Sąd Okręgowy w Szczecinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 574/18
Data wyroku: 2019-01-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Karina Marczak Iwona Siuta SSO Tomasz Sobieraj

Sygn. akt II Ca 574/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6.03.2018 r. Sąd Rejonowy wS.po rozpoznaniu sprawy z powództwaP. K.przeciwkoA. K. (1)o zapłatę w pkt I zasądził od pozwanejA. K. (1)na rzecz powodaP. K.kwotę 4.250 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2017 r. do dnia zapłaty, w pkt II zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.130 zł tytułem kosztów procesu.
Sąd rejonowy ustalił, że w dniu 13 lipca 2005 r. strony zawarły związek małżeński. Umową z dnia 17 stycznia 2008 r.Z. K.iG. K.w drodze umowy darowizny przekazali swojemu synowiP. K.nieruchomości rolne, w tymdziałkę o numerze (...)orazdziałkę nr (...). W marcu 2009 r.A. K. (1)iP. K.zawarli zM. S.iE. S.nieformalną umowę sprzedaży częścidziałki (...). Zgodnie z umową, małżonkowieK.mieli doprowadzić do odrolnienia i podziału działki (aby możliwe było nabycie jej części) w okresie do 5 lat. Na poczet zapłaty ceny za działkę kontrahenci przekazali małżeństwuK.kwotę 16.000 zł. Małżonkowie spożytkowali kwotę zaliczki na codzienne potrzeby oraz na remont domu wK., stanowiącego wyłączną własność powoda. W 2011 r. małżonkowieS.oświadczyli, że rezygnują z zakupudziałki (...). MałżonkowieK.zobowiązali się do zwrotu zaliczki w wysokości 16 tys. zł. W czasie trwania małżeństwa strony procesu zwrócili małż.S.7500 zł. W dniu 27 grudnia 2016 r.P. K.zwrócił małżeństwuS.kwotę 8.500 zł. W dniu 8 lipca 2014 r.A. K. (1)iP. K.zawarli umowę rozdzielności majątkowej. Tego samego dnia małżonkowie, aktem notarialnym, dokonali częściowego podziału majątku wspólnego. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt: X RC 1508/14, który uprawomocnił się z dniem 2 lipca 2015 r., małżeństwo małżonkówP.iA. K. (1)zostało rozwiązane przez rozwód. Powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 4.250 zł ,lecz bezskutecznie. Sąd rejonowy uznał powództwo oparte na treściart. 405 k.c., za zasadne. Wskazał, ze istota problemu w sprawie dotyczyła możliwości
wystąpienia z roszczeniem jednego z małżonków przeciwko drugiemu w przypadku zaciągnięcia zobowiązania przez oboje małżonków w trakcie trwania małżeństwa i następnie – już po ustaniu wspólności majątkowej – spłaty tego zobowiązania przez jednego z nich. Sąd wskazał, ze miał na względzie dwa stosunki prawne – pierwszy nawiązany pomiędzy małżonkami a małżeństwemS.oraz drugi – istniejący między małżonkami, wynikający z zaciągnięcia przez nich zobowiązania wspólnie. Nie miał wątpliwości co do tego, żeA. K. (1)skutecznie i ważnie zobowiązała się do zwrotu na rzecz kontrahentów zaliczki w związku z odstąpieniem przez nich od zawarcia umowy Sąd analizował przepisykrioi przyjął, ze do związanych z majątkiem wspólnym i ciążących na obojgu małżonkach długów, które zostały spłacone z własnych środków jednego z małżonków po ustaniu wspólności ustawowej,art. 45 k.r.o.nie ma zastosowania. Ostatecznie sąd przyjął, że z uwagi na podzielność długu w sprawie zastawnie maart. 405 kc, a z tego wywiódł że po ustaniu wspólności majątkowej każdy z małżonków powinien uiścić na rzecz małżonkówS.kwotę po 4.250 zł. Skoro z uwagi na wskazaną wcześniej podzielność zobowiązania,P. K.winien był uiścić na rzecz małżeństwaS.jedynie kwotę 4.250 zł. W zakresie powyżej tej kwoty nie był w ogóle zobowiązany. Skoro jednak uiścił również należność przypadającą odA. K. (1), doszło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej. O odsetkach orzekł na podstawieart. 481 k.c., a o kosztach na podstawieart. 98 kpc
Z orzeczeniem tym nie zgodziła się pozwana zaskarżając wyrok w całości i domagając się jego zmiany i oddalenie powództwo i orzeczenia o kosztach procesu, ewentualnie uchylenia orzeczenia do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzuciła:
I. rażące naruszenie prawa procesowego, w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy tj:
1.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny wbrew zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego polegające na przyjęciu, iż wskazane przez pozwaną dowody, nie wskazują w jakiej części kwota z zaliczki z tytułu sprzedaży nieruchomości została wydatkowa na remont nieruchomości powoda;
2.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny wbrew zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego polegające na przyjęciu, iż w całości wydatki z zaliczki zostały przekazane na bieżące sprawy życia codziennego podczas gdy z dowodów wynika, iż znaczna ich część została przeznaczona na remont nieruchomości powoda;
3.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny wbrew zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego polegające na przyjęciu, iż przedstawione przez pozwaną dowody, w szczególności wydruku z portalu facebook nie miały na celu zakwestionowanie zwrotu kwoty przez powoda świadkowi;
4.art. 233 § 1 kpcpoprzez błędną ocenę wartości i mocy dowodu z zeznań świadków przedstawionych przez powoda polegające na uznaniu za wiarygodne zeznania świadka podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż takiego waloru nie można im przyznać;
art. 6 kcw związku zart. 232 kpcpoprzez uznanie, iż powód sprostał obowiązkowi dowodzenia podczas, gdy powód nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń, a nie ulega wątpliwości, iż pozwana wykazała bezzasadność roszczenia powoda;
6.art. 321 § 1w zw. zart. 187 § 1 k.p.c., z uwagi na bezpodstawne przyjęcie przez Sąd, że fakty wskazane przez powódkę mogły być przedmiotem subsumpcji jego żądań pod przepisy o nienależnym świadczeniu;
7.art. 328 § 2 kpcpoprzez nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa, a także niewskazanie przyczyn, dla których sąd odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wskazanym przez powódkę dowodom w sprawie.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
1. niewłaściwe zastosowanieart. 405 kcpodczas gdy brak było podstaw do uznania roszczenia powoda na podstawie tego przepisu gdyż powód nie objął podstawą faktyczną okoliczności istotnych dla przypisania pozwanej odpowiedzialności w oparciu o przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia;
2. niezastosowanieart. 45 § 1albo 2kriopodczas gdy zachodziły bezwzględnie przesłanki do zastosowania tego przepisu.
W uzasadnieniu apelacji zarzuty rozwinięto.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postepowania apelacyjnego wskazując na prawidłowość rozstrzygnięcia sądu rejonowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna, skutkując wydaniem orzeczenia o charakterze reformatoryjnym.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że przedmiotem nieformalnej umowy sprzedaży zawartej między małżonkamiK.a małżonkamiS.była część gospodarstwa rolnego stanowiącego majątek osobisty powoda.
Bezspornym jest, że małżonkowieK.otrzymali od kupujących zaliczkę na poczet ceny sprzedaży w wysokości 16.000 zł. Sprzedaż nie doszła jednak do skutku, co obligowało małżonkówK.do zwrotu zaliczki. Zaliczka została w całości zwrócona nabywcom.
W niniejszej sprawie powódP. K.domaga się od swojej byłej żonyA. K. (2)(poprzednioK.) zapłaty części zaliczki, którą spłacił małżonkomS..
W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że pomimo, iż przyjęta zaliczka dotyczyła sprzedaży składnika majątkowego należącego wyłącznie do powodaP. K., to pozwanaA. K. (2)kwitując odbiór zaliczki i podpisując następnie aneks do umowy, w którym określony był harmonogram spłaty, przystąpiła do długu. Zobowiązana zatem była do zwrotu należności przyjętej na poczet ceny nabycia nieruchomości w kwocie 16.000 zł i to w takim samym zakresie jakP. K.. Słusznie w tym zakresie ocenił Sąd I instancji, że na skutek tego stała się ona współdłużnikiem w rozumieniuart. 379 § 1 k.c.
Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego.
Zasadniczo więc pozwana byłaby zobowiązana do zwrotu ich wspólnego długu, który powód spłacił samodzielnie.
Sąd Okręgowy zauważa jednak, że należy rozróżnić dwie sfery stosunków prawnych w jakich występowali byli już małżonkowieK.. Pierwsza sfera to sfera zewnętrzna, gdzie małżonkowie występowali jako strona nieformalnej umowy sprzedaży. W ocenie Sądu Okręgowego, gdyby to dający zaliczkę małżonkowieS.dochodzili jej zwrotu, to mogliby żądać zapłaty w całości lub w części zarówno odP. K.jak i odA. K. (1)(obecnieK.). Nie można jednak tracić z pola widzenia, że powód dochodzi niniejszym pozwem rozliczenia spłaty wspólnego długu od swojej byłej małżonki. A zatem pod uwagę należy wziąć tu łączący ich stosunek wewnętrzny dotyczący rozliczeń między małżonkami. Charakter tego roszczenia wskazuje, że należy je potraktować jako żądanie małżonka zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego na majątek wspólny.
Podstawą prawną czynienia rozliczeń między małżonkami jest tuart. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r.(Dz.U. 1964 Nr 9, poz. 59, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.).
Sąd I instancji błędnie przyjął, iż przepis ten na gruncie niniejszej sprawy nie ma zastosowania. Doktryna i orzecznictwo wskazują bowiem, że w przypadku, gdy stosunki majątkowe małżonków były poddane ustrojowi wspólności majątkowej, sięganie do unormowań zawartych wKodeksie cywilnymstaje się dopuszczalne dopiero po dokonaniu podziału majątku wspólnego. Wtedy dopiero wyeliminowane zostają następstwa prawne podlegania przepisom o wspólności majątkowej, powstaje nowa sytuacja prawna (por. J. Gajda, J. Winiarz, Glosa, teza 2; Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz; dr Krystyna Gromek, 2018, Legalis).
W przedmiotowej sprawie między małżonkamiK.w czasie zaciągania wspólnego długu istniała wspólność majątkowa małżeńska. Z akt sprawy wynika, że w trakcie trwania małżeństwa w dniu 8 lipca 2014 r. małżonkowie zawarli umowę o ustanowienie rozdzielności majątkowej a następnie o częściowym podziale majątku wspólnego. Całkowity podział majątku wspólnego nie został do tej pory przeprowadzony. Z tego względu w ocenie Sądu Okręgowego wewnętrzne rozliczenia majątkowe byłych małżonków powinny być przeprowadzone w reżimie przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego, które regulują te kwestie, a nie według przepisów ogólnychKodeksu cywilnego.
Stosownie natomiast do przepisuart. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczegokażdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. W§ 2wskazano, że zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Z kolei§ 3stanowi, że przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.
Wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że małżonek, który dokonał nakładów i wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny może domagać się rozliczenia tych kosztów. Nie można jednak domagać się zwrotu nakładów i wydatków zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.
W niniejszej sprawie, jak wynika ze zgodnych zeznań stron, decyzja o sprzedaży nieruchomości zapadła z tego powodu, iż małżonkowie znajdowali się w trudnej sytuacji finansowej. Pieniądze ze sprzedaży działki miały posłużyć zaspokajaniu potrzeb rodziny. Otrzymana na poczet ceny zaliczka w wysokości 16.000 zł została w znacznej mierze wykorzystana przez małżonków na cele konsumpcyjne. Środki te posłużyły zatem zaspokojeniu potrzeb rodziny. Ta istotna z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczność, wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Sam powód na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. zeznał bowiem: „Pieniądze, które pobraliśmy, wydaliśmy na życie. Brakowało nam środków na co dzień. Te pieniądze się rozeszły.” (k.73v.). Dalej powód przyznaje: „Pieniądze, które otrzymaliśmy odS.wydaliśmy wspólnie”. Wskazał równie, że w niewielkiej części pieniądze te poszły na remont domu.
W ocenie Sądu Okręgowego, skoro zatem środki uzyskane z zaliczki zostały niewątpliwie spożytkowane w większości na zaspokojenie potrzeb rodziny, to powód nie ma obecnie możliwości skutecznego wystąpienia z roszczeniem regresowym w stosunku do byłej żony. Przepisart. 45 § 1 zd. 2 kriostanowi o tym wyraźnie.
Ponadto należy mieć na uwadze, że część z pieniędzy pochodzących z zaliczki została przeznaczona przez pozwanego na remont domu. Fakt ten wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów. ŚwiadekE. S.wskazała na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r., że po otrzymaniu zaliczkiK.wykonali jakieś remonty w domu. W górnej części domu zrobili sobie mieszkanie. Fakt przeprowadzenia remontu potwierdził też powód (k.74). Pozwana natomiast wprost zeznała (k.74 v.), że z tych pieniędzy robione były w domu remonty. Zaznaczyć należy, że przedmiotowa nieruchomość była własnością jedynie powoda. Otrzymał on ją w darowiźnie od swoich rodziców, co wynika z załączonego do pozwu aktu notarialnego rep. A nr(...)z dnia 17 stycznia 2008 r. (k.12-16). Nieruchomość ta wchodziła zatem w skład jego majątku osobistego. Czynione przez powoda nakłady należy więc potraktować jako nakłady z majątku odrębnego (zaliczka stanowiła zapłatę za jego własności) na majątek odrębny (dom będący jego własnością). Skoro tak, to nieuzasadnione było formułowanie roszczeń regresowych w stosunku do pozwanej również w tym zakresie. Powód w niniejszym postępowaniu nie wykazał jaka część zaliczki przeznaczona została na remont domu, a jaka część została zużyta na inne cele i jakie konkretnie.
Z powyższych względów przyjąć należało, że roszczenia powoda jest w całości nieuzasadnione, a powództwo należało oddalić, o czym orzeczono w punkcie 1a sentencji.
Zmiana wyroku pociągnęła za sobą konieczność zmiany rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy zasądził w związku z tym od powoda na rzecz pozwanej kwotę 900 zł tytułem kosztów procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej (§ 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r., t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
W punkcie 2 wyroku orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego i zasądzono od powoda na rzecz pozwanego kwotę 450 zł (§ 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r., t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
SSO Karina Marczak SSO Iwona Siuta SSO Tomasz Sobieraj
II Ca 574/18
Z/

1
odnotować

2
doręczyć zgodnie z wnioskami

3
akta zwrócić SR

25.01.2019 r. SSO IS.