Sąd Rejonowy w Bartoszycach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 943/15
Data wyroku: 2018-06-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: SSR Monika Juszczyszyn
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art.153 k.c.

Sygn. akt I Ns 943/15

POSTANOWIENIE
Dnia 27 czerwca 2018 r.
Sąd Rejonowy w Bartoszycach, Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Monika Juszczyszyn
Protokolant: prac. sąd. Marek Podolecki
po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. w Bartoszyce
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. B.
z udziałemJ. K. (1),H. K.i GminyB.
o rozgraniczenie
postanawia:

I
ustalić przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi wS., gminaB.tj. nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawcyR. B., obejmującą działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą (...)a nieruchomością stanowiącą własność uczestnikówJ. K. (1)iH. K.obejmującą działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą (...)oraz nieruchomością stanowiącą własność uczestniczki GminyB., obejmującą działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą (...), zgodnie z linią łączącą punkty nr(...), uwidocznioną na załączonej mapie sporządzonej przez biegłego z zakresu geodezjiM. S.w dniu 29 października 2016 r. (k. 122) stanowiącej integralną część niniejszego orzeczenia;

II
stwierdza, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 943/15

UZASADNIENIE
W dniu 24 kwietnia 2015 r. Wójt GminyB.przekazał do Sądu Rejonowego w Bartoszycach na podstawieart. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne– sprawę o rozgraniczenie nieruchomościR. B.oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)((...)) z nieruchomościąH.iJ. K. (1)oznaczonejnumerami ewidencyjnymi (...)((...)) oraz z nieruchomością stanowiącą własność GminyB.stanowiącą działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...)((...)), położonych wS., gm.B..
WnioskodawcaR. B.domagał się ustalenia granic nieruchomości na podstawie stanu prawnego (k. 4, 58, 69).

    UczestnicyH.iJ. K. (1)
początkowo domagali się, aby granice zostały ustalone na podstawie stanu prawnego, o ile da się to ustalić, bądź na podstawie ostatniego spokojnego stanu posiadania. W piśmie z dnia 15 maja 2017 r. podnieśli zarzut zasiedzenia części nieruchomości stanowiącejdziałki (...), zgodnie z wyznaczonymi przez biegłegoM. S.punktami od(...)do(...), a następnie(...). Podali, że sporna częśćdziałki nr (...)znajdowała się od 1959 r. we władaniu ojca uczestnikaW. K., który od tej daty uprawiał tę ziemię. Dowodem na tę uprawę jest uskok znajdujący się na działce, istniejąca miedza, usytuowanie rosnących drzew na spornej granicy. W 1985 r.W. K.przepisał gospodarstwo rolne, w tymdziałkę nr (...)na rzecz uczestnikaJ. K. (1)w zamian za świadczenia emerytalno – rentowe. Od tamtej pory to uczestnik uprawiałdziałkę (...), w tym także jej część przesuniętą kilka metrów nadziałki nr (...). W 1981 r.J. K. (1)ukończył szkołę rolniczą i nabył kwalifikacje rolnicze i od tej daty nie będąc jeszcze prawnym właścicielem tej ziemi za zgodą ojca zajmowała się jej uprawą. 30-letni termin zasiedzenia części wskazanych działek upłynął najpóźniej w 2011 r. – po doliczeniu okresu posiadania samoistnego przez poprzednika prawnego uczestnika – i z tą datą uczestnikJ. K. (1)stał się właścicielem częścidziałek (...)(k. 58, 203-205).
Uczestniczka GminaB.nie zajęła żadnego stanowiskaw sprawie.

    WnioskodawcaR. B.
wniósł o oddalenie wniosku uczestników – małżonkówK.o zasiedzenie spornej części nieruchomości, gdyż nie zostały spełnione przesłanki wymienione wart. 172 k.c.Między byłymi właścicielami spornych gruntów – ojcami stron – nigdy nie było sporów co do przebiegu granic działek. Według wiedzy wnioskodawcy, ojcowie umownie ustalili granicę między działkami stron przy pomocy dwóch punktów – od strony wsiA.wyznaczał ją słup stojący na działce sąsiada za poprzeczną drogą gruntową, a w kierunku wsiS.granica przebiegała 1-15 m z lewej strony zakrzaczeń i łączyła się z linią upraw uczestników w głębi działki za krzakami. Jednocześnie od momentu objęcia nieruchomości przez uczestnika nie było nigdy sporów o granice również między ojcem wnioskodawcy a uczestnikami oraz między uczestnikami a bratem wnioskodawcy. Wyrazem braku sporów, akceptacji granic i zaufania między stronami jest umowa z dnia 15 lutego 1998 r. dotycząca nieruchomości uczestników oznaczonych m.in. jakodziałki nr (...), które zostały oddane w użyczenieL. B.(bratu wnioskodawcy) do dnia 15 września 2003 r. w związku z chorobą uczestnika i obawą zachwaszczenia tych gruntów w razie nieużytkowania. Przez okres 6 latL. B.użytkował ziemię uczestników, jak i swoją oznaczoną jako nr(...)jak jedno pole, na którym siał zboże. Jesienią 2003 r. w momencie zwrotu gruntu uczestnikomL. B.ukształtował granice działek tak jak je odebrał w 1998 r. siejąc zboże na gruncie uczestników, co było też zgodnie z poczynionymi przed laty ustaleniami dokonanymi przez ojców stron. W momencie zwrotu ziem uczestnicy nie zgłaszali żadnych uwag co do przebiegu granic i sposobu użytkowania ziem. Wnioskodawca stał się właścicielem nieruchomości oznaczonej nr(...)w lutym 2004 r., dokonał nasadzeń świerków i sukcesywnie na przestrzeni lat obserwował, że uczestnicy zmniejszali odległość swoich upraw od zasadzonych drzewek. Tłumaczyli wtargnięcie na teren wnioskodawcy chęcią podcinania korzeni chwastów, aby nie wpływały negatywnie na ich uprawy i nie obciążały plonów. Deklarowali jednocześnie powrót do wcześniejszego stanu na wypadek kolejnych nasadzeń lub ewentualnej orki/talerzowania dokonywanych przez wnioskodawcę na swoim terenie. Niemniej działania uczestników doprowadziły do wkraczania coraz bardziej w głąb działki wnioskodawcy zagrażając jego uprawom w prawidłowym wzroście. Ich zachowanie i tłumaczenie świadczy o tym, że ich posiadanie nie miało charakteru władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie. Działania uczestników doprowadzały do permanentnych zmian w przebiegu granicy i niestabilności tych granic (k. 213-215).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaR. B.jest właścicielem nieruchomości stanowiącej działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...)o powierzchni 6,2700 ha, położonej wS., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą (...). Działki te pierwotnie należały do ojca wnioskodawcy, które następnie umową darowizny z dnia 06 stycznia 2006 r. został przekazane na rzecz wnioskodawcy. UczestnicyH.iJ. K. (1)są współwłaścicielami nieruchomości położonej wS., gm.B., obejmującej m.in. działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycach prowadziksięgę wieczystą (...). Działki te pierwotnie należały do rodziców uczestnikaW. K.iJ. K. (2), którzy przekazali mu je umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 18 kwietnia 1985 r. Na mocy umowy o rozszerzenie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej z dnia 09 listopada 2006 r. stały się one również własnością uczestniczkiH. K.. GminaB.jest właścicielem nieruchomości położonej wS., gm.B., stanowiącej m.in. działki gruntu oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Bartoszycachksięgę wieczystą (...).
(
    dowód:

     mapa k. 5, 174, akt nadania k. 52, decyzja k. 53-54v, umowy k. 54-57, wypis k. 170-173, dokumentów z akt Kw nr(...)i(...)tut. Sądu)
W dniu 15 lutego 1998 r. zawarta została umowa użyczenia, na mocy której uczestniczkaH. K.przekazała nieodpłatnie bratu wnioskodawcy -L. B.działki oznaczonenumerami ewidencyjnymi (...)położone wS.na okres 6 lat do dnia 15 września 2003 r., z powodu choroby jej męża, a także, aby nie dopuścić do nadmiernego zachwaszczenia.
(dowód:umowa użyczenia k. 216, 238, 243, protokół k. 239, 242)
Wiosną 2004 r. wnioskodawca wraz z bratemL. B.dokonał nadziałkach nr (...)nasadzeń choinek. Świerk został posadzony w równoległych rzędach do granicy zasiewów uczestników z zachowaniem 5 metrów wolnej przestrzeni pomiędzy pierwszym rzędem a granicą zasianego przez brata wnioskodawcy zboża na całej długości wspólnej granicy. Odległość ta była wymagana, aby zapewnić choinkom prawidłowy wzrost. Po orce dokonanej przez uczestnika jesienią 2004 r. wnioskodawca dostrzegł, że odległość od pierwszego rzędu świerków do granicy dotychczasowych upraw uczestników zmniejszyła się. Pomimo wielokrotnego zwracania uwagi na ten fakt, uczestnicy stopniowo granice swoich upraw przybliżali do linii rosnących świerków. Wobec dalszych naruszeń, wnioskodawca w 2014 r. wynajął geodetę wszczynając spór graniczny.
(dowód:pisma k. 63-65, zdjęcia satelitarne k. 217-218, zdjęcia k. 229, zeznania świadkówL. B.k. 87, 227v-228v,W. D.k. 274v-275,K. K. (2)k. 275-275v, przesłuchanie wnioskodawcy k. 86-86v, 275v-276, częściowo przesłuchanie uczestniczkiH. K.k. 86v, 276-276v, częściowo przesłuchanie uczestnikaJ. K. (1)k. 86v, 276v-277)
Ustalenie przebiegu granicydziałek nr (...)stanowiących własnośćR. B.z nieruchomościami uczestników postępowania(...)winno nastąpić w oparciu o stan prawny zaś granicę prawną w/w działki stanowi linia oznaczona na mapie stanowiącej integralną część opinii biegłego sądowego z zakresu geodezjiM. S., łącząca punkty graniczne(...)o współrzędnych oznaczonych w opinii.
(
    dowód:

     opinie biegłego z zakresu geodezjiM. S.k. 102-122, 175v-176, 190-191, operaty techniczne(...)i(...))

Sąd zważył, co następuje:

Podstawę dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych stanowiły dokumenty przedstawione przez strony, a także dokumenty w postaci operatów technicznych nr(...)i(...), których wiarygodność w toku postępowania nie była zakwestionowana.
Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadkaL. B.(k. 87, 227-228v), jak również wnioskodawcy (k. 86-86v, 275v-276) - przesłuchanemu w charakterze stron, gdyż ich zeznania były logiczne i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Co do zasady, Sąd również uznał również za wiarygodne zeznania świadkówW. D.(k. 274v-275) iK. K. (2)(k. 275-275v), choć nie miały one większego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, z uwagi na nieuwzględnienie podniesionego przez uczestników zarzutu zasiedzenia.
UczestnikomH. K.(k. 86v, 276-276v) iJ. K. (1)(k. 86v, 276v-277), Sąd dał wiarę jedynie w zakresie w jakim dowód z ich przesłuchania korespondował ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Za niewiarygodne, Sąd uznał natomiast ich zeznania w zakresie nieprzerwanego posiadania spornej części nieruchomości stanowiącejdziałki (...).
Sąd ponadto w całości podzielił opinie biegłego z zakresu geodezjiM. S.(k. 102-122, 175v-176, 190-191), gdyż były one pełne, jasne, zaś wnioski w nich zawarte nie zostały skutecznie zakwestionowane przez żadną ze stron.
Wniosek zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 153 k.c.jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
Oznacza to, że w postępowaniu sądowym rozgraniczenie następuje na podstawie jednego z kryteriów wymienionych w przepisieart. 153 k.c., a są to: stan prawny, ostatni spokojny stan posiadania oraz wszelkie okoliczności. Kryteria te mają zastosowanie w kolejności co oznacza, że następne kryterium bierze się pod uwagę dopiero wówczas, gdy poprzednie nie dało dostatecznych podstaw do rozgraniczenia, przy czym kryteria te wyłączają się wzajemnie.
Zgromadzony w toku postępowaniu materiał dowodowy pozwolił na ustalenie przebiegu granicy pomiędzydziałką nr (...)adziałkami uczestników nr (...)w oparciu o pierwsze kryterium tj. stan prawny nieruchomości, zgodnie z opinią biegłego z zakresu geodezjiM. S.i sporządzonym przez niego projektem znajdującym się na k. 122 akt sprawy. Sąd w całości podzielił stanowisko biegłego zarówno co przyjętego za podstawę ustalenia przebiegu granicy kryterium rozgraniczenia, jak i co do sposobu wytyczenia tej granicy w terenie.
UczestnicyH.iJ. K. (1)zgłosili zarzut zasiedzenia części nieruchomości stanowiącejdziałki (...)należącej do wnioskodawcy, zgodnie z wyznaczonymi przez biegłego w opinii uzupełniającej punktami od(...)do(...), a następnie(...)i(...).
Zarzut ten nie zasługiwał jednak na uwzględnienie.
Stosownie do treści zart. 172 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Nabycie własności w drodze zasiedzenia uzależnione zostało od spełnienia dwóch podstawowych przesłanek: władania nieruchomością jako posiadacz samoistny oraz upływu ustawowego terminu zasiedzenia (art. 172 k.c.).
Posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz włada rzeczą jak właściciel (art. 336 k.c.), a więc wykonuje wszelkie uprawnienia składające się na treść prawa własności we własnym imieniu i na własny rachunek. O tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, decydują okoliczności faktyczne o charakterze przede wszystkim zewnętrznym (np. zachowanie się posiadacza względem przedmiotu posiadania dostrzegalne dla innych osób, np. zagospodarowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem, ogrodzenie działki, wzniesienie na niej budynku, czy też płacenie podatków).
Dla samoistnego posiadania rzeczy konieczne jest zatem sprawowanie nad nią faktycznego władztwa (corpus) oraz zamiar władania nią dla siebie (cum animo rem sibi habendi).Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. Posiadacz samoistny powinien wykonywać w stosunku do nieruchomości czynności faktyczne wskazujące na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa nad nieruchomością oraz podejmować dyspozycje, które przedmiotem władania odpowiadały dyspozycjom właściciela.
Zgodnie zaś z generalną dyrektywą wyrażoną w przepisieart. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Uczestnicy domagając się zasiedzenia spornej częścidziałek nr (...)winni byli więc wykazać, że przez okres 30 lat (na taki termin się powoływali) uczestnikJ. K. (1), jak i jego poprzednik prawny – ojciecW. K., nieprzerwanie znajdowali się w posiadaniu samoistnym spornej nieruchomości w niezmienionych granicach.
Okoliczność ta w toku postępowania nie została jednak wykazana. Poza twierdzeniami uczestników – małżonkówK.brak było innych dowodów potwierdzających ich stanowisko.
Pomiędzy poprzednikami prawnymi wnioskodawcy i uczestnika nigdy nie było sporów co do przebiegu granic. Również po przejęciu nieruchomości przezJ. K. (1)spory takie nie miały miejsca. Dopiero od 2004 r. wnioskodawca zaczął zgłaszać pretensje co do ingerencji uczestników na jego działce.
Na spornym gruncie brak jest jakichkolwiek wyraźnych punktów odniesienia, które mogłyby wskazywać, że część nieruchomości, której zasiedzenia domagali się uczestnicy, znajdowała się na przestrzeni lat w ich władaniu. Działki stron nigdy nie były ogrodzone. Uczestnicy nie uiszczali żadnych opłat ani podatków za sporną część nieruchomości. Przebieg granic zmieniał się w zależności od powierzchni upraw i ingerencji w teren sąsiedni. Charakterystyczne miejsca w terenie, na które powoływali się uczestnicy (tj. odniesienia do słupa energetycznego, garażu, czy wąwozu) nie mogą jednak świadczyć o tym, że w okresie niezbędnym do zasiedzenia działek znajdowały się one w ich użytkowaniu, gdyż przekonanie to opiera się wyłącznie na twierdzeniach uczestników. Wnioskodawca, jak i jego bratL. B.kwestionowali wskazywany przez uczestników przebieg granicy, zaś żadne inne dowody nie potwierdziły stanowiska małżonkówK..
Świerki na działkach wnioskodawcy zostały zasadzone w 2004 r. Pozostawiony obszar pomiędzy tymi nasadzeniami a granicą z działkami uczestników sukcesywnie był przez nich zajmowany.
Zdjęcia przedłożone przez wnioskodawcę (k. 217-218, 229) w odniesieniu do stanowisk stron oraz dowodu z ich przesłuchania, a także oświadczeń przez nich składanych w toku administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego świadczą o tym, że granice pomiędzy działkami wnioskodawcy i uczestników nie były stabilne, zaś ich przebieg począwszy od 2004 r. był różny (z takiej daty pochodzą dołączone zdjęcia satelitarne).
Widoczna miedza pomiędzy działkami wnioskodawcy i uczestników może co najwyżej świadczyć o tym jak aktualnie przebiega granica między tymi nieruchomościami. Żaden dowód nie wskazywał natomiast, że od lat 70-tych i następnych, w takim samym zakresie jak obecnie, sporna częśćdziałek nr (...)znajdowała się najpierw we władaniu ojca uczestnika, a po przejęciu nieruchomości we władaniuJ. K. (1). Na tę okoliczność poza twierdzeniami uczestników, brak jest jakiejkolwiek dokumentacji, czy choćby zeznań świadków.
Wnioskodawca zaprzeczył stanowisku uczestników, zaś świadekL. B.(k. 87, 227-228v) potwierdził przebieg granic wskazywany przez wnioskodawcę.
Zawnioskowani przez uczestników świadkowieW. D.(k. 274v-275) iK. K. (2)(k. 275-275v) odnosili się w zasadzie w swoich zeznaniach do zakresu użytkowania spornej części działki w latach 1998-2004, a więc w okresie obowiązywania umowy użyczenia zawartej pomiędzy bratem wnioskodawcy aH. K.. Sposób wykonywania tej umowy z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawał jednak bez znaczenia. Jak już wyżej wskazywano do uwzględnienia zarzutu zasiedzenia istotnym było ustalenie niezmiennego zakresu posiadania spornej częścidziałek (...)przez okres lat 30-tu. W odniesieniu do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ustalenia dotyczące zakresu posiadania tych działek w okresie 6-letnim nie miały wpływu na ostateczny wynik sprawy.
Skoro w toku postępowania nie wykazano, że stan użytkowania spornego gruntu nie zmieniał się na przestrzeni lat, nie było podstaw do uwzględnienia podniesionego zarzutu zasiedzenia.
W tym stanie rzeczy, Sąd dokonał rozgraniczenia według aktualnego stanu prawnego ustalając przebieg granicy pomiędzy działkami stron według linii oznaczonej w opinii biegłego sądowegoM. S.(k. 122) łączącej punkty(...), o wskazanych tam współrzędnych (punkt I postanowienia).
O kosztach postępowania orzeczono według ogólnej zasady określonej wart. 520 § 1 k.p.c., w myśl której w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie (punkt II postanowienia).