Sąd Rejonowy w Giżycku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 811/17
Data wyroku: 2018-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Makowczenko
Słowa kluczowe: Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
Teza: art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

Sygn. akt: I C 811/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2018 r.
Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Marek Makowczenko

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Urszula Duszak

po rozpoznaniu w dniu 05 lutego 2018 r. w Giżycku na rozprawie
sprawy z powództwaE. Z. (1)
przeciwkoA. (...)wW.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej

1
Uzgadnia treśćksięgi wieczystej (...)w ten sposób, że w dziale IV wykreśla wpis hipoteka umowna zwykła na sumę 57.915,95zł z odsetkami 5% w stosunku rocznym na rzeczA. (...)iM. (...).

2
Zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.613zł ( pięć tysięcy sześćset trzynaście zł 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSR Marek Makowczenko
Sygn. akt I C 811/17

UZASADNIENIE

     PowódkaE. Z. (1)wniosła do tut. Sądu pozew o uzgodnienie treściksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Giżycku z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie hipoteki umownej zwykłej w wysokości 57.915,95 zł ustanowionej na rzeczA. (...)iM. (...). Nadto domagała się zasądzenia od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych. Strona powodowa podniosła, iż przedmiotowa hipoteka została wpisana w związku z zawarciem przez Bank Spółdzielczy wW.i wspólnikówspółki cywilnej Zakład (...)iZ. P.umowy o spłatę zrestrukturyzowanego długu. Zdaniem powódki wpis został dokonany bez wiedzy i zgody powódki oraz wbrew obowiązującemu w dacie wpisuart. 50 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe.
(pozew – k. 2-6)
PozwanaA. (...)z siedzibą wW.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Zdaniem pełnomocnika pozwanej powództwo nie znajduje uzasadnienia z uwagi na prawomocny wpis hipoteczny widniejący w księdze wieczystej, której dotyczy postępowanie oraz wiedzę powódki o istnieniu zadłużenia, które do chwili obecnej nie zostało spłacone.
(odpowiedź na pozew – k. 32-35)

Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 17.08.1988 r. na wniosek Naczelnika Gminy wW.założonoksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości składającej się z działki gruntu nr geod. 422/39 o pow. 746 m2.
Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 22.08.1988 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego przez notariuszemK. C.(Rep. A Nr 1263/1988) prawo własności przedmiotowej nieruchomości nabyła powódkaE. Z. (1)(ówcześnieD.).
(

dowód

: umowa sprzedaży – k. 8-9, akt małżeństwa – k. 10, odpis kw nr(...)– k. 11-23; z akt KW nr OL1G/00015579/2 – wniosek o założenie księgi – k. 1, zawiadomienie o zmianie wierzyciela hipotecznego – k. 57)
Na podstawie wniosku PaństwowegoBanku (...) OddziałuwG.z dnia 14.02.1991 r. oraz zaświadczenia tego banku z dnia 14.02.1991 r. w księdze wieczystej prowadzonej dla wskazanej wyżej nieruchomości wpisano hipotekę umowną w kwocie 65.000.000 (starych) zł z odsetkami na rzecz PaństwowegoBanku (...) OddziałuwG.jako zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonegoZakładowi (...)– spółce cywilnej, której wspólnikami byliZ. Z.iZ. P.. Na ustanowienie przedmiotowej hipotekiE. Z. (1)wyraziła zgodę w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.
(

dowód

: z akt księgi wieczystej: wniosek o wpis hipoteki – k. 25, zaświadczenie – k. 26, oświadczenie – k. 27)
W dniu 22.12.1992 r. Bank Spółdzielczy wW.(jako następca prawny PowszechnegoBanku (...)wW.na mocy umowy cesji wierzytelności z dnia 22.12.1992 r.) zawarł zZ. Z.iZ. P.umowę o spłatę zrestrukturyzowanego długu wykupionego przez bank na wniosek dłużników ze środków pochodzących z Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa. Na jej podstawieZ. Z.iZ. P.zobowiązali się do całkowitej spłaty długu w wysokości 579.159.500 (starych) zł w terminie do dnia 1 października 1999 r. W treści umowy wskazano, iż zabezpieczenie spłaty zrestrukturyzowanego długu stanowi hipoteka ustanowiona na mocy umowy z dnia 18.02.1991 r.

(dowód:

z akt sprawy I C 748/15: umowa cesji wierzytelności z certyfikatem – k. 15-17, umowa o spłatę długu z dnia 22.12.1992 r.- k. 13-14, umowa z dnia 29.07.1992 r.- k. 25-28)
W związku z podpisaną umową restrukturyzacyjną w piśmie z dnia 02.06.1993 r. kredytodawca wezwał wspólników spółki cywilnej do uaktualnienia wpisu hipotecznego.
(

dowód

: pismo z 02.06.1993 r. – k. 65)
Na podstawie wniosku Banku Spółdzielczego wW.z dnia 02.06.1993 r. i oświadczenia banku złożonego stosownie doart. 50 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowew dniu 16.06.1993 r. wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości powódkiE. Z. (1)dokonano wpisu hipoteki umownej w kwocie 579.159.500 (starych) zł na rzecz Skarbu Państwa dla zabezpieczenia kredytu udzielonego na restrukturyzację długu.
(

dowód

: wniosek o wpis hipoteki – k. 40, zawiadomienie o wpisie – k. 41-42)
Wobec ogłoszenia w dniu 09.03.1994 r. upadłości Banku Spółdzielczego w(...) Bank (...) S.A.wW.wykupił w całości akcje banku upadłego, stając się stosownie do postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy z dnia 6.10.1997 r. jego następcą prawnym.

(dowód:

z akt I C 748/15: pismoBanku (...)z 7.12.2006 r.- k. 29, pismo z 29.03.1999 r.- k. 67)
W piśmie z dnia 23.01.1995 r. skierowanym do Dyrektora Banku Spółdzielczego wW.powódka zwróciła się z prośbą o wskazanie podstawy prawnej obciążenia hipoteką nieruchomości stanowiącej jej własność. W odpowiedzi syndyk powołał się na umowę o spłatę zrestrukturyzowanego długu z dnia 22.12.1992 r.
(

dowód

: pismo z 23.01.1995 r. – k. 43, pismo z 04.02.1995 r. – k. 44, pismo z 20.03.2015 r. z załącznikami – k. 45-47)
W dniu 07.01.1999 r. została zawarta umowa pomiędzyA. (...)wW.(następca prawny Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa) aBankiem (...) S.A.z siedzibą wW.. Na mocy tej umowy strony zobowiązały się do współdziałania w zakresie realizacji zobowiązań i wierzytelności finansowych wynikających z umów o spłatę zrestrukturyzowanych długów.
Dnia 31.12.2013 r. pomiędzyA. (...)z siedzibą wW.aBankiem (...) S.A.(następcą prawnymBanku (...) S.A.) z siedzibą wW.podpisano aneks do umów o współpracę w zakresie realizacji wierzytelności i zobowiązań finansowych byłego Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa. Aneks dotyczył zakończenia współpracy przewidzianej umowami z dnia 21.09.1998 r., 23.10.1998 r., i 7.01.1999 r., a jej celem było zewidencjonowanie w księgach rachunkowych Agencji stanów wierzytelności powstałych z tytułu byłego Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa.

(dowód:

z akt I C 748/15: umowa z 7.01.1999 r.- k. 44-45, aneks z dnia 31.12.2013 r.- k. 46-48, aneks o zakończeniu współpracy z 31.12.2013 r.- k. 46- 48v)
Sąd Rejonowy w Giżycku VI Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał zmiany wierzyciela hipotecznego hipoteki umownej zwykłej w kwocie 57.915,95 zł wksiędze wieczystej nr (...)ze Skarbu Państwa na pozwaną Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą wW., zgodnie z jej wnioskiem z dnia25.11.2015 r.

(dowód:

z akt I C 748/15: wniosek o wpis – k. 96-101, z akt OL1G/00015579/2: zawiadomienie- k. 57)
Z powództwaA. (...)toczy się sprawa przeciwkoZ. Z.,Z. P.iE. Z. (1)o zapłatę kwoty 53.860 zł z tytułu umowy o spłatę zrestrukturyzowanego długu z dnia 22.12.1992 r. Nieprawomocnym wyrokiem z dnia 15.12.2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 748/15 tut. Sąd częściowo uwzględnił powództwo. Apelację od powyższego orzeczenia wniosła pozwanaE. Z. (1). Postanowieniem z dnia 13.09.2017 r. wydanym w toku postępowania odwoławczego w sprawie o sygn. akt IX Ca 386/17 Sąd Okręgowy w Olsztynie zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w niniejszej sprawie.
(

dowód

: z akt I C 748/15: pozew – k. 3-8, protokół z rozprawy z 08.12.2015 r. – k. 104-105, pismo procesowe z 04.05.2016 r. – k. 107- 109, protokół z rozprawy z 01.12.2016 r. – k. 151, odpowiedź na pozew – k. 132-134, pismo procesowe z 30.11.2016 r. – k. 146-148, apelacja pozwanejE. Z.– k. 170-174, wyrok z uzasadnieniem – k. 153,157-162, uzupełnienie apelacji – k. 209-217, odpowiedź na apelację – k. 222-225, uzupełnienie apelacji – k. 229-232, pismo procesowe – k. 06.06.2017 r. – k. 243-244, protokół z rozprawy z dnia 13.09.2017 r. – k. 294)

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jako zasadne podlegało uwzględnieniu w całości.
Stan faktyczny oraz okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone przez strony procesu oraz aktaksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Giżycku i akta postępowania sądowego toczącego się w sprawie o sygn. akt I C 748/15 (IX Ca 386/17). Treści wynikające z przedmiotowych dokumentów korelowały z bezspornymi twierdzeniami stron w zakresie postanowień umów kredytu zawartych przez wspólnikówspółki cywilnej Zakład (...). Sporna pozostawała natomiast kwestia istnienia hipoteki umownej wpisanej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości powódki w świetle obowiązujących przepisów prawnych.
Zgłoszone żądanie znajduje oparcie w treściart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(Dz. U. z 2017 r., poz. 1007). Zgodnie z tym przepisem w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Przez stan prawny nieruchomości należy rozumieć prawa i roszczenia wpisane w działach II-IV księgi wieczystej. Niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym występuje w przypadku nieujawnienia w księdze wieczystej określonego prawa lub błędnym jego wpisaniu, bądź też w sytuacji, gdy prawo określonej osoby zostało dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia.
Sąd w niniejszym postępowaniu podzielił twierdzenia strony powodowej, iż zachodzą podstawy do uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości powódkiE. Z. (1)z rzeczywistym stanem prawnym z uwagi na ujawnienie w przedmiotowej księdze nieistniejącego ograniczonegoprawa rzeczowegoobciążającego tę nieruchomość.
W tym kontekście należy wskazać, iż hipoteka jest ograniczonymprawem rzeczowymobciążającym nieruchomość w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, wynikającej z określonego stosunku prawnego. Prawo to daje wierzycielowi możliwość dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. W obecnie obowiązującym stanie prawnym wyróżnia się hipotekę umowną oraz przymusową. Na mocyart. 245 § 2 k.c.źródłem hipoteki umownej jest umowa między właścicielem nieruchomości, która ma być obciążona hipoteką, a wierzycielem hipotecznym lub administratorem hipoteki. Natomiast wedługart. 67 ustawy o księgach wieczystych i hipotecedo powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej, który ma charakter konstytutywny. Z powołanych przepisów wynika, że do powstania hipoteki umownej konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek: ustanowienia hipoteki oraz jej wpisu do księgi wieczystej. Niezaistnienie którejkolwiek z nich powoduje, że hipoteka nie powstanie.
W niniejszej sprawie pozostaje bezspornym, iż nieruchomość stanowiąca własność powódki jest obciążona hipoteką umowną zwykłą w kwocie 57.915,95 zł z odsetkami na rzeczA. (...). Decydujące dla oceny zasadności powództwa było ustalenie, czy hipoteka ta powstała w sposób prawidłowy w oparciu o przepisy prawne obowiązujące w chwili jej ustanowienia, a zatem czy w istocie istnieje. Jak wynika z treściksięgi wieczystej nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Giżycku, podstawą wpisu hipoteki umownej w dniu 16.06.1993 r. na kwotę 57.915,95 zł (po denominacji) był wniosek Banku Spółdzielczego wW.z dnia 02.06.1993 r. złożony w oparciu oart. 50 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe(Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359). Przepis ten, który utracił moc z dniem 1 stycznia 1998 r., regulował instytucję tzw. hipoteki bankowej mającej charakter hipoteki umownej ustanawianej w celu zabezpieczenia wierzytelności kredytowej banków na podstawie odpowiednich dokumentów wystawianych przez banki. Stanowił on, iż dokumenty wystawione przez banki stwierdzające udzielenie kredytu, jego wysokość, zasady oprocentowania i warunki spłaty są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność kredytobiorcy. Regulacja ta stanowiła swoisty przywilej banku poprzez zwolnienie go od obowiązku przedstawienia oświadczenia podmiotu, który ustanawia hipotekę, przy czym uprawnienie to przysługiwało wyłącznie w stosunku do nieruchomości stanowiących własność kredytobiorcy. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który prezentuje ugruntowany pogląd, iż w świetle treściart. 50 ust. 1 Prawa bankowegobank może żądać obciążenia hipoteką nieruchomości stanowiących własność wyłącznie kredytobiorcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1994 r., II CRN 12/94, nr Lex 5694, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1997 r., I CKU 67/97, nr Lex 30534, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKU 1/98, nr Lex 500153).
Brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku Banku Spółdzielczego wW.o wpis hipoteki, bowiem właścicielka nieruchomości, która miała zostać obciążona hipoteką nie była kredytobiorcą (co jest w sprawie bezsporne), a złożony wniosek nie zawierał jej oświadczenia o ustanowieniu hipoteki złożonego w formie aktu notarialnego (art. 245 § 2 k.c.). Złożony zatem w postępowaniu wieczystoksięgowym wniosek pozbawiony był podstawy prawnej, a jego uwzględnienie stanowiło naruszenie przepisów ówcześnie obowiązującejustawy Prawo bankowe.
Nie zasługują na aprobatę twierdzenia strony pozwanej, iż powództwo jest niezasadne z uwagi na prawomocny wpis hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości powódki. Jedyną drogą do ustalenia, iż hipoteka nie powstała jest bowiem wytoczenie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 259/10, nr Lex 785539, a Sąd w niniejszej sprawie podziela je w całości. Nadto należy podkreślić, iż obaleniu domniemania zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w postępowaniu sądowym wytoczonym na podstawieart. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecenie stoi na przeszkodzie wcześniejsze niewyczerpanie drogi odwoławczej od postanowienia o wpisie w księdze wieczystej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CSK 459/09, nr Lex 678024). Konsekwencją ustalenia, iż hipoteka nie powstała w sposób prawidłowy, a zatem jej nieistnienia, jest konieczność uwzględnienia zgłoszonego w sprawie powództwa i uzgodnienie treści księgi wieczystej poprzez wykreślenie hipoteki umownej zwykłej na kwotę 57.915,95 zł z odsetkami 5 % w stosunku rocznym na rzeczA. (...).
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Mając na uwadze, iż powódka poniosła koszty opłaty sądowej od pozwu w wysokości 2.896 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2.700 zł, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.613 zł.