Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Cz 757/17
Data wyroku: 2017-12-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Henryk Haak, Wojciech Vogt –, Barbara Mokras

Sygnatura akt II Cz 757/17

POSTANOWIENIE
K., dnia 28 grudnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu, Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Barbara Mokras
Sędziowie: SSO. Henryk Haak
SSO. Wojciech Vogt – spr.
po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. w Kaliszu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuA.Sp z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą weW.
przy udzialeE. S.,L. B.,M. S.
o stwierdzenie nabycia spadku poK. S.
na skutek zażalenia wnioskodawcy
od punktu V postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 27 września 2017 r. , sygn.. akt I Ns 1334/15
postanawia:

1
zmienić punkt V zaskarżonego postanowienia przez nadanie punktowi IV następującego brzmienia:zasądzić od uczestnikówE. S.,L. B.iM. S.solidarnie na rzecz wnioskodawcy(...) Sp. Z o.o.Sp komandytowa weW.kwotę 324,60 tytułem zwrotu kosztów postepowania.

2
zasądzić od uczestnikówE. S.,L. B.iM. S.solidarnie na rzecz wnioskodawcy(...) Sp. Z o.o.Sp komandytowa weW.kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania zażaleniowego

Wojciech Vogt Barbara Mokras Henryk Haak

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim obciążył uczestników tylko częścią kosztów postepowania, a pozostałym kosztami obciążył wnioskodawcę w zakresie już uiszczonym, czyli w kwocie 177 zl.
Zażalenieod tego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca wnosząc o jego zmianę i obciążenie uczestników kosztami w całości.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu nieprocesowym co do kosztów tego postępowania obowiązuje odmienna zasada niż w procesie. Według tej zasady , każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). W rezultacie przeto koszty połączone z poszczególnymi czynnościami ponosi ten, kto czynności tej dokonał. Każdy uczestnik postępowania ponosi koszty połączone z jego działaniem lub z czynnościami sądu podjętymi w jego interesie. Powyższa zasada obowiązuje także wówczas, jeżeli postępowanie nieprocesowe zostaje wszczęte z urzędu (por. Władysław Siedlecki, Zdzisław Świeboda,Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 2001, s. 64).
Wart. 520 § 2 k.p.c.ustawodawca przewidział odstępstwo od zasady , że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Brzmienie tego przepisu wyłącza stosowanieart. 100 k.p.c.Przesłankami zastosowaniaart. 520 § 2 k.p.c.są:

1
różny stopień zainteresowania wynikiem postępowania ,

2
lub sprzeczność interesów.

O różnym stopniu zainteresowania uczestników wynikiem postępowania można mówić przede wszystkim w sprawach działowych, gdy wystąpią duże dysproporcje w wielkości udziałów poszczególnych uczestników w dzielonym majątku.
Natomiast o sprzeczności interesów uczestników można mówić, gdy występują w tym postępowaniu jako swego rodzaju przeciwnicy w zakresie żądania rozpoznawanego w tym postępowaniu. Taka sytuacja zajdzie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku , gdy wnioskodawca, będący osoba obcą dla spadkodawcy, domaga się takiego stwierdzenia na podstawie testamentu, a uczestnik wnosi o stwierdzenie dziedziczenia na podstawie ustawy. W takiej sytuacji o tym, który z uczestników będzie obowiązany do zwrotu w całości kosztów postępowania będzie decydować wynik sprawy (por. Andrzej Zieliński, Joanna Budnowska,Zwrot kosztów postępowania nieprocesowego,Palestra 1995/7/61).
Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę na wniosek osoby zainteresowanej, a więc mającej w tym interes prawny (art. 1025 § 1 k.c.). Wszczęcie postępowania następuje przeto na wniosek każdego zainteresowanego, a nie tylko spadkobiercy. Osobami zainteresowanymi, które mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nabycia spadku, są m.in. osoba, która uważa się za spadkobiercę lub przez innych jest za spadkobiercę uważana, nabywca spadku lub udziału w spadku, osoba, która posiada ze spadkobiercą wspólne prawa lub obowiązki, spadkobierca tych osób,wierzyciel spadku, wierzyciel spadkobiercy oraz dłużnik spadku.
Jeżeli wnioskodawca – tak jak w niniejszej sprawie - nie jest spadkobiercą ale wierzycielem spadku, to jego interes – realizowanie swojej wierzytelności - jest sprzeczny z interesem spadkobierców, którzy jako dłużnicy są zobowiązani zaspokoić interes wierzyciela.Nie jest tu istotne dla ustalenia sprzeczności tych interesów, czy zgadzają się oni z treścią wniosku, czy też wnoszą o jego oddalenie. Sprzeczność interesów wynika bowiem nie z akceptacji, czy negacji wnioskuale z roli poszczególnych osób wynikającej ze stosunku zobowiązaniowego. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (art. 353 k.c.). Skoro dłużnicy nie spełnili świadczenia wierzyciel ma prawo realizować je w drodze postępowania sądowego. Do tego natomiast konieczne jest stwierdzenie nabycia spadku. W takiej sytuacji odpowiednio do postępowania nieprocesowego stosuje się przepisyart. 98 k.p.c.w zakresie, w jakim określają one koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i do celowej obrony (por. Agnieszka Góra-Błaszczykowska /w/Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego pod redakcją Henryka Doleckiego i Tadeusza Wiśniewskiego, Warszawa 2011, tom II, s. 70). Koszty poniesione przez wnioskodawcę, w tym koszty opłaty skarbowej od dokumentów urzędowych, opłaty od pełnomocnictwa i koszty wniosku o wskazanie następców prawnych wchodzą w skład kosztów, o których mówiart. 98 k.p.c.(por. Andrzej Daczyński, op.cit., s. 210).
Należy również pamiętać, że rozliczenie kosztów może nastąpić tylko w postępowaniu, w którym koszty te zostały poniesione i to bez względna to, czy wniosek o ich rozliczenie został zgłoszony, czy nie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (por. orzeczenie SN z dnia 14 maja 1965 r., III CO 73/64, Lex 354). Poniesienie tych kosztów nie stanowi odrębnej szkody, której naprawienie mogłoby być dochodzone w oparciu o przepisy prawa materialnego. Jeżeli więc wierzyciel nie uzyskałby zwrotu kosztów w tym postępowaniu, to on musiałby ponieść koszty realizacji swojego roszczenia mimo, że są to koszty niezbędne do realizacji swych praw.
Czy występuje jednak sprzeczność interesównależy indywidualnie badać okoliczności konkretnej sprawy. Z materiału dowodowego niniejszej sprawy nie wynikało aby dziedziczący uczestnicy postępowania mieli jakikolwiek własny interes w stwierdzaniu nabycia spadku po spadkodawcy skoro zmarł on w 2011 roku i do tej pory nikt z nich nie wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Z drugiej strony skoro Sąd uwzględnił wniosek wierzyciela i stwierdził nabycie spadku, to przesłankowo uznał, że wykazał on swoje prawo do wystąpienia w roli wnioskodawcy, więc wykazał dostatecznie, że jest wierzycielem spadku. W tej sytuacji uzyskanie przez niego stwierdzenia nabycia spadku leży w jego interesie, gdyż jest to pierwszy i niezbędny krok do uzyskania od uczestników należnego jemu świadczenia. Interesem uczestników w tym postępowaniu (spadkowym) jest oddalenie wniosku i to bez względu na ich stanowisko procesowe w sprawie. Uwzględnienie bowiem wniosku o stwierdzenie nabycia spadku umożliwia wierzycielowi zaspokojenie jego roszczenia i pozostaje w sprzeczności z interesem spadkobierców. Tak okoliczności te wyglądają na tle stanu faktycznego w niniejszej sprawie.
Nie sposób jednak – i nie jest to rolą sądu orzekającego w konkretnej sprawie – zbudować ogólnej formuły, która pasowałaby do mnogości mogących wystąpić w postępowaniu nieprocesowym przypadków związanych z rozliczeniem kosztów w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, w których wnioskodawca jest wierzyciel, a które uzasadniają obowiązek zwrotu kosztów przez jednego uczestnika w całości. Generalnie można jedynie stwierdzić,że włożenie obowiązku zwrotu kosztów na jednego uczestnika postępowania winno mieć miejsce wtedy, kiedy odpowiada to względom słuszności, a spełnione zostaną przesłanki przewidziane wart. 520 § 2 k.p.c.(por. Andrzej Zieliński, Joanna Budnowska,Zwrot kosztów postępowania nieprocesowego, Palestra 1995/7/59).
Należy też pamiętać, że zastosowanie może miećart. 102 k.p.c.Według postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1973 r. II CZ 29/73art. 102znajduje odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.).
W niniejszej sprawie nie zachodziły żadne szczególne okoliczności uzasadniające nieobciążanie uczestników kosztami postepowania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności należało zgodnie zart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c., orzec jak w sentencji.
Wojciech Vogt   Barbara Mokras  Henryk Haak