Sąd Rejonowy w Olsztynie
X Wydział Cywilny
Sygnatura akt: X Ns 753/17
Data wyroku: 2018-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Agnieszka Brzoskowska

Sygn. akt X Ns 753/17

UZASADNIENIE
Wnioskodawca, Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę(...), wniósł o stwierdzenie zgonuO. J., z domuS., córkiA.iR., ostatnio zameldowanej pod adresemF.nr 67,(...)-(...) D., i oznaczenie chwili jej śmierci stosownie do wyników postępowania.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, żeO. J., stanu cywilnego - wdowa, posiadająca obywatelstwo polskie,urodziła się w dniu (...)w miejscowościD., gminaJ., woj.(...)- (...). Do 1977 r. była zameldowana i mieszkała we wsiF.nr 67. W tym roku wyjechała do krewnych do Niemiec, zaproszona przez siostręA. G., zamieszkałą w miejscowościE.,O.. 155, i stamtąd już nie wróciła. Według informacji, uzyskanych przez wnioskodawcę z Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej wK., brak jest w rejestrach meldunkowych(...)Meldunkowego wE.informacji o zameldowaniuO. J.. Z zeznań świadków –(...)iH. Z.wynika, żeO. J.zmarła rok po wyjeździe z Polski. Nie jest im jednak znana dokładna data śmierci ani miejsce zgonu. Prowadzone przed Sądem Rejonowym w Olsztynie, X Wydział Cywilny, postępowanie pod sygn. akt X Ns 1456/16 o uznanieO. J.za zmarłą zakończyło się oddaleniem wniosku z uwagi na ustalenie, że wymieniona zamieszkiwała w miejscowościS.w Niemczech, wnioskodawca zatem powinien czynić starania w celu pozyskania aktu zgonu. Pismem z dnia 10 sierpnia 2017 r. Starostwo wO.wystąpiło do Konsulatu wK.z prośbą o pomoc w odnalezieniu stosownego dokumentu. W dniu 03 listopada 2017 r. Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej wH., jako właściwy terytorialnie, poinformował, że nie ma możliwości wydobycia aktu zgonu z uwagi na brak daty i miejsca zgonu. Z zapytań, kierowanych do(...)Meldunkowego oraz Urzędu Stanu Cywilnego wS.wynika, że w okresie od 1951 r. do 1986 r. brak jest jakichkolwiek wpisów, dotyczącychO. J., oraz że osoba ta nie była zameldowana w urzędzie. Wnioskodawca wskazał, iż w księdze wieczystej Kw.Nr(...), w której jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa, wpisane jest prawo dożywocia na rzeczO. J.. Zostało ono ustanowione aktem notarialnym z dnia 27 listopada 1968 r., Rep. A Nr(...). W tej sytuacji, mając na uwadze konieczność uregulowania stanu prawnego nieruchomości, objętej w/w księgą, poprzez wykreślenie tego wpisu i zamknięcie księgi, uzasadnione jest złożenie przedmiotowego wniosku. ( wniosek k. 2-3)

Sąd ustalił, co następuje:

O. J., córkaA.iR., z domuS.,urodziła się (...)w miejscowościD..
(dowód: odpis skrócony aktu urodzenia k. 3 akt sprawy X Ns 1456/16)
Ostatnim znanym miejscem zamieszkaniaO. J.w Polsce była miejscowośćF.nr 67. W 1976 r.O. J.złożyła w biurze paszportów i dowodów osobistych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Komendy Wojewódzkiej MO wO.podanie – kwestionariusz o wydanie zezwolenia na wyjazd za granicę do Republiki Federalnej Niemiec na stałe. Legitymowała się zaproszeniem z dnia 17 marca 1976 r. jej siostryA. G., zamieszkałej 4300E.11,O.. 155, potwierdzonym przez sekretarza Wydziału Konsularnego wK.Ambasady Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wB.. W dniu 15 września 1977 r. na powyższym podaniu stwierdzono, aby wydać jej dokument podróży z prawem do jednokrotnego przekroczenia granicy, kraj docelowy – RFN, z okresem ważności do sześciu miesięcy. Decyzja ta została wykonana w dniu 28 września 1977 r. Pismem z dnia 11 października 1977 r.O. J.wystąpiła do Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wW.o zezwolenie na zmianę obywatelstwa na niemieckie w związku z wyjazdem na stałe do RFN. W tym czasieO. J.była wdową. Do Niemiec wyjechała w 1977 r. z synemB. J., jego żoną i dziećmi. PoczątkowoO. J.mieszkała wraz z rodziną wE., a następnie w miejscowościS..O. J.zmarła w Niemczech.
(dowód: z akt X Ns 1456/16: akta paszportowe k. 4-18, zeznania świadkaH. Z.k. 47-47v, zeznania świadkaJ. J.k. 47v)
W księdze wieczystej Kw.Nr(...), prowadzonej dla nieruchomości gruntowej, położonej weF., obejmującejdziałki nr (...), stanowiącej własność Skarbu Państwa, ujawnione jest prawo dożywocia na rzeczO. J., ustanowione w umowie z dnia 27 listopada 1968 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego za numerem Rep. A 6835/68.
(dowód: z akt X Ns 1456/16: odpis zwykły księgi wieczystej k. 23, akt notarialny k. 24-25)
W rejestrach meldunkowych(...)Meldunkowego wE.brak jest informacji o zameldowaniuO. J.. W księgach zgonów Urzędu Stanu Cywilnego wE.nie figuruje jej akt zgonu. Podobnie w rejestrach meldunkowych(...)Meldunkowego wS.brak jest informacji o zameldowaniuO. J., zaś w księgach zgonów Urzędu Stanu Cywilnego tego miasta nie figuruje jej akt zgonu. Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej wH.pismem z dnia 26 października 2017 r. poinformował Starostwo Powiatowe wO., iż w związku z brakiem informacji odnośnie daty i miejsca zgonu wydobycie aktu zgonuO. J.jest niemożliwe.
(dowód: z akt X Ns 1456/16: pismo Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej wK.k. 20, pismo Konsulatu Generalnego RP wH.z dnia 26.10.2017 r. k. 4-6 akt sprawy)

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek nie może być uwzględniony.
Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów, przedłożonych przez wnioskodawcę, których prawdziwość i wiarygodność nie budziła wątpliwości. Sąd oparł się także na dowodach, przeprowadzonych w toku postępowania, toczącego się przed tut Sądem Rejonowym w sprawie sygn. akt X Ns 1456/16, tj. na dowodach z dokumentów i z zeznań świadków. W ocenie Sądu były one spójne, logiczne i zasługiwały na uwzględnienie.
Postępowanie w sprawie o stwierdzenie zgonu regulują przepisyart. 535 – 538 k.p.c.Zgodnie zart. 535 k.p.c., do postępowania o stwierdzenie zgonu osoby, której śmierć mimo niesporządzenia aktu zgonu jest niewątpliwa, stosuje się odpowiednio przepisy, dotyczące postępowania o uznanie za zmarłego, tj.art. 526-534 k.p.c., ze zmianami, przewidzianymi wart. 535-538 k.p.c.
Stwierdzenie zgonu może nastąpić w razie kumulatywnego ziszczenia się dwóch przesłanek, tj. gdy akt zgonu danej osoby nie został sporządzony oraz gdy śmierć tej osoby jest niewątpliwa.
Śmierć jest niewątpliwa wtedy, gdy znany jest fakt, miejsce oraz czas zgonu. Nie jest wymagane, aby istnieli świadkowie śmierci. Wystarczy, że okoliczności konkretnego wypadku uzasadniają pełne przekonanie o zgonie określonej osoby (postanowienie SN z dnia 30 listopada 1973 r. III CRN 277/73, OSNCP 1974, nr 10, poz. 173). To przekonanie jest pełne wtedy, gdy prawdopodobieństwo śmierci danej osoby jest przeważające do tego stopnia, że twierdzenie przeciwne można uznać za całkowicie bezzasadne lub prawdopodobne w stopniu znikomym. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli akt zgonu został sporządzony, lecz księga stanu cywilnego zaginęła lub uległa zniszczeniu, to brak jest podstaw do stwierdzenia zgonu w postępowaniu sądowym ( vide: SN z dnia 9 sierpnia 197 r. C III 741/47, OSN 1948, nr 2, poz. 45). Podkreślić należy, iż stwierdzenie zgonu osoby, z uwagi na istotne konsekwencje tego orzeczenia, wymaga zawsze dużej rozwagi w ocenie materiału dowodowego.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione powyższe przesłanki, od których kumulatywnego zaistnienia uzależnione jest uwzględnienie wniosku. Wnioskodawca nie sprostał ciążącemu na nim obowiązkowi wykazania okoliczności, z których wywodzi skutki prawne. Nie wykazał, aby śmierćO. J.była niewątpliwa oraz że nie został sporządzony akt zgonu.
Bezsprzecznie, z uwagi na wiekO. J., fakt, iż wymieniona w chwili obecnej nie żyje, jest wysoce prawdopodobny. W 2018 r. ukończyłaby ona 106 lat. Na fakt jej śmierci na terenie Niemiec wskazują świadkowieH. Z.orazJ. J.. Z ich zeznań oraz ze stanowiska wnioskodawcy wynika, żeO. J.w 1977 r. wyjechała doE.na zaproszenie swojej siostryA. G.. Ponadto, jak zeznał na rozprawie w dniu 29 maja 2017 r. świadekJ. J.,O. J.mieszkała następnie wraz z rodziną – synemB. J., jego żonąM. J.i ich dziećmi w miejscowościS.. Przesłuchani w sprawie świadkowie zgodni byli również co do faktu śmierciO. J.w Niemczech. Wymienieni jednak nie potrafili wskazać jednoznacznie miejsca i czasu zgonu. Powyższe okoliczności decydują o tym, iż nie sposób uznać śmierciO. J.za niewątpliwą w rozumieniu wskazanego przepisu, stanowiącego postawę wniosku. Co więcej – brak jakichkolwiek przesłanek do oznaczenia chwili zgonu, którą w postanowieniu stwierdzającym zgon Sąd ma obowiązek wskazać.
Podnieść należy również, że z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika, że akt zgonuO. J.nie został sporządzony. Analiza treści pisma Konsulatu Generalnego RP wH., wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie wskazuje jednoznacznie, że akt zgonuO. J.nie został sporządzony, a jedynie, że z powodu braku informacji nie jest możliwe jego wydobycie. Z przedmiotowego pisma wynika nadto, iż Urząd Meldunkowy wS.z przyczyn faktycznych lub prawnych nie może udzielić odpowiedzi w sprawie. W konsekwencji, na podstawie dokumentu, na który powołuje się wnioskodawca, nie można stwierdzić, że akt zgonu nie został sporządzony.
Wnioskodawca winien poczynić dalej idące starania w celu uzyskania danych co do chwili i miejsca śmierciO. J., co w konsekwencji pozwoli na uzyskanie jej aktu zgonu, lub stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że taki nie został sporządzony. Należy mieć na uwadze, że wyjechała ona i zamieszkiwała w kraju europejskim o wysokich standardach, gdy chodzi o kwestie administracyjne, w tym dotyczące ewidencji zamieszkujących na jego terytorium osób oraz rejestracji i ewidencji ich stanu cywilnego. PrzybycieO. J.na terytorium Republiki Federalnej Niemiec nie odbyło się wszak nielegalnie, zatem fakt ten musiał być odnotowany w rejestrach urzędowych tego kraju. Skoro tak, to również fakt jej śmierci nie mógł być pominięty w tamtejszych aktach stanu cywilnego. Tym bardziej, że świadekJ. J.zeznał, że będąc w NiemczechO. J.pracowała.
Mając na uwadze powyższe okoliczności i dowody, Sąd na podstawie przywołanych przepisów (a contrario) oddalił wniosek.
SSR Agnieszka Brzoskowska