Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1030/17
Data wyroku: 2018-03-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Gabriela Pietrzyk-Cyrbus, Antonina Grymel, Lena Jachimowska

Sygn. akt III AUa 1030/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachWydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus (spr.)

Sędziowie

SSA Lena Jachimowska
SSA Antonina Grymel

Protokolant

Michał Eksterowicz

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaP. B.(P. B.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
przy udziale zainteresowanej(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
wC.
o odpowiedzialność za składki
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt IV U 1501/16
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
/-/SSA L.Jachimowska /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA A.Grymel

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 1030/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 stycznia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwC.stwierdził, żeP. B.odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania z tytułu składek(...) Sp. z o.o.wC.i zobowiązany jest do zapłaty:

-

na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych kwoty 11.500,96 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego do czerwca 2012r. oraz 3.435 złz tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 23 stycznia 2015r.;

-

na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych kwoty 1.863,84 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od kwietnia do czerwca 2012r. oraz 536 złz tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 23 stycznia 2015r.;

-

na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych kwoty 612 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od kwietnia do czerwca 2012r. oraz 177 złz tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 23 stycznia 2015r.;

tj. ogółem 18.124,80 zł.
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z 15 września 2015r. zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził,że odwołującyP. B.nie odpowiada całym swoim majątkiemza zobowiązania z tytułu składek(...) Sp. z o.o.z siedzibą wC.na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od lutego do czerwca 2012r.
oraz na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia do czerwca 2012r.
Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 14 września 2016r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawędo ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie, pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcieo kosztach postępowania apelacyjnego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd Apelacyjny podniósł, iż organ rentowy wykazał, że zaległości za sporny okres dotyczą zobowiązańpowstałych w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu zainteresowanej spółki przezP. B.. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, organ rentowy wykazał także drugą pozytywną przesłankędotyczącą odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe,tj. nieskuteczną egzekucję z majątku spółki. Odwołujący próbował zwolnić sięod odpowiedzialności, wskazując na mienie ruchome, w tym samochody, których wartość miałaby zaspokoić należności składkowe. Tymczasem, pojazdy te nie są zarejestrowane na zainteresowaną spółkę, zaś majątek ruchomy, wyszczególniony przezP. B.istniał na 31 marca 2012r. i nawet sam odwołującynie był w stanie stwierdzić, czy aktualnie jest własnością zainteresowanejoraz czy posiada wartość pozwalającą na realne choćby częściowe zaspokojenie zaległości składkowych. Tych okoliczności Sąd I instancji nie badał.
W tej sytuacji, Sąd Okręgowy został zobowiązany przez Sąd Apelacyjny,przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w pierwszej kolejności ustalić kondycję finansową spółki(...)w okresie pełnienia przez odwołującego funkcji członka zarządu, czy w tym okresie była ona w stanie realizować swe zobowiązania wobec wszystkich wierzycieli, bądź kiedy tę zdolność utraciła. Winien też Sąd I instancji wyjaśnić, czy mienie wskazane przez odwołującego należy do zainteresowanej spółki, jaka jest jego wartość oraz czy pozwoli na zaspokojenie zaległości składkowych spółki w znacznej części. Przypominał, że czas właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, to czas, w którym zarząd spółki winien podjąć te działania, nie będąc już w stanie realizować zobowiązań względem wszystkich wierzycieli, aby w ten sposób chronić ich interesy. „Właściwy czas” należy przy tym oceniać z punktu widzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,a określenie tej chwili powinno być ujmowane elastycznie w zależnościod okoliczności konkretnego przypadku, bowiem właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciuo okoliczności faktyczne każdej sprawy, dla określenia której nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu spółki (vide: wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 18 stycznia 2012r., II UK 109/11, Lex nr 1130391). Profesjonalizm wymagany od członków zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność (art. 355 § 2 k.c.) pozwala na przyjęcie, że każdy członek zarządu obowiązany jest kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpićz wnioskiem o ogłoszenie upadłości (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2010r., II UK 136/10, Lex nr 786381). W celu uwolnienia się od odpowiedzialnościza zaległości z tytułu składek na podstawie art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, członek zarządu może wskazać mienie spółki, z którego egzekucja ma umożliwić zaspokojenie zaległości składkowych spółki w znacznej części, lecz tylko takie, które istnieje po wydaniu decyzji przenoszącej odpowiedzialność za dług na osoby trzecie. Wskazanie tymczasem mienia, które nie należało do spółki po wydaniu decyzjio przeniesieniu odpowiedzialności za długi spółki na członka jej zarządu, nie stanowi przesłanki uwalniającej go od odpowiedzialności za zaległe składki (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2012r., I UK 318/11, OSNP 2013/3-4/41).
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z 24 marca 2017r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, żeP. B.nie odpowiada swoim majątkiemza zobowiązania z tytułu składek(...) Sp. z o.o.z siedzibą wC..
Sąd I instancji w bardzo obszernej części uzasadnienia skoncentrował się głównie na analizie kontrolowanej decyzji organu rentowego pod kątem jej zgodności z zasadami konstytucyjnymi, zwracając uwagę na jej wady prawne, brak pisemnych pełnomocnictw dla pracowników ZUS, niezgodny zKonstytucjąstatut, poglądy polskiej nauki za bezpośrednim stosowaniemKonstytucji, by ostatecznie stwierdzić,iż decyzja naruszaKonstytucjęi jako taka, winna pozostać poza obrotem prawnym.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na treści art. 2, 7, 32, 92 ust. 1, 116 ustawy Ordynacja podatkowa, art. 217 w związku zart. 8 Konstytucjii art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń (t.j. Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.)w związku zart. 47714§ 2 k.p.c.

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.
Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

-art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. k.p.c., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału;
-art. 386 § 6 k.p.c., poprzez brak zastosowania, tj. niewykonanie zaleceń Sądu Apelacyjnego w Katowicach oraz

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 116 § 1, § 2 i § 4 ustawyz dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa(t.j. Dz. U. z 2017r.,poz. 201 ze zm.) w związku zart. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 963ze zm.), poprzez uznanie, iżP. B.nie odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania z tytułu składek(...) Sp. z o.o.z siedzibąwC.na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od lutegodo czerwca 2012r. oraz na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia do czerwca 2012r., w sytuacji, gdy nie zostały udowodnione okoliczności stanowiące podstawę takiego rozstrzygnięcia.

Wskazując na wyżej podane zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu swojego stanowiska apelujący podniósł, iż Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę, nie wypełnił zaleceń Sądu Apelacyjnego w Katowicach wskazanych w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia w sprawie III AUa 2131/15,a w szczególności nie ustalił kondycji finansowej spółki(...)w okresie pełnienia przez odwołującego funkcji członka zarządu.
Z kolei treść uzasadnienia orzeczenia w zasadzie nie jest związanaz przebiegiem sprawy i zawiera szereg zarzutów, które Sąd uczynił centrum obszernego wywodu, sięgającego do podstaw konstytucyjnego modelu stosowania prawa.
Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył,co następuje.
Apelacja organu rentowego, zmierzająca do zmiany zaskarżonego wyroku, okazała się zasadna.
Za zasadny należy uznać zwłaszcza zarzut naruszenia przez Sąd I instancji treściart. 386 § 6 k.p.c., poprzez brak zastosowania, tj. niewykonanie zaleceń Sądu Apelacyjnego w Katowicach.
Wypada przypomnieć, iż zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Sąd Apelacyjny w sprawie III AUa 2131/15 dokonał analizy stanu sprawyi uchylając wyrok Sądu Okręgowego, wskazał kierunek postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy; przyjmując do oceny merytorycznej decyzję organu rentowego, zajął tym samym jednoznaczne stanowisko w zakresie jej bytu w obrocie prawnym. Poddawanie przez Sąd I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w wątpliwość legalności i poprawności decyzji organu rentowego było działaniem niewłaściwymi niezrozumiałym. Należy przy tym wskazać, iż zarzuty formułowane przez Sąd Okręgowy pod adresem tej decyzji są nieuprawnione; w tym zakresie wypadazgodzić się z argumentacją przedstawioną w apelacji przez organ rentowy. Żadenz elementów decyzji nie zadecydował bowiem o tym, by odebrać jej przymiot aktu administracyjnego. Sąd ubezpieczeń społecznych, jako sąd cywilny, dostrzega jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które by ją dyskwalifikowały w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego, albowiem odwołanie przysługujeod decyzji organu rentowego, a nie od czegoś, co decyzją nie jest (porównaj: bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym względzie, a w szczególności uchwałę z dnia 21 listopada 1980r., sygn. III CZP43/80, zam. OSNCP 1981, nr 8, poz. 142, czy wyrok z dnia 14 grudnia 2001r., sygn. II UKN 681/00, zam. OSNCP 2003, nr19, poz. 470). Należy przy tym wskazać, iż postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych skupia się na wadach wynikających z prawa materialnegoi kwestia wad decyzji administracyjnej pozostaje poza przedmiotem tego postępowania.
Wypada zatem ponowić argumentację, iż Sąd Apelacyjny w sprawieIII AUa 2131/15 zobowiązywał Sąd Okręgowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w pierwszej kolejności ustalić kondycję finansową spółki(...)w okresie pełnienia przez odwołującego funkcji członka zarządu, czy w tym okresie była onaw stanie realizować swe zobowiązania wobec wszystkich wierzycieli, bądź kiedytę zdolność utraciła, jak również, czy mienie wskazane przez odwołującego należydo zainteresowanej spółki, jaka jest jego wartość oraz czy pozwoli na zaspokojenie zaległości składkowych spółki w znacznej części. Żaden z powyższych elementównie został przez Sąd Okręgowy wyjaśniony, co więcej, Sąd ten nie podjął nawet próby poczynienia powyższych ustaleń, ograniczając się wyłącznie do sformułowania zarzutów odnośnie braku decyzji organu rentowego w zakresie stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności za składki spółki i odwołującego.
Na marginesie należy jedynie wskazać, co zasadnie podnosił organ rentowyw apelacji, że w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższegoz dnia 15 października 2009r., sygn. I UZP 3/09 (OSNP 2011 Nr 1-2, poz. 13) podkreślono, iż nie jest konieczne wskazywanie w treści decyzji dotyczącej odpowiedzialności podatkowej (składkowej) osoby trzeciej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (płatnika składek), jako podmiotu odpowiedzialnego solidarniez członkami zarządu. Odpowiedzialność osoby trzeciej za zobowiązania z tytułu składek powstaje na mocy decyzji ustalającej te zobowiązania, natomiast odpowiedzialność spółki (płatnika składek) za te zaległości powstaje z mocy prawai z mocy prawa jest ona solidarnie odpowiedzialna z członkami zarządu (gdy ich odpowiedzialność zostanie orzeczona w decyzji wydanej na podstawie art. 108§ 1 Ordynacji podatkowej). Solidarna odpowiedzialność płatnika składek z osobami trzecimi istnieje więc niezależnie od tego, czy został on wskazany w osnowie decyzji organu rentowego. Obowiązkiem organu rentowego jest wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich przeciwko wszystkim osobom mogącym taką odpowiedzialność ponosić ze względu na okres wykonywania obowiązków członka zarządu. Z tego względu, decyzja kończąca to postępowanie powinna rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich(tak określonych) członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 6 czerwca 2012r.,sygn. II UK 329/12 (Lex nr 1331292) i z dnia 13 lutego 2013r., sygn. I UK 483/12 (Lex nr 1360192) stwierdzając, że o ile dla samego powstania odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe (składkowe) pierwotnego dłużnika konieczne jest wydanie konstytutywnej decyzji przenoszącej na te osoby ową odpowiedzialność,o tyle solidarny charakter tej odpowiedzialności wynika z ustawy (art. 116 § 1 o.p.). Po wydaniu prawomocnych decyzji przenoszących na członków zarządu spółki kapitałowej odpowiedzialność za zaległości podatkowe lub składkowe spółki, organ podatkowy (składkowy) może zatem postąpić stosownie do dyspozycji normy prawnej zawartej wart. 366 § 1 k.c., żądając zaspokojenia wierzytelności. Jednocześniejednak zaspokojenie wierzyciela podatkowego (składkowego) przez któregokolwiekz dłużników (nawet, gdy decyzje nie wskazywały na solidarną odpowiedzialność dłużników) wywołuje skutek w postaci zwolnienia z długu pozostałych dłużników oraz rodzi - z mocyart. 376 k.c.- po stronie tego dłużnika, który spłacił dług, prawo regresu wobec pozostałych dłużników.
Orzecznictwo sądów administracyjnych w omawianej kwestii jest zgodnez judykaturą Sądu Najwyższego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia16 maja 2012r., sygn. II FSK 1455/11 (Lex nr 1216468) uznał, iż zamanifestowaniew decyzji organu podatkowego (składkowego), że osoba, której dotyczy orzeczenie, ponosi solidarną odpowiedzialność z inną osobą, na której ta odpowiedzialność ciąży, nie kreuje odpowiedzialności solidarnej, albowiem ta wynika z treści art.116§ 1 Ordynacji podatkowej. W sytuacji, gdy solidarna odpowiedzialność wynika bezpośrednio z treści normy prawnej (art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej),brak w samej decyzji stwierdzenia, że podmiot odpowiada solidarnie z innymi osobami, nie stanowi mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2013r., sygn. I GSK 1353/11, Lex nr 1339549).
Zatem, w świetle utrwalonych poglądów Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest decyzją konstytutywną, którą przeniesiono na odwołującego odpowiedzialność za zaległościz tytułu nieopłaconych przez zainteresowaną Spółkę składek.
W tej sytuacji, wobec braku wypełnienia przez Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazanych wymogów zawartych w motywach wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 września 2016r., zaszła konieczność ponownego uchylenia sprawy i przekazania jej do rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Sąd ten,przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zastosuje się do treściart. 386 § 6 k.p.c.i zrealizuje wytyczne zawarte w uzasadnieniu do wyroku wydanego w sprawieIII AUa 2131/15.
W tej sytuacji, Sąd Apelacyjny orzekł na zasadzie treściart. 386 § 4 k.p.c.
/-/SSA L.Jachimowska /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA A.Grymel

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR