Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1058/17
Data wyroku: 2018-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Artur Żymełka, Tomasz Ślęzak, Roman Sugier
Słowa kluczowe: Zobowiązanie
Podstawa prawna: art. 840 kpc, art. 1032 kc

Sygn. akt I ACa 1058/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Tomasz Ślęzak

Sędziowie :

SA Roman Sugier (spr.)
SO del. Artur Żymełka

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwa Gminy MiastoK.
przeciwko(...) Bank (...) Spółce AkcyjnejwW.
z udziałem interwenientów ubocznych po stronie powodowej:Banku (...) Spółki AkcyjnejwW.iBanku (...) Spółki AkcyjnejwW.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II C 988/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanej 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO del. Artur Żymełka

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Roman Sugier

Sygn. akt I ACa 1058/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo Gminy MiastoK.skierowane przeciwko(...) Bank (...) Spółce AkcyjnejwW.o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanego 7.217 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu Sąd podał, że powódka wniosła o pozbawienie wykonalności dwóch tytułów wykonawczych: jednego ponad 24.189,08 złotych, a drugiego ponad kwotę 69.608,06 złotych, ewentualnie o ograniczenie tych tytułów wykonawczych do wspomnianych kwot.
Powódka podała, że jest spadkobiercąE. S.. Zmarła była dłużnikiem pozwanego banku,Banku (...) S.A.wW.,Banku (...) S.A.wW.,Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wK.,Naczelnika I Urzędu Skarbowego wK.i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wierzyciele ci prowadzili przeciwko dłużniczce postępowania egzekucyjne. Po jej śmierci uzyskali tytuły wykonawcze przeciwko powódce. Powołując się na kolejność i sposób zaspokojenia wynikające z przepisuart. 1025k.p.c.powódka utrzymywała, że pozwany winien być zaspokojony jedynie co do kwot o jakich mowa w pozwie. Po powstaniu tytułów egzekucyjnych przysługujących pozwanemu nastąpiło bowiem zdarzenie wskutek, którego dalsze zobowiązanie nie może być egzekwowane. Zdarzeniem tym było dokonanie spisu inwentarza, z którego wynika, że masa czynna spadku jaki pozostał po dłużniceE. S.wynosi 154.737 złotych. Jej wierzyciele nie mogą być więc z tego majątku zaspokojeni w całości.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. Zarzucił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające częściowe pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawieart. 840k.p.c.Dziedzicząc spadek poE. S.z dobrodziejstwem inwentarza powódka może powoływać się jedynie na ograniczenia swej odpowiedzialności do masy czynnej spadku, a zastrzeżeniew tym zakresie jest już uwidocznione w tytułach wykonawczych.
Interwenienci uboczni po stronie powodowej:Bank (...) S.A.wW.iBank (...) S. A.wW.wnieśli o uwzględnienie powództwa przy uwzględnieniu planu zaspokojenia wierzycieli przedstawionego przez powódkę.
Sąd Okręgowy w Katowicach poczynił ustalenia faktyczne, które nie były sporne między stronami. Uznając je za prawidłowe, Sąd Apelacyjny traktuje je jako swoje własne. Zostały one wyczerpująco opisane w motywach zaskarżonego wyroku. Zbędnym jest ich powielanie w niniejszym uzasadnieniu. Wystarczającym jest podanie, że stan czynny spadku ustalony w spisie inwentarza wynosi 154.737 złotych, a wysokość długów spadkowych340.980,60 złotych. Zadłużenie w stosunku do pozwanego to 210.613,87 zł,w stosunku doBanku (...) S. A.– 99.772,21 zł, w stosunku doBanku (...) S.A.– 11.599,97 zł, w stosunku doSpółdzielni Mieszkaniowej (...)– 10.552,71 zł, w stosunku do I Urzędu Skarbowego wK.– 456.47 zł,a w stosunku do(...) OddziałwC.– 7.985,37 zł.
Postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o tytuły wykonawcze, jakimi dysponuje pozwany zostało zawieszone w ramach zabezpieczenia powództwa. Nie uczestniczą w nim wszyscy wierzyciele powódki, a poprzednioE.
B..
Oceniając zasadność powództwa Sąd Okręgowy w Katowicach uznał, że nie zachodzą wskazane w przepisieart. 840 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.c.przesłanki do żądanego pozbawienia lub ograniczenia tytułów wykonawczych wykonalności. Po powstaniu tytułów egzekucyjnych nie miało bowiem miejsca zdarzenie ze względu na które zobowiązanie powódki w stosunku do pozwanego wygasło ponad kwotyo jakich mowa w pozwie. Ustalenie, że masa czynna spadku nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich długów nie jest okolicznością ze względu na którą wierzytelność pozwanego winna być zaspokojona tylko do kwot deklarowanych przez powódkę, a w pozostałej części nie może być egzekwowana. Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w przepisieart. 837 k.p.c., powódka może powoływać się na ograniczenie swej odpowiedzialności tylko o tyle, o ile ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule wykonawczym. W postępowaniach o nadanie klauzul wykonawczych przeciwko powódce, jako spadkobiercy poprzedniej dłużniczki, zawarto zastrzeżenie, że powódka może powoływać się na odpowiedzialność do wysokości masy czynnej spadku poE. S.. Dalsze ograniczanie tej odpowiedzialności w ocenie Sądu Okręgowego nie jest dopuszczalne, a przepisart. 840 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.c.nie ma w takim przypadku zastosowania.
O kosztach Sąd pierwszej instancji orzekł na mocyart. 98 k.p.c.
Wyrok został zaskarżony w całości przez powódkę.
Skarżąca zarzuciła w apelacji:
– sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią zebranego materiału przez przyjęcie, jakoby powódka nie wskazała przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania pozwu,
– naruszenieart. 840 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.c.poprzez błędną wykładnię i dowolne przyjęcie, że ograniczenie odpowiedzialności powódki do wysokości stanu czynnego spadku jako spadkobiercy zart. 935 k.c., wobec pozwanego,z pominięciem innych wierzycieli, nie spełnia przesłanek do pozbawienia tytułów wykonawczych wykonalności w żądanym zakresie,
– naruszenie przepisówart. 935 k.c.,1023 k.c.,1031 § 2 k.c.iart. 1032 k.c.poprzez ich niezastosowanie i wadliwe przyjęcie, że nie ograniczają one odpowiedzialności powódki mimo zdarzenia, jakim był spis inwentarza spadku pozwalający na stwierdzenie, że zachodzi częściowa niemożność świadczenia.
Powołując się na powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyrokui ograniczenie tytułów wykonawczych w oparciu o które pozwany prowadzi egzekucję do kwot wskazanych w pozwie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył, co następuje;
Apelacja powódki nie jest zasadna.
Pierwszy z zarzutów apelacji błędnie określono jako zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy z zebranym materiałem dowodowym. W istocie skarżąca nie neguje żadnego z faktów opisanych w części ustalającej motywów zaskarżonego wyroku lecz dokonuje odmiennej subsumpcjitj. uznaje, że ustalone fakty dawały podstawę do żądanego pozbawienia tytułów wykonawczych wykonalności. Jest to więc w istocie zarzut naruszenia prawa materialnego, powielony w drugim z zarzutów apelacji. Zarzut naruszenia przepisuart. 840 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.c.nie jest trafny, podobnie jak i naruszenie przepisówart. 935 k.c.,1023 k.c.,1031 § 2 k.c.i 1032k.c.stanowiący trzeciz zarzutów.
Z uzasadnienia pozwu wynika, że jego skierowanie do sądu jest wyrazem dążenia powódki do uniknięcia odpowiedzialności za długi spadkowe w oparciu o przepisart. 1032 k.c.Przepis ten kreuje odpowiedzialność spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jeśli ten spłaci tylko niektóre długi spadkowe, gdyż mimo dochowania należytej staranności nie wiedział o istnieniu innych długów (art. 1032 § 1 k.c.) oraz bardziej rygorystyczną odpowiedzialnośćw przypadku, gdy spadkobierca spłacił niektóre długi spadkowe mimo, że wiedział lub przy dochowaniu należytej staranności mógł się dowiedziećo istnieniu innych długów (art. 1032 § 2 k.c.).
W ocenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach przepisy te nie stanowią podstawy do uwzględnienia powództwa w oparciu o przepisart. 840 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.c.Nieuzasadnione jest przekonanie powódki, że zaspokojenie się pozwanegow oparciu o posiadane tytuły wykonawcze w zakresie odpowiadającej całości masy czynnej spadku ustalonej w spisie inwentarza, może narazić ją na odpowiedzialność z własnego majątku w stosunku do pozostałych wierzycieli zmarłej dłużniczki w oparciu o przepisart. 1032 § 1 i 2 k.c.Ta regulacja prawna ma bowiem zastosowanie jedynie w razie dobrowolnej spłaty długów spadkowych. W takim przypadku spłacenie tylko niektórych z nich ze względu na brak staranności w zakresie ustalenia długów spadkowych lub ze względu na preferowanie jednego albo niektórych wierzycieli spadkobiercy może grozić odpowiedzialnością o jakiej mowa w przepisachart. 1032 § 1 i 2 k.c.
Sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Spis inwentarza doprowadził bowiem do ustalenia długów spadkowych lecz działania zmierzające do ich wyegzekwowania podjął pozwany Bank i tylko niektórzy z pozostałych wierzycieli. W tego rodzaju komorniczej egzekucji długów przepisart. 1032§ 1 i 2 k.c.nie ma zastosowania (por. wyrok Sądu ApelacyjnegowB.z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt III AKa 211/16, LEX nr 212988).
Rzeczą komornika jako organu egzekucyjnego, a nie dłużnika, jest dokonanie planu podziału między wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji z uwzględnieniem kolejności zaspokojenia wynikającej z przepisów prawa (art. 1023 i nast. k.p.c.).
W praktyce nie są rzadkie przypadki, że mimo wielości wierzycieli, zaspokojeniew drodze egzekucji uzyskują tylko niektórzy z nich, a inni pozostają bez zaspokojenia, gdyż ze względu na brak dalszego majątku dłużnika egzekucja okazuje się bezskuteczna.
Dlatego wiedza powódki o tym, że istnieją inne długi niż te, które są obecnie od niej egzekwowane, a stan czynny spadku nie pozwoli na ich zaspokojenie, nie stanowi zdarzenia w rozumieniu ar. 840§ 1 pkt.2 k.p.c.pozwalającego na częściowe pozbawienie tytułów wykonawczych, jakimi dysponuje pozwany Bank wykonalności.
Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że zgodnie z przepisemart. 837 k.p.c.powódka może powoływać się jedynie na ograniczenie zastrzeżone w tytułach wykonawczych, tj. do wysokości masy czynnej spadku poE.

B., a nie do wysokości kwot, jakie przypadłyby pozwanemuw razie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, gdyby egzekucję prowadzili wszyscy wierzyciele zmarłej i miała miejsce kolejność zaspokojenia wynikająca z przepisuart. 1025 k.p.c.
Trafności zaskarżonego wyroku nie podważa pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1985 r., sygn. ak III CZP 49/85, na którą skarżąca powołuje się w apelacji. Dotyczy ona bowiem odmiennego stanu faktycznego.W uchwale tej Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne powództwo opozycyjne oparte na przepisieart. 840 § 1 pkt. 2 k.p.c.w przypadku, gdy dłużnik przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza już po nadaniu przeciwko niemu klauzuli wykonalności bez takiego ograniczenia.
Dlatego Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 k.p.c.oddalił apelację powódki jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocyart. 98 k.p.c.

SSO del. Artur Żymełka

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Roman Sugier