Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 150/18
Data wyroku: 2018-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Nowakowska
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt V U 150/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 listopada 2018 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie :
Przewodniczący SSO Ewa Nowakowska
Protokolant st. sekr. sądowy Alina Kędzia
po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. w Kaliszu
odwołaniaM. P.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 18 stycznia 2016 r. Nr(...)
w sprawieM. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o rentę rodzinną
zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 18 stycznia 2016 r. znak(...)w ten sposób, że przyznajeM. P.rentę rodzinną po ojcu od 05 sierpnia 2015r.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 18.01.2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówiłA. P.jako przedstawicielowi ustawowemu synaM.przyznania dla niego prawa do renty rodzinnej po ojcuK. P.zmarłym w dniu 05.08.2015r., gdyż nie był on uprawniony do żadnego świadczenia z ZUS ani nie spełniał warunków do nabycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako, że całkowita niezdolności do pracy powstała od 1.11.2014r., a częściowa od marca 2010r., czyli po upływie 18 miesięcy od ostatniego okresu ubezpieczenia trwającego do 28.04.2008r.
Odwołanie od tej decyzji wniosła do sąduA. P.domagając się przyznania renty rodzinnej dla syna z powołaniem na to, niezdolność do pracy powstała wcześniej.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrok z dnia 16.12.2016r., którym Sąd Okręgowy w Kaliszu uwzględnił odwołanie w oparciu o opinię biegłych psychologa i psychiatry uznających częściową niezdolność do pracy od 20.11.2008r. został uchylony przez Sąd Apelacyjny w Łodzi, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.
Rzeczą Sądu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy jest przeprowadzenie postępowania zmierzającego do uzyskania uzasadnienia opinii biegłych i wskazania przez nich przyczyn przyjęcia daty uznanej za początek niezdolności do pracy. Opinia biegłych oceniona została przez sąd odwoławczy jako niekompletna, a przez to niepoddająca się ocenie. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń zbadać będzie można czy zmarły spełniał warunki do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy.
Podczas ponownego rozpatrywania sprawyM. P.uzyskał pełnoletniość w dniu 14.06.2018r. Wniósł o uwzględnienie odwołania i przyznanie mu renty rodzinnej po ojcu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ustalił i zważył co następuje:
Poza sporem jest, żeK. P.nie miał w dacie zgonu ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Urodzony był w dniu(...), zmarł w dniu 05.08.2015r. zatem w wieku powyżej 30 lat.
Bezsporne jest również to, że wykazał 21 lat 3 miesiące i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, przy czym ostatni okres składkowy trwał do 28.04.2008r. Z zawodu był ślusarzem-mechanikiem.
Z dokumentacji medycznej w aktach ZUS wynika, żeK. P.cierpiał na zespół uzależnienia alkoholowego. Od 04.12.2008r. zarejestrowany był w(...)wK.. Bezpośrednio przed zarejestrowaniem się w tej poradni był hospitalizowany na oddziale detoksykacyjnym(...)wS.w okresie od 20.11.2008r. do 04.12.2008r. Postawiono tam diagnozę :zespół abstynencyjny w przebiegu uzależniania mieszanego. Wizyty w poradni uzależnień były niesystematyczne, problem z nadużywaniem alkoholu istniał od lat. Podczas wizyty u lekarza rodzinnego w dniu 03.09.2009r. odnotowano ciąg alkoholowy od 2 miesięcy.
W opinii z dnia 1.08.2016r. biegli psychiatraM. G. (1)i psychologE. T.uznali, żeK. P.cierpiał na zaburzenia psychiczne i zachowania w przebiegu uzależnienia mieszanego. Biegli znali, że z uwagi na trwały i postępujący charakter problemu alkoholowego z dużym prawdopodobieństwem, bliskim pewności są podstawy, by przyjąć, że eskalował od 2007r., czego dowodem jest utrata w listopadzie 2007r.prawa jazdy z powodu jazdy pod wpływem alkoholu. Zdaniem biegłych kulminacja problemu nastąpiła w listopadzie 2008r., kiedy trafił z zespołem abstynencyjnym do szpitala wS.. Po zakończeniu leczenia nadal spożywał alkohol i pił go ciągami, nie leczył się. Zaawansowanie choroby alkoholowej i wynikające z niej dysfunkcje organizmu skutkowały w ocenie biegłych uznaniem go za częściowo niezdolnego do pracy od 20.11.2008r.
W uzasadnieniu opinii wydanym na skutek wskazań Sądu Apelacyjnego biegłyM. G. (1)podtrzymał dotychczasowe stanowisko wskazując, że zmarły bezspornie był osobą uzależnioną od alkoholu, a przewlekły alkoholizm prowadzi do stopniowej degradacji organizmu, stopniowo pojawiają się i eskalują organiczne zmiany w obrębię OUN. Powstanie organicznego uszkodzenia mózgu objawia się pogarszającą się kontrolą emocji, labilnością emocjonalną, problemami z koncentracją uwagi, zaburzeniami uczenia się nowego materiału. Objawy te w zależności od stopnia zaawansowania kwalifikują osoby takie do osób częściowo lub całkowicie niezdolnych do pracy. Takie organiczne uszkodzenie mózgu wywołane przewlekłym alkoholizmem ma charakter trwały i nawet wielomiesięczne lub wieloletnie utrzymywanie abstynencji nie jest w stanie odwrócić tego procesu i odbudować uszkodzenia mózgu.
W odniesieniu doK. P.zapisy w dokumentacji z leczenia szpitalnego w od 20.11.2008r. do 04.12.2008r. wskazują na istnienie zaburzeń psychicznych i zachowania w przebiegu uzależnienia mieszanego. Jest też zapis o kilkumiesięcznym ciągu alkoholowym. Występowanie zaburzeń psychicznych oraz zespołu abstynenckiego u osoby uzależnionej świadczy o zaawansowaniu problemu i w ocenie biegłego z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że po wieloletnim nadużywaniu alkoholu rozwinęły się organiczne zmiany w mózgu, co skutkuje uznaniem częściowej niezdolności do pracy od 20.11.2008r. (opinia uzupełniająca k 77)
Uzyskanie opinii uzupełniającej od biegłejE. T.jest niemożliwe z uwagi na jej długotrwałą poważną chorobę.
W tej sytuacji Sąd przeprowadził dowód z opinii drugiego biegłego psychiatry-M. G. (2).
Biegły ten po zapoznaniu się z dokumentacją leczeniaK. P.i materiałem zgromadzonym w sprawie, w tym ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego oraz z opinią pierwszego zespołu biegłych rozpoznał uK. P.uzależnienie od alkoholu, natomiast z przyczyn psychiatrycznych stwierdził brak podstaw do uznania niezdolności do pracy.
Zdaniem biegłegoG.uzależnienie od alkoholu miało nasilony i chroniczny charakter, a z powodu powikłań choroby alkoholowej tj niepowikłanego zespołu absencyjnego zaistniała potrzeba leczenia na hospitalizacji na Oddziale Leczenia Zespołów Abstynencyjnych w okresie od 20.11.do 4.12.2008r. Ten pobyt uświadomił mu głębokość uzależnienia i doprowadził do kontynuacji leczenia w(...)wK., gdzie odbył w 2008r. trzy wizyty.K. P.utrzymywał absencję jeszcze przez około 7 miesięcy, ale nie kontynuował już leczenia uznając, że sam poradzi sobie z uzależnieniem. Kolejna wizyta w(...)wK., miała miejsce dopiero 8.05.2012r. i była to ostatnia próba leczenia odwykowego. Po tym nie utrzymywał absencji i z powodu kolejnych zaburzeń somatycznych zmarł w dniu 05.08.2015r.
Zdaniem biegłegoG.uzależnienie od alkoholu było głębokie i przebiegało z długimi ciągami opilczymi oraz zespołami abstynencyjnymi., jednak nie ma dowodów na powikłania choroby alkoholowej skutkujące degradacją organizmu poprzez powstanie wtórnych organicznych zmian w Ośrodkowym Układzie Nerwowym. Co do zasady biegły zgodził się ze stwierdzeniem biegłegoM. G. (1), że takie zmiany degradacyjne są konsekwencją przewlekłego alkoholizmu i wpływają na zaburzenia w zakresie emocji, funkcji poznawczych stając się przyczyną częściowej albo całkowitej niezdolności do pracy, ale co doK. P.nie ma na to dowodów.
Podczas leczenia w WZOP wS.rozpoznano zespół abstynencyjny w przebiegu uzależnienia mieszanego i ani rozpoznanie ani kodowanie (F19.3) ani notatki w historii choroby nie wskazują na istnienie innych powikłań choroby alkoholowej w tym czasie niż niepowikłany zespół abstynencyjny. Takich dowodów nie dostarcza też dokumentacja medyczna z kontynuowania leczenia odwykowego, W dokumentacji nie ma wzmianek o rozpoznaniu psychiatrycznych i neurologicznych powikłań choroby alkoholowej. Można wnioskować jedynie o częściowej niezdolności do pracy z przyczyn somatycznych od 2010r., a całkowitej od 2014r.
W opinii uzupełniającej wydanej wobec zarzutów odwołującej się biegłyG.wyjaśnił, że nie można z faktu choroby alkoholowej wywodzić automatycznie istnienia częściowej niezdolności do pracy, bo prowadziłoby to do sytuacji, że każdy nadużywający alkoholu byłby niezdolny do pracy w rozumieniu ustawowym. Samo uzależnienie od alkoholu nie powoduje niezdolności do pracy, dopiero powikłania choroby alkoholowej.
Pierwszy zespół biegłych jako powikłanie choroby alkoholowej wskazał organiczne zmiany w obrębie OUN, ale analiza dokumentacji medycznej temu przeczy. Nigdy nie stwierdzono bowiem uK. P.wtórnych zmian organicznych w OUN, a w opisach wizyt w poradni leczenia uzależnień nie wpisano żadnych objawów świadczących o istnieniu takich zmian. Postawienie rozpoznania uszkodzenia mózgu może nastąpić po spełnieniu warunków opisanych w ICD-10, a sam fakt nadużywania alkoholu taką przesłanką nie jest.
Wbrew opinii biegłego psychiatryM. G. (1)podczas hospitalizacji w szpitalu wS.nie postawiono diagnozy: „ zaburzenia psychiczne i zachowania w przebiegu uzależnienia mieszanego”, ale „ zespół abstynencyjny w przebiegu uzależnienia mieszanego F19.3” Nie stwierdzono więc zaburzeń psychicznych ani zaburzeń zachowania. Ujęto nawet stwierdzenia „ przebieg detoksykacji niepowikłany”, co wyklucza istnienie powikłań zespołu abstynencyjnego.
Podczas pobytu na w/w oddzialeK. P.brał udział w zajęciach edukacyjno-motywacyjnych, co dowodzi, że pozwalały mu na to intelekt i ogólna sprawność umysłowa, a fakt, że otrzymał propozycję kontynuowania leczenia odwykowego dowodzi, że nie stwierdzano istotnych zmian w OUN, przy których nie podołałby takiej terapii, podczas której wymagają się pisania referatów, sprawozdań. Także badania laboratoryjne pozostawały jeszcze w normie i nie udzielono mu zaleceń farmakoterapii, co także dowodzi braku powikłań psychiatrycznych uzależnienia.
Na istnienie wtórnych zmian organicznych nie wskazują też notatki psychologa z trzech wizyt odbytych w 2008r. w poradni leczenia uzależnień. Wskazują one wręcz na dobrą współpracę z pacjentem.
Wobec rozbieżności stanowisk biegłych psychiatrów Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego specjalisty medycyny pracy.
W opinii z dnia 04.09.2018r. biegły ten po analizie dokumentacji medycznej uznał częściową niezdolność do pracyK. P.od dnia 20.11.2008r. Biegły uznał bowiem, że przy zespole uzależnienia alkoholowego występują poważne zaburzenia w postaci zaburzeń równowagi, drżenia rak, które nie pozwalają na wykonywanie precyzyjnie pracy i mogącą doprowadzić do okaleczeń. Również stan psychiczny w zespole uzależnienia alkoholowego jest chwiejny i może prowadzić do wypadków. Znalezienie pracy na rynku pracy w tym stanie również jest niemożliwe.
W opinii uzupełniającej z dnia 25.09.2018r. biegły w odniesieniu do opinii dotyczących stanu psychicznego uznał za bardziej przekonującą ocenę pierwszego zespołu biegłych psychiatry i psychologa. Stwierdził, że jest to ocena rozważna i uwzględniającą wszystkie aspekty sprawy. Mimo skąpej dokumentacji leczenia jego zdaniem konieczność leczenia szpitalnego w szpitalu wS.świadczy o istnieniu niezdolności do pracy już w tym czasie, a również po zakończeniu hospitalizacji nie ustąpiły wszelkie zaburzenia. To, że pacjent nie zgłaszał się do kontroli nie świadczy, że utrzymywał abstynencję
Sąd oparł się na opinii pieszego zespołu biegłych psychiatry i psychologa oraz biegłego z zakresu medycyny pracy, gdyż opinie tych specjalistów są spójne i prowadzą do jednakowych wniosków.
Na tym tle biegłego psychiatryM. G. (2)jest odosobniona i nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że biegły ograniczając się do oceny stanu psychicznego pomija ewidentne ograniczenia do pracy wskazane przez specjalistę z medycyny pracy, a wynikające ze stanu somatycznego jak drżenie rąk, zaburzenia równowagi, koncentracji.
Za przekonujące należy zatem przyjąć powstanie częściowej niezdolności do pracy od czasu hospitalizacji w szpitalu wS.w listopadzie 2008r., gdyż dokumentacja medyczna wskazuje na istnienie już wówczas poważnego zakres uzależnienia od alkoholu z nasileniem problemu, jakim była utrata prawa jazdy za jazdę pod wpływem alkoholu w 2007r.
Zgodnie zart.65 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1383 ze zm.) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania prawa do jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że w dacie zgonu osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.
Jak wynika z art.57 cyt. ustawy renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

1
jest niezdolny do pracy,

2
ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3
niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia lub w okresach wymienionych w tym przepisie albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Wymagany okres składkowy i nieskładkowy- jak wynika z treści art.58 cyt. ustawy, uzależniony jest od wieku, w jakim powstała niezdolność do pracy i wynosi od 1 roku dla osób, które stały się niezdolne do pracy przed ukończeniem 20 roku życia, do 5 lat gdy po ukończeniu 30 roku życia.
W myśl ust.2 tego przepisu okres, ten powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej.
K. P.spełniał bezsprzecznie pierwszy z warunków, gdyż był w dacie zgonu - z mocy prawa - niezdolny do pracy w stopniu całkowitym. W świetle opinii biegłych psychiatryM. G. (1), psychologaE. T.oraz specjalisty z medycyny pracyW. B.przyjąć należy, że niezdolność ta powstała w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia trwającego do 28.04.2008r.
Poza sportem jest, żeK. P.dysponował też wymaganym 5 letnim stażem ubezpieczeniowym w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zmarły spełniał warunki do przyznania mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Wniosek o rentę rodzinną złożony został w dniu 30.09.2015r., czyli w miesiącu przypadającym bezpośrednio po miesiącu, w którym nastąpiła śmierćK. P.. Zgodnie z art. 129 ust.2 cyt. ustawy renta rodzinna przysługuje więcM. P.od daty zgonu ojca, to jest od 05.08.2015r.
Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie zart.47714§ 2 kpcorzeczono jak w wyroku.