Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 153/13
Data wyroku: 2018-11-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Kozikowska
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c.

Sygn. akt I C 153/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 listopada 2018 r.
SĄD OKRĘGOWY W ŁOMŻY WYDZIAŁ I CYWILNY
w składzie:
Przewodnicząca : Wiesława Kozikowska
Protokolant:  Alicja Gładysiak
po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. w Łomży na rozprawie
sprawy z powództwaR. D.
przeciwkoH. P.iP. P.
o zachowek

I
Zasądza na rzecz powódkiR. D.tytułem zachowku:

a
od pozwanejH. P.kwotę 44 357,83 zł (czterdzieści cztery tysiące trzysta pięćdziesiąt siedem złotych 83/100) z ustawowymi odsetkami liczonymi od 20 czerwca 2013 roku do 31 grudnia 2015 roku oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty;

b
od pozwanegoP. P.kwotę 29 276,17 zł (dwadzieścia dziewięć tysięcy dwieście siedemdziesiąt sześć złotych 17/100) z ustawowymi odsetkami liczonymi od 20 kwietnia 2013 roku do 31 grudnia 2015 roku oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty;

II
Oddala powództwo w pozostałej części;

III
Zasądza od pozwanejH. P.na rzecz powódkiR. D.kwotę 382,34 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych;

IV
Zasądza od powódkiR. D.na rzecz pozwanegoP. P.kwotę 465,60 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych;

V
W pozostałym zakresie koszty postępowania pomiędzy stronami wzajemnie znosi;

VI
Nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od powódkiR. D.kwotę 6 551,84 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych z tym, że:

a
kwotę 3 275,92 zł nakazuje pobrać z roszczenia zasądzonego od pozwanejH. P.w pkt. I. ppkt a. wyroku,

b
kwotę 3 275,92 zł nakazuje pobrać z roszczenia zasądzonego od pozwanegoP. P.w pkt. I. ppkt b. wyroku,

VII
Nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od pozwanejH. P.kwotę 2 343,71 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

VIII
Nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od pozwanegoP. P.kwotę 1 549,23 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 153/13

UZASADNIENIE
PowódkaR. D.po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wniosła o zasądzenie od pozwanejH. P.i pozwanegoP. P.kwot po 75000 zł od każdego z nich wraz z odsetkami ustawowymi od rozszerzonej kwoty powództwa liczonymi za okres od dnia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty, natomiast od kwoty 50000 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko powódka wyjaśniła, że ona oraz jej bratZ. P.byli jedynymi dziećmi małżonkówJ.orazB. P..B. P.zmarł 20 października 2007 roku.J. P. (1)zmarła 22 lipca 2010 roku nie pozostawiając po sobie testamentu. PowódkaR. D.oraz brat powódkiZ. P.byli jedynymi spadkobiercami ustawowymi poJ. P. (1).
Postanowieniem z dnia 16 marca 2011 roku Sąd Rejonowy w Zambrowie w sprawie sygn. akt I Ns 26/11 stwierdził nabycie spadku po zmarłejJ. P. (1)przezZ. P.iR. D.po 1/2 części. Dorobek życiaB.iJ. P. (1)stanowiło gospodarstwo rolne obejmujące nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 16,2229 ha, częściowo zabudowane budynkiem mieszkalnym oraz zabudowaniami gospodarczymi, a także oszczędności w wysokości ok. 40.000 zł. Jednak darowizną z 20 lipca 2004 roku zmarliB. P.orazJ. P. (1)przekazali gospodarstwo rolne pozwanym oraz bratu powódki.
Łączna wartość darowanych oszczędności oraz nieruchomości, w stanie na dzień otwarcia spadku, według cen z daty wniesienia pozwu wynosiła w ocenie powódki nie mniej niż 600.000,00 zł. Wartość udziałuJ. P. (1)w majątku wspólnym małżonków wynosiła 300.000,00 zł. Jako spadkobierca ustawowy powódka dziedziczyłaby 1/2 spadku po zmarłejJ. P. (1)co stanowi kwotę ok. 150.000,00 zł.
Powódka nie otrzymała od zmarłejJ. P. (1)żadnego majątku. Jest natomiast osobą trwałe niezdolną do pracy i z tego tytułu otrzymuje rentę. Powódce przysługuje zatem roszczenie o zachowek w wysokości dwóch trzecich wartości udziału spadkowego, który by jej przypadł przy dziedziczeniu ustawowym
PozwaniH. P.iP. P.zgodnie wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu na ich rzecz.
PozwanyP. P.wskazał, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym brak jest jakichkolwiek podstaw po temu, aby pozwani mieli wspólnie ponosić odpowiedzialność wobec powódki. Wskazał, że spadkodawczyni jeszcze przed wyjazdemR. D.do USA, podarowała powódce mieszkanie wW.naM.. Zaprzeczył także, że powódka jest osobą trwale niezdolną do pracy. Jego zdaniem strona powodowa nie wykazała, aby okoliczność, że powódka od 2005 roku otrzymuje świadczenie z tytułu niepełnosprawności oznacza, że jest równocześnie osobą trwale niezdolną do pracy w rozumieniuart. 991 § 1 k.c.. Nadto, pozwany podkreślił, że nic mu nie wiadomo na temat jakichkolwiek oszczędności spadkodawczyniJ. P. (1). Zaprzeczył jakoby otrzymał odB., czyJ. P. (1)jakąkolwiek darowiznę w pieniądzu. Podniósł, że poczynił nakłady na darowaną mu nieruchomość. W ocenie pozwanego, okoliczność, że powódka w ostatnich latach życia spadkodawczyni nie interesowała się stanem jej zdrowia, uzasadnia zastosowanieart. 5 k.c.. PozwanyP. P.wniósł o rozliczenie nakładów poczynionych na nieruchomości, która została mu darowana przez spadkodawczynię.
W piśmie procesowym z 5 lipca 2018 roku (k. 693) także pozwanaH. P.wniosła o rozliczenie na jej rzecz nakładów poczynionych na remont budynku gospodarczego posadowionego nadziałce nr (...).
Na rozprawie z 28 sierpnia 2018 roku pozwani podnieśli także zarzut przedawnienia roszczenia o zachowek. Wskazali, żeB. P.zmarł 20 października 2007 roku,J. P. (1)zmarła 22 lipca 2010 roku, a roszczenie o zachowek podlegało trzyletniemu przedawnieniu według poprzednio obowiązujących przepisów.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Umowami darowizn i o dożywocie w formie aktu notarialnego z 20 lipca 2004 roku, Repertorium A 2071/04,B. P.i jego żonaJ. P. (1)darowali wnukowiP. P.niezabudowanedziałki nr (...)o obszarze 5 ha 4110 m2 oraz udział ½ części w zabudowanejdziałce nr (...)o obszarze 1549 m2; a synowejH. P.niezabudowanedziałki nr (...)o obszarze 4 ha 6110 m2, aP. P.iH. P.oświadczyli, że darowizny te przyjmują.B. P.iJ. P. (1)oświadczyli też, że w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przenoszą własność pozostałych opisanych w § 1 tego aktu działek nr(...)o obszarze 5 ha 9460 m2 oraz udział w ½ części w zabudowanejdziałce nr (...)o obszarze 1549m2 na rzecz synaZ. P.w zamian za świadczenia z tytułu dożywocia.(...)położone były we wsi i gminieS., powiatZ., województwo(...).
Dla zabudowanejdziałki gruntowej nr (...)o pow. 1549m2, położonej w m.S.przyul. (...), prowadzona jest księga wieczysta o numerzeKW (...). Nieruchomość gruntowa jest obciążona prawem służebności gruntowej na pow. 173m2 oraz prawem użytkowania na pow. 800m2, zabudowana jest częścią budynku mieszkalnego oraz częścią budynku stodoły oraz obciążona rzeczowymi prawami ograniczonymi ujawnionymi w dziale III KW.
Dla zabudowanejdziałki gruntowej o nr (...)o pow. 1490m2, położonej w m.S.przyul. (...)prowadzona jestksięga wieczysta KW (...). Działka zabudowana jest częścią budynku mieszkalnego z dobudówkami, gospodarczą z mieszkalną jako letnią kuchnią, częścią stodoły oraz obciążona rzeczowymi prawami ograniczonymi.
Działki nr (...)tworzą jedną całość gospodarczą ze względu na posadowienie budynku mieszkalnego oraz stodoły na obu działkach.
Dladziałki gruntowej nr (...)o pow. 3454m2, położonej w m.S.przyul. (...), urządzona jestksięga wieczysta KW (...). W chwili darowizny była to działka niezabudowana, obciążona linią SN o przeznaczeniu MR i R. Obecnie jest zabudowana budynkiem mieszkalnym z 2009r.
Na nieruchomość, o łącznej pow. 5,511 ha, położoną w obrębie wsiS., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), składają się działki gruntowe o numerach:

-

13/3 o pow. 1,2845 ha, niezabudowana, rolno -leśna, obciążona linią SN,

1/3 o pow. 2,5426 ha, niezabudowana, leśna, obecnie brak drzewostanu,

2/3 o pow. 1,6839 ha, niezabudowana, leśna, obecnie brak drzewostanu.

Na nieruchomość, o łącznej pow. 4,1166 ha, położoną w obrębie wsiS., dla której prowadzona jestksięga wieczysta KW (...), składają się działki gruntowe o numerach:

-

13/1 o pow. 1,2190 ha, niezabudowana, rolna, obciążona linią SN z dwóch stron,

13/2 o pow. 1,1778 ha, niezabudowana, rolna, obciążona linią SN;

1/4 o pow. 1,7198 ha, niezabudowana, leśna, obecnie brak drzewostanu.

Umową darowizny w formie aktu notarialnego z 19 maja 2010 roku,R.A nr(...)pozwanaH. P.darowała swojej córceK. S.nieruchomość stanowiącą użytki rolne oznaczone numerem 141/3 o powierzchni 0,1490 ha, położonej we wsiS., gminaS., powiat(...), województwo(...).
DarczyńcaB. P.zmarł 20 października 2007 roku. SpadkodawczyniJ. P. (1)zmarła 22 lipca 2010 roku nie pozostawiając po sobie testamentu.
PowódkaR. D.oraz brat powódkiZ. P.byli jedynymi spadkobiercami ustawowymi poJ. P. (1). Udział powódkiR. D.w przypadku dziedziczenia ustawowego poJ. P. (1)wynosi ½.
PowódkaR. D.nie otrzymała za życia spadkodawczyniJ. P. (1)od niej darowizny, w szczególności w postaci mieszkania wW.. Powódce przysługiwało jedynie lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wW.. Prawo do lokalu wygasło w trakcie pobytu powódki poza granicami kraju, gdyż zebranie przedstawicieliSM (...)uchwałą nr 4 z 11 czerwca 1985 roku utrzymało w mocy uchwałę z 27 września 1984 roku, zgodnie z którą powódka została wykreślona z rejestru członków.
PowódkaR. D.urodziła się w (...)roku. Jeszcze w Polsce studiowała wWyższej Szkole (...)wZ., WydziałBudownictwa (...), a następnie na Politechnice(...). W dniu 4 listopada 1978r. wyjechała do Stanów Zjednoczonych AmerykiP.. Od tego czasu była wS.w Polsce, u swoich rodziców, jeden raz w 1989 roku, kiedy to według powódki jej mama potrzebowała pomocy w związku z kryzysem w małżeństwie. Za życia rodziców utrzymywała z nimi kontakt telefonicznie lub korespondencyjnie. Nie była obecna na pogrzebach ojca i matki.
Powódka poważnie choruje od 1996 roku. Nie pracuje od czerwca 2005 roku. Powódka nie posiada polskich orzeczeń o niepełnosprawności, gdyż do USA wyjechała z Polski mając 31 lat.
Postanowieniem amerykańskiego sądu administracyjnego z 23 maja 2006 roku stwierdzono, że powódka jest niepełnosprawna w rozumieniuustawy o ubezpieczeniach społecznychod 1 stycznia 2005 roku do dnia wydania tego postanowienia (Kodeks przepisów federalnych, [tytuł] 20, 404.1520(g) i 416.920(g)). W postępowaniu tym, w celu ustalenia, w jakim stopniu te ograniczenia uniemożliwiają zatrudnienie na stanowisku pracownika niewykwalifikowanego w pozycji siedzącej, sąd administracyjny zwrócił się do biegłego w zakresie medycyny pracy o wskazanie, czy w gospodarce narodowej znajdują się stanowiska pracy dla osoby w wieku wnioskodawczyni, o jej wykształceniu, doświadczeniu zawodowym i pozostałej sprawności funkcjonalnej pozwalającej na pracę w pozycji siedzącej, bez powtarzalnych ruchów prawego dominującego ramienia i dłoni oraz z koniecznością naprzemiennego siedzenia i wstawania. Biegły w zakresie medycyny pracy stwierdził, że biorąc po uwagę wszystkie wymienione czynniki, nie ma stanowisk pracy, które wnioskodawczyni mogłaby objąć bez istotnego przysposobienia zawodowego. Na podstawie opinii biegłego w postanowieniu stwierdzono, że biorąc pod uwagę wiek, wykształcenie, doświadczenie zawodowe i pozostałą sprawność funkcjonalną wnioskodawczyni właściwe jest ustalenie brzmiące „niepełnosprawność”.
Zgodnie z pismemAdministracji (...)z 8 czerwca 2012 roku powódka otrzymuje świadczenie miesięczne z tytułu niepełnosprawności od czerwca 2005 roku (k. 87).
PowódkaR. D.w chwili otwarcia spadku poJ. P. (1)miała 63 lata i była osobą trwale niezdolną do pracy. W maju 2013 roku lekarze stwierdzili u powódki nowotwór piersi. Przeszła dwie operacje – jedną 17 czerwca, a drugą 19 sierpnia 2013 r. Przechodziła dalsze leczenie i chemioterapię.
Aktualnie powódka nadal jest uznawana za osobę niepełnosprawną, trwale niezdolną do pracy i otrzymuje z tego tytułu świadczenie po potrąceniach w kwocie 1014 USD miesięcznie. Mąż powódki nie pracuje, aktualnie pobiera świadczenia z ubezpieczenia społecznego w wysokości po potrąceniach 379 USD miesięcznie.
PowódkaR. D.i jej mążW. D.posiadają w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej dom, posadowiony na 5 akrach ziemi, gdzie obecnie mieszkają. Mają też samochód z 1995 roku. Nie posiadają żadnych oszczędności.
Wyrokiem zaocznym z 25 czerwca 2015 roku, sygn. akt I C 215/15 Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny uzgodnił stan prawny nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...), prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Zambrowie , stanowiącej działkę oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,1490 ha położoną we wsiS., gminaS., przez wpisanie w dziale II w miejsceK. S.jako współwłaścicieli:P. P.synaZ.iH.w udziale ½ iZ. P.synaB.iJ.w 1/2 części (pkt I.). Wyrokiem z 24 września 2015 roku, sygn. akt I C 215/15 Sąd Rejonowy w Zambrowie Wydział I Cywilny utrzymał w całości w mocy wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 25 czerwca 2015 roku, wydany w sprawie I C 215/15.
Wyrokiem z 16 grudnia 2015 roku, sygn. akt I C 384/15 Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny uzgodnił stan prawny nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...), prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Zambrowie , stanowiącej działkę oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni 0,1549 ha położoną we wsiS., gminaS., przez wpisanie w dziale II w miejsceP. P.jako właściciela:H. P.córkęT.iZ.w części 1/1 (pkt I.), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II.).
Według zapisów wKW (...)i na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z 25 czerwca 2015 roku, sygn. akt I C 215/15, działka gruntu o nr(...)jest własnościąH. P.(według umowy darowizny obdarowanym byłP. P.). Zaś według zapisów wKW (...)działka gruntu o nr(...)jest własnościąH. P.(zgodnie z umową darowizny).
Według zapisów wKW (...)działki gruntu o nr(...)są własnościąH. P.(zgodnie z umową darowizny).
Według zapisów wKW (...)i na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z 25 czerwca 2015 roku, sygn. akt I C 215/15, działka gruntu o nr 141/3 jest własnością w udziale ½P. P.i w udziale ½Z. P.(według umowy darowizny obdarowana byłaH. P.).
Według zapisów wKW (...)działki gruntu o nr(...)są własnościąP. P.(zgodnie z umową darowizny).
PozwanaH. P.wyjechała zagranicę w 2000 roku. Od tamtej pory większą część czasu przebywa w Belgii i tam pracuje.
Na rzecz pozwanejH. P.przypadły nieruchomości (działki nr (...)) o łącznej wartości 273238 zł. Wartość trwającego ustanawiania służebności drogowej na dz. nr 141/2 równa się 7091 zł. Córka pozwanejK. P.poczyniła nakłady na dz. nr(...)dotyczące budynku gospodarczego na łączną kwotę 39808 zł.
PozwanyP. P.zameldowany jest wS., w domu posadowionym nadziałce nr (...), ale od przełomu lat 2014/2015 mieszka na tej nieruchomości jedynie czasowo, na przykład zimą, gdy opala budynek. Korzysta z budynków gospodarczych znajdujących się na tej nieruchomości. Na co dzień mieszka wS.. W budynku mieszkalnym mieszka czasowo córka pozwanego i jego ojciecZ. P.. PozwanyP. P.jest osobą pracującą.
Na rzecz pozwanegoP. P.przypadły nieruchomości (udział ½ wdziałce (...)idziałki o numerach (...)) o łącznej wartości 327022 zł. Wartość służebności, dożywocia oraz nakładów pozwanego na dz. nr(...)z pomniejszeniem o 10% równają się 151365 zł.
(Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie: dokumentów i kopii dokumentów k. 16-31, k. 41-87, k. 89-93, k. 126-207, k. 265-271, k. 323-325, k. 327-355v, k. 372-450, k. 466-473, k. 499-500v, k. 670-671, k. 694, k. 778-788, k. 790-795, k. 797-799, k. 802-802v, k. 804-806v, k. 810-814, k. 821-822, k. 824-832, k. 838-843, k. 849-850, k. 852-856, k. 861-865, k. 868-870, k. 873-877, k. 880-882, k. 885-890, płyty CD k. 451, opinii głównej i uzupełniających biegłego k. 540-584, k. 613-614, k. 624-630, k. 645-661, k. 690-690v, k. 697-701, k. 748-765, zdjęć k. 208-227, zeznań świadkówW. A.częściowo k. 283v-284,J. C.k. 284-284v,A. F.k. 284v,J. F.k. 284v,B. J.k. 284v-285,Z. K.częściowo k. 285,A. L.k. 285,Z. L. (1)k. 285-285v,Z. L. (2)k. 286v,A. M.k. 285v,B. N.k. 285v,I. O.k. 285v-286,S. P.k. 286,A. P.k. 286-286v,J. T.k. 286v,Z. P.częściowo k. 303-303, wyjaśnień i zeznań stron k. 302v-303, k. 368-371, a także akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I Ns 33/16, w tym kopii wyroków k. 9-10, protokołów k. 34-35, k. 45-48, k. 103-104, k. 197-197v, k. 253-253v, opinii k. 72-75, k. 116-117, k. 118, k. 144-157, postanowienia k. 255; akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I C 215/15, w tym kopii wyroków z uzasadnieniem k. 6-18v, wyroku zaocznego k. 46, wyroku k. 86; akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I C 615/11, w tym protokołu k. 149-150, k. 166-166v, wyroków z uzasadnieniem k. 168-168v, k. 171-174v, k. 223-223v, k. 226-232; akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I C 384/15, w tym wyroku k. 63).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 1 i 2 k.c.).
Powódka niewątpliwie jest osobą uprawnioną do zachowku po śmierci swej matkiJ. P. (1), albowiem gdyby dziedziczenie po niej miało miejsce na podstawie ustawy to powódce przypadłaby połowa udziału w majątku spadkowym.
Jednak na wstępie, należy odnieść się do zarzutu strony pozwanej, co przedawnienia roszczenia. W ocenie Sądu Okręgowego zarzut ten jest bezzasadny.SpadkodawczyniJ. P. (1), po której powódka dochodzi zachowku, zmarła bowiem 22 lipca 2010 roku. Pozew w sprawie niniejszej wniesiony został 16 kwietnia 2013 roku (k. 112), a zatem przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia, o którym mowa wart. 1007 k.c.w brzmieniu obowiązującym zarówno na dzień wniesienia pozwu, jak i na dzień wyrokowania.
Celem instytucji zachowku, unormowanej wtytule IV Księgi czwartej Kodeksu cywilnego, jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny wymienionych wart. 991 § 1 k.c.przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym.
Roszczenie o zapłatę określonej kwoty z tytułu zachowku przysługuje osobie, która: 1) należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku; 2) dziedziczyłaby z ustawy w danym wypadku; 3) nie została wydziedziczona (art. 1008 k.c.); 4) nie otrzymała w inny sposób owego minimum, które w ramach zachowku jej się należy (zob.art. 996 i 997 k.c.).
O wysokości zachowku decydują dwa czynniki: 1) kwalifikacje osobiste uprawnionego (jego małoletniość lub trwała niezdolność do pracy) oraz 2) wartość udziału spadkowego, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym.
Zachowek uprawnionego, który jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy, wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, natomiast zachowek uprawnionego, który jest pełnoletni i nie jest trwale niezdolny do pracy, wynosi połowę wartości tego udziału (Komentarz do art. 991 k.c., T. II red. Pietrzykowski 2018, wyd. 9/Pazdan).
Przy ustalaniu przesłanki małoletniości lub trwałej niezdolności do pracy należy brać pod uwagę stan istniejący w chwili otwarcia spadku (tak J. Pietrzykowski, w: Komentarz 1972, t. III, s. 1909; L. Stecki, w: Komentarz 1989, t. II, s. 870; J. Kosik, w: System, t. IV, s. 545; J. Rezmer, Zakres, s. 79; Skowrońska-Bocian, Komentarz KC 2011, s. 207, Nb 12; E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński, w: Gudowski, Komentarz KC 2017, t. 6, s. 264, Nb 14; por. też orz. SN z 19.11.1948 r., Wa C 219/48, PiP 1949, Nr 11, s. 126; J. Kremis, J. Kuźmicka-Sulikowska, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2017, s. 1898, Nb 20; P. Księżak, w: Osajda, Komentarz KC 2013, III, s. 717, Nt 12).
Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 21 lutego 2014 roku wydanym w sprawie o sygn. I ACa 698/13: Fakt korzystania z emerytury w dacie otwarcia spadku nie jest w każdym przypadku równoznaczny z oceną, że w dacie otwarcia spadku strona była całkowicie niezdolna do pracy trwale. W systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje się uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury oraz prawa do emerytury z uzyskaniem powszechnego wieku emerytalnego. Dopiero osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego w dacie otwarcia spadku mogło dawać podstawy do rozważań w kwestii spełnienia przesłanki całkowitej i trwałej niezdolności do pracy w rozumieniuart. 991 § 1 k.c..
Przy wykładni pojęcia „trwałą niezdolność do pracy”, należy odnieść się do wykładni systemowej i celowościowej. Pojęcie trwałej niezdolności do pracy wKodeksie cywilnympojawia się na gruncie przesłanek do dziedziczenia gospodarstwa rolnego (art. 1058 i n. k.c.). Przepisart. 1064 k.c.upoważnił Radę Ministrów do określenia zasad i trybu stwierdzania trwałej niezdolności do pracy uprawniającej do dziedziczenia gospodarstwa rolnego na podstawieart. 1059 pkt 4 k.c.. Choć zarówno przepisart. 1064 k.c., jak irozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnychutraciły moc (w zakresie, w jakim odnosiły się do spadków otwartych po 14 lutego 2001 r. - wyrok TK z 31.01.2001 r., Dz.U. Nr 11, poz. 91), to pojęcie trwałej niezdolności do pracy, mające nadal zastosowanie do dziedziczenia gospodarstw rolnych przed 14.02.2001 r., objęte powołanym rozporządzeniem jest pomocne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, za spadkobierców gospodarstwa rolnego uważa się za trwale niezdolnych do pracy, jeżeli osiągnęli wiek - kobiety 60 lat, a mężczyźni 65 lat i nie wykonują stałej pracy, która stanowiłaby dla nich główne źródło utrzymania, lub zostali zaliczeni do I lub II grupy inwalidów w trybie i na zasadach określonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
Nie ulega wątpliwości, że przyczyną uprzywilejowania wart. 991 § 1 k.c.osób małoletnich i trwale niezdolnych do pracy były względy humanitarne oraz, że chodziło o szczególną ochronę osób, które ze względu na wiek czy stan zdrowia są pozbawione możliwości osiągania dochodów. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz ustawy o pomocy społecznej nie pozostają w sprzeczności z przepisamiKodeksu cywilnegoi dodatkowo uzasadniają celowościową funkcję przepisuart. 991 § 1 k.c.w zakresie pojęcia trwałej niezdolności do pracy. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej, niezdolność do pracy z tytułu wieku oznacza osiągnięcie wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz wart. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisart. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychstanowi natomiast, że wiek emerytalny dla kobiet urodzonych w okresie przed 1 stycznia 1949 r. wynosi co najmniej 60 lat ((vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 r. o sygn. akt IV CK 158/02, Lex nr 106579; wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 17 października 2013 roku, sygn. akt II Ca 846/13, Legalis nr 1534785).
Powyższe oznacza, że zarówno z zastosowanych pomocniczo przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz ustawy o pomocy społecznej, jak też z powołanych na wstępie przepisówKodeksu cywilnego, wynika, że powódka,urodzona w (...)r., spełniała w dacie otwarcia spadku (2010 r.) przesłanki do uznania jej za osobę trwale niezdolną do pracy, a niezdolność ta była spowodowana osiągnięciem określonego wieku (63 lat). Ponadto, była ona wówczas osobą ze stwierdzoną niepełnosprawnością.
W ocenie Sądu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do stwierdzenia, że spadkodawczyni podarowała powódce mieszkanie wW.naM.. Przeciwko takim twierdzeniom pozwanych przemawiają kopie dokumentów załączonych do akt przez powódkę (k. 265-269). Wynika z nich, że powódce przysługiwało lokatorskie prawo do lokalu przyul. (...)wW.. Prawo to wygasło, ponieważ zebranie przedstawicieliSM (...)uchwałą nr 4 z 11 czerwca 1985 roku utrzymało w mocy uchwałę z dnia 27 września 1984 roku, zgodnie z którą powódka została wykreślona z rejestru członków. Pozwani nie sprostali ciążącemu na nich ciężarowi wykazania (art. 6 k.c.), że zmarłaJ. P. (1)dokonała na rzecz powódki jakichkolwiek darowizn i w jakiej wysokości, a zeznania świadkówW. A.(k. 284),Z. K.(k. 285) złożone w tym zakresie okazały się niewystarczające. Świadkowie swoją wiedzę o mieszkaniu wW.czerpali jedynie z fragmentarycznych informacji, które gdzieś, kiedyś zasłyszeli. ŚwiadekZ. K.podał, że to nie było własnościowe mieszkanie, jakiś wkład był wpłacony, jakiś czas mieszkała w nim powódka, a potem lokatorzy. Świadek jedynie z „ust trzecich” wiedział, że „było dane przezJ. P. (1)”. Sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym są też zeznania świadkaZ. P.o tym, że rodzice kupili powódce mieszkanie (k. 303).
Zatem brak było podstaw do uznania, że powódka otrzymała od spadkodawczyniJ. P. (1)darowiznę przewyższającą wartość zachowku. W sprawie nie znajdzie zastosowaniaart. 993 k.c., zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Nie spełnione zostały także przesłanki zastosowaniaart. 996 k.c., który stanowi, że zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek; Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego. Nie ma również uzasadnienia dla zastosowaniaart. 997 k.c., albowiem w sprawie nie wykazano, że koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego powódki, poniesione przez spadkodawczynięJ. P. (1), przekroczyły przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.
Z kolei, strona powodowa nie wykazała swoich twierdzeń (art. 6 k.c.), jakobyB.iJ. P. (2)przed śmiercią darowali pozwanym orazZ. P.oszczędności w wysokości około 40000 zł.
Brak było także podstaw do zastosowania w sprawieart. 5 k.c..
Celem instytucji zachowku, unormowanej wtytule IV Księgi czwartej Kodeksu cywilnego, jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny wymienionych wart. 991 § 1 k.c.przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Z uwagi jednak na sztywność przyjętej konstrukcji ochrony osób najbliższych spadkodawcy i brak przepisów pozwalających na obniżenie wierzytelności z tytułu zachowku bez względu na sytuację spadkobiercy - realizacja roszczenia o zachowek może doprowadzić do sytuacji, że jego realizacja będzie sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. To zaś sprawia, że sąd obowiązany jest do rozważenia sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego do zapłaty należności z tytułu zachowku i uprawnionego do zachowku mając na uwadze, iż w konkretnych okolicznościach żądanie zapłaty pełnej należności z powyższego tytułu pozostałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Dotyczy to jednak sytuacji zupełnie wyjątkowych (za: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - I Wydział Cywilny z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I ACa 449/17, Legalis nr 1712581).
Warto w tym miejscu przytoczyć tezę wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - I Wydział Cywilny z dnia 7 kwietnia 2017 r., I ACa 931/16 (L.nr(...)), w której wskazano, że nadużycie prawa przez żądanie zapłaty zachowku powinno być rozpatrywane przede wszystkim w kontekście stosunków istniejących w płaszczyźnie uprawniony - spadkobierca, zaś okoliczności występujące na linii uprawniony - spadkodawca nie są wprawdzie pozbawione znaczenia, ale mogą zostać uwzględnione tylko jako dodatkowe, potęgujące ocenę sprzeczności żądania zapłaty zachowku z zasadami współżycia społecznego. Zasadniczo bowiem wyłączenia prawa do zachowku, z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkobiercy, dokonuje on sam w drodze wydziedziczenia. Stąd też argumenty skarżącego, że powódka od momentu zamążpójścia zaniechała pomocy rodzicom w gospodarstwie, nie opiekowała się schorowaną matką, ani w inny sposób jej nie wspierała, nawet jeśli są prawdziwe, to i tak nie usprawiedliwiają oceny jej żądania jako stanowiącego nadużycie prawa. Nie można bowiem abstrahować od tego, że sama spadkodawczyni w takim ukształtowaniu wzajemnych relacji pomiędzy nią a córką miała swój udział, z czego być może zdawała sobie sprawę, nie decydując się na jej wydziedziczenie.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że brak jest podstawy do przypisania powódce rażąco nagannego i niegodziwego postępowania zarówno w stosunku do każdego z pozwanych, jak i do zmarłej matki. Relacje powódki z każdym z pozwanych należy ocenić jako poprawne. Przypuszczać należy, że więzi te nie są szczególnie serdeczne z powodu toczących się między stronami postępowań, ale podkreślić trzeba, że wszczynanie ich, przez różne zresztą strony, nie stanowiło w żadnym z wypadków nadużycia prawa, a odbywało się w ramach obowiązującego porządku prawnego i służyło wyłącznie uregulowaniu sytuacji prawnej pomiędzy stronami. Powódka nie uczyniła pozwanym niczego, co można by było ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Zastosowaniaart. 5 k.c.nie uzasadnia także sytuacja osobista, czy majątkowa pozwanych. PozwanaH. P.przez większą część roku mieszka i pracuje w Belgii. Osobą pracującą jest także pozwanyP. P..
Równocześnie powódka wprawdzie od czasu swego wyjazdu do USA była w Polsce u rodziców tylko raz (w 1989 roku), ale utrzymywała stały kontakt telefoniczny i korespondencyjny z matką, a taki stan rzeczy był przezJ. P. (1)w pełni akceptowany i nigdy nie czyniła ona córce z tej przyczyny wyrzutów.
Sąd Okręgowy za niewiarygodne uznał zeznania świadkówW. A.,Z. K.iZ. P.w zakresie, w jakim wskazywali oni, żeJ. P. (1)dokonała na rzecz powódki darowizny, ponieważ świadkowie nie mieli miarodajnej wiedzy na ten temat, a ich zeznania w tym zakresie są sprzeczne z pozostałym, zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Pozostali świadkowie podawali szczerze okoliczności im znane, są one w zasadzie spójne i logiczne, przez co nie budzą wątpliwości i mogą stanowić podstawę dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Oczywiście z uwagi na upływ czasu trudno domagać się, by świadkowie operowali datami, czy wskazywaniem szczegółowych zdarzeń.
Sąd Okręgowy oddalił wniosek pełnomocnika powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z medycyny pracy, uznając, że okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione. Zaś sporządzone w sprawie opinie główną i uzupełniające biegłego z zakresu szacowania nieruchomościM. S., ocenił jako spójne, logiczne i fachowe, a poczynione w niej ustalenia przyjął za własne.
Dlatego też, na podstawie dowodu z opinii tego biegłego ustalono, że na rzecz pozwanejH. P.przypadły nieruchomości (działki nr (...)) o łącznej wartości 273238 zł. Wartość trwającego ustanawiania służebności drogowej na dz. nr 141/2 równa się 7091 zł. Po odjęciu od wartości nieruchomości (273238 zł) wartości ustanawianej służebności (7091 zł) otrzymujemy wartość 266147 zł, która stała się kwotą wyjściową do obliczenia zachowku należnego powódce od pozwanejH. P..
Przy czym kwotę 266.147 zł należało uprzednio podzielić na połowę, ponieważ nieruchomości, które przypadłyH. P.darowane były przez dwóch darczyńców –J. P. (1)iB. P.. PowódkaR. D.dochodzi natomiast w niniejszej sprawie zachowku po jednym z nich, a mianowicie poJ. P. (1). Zatem ½ z 266.147 zł to kwota 133.073,50 zł.
Jednocześnie należy dodać, że Sąd nie podzielił stanowiska pozwanejH. P.dotyczącego odliczenia nakładów poczynionych na dz. nr 141/3 na budynek gospodarczy, ponieważ załączone przez nią do akt faktury na dowód poczynienia tych nakładów nie są wystawione na imię i nazwisko pozwanej, a na osobę trzecią, to jest naK. P.(k. 694).
Udział powódkiR. D.w przypadku dziedziczenia ustawowego poJ. P. (1)wynosi ½. W związku z tym ½ ze 133.073,50 zł, to kwota 66.536,75 zł. PowódkaR. D.została uznana za osobę trwale niezdolną do pracy, a zatem z tytułu zachowku przypadają jej dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by jej przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Zatem 66.536,75 zł x 2/3 = 44357,83 zł.
Powyższe doprowadziło do ustalenia, że pozwanaH. P.jest zobowiązana wobec powódkiR. D.z tytułu zachowku na kwotę 44.357,83 zł i taka też kwota została zasądzona od pozwanej na rzecz powódki w pkt I. podpkt a) wyroku.
Od tej kwoty odsetki ustawowe zasądzono od dnia 20 czerwca 2013 roku, to jest od dnia następnego po dniu otrzymania przez pozwaną odpisu pozwu, do 31 grudnia 2015 roku oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 § 1 k.c.(po uwzględnieniu zmianyart. 481 k.c.wprowadzonej ustawą z 9.10.2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2015.1830).
Na podstawie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości ustalono, że na rzecz pozwanegoP. P.przypadły nieruchomości (udział ½ wdziałce (...)idziałki o numerach (...)) o łącznej wartości 327022 zł. Wartość służebności, dożywocia oraz nakładów pozwanego na dz. nr(...)z pomniejszeniem o 10% równają się 151365 zł. Po odjęciu od wartości nieruchomości (327022 zł) wartości służebności, dożywocia i nakładów poczynionych przez pozwanego (w łącznej kwocie 151365 zł) otrzymujemy wartość 175657 zł, która stała się kwotą wyjściową do obliczenia zachowku należnego powódce od pozwanegoP. P..
Kwotę 175.657 zł należało uprzednio podzielić na połowę, ponieważ nieruchomości, które przypadłyP. P.darowane były przez dwóch darczyńców –J. P. (1)iB. P.. PowódkaR. D.dochodzi natomiast w niniejszej sprawie zachowku po jednym z nich, a mianowicie poJ. P. (1). Połowa z kwoty 175.657 zł to 87.828,50 zł.
Udział powódkiR. D.w przypadku dziedziczenia ustawowego poJ. P. (1)wyniósłby ½, a zatem też ten udział należy odnieść do kwoty 87.828,50 zł. Udział ½ z kwoty 87.828,50 zł to kwota 43.914,25 zł.
PowódkaR. D.została uznana za osobę trwale niezdolną do pracy, a zatem z tytułu zachowku przypadają jej dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by jej przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Należało zatem przeprowadzić następujące obliczenie: 43.914,25 zł x 2/3 = 29.276,17 zł.
Powyższe doprowadziło do ustalenia, że pozwanyP. P.jest zobowiązany wobec powódkiR. D.z tytułu zachowku na kwotę 29276,17 zł i taka też kwota została zasądzona od pozwanego na rzecz powódki w pkt I. podpkt b) wyroku.
Od tej kwoty odsetki ustawowe zasądzono od dnia 20 kwietnia 2013 roku (k. 113), to jest od dnia następnego po dniu otrzymania przez pozwanego odpisu pozwu, do 31 grudnia 2015 roku oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 § 1 k.c.(po uwzględnieniu zmianyart. 481 k.c.wprowadzonej ustawą z 9.10.2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2015.1830).
Ponad zasądzone kwoty powództwo zostało jako wygórowane oddalone, jak w pkt II. wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.iart. 113 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 300 ze zm.).
PowódkaR. D.wobec pozwanejH. P.wygrała w 59% (75000 zł to 100%, a więc 44357,83 zł to 59 %), a uległa w 41% (100%-59%).
PozwanaH. P.poniosła koszty zaliczek na poczet wynagrodzenia biegłych w kwocie 1000 zł (k. 617), 756,95 zł (k. 696c, k. 710) oraz 994,39 zł (k. 696c, k. 897), czyli łącznie 2751,34 zł.
PozwanejH. P.należy się od powódkiR. D.zwrot 41% z kwoty 2751,34 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim powódka nie utrzymała się ze swoim żądaniem wobec pozwanej. Daje to kwotę 1128,05 zł.
W stosunku natomiast do pozwanegoP. P.powódkaR. D.wygrała w 39% (75000 zł to 100%, a zatem 29276,17 zł to 39 %), a uległa w 61% (100%-39%).
PozwanyP. P.poniósł koszty zaliczki na koszty biegłego w kwocie 2000 zł (k. 596) oraz w kwocie 400 zł (k. 681 i k. 897), czyli łącznie 2400 zł.
PozwanemuP. P.należy się od powódkiR. D.zwrot 61% z kwoty 2400 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim powódka nie utrzymała się ze swoim żądaniem wobec pozwanego. Daje to kwotę 1464 zł.
PowódkaR. D.poniosła koszty tłumaczeń na kwotę 2119,98 zł oraz uiściła opłatę od pozwu w kwocie 3000 zł, co razem daje kwotę 5119,98 zł.
Z kosztów poniesionych przez powódkę na każdego z pozwanych przypada więc kwota 2559,99 zł (5119,98 zł/2).
PowódceR. D.należy się od pozwanejH. P.zwrot 59% z kwoty 2559,99 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim pozwana przegrała z powódką. Daje to kwotę 1510,39 zł.
Następnie należało skompensować kwotę 1510,39 zł należną od pozwanej na rzecz powódki z kwotą 1128,05 zł należną od powódki na rzecz pozwanej, co dało kwotę 382,34 zł, zasądzoną na rzecz powódki od pozwanejH. P.w pkt III. wyroku.
PowódceR. D.należy się od pozwanegoP. P.zwrot 39% z kwoty 2559,99 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim pozwany przegrał z powódką. Daje to kwotę 998,40 zł.
Następnie należało skompensować kwotę 1464 zł należną od powódki na rzecz pozwanego z kwotą 998,40 zł należną od pozwanego na rzecz powódki, co dało kwotę 465,60 zł, zasądzoną od powódki na rzecz pozwanegoP. P.w pkt IV. wyroku.
Koszty zastępstwa procesowego między stronami należało znieść.
PowódkaR. D.żądała ostatecznie zasądzenia od pozwanejH. P.kwoty 75000 zł, przy czym uzyskała kwotę 44357,83 zł, a zatem przegrała wobec pozwanej co do kwoty 30642,17 zł.
PowódkaR. D.żądała ostatecznie zasądzenia od pozwanegoP. P.kwoty 75000 zł, przy czym uzyskała kwotę 29276,17 zł, a zatem przegrała wobec pozwanego co do kwoty 45723,83 zł.
W sprawie pozew został wniesiony 16 kwietnia 2013 roku (k. 112), zatem na podstawie § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804) i § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) zastosowanie znajdzie§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079). Zgodnie z tym przepisem stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy: powyżej 10000 zł do 50000 zł - 2400 zł.
Mając na uwadze powyższe, z tytułu kosztów zastępstwa procesowego zarówno powódce, jak i pozwanejH. P.przysługiwałaby kwota 2400 zł na rzecz każdej z nich.
Analogicznie, zarówno powódce, jak i pozwanemuP. P.przysługiwałaby z tego tytułu także kwota po 2400 zł na rzecz każdego z nich.
Koszty zastępstwa między stronami należało zatem znieść, łącznie z kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Skarb Państwa poniósł tymczasowo w sprawie koszty wynagrodzenia biegłych w kwocie 4747,66 zł (k. 596), 991,98 zł (k. 665), 205,14 zł (k. 696d) oraz koszty nieuiszczonej opłaty od pozwu w kwocie 4500 zł. Dało to kwotę łączną 10444,78 zł.
PowódkaR. D.nie uiściła opłaty od pozwu od rozszerzonego powództwa w kwocie 2500 zł. Sąd Okręgowy uznał, że powinna była ona uiścić tę opłatę w całości, albowiem powództwo sprecyzowała dopiero pismem z 24 czerwca 2018 roku (k. 682-683). Przy czym, kwestia zdrowia powódki, którą uzasadnione zostało rozszerzenie powództwa była poruszana już w pozwie, a zatem już w pozwie strona powodowa, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, miała możliwość określenia swojego żądania w sposób prawidłowy. Nadto, rozszerzone powództwo okazało się wygórowane wobec każdego z pozwanych, a zatem Sąd uznał, że opłata sądowa od tego rozszerzonego powództwa nie powinna obciążać żadnego z nich.
Różnica pomiędzy kwotą 10444,78 zł a kwotą 2500 zł, to jest kwota 7944,78 zł. Z tej kwoty na każdego z pozwanych przypada kwota 3972,39 zł (7944,78 zł/2).
Skarbowi Państwa należy się od pozwanejH. P.zwrot 59% z kwoty 3972,39 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim pozwana przegrała z powódką. Daje to kwotę 2343,71 zł, zasądzoną na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od pozwanejH. P.w pkt VII wyroku.
Skarbowi Państwa należy się od pozwanegoP. P.zwrot 39% z kwoty 3972,39 zł, czyli proporcjonalnie do stopnia, w jakim pozwany przegrał z powódką. Daje to kwotę 1549,23 zł, zasądzoną na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od pozwanegoP. P.w pkt VIII. wyroku.
Różnicę pomiędzy kwotą 7944,78 zł a sumą kwot 2343,71 zł i 1549,23 zł powinna uiścić powódka (7944,78 zł – [2343,71 zł + 1549,23 zł]). Daje to kwotę 4051,84 zł.
Po dodaniu kwoty 4051,84 zł i kwoty 2500 zł z tytułu opłaty sądowej od rozszerzonego powództwa otrzymana została kwota 6551,84 zł, którą powinna uiścić powódka na rzecz Skarbu Państwa, zasądzoną na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży od powódkiR. D.w pkt VI. wyroku.
Z tym, że Sąd na podstawieart. 113 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, po połowie, w kwotach po 3275,92 zł nakazał pobrać odpowiednio z roszczenia zasądzonego od pozwanejH. P.w pkt I. ppkt a. wyroku oraz z roszczenia zasądzonego od pozwanegoP. P.w pkt I. ppkt b. wyroku, jak w pkt VI ppkt a. i b. wyroku.