Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 789/18
Data wyroku: 2018-12-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Małgorzata Pasek, do SA Iwona Jawor-Piszcz
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2018 poz. 1270 tekst jednolity ze zm.)

Sygn. akt III AUa 789/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 grudnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Gawda

Sędziowie:

SA Małgorzata Pasek
SO del. do SA Iwona Jawor-Piszcz (spr.)

Protokolant: sekretarz sądowy Krzysztof Wiater

po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018 r. w Lublinie
sprawyC. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o prawo do emerytury
na skutek apelacjiC. R.
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 26 lipca 2018 r.  sygn. akt VI U 589/17

I
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i ustalaC. R.prawo do emerytury od dnia(...);

II
zasądza od Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.na rzeczC. R.kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Iwona Jawor-Piszcz Elżbieta Gawda Małgorzata Pasek

Sygn. akt III AUa 789/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 26 lipca 2018 roku Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił odwołanieC. R.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2017 roku w przedmiocie ustalenia prawa do emerytury.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniachi rozważaniach prawnych.

C. R.,urodzony dnia (...), złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.w dniu(...)wniosek o przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca nie jest członkiem Otwartych Funduszy Emerytalnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.ustalił, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił ogólny okres ubezpieczenia w wymiarze 25 lat, ale żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych. Do stażu pracy w tych warunkach nie zaliczony został okres zatrudnienia wPaństwowym Ośrodku (...)wZ.od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 30 marca 1990 roku na stanowisku spawacza na podstawie świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, ponieważ zawiera ono błędy formalne tj. pracodawca powołał się na nieobowiązujące w chwili wystawienia świadectwa zarządzenie resortowe, nadto nie wskazał rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Sąd Okręgowy ustalił, iż wnioskodawca pracował wPaństwowym Ośrodku (...)wZ.od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 30 marca 1990 roku. Od uzyskania uprawnień spawacza tj. od dnia 19 grudnia 1976 roku do dnia 11 kwietnia 1980 roku (3 lata 3 miesiące i 24 dni) i od dnia 2 maja 1980 roku do dnia 30 marca1990 roku (9 lat 10 miesięcy i 29 dni) pracował na stanowisku spawacza. W okresie od dnia(...)do dnia(...)odbywał zasadniczą służbę wojskową, po odbyciu której, powrócił do pracy w(...)wZ.z dniem 2 maja 1980 roku na uprzednio zajmowane stanowisko spawacza. W okresie poprzedzającym nabycie uprawnień –C. R.odbywał kurs spawania elektrycznego w ramach przyuczania do zawodu spawacza. Jako spawacz, wnioskodawca wykonywał obowiązki służbowe w dziale spawania. Pracował w brygadzie, w skład której wchodzili spawacze i ślusarze. Spawał konstrukcje stalowe nośne. Materiał do spawania przygotowywali mu ślusarze. Nie wykonywał innych czynności poza spawaniem. Pracował stale w pełnym wymiarze czasu prac.
Sąd Okręgowy uznał, iż charakter pracy wnioskodawcy nie budził wątpliwości od dnia uzyskania uprawnień spawacza. Został on potwierdzony książką spawacza oraz dokumentacją osobową, a ponadto zeznaniami świadków. Jednakże z uwagi na okoliczność, że akta pracownicze, nie zawierają dokumentacji, którą można byłoby zweryfikować zarówno z zeznaniami świadków, jak też skarżącego, to najbardziej miarodajnym dowodem dla Sądu pierwszej instancji wskazującym początkową datę, od której należy przyjmować pracę wnioskodawcy w charakterze spawacza – jest książka spawacza z wpisem o uzyskaniu uprawnień w zakresie spawania z dniem 19 grudnia 1976 roku. Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska odwołującego oraz świadkaZ. W., żeC. R.jako spawacz pracę rozpoczął od początku swego zatrudnienia w(...)i że wówczas była możliwość zatrudnienia pracownika bez wymaganych uprawnień. Doświadczenie życiowe oraz procesowe tego Sądu wskazuje, iż nawet w omawianym okresie, pracodawca nie dopuściłby pracownika do pracy na samodzielnym stanowisku spawacza, bez wymaganych kwalifikacji. Zeznania świadkaZ. W.– pełniącego funkcję bezpośredniego przełożonego odwołującego Sąd uznał w tym zakresie za niewiarygodne i sprzeczne wewnętrznie. Być może, zdaniem Sądu pierwszej instancji, było tak, żeC. R.wykonywał drobne prace spawalnicze w ramach odbywanego kursu przygotowującego do zawodu spawacza i do nabycia uprawnień, jednakże, nie mógł pracować jako samodzielny spawacz. Jednocześnie Sąd Okręgowy uznał, iż akta osoboweC. R.z okresu zatrudnienia w w/w Przedsiębiorstwie są szczątkowe. Zawierają jedynie kwestionariusz osobowy wnioskodawcy oraz świadectwo pracy wystawione w dniu 30 marca 1990 roku. Z treści tych dokumentów wynika, że wnioskodawca wPaństwowym Ośrodku (...)wZ.pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 30 marca 1990 roku na stanowisku spawacza.
Natomiast, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zaliczeniu podlegał również kolejny zgłoszony przez wnioskodawcę okres zatrudnienia czyli od dnia 3 kwietnia 1990 roku do 3 grudnia 1991 roku w spółce(...)sp. z o.o. z siedzibą wZ.. Zdaniem Sądu Okręgowego w tym przypadku brak jest akt osobowych wnioskodawcy, ale w aktach rentowych na karcie 5 znajduje się świadectwo pracy datowane na dzień 30 marca 1992 roku, którego treść wskazuje, żeC. R.w spółce tej zatrudniony był na stanowisku spawacza elektryczno – gazowego w okresie od dnia 3 kwietnia 1990 roku do dnia 30 marca 1992 roku, co potwierdzają także zeznania odwołującego. Sąd pierwszej instancji ustalił, że zakład ten powstał na w wyniku restrukturyzacji i na komponentach spawalniPaństwowego Ośrodka (...). Zajmował się produkcją konstrukcji stalowych, które pracownicy, zatrudnieni na stanowiskach spawaczy – spawali. Wnioskodawca wykonywał tożsame czynności, jakie wykonywał pracując wPaństwowym Ośrodku (...)wZ.. Posiadał niezbędne kwalifikacje spawalnicze. W okresie od dnia 4 grudnia 1991 roku do 30 marca 1992 roku wnioskodawca przebywał na urlopie bezpłatnym. W ocenie Sądu Okręgowego charakter pracy wnioskodawcy w(...)sp. z o.o. z siedzibą wZ.nie budził wątpliwości.C. R.pracę wykonywał jako spawacz, stąd okres od dnia 3 kwietnia 1990 roku do dnia 3 grudnia 1991 roku (1 rok 8 miesięcy i 1 dzień) z wyłączeniem okresu urlopu bezpłatnego, podlegał wliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd pierwszej instancji uznał też, iż okres służby wojskowej (tj. od dnia(...)do dnia(...)) także podlega wliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych, co wynika wprost z interpretacji przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 roku w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin
    (Dz.U. Nr 44, poz.318 ze zm.),zgodnie z którymi żołnierzowi wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie.
Dokonując oceny prawnej Sąd pierwszej instancji powołał się na przepis art. 184 oraz art. 32 ustawy z dnia 19 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS(Dz.U. 2018 poz. 1270 tekst jednolity ze zm. zwanej dalej ustawą emerytalną), a także na przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z ustawą emerytalną pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
C. R.spełnia, zdaniem Sądu Okręgowego, następujące przesłanki sprecyzowane art. 184 ustawy:
- ukończył 60 lat,
- legitymuje się ogólnym okresem zatrudnienia w ilości wymaganej dla mężczyzn tj. co najmniej 25 lat,
- nie jest członkiem OFE,
- pracował w szczególnych warunkach jako spawacz, który to rodzaj prac znajduje odzwierciedlenie w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku – gdzie w wykazie A, dziale XIV poz. 12 ujęto prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowodorowym, ale wymiarze łącznym 14 lat 10 miesięcy i 24 dni.
W oparciu o poczynione ustalenia i dokonaną ocenę Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzupełnieniu apelacji zgłosił wniosek o przesłuchanie świadkaH. S.na okoliczność charakteru jego pracy w okresie kiedy rozpoczął pracę do dnia uzyskania uprawnień spawacza, a nadto  zakwestionował ocenę materiału dowodowego jaką dokonał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poprzez pominięcie w całości zeznań świadków, w szczególnościZ. W.i wnioskodawcy.
Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawca wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania.
Pełnomocnicy wnioskodawcy w toku postępowania apelacyjnego wniosek dowodowy o przesłuchanie wskazanego świadka pozostawili do uznania Sądu Apelacyjnego.
Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wnosił o jej oddalenie.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał za konieczne uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z uzupełniających zeznań wnioskodawcy celem ustalenia charakteru pracy w okresie od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 18 grudnia 1976 roku oraz dowodu z legitymacji ubezpieczeniowejC. R.serii (...)wydanej przez(...)dnia 1 marca 1974 roku. Sąd Okręgowy bowiem niekonsekwentnie uznał, iż akta osoboweC. R.z okresu zatrudnienia w w/w Przedsiębiorstwie są szczątkowe, a z treści zgromadzonych dowodów (kwestionariusz osobowy wnioskodawcy oraz świadectwo pracy wystawione w dniu 30 marca 1990 r.) wynika, iż wnioskodawca wPaństwowym Ośrodku (...)pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 30 marca 1990 roku na stanowisku spawacza, ale jednocześnie wskazał, iż charakter pracy wnioskodawcy przed uzyskaniem formalnych uprawnień spawacza budzi wątpliwości z uwagi na okoliczność, że akta pracownicze, nie zawierają dokumentacji, którą można byłoby zweryfikować zarówno z zeznaniami świadków, jak też skarżącego.
Sąd Apelacyjny ustalił, iż wnioskodawca podjął pracę w(...)po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej o kierunku ślusarz-mechanik, w trakcie której odbywał przeszkolenie 3 miesięczne jako spawacz, zdobywając w tym zakresie umiejętności. W dniu 21 stycznia 1974 rokuC. R.podjął pracę w(...). W tym czasie został skierowany do pracy na wydział, na którym wykonywano metalowe wiaty. Pracownicy byli podzieleni na brygady w skład której wchodzili spawacze i ślusarze przygotowujący elementy do spawania. Brygadzistą wnioskodawcy byłZ. W., który decydował o jego obowiązkach pracowniczych. On też pracę wnioskodawcy nadzorował i kontrolował. Wnioskodawcy, wobec wykazania się faktycznymi umiejętnościami spawacza, przydzielona została przez brygadzistę, praca w charakterze spawacza.C. R.wykonywał spawanie konstrukcji metalowych i bez znaczenia jest czy wykonywał drobne prace spawacza, czy bardziej odpowiedzialne. Natomiast istotne znaczenie ma fakt wynikający w zeznań wnioskodawcy i świadkaZ. W., iż prace w tym właśnie charakterze wykonywał stale, nie będąc kierowanym do wykonywania innych czynności poza spawaniem, w pełnym wymiarze czasu pracy, praktycznie od początku zatrudnienia. Uzupełnione zeznania wnioskodawcy są w pełni przekonujące co do rodzaju wykonywanych obowiązków pracowniczych przed dniem 19 grudnia 1976 roku. Zważyć bowiem należy, iż wnioskodawca został skierowany na kurs spawacza, pierwszy jaki był organizował przez zakład pracy po jego zatrudnieniu i jeszcze przed skierowaniem na traki kurs wnioskodawca musiał w zakładzie pracy wykazać się pracą spawacza. Oceniając zeznania wnioskodawcy i świadkaZ. W.w tym zakresie należy zważyć na adnotacje zawarte w aktach pracowniczych wnioskodawcy i złożonej w toku postępowania apelacyjnego legitymacji ubezpieczeniowej. Prawdą jest, iż akta osobowe zawierają jedynie dwa dokumenty tj. kwestionariusz osobowy i świadectwo pracy, ale wynikające okoliczności z adnotacji w tych dokumentach mają istotne znaczenie. W kwestionariuszu osobowym, zakładanym podczas zatrudnienia pracownika, wpisano zawód wyuczonyC. R.ślusarz – mechanik, a zawód wykonywany spawacz. Podobnie na stronie drugiej kwestionariusza osobowego w części zawierającej adnotacje o przebiegu pracy zawodowej dokonane wpisy są jednoznacznej treści - wnioskodawca od dnia 21 stycznia 1974 roku pracował jako spawacz, następnie odbywał zasadniczą służbę wojskową w okresie od dnia(...)do dnia(...), a po jej powrocie do zakładu pracy podjął ponownie pracę w dniu 2 maja 1978 roku i pracował nadal jako spawacz, aż do dnia rozwiązania stosunku pracy. Także świadectwo pracy jak i wpis w legitymacji ubezpieczeniowej wnioskodawcy na karcie 82-83 przekonują, iż wnioskodawca w całym okresie zatrudnienia w(...)pracował jako spawacz. Wnioskodawca słuchany przed Sądem Apelacyjnym zaprzeczył by początkowym okresie zatrudnienia w(...)pracował jako ślusarz, co przekonuje jeśli zważy się na całość materiału dowodowego zebranego w sprawie. Drobne nieścisłości do jakich doszło w toku przesłuchania przed Sądem Okręgowym w dniu 22 lutego 2018 roku wynikały ze stanu emocji i niezrozumienia przez wnioskodawcę o zakres wypytywanych okoliczności, zatem nie mają one dyskredytującego znaczenia.
Korekty wymaga też stan faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji w zakresie przynależności wnioskodawcy do OFE, bowiem z adnotacji na karcie 2 wniosku emerytalnego wynika, iż wnioskodawca jest członkiem OFE i w dniu 28 marca 2017 złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa(k. 2 akta ZUS).
Także szczegółowej analizie należy poddać staż ogólny ubezpieczonego bowiem jak prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji wnioskodawca po odbyciu zasadniczej służby wojskowej w okresie od dnia 12 kwietnia do dnia 1 maja 1978 roku (20 dni) nie pozostawał w zatrudnieniu i okres ten nie może być zaliczony do stażu ogólnego wobec braku podstaw prawnych. Okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu jest oczywiście okres służby wojskowej, a po jej zakończeniu dopiero okres podjęcia pracy, a jeśli był poprzedzony zgłoszeniem gotowości do pracy, to okres składkowy liczony winien być od zgłoszenia do pracodawcy(wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 marca 2018 r. III AUa 838/17 LEX nr 2481809). Do stażu ogólnego, co oczywiste, nie można także zaliczyć okresów urlopu bezpłatnego. Sąd Okręgowy w ustaleniach swych wskazał, iż wnioskodawca przebywał na urlopie bezpłatnym w okresie od dnia 4 grudnia 1991 roku do dnia 30 marca 1992 roku (okres ten także wyłączył ze stażu ZUS), zaś pominięte zostały okresy urlopów bezpłatnych na jakich wnioskodawca przebywał: 11 dni w lipcu 1990 roku, 7 dni w listopadzie 1990 roku, 4 dni w grudnia 1990 roku (łącznie w 1990 r. – 22 dni), 4 dni w styczniu 1991 roku, 6 dni w czerwcu 1991 roku, 3 dni w sierpniu 1991 roku, 18 dni we wrześniu 1991 roku, 10 dni w październiku 1991 roku, 14 dni w listopadzie 1991 roku(pismo Wydziału składek ZUS k. 22 akt(...)).Dla wykazania przez ubezpieczonego wymaganego art. 184 ustawy emerytalnej 25 letniego stażu ogólnego konieczne staje się zatem uzupełnienie stażu o okres opłacenia składek na ubezpieczenie rolnicze, zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej i w oparciu o zaświadczenie KRUS z dnia 21 marca 2017 roku(k.18-19 akta ZUS).Wnioskodawca opłacił składki na ubezpieczenie rolnicze od dnia 2 stycznia 1991 roku do dnia 31 marca 1992 roku w okresach w jakich przebywał na urlopie bezpłatnym, a nadto od dnia 1 lipca 1993 roku do dnia 15 października 1993 roku (3 miesiące 15 dni), co pozwala uzupełnić brakujące 42 dni, na które składa się 20 dni przerwy między wojskiem, a ponownym podjęciem pracy i 22 dni urlopów bezpłatnych w 1990 r.) do pełnych 25 lat. Okres od dnia 16 października 1993 roku do dnia 30 czerwca 1998 roku z tytułu opłacenia składek na ubezpieczenie rolnicze ZUS uwzględnił do stażu ogólnego(zaświadczeniu KRUS K. 18-19 akta ZUS, raport k. 25 akta ZUS).Zbędne zatem stało się dalsze prowadzenie postępowania dowodowego. Sąd Okręgowy w pozostałym zakresie prawidłowo ustalił stan faktyczny, dokonując także trafnej oceny prawnej, co spotyka się z akceptacją Sądu Apelacyjnego.
Wobec powyższego należy uznać, iż wnioskodawca wykazał okres pracy w szczególnych warunkach:
od dnia 21 stycznia 1974 roku do dnia 25 kwietnia 1978 roku (4 lata 3 miesięcy 5 dni);
od dnia 2 maja 1980 roku do dnia 30 marca 1990 roku (9 lat 10 miesięcy 29 dni);
od dnia 3 kwietnia 1990 roku do dnia 3 grudnia 1991 roku (rok 5 miesięcy 13 dni), po odliczeniu urlopów bezpłatnych: 11 dni w lipcu 1990 roku, 7 dni w listopadzie 1990 roku, 4 dni w grudnia 1990 roku, 4 dni w styczniu 1991 roku, 6 dni w czerwcu 1991 roku, 3 dni w sierpniu 1991 roku, 18 dni we wrześniu 1991 roku, 10 dni w październiku 1991 roku, 14 dni w listopadzie 1991 roku (łącznie 77 dni );
nadto okres służby wojskowej od dnia 26 kwietnia 1978 roku do dnia 11 kwietnia 1980 roku (rok 11 miesięcy 16 dni).
Łącznie 17 lat 7 miesięcy 3 dni.
W tym stanie rzeczy należy uznać, iż wnioskodawca spełnia przesłanki emerytury określone w art. 184 ustawy emerytalnej w zw. z§ 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 1983 Nr 8 poz. 43 ze zm.).

C. R., osiągnął obniżony wiek emerytalny w dniu(...), wykazał 25 letni okres stażu ogólnego, w tym 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach, w dniu(...)składając wniosek o świadczenie emerytalne jednocześnie złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa za pośrednictwem ZUS.
Sąd Apelacyjny, opierając się w części na poczynionych ustaleniach Sądu Okręgowego oraz dokonaniu własnych ustaleń jak wyżej, na podstawie powołanych przepisów prawa i zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, ustalił wnioskodawcy prawo do emerytury z dniem spełnienia wszystkich przesłanek tj. od dnia(...).
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny orzekł, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., jak w sentencji.
Natomiast zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona wart. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W niniejszej sprawie stroną przegrywającą jest ZUS, zatem zobowiązany jest do zwrotu kosztów procesu stronie wygrywającej proces, których wysokość ustalona została w kwocie 30 zł, wniesionej opłaty od apelacji.

    Iwona Jawor-Piszcz   Elżbieta Gawda   Małgorzata Pasek