Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 961/18
Data wyroku: 2018-09-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność za długi spadkowe
Podstawa prawna: art. 1019 kc

Sygn. akt III Ca 961/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2018 roku, wydanym w sprawieo sygn. akt II Ns 1139/17, z wnioskuE. N.z udziałemW. M., Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi zatwierdził uchylenie się przezE. N.w dniu 27 marca 2018 roku od skutków prawnych nie zachowania terminu do złożenia przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku po jej matceH. M. (1)z domu Zasada córceJ.iA.zmarłej dnia 16 marca 2013 rokuwŁ., ostatnio stale zamieszkałej wŁ..
Apelację od ww. postanowienia złożył uczestnikW. M., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1
prawa procesowego, tj.:

-art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez wyprowadzenie z materiału dowodowego błędnego i nie znajdującego w nim umocowania wniosku, iż Wnioskodawczyni zachowała określony ustawą zawity roczny termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, o którym mowa wart. 88 § 2 k.c.;
-art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 6 k.c.w zw. zart. 84 k.c.poprzez ocenę materiału dowodowego w oderwaniu od zasad doświadczenia życiowego na co wskazuje nieuprawnione przyjęcie, iż Wnioskodawczyni pozostawała w błędzie co do długów spadkowych po zmarłej matce i nie dysponowała wiedzą, że należy do nich nieuregulowane zobowiązanie poD. N. (1);
2. prawa materialnego, tj.:
-art. 84 § 1 k.c.poprzez jego zastosowanie podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania w sposób jednoznaczny wskazuje na to, iż Wnioskodawczyni miała wiedzę o dziedziczonym długu spadkowym a co za tym idzie nie znajduje uzasadnienia twierdzenie jakoby pozostawała w błędzie co do przedmiotu spadku,
-art. 1019 § 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 88 § 2 k.c.poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż Wnioskodawczyni zachowała zawity, roczny termin do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku,
-art. 1018 § 3 k.c.z poprzez jego niezastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, iż Wnioskodawczyni złożyła w terminie określonym treściąart. 88 § 2 k.c.oświadczenie o odrzuceniu spadku w wymaganej przepisami dla jego skuteczności formie.
W konsekwencji podniesionych zarzutów uczestnik wniósł o zmianę przedmiotowego postanowienia poprzez oddalenie wnioskuE. N.o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie oraz o przyznanie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego jak również poniesionych przez niego kosztów postępowania przed Sądem I instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, co skutkowało zmianą zaskarżonego postanowienia.
Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, znajdujące pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Sąd Rejonowy mimo prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych wyciągnął z nich jednak błędne wnioski. Nie sposób zatem podzielić też oceny prawnej dokonanej przez Sąd Rejonowy, który nietrafnie określił wynikające z poczynionych ustaleń konsekwencje prawne.
Oceniając w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, iż niezasadne są zarzuty formułowane przez skarżącego na gruncieart. 233 § 1 k.p.c.Zgodnie z powołanym przepisem sąd ma swobodę w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie przyjmuje się, że zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.może być uznany za usprawiedliwiony tylko wtedy, jeżeli sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki, zasadami wiedzy lubz doświadczeniem życiowym. Sprzeczność ta występuje, w szczególności w sytuacji, gdyz treści dowodu wynika, co innego niż przyjął sąd, gdy pewnego dowodu nie uwzględniono przy ocenie, gdy sąd przyjął pewne fakty za ustalone mimo, że nie zostały one w ogóle lub dostatecznie potwierdzone lub gdy sąd przyjął pewne fakty za nieudowodnione, mimo, że nie było ku temu podstawy. Zarzut obrazy przepisuart. 233 § 1 k.p.c.nie może też polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego(tak też SN w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. II CKN 572/99, publ. LEXnr(...)i w wyroku z dnia 27 września 2002 r., sygn. II CKN 817/00, publ. LEX nr 56906).
Analiza treści zarzutów procesowych wskazuje natomiast, że zmierzają one w istocie do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji o spełnieniu przezE. N.przesłanek do uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku po jej matce. Skarżący kwestionuje zatem w istocie prawidłowość zastosowania regulujących tę kwestię przepisów prawa materialnego.
Zgodzić należy się z skarżącym, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa materialnego uznając, żeE. N.nie złożyła w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poH. M. (2)działając pod wpływem błędu oraz że skorzystałaz uprawnienia do uchylania od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia woli o odrzuceniu spadku poH. M. (3)w zawitym rocznym terminie przewidzianym wart. 88 § 2 k.c.
Sąd Rejonowy niewłaściwie zastosowałart. 1019 § 2 k.c.w zw. zart. 84 § 1 k.c.zdanie pierwsze i art. 84 § 2 k.c., przyjmując, żeE. N.działała pod wpływem błędu oraz że był to błąd istotny, czyli uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (w tej sprawie złożyłby w terminie oświadczenie spadkowe).
Sąd pierwszej instancji miał wiedzę na temat przebiegu postępowania o sygn. III Ns 927/15, w którym stwierdzono, że spadek poD. N. (1)nabyła w całości jej matkaH. M. (3).E. N.dążyła do odrzuceniu spadku po zmarłej siostrze, co zostało zatwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 23 lutego 2016 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt III Ns 1628/15. Słusznie wskazuje skarżący, że należało wyprowadzić z tego wniosek, że wnioskodawczyni wiedziała, co wchodzi w skład spadku po zmarłej siostrze oraz że na skutek odrzucenia tego spadku jedyną spadkobierczynią poD. N. (1)stała się ich wspólna matkaH. M. (3). Wnioskodawczyni wiedziała też, że po śmierci siostry stała się jedyną spadkobierczynią poH. M. (3), która zmarła 16 marca 2013 roku i że dziedzicząc po matce dziedziczy także to co wcześniej weszło do majątku matki na skutek nabycia przez nią spadku po zmarłej córceD. N. (1). Wynika to również z treści oświadczeń składanych przez wnioskodawczynię w toku postępowania o sygn. III Ns 927/15 (pismo z datą 7 sierpnia 2015 roku).
Błąd co do treści czynności prawnej może być błędem co do tytułu powołania do dziedziczenia, osoby spadkodawcy, przedmiotu spadku. Błędem prawnie doniosłym nie jest jednak nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowymz niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. IV CK 799/04, publ. OSNC 2006, nr 5, poz. 94, postanowienie SN z dnia 18 marca 2010 roku, sygn. V CSK 337/09, publ. Lex nr 677786; postanowienie SN z dnia 1 grudnia 2011 roku,sygn. I CSK 85/11, publ. Lex nr 1147725; postanowienie SN z dnia 29 listopada 2012 roku,sygn. II CSK 172/12, publ. Lex nr 1299156). Nie będzie też błędem prawnie doniosłym złożenie oświadczenia pod wpływem wadliwych, błędnych pobudek czy motywów, czyz tego samego powodu brak odpowiedniego oświadczenia w terminie (tak teżK.,A.iN.,E..Art. 1019. W:Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki,wyd. IV. LEX, 2015).
W rozpoznawanej sprawie ustalono ponadto, że wnioskodawczyni miała wiedzę na temat tego, co wchodzi w skład majątku matki, gdyż opiekowała się nią w ostatnich latach jej życia i zarządzała jej finansami.
Nawet jeśli przyjąć, że wnioskodawczyni pozostała w usprawiedliwionym, istotnym błędzie co do przedmiotu spadku, to jednak wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, błąd ten został wykryty najpóźniej w 2015 roku. Już w odpowiedzi na wniosek złożonejw sprawie o sygn. akt III Ns 927/15,E. N., jak już wcześniej podniesiono, dała wyraz swojej wiedzy na temat tego, co wchodzi w skład spadku poD. N. (2),a także jaki jest krąg osób powołanych do tego spadku.
Przyjęcie, że datą wykrycia błędu jest dopiero dzień uprawomocnienia się postanowienia wydanego w sprawie o sygn. akt III Ns 927/15 skutkowało niewłaściwym zastosowaniemart. 88 § 2 k.c.poprzez przyjęcie, że wnioskodawczyni skorzystałaz uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczeniao odrzuceniu spadku w przewidzianym w tym przepisie terminie roku od chwili wykrycia błędu, a zatem że istnieją podstawy do zastosowaniaart. 1019 § 2 k.c.
Tymczasem roczny termin, o którym mowa wart. 88 § 2 k.c.liczyć należy najpóźniej od dnia 7 sierpnia 2015 roku, co oznacza, że upłynął on już na długo przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie, czyli nie został dochowany przez wnioskodawczynię.
Biorąc pod uwagę treść wcześniejszych rozważań, odnosząc się do ostatniego zarzutu, jedynie na marginesie wskazać należy, iż bieżące orzecznictwo zgodne jest co do tego, że wobec tego, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia co do przyjęcia spadku może być złożone tylko do protokołu przed sądem, o zachowaniu terminu określonego wart. 88 § 2 k.c.powinno rozstrzygać wyłącznie wniesienie przed upływem tego terminu do sądu wniosku zawierającego żądanie odebrania oświadczenia. Spadkobierca ma jedynie na to wpływ, tylko to zależy od niego. Kiedy zaś dojdzie do odebrania oświadczenia, zależy od sądu. Wobec tego, chwila odebrania oświadczenia przez sąd nie powinna mieć wpływu na zachowanie terminu (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2014 roku, sygn. akt II CSK 410/13, publ. LEX nr 1491256).
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalił wniosek oraz ustalił na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania przed sądem pierwszej instancji zgodnie ze swoim udziałem w sprawie
O kosztach postępowania odwoławczego rozstrzygnięto na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., stosując wyrażoną w nim zasadę, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.