Sąd Rejonowy w Zgierzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 217/16
Data wyroku: 2018-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewelina Iwanowicz

Sygn. akt I C 217/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 lutego 2018 roku
Sąd Rejonowy w Zgierzu I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodnicząca: Sędzia SR Ewelina Iwanowicz
Protokolant: Patrycja Łuczak
po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 roku w Zgierzu na rozprawie sprawy
z powództwaGminy M.G.
przeciwkoJ. B.
o ustalenie

1
ustala, iż Skarb Państwa nabył przez przemilczenie z dniem 1 stycznia 1956 roku prawo własności niezabudowanej nieruchomości położonej wG.przyulicy (...)obejmującej działki onumerach ewidencyjnych (...)o powierzchni 119 m2i(...)o powierzchni 81 m2;

2
nie obciąża pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu;

3
nie obciąża pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 217/16

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 28 stycznia 2016 roku przeciwkoJ. B.Gmina M.G.wniosła o ustalenie, iż Skarb Państwa nabył przez przemilczenie z dniem 1 stycznia 1956 roku prawo własności niezabudowanej nieruchomości gruntowej położonej wG.przyul. (...), obejmującejdziałki numer (...)o łącznej powierzchni 200 m2, odpowiadające części dawnejdziałki numer (...)o ogólnej powierzchni 435 m2, objętej księgą hipoteczną(...) Nr (...)stanowiącej własnościJ. B., dla której nie jest prowadzona księga wieczysta. Powód wskazał, iż ma interes prawny w stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości, ponieważ podlega ona komunalizacji z mocy prawa według stanu na dzień 27 maja 1990 roku.
(pozew – k. 3-5)
Postanowieniem z dnia 9 maja 2017 roku ustanowiony został dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego kurator, który wniósł o oddalenie powództwa. Ponadto w odpowiedzina pozew zgłoszony został zarzut niewłaściwego trybu postępowania.
(postanowienie – k. 35, odpowiedź na pozew – k. 40-41)
Na ostatnim terminie rozprawy w dniu 7 lutego 2018 roku pełnomocnik powoda podtrzymał stanowisko jak dotychczas.
(protokół – k. 125)

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Przedmiotowa nieruchomość położona jest wG.przyulicy (...)i składa się z działek onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 119 m2oraz onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 81 m2.
(mapa do celów prawnych – k. 10, wypis z rejestru gruntów – k. 107)
Pierwotnie stanowiła częśćdziałki (...)o powierzchni 870 m2wpisanej do Repertorium hipotecznego(...) Nr (...). W 1928 roku właściciel zachodniej połowyM.L.M.podzielił w poprzek swoją częśćdziałki (...)o powierzchni 435 m2w ten sposób, że jedna część miała powierzchnię 200 m2, a druga 235 m2. Natomiast wschodnia częśćdziałki (...)o powierzchni 435 m2należała do Izraela iC.G.małżonkówM..
(mapa do celów prawnych – k. 10, poświadczona za zgodność z oryginałem kopia planu podziału – k. 11, poświadczona za zgodność z oryginałem kopia wyciągu z aktu za(...)– k. 12-13, zeznania świadkaA. O.– k. 109 odw. 00:06:30-00:29:53)
J. B.nabył odM.L.M.powyższą działkę o powierzchni 200 m2na podstawie umowy sprzedaży z dnia 26 lipca 1928 roku zarejestrowanej pod numerem(...)sporządzonej przedW. T.zastępcą notariuszaA. S.wŁ..
(mapa do celów prawnych – k. 10, poświadczona za zgodność z oryginałem kopia aktu notarialnego – k. 14-15, zeznania świadkaA. O.– k. 109 odw. 00:06:30-00:29:53)
RodziceM. S.kupili odM.wschodnią połowę parceli numer 83 oraz z części zachodniej fragment od ulicy.
(zeznania świadkaA. O.– k. 109 odw. 00:06:30-00:29:53, zeznania świadkaM. S.– k. 110 00:37:21-00:40:20 i k. 110 odw. 00:50:34-00:51:45)
Nie wiadomo, co się działo zJ. B.i jego rodziną po drugiej wojnie światowej. Nie zgłaszał on żadnych roszczeń w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.
(zeznania świadkaM. S.– k. 110 odw. 00:48:59-00:50:34)
Co najmniej od początku 1965 roku przedmiotowa nieruchomość była wydzierżawiana przez Prezydium Powiatowej lub Miejskiej Rady Narodowej osobom fizycznym (właścicielom pozostałej części placu numer 83), m.in.: od 2 styczniado 31 grudnia 1965 roku –J. S., od 2 stycznia do 31 grudnia 1966 roku –J. S., od 1 stycznia 1969 roku do 31 grudnia 1970 roku –N. S., od 1976 roku do 1980 roku –N. S., od 15 października 2007 roku do 14 października 2010 roku –M. S.. Do 1967 roku umowy dzierżawy dotyczyły gruntu o powierzchni 200 m2, a później 119 m2. Pomimo zmniejszenia powierzchni gruntu na umowach wydzierżawiający władali cały czas gruntem o tej samej powierzchni, tj. 200 m2.
(poświadczone za zgodność z oryginałem kopie umów dzierżawy – k. 16-17, k. 18-20, k. 21-23, k. 115, k. 116, zeznania świadkaM. S.– k. 110 00:37:21-00:40:20, 00:41:43-00:45:33)
W 1967 rokudziałka numer (...)została podzielona na dwiedziałki: numer (...)(obejmującą całą wschodnią częśćdziałki (...), część zachodniej połowydziałki (...)o powierzchni 235 m2, jak również fragment pozostałej zachodniej połowy przylegający wzdłuż do wschodniej części) oraz numer(...)odpowiadającą większej części pozostałej zachodniej połowy. Co dodziałki (...)w ewidencji gruntów jako władający ujawniony został Skarb Państwa. W 1979 roku dokonano zmiany numeracji działek, w ten sposób, żedziałkę (...)oznaczono numerem 109, adziałkę 1929 numerem (...).
(poświadczona za zgodność z oryginałem kopia mapy ewidencji gruntów i budynków z 1979 roku – k. 99, poświadczona za zgodność z oryginałem kopia mapy ewidencji gruntów z 1967 roku – k. 100, poświadczona za zgodność z oryginałem kopia szpicu poglądowego z 2017 roku – k. 117, zeznania świadkaA. O.– k. 110 00:29:53-00:37:21)
W 2012 roku przy sporządzaniu mapy do celów prawnych celem ustalenia granic nieruchomości poJ.B.działka numer (...)została podzielona nadziałki (...)(o powierzchni 81 m2) i(...)
(zeznania świadkaA. O.– k. 109 odw. 00:06:30-00:29:53)
W 2014 roku sporządzona została mapa do celów prawnych, z której wynika, iżM. S.był właścicielem nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)i numer 1/8 odpowiadających wschodniej połowie placu 83 o powierzchni 435 m2wraz z częścią zachodnią placu o powierzchni 235 m2(objętejksięgą wieczystą numer (...)).
(wydruk treści księgi wieczystej – k. 59-85 i k. 118-121, poświadczona za zgodnośćz oryginałem kopia mapy prawnej – k. 86 i k. 101, wypis z rejestru gruntów – k. 108)
W 2015/2016 rokuM. S.sprzedałdziałkę numer (...)o powierzchni 602 m2J.iA.małżonkomG.(księga wieczysta numer (...)). Do momentu sprzedaży cały czasM. S.zawierał umowy dzierżawy dotyczące części przedmiotowej nieruchomości o powierzchni 119 m2i płaciłod niej podatki.
(wypis z rejestru gruntów – k. 107, zeznania świadkaA. O.– k. 109 odw.-110 00:06:30-00:29:53, zeznania świadkaM. S.– k. 110 00:41:43-00:45:33i k. 110 odw. 00:46:12-00:48:12, 00:48:59-00:50:34)
Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd oparł się na powołanych dowodach uznając je za wiarygodne.
W toku procesu Sąd miał wątpliwości co do stanu prawnegodziałki numer (...)wynikające z adnotacji na mapie sytuacyjnej do celów prawnych dla przedmiotowej nieruchomości z 2012 roku (k. 10), iż działka ta objęta jest takżeksięgą wieczystą numer (...)jako część działki o powierzchni 0,(...)przyulicy (...).W związku z tym z inicjatywy strony powodowej przeprowadzone zostało postępowanie dowodowe w tym zakresie, w tym przesłuchano świadków oraz przeanalizowano akta księgi wieczystej i szereg dokumentów zarówno współczesnych, jak i powstałych przed wieloma laty. Sąd uwzględnił przy tym uwagę uczynioną przez geodetę uprawnionego na w/w mapie, a mianowicie, iżdziałka (...)nie jest objęta aktem notarialnym Rep.(...)z 3 kwietnia 1929 roku, na podstawie którego założonoKW (...)oraz żedziałka (...)ujawniona została wKW (...)wpisem z 17 sierpnia 1981 roku w momencie błędnego sprostowania położenia nieruchomości na podstawie wypisu z rejestru gruntów. Co istotne właściciel nieruchomości objętejksięgą wieczystą numer (...), przesłuchany w charakterze świadka, nie uważa się za właściciela tejże działki. Ostatecznie Sąd uznał i przyjął w ustaleniach faktycznych, iżdziałka numer (...)(podobnie jakdziałka numer (...)) stanowiła wyłącznie własnośćJ. B..

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu.
Na wstępie wskazać należało, iż na grunciedekretu z dnia 8 marca 1946 rokuo majątkach opuszczonych i poniemieckich(Dz.U. 1946/13/87 z zm.) stwierdzenie nabycia własności nieruchomości opuszczonej następowało na drodze sądowej w trybie postępowania nieprocesowego (niespornego). Dekret powyższy został uchylony z dniem 1 sierpnia 1985 roku przepisem art. 100 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntamii wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. 1985/22/99 z zm.), lecz prawo własności nabyte przez Skarb Państwa na jego podstawie pozostaje w mocy i może być stwierdzone przez sądw procesie o ustalenie w trybieart. 189 k.p.c.(zob. uchwałę SN z dnia 25 lutego 1987 roku, III CZP 2/87, OSNC 1988/4/46; postanowienie SN z dnia 13 czerwca 1995 roku,II CRN 52/95, LEX nr 137787; wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2004 roku, V CK 498/03,LEX nr 194085). Wobec powyższego Sąd nie mógł, wbrew stanowisku zawartemuw odpowiedzi na pozew, prowadzić postępowania w trybie nieprocesowym, lecz w procesieo ustalenie.
Zgodnie zart. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonychi poniemieckich(Dz.U. 1946/13/87 z zm.) majątkiem opuszczonym jest wszelki majątek (ruchomy i nieruchomy) osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 roku utraciły posiadanie, a następnie go nie odzyskały.
Dekret ten przewidywał w przepisach art. 15 i n. szczególny tryb przywracania posiadania majątków opuszczonych – tryb administracyjny (art. 19) i tryb sądowy (art. 20-30).
Jak stanowi zaś art. 34 ust. 1 lit. a powyższego dekretu Skarb Państwa nabywa przez przedawnienie (zasiedzenie) tytuł własności majątków opuszczonych co do nieruchomościz upływem lat dziesięciu od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została ukończona.
Jak podniósł Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 24 maja 1956 roku wydanej w sprawie o sygnaturze akt I CO 9/56 opublikowanej w OSNCK 1957/1/1, nabycie własności w trybie art. 34 w/w dekretu jest następstwem tzw. przemilczenia, które polega na nabyciu prawa przez osobę trzecią na skutek tego, że uprawniony prawa tego nie wykonuje przez czas w tym przepisie określony.
Natomiast w postanowieniu z dnia 19 listopada 1973 roku w sprawie III CRN 264/74. LEX nr 7339 Sąd Najwyższy podniósł, iż przemilczenie z art. 34 dekretu polega na tym, że skutkiem samej bezczynności właściciela jest nabycie własności przez inną osobę. Posiadanie nieruchomości przez Skarb Państwa nie stanowi więc przesłanki tego nabycia. Istotne jest, czy właściciel działki dał wyraz woli odzyskania swego prawa i wolę swą zrealizował przez wejście w posiadanie przedmiotu swej własności co pozbawiałoby majątek charakteru opuszczonego, czy też tego nie uczynił.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iżJ. B.był właścicielem niezabudowanej nieruchomości położonej wG.przyulicy (...)składającej sięz działek onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 119 m2i onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 81 m2. W trakcie drugiej wojny światowej utracił jej posiadanie,a po zakończeniu działań wojennych nie starał się jej odzyskać, o czym świadczą zeznania świadkaM. S., który choć jest synem ówczesnych właścicieli sąsiedniej nieruchomości (pozostałej części placu numer 83, z którego pochodzi przedmiotowa nieruchomość) nie wiedział nic o losach samegoJ. B., ani jego rodziny. Świadek potwierdził również, iż nie słyszał, aby sam pozwany lub ktoś z jego rodziny zgłaszał jakiekolwiek roszczenia do tej nieruchomości do czasu jej wydzierżawienia w połowielat 60-tych ubiegłego wieku przez Państwo członkom rodziny świadka. Brak jest również jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego podjęcie przez JoszkaB.działań zmierzających do jej odzyskania w późniejszym terminie.
Dodać należało, iż choć z materiału dowodowego nie wynika, aby Skarb Państwa władał przedmiotową nieruchomością przez 1 stycznia 1965 roku, tj. przed datą pierwszej odnalezionej pisemnej umowy dzierżawy tego gruntu, to do przesłanek przemilczenia– w odróżnieniu od zasiedzenia – nie jest wymagane władztwo Skarbu Państwa nad nieruchomością w okresie biegu terminu przemilczenia, a jedynie, aby właściciel stracił władztwo nad nią w czasie drugiej wojny światowej i nie odzyskał go przez 10 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wojna ta się zakończyła. Nieruchomość ma mieć bowiem charakter opuszczonej, porzuconej przez właściciela i taki stan ma trwać przez prawem wymagany czas, a wówczas z mocy prawa własność nieruchomości przechodziła na Skarb Państwa niezależnie czy nią władał, czy nie.
Podsumowując, przedmiotowa nieruchomość stanowiła majątek opuszczonyw rozumieniu art. 1 w/w dekretu. Z dniem 31 grudnia 1945 roku rozpoczął bieg dziesięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 34 tego dekretu. Termin ten nie uległ przerwaniu przez złożenie wniosku do sądu o przywrócenie posiadania nieruchomości lub do organu likwidacyjnego o jej wydanie (w szczególnym trybie przewidzianym w art. 15i n. dekretu), czy też przez wytoczenie powództwa z takim żądaniem na zasadach ogólnych. W tej sytuacji, wobec bezczynności właścicielaJ. B., przedmiotowa nieruchomość stała się w dniu 1 stycznia 1956 roku własnością Skarbu Państwa.
Na podstawieart. 102 k.p.c.Sąd nie obciążył pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda, ani kosztami sądowymi poniesionymi tymczasowoz funduszy Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Zgierzu.