Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 497/17
Data wyroku: 2017-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Elżbieta Czaja, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 497/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Gawda (spr.)

Sędziowie:

SA Elżbieta Czaja
SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz

Protokolant: protokolant sądowy Kinga Panasiuk-Garbacz

po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. w Lublinie
sprawyM. F.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt IV U 664/16

oddala apelację.
Małgorzata Rokicka-Radoniewicz    Elżbieta Gawda   Elżbieta Czaja
III AUa 497/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w Zamościu zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.i ustaliłM. F.prawo do emerytury od dnia 25 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniachi rozważaniach prawnych:
WnioskodawcaM. F.,ur. (...), w dniu21 kwietnia 2016 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wnioseko przyznanie prawa do emerytury. Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Na dzień 1 stycznia 1999 r., w ocenie pozwanego, wnioskodawca udowodnił24 lata 11 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 23 lata2 miesiące i 27 dni wykonywania pracy w szczególnych warunkachw Przedsiębiorstwie(...)wL.od 2 maja 1975 r. do 31 grudnia 1998 r. przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczyi gaźników do silników spalinowych – wymienione w wykazie Adziale XIV poz. 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze– fakty bezsporne (Dz.U. Nr 8 poz.43).
Sporny w niniejszej sprawie pozostawał ogólny 25 letni staż ubezpieczeniowy wnioskodawcy.
M. F., po ukończeniu szkoły podstawowej nie kontynuował nauki tylko pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Organ rentowy do ogólnego stażu uwzględnił okres pracy wnioskodawcy od 25 kwietnia 1972 r. do 11 września 1972 r.w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,73 ha położonym wR.iK., należącym do ojcaB. F.. Matka wnioskodawcy zmarław 1958 r., gdy skarżący miał 2 lata. Wnioskodawca po dniu 11 września 1972 r. nadal wykonywał wszystkie prace polowe w gospodarstwie, prowadzonym przez ojca. Pracował przy uprawie zboża, ziemniaków, buraków pastewnych, pracował też przy hodowli zwierząt (konie, krowy, drób). Przedmiotowe gospodarstwo na postawie orzeczenia Sądu Powiatowego wK.I Wydziału Cywilnego z 11 września1972 r. sygn. akt Ns 187/72, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, jednakże wnioskodawca do 1975 r. nadal w nim pracował. Ojciec wnioskodawcy zmarł w 1980 roku.
W okresie od 11 maja 1974 r. do 14 kwietnia 1975 r. wnioskodawca pracował w Spółdzielni Kółek Rolniczych wK., nadal zamieszkiwał wR.i po powrocie z pracy wK.pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Z dniem17 kwietnia 1975 r. wnioskodawca przeprowadził się doK., gdzie od2 maja 1975r. podjął pracę w(...).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zeznań wnioskodawcyM. F., zeznań przesłuchanych w sprawie świadkówM. G.iM. J.oraz dowodów w postaci dokumentów, zgromadzonych w aktach emerytalnych skarżącego.
Sąd Okręgowy obdarzył wiarą zeznania wnioskodawcy i świadków, gdyż są jasne, logiczne, spójne i szczere. Zeznania te wzajemnie się uzupełniająi potwierdzają. Świadkowie znali okoliczności dotyczące pracy wnioskodawcyw przedmiotowym gospodarstwie rolnym, z racji zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie i codziennego widywania wnioskodawcy przy wykonywaniu prac polowych, w gospodarstwie rolnym ojca.
W ocenie Sądu Okręgowego od 12 września 1972 r. do 10 maja 1974 r. tj.przez okres 1 roku 7 miesięcy i 28 dni wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym ojca.
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie, przywołując przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016 r., 887). Zgodnie z treścią art. 184 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy mężczyźnie urodzonemu po dniu31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura, po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeliw dniu wejścia w życie ustawy osiągnął okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury, to jest 15 lat oraz ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Wnioskodawca swoje prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym 60 lat wiąże z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach i na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 15 - letni okres takiej pracy. Udowodnił też, przed organem rentowym,  ogólny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 24 lat 11 miesięcyi 1 dnia. Sporny pozostawał okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców od 11 września 1972 r. do 11 maja 1974r., tj. do podjęcia zatrudnienia.
W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie dowodowe stanowi podstawę do uwzględnienia, jako okresu uzupełniającego, okresu pracy wnioskodawcyw gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 12 września 1972 r. do 10 maja1974 r. – w wymiarze niezbędnym do wymaganych 25 lat.
W myśl bowiem art. 10 ust.1 pkt. 3 cyt. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując jako okresy składkowe, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracyw gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowei nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury,w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Wobec powyższego okresy pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców przed dniem 1 stycznia 1983 r. – w wymiarze niezbędnym do uzupełnienia wymaganego okresu składkowego 25 lat - należy traktować jak okresy składkoweo jakich stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy.
W judykaturze utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracyw gospodarstwie rolnym przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodniez warunkami określonymi w definicji legalnej domownika z (art.6 pkt 2) i po drugie - czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym, niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie.
Za domownika uznaje się zatem osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
W przedmiotowym stanie faktycznym wnioskodawca w spornym okresie bez wątpienia zamieszkiwał wspólnie z ojcem i centrum ich życia nadal było związanez prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z zeznań wnioskodawcy i przesłuchanych świadków wynika też, że po dniu 11 września 1972 r. ojciec wnioskodawcy nadal był w posiadaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego, z którego osiągał dochody.W rezultacie ojciec wnioskodawcy nadal prowadził działalność rolniczą i spełniał przesłanki rolnika, a zatem wnioskodawca pracował jak domownik w gospodarstwie rolnym, będącym w faktycznym posiadaniu ojca.
Z tych względów i na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję.
Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy zaskarżając wyrokw całości i zarzucając naruszenieart. 184 ust. 1 i 2w zw. zart. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury, mimo braku wykazania ogólnego stażu 25 lat i wliczenie do tego stażu okresu pracyw gospodarstwie rolnym w okresie od 12 września 1972 r. do 10 maja 1974 r. (1 rok7 miesięcy i 28 dni), pomimo że zostało przejęte na własność Skarbu Państwa11 września 1972 r.
Wskazując na powyższy zarzut apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazywał, że pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 może być tylko praca „domownika” a taki status wnioskodawca utracił w związku z przejęciem gospodarstwa przez Skarb Państwa.
Opierając się na ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych poczynionych przez Sąd I instancjiSąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny akceptuje w całości ustalenia faktyczne jak i wywody prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego wskazanegow apelacji. Sąd prawidłowo ustalił, że wnioskodawca w okresie od 12 września1972 r. do 10 maja 1974 r. pracował w gospodarstwie rolnym i faktu tego pozwany nie kwestionuje. W ocenie pozwanego dla uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniuart. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychmają znaczenie stosunki własnościowe tj. przejęcie gospodarstwa przez Skarb Państwa w dniu 11 września 1972 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Stosownie do treści art. 10 ust 1 pkt. 3 cyt. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując jez zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe przypadające przed dniem1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przyjmuje się, osoba wykonująca pracę przed 1 stycznia 1983 r. winna spełniać kryteria domownika.
W okresie najbliższym wykonywaniu przez wnioskodawcę pracyw gospodarstwie rolnym, pojęcie domownika zostało zdefiniowane wustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. z 1989 r. poz. 133). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 tej ustawy przez domowników rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracującew gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowymz rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Bez wątpienia wnioskodawca w spornym okresie miał ukończone 16 lat życia, pozostawał z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym, nie podlegał innemu ubezpieczeniu a praca w gospodarstwie stanowiła jego jedyne źródło utrzymania. Problematyczne w ocenie pozwanego jest posiadanie przez ojca wnioskodawcy statusu rolnika, skoro Skarb Państwa przejął jego gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Mimo przejęcia gospodarstwa ojciec wnioskodawcy do śmierci mieszkał w nim i był rolnikiem w rozumieniu przepisów cytowanej wyżej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1a tej ustawy przez użyte w ustawie określenie rolnik - rozumie się osobę prowadzącą gospodarstwo rolne lub dział specjalny samodzielnie albo w charakterze współwłaściciela (współposiadacza) na gruntach stanowiących jej własność lub będących w jej posiadaniu. Ojciec wnioskodawcy od dnia 11 września 1972 r. wprawdzie nie był już właścicielem gospodarstwa ale nadał był jego posiadaczem i nadal w nim pracował wraz z wnioskodawcą.
Również obecnie obowiązujące przepisyustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. z 2016 r., poz. 277 j.t.) nie definiują rolnika wyłącznie jako osoby, która jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć jest w niej mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Istotne jest zatem posiadanie gospodarstwa rolnego i pracaw nim. Te przesłanki zostały przez ojca wnioskodawcy spełnione. Skoro zatem ojciec wnioskodawcy zachował status rolnika po 11 września 1972 r., to tym samym wnioskodawca, pracujący stale w tym gospodarstwie, był domownikiem. Tym samym spełnił on przesłankę, wymienioną wart. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasadnie zatem Sąd Okręgowy zaliczył wnioskodawcy okres pracy w gospodarstwie rolnym od 12 września 1972 r., w zakresie niezbędnym do uzupełnienia 25-letniego stażu ubezpieczeniowego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok wydany przez Sąd Okręgowy jest prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami, zatem apelacja pozwanego, jako bezzasadna podlega oddaleniu w trybieart. 385 k.p.c.