115 zł.
W punktach 1.4 lic. c i 15 części C umowy zapisano, że pozwana w zamian za zapłatę płatnego z góry wynagrodzenia w kwocie 1.100 zł decyduje się na skorzystanie z tzw. Twojego Pakietu, w ramach którego miała uprawnienie do odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo do bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat, po terminowej spłacie dwóch pierwszych rat.
W umowie zastrzeżono, że pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania (pkt 8.1 lic. a części C umowy). Jako zabezpieczenie zwrotu pożyczki pozwana podpisała weksel własnyin blancowraz z deklaracją wekslową. Pożyczkodawca miał prawo wypełnić ten weksel w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.

Dowody
         :
umowa pożyczki wraz z harmonogramem spłat - k. 36-43 akt
weksel wraz z deklaracją wekslową - k. 6, 31, 49 i 71 akt
Przed podpisaniem umowy pozwana nie została w ogóle poinformowana o warunkach tzw. Twojego pakietu, nie wiedziała więc, że może skorzystać z odroczenia płatności rat albo czasowego obniżenia rat. Pozwana nie została też poinformowana o wysokości wynagrodzenia prowizyjnego, wiedziała jedynie, że ma płacić po 374 zł miesięcznie przez okres 3 lat. Powiedziano jej, że pożyczka jest udzielana przez instytucję pozabankową i jeśli chce ją otrzymać, to musi zgodzić się na takie raty, bo innego wyjścia nie ma. Pozwana na to przystała, bo jej ojciec zachorował i potrzebowała pieniędzy.(...)powódki powiedział jej później, że jest to pożyczka lichwiarska. Pozwana nie czytała umowy pożyczki, podpisała ją wraz z załącznikami w miejscach wskazanych przez pracownika powódki. W biurze obsługi powódki była łącznie pół godziny. Nie mogła negocjować prowizji. Powiedziano, że musi zgodzić się na nią, bo inaczej nie otrzyma pożyczki.
Okoliczności niesporne: wyjaśnienia pozwanej – na rozprawie w dniach 17 stycznia 2018 r. i 28 lutego 2018 r.
Pozwana do marca 2017 r. spłacała raty pożyczki przed terminami płatności, następnie płaciła je z opóźnieniem. W dniu 27 czerwca 2017 r. zapłaciła kwotę 300 zł, z czego kwotę 274 zł zarachowano na poczet raty wymagalnej 2 maja 2017 r., a kwotę 26 zł na poczet raty czerwcowej.
Ze względu na brak spłaty części raty wymagalnej w czerwcu 2017 r. i całej raty lipcowej, pismem z dnia 3 lipca 2017 roku powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 722 zł w terminie 7 dni od otrzymania pisma pod rygorem wypowiedzenia umowy.
W dniu 27 lipca 2017 r. pozwana zapłaciła kwotę 187 zł, co zarachowano na poczet raty wymagalnej 2 czerwca 2017 r.
Pismem z dnia 2 sierpnia 2018 r. powódka wypowiedziała pozwanej umowę pożyczki z 30 dniowym okresem wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowej wymagalności wszystkich należności wynikających z umowy. Poinformowała też o wypełnieniu wekslain blancoz zagrożeniem skierowania sprawy na drogę sądową. Wskazała, że zadłużenie pozwanej wynosi 9.540,65 zł, w tym suma pozostałych do spłaty rat pożyczki na dzień wypowiedzenia umowy w kwocie 9.511 zł i odsetki za opóźnienie w płatności rat w wysokości 29,65 zł. Powódka wezwała pozwaną do natychmiastowej zapłaty kwoty 9.540,65 zł. Na taką kwotę powódka wypełniła wekselin blancowskazując termin płatności na 1 września 2017 r.

Dowody
         :
wypełniony weksel - k. 6 akt
wypowiedzenie umowy pożyczki - k. 7 akt
dowody wpłat – k. 31 akt
karta klienta - k. 78-79 akt
Po wypowiedzeniu umowy pozwana spłaciła tytułem zwrotu pożyczki kwotę 1.896 zł, przy czym ostatnią ratę w kwocie 374 zł w dniu 26 lutego 2018 r. Łącznie pozwana spłaciła na rzecz powódki kwotę 6.423 zł.

Dowody
         :
dowody wpłat – k. 31 i 85-86 akt
karta klienta - k. 78-79 akt

Sąd zważył, co następuje:
Przedstawiony stan faktyczny ustalony został w oparciu o dokumenty złożone przez powódkę, które w ocenie Sądu nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i prawdziwości, wobec czego mogły stanowić wiarygodną podstawę ustaleń faktycznych.
Zgodnie zart. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe(tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 160) jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Na tle tego przepisu dominuje pogląd, że w stosunku do pierwszego wekslobiorcy - będącego kontrahentem z porozumienia wekslowego - zarzut niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia weksla może być podnoszony bez ograniczeń, w tym zakresieart. 10 Prawa wekslowegonie stosuje się.Art. 10wyznacza natomiast granice skuteczności tego zarzutu względem dalszego nabywcy, który nabył weksel sposobamiprawa wekslowego. Pozwana i Prokurator zakwestionowali prawidłowość wypełnienia weksla przez pożyczkodawcę i wnieśli o oddalenie powództwa w zakresie wynagrodzenia prowizyjnego oraz opłaty za tzw. Twój pakiet, dlatego dla ustalenia zakresu odpowiedzialności pozwanej należało odwołać się do przepisów regulujących stosunek podstawowy.
Zgodnie zart. 720 § 1 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Z tytułu udzielenia pożyczki pożyczkodawca może żądać wynagrodzenia w formie odsetek albo prowizji za korzystanie przez pożyczkobiorcę z jego środków finansowych.
W ocenie Sądu nie budziła wątpliwości kwestia ponoszenia odpowiedzialności przez pozwaną z tytułu niewywiązania się z umowy pożyczki z dnia 21 czerwca 2016 roku, jak i zasadność wypowiedzenia umowy, albowiem w dniu sporządzenia wypowiedzenia pozwana posiadała zaległości w spłacie prawie dwóch rat. Na pełną akceptację zasługiwało żądanie powódki dotyczące zwrotu kapitału udzielonej i niezwróconej pożyczki, podobnie jak żądanie zapłaty odsetek umownych za korzystanie ze środków finansowych powódki przez czas określony w umowie (art. 720 § 1 k.c.iart. 359 § 1 k.c.).
Sąd nie zakwestionował prawa powódki do pobrania opłaty przygotowawczej, albowiem takie opłaty są standardowo pobierane za wykonanie czynności związanych z udzieleniem pożyczki. Opłata określona w umowie z 21 czerwca 2016 r. nie była wygórowana.
Sąd zakwestionował natomiast prawo powódki do pobierania dodatkowego wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 4.999 zł za udostepnienie pozwanej środków pieniężnych oraz prawo do pobrania opłaty za tzw. Twój Pakiet w wysokości 1.100 zł. Za przygotowanie umowy pożyczki powódka pobrała bowiem opłatę przygotowawczą, a za udostępnienie środków pieniężnych odsetki umowne w wysokości 1.115 zł. Brak było podstaw do pobierania podwójnego wynagrodzenia za to samo.
W wielu podobnych sprawach toczących się przed tut. Sądem z powództwa(...) S.A.wB.o zwrot pożyczki zakwestionowano praktykę tej spółki pobierania na podstawie umów pożyczek dodatkowego wynagrodzenia prowizyjnego w bardzo wysokich kwotach, żądanego często obok odsetek umownych za udostępnienie środków pieniężnych, doliczonych do każdej raty. Zapis o tej prowizji uznano za zmierzający do obejścia przepisów o ochronie praw konsumentów oraz o odsetkach maksymalnych (ukryta lichwa). Stwierdzono, że takie działanie nie zasługuje na ochronę prawną, albowiem jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, dlatego jest nieważne (art. 58 § 1 i 2 k.c.). Tak było m.in. w sprawach o następujących sygnaturach akt: I C 189/16, I C 2424/16, I C 285/17, I C 397/17, I C 398/17, I C 477/17, I C 501/17, I C 1100/17, I C 1244/17 i I C 1595/17.
Kwestią obciążania przez powódkę pożyczkobiorców zbyt wysokimi opłatami prowizyjnymi za udostepnienie na określony czas środków pieniężnych zajmował się też ostatnio Sąd Okręgowy w Toruniu w sprawach VIII Ca 563/17 i(...), który w wyrokach z 28 sierpnia 2017 r. i 15 listopada 2017 r. podzielił stanowisko tut. Sądu o sprzeczności umów w zakresie wynagrodzenia prowizyjnego z dobrymi obyczajami, zasadami współżycia społecznego i przepisami regulującymi kwestie odsetek maksymalnych. Sąd Okręgowy, odwołując się do wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 kwietnia 2012 r. w sprawie XVII AmC 5533/11 (Legalis nr 739471), stwierdził, że niezależnie od uregulowań ustawy o kredycie konsumenckim dotyczących maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych, koszty te nie mogą stanowić dodatkowego źródła zysku przedsiębiorcy, powinny zatem być kształtowane w sposób zgodny z rzeczywistym kosztem dokonywanych czynności, w związku z którymi pozostają. W obu przywołanych sprawach Sąd Okręgowy w Toruniu stwierdził również, że omawiana opłata pozostaje oderwana od faktycznych kosztów poniesionych przez powódkę, w istocie nie stanowi więc ,,kosztu okołoodsetkowego”, te bowiem powinny być związane – zgodnie z zasadą ekwiwalentności świadczeń – z określonymi kosztami poniesionymi przez pożyczkodawcę w związku z udzieleniem pożyczki bądź usługami świadczonymi na rzecz pożyczkobiorcy. Sąd Rejonowy w Grudziądzu oraz Sąd Okręgowy w Toruniu wyraziły w przywołanych sprawach także pogląd, że wynagrodzenie prowizyjne to ukryta forma odsetek od pożyczonego kapitału, co prowadzi do obejścia przepisów regulujących instytucje odsetek maksymalnych.
W sprawach I C 501/17, I C 1244/17 i I C 1595/17 tutejszy Sąd oraz w sprawie o sygn. akt VIII Ca 582/17 Sąd Okręgowy w Toruniu zakwestionowały zapis umowny stosowany przez powódkę w umowach pożyczkowych o wygórowanym wynagrodzeniu za usługę świadczoną w ramach tzw.(...), polegającą na możliwości odroczenia na wniosek konsumenta płatności kilku rat lub ich części (brak ekwiwalentności świadczeń). W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie VIII Ca 582/17 Sąd Okręgowy w Toruniu uznał postanowienia dotycząceusługi (...)za naruszające w sposób rażący interesy pożyczkobiorcy, sprzeczne z dobrymi obyczajami i prowadzące do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, zwłaszcza dotyczących odsetek maksymalnych i jako takie, za niewiążące konsumenta (art. 58 § 1 i 2 k.c.,art. 359 § 21k.c.orazart. 3851§ 1 k.c.).
Wskazać też należy, że wdecyzji nr (...)z dnia 3 czerwca 2015 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura wK.uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania pożyczkodawcy polegające na stosowaniu opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godziło w ich słuszny interes. Identyczną decyzję wobec(...) Sp. z o.o.wB.wydał Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura wK.w dniu 30 grudnia 2015 r. w sprawie(...)61-12/13/SB w zakresie opłaty przygotowawczej. Zarzuty w niej zawarte wobec pożyczkodawcy można jednak odnieść również do wynagrodzenia prowizyjnego oraz opłaty za tzw. Twój Pakiet.
Ze względu na to, że wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 4.999 zł zostało naliczone za to samo, za co należą się powódce odsetki umowne od udzielonej pożyczki, a nadto nie określono w umowie żadnych kryteriów określenia tak wygórowanej prowizji, Sąd uznał, że brak jest podstaw do jej zasądzenia. Do identycznego wniosku doszedł Sąd w przypadku wygórowanego wynagrodzenia za usługę świadczoną w ramach tzw.(...), polegającą na możliwości odroczenia na wniosek konsumenta płatności dwóch rat lub czasowego obniżenia o 50% maksymalnie czterech rat. Kwota 1.100 zł jest nieproporcjonalna do usługi oferowanej przez pożyczkodawcę, albowiem nawet w przypadku skorzystania z tej usługi, klient i tak musiał spłacić całą pożyczkę. Opisana usługa nie była więc ekwiwalentna do wskazanego wynagrodzenia. Nadto pozwana nie zgodziła się na taką usługę i poniesienie za nią kwoty 1.100 zł, gdyż nie została o tym poinformowana przy zawieraniu umowy.
W konsekwencji na podstawieart. 720 § 1 k.c.,art. 58 § 1 i 2 k.c.,art. 359 § 21k.c.orazart. 3851§ 1 k.c.Sąd uznał roszczenie powódki za uzasadnione jedynie w wysokości 971,65 zł, na którą składały się następujące kwoty: niezwrócony w części kapitał pożyczki, niezapłacone odsetki umowne (kapitałowe), nieuiszczone części opłaty przygotowawczej, odsetki za opóźnienie w płatności rat, pomniejszone o dokonane przez pozwaną wpłaty (13.464 zł minus 4.999 zł minus 1.100 zł = 7.365 zł plus 29,65 zł = 7.394,65 minus 6.423 zł – łączna suma wpłat).
Odsetki umowne za opóźnienie od zasądzonej kwoty w punkcie 2 (drugim) sentencji wyroku, jak i od kwot uiszczonych w toku sprawy (do dnia ich zapłaty), zasądzono od dnia następnego po terminie płatności weksla na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.iart. 482 § 1 k.c.
Ze względu na częściowe cofnięcie pozwu i zrzeczenie się roszczenia na podstawieart. 355 § 1 k.p.c.iart. 203 § 1 i 4 k.p.c.Sąd umorzył postępowanie w zakresie kwoty 1.896 zł.
O kosztach procesu w punkcie 5 (piątym) sentencji wyroku orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.orazart. 99 k.p.c.Powódka wygrała sprawę w 30,70 %, przy uwzględnieniu również kwot uiszczonych przez pozwaną w trackie procesu (2.867,65 zł/9.340,65 zł), ponosząc koszty procesu w łącznej wysokości 2.117 zł z tytułu: opłaty sądowej od pozwu w kwocie 300 zł (k. 9, 14 i 16 akt), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego – 17 zł (k. 8 akt) i wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 1.800,00 zł (§ 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Finalnie należał jej się zatem od pozwanej zwrot kwoty 649,92 zł. Pozwana nie poniosła żadnych kosztów procesu.