Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 788/17
Data wyroku: 2018-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Szponar-Jarocka, Alicja Sołowińska, Teresa Suchcicka
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 385 kpc, art. 4, art. 3 ust. 1 i ust 3 art. 35 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U z 2017r. poz. 664 r.)

Sygn.akt III AUa 788/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Teresa Suchcicka (spr.)
Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka
SA Alicja Sołowińska
Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. wB.
sprawy z odwołaniaJ. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury pomostowej
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 października 2017 r. sygn. akt IV U 797/17

oddala apelację.

SSA Alicja Sołowińska SSA Teresa Suchcicka SSA Bożena Szponar – Jarocka
Sygn. akt III AUa 788/17

UZASADNIENIE
Decyzją z 7 kwietnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówiłJ. M.prawa do emerytury pomostowej o jakiej stanowią przepisyustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2017 r., poz. 664 ).
Odwołanie od tej decyzji wniósłJ. M., wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi z powodu opóźnienia w wypłacie emerytury z powodu błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że ZUS niesłusznie odmówił uwzględnienia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od dnia 1.01.2017 r. do dnia 31.01.2017 r. wGospodarstwie Rolnym i (...)-B.przy zrywce drzew.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podając w uzasadnieniu, że skarżący nie spełnił wszystkich przesłanek do przyznania emerytury pomostowej, gdyż nie udowodnił wykonywania pracy w szczególnych warunkach po dniu 31 grudnia 2008 r. w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Wyrokiem z dnia 3 października 2017 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcyJ. M.prawo do emerytury pomostowej od dnia 1 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy ustalił, żeJ. M.,ur. (...), w dniu 1 lutego 2017 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o emeryturę pomostową. Odwołujący w okresie od 1.02.2016 r. do 31.10.2016 r. zatrudniony był wGospodarstwie Rolnym i (...). Umowa ta została przedłużona na kolejny okres do dnia 31.12.2016 r. a następnie do dnia 31.01.2017 r. W skład gospodarstwa wchodzi około 400 hektarów gruntu w tym około 250 hektarów ziemi uprawnej oraz lasy. Biorąc pod uwagę charakter tego gospodarstwa odwołujący od wiosny do jesieni wykonywał pracę traktorzysty i mechanika, pracował w polu orał, siał, kosił i naprawiał sprzęt, natomiast w okresie zimowym (grudzień, styczeń, luty) pracował w lesie bezpośrednio przy zrywce. Od dnia 2 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. odwołujący wraz z pilarzemM. J. (1)pracowali w lesie.M. J.ścinał drzewa, zaś odwołujący wykonywał czynności bezpośrednio przy zrywce ściętego drzewa: ładował na wózek pocięte na metry drewno, przewoził i rozładowywał. Często pracę tę wykonywał pod nadzoremK. K..
W świetle tak ustalonych okoliczności Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w kontekście przedmiotu sporu, którym pozostawało zagadnienie spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do przyznania prawa do emerytury na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, zasadniczej ocenie Sądu Okręgowego, poddana została okoliczność czy ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach po dniu 31 grudnia 2008 r. w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. W sprawie bezspornym pozostawało, żeJ. M.ukończył 60 rok życia, a jego staż pracy wynosi 40 lat, 10 miesięcy i 28 dni, w tym 15 lat, 11 miesięcy i 15 dni pracy w warunkach szczególnych.
Oceniając zasadność stanowiska skarżącego, a w konsekwencji prawidłowość zaskarżonej decyzji, Sąd Okręgowy odwołał się do przepisuart. 4, art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2017 r., poz. 664 r.). Następnie Sąd wskazał, iż warunkiem nabycia prawa do emerytury pomostowej jest między innymi wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008 r. w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, praca wykonywana przez wnioskodawcę wGospodarstwie Rolnym i (...)-B.w okresie od 2 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowych– załącznik nr 1 pkt 34 – prace bezpośrednio przy zrywce lub ręcznej ścince drzew przenośną pilarką z piłą łańcuchową. Powyższe ustalenia Sąd poczynił w oparciu o zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy w postaci zeznań świadkówM. J. (3)iK. K., zeznań wnioskodawcy i dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych skarżącego. Sąd dał wiarę zarówno zeznaniom świadków, jak i twierdzeniom wnioskodawcy, uznając je za spójne i uzupełniające się wzajemnie. Dodatkowo, w ocenie Sądu pierwszej instancji, znajdują potwierdzenie w dokumentacji pracowniczej wnioskodawcy.
Sąd podniósł, iż nie bez znaczenia okazał się fakt, że świadekM. J.w sposób jednoznaczny podkreślił, że wraz ze skarżącym codziennie w miesiącu styczniu pracowali w lesie, przy czym on w charakterze pilarza, zaś skarżący bezpośrednio przy zrywce drzew. Charakter pracy wnioskodawcy bezpośrednio przy zrywce drzew w lesie potwierdził także bezpośredni przełożony skarżącegoK. K., który niejednokrotnie pomagał skarżącemu. Wbrew twierdzeniom organu rentowego również z zakresu obowiązków i uprawnieńJ. M.na stanowisku pracy wynika, że w okresie zimowym do jego obowiązków należeć będą „prace w lesie gospodarstwa związane ze zrywką i trzebieżą lasu oraz ściąganie drewna. Prace przy zrywce będą wykonywane ciągnikiem rolniczym w wyznaczonym terminie przez zarządcę gospodarstwa lub właściciela.’’ Sąd zauważył, że podnoszony przez organ rentowy argument nieopłacania przez pracodawcę wnioskodawcy składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, w świetle poczynionych przez Sąd ustaleń w przedmiocie charakteru pracy wnioskodawcy nie ma istotnego znaczenia. Zgodnie z treścią przepisuart. 35 ustawy o emeryturach pomostowychobowiązek opłacania składek na(...)za pracownika o którym mowa wustępie 1, powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac. Zdaniem Sądu Okręgowego, jednak nie wywiązanie się pracodawcy z obowiązków określonych przepisamiustawy o emeryturach pomostowychnie może wpływać negatywnie na sytuację ubezpieczonego i z całą pewnością nie może on ponosić z tego tytułu ujemnych konsekwencji, jak również nie może wpływać na ocenę charakteru wykonywanej przez skarżącego pracy w spornym okresie.
W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, żeJ. M.spełnia wszystkie przesłanki określone przepisem art. 4 cytowanej ustawy, co pozwoliło Sądowi zmienić zaskarżoną decyzję i przyznać wnioskodawcy prawo do emerytury pomostowej. Sąd Okręgowy w oparciu oart. 47714§ 2 k.p.c., orzekł jak sentencji wyroku.
Apelację od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.. Zaskarżył wyrok w części dotyczącej przyznania prawa wnioskodawcy do emerytury pomostowej, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 w związku zart. 35 i art. 38 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(tekst jednolity; Dz. U. z 2017 r., poz. 664 ze zm.) poprzez zmianę zaskarżonej decyzji z dnia 7.04.2017 r. i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej od dnia 1.02.2017 r. pomimo że w okresie od dnia 2.01.2017 r. do 31.01.2017 r. pracodawca nie zgłosił skarżącego jako pracownika wykonującego pracę w warunkach szczególnych i nie odprowadzał z tego tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. 
Wskazując na powyższy zarzut organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, tj. o oddalenie odwołania wnioskodawcy, ewentualnie o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie.
W odpowiedzi na apelacjęJ. M.wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy wydając zaskarżony wyrok Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 w związku zart. 35 i art. 38 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(tekst jednolity; Dz. U. z 2017 r., poz. 664 ze zm.) poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej od dnia 1.02.2017 r. pomimo że w spornym okresie - od dnia 2.01.2017 r. do 31.01.2017 r. - pracodawca nie zgłosił skarżącego jako pracownika wykonującego pracę w warunkach szczególnych i nie odprowadzał z tego tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych a tym samym, czy słusznie wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia w postaci emerytury pomostowej.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając jako kompletne i prawidłowe ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, że zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 roku, sygn. akt I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r. z. 24, poz. 776).
Zasadniczym zarzutem - podniesionym przez organ rentowy w apelacji - przemawiającym za niemożnością uznania spornego okresu zatrudnienia wnioskodawcy wGospodarstwie Rolnym i (...)-B.w okresie od 2 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. był fakt nieuregulowania przez pracodawcę składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.
Stosownie do treści art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. emeryturach pomostowych składki na Fundusz Emerytur Pomostowych opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. oraz 2) wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy. Z kolei w myśl art. 4 powołanej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;
3) osiągnął odpowiedni wiek;
4) legitymuje się wymaganymi przez ustawę o 8 emeryturach i rentach z FUS okresami składkowymi i nieskładkowymi;
5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 EmPomU lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychoraz;
7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
Wykładnia językowaart. 35 ust. 1 pkt 2prowadzi do jednoznacznego wniosku, zgodnie z którym spoczywający na pracodawcy (płatniku) obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych został uregulowany w tym przepisie w oderwaniu od przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury pomostowej (określonych wart. 4). W piśmiennictwie (M. Zieleniecki: Emerytura pomostowa w nowym systemie prawnym, Gdańsk 2011 r., s 268; D. Noszczak: Obowiązki pracodawców zatrudniających pracowników w szczególnych warunkach, cz. 1, Służba Pracownicza 2012 r. Nr 5, s. 20; Ustawa o emeryturach pomostowych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i K. Ślebzaka, Warszawa 2013; K. Antonów (red.), M. Bartnicki, B. Suchacki, M. Zieleniecki: Komentarz do ustawy o emeryturach pomostowych Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz, Warszawa 2014 r., uwagi do art. 35 oraz E. Maniewska: Obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, PiZS 2015 r. Nr 9, s. 40) przedstawiany jest dominujący pogląd, żeart. 35 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychnie łączy obowiązku opłacania składek na(...)za pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach (o szczególnym charakterze) z możliwością przyszłego zaliczenia okresu tych prac przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej. Pogląd ten wynika z założenia, że emerytury pomostowe są świadczeniami, które nie opierają się na zasadzie wzajemności. To zaś oznacza, że z natury mogą one zostać przyznane węższej grupie pracowników niż pracownicy, za których pracodawca opłaca składkę na(...). O braku wzajemności pomiędzy składką na(...)a możliwością nabycia uprawnień do emerytury pomostowej (oraz jej wysokością) świadczy to, że składka została ustalona na stosunkowo niskim poziomie (1,5% podstawy jej wymiaru) i w perspektywie długookresowej nie wystarczy na pokrycie wydatków(...)(por. jednak J. Wantoch-Rekowski: System ubezpieczeń społecznych a budżet państwa. Studium prawnofinansowe, Warszawa 2014 r.. Rozdział V, pkt 6. Fundusz Emerytur Pomostowych - konstrukcja, charakter prawny, przychody i wydatki). Tak więc na płatniku ciąży obowiązek opłacania składki na(...)za pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze niezależnie od tego, czyustawa o emeryturach pomostowychgwarantuje temu pracownikowi ochronę na wypadek ryzyka zaprzestania zatrudnienia w szczególnych warunkach (o szczególnym charakterze) przed osiągnięciem „podstawowego” wieku emerytalnego. Z tej przyczyny składka na(...)jest opłacana zarówno za pracowników, którzy rozpoczęli wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. i spełniają warunek określony w art. 4 pkt 5 powołanej ustawy, jak i za tych, którzy z uwagi na późniejszy termin rozpoczęcia takiej pracy powyższego warunku nie spełniają (nie mogą spełnić). O pozbawieniu składki na(...)cechy wzajemności zadecydowały dwa czynniki: 1) obawa przed dyskryminowaniem pracowników, którzy rozpoczęli wykonywanie pracy w szczególnym warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. przez pracodawców, którzy w celu zwolnienia się z obowiązku opłacania składek na(...)mogliby ich zastępować przy wykonywaniu prac kwalifikowanych pracownikami młodszymi oraz 2) fiskalizm wyrażający się w dążeniu do zwiększenia przychodów składkowych(...). W konsekwencji składkę na(...)kwalifikuje się jako przymusowe, celowe i bezzwrotne źródło finansowania(...), a skoro nie posiada ona cechy wzajemności (odpłatności) charakterystycznej dla składki na ubezpieczenia społeczne, to jest charakterologicznie zbliżona do opłaty (daniny) celowej.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 września 2016 r. (III UZP 10/16, OSNP 2017/4/42, Prok.i Pr.-wkł. 2017/7-8/53, Prok.i Pr.-wkł.(...),(...)Biul.SN 2016/9/21,(...)) nie jest możliwym - przy dokonywaniu oceny oraz charakteru składki na(...)odwoływanie się do konstrukcji składki w ubezpieczeniu społecznym, w którym obowiązek składkowy jest konsekwencją udzielonej ochrony i ma także wpływ na wysokość oferowanego świadczenia, a składka na ubezpieczenie społeczne pozostaje w bezpośrednim lub pośrednim związku z oczekiwanym świadczeniem (system zdefiniowanej składki albo system zdefiniowanego świadczenia).
Takiej zależności nie można wykazać względem składki na Fundusz Emerytur Pomostowych i emerytury pomostowej, albowiem wśród przesłanek nabycia emerytury pomostowej nie ma wymagania podlegania obowiązkowi opłacania składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. Także wysokość emerytury pomostowej jest ustalana - na podstawie art. 14 ustawy - bez uwzględnienia tej składki, gdyż stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, wyliczonej w sposób określony w art. 25 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, według obowiązujących w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie emerytury pomostowej tablic średniego trwania życia, o których mowa wart. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2017 r. (III AUa 966/17), iż wykładnia językowaart. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 664 ze zm.) prowadzi do jednoznacznego wniosku, zgodnie z którym spoczywający na pracodawcy (płatniku) obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych został uregulowany w tym przepisie w oderwaniu od przesłanek warunkujących nabycie prawa do emerytury pomostowej, określonych w art. 4 powyższej ustawy. Tak więc na płatniku ciąży obowiązek opłacania składki na(...)za pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze niezależnie od tego, czy ww. ustawa gwarantuje temu pracownikowi ochronę na wypadek ryzyka zaprzestania zatrudnienia w szczególnych warunkach (o szczególnym charakterze) przed osiągnięciem „podstawowego” wieku emerytalnego.
W świetle powyższego podniesiony przez organ rentowy w wywiedzionej apelacji argument, że okres zatrudnienia wnioskodawcy wGospodarstwie Rolnym i (...)-B.w okresie od 2 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r., nie może zostać uznany za okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych wyłącznie z tego powodu, że pracodawca nie uregulował składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, jest bezprzedmiotowy, albowiem nie ma bezpośredniej zależności pomiędzy opłaceniem składek na(...)a prawem do świadczenia.
Wobec niekwestionowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie spornego świadczenia, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawieart.385 k.p.c.
SSA Bożena Szponar – Jarocka SSA Teresa Suchcicka SSA Alicja Sołowińska