Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 54/18
Data wyroku: 2018-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Terlecka, Bogdan Radomski, Ewa Bazelan

Sygn. akt I ACa 54/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Ewa Bazelan

Sędzia:
Sędzia:

SA Jolanta Terlecka
SA Bogdan Radomski (spr.)

Protokolant

st. sekr. sądowy Agnieszka Pawlikowska

po rozpoznaniu w dniu(...). w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaS. P.iM. P.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w(...)z dnia(...)

I
oddala apelację;

II
zasądza od(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzeczM. P.iS. P.kwoty po(...)zł tytułem kosztów procesu za drugą instancję.

I ACa(...)

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia(...). Sąd Okręgowy w(...)zasądził od(...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz: powódkiM. P.kwotę(...)z ustawowymi odsetkami od dnia(...)roku i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie(...)(pkt I); powodaS. P.kwotę(...)z ustawowymi odsetkami od dnia(...)roku do dnia(...)roku i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia(...)roku do dnia zapłaty (pkt II); a w pozostałej części powództwo oddalił (pkt III). Orzekając o kosztach procesu Sąd zasądził od pozwanego(...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz powódkiM. P.kwotę(...)a na rzecz powodaS. P.kwotę(...)(pkt. IV-V). Ponadto sąd nakazał ściągnąć od pozwanego(...) S.A.wW.na rzecz Skarbu Państwa kwotę(...)zł tytułem brakującej opłaty oraz wydatków poniesionych w sprawie, a w pozostałym zakresie powyższe koszty sądowe przejął na rachunek Skarbu Państwa (pkt VI).
Za podstawę rozstrzygnięcia sąd przyjął następujące ustalenia i wnioski:
W dniu(...)w ŁukowejP. G.nie posiadając uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi i będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem osobowym markiT. (...)onumerze rejestracyjnym (...)i jadąc z prędkością(...)na jezdni przy jej prawej krawędzi oraz na prawym poboczu powodując uW. P.rozległe obrażenia ciała, a w szczególności(...)a uM. M.(...)zaś uM. G.iJ. P.obrażenia ciała naruszające czynności narządów ciała na okres przekraczający dni siedem. Za ten czyn wyczerpujący dyspozycjeart. 145 § 1, 2, 3 i 4 kkw zw. zart. 10 § 2 kkP. G.skazany został wyrokiem Sądu(...)w(...)w sprawie(...)pozbawienia wolności wyrokiem Sądu(...)w(...)

W. P.w dacie śmierci miał(...)
(...)pomagał siostrom w nauce, a przede wszystkim powodom w prowadzeniu(...)interesował się też rolnictwem i zamierzał w tym kierunku kontynuować naukę na studiach wyższych. W rodzinie panowały bliskie i serdeczne relacje pogłębiane przez wzajemną pomoc, wsparcie, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie.
PowódkaM. P., przed(...)S. P., który w(...)
(...)była dla powodów silnym wstrząsem psychicznym. Nagle w dramatycznych okolicznościach stracili bardzo bliską im osobę, byli na miejscu zdarzenia i widzieli ogrom tragedii jaka się wydarzyła.(...)którym zajęła się rodzina.(...)(...)(...)duchowego udzielał też powodom w tym okresie zaprzyjaźniony z nimi(...)Powodowie nie mogli jednak pogodzić się ze(...)Pewną aktywność wymuszała na nich konieczność sprawowania(...), a w szczególności nad starsząJ., która w wypadku z dnia(...)doznała rozstroju zdrowia. Miała nadto zaburzenia emocjonalne i zmuszeni byli poddać ją terapii(...)
U powodaS. P.w(...)od wypadku występował zespół stresu pourazowego, któremu towarzyszyło przygnębienie, odrętwienie, zmęczenie, niepokój, drażliwość, ograniczenie zainteresowań, stałych aktywności, brak zdolności w radzeniu sobie z typowymi obowiązkami, zamykanie się we własnym wewnętrznym świecie. Po upływie roku rozpoczął się proces reorganizacji i powrotu do równowagi.
Powodowie spełnili zawartą wart. 819 § 4 k.c.przesłankę zgłoszenia pozwanemu zdarzenia objętego ubezpieczeniem, pozwany decyzjami z dnia(...)roku w postępowaniu likwidującym szkodę przyznał powodom odszkodowanie, odmówił przyznania zadośćuczynienia.
W świetle wyżej ustalonych faktów sąd uznał, że odpowiednie zadośćuczynienie dla powódkiM. P.to kwota(...)zł, a dla powodaS. P.kwota(...)zł, uzasadniając, że powodów(...)łączyła bardzo silna pozytywna więź uczuciowa i emocjonalna, a(...). Powodowie na co dzień doświadczali ze zmarłym(...)życia rodzinnego przez wspólne zamieszkiwanie, jego pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Byli z niego dumni i cieszyli się z osiągnięć(...)w nauce, zauważali jego potencjał intelektualny, pozytywne cechy charakteru, zainteresowanie rolnictwem. Na rzecz zmarłegos. (...)zamierzali też przekazać w przyszłości posiadane gospodarstwo rolne. Po śmiercis. (...), życie powodów uległo diametralnej zmianie, w której nie potrafili się odnaleźć. Ból, cierpienie, poczucie krzywdy zdezorganizowało ich codzienne życie, nie mogli normalnie funkcjonować bez pomocy innych osób, systematycznego przyjmowania leków uspakajających. Nie pomagały one jednak powodom w powrocie do aktywności życiowej przezwyciężeniu trudności dnia codziennego, czerpania radości z życia. Przykre wspomnienia związane z wypadkiem powracały, a poczucie krzywdy zwiększały dramatyczne jego okoliczności. Podobnie jak świadomość, że zostali pozbawieni możliwości uczestniczenia w dalszym życius. (...), radości z osiąganych przez niego sukcesów, założenia rodziny, a także pomocy i wsparcia w przyszłości kiedy będą tego potrzebowali. Występujące u powodów negatywne emocje, żal, przygnębienie, spadek aktywności życiowej, izolacja społeczna wykraczały poza typowy okres żałoby i typowy sposób jej przeżywania. Szczególnie dotkliwie śmierćs. (...)przeżywałaM. P., następstwem epizodu depresyjnego umiarkowanego stała się dystymia, która trwała trzy lata. Wcześniej, bo po upływie roku z przepracowaniem żałoby poradził sobie powódS. P.. Podkreślić należy, że aktywność życiową wymuszała na nim konieczność prowadzenia gospodarstwa rolnego, a u obojga powodów konieczność sprawowania opieki nad małoletnimi córkami.
Odnosząc się zaś do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do treści§ 4 art. 819 k.c.bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia. Bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela rozpoczął się na nowo od otrzymania przez powodów decyzji pozwanego z dnia(...)w postępowaniu likwidującym szkodę. Dwudziestoletni termin przedawnienia roszczenia bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, biegnący od daty zdarzenia wynika zart. 4421§ 2 k.c.i dotyczy sytuacji, gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. Przepis ten obowiązuje od dnia 10 sierpnia 2007 r. i znajduje zastosowanie także do roszczeń powstałych przed tą datą i w tej dacie nieprzedawnionych. Wynika to zart. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny- Dz. U. z 2007 r. Nr 80, poz. 538, wprowadzającej w życie ten przepis. Zdarzenie wywołujące szkodę, stanowiące podstawę faktyczną żądania powodów miało miejsce w dniu 29 czerwca 1997 roku, obowiązywał wówczasart. 442 k.c.przewidujący dziesięcioletni termin przedawnienia. Bieg przedawnienia roszczenia został jednak przerwany i rozpoczął się na nowo od 24 grudnia 1997 roku. Termin przedawnienia należy ustalać na podstawieart. 4421§ 2 k.c.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.
Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżył pozwany Ubezpieczyciel w części obejmującej pkt. I-II i IV-VI, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1
art. 233 § k.p.c., poprzez przyjęcie, że pozwany decyzjami z dnia(...)przyznał powodom odszkodowanie i odmówił przyznania zadośćuczynienia podczas gdy: z tych decyzji nie wynika, że pozwany odmówił przyznania zadośćuczynienia; decyzja z dnia(...)roku była wydana jedynie w stosunku do powodaS. P.; zadośćuczynienie, przy którym wstawiono znak „-„ odnosiło się do zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę zart. 445 k.c.; pozwany dopłacił na rzecz powodów kwotę potrąconą, jednakże w zakresie szkody rzeczowej, nie odniósł się natomiast do roszczeń dotyczących szkody osobowej; pozwany odmówił powodom przyznania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku śmierci osoby bliskiej dopiero decyzją z dnia 22 czerwca 2015 roku;

2
art. 233 § k.p.c.poprzez naruszenie granic swobodnej oceny dowodów, a tym samym ich ocenę wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, iż żadna z decyzji pozwanego nie rozstrzygała o żadnym konkretnym roszczeniu powódkiM. P., a tym samym nie przerwała biegu przedawnienia.

Pozwany zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1
art. 422 § k.c.obowiązującego do dnia 9 sierpnia 2007 roku poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powodów nie uległo przedawnieniu z upływem dziesięciu lat od dnia popełnienia przestępstwa;

2
art. 4421§ 2 k.c.obowiązującego od dnia 10 sierpnia 2007 roku poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powodów w dniu 10 sierpnia 2007 roku nie było przedawnione podczas gdy przedawniło się ono z dniem 29 czerwca 2007 roku;

3
art. 819 § 4 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że decyzje pozwanego z dnia(...)przerwały bieg przedawnienia roszczenia powodów dochodzonego na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.i przedawnienie zaczęło biec na nowo, podczas gdy w decyzjach tych nie zawarto informacji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia w postaci zadośćuczynienia za krzywdę związaną ze śmiercią osoby bliskiej (zgłoszone wówczas roszczenia dotyczyły odszkodowania związanego ze szkodą, a nie z krzywdą powodów), a roszczenie powodów oparte na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.zostało zgłoszone pozwanemu dopiero dnia(...)roku, a więc w dacie gdy roszczenia były przedawnione.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części i zmianę rozstrzygnięcia o kosztach procesu poprzez stosunkowe, co do wyniku procesu, rozdzielenie kosztów procesu między stronami, a także zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania obu instancji według norm przepisanych.
Strona powodowa w odpowiedzi na apelację, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, domagała się jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje :
Apelacja nie jest zasadna.
Stan faktyczny ustalony przez sąd pierwszej instancji jest prawidłowyi dokonane ustalenia sąd odwoławczy przyjmuje za własne. Uzasadnienie sądu pierwszej instancji jest szczegółowe, wyczerpujące, zawiera rozważania co do wszystkich zebranych w sprawie dowodów i odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie faktów. Dlatego też zawarty w apelacji zarzut dokonania dowolnych ocen zebranych dowodów jest bezzasadny. Prawidłowa jest również ocena stanu faktycznego pod kątem prawa materialnego, a tym samym zarzuty naruszenia prawa materialnego również nie są zasadne.
W toku postępowania nie kwestionowano podstawy roszczeń powodów ani odpowiedzialności pozwanego. Apelacja pozwanego w istocie rzeczy sprowadza się do podniesienia zarzutu przedawnienia, jednakże z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
W myślart. 442 k.c.(w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia wyrządzającego szkodę, tj. w dniu 29 czerwca 1997 r.) roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę(...)Natomiast, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia(...)
Art. 819 k.c.przewidujący szczególne unormowanie kwestii przedawnienia w przypadku roszczeń z umowy ubezpieczenia, w dacie 29 czerwca 1997 r., stanowił, że bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do zakładu ubezpieczeń rozpoczyna się w dniu, w którym nastąpiło zdarzenie objęte ubezpieczeniem(...)W wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do zakładu ubezpieczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania(...). Natomiast bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do zakładu ubezpieczeń przerywa się także przez zgłoszenie zakładowi ubezpieczeń tego roszczenia lub

    przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie zakładu ubezpieczeń o przyznaniu lub odmowie świadczenia(...)Powyższy przepis został zmieniony z dniem 10 sierpnia 2007 roku, w ten sposób, że uchylono(...)i każdorazowo w miejsce sformułowania „zakład ubezpieczeń” wpisano „ubezpieczyciel”. Zgodnie z przepisami przejściowymi do ustawy zmieniającej powyższy przepis do stosunków z umów zawartych przed dniem(...)stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przepisart. 819 § 4 k.c.sformułowany jest ogólnie i dotyczy przerwy biegu przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela bez jakichkolwiek wyłączeń i wskazuje dzień rozpoczęcia biegu przedawnienia na nowo. Przerwa biegu przedawnienia dotyczy zatem wszelkich określonych w tym przepisie roszczeń kierowanych do ubezpieczyciela, a nie tylko roszczeń wynikających z umowy ubezpieczenia. Celowość kryje się w ochronie słabszej strony tej relacji prawnej, pokrzywdzonej zdarzeniem spowodowanym przez sprawcę objętego ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej (zob. szerz. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2017 r., V CSK 685/16, LEX nr 2401099).
Ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U.07.80.538), z dniem 10 sierpnia 2007 r.,art. 442 k.c.został uchylony, a dodanoart. 442(

    1)k.c.o brzmieniu:(...)Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.(...)Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.(...)W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.”
Zgodnie z przepisami przejściowymi do roszczeń, powstałych przed dniem wejścia w życie powyżej wspomnianej ustawy (czyli przed dniem 10 sierpnia 2007 r.), a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisyart. 4421Kodeksu cywilnego.
W ocenie sądu odwoławczego, zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd, że nastąpiła przerwa w biegu terminu przedawnienia jest prawidłowy ponieważ nastąpiło zgłoszenie zdarzenia do ubezpieczyciela, który podejmował stosowne działania i wypłacał określone kwoty tytułem odszkodowania. Wskazują na to decyzje pozwanego, które pochodzą z(...)roku, adresowane do powodów – jeden adresowany doS. P., drugi adresowany już na obojga małżonków, co wskazuje na to, że obydwoje powodowie byli objęci postępowaniem likwidacyjnym prowadzonym przez ubezpieczyciela.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1976 r. (I CR 241/76), na który powołuje się pozwany w apelacji, zgodnie z którym zawiadomienie zakładu ubezpieczeń o zajściu wypadku nie przerywa biegu przedawnienia, nie może być odnoszony do okoliczności niniejszej sprawy. Wskazać bowiem należy, że wyrok ten pochodzi z 1976 roku, kiedy brzmienieart. 819 k.c., było inne niż to, które obowiązywało w dacie zdarzenia i które przytoczono we wcześniejszej części uzasadnienia. W świetle§ 2 art. 819 kcw brzmieniu obowiązującym w dacie wydania cytowanego wyroku tj. w roku 1976 bieg przedawnienia przerywało jedynie

    zgłoszenie roszczenia o świadczeniedo zakładu ubezpieczeń, natomiast wg brzmienia obowiązującego w dacie zdarzenia( tj. w 1997r.) bieg przedawnienia przerywa

    także przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem, co miało miejsce na gruncie niniejszej sprawy, o czym świadczą dokumenty przedstawione przez stronę powodową, a datowane jeszcze na(...)rok. Samo zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem spowodowało przerwę w biegu terminu przedawnienia, w związku z tym roszczenie powodów objęte pozwem w niniejszej sprawie nie uległo przedawnieniu i mogło być skutecznie dochodzone przed sądem. Zgodnie zart. 1243 § 2 kcw razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone. Bieg przedawnienia rozpoczął się bowiem na nowo od dnia, w którym zgłaszający zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie zakładu ubezpieczeń o przyznaniu lub odmowie świadczenia, czyli na kanwie niniejszej sprawy najwcześniej od dnia(...)roku, zatem 20-letni termin przedawnienia upłynąłby w dniu(...)roku.
Nie znajdują także uznania argumenty podnoszone przez pozwanego w apelacji, że przedstawione decyzje pozwanego nie stanowiły jego oświadczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z tytułu zadośćuczynienia, zatem nie może być mowy o przerwaniu biegu przedawnienia tego roszczenia. Jak już wskazano otrzymanie oświadczenia ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia jest momentem wskazującym na datę rozpoczęcia na nowo biegu terminu, a nie przerwania biegu przedawnienia, gdyż przerwa biegu przedawnienia nastąpiła przez zgłoszenie zdarzenia ubezpieczycielowi.
Marginalnie wskazać należy, że wysokość zasądzonego na rzecz powodów świadczenia nie była w apelacji pozwanego kwestionowania, zatem rozważania w tej kwestii nie są konieczne.
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny w Lublinie na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w wyroku.
O kosztach za drugą instancję sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.art. 99 k.p.c.i§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz.265).
Jolanta Terlecka Bogdan Radomski Ewa Bazelan