Sąd Okręgowy w Płocku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 619/17
Data wyroku: 2017-12-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Kamińska, Wacław Banasik, Małgorzata Szeromska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc

Sygn. akt:IV Ca 619/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 grudnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Płocku IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący – SSO Wacław Banasik
Sędziowie SO Małgorzata Szeromska (spr.)
SO Barbara Kamińska
Protokolant st. sekr. sąd. Anna Bałdyga
po rozpoznaniu na rozprawie 7 grudnia 2017 r. wP.
sprawy z powództwaG. S.
przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Płocku z 8 czerwca 2017 r.
sygn. akt I C 3208/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzeczG. S.kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za II instancję.

Sygn. akt IV Ca 619/17

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Płocku wyrokiem z 8 czerwca 2017 r. zasądził od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzeczG. S.kwotę 45.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 grudnia 2013 r.
Istotne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i stanowiące podstawę rozstrzygnięcia były następujące:
W dniu 6 marca 1998 r. w miejscowościB. D.kierujący samochodem osobowym markiF. (...)nr rej. (...)w stanie nietrzeźwościD. S.doprowadził do zderzenia z samochodem ciężarowym markiI.. W wyniku tego zdarzenia na skutek doznanych obrażeń zmarł pasażer samochodu osobowego markiF. (...)M. S.- synG. S.i bratP. S.iM. P.. Wobec śmierci sprawcy zdarzenia postępowanie karne zostało umorzono. W chwili wypadku komunikacyjnego pojazd sprawcy nie posiadał ważnej polisy OC. Pismem z dnia 05 września 2013 r.G. S.dokonała zgłoszenia swoich roszczeń pozwanemu za pośrednictwem STUE.Hestia . Wniosła o przyznanie na jej rzecz zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w wysokości 100.000 zł. NadtoG. S.wniosła o zapłatę kwoty 30.000,00 zł tytułem stosownego odszkodowania w związku z pogorszeniem się sytuacji życiowej po śmierci syna. Pismem z dnia 17 grudnia 2013 r. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny poinformował o przyznaniu odszkodowania tytułem zwrotu kosztów pogrzebu w wysokości 3.050 zł, pomniejszając przyznana kwotę o 50% z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego, który zdecydował się wsiąść do samochodu, którym kierowała osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości. Ubezpieczeniowy
Fundusz Gwarancyjny z siedzibą wW.odmówił przyznania na rzecz
powódki jakichkolwiek innych świadczeń tj. zadośćuczynienia i odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej.M. S.był jednym z trojga dzieciG.iD. S..M. P.była jego starszą o rok siostrą, rodzeństwo
miało jeszcze znacznie młodszego brataP., który w chwili śmierciM.miał niespełna osiem lat. Tragiczna śmierćM. S.spowodowała u jego matki dotkliwy ból, cierpienie.G. S.w dacie śmierci syna miała 42 lata, pracowała zarobkowo, jako krawcowa w systemie zmianowym. SynM.po odbyciu zasadniczej służby wojskowej pracował z mężem powódki na gospodarstwie. Małżonkowie uprawiali 8 ha ziemi własnej, dodatkowo 6 ha dzierżawili. Powódka z mężem planowali pozostanie synaM.w rodzinnym gospodarstwie, jego rozwój, stopniowe przejęcie przez synaM..M. S.podczas służby wojskowej co najmniej raz w miesiącu bywał w domu, z uwagi na potrzebę pomocy przy pracach w gospodarstwie. W chwili dowiedzenia się o śmierci syna powódka doznała silnego wstrząsu. Przez pół roku nie była w stanie pracować, zajmować się domem, najmłodszym synem.M. P.także z uwagi na stan w jakim znajdowała się jej matka przerwała studia, wróciła do domu celem pomocy w prowadzeniu bieżących spraw życia codziennego, opieki nad młodszym bratem. Po śmierci synaG. S.uczęszczała do poradni psychologicznej, korzystała również ze środków farmakologicznych – środków psychotropowych przepisanych przez psychiatrę.G. S.była otępiała, miała zaniki pamięci, przywidzenia, płakała. Powódka cierpiała na bezsenność, wstawała nocą chciała iść na cmentarz do syna. Przez okres około roku nie była w stanie zająć się domem, dziećmi, w tym najmłodszym synemP..G. S.uczęszczała na terapię. Z uwagi na brak możliwości pracy w gospodarstwie umowa dzierżawy 6 ha ziemi uprawianej przez powódkę i jej rodzinę została rozwiązana. Powódka przy pomocy teścia wyprzedała cześć inwentarza, oddała w dzierżawę ziemię, której pozostawała właścicielem.G. S.miała bardzo dobre relacje z synemM., wszyscy członkowie rodziny bardzo przeżyli śmierćM. S., nie są w stanie do dnia dzisiejszego powstrzymać łez wracając do wydarzeń związanych z jego odejściem. RodzinaS.była zgodna i kochająca się.D. S.czyM. S.nie nadużywali alkoholu, nie spożywali go na co dzień. Powódka do dnia dzisiejszego zadaje sobie pytanie, co było przyczyną, iż mąż i syn w stanie nietrzeźwości rozpoczęli podróż
samochodem. PowódkaG. S.była wtedy w pracy.G. S.nadal przeżywa stratę, kultywuje pamięć zmarłego syna, nie wyszła powtórnie za mąż.
Sąd Rejonowy uznał za oczywiste, że na skutek śmierciM. S.w wyniku wypadku komunikacyjnego z dnia 6 czerwca 1998r. dobra osobiste powódkiG. S.w postaci prawa do życia rodzinnego i utrzymywania więzi rodzinnych z synem zostały naruszone. W tej sytuacji Sąd uznał, że ma podstawy by przyznać powódce stosowne zadośćuczynienie w oparciu oart. 448 k.c., nadto dochodzona przez powódkę kwota w istocie 90.000 zł po pomniejszeniu o niekwestionowane przyczynienie się poszkodowanego nie jest wygórowana.
Apelację od tego wyroku złożył pozwany, zaskarżając wyrok w części przekraczającej kwotę 30.000 zł (czyli co do 15.000 zł) oraz w zakresie odsetek i kosztów procesu i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego:

1
art. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.poprzez błędne przyjęcie w stanie faktycznym sprawy, że odpowiednią dla powódki kwota zadośćuczynienia jest kwota 90.000 zł;

2
art. 481 § 1 k.c.w zw. z art. 109 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych polegające na błędnym określeniu terminu początkowego naliczania odsetek ustawowych, zamiast od dnia wyrokowania.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i obniżenie zasądzonej kwoty do 30.000 zł wraz z odsetkami od dnia wyrokowania.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja jest niezasadna, a jej zarzuty chybione. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i uznaje je za własne. Ustalenia te nie były zresztą sporne między stronami ani nie dotyczyły ich zarzuty apelacji.
Spór w sprawie sprowadza się do rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę, która w wyniku jednego zdarzenia straciła męża i syna, nadto, sprawcą zdarzenia był mąż powódki. Wskutek tego dokładne rozgraniczenie rozmiaru cierpienia i żalu wynikającego ze śmierci dwojga bliskich osób nie jest możliwe, co nie oznacza, że z tego powodu powódka winna ponieść ujemne konsekwencje w zakresie rozstrzygnięcia żądania zadośćuczynienia. Zgodzić się można z apelującym, że powstałe po wypadku problemy z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynikały ze śmierci męża, który gospodarstwo to w rzeczywistości prowadził, a nie syna, który miesiąc przed wypadkiem wyszedł z wojska. Jednakże to syn miał przejąć w przyszłości gospodarstwo, perspektywę tę powódka w wyniku wypadku utraciła. Fakt szybkiego powrotu powódki do pracy nie wynikał z jej dobrej kondycji psychicznej, ale z konieczności zapewnienia bytu rodzinie, w tym dziecku, ośmioletniemu synowi.
Niekwestionowanym powszechnie poglądem jest, że śmierć dziecka dla rodziców jest największą traumą, jaka może wynikać z utraty osoby bliskiej, jest to bowiem sprzeczne z naturalnym porządkiem rzeczy, że pierwsze umiera dziecko, a potem rodzice. Niewątpliwie zatem największe zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci śmierci osoby bliskiej przyznawane są w przypadku śmierci dziecka. Wyjściowa suma 90.000 zł nie jest więc nadmierną, zważywszy na stopę życiową społeczeństwa, natomiast za niedopuszczalne Sąd Okręgowy uznaje porównywanie zasądzonego świadczenia do wysokości emerytury powódki; stosowanie takiego miernika skutkowałoby zasądzaniem wyższych kwot dla osób zamożniejszych, a mniejszych dla osób uboższych; takie miarkowanie jest nie do zaakceptowania.
Odnosząc się do zarzutu zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy przed dniem wyrokowania stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy w tym zakresie nie uchybił przepisom prawa. Sąd ten wprawdzie w pisemnym uzasadnieniu wyroku nie wskazał motywów rozstrzygnięcia co do daty odsetek, jednakże nie oznacza to, ze rozstrzygnięcie w tej części jest błędne. Przepisart. 476 k.c.stanowi, iż dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Z kolei przepisart. 455 k.c.stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Przepis ten wyróżnia zobowiązania terminowe i bezterminowe. Niewykonanie zobowiązania w ustalonym terminie naraża dłużnika na zarzuty opóźnienia w wykonaniu zobowiązania lub zarzut popadnięcia w tej sprawie w zwłokę. Zobowiązanie dłużnika do naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym jest zobowiązaniem bezterminowym(por. wyrok SN z dnia 22 lutego 2007 r., I CSK 433/06, Lex nr 274209),a zatem powinno być ono spełnione po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Termin ten ulega modyfikacji w odniesieniu do dłużnika, którym jest zakład ubezpieczeń, w takiej bowiem sytuacji przepisart. 817 § 1 k.c.przewidział termin 30-dniowy na spełnienie świadczenia od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. W judykaturze przyjmuje się również, że przy odpowiedzialności deliktowej wezwanie do zapłaty związane jest z datą doręczenia odpisu pozwu, chyba że strona wykaże istnienie wcześniejszego wezwania przedsądowego(por. wyrok SN z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 364/02, Lex nr 347285).
Istnieją liczne rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, dotyczące daty zasądzenia odsetek od roszczeń wynikających z czynów niedozwolonych, zarówno odszkodowania jak i zadośćuczynienia, wskazujące na możliwość przyjęcia daty wezwania dłużnika do zapłaty. W wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawie sygn. akt I CK 7/05 Sąd Najwyższy stwierdził:Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego, przewidzianego wart. 445 k.c., ma charakter bezterminowy, stąd też o przekształceniu go w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel przez wezwanie dłużnika do wykonania. Nie ma przy tym znaczenia, że przyznanie zadośćuczynienia jest fakultatywne i zależy od uznania sądu oraz poczynionej przez niego oceny konkretnych okoliczności danej sytuacji, poszkodowany bowiem może skierować roszczenie o zadośćuczynienie bezpośrednio do osoby ponoszącej odpowiedzialność deliktową wynikającą ze skutków wypadku komunikacyjnego. (LEX nr 153254).Z kolei z uchwały z dnia 9 czerwca 1995 r. wydanej w sprawie sygn. akt III CZP 69/95 wynika, że:Zakład ubezpieczeń odpowiadający za sprawcę wypadku komunikacyjnego z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dopuszcza się zwłoki, jeżeli nie spełnia świadczenia na rzecz poszkodowanego w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli poszkodowany wezwał wcześniej sprawcę wypadku do zapłaty odszkodowania, który jednak świadczenia nie spełnił, wówczas zakład ubezpieczeń dopuszcza się zwłoki od daty tego wezwania. (OSNC 1995/10/144).W wyroku z dnia 11 lutego 2010 r. wydanym w sprawie I CSK 262/09 Sąd Najwyższy stwierdził:1. Zobowiązania, których źródłem zaistnienia są czyny niedozwolone powstają w dacie popełnienia tych czynów, a wobec tego że nie wskazują terminu w jakim dłużnik powinien naprawić szkodę zaliczane są do zobowiązań bezterminowych. Postawienie takiego zobowiązania w stan wymagalności następuje w rezultacie wezwania dłużnika przez wierzyciela do zapłaty, a zatem wezwanie to przekształca zobowiązanie bezterminowe w terminowe. Zgodnie zart. 455 k.c.spełnienie świadczenia przez dłużnika powinno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu go przez wierzyciela, a termin "niezwłocznie" należy rozumieć jako "realny", w którym dłużnik przy uwzględnieniu okoliczności miejsca i czasu oraz regulacjiart. 354 i art. 355 k.c.będzie w stanie dokonać zapłaty. 2. Od obowiązującej w prawie cywilnym zasady, że dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne, nawet jeśli kwestionuje jego istnienie lub wysokość i od tej daty należą mu się, stosownie doart. 481 § 1 k.c., odsetki, przyjmowane jest odstępstwo w sytuacji, kiedy pomiędzy datą wymagalności świadczenia a datą ustalenia jego rozmiaru w postępowaniu sądowym dochodzi do istotnej różnicy jego wysokości. (LEX nr 738077).W wyroku z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie I CSK 243/10 Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę uzależnienia daty początkowej odsetek od okoliczności danej sprawy:1. Jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie zart. 455 in fine k.c., uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu już w tym terminie powinny się należeć od tego właśnie terminu. Stanowiska tego nie podważa pozostawienie przez ustawę zasądzenia zadośćuczynienia i określenia jego wysokości w pewnym zakresie uznaniu sądu. Przewidziana wart. 445 § 1 i art. 448 k.c.możliwość przyznania przez sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zakłada bowiem dowolności ocen sądu, a jest jedynie konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej rozmiarze. Mimo więc pewnej swobody sądu przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny. 2. Wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie należnego zadośćuczynienia, może się różnie kształtować w zależności od okoliczności sprawy.
3. Terminem, od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę, może być więc, w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynieniu, jak i dzień tego wyrokowania.( LEX nr 848109).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że istnieją podstawy do zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia od dnia następującego po dniu, w którym pozwany odmówił zaspokojenia roszczenia powódki.
Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy oddalił apelację jako niezasadną na podstawieart. 385 k.p.c., rozstrzygając o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik, na podstawieart. 98 k.p.c.