Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 807/16
Data wyroku: 2017-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Rucińska, Elżbieta Milewska-Czaja, Roman Kowalkowski
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc

Sygn. akt V ACa 807/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 grudnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Roman Kowalkowski

Sędziowie:

SA Hanna Rucińska
SO del. Elżbieta Milewska - Czaja (spr.)

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Joanna Makarewicz

po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaE. M. (1),W. R.iP. M. (1)
przeciwko(...) S.A.wW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji powódek:E. M. (1)iW. R.
od wyroku Sądu Okręgowego wS.
z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I C 197/15

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powódkiE. M. (1)odsetki ustawowe od kwoty 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r., a w pozostałym zakresie powództwo oddala;

II
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 6 (szóstym) w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powódkiW. R.odsetki ustawowe od kwoty 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r., a w pozostałym zakresie powództwo oddala;

III
oddala apelacje powódek w pozostałym zakresie;

IV
odstępuje od obciążenia powódkiW. R.kosztami postępowania apelacyjnego;

V
zasądza od pozwanego na rzecz powódkiE. M. (1)kwotę 1.103 (jeden tysiąc sto trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy.
VACa 807/16

UZASADNIENIE
PowodowieE. M. (1),W. R.iP. M. (1)w pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w Słupsku w dniu 8 czerwca 2015 roku domagali się zasądzenia na swoją rzecz od(...) S.A.wW.kwoty odpowiednio;

a
60.000 zł dlaE. M. (1),

b
90.000 zł dlaW. R.,

c
10.000 zł dlaP. M. (1)

z odsetkami ustawowymi od dnia 29 listopada 2014r. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę jaką doznali w związku ze śmierciąM. R., który dla powódkiE. M. (2)był konkubentem, dlaW. R.ojcem, a dlaP. M. (2)ojczymem. Nadto powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pozwany(...) S.A.wW.wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu.
Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2016r. w sprawie z powództwaE. M. (2),W. R.iP. M. (2)przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.o zadośćuczynienie w pkt 1.zasądził od pozwanego na rzecz powódkiE. M. (2)kwotę 30.000 zł (słownie: trzydzieści tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19.08.2016 r. do dnia zapłaty; w pkt 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt 3. koszty zastępstwa procesowe zniósł wzajemnie; w pkt 4. zasądził od pozwanego na rzecz powódkiE. M. (2)kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; w pkt 5. zasądził od pozwanego na rzecz powódkiW. R.kwotę 20.000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19.08.2016 r. do dnia zapłaty; w pkt 6. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt 7. nie obciążył powódkiW. R.kosztami procesu pozwanego; w pkt 8. zasądził od pozwanego na rzecz powódkiP. M. (2)kwotę 10.000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19.08.2016 r. do dnia zapłaty; w pkt 9. zasądził od pozwanego na rzecz powódkiP. M. (2)kwotę 1.217,00 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; w pkt 10. nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Słupsku kwotę 2.140,00 zł (słownie: dwa tysiące sto czterdzieści złotych) tytułem zwrotu połowy kosztów sądowych.
Sąd Okręgowy orzekając oparł się na następującym stanie faktycznym i rozważaniach prawnych:
W dniu(...)nadrodze wojewódzkiej nr (...)między miejscowościamiK.iN.doszło do wypadku drogowego, w którymK. K., kierujący pojazdem markiH. (...)onr rej. (...)nie dostosował prędkości jazdy do panujących warunków drogowych, w wyniku czego utracił kontrolę nad pojazdem i doprowadził do uderzenia w drzewo. Na skutek powyższego zdarzenia pasażer tego pojazduM. R.poniósł śmierć na miejscu wypadku. Pojazd sprawcy w dniu zdarzenia ubezpieczony był w zakresie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym zakładzie ubezpieczeń.
PowódkaE. M. (1)poznałaM. R.w maju 2007r., i po kilku miesiącach bliskiej znajomości podjęli decyzję o wspólnym zamieszkaniu w mieszkaniu rodziców powódki w którym zamieszkiwała ona dotychczas razem z córkąP.. W dniu 5 sierpnia 2008r. na świat przyszła ich córka -W.. W tym czasieM. R.(...).(...)M. R.(...). W tym czasie powódka iM. R.podjęli decyzję o wynajęciu mieszkania i wyprowadzeniu się od rodziców. Po powrocie na stałe do krajuM. R.podejmował prace dorywcze na budowach, a uzyskiwane przez niego wynagrodzenie stanowiło źródło utrzymania dla powódki i dzieci. Problemy finansowe zmusiły powódkę iM. R.do ponownego zamieszkania z jej rodzicami. Na tym tle zaczęło dochodzić do konfliktów pomiędzy ojcem powódki i jej konkubentem, co ostatecznie doprowadziło do jego wyprowadzenia się i zamieszkania w domu rodzinnym wD.. Powódka w obawie o przyszłość swoją i wspólnego dziecka, mając świadomość zaniedbania czynności związanych z ustaleniem ojcostwa córkiW.wystąpiła do Sądu z pozwem o jego ustalenie i alimenty.M. R.uznał żądanie przy pierwszej czynności procesowej i wyrokiem z dnia 19 listopada 2013r. Sąd Rejonowy w Słupsku ustalił ojcostwoM. R.w stosunku do córkiW., stwierdził brak podstaw do pozbawienia go władzy rodzicielskiej i zasądził alimenty w wysokości 500 zł. W grudniu 2013r.M. R.ponownie podjął pracę za granicą i do kraju przyjeżdżał raz w miesiącu odwiedzając wówczas powódkę i córkę, czasami powódka jechała z dziećmi z wizytą doM. R.. Warunki mieszkaniowe rodziny powódki i jej konkubenta nie pozwoliły im razem zamieszkać, mieli jednak plany w tym zakresie na przyszłość. W dacie gdy doszło do tragicznego w skutkach zdarzenia powódka miała 43 lata. O śmierci konkubenta powódka dowiedziała się telefonicznie od członków jego rodziny. Włączyła się w przygotowania związane z pogrzebem. Regularnie odwiedza gróbM. R., samotnie wychowuje córki, z nikim się nie związała. Nie korzystała z pomocy psychiatrycznej ani pomocy psychologicznej. Obecnie również takiej pomocy nie potrzebuje.
PowódkaW. R.była córką zmarłego i najmłodszym jego dzieckiem. W dacie wypadku miała 6 lat. Zmarły wolne chwile spędzał z córką na wspólnych zabawach, rozmowach, spacerach, grach w piłkę, odciążając tym samym partnerkę w codziennych obowiązkach wychowawczych.
PowódkaP. M. (1)poznała partnera jej matki, kiedy była jeszcze dzieckiem. Z uwagi na fakt, że biologiczny ojciec nie utrzymywał z nią kontaktu,M. R.zastąpił jej ojca. Powódka z przyjemnością spędzała czas z ojczymem. Zmarły zawsze motywował ją do nauki, był dla niej wsparciem, zawsze służył pomocą i dobrą radą. Powódka traktowała zmarłego jak ojca. Powódki łączyła ze zmarłymM. R.bliska więź emocjonalna. Po zgłoszeniu szkody i przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego pozwany wydał ostateczną decyzję o przyznaniu na rzecz małoletniej powódkiW. R.kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia po śmierci ojca oraz kwoty 500 zł miesięcznie tytułem renty alimentacyjnej. Pozwany wydał ponadto decyzje odmawiające przyznania jakichkolwiek świadczeń na rzecz konkubiny i pasierbicy.
Sąd Okręgowy wskazał, że powódki roszczenia swoje oparły na podstawieart. 446 § 4 k.c.Odnosząc się w pierwszej kolejności do roszczeń każdej z powódek zasądzenia zadośćuczynienia to podstawę roszczenia, jak już wyżej wskazano, stanowi obowiązujący od dnia 3 sierpnia 2008 roku przepisart. 446 § 4 k.c.zgodnie, z którym Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Z literatury i orzecznictwa wynika, iż uprawnionymi do żądania kompensaty jest nie tylko małżonek i dzieci zmarłego, ale także inni członkowie jego rodziny, jeżeli zmarły pozostawał z nimi faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej więzią uczuciową Samo zaś przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego ma na celu zrekompensowanie krzywdy za naruszenie prawa do życia w rodzinie i ból spowodowany utratą najbliższej osoby. Do kręgu najbliższych członków rodziny zaliczyć należy niewątpliwie rodziców i dzieci zmarłego, ale również inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych ( a więc dalszych zstępnych i wstępnych, macochę lub ojczyma. Decydujące znaczenie ma faktyczny układ stosunków między konkretnymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności zk.r.o.Oznacza to, że za najbliższego członka rodziny w rozumieniu powyższego przepisuart. 446 k.c.należy uznać osoby niepowiązane formalnymi stosunkami prawnorodzinnymi, o ile wykażą, że zmarły pozostawał z nimi w faktycznej szczególnej bliskości spowodowanej więzią uczuciową ( por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 13.11.2012r., VACa.(...)). Pod pojęciem bliskości rozumieć należy więzy emocjonalne, a nie prawne. Dyskusyjnym problemem rozszerzenia pojęcia rodziny na związki nieformalne, w tym konkubinat, zajmował się Sąd Apelacyjny w Gdańsku. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 23 grudnia 2014r. w sprawie sygn. I ACa(...), wyrażony został pogląd, iż pojęcie to należy ujmować szeroko i w związku z tym, że konkubinat był związkiem wieloletnim, to trudno twierdzić, że związek taki nie jest rodziną w rozumieniuart. 446 k.c.
Rozstrzygając zasadność żądania powodów w zakresie zasądzenia zadośćuczynienia Sąd miał na względzie, że zmierza ono do zaspokojenia szkody niematerialnej. Ma ono złagodzić cierpienia wywołane śmiercią osoby bliskiej oraz pomóc osobom pokrzywdzonym w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym rzeczywistości. Ustawodawca wskazując, że przyznana poszkodowanemu tytułem zadośćuczynienia suma pieniężna musi pozostawać na poziomie, jaki można uznać za odpowiedni, nałożył na Sąd obowiązek ustalenia rozmiaru krzywdy i w konsekwencji wysokości należnego z tego tytułu zadośćuczynienia. Jest to trudny w praktyce proces, albowiem sprowadza się, w dużym skrócie, do wyceny skutków jakie wywarła śmierć osoby w życiu najbliższych członków rodziny. Ocena Sądu nie może przy tym nosić cech dowolności. W orzecznictwie przyjmuje się, że samo szacowanie wysokości zadośćuczynienia powinno być ustalane w każdym przypadku w sposób indywidualny, w zależności od konkretnego stanu faktycznego. Krzywda bowiem dotyka psychiki, przeżyć wewnętrznych i subiektywnych odczuć osoby pokrzywdzonej. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją rodziny ubogiej, nie żyjącej w dostatku, korzystającej z pomocy społecznej, ale nie rodziny patologicznej, w której więzy rodzinne są luźne lub też wcale nie występują. Co prawda zmarłyM. R.nie dostarczał rodzinie regularnych stałych środków na utrzymanie, ale jak twierdzili świadkowie, każdorazowo gdy przyjeżdżał do kraju wspierał konkubinę i dzieci, przywoził prezenty, robił zakupy. W takiej sytuacji jego nagła śmierć wywołać musiała wielkie poczucie krzywdy, osamotnienia. Nie jest zatem trafny argument pozwanego, że powódkiE. M. (2)iP. M. (2)nie były najbliższymi członkami rodziny zmarłego. Brak jest bowiem podstaw o czym była mowa powyżej aby pojęcie rodziny
ograniczać do małżonka czy zstępnych. W ocenie Sądu Okręgowego powódkaE. M. (1)bez wątpienia mocno przeżyła stratę partnera. Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że również pozostałych powodów odpowiednio łączyła więź rodzinna zM. R., przejawiająca się we wzajemnej pomocy, akceptacji, stanowiąca dobro osobiste powodów podlegające ochronie. Zeznania powodów składane w określonej sytuacji, należy jednak traktować z pewnym dystansem. Motywacja wyjaśnień, spowodowana możliwością uzyskania zadośćuczynienia, może bowiem powodować pewną intencjonalną bądź nieintencjonalną tendencyjność w opisie i interpretacji określonych sytuacji i zachowań, by stanowiły one bardziej wiarygodny argument. Dlatego to opinia biegłego dostarczyła sądowi wiedzy specjalistycznej koniecznej do dokonania oceny stanu zdrowia psychicznego czy emocji osoby ubiegającej się o konkretne świadczenie, w tym rodzaju występujących zaburzeń, stopnia ich zaawansowania i nasilenia związanych z nimi dolegliwości.
Dla oceny zasadności zgłaszanych przez powodów roszczeń Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego(...)na okoliczności związane z charakterem i zakresem przeżyć emocjonalnych, zaburzeń psychicznych oraz traumy której doznali po śmierci odpowiednio ich konkubenta, ojca i ojczyma.
W ocenie Sądu Okręgowego, co potwierdziła opinia biegłej(...), śmierćM. R.dla najbliższych stanowiła traumatyczne zdarzenie. W niniejszej sprawie cierpienia wszystkich powodów spotęgowane zostały nagłością i tragizmem zdarzenia. Sąd I instancji uznał, że nie może wbrew opinii biegłych, oprzeć ustaleń w tym zakresie na własnym przekonaniu. Biegła(...)w stosunku do wszystkich powodów podniosła, że śmierć ich konkubenta, ojca i ojczyma stanowiła dla nich sytuację trudną, ale brak jest dowodów na rzecz tezy by sytuacja ta w sposób istotny zakłóciła ich funkcjonowanie. Zakres przeżyć emocjonalnych obejmował uczucia i emocje typowe dla okresu żałoby,(...)Niewątpliwie jak podkreślała to biegła, śmierćM. R.wpłynęła na zmianę sposobu życia powodów, jednak w dalszym ciągu funkcjonują oni w prawidłowy sposób, nie można zatem mówić o doświadczeniu traumy a jedynie o sytuacji trudnej z punktu widzenia psychologicznego.
W ocenie Sądu Okręgowego stosowną kwotą należną powódceE. M. (1)z tytułu zadośćuczynienia jest kwota 30.000zł, dlaP. M. (1)10.000 zł. natomiast dla powódkiW. R.50.000 zł. Kwota ta w stosunku do powódkiW. R.została odpowiednio pomniejszona o kwotę wypłaconą dla niej z tytułu zadośćuczynienia przez pozwanego ubezpieczyciela w toku postępowania likwidacyjnego i dała ostatecznie zasądzoną w wyroku z tego tytułu kwotę 20.000 zł. W pozostałym zakresie Sąd I instancji powództwo w tym zakresie oddalił jako wygórowane.
Na podstawieart. 481 k.c.w zw. zart.455 k.c.Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powodów ustawowe odsetki. Jako datę początkową, od której biegną odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty Sąd przyjął datę ogłoszenia wyroku, a nie jak żądali tego powodowie datę 29 listopada 2014r. jaką następny dzień po upływie 30 dni od daty złożenia zawiadomienia o szkodzie. Zgodnie z przyjętą w prawie cywilnym zasadą, dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa pogląd, że w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zarówno to stanowisko, jak i argumentację przytaczaną dla jego uzasadnienia, podtrzymaną w najnowszym orzeczeniu Sądu
Najwyższego dnia 28 stycznia 2016r. sygn. III CSK 60/15, czym wpisał się z linię swojego dotychczasowego orzecznictwa.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.,art. 100 k.p.c.,art.108 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosły powódkiE. M. (1)iW. R.zaskarżając go w części:
- oddalającej powództwoE. M. (1)o zasądzenie odsetek ustawowych od kwoty 30.000zł zasądzonej tytułem zadośćuczynienia liczonych od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r.
- oddalającej powództwoW. R.co do kwoty 30.000zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty liczonymi od dnia 29 listopada 2014r. do dnia zapłaty oraz w części oddalającej powództwo o zasądzenie odsetek ustawowych od kwoty 20.000zł zasądzonej tytułem zadośćuczynienia liczonych od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r. jak również w części orzekającej o kosztach postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1/ naruszenieart.446§4kcpoprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że łączna kwota zadośćuczynienia w wysokości 50.000zł na rzeczW. R.stanowi adekwatne zadośćuczynienie za krzywdy związane z cierpieniem spowodowanym utratą najbliższego członka rodziny, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennego wniosku, a zasądzona kwota jest rażąco zaniżona; wpływ na wysokość należnego powódkom zadośćuczynienia ma okoliczność, iż śmierćM. R.nie spowodowała nieprawidłowości w codziennym funkcjonowaniu powódek;
2/ naruszenieart.481§1kcw zw. zart.14 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnychpoprzez ich błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek ustawowych od zasądzonych kwot tytułem zadośćuczynienia od dnia ogłoszenia wyroku, podczas gdy strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą należnych świadczeń od dnia 29 listopada 2014r. co uzasadnia zasądzenie odsetek ustawowych od tej daty.
Wskazując na powyższe skarżące wniosły o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:
- zasądzenie od pozwanej na rzecz powódkiE. M. (1)dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 30.000zł od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r.;
- zasądzenie od pozwanej na rzecz powódkiW. R.dalszej kwoty 30.000zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 29 listopada 2014r. do dnia zapłaty;
- zasądzenie od pozwanej na rzecz powódkiW. R.dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 30.000zł od dnia 29 listopada 2014r. do dnia 18 sierpnia 2016r.;
-zasądzenie od pozwanej na rzecz każdej z powódek kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska powódki powołały liczne orzecznictwo sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego wskazując na stanowiska w nich zawarte, podnosząc iż zadośćuczynienie na rzecz powódkiW. R.jest rażąco zaniżone, natomiast w zakresie odsetek na odmienny nurt orzecznictwa niż wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powódek w zakresie terminu początkowego biegu odsetek ustawowych częściowo zasługiwała na uwzględnienie, natomiast apelacja powódki
W. R.w zakresie zadośćuczynienia nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd Apelacyjny podziela w niniejszej sprawie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 kwietnia 2000 r. III CKN 812/98 (OSNC 2000/10/193), że sąd II instancji jest instancją merytoryczną, co oznacza, że ma obowiązek poczynić własne ustalenia faktyczne i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego. Mając to na względzie Sąd Apelacyjny uznał, że dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne są w niniejszej sprawie prawidłowe, a zatem przyjmuje je jako własne. Nie jest przy tym obowiązkiem sądu drugiej instancji powtarzanie ustaleń dokonanych przez sąd pierwszej instancji, o ile bowiem je podziela, wystarczy dać temu wyraz w uzasadnieniu (takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lutego 2005 r., sygn. akt IV CK 526/04 opubl. Lex nr 177281).
Należy podkreślić, że aktualnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie przyjmuje się pogląd, zgodnie z którym zadośćuczynienie, w rozmiarze, w jakim należy się ono wierzycielowi w dniu, w którym dłużnik ma je zapłacić (art. 455 k.c.), powinno być oprocentowane z tytułu opóźnienia (art. 481 § 1 k.c.) od tego dnia, a nie dopiero od daty zasądzenia odszkodowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2000 r., II CKN 725/98, OSNC 2000, nr 9, poz. 158; z dnia 8 sierpnia 2001 r., I CKN 18/99, OSNC 2002 nr 5, poz. 64; z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005 nr 2, poz. 40 i z dnia 16 lipca 2004 r., I CK 83/04, Monitor Prawniczy 2004 nr 16, s. 726). Obecnie funkcja kompensacyjna odsetek znów przeważa nad ich funkcją waloryzacyjną. Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia zart. 445 k.c.ma charakter bezterminowy, stąd też o przekształceniu go w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel przez wezwanie dłużnika do wykonania. Należy również mieć na uwadze, iż wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 40; z dnia 17 listopada 2006 r., V CSK 266/06, LEX nr 276339; z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, LEX nr 738354, i z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, LEX nr 602683).
Sąd Apelacyjny, podzielając powyższe poglądy judykatury przyjmuje, że zobowiązany do zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę winien je zapłacić niezwłocznie po wezwaniu przez uprawnionego (art. 455in finek.c.), w związku z czym odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia powinny być zasądzone od dnia, w którym zobowiązany ma zadośćuczynienie zapłacić.
Podkreślić należy, że odsetki należą się, zgodnie zart. 481 k.c., za samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia, choćby więc wierzyciel nie poniósł żadnej szkody i choćby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Stanowią one zatem opartą na uproszczonych zasadach rekompensatę typowego uszczerbku majątkowego doznanego przez wierzyciela wskutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2000 r., II CKN 725/98, OSNC 2000, nr 9, poz. 158). W tym miejscu należy przytoczyć wywody Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie V CSK 38/11, Lex nr 1129170 wskazał, żeratio legisart. 14 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.), podobnie jak iart. 817 k.c., opiera się na uprawnieniu do wstrzymania wypłaty odszkodowania w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości szkody. Ustanawiając krótki termin spełnienia świadczenia ustawodawca wskazał na konieczność szybkiej i efektywnej likwidacji szkody ubezpieczeniowej. Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel lub Fundusz - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców (art. 355 § 2 k.c.) - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości powstałej szkody. Nie może też wyczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie sądu. Bierne oczekiwanie ubezpieczyciela na wynik toczącego się procesu naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Rolą sądu w ewentualnym procesie może być jedynie kontrola prawidłowości ustalenia przez ubezpieczyciela wysokości odszkodowania. Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie zart. 455in finek.c., uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu powinny się należeć od tego właśnie terminu.
Zgodnie zart. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zakład wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie, a w przypadku gdyby wyjaśnienie w tym terminie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie 30 dni zakład ubezpieczeń zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeń w całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania.
Oznacza to, że spełnienie świadczenia w terminie późniejszym może być usprawiedliwione jedynie wówczas, gdy zakład ubezpieczeń powoła się na istnienie przeszkód w postaci niemożliwości wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia, pomimo działań podejmowanych ze szczególną starannością (zob. wyrok SN z dnia 18 listopada 2009 r., II CSK 257/09, LEX nr 551204).
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, pozwany jako profesjonalista w sferze ubezpieczeń dysponujący szeroką rzeszą specjalistów, nie powinien mieć problemów z ustaleniem jaki wpływ na sytuację powódek miała śmierć konkubenta i ojca. W toku likwidacji szkody pozwana miała możliwość ustalenia sytuacji rodzinnej powódek. Także, w ocenie Sądu Apelacyjnego, już w momencie wydawania przez pozwanego decyzji o wysokości zadośćuczynienia na rzecz powódkiW. R.oraz odmowy wypłaty zadośćuczynienia powódceE. M. (1)znane były już wszystkie okoliczności mając wpływ na ustalenie zasadności i wysokości zadośćuczynienia, albowiem już w odpowiedzi na pozew pozwany wskazał, że dokonał wnikliwej analizy stosunków łączących powódkę przed śmiercią z jej konkubentemM. R.. Należy wskazać, że w wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.01.2016r. III CSK 60/15 na który powołuje się Sąd Okręgowy, określając początkową datę odsetek za opóźnienie wziął pod uwagę okoliczność, która nie istniała w dacie wniesienia pozwu, a więc zasądzenie odsetek od daty wyrokowania było w tych okolicznościach uzasadnione i poparte orzecznictwem Sądu Najwyższego. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne na których oparł się Sąd I instancji dotyczące ustalenia rozmiaru szkody istniały już w dacie wezwania pozwanego do spełnienia świadczenia pismem z dnia 21.10.2014r. tj. w toku postępowania likwidacyjnego. W trakcie postępowania sądowego nie zaistniały żadne nowe okoliczności, które miałyby wpływ na rozmiar szkody po stronie powódek. Zgodnie zart.14ust.1 ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnychtermin przewidziany dla likwidacji szkody wynosi 30 dni, to zasadne jest żądanie odsetek ustawowych od dnia 29.11.2014r. i w tym zakresie należało zmienić zaskarżony wyrok na mocyart.386§1kpcw zw. zart.481§1kpcw zw. zart. 14ust.1 ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Natomiast oddaleniu podlegało żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie sformułowane dopiero w apelacji jako rozszerzenie żądania ponad sformułowane żądanie w pozwie k.2-3, co jest niezgodne zart.383kpc.
W ocenie Sądu Apelacyjnego natomiast apelacja co do wysokości zadośćuczynienia na rzecz powódkiW. R.okazała się bezzasadna.
Zadośćuczynienie zart.446§4kcjest roszczeniem niemajątkowym, mającym za zadanie kompensację doznanej krzywdy. Ma ono pomóc dostosować się członkom rodziny zmarłego do nowej rzeczywistości oraz złagodzić cierpienia wywołane przez utratę osoby bliskiej. Okolicznościami mającymi wpływ na wysokość tego roszczenia jest przede wszystkim poczucie osamotnienia, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny, charakter zaburzeń w prawidłowym funkcjonowaniu pozostałych członków rodziny, stopień w jakim będą mogli dostosować się do nowej rzeczywistości, korzystanie z pomocy fachowej w czasie radzenia sobie w trudnej sytuacji, na ile są zdolni zaakceptować obecny stan, proces leczenia doznanej traumy oraz rola jaką w rodzinie pełniła osoba zmarłego.(por. wyrok IACa 1284/13 LEX 1451724).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznać należało, że żądanie powódki ustalenia kwoty 80.000zł tytułem zadośćuczynienia jest nie uzasadnione. Należy wskazać, że dla małoletniej powódki, która w chwili śmierci ojca miała 6 lat, naturalnym środowiskiem rodzinnym było i jest mieszkanie dziadków, gdzie przebywa z matką i siostrą. Są to osoby jej najbliższe i zapewniają jej poczucie bezpieczeństwa i bliskości. Śmierć ojca jest trudnym przeżyciem, ale małoletnia powódka nie przebywała z nim na stałe.M. R.jedynie odwiedzał powódkę przyjeżdżając do kraju na kilka dni. Odwiedziny te miały miejsce raz na dwa, trzy miesiące, a więc nie były zbyt częste. Jak wynika z opinii biegłej(...)A. W.(k.211-217) podstawowe potrzeby emocjonalne zaspokajane były i są przez inne osoby niż zmarły ojciec. Należy więc uznać, że w związku z tym utrata ojca nie wpłynęła w sposób zaburzający jej rozwój. Biegła podkreśliła, że przeżycia w związku ze śmiercią ojca nie zaburzyły funkcjonowania powódki. Przeżycia te mieszczą się w granicach tzw. fizjologicznej reakcji na śmierć bliskiej osoby. Aktualnie małoletnia powódka funkcjonuje prawidłowo. Mając na względzie powyższe okoliczności należało uznać, że zadośćuczynienie w wysokości 50.000zł przyznane przez Sąd Okręgowy jest odpowiednie do doznanej przez powódkę krzywdy w związku ze śmiercią ojcaM. R..
Mając na uwadze powyższe należało apelację w tym zakresie oddalić jako
bezzasadną na mocyart.385kpc.
O kosztach postępowania apelacyjnego w zakresie apelacji powódkiW. R.orzeczono na mocyart.102kpcmając na uwadze fakt, że powódka jest małoletnia, nie posiada własnych dochodów i została w całości zwolniona od kosztów sądowych w zakresie opłaty od apelacji.
O kosztach postępowania apelacyjnego w zakresie apelacji powódkiE. M. (1)orzeczono na mocyart.98§1 kpcw zw. zart.108§1kpcw zw. z§10ust.1pkt2w zw. z §2pkt3 rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie mając na uwadze fakt, że powódka w całości wygrała postępowanie apelacyjne.