Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VII AGa 526/18
Data wyroku: 2018-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Dąbrowska, Maciej Dobrzyński, Magdalena Sajur-Kordula

Sygn. akt VII  AGa 526/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 października 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy w składzie:
Przewodniczący: SSA Magdalena Sajur - Kordula
Sędziowie:SA Maciej Dobrzyński (spr.)
SO del. Urszula Dąbrowska
Protokolant:sekr. sądowy Katarzyna Mikiciuk
po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wW.
przeciwkoM. P. (1)iR. R. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt XVI GC 681/15

I
oddala apelację;

II
zasądza solidarnie odM. P. (1)iR. R. (1)na rzecz(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wW.kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

VII AGa 526/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 17 marca 2015 r.(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółka komandytowa z siedzibą wW.wniosła o zasądzenie solidarnie odM. P. (1),A. R. (1)orazR. R. (1)kwoty 84.153,37 zł wraz z odsetkami ustawowymi od poszczególnych, wskazanymi w pozwie kwot oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 12 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił w całości żądanie pozwu.
PozwaniR. R. (1)iM. P. (1)w przepisanym terminie złożyli sprzeciwy od powyższego nakazu zapłaty, w których wnieśli o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 1 września 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził odM. P. (1)iR. R. (1)solidarnie na rzecz(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej z siedzibą wW.kwotę 84.153,37 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwot: 83.381,44 zł od dnia 31 maja 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty co do pozwanegoR. R. (1), a od dnia 7 czerwca 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty co do pozwanegoM. P. (1); 5.771,93 zł od dnia 18 marca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty - co do obu pozwanych (pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II), zasądził odM. P. (1)iR. R. (1)solidarnie na rzecz(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej z siedzibą wW.kwotę 7.825 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt III) oraz ustalił, że odpowiedzialnośćM. P. (1)iR. R. (1)wynikająca z punktów I i III jest solidarna zA. R. (1)w zakresie wynikającym z prawomocnego w stosunku doA. R. (1)nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt XVI GNc 241/15 (pkt IV).
Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych:
W związku ze złożeniem zamówień nr 324/KS/12 z 29 marca 2012 r. oraz nr 524/PZ/12 z 25 maja 2012 r.(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółka komandytowa z siedzibą wW.(dalej jako(...)) dostarczyła(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.(dalej jakoP.) w dniach 25 kwietnia 2012 r. oraz 25 czerwca 2012 r. towar w postaci wykładziny podłogowej, na którą wystawionofaktury VAT nr (...)z 25 kwietnia 2012 r. oraz nr(...)z 27 czerwca 2012 r. Prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy w Warszawie dnia 8 lutego 2013 r., pod sygn. akt XXVI GNc 89/13, nakazałspółce (...)zapłatę na rzecz(...)kwoty 78.381,44 zł z odsetkami ustawowymi od kwoty 49.999,99 zł od dnia 26 maja 2012 r. do dnia zapłaty i od kwoty 33.381,45 zł od dnia 28 lipca 2012 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu w wysokości 4.597 zł. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r. ww. nakaz zapłaty został opatrzony klauzulą wykonalności. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego egzekucję przeciwko spółce prowadzili komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-ŻoliborzaM. P. (2)oraz (po przekazaniu według właściwości) komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-MokotowaD. D.. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. Km 1257/13 komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-MokotowaD. D.umorzył postępowanie egzekucyjne wobecspółki (...)z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Koszty postępowania egzekucyjnego wyniosły: 900 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego oraz 182,23 zł i 26,70 zł tytułem zwrotu wydatków.
W rejestrze przedsiębiorców KRS jako członkowie zarząduP.byli ujawnieni:R. R. (1)w okresie od 15 kwietnia 2003 r. do 4 marca 2013 r.,M. P. (1)od 23 kwietnia 2007 r. do 4 marca 2013 r.,A. R. (1)od 14 lipca 2010 r.
Pismem z 29 kwietnia 2014 r. (adresowanym doA. R. (1), doręczonym 10 maja 2014 r.) oraz pismami z 20 maja 2014 r. (adresowanymi doM. P. (1)orazR. R. (1))spółka (...)wezwała, w związku z bezskutecznością egzekucji skierowanej przeciwkospółce (...), członków zarządu tej spółki do zapłaty kwoty dochodzonej odspółki (...)wraz z kosztami procesu i kosztami postępowania egzekucyjnego. Termin płatności oznaczono w wezwaniach na 9 maja 2014 r. (co doA. R.) oraz 30 maja 2014 r. (dlaR. R.iM. P.).R. R. (1)odebrał wezwanie 26 maja 2014 r., aM. P. (1)30 maja 2014 r.
W dniu 22 lipca 2016 r.(...) sp. z o. o.z siedzibą wO., w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwkospółce (...)uzyskała sumę 44.837,19 zł stanowiącą kwotę zwolnionej kaucji, która wpłynęła na rachunek bankowyP.. W pozostałym zakresie postępowanie egzekucyjne zostało kolejny raz umorzone.
Sąd Okręgowy wskazał, że powyższy stan faktyczny ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz przywołanych dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron, jak również nie budziła wątpliwości Sądu. Nadto, oceniając dowód z przesłuchania stron: członka zarządu powodaK. S.oraz pozwanegoM. P. (1), Sąd I instancji uznał je za pozostające bez znaczenia dla sprawy z uwagi na brak szczegółowej wiedzy o sytuacji majątkowejspółki (...)i ewentualnej dacie powstania jej niewypłacalności. Sąd Okręgowy oddalił wniosek pozwanych o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność daty powstania stanu niewypłacalności, uznając go za spóźniony i zmierzający do przedłużenia postępowania, a zatem zgłoszony z naruszeniemart. 207 § 6 k.p.c.Jednocześnie strona pozwana nie uprawdopodobniła, że nie zgłosiła ww. wniosku wcześniej bez swojej winy lub wystąpienia innych wyjątkowych okoliczności. Dodatkowo, dopuszczenie dowodu z opinii biegłego byłoby niecelowe z uwagi na brak materiału dowodowego, w oparciu o który biegły mógłby wydać opinię co do daty powstania stanu niewypłacalności.
W ocenie Sądu I instancji powództwo podlegało uwzględnieniu poza częścią żądania odsetkowego. Podstawę prawną roszczenia powoda stanowi przepisart. 299 § 1 k.s.h.(w brzmieniu obowiązującym na datę wniesienia pozwu) statuujący solidarną odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.Paragraf 2tego przepisu łagodzi surowy reżim odpowiedzialności wskazując katalog przesłanek egzoneracyjnych. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w§ 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody. Wierzyciel dochodzący roszczenia na podstawieart. 299 § 1 k.s.h.musi zatem wykazać jedynie dwie okoliczności, tj. istnienie zobowiązania spółki i bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Konieczność wykazania okoliczności wyłączających odpowiedzialność wymienionych w§ 2 art. 299 k.s.h.obciąża zaś pozwanego członka zarządu spółki. W przedmiotowej sprawie strona powodowa wykazała zarówno istnienie zobowiązaniaspółki (...), jak i bezskuteczność egzekucji wobec tej spółki. Do pozwu dołączono odpis tytułu wykonawczego: zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 8 lutego 2013 r., wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Prawomocny nakaz zapłaty stanowi wystarczający dowód istnienia wierzytelności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest bowiem związany prawomocnym orzeczeniem sądu stwierdzającym istnienie wierzytelności (art. 365 § 1 k.p.c.). Powód wykazał także, że egzekucja przeciwkospółce (...)okazała się bezskuteczna. Wystarczającym dowodem w tym zakresie było postanowienie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-MokotowaD. D.z dnia 13 lutego 2014 r., wydane w sprawie Km 1257/13, którym umorzone zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Sąd Okręgowy uznał, że brak było podstaw do podzielenia stanowiska pozwanych, którzy powoływali się istnienie majątku spółki pozwalającego na zaspokojenie należności(...), tj. wierzytelnościP.wobec(...) S.A., czego dowodzić miała dołączona do sprzeciwów kopia faktury oraz roszczeń o zwrot kaucji gwarancyjnych, których terminy zwrotu przypadać miały na lata 2017-2018. Niewątpliwie przewidziana wart. 299 § 1 k.s.h.przesłanka odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania tej spółki w postaci bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce oznacza bezskuteczność egzekucji z całego majątku spółki. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji, jeżeli nie wynika z niego nic innego, należy jednak co do zasady uznać za wystarczający dowód dla stwierdzenia, że bezskuteczna okazała się egzekucja z całego majątku dłużnika. Jeżeli zaś pozwany członek zarządu twierdzi, że egzekucja w postępowaniu, które zostało umorzone, nie została skierowana do wszystkich składników majątku spółki, z których możliwe było zaspokojenie wierzyciela, winien on udowodnić swoje twierdzenia. W rozpoznawanej sprawie istnienia majątkuspółki (...), z którego możliwa byłaby egzekucja, nie dowodziła kopia wystawionej przezP.23 stycznia 2012 r. faktury VAT, która nie została nawet opatrzona podpisem, mogącym wskazywać na jej doręczeniespółce (...). Nie wiadomo bowiem nawet, czy przedmiotowa wierzytelność powstała i dlaczegospółka (...)nie dochodziła zapłaty na jej podstawie, ewentualnie, czy należność ta nie została już uiszczona, a jeśli tak, to kiedy. Nie wyjaśniły tej kwestii także zeznania pozwanegoM. P. (1)z uwagi na ich lakoniczność i brak szczegółowej wiedzy pozwanego. Nie było również podstaw do stwierdzenia, że wyegzekwowanie przezspółkę (...)odspółki (...)w 2016 r. części należności dochodzonej w sprawie XVI GC 129/16 - w związku ze zwrotem kaucji gwarancyjnej - dowodziło istnienia majątku spółki, z którego możliwa jest egzekucja objętej pozwem kwoty. Podkreślenia wymagało, iż w ww. sprawie roszczenie(...) sp. z o. o.przeciwko członkom zarząduspółki (...)nie zostało zaspokojone w całości przez tę spółkę, co wskazywało na brak środków, z których możliwa byłaby skuteczna egzekucja prowadzona przez(...). Również gołosłowne oświadczenie pełnomocnika pozwanych odnośnie istnienia roszczeńP.o zwrot kaucji gwarancyjnych, co do których terminy zwolnienia przypadają na lata 2017-2018, nie pozwało na przyjęcie, iż dowiedziono, że na datę zamknięcia rozprawy możliwa jest skuteczna egzekucja przeciwko spółce. Powód, przedstawiając wniosek o wszczęcie egzekucji, jednocześnie dowiódł, że egzekucja była prowadzona z całego majątku spółki i jako taka okazała się bezskuteczna. W rezultacie należało uznać, że strona powodowa wykazała istnienie przesłanek warunkujących odpowiedzialność członków zarząduspółki (...)za jej zobowiązania w oparciu oart. 299 k.s.h.Jednocześnie Sąd I instancji uznał, że żaden z pozwanych nie wykazał zaistnienia którejkolwiek z wymienionych wart. 299 § 2 k.s.h.okoliczności wyłączających odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania tej spółki. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy podkreślił, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż odpowiedzialność na zasadach określonych wart. 299 k.s.h.ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się nieskuteczna. Bezspornym było, że zarównoR. R. (1), jak iM. P. (1)byli w zarządzie w dacie powstania wierzytelności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę egzekucji. Zgodnie zart. 21 ust. 1w zw. zart. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze(w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2016 r.) dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, przy czym upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, tj. jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W przypadku dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Pozwani nie wykazali, że został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez nich spółki lub w stosunku do niej wszczęto postępowanie układowe (pomimo, iż w treści sprzeciwów wskazywali na trudną sytuację finansowąP.oraz jej opóźnienia w płatnościach). Nie przedstawili także dowodów pozwalających na przyjęcie, że w okresie, kiedy zarządzali spółką nie istniały podstawy do złożenia takich wniosków. Nie dowodzili również, iż nie zgłoszenie takich wniosków nastąpiło bez ich winy. W sprzeciwach pozwani wskazywali, iż gdyby nawet wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został zgłoszony, to takie działanie nie doprowadziłoby do zaspokojenia powoda z uwagi na sytuację finansową spółki. Przesądzać to ma o braku szkody po stronie powodowej, pomimo niezgłoszenia przez pozwanych wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania układowego. Pozwani nie zaoferowali na tę okoliczność żadnych dowodów, pozwalających na ocenę sytuacji majątkowej i(...) spółki (...), co czyniło ich zarzut gołosłownym. Jednocześnie nie można było nie dostrzec sprzeczności takiej konstatacji z twierdzeniem, że spółka dysponowała i dysponuje majątkiem, z którego możliwa jest egzekucja dochodzonych pozwem kwot. Niewątpliwe wykazanie przez stronę pozwaną, że wierzyciel nie uzyskałby zaspokojenia swej wierzytelności z powodu braku wystarczającego majątku, nawet gdyby wszczęto postępowanie upadłościowe lub układowe na skutek wniosku w tym przedmiocie złożonego we właściwym czasie, uwalnia członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. na podstawieart. 299 k.s.h.Niemniej jednak w niniejszej sprawie brak szkody po stronie powoda nie został wykazany przez stronę pozwaną. Zważywszy zatem, że pozwani nie wykazali żadnej z przesłanek wyłączających ich odpowiedzialność za zobowiązania spółki, powództwo podlegało uwzględnieniu.
Sąd I instancji oddalił natomiast powództwo w zakresie żądania odsetek od kwoty 83.381,44 zł za okres wcześniejszy niż wynikało to z wezwań do zapłaty. Powód jednoznacznie wskazywał, że w pozwie domaga się obok należności głównej odsetek za opóźnienie w zapłacie przez pozwanych dochodzonych kwot, a nie odsetek jako części szkody powoda powstałej na skutek zwłoki w zapłacie należności przez zarządzaną przez pozwanych spółkę. Tymczasem odsetek należnych od spółki nie można utożsamiać z odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia przez pozywanego członka zarządu. Nie wstępuje on wszak w sytuację prawną dotychczasowego dłużnika lecz odpowiada w zakresie szkody poniesionej przez wierzyciela. Wymagalność wierzytelności wobec spółki nie jest zatem tożsama z wymagalnością tej wierzytelności wobec członka jej zarządu. Wymagalność roszczenia wobec członka zarządu należy określać zgodnie zart. 455 k.c.Tym samym staje się ono wymagalne niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do zapłaty. W przedmiotowej sprawie pismami datowanymi na 20 maja 2014 r. powód wezwał - w związku z bezskutecznością egzekucji przeciwkospółce (...)iM. P. (1)do zapłaty w terminie do 30 maja 2014 r. kwoty objętej niniejszym pozwem. Wezwanie to doręczonoR. R. (1)26 maja 2014 r., aM. P. (1)30 maja 2014 r. Z uwagi na fakt, że wezwanie dlaM. P. (1)zostało doręczone w dniu wskazanym w jego treści jako termin zapłaty, Sąd Okręgowy za termin wymagalności roszczenia przyjął w stosunku do tego pozwanego dzień przypadający po upływie 7 dni od dnia doręczenie mu wezwania i zasądził odsetki od kwoty 83.381,44 zł od pierwszego dnia opóźnienia, tj. dnia przypadającego po tak ustalonym terminie wymagalności roszczenia. Tym samym zasądzono odsetki od ww. kwoty odR. R. (1)od 31 maja 2014 r., a odM. P. (1)od 7 czerwca 2014 r. W zakresie żądania odsetek od pozostałych kwot Sąd I instancji uwzględnił powództwo, gdyż w dacie wniesienia pozwu roszczenia te były już wymagalne (objęto je ww. wezwaniami do zapłaty), a zatem żądanie zasądzenia odsetek od daty wniesienia pozwu było zasadne. O odsetkach do 31 grudnia 2015 r. orzeczono na podstawieart. 481 k.c.w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1830) na podstawie art. 56 tej ustawy. Podstawę prawną określenia wysokości odsetek po 1 stycznia 2016 r., zgodnie z art. 57 w zw. z art. 55 ust. 1 ww. ustawy, stanowiłart. 481 § 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym po tej dacie.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 100 k.p.c., uznając że powód uległ jedynie w nieznacznym zakresie swojego żądania.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wnieśli pozwani, zaskarżając go w części, tj. co do punktów I, III oraz IV.Przedmiotowemu orzeczeniu zarzucili:
1/ niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart 227 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.poprzez odmowę przeprowadzenia i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego poprzez uznanie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania opinii oraz wskazanie, że strona nie przedstawiła materiału dowodowego, który mógłby stanowić podstawę do takiej opinii, podczas gdy jedynie biegły posiadający wiedzę specjalistyczną jest w stanie ocenić, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania opinii oraz, że zaszły okoliczności dające podstawę obciążania odwołującego odpowiedzialnością za zobowiązania spółki,
2/ naruszenieart. 217 § 2 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości jako spóźnionego, podczas gdy przeprowadzenie ww. dowodu w żaden sposób nie wpłynęłoby na długość prowadzonego postępowania, bowiem nawet gdyby ww. dowód został zgłoszony w sprzeciwie od nakazu zapłaty, to postępowanie trwałoby tyle samo,
3/ naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie przez Sąd ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, tj.:
a/ przyjęcie, że(...) sp. z o.o.nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie, podczas gdy:
- z dołączonego do akt pisma z dnia 18 sierpnia 2016 r. wynika, że na rachunek bankowy spółki wpływają kaucje zwrotne od kontrahentów, z których możliwe jest zaspokojenie;
- z zeznań pozwanegoM. P. (1)wynika, żespółka (...)posiada majątek w postaci kaucji zwrotnych, które wpływają lub wpłyną na rachunek spółki, a także posiadała wierzytelność w stosunku do(...) S.A.wL., która kilkukrotnie przewyższała wierzytelność dochodzoną przez powoda, w związku z czym brak było podstaw do składania wniosku o ogłoszenie upadłości.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwani wnieśli o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
- zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania w sprawie za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
- rozpoznanie - w trybieart. 380 k.p.c.- wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów na okoliczność ustalenia daty, w której(...) sp. z o.o.stała się niewypłacalna.
W odpowiedzi na apelację z dnia 26 maja 2017 r. powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na swoją rzecz solidarnie od pozwanych kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
apelacja pozwanych nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne, czyniąc podstawą faktyczną rozstrzygnięcia. Na podzielenie zasługiwała także materialnoprawna ocena roszczenia strony powodowej, opierająca się zarówno na prawidłowej wykładni, jak i zastosowaniuart. 299 k.s.h.Na marginesie tylko zauważyć należało, że pozwani nie sformułowali w apelacji żadnych zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzestając na zarzutach procesowych.
Pozwani w pierwszym rzędzie zarzucili w apelacji bezzasadne - w ich ocenie - oddalenie przez Sąd Okręgowy wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości, co stanowiło naruszenieart. 217 § 2 k.p.c.orazart 227 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.Oddalając ten wniosek dowodowy Sąd I instancji wskazał, że był on przede wszystkim spóźniony, a nadto jego uwzględnienie byłoby bezcelowe z uwagi na brak materiału dowodowego, w oparciu o który biegły mógłby wydać opinię co do daty powstania stanu niewypłacalności. Apelujący zakwestionowali oba te argumenty wskazując po pierwsze, że wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie był spóźniony, bowiem nie przedłużyłby postępowania. Niezależnie od tego, czy dowód ten zostałby zgłoszony już w sprzeciwie od nakazu zapłaty, czy też na pierwszym terminie rozprawy, to czas trwania postępowania byłby w obu przypadkach taki sam. Po drugie, pozwani wskazali, że Sąd I instancji nie był uprawniony do oceny, czy zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do wydania w sprawie opinii przez biegłego, bowiem ocena taka wymaga posiadania wiedzy specjalistycznej, a zatem mógł jej dokonać jedynie biegły.
Argumenty powyższe ocenić należało jako bezzasadne.
W pierwszym rzędzie wskazać należało, że dowód z opinii biegłego nie służy gromadzeniu materiału dowodowego, a wyjaśnieniu pojawiających się w sprawie kwestii, których rozstrzygniecie wymaga wiadomości specjalnych (videart. 278 § 1 k.p.c.). O tym, czy taka potrzeba zachodzi w konkretnej sprawie decydują przede wszystkim okoliczności podnoszone przez strony sporu oraz zgromadzony w sprawie materiał. Strona pozwana ani nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej, w tym finansowej,spółki (...), nie zgłosiła też żadnych wniosków dowodowych, które zmierzałyby do pozyskania tego rodzaju dokumentacji. Jednocześnie nie ulegało wątpliwości, że ustalenie daty niewypłacalności, tj. zaprzestania wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (videart. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawczew brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 r.), wymagało dysponowania dokumentacją rachunkowo-księgowąspółki (...). Dopiero dysponowanie tego rodzaju dowodami, przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę twierdzeń stron, z uwzględnieniem zakresu kwestii spornych, mogłoby stanowić punkt wyjścia dla oceny sądu, czy dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Wbrew zatem zarzutom apelujących sąd uprawniony jest do oceny, czy w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia określonych dowodów, w tym i dowodu z opinii biegłego. Decyzje sądu mogą oczywiście być kwestionowane w środku odwoławczym, z czego też pozwani skorzystali. W sytuacji jednak, gdy w sprawie brak było jakiejkolwiek dokumentacji rachunkowo-księgowejspółki (...), która mogłaby zostać zbadana pod kątem ustalenia momentu powstania niewypłacalności tej spółki, nie ulegało wątpliwości, że nie było podstaw do dopuszczania dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i rachunkowości. Za całkowicie bezzasadny uznać zatem należało zarzut apelacji dotyczący naruszeniaart 227 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.Już tylko z tej przyczyny dokonana w trybieart. 380 k.p.c.ocena postanowienia Sądu Okręgowego oddalającego wniosek pozwanych o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia daty niewypłacalnościspółki (...), nie mogła prowadzić do podważenia tej decyzji.
Niezależnie od powyższego należało zgodzić się z oceną Sądu Okręgowego, iż zgłoszenie przez pozwanych powyższego wniosku dowodowego na rozprawie w dniu 1 września 2016 r., nie zaś w sprzeciwie od nakazu zapłaty, było spóźnione. W niniejszej sprawie ciężar wykazania okoliczności egzoneracyjnych wskazanych wart. 299 § 2 k.s.h., uwalniających członków zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spoczywał na pozwanych, powinni oni zatem już w sprzeciwie od nakazu zapłaty powołać stosowne twierdzenia oraz zgłosić odpowiednie dowody, które w ich ocenie uwalniałyby ich od odpowiedzialności wynikającej zart. 299 k.s.h.Zauważyć należało, że pozwani zgłosili wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z ponad rocznym opóźnieniem, licząc zarówno od daty złożenia sprzeciwu od nakazu zapłaty, jak i doręczenia im pisma procesowego powoda stanowiącego odpowiedź na sprzeciw. Pozwani nie powołali się przy tym na żadne okoliczności, które świadczyłyby o tym, że niezgłoszenie wniosku dowodowego we właściwym czasie nastąpiło bez ich winy, nie powoływali się też na wystąpienie jakichkolwiek szczególnych okoliczności. Nie można też było zgodzić się ze stroną pozwaną, że uwzględnienie spóźnionego wniosku dowodowego nie spowodowałoby zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Oczywiste jest, że dopuszczenie dowodu z opinii biegłego skutkowałoby kontunuowaniem postępowania dowodowego i to o okres trudny do przewidzenia, a przecież w sprawie doszło do wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w dniu 1 września 2016 r. Z kolei twierdzenie strony pozwanej, iż czas trwania postępowania byłby taki sam niezależnie od tego, czy wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego zostałby zgłoszony w sprzeciwie od nakazu zapłaty, czy też na rozprawie w dniu 1 września 2016 r., było gołosłowne, nie zostało bowiem poparte żadną przekonującą argumentacją. Pomijało ono też treśćart. 279 k.p.c., który umożliwia dopuszczenie dowodu z biegłych na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego za bezzasadny uznać należało także zarzut naruszeniaart. 217 § 2 k.p.c.
Nie zasługiwał również na podzielenie zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Pozwani podnosili, że Sąd I instancji nie uwzględnił tych dowodów, które wskazywały, że powód nie skierował egzekucji do całego majątkuspółki (...), a tym samym wskazujących na możliwość zaspokojenia się z jej majątku przez stronę powodową. W szczególności apelujący powoływali się na pismo(...) sp. z o.o.z 18 sierpnia 2016 r. ze sprawy XVI GC 129/16 oraz zeznania pozwanegoM. P. (1). Wbrew jednak twierdzeniom pozwanych powyższe dowody nie świadczyły o tym, że w sprawie nie zachodziła przesłanka bezskuteczności egzekucji, o której mowa jest wart. 299 § 1 k.s.h.
Po pierwsze, wartość dowodowa pisma z 18 sierpnia 2016 r. jest ograniczona. Zostało ono złożone jedynie we fragmencie i nie zawiera nawet podpisu osoby, które je sporządziła. Faktycznie zatem nie mogło zostać uznane nawet za dokument prywatny w rozumieniuart. 245 k.p.c.Jeżeli jednak nawet przyjąć, że zawarte w tym piśmie, a w zasadzie jego fragmencie, okoliczności nie były sporne, to nie świadczyły one, iż aktualniespółka (...)ma majątek, z którego jej wierzyciele mogą się zaspokoić. Z przedmiotowego pisma wynika bowiem, że wskutekde factozbiegu okoliczności (braku wiedzy(...) S.A.o umorzeniu postępowania egzekucyjnego względem(...) sp. z o.o.), jeden z wierzycielispółki (...), tj.(...) sp. z o.o., dowiedział się o wpłynięciu środków od rachunek bankowy(...) sp. z o.o.z tytułu zwolnienia kaucji i możliwości zaspokojenia się z tej wierzytelności, do czego też ostatecznie doszło. Była to jednak całość wierzytelności przysługującejP.i kolejno nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności dalszej egzekucji. Ostatecznie zatem i z tego pisma wynika w sposób jednoznaczny, że aktualniespółka (...)nie posiada majątku, z którego mogą się zaspokoić jej wierzyciele.K.było zatem twierdzenie apelujących, iż z powyższego pisma wynikało, że na rachunek bankowyP.wpływają kaucje zwrotne od kontrahentów, z których możliwe jest zaspokojenie się jej wierzycieli, w tym i powoda.
Po drugie, słusznie uznał Sąd Okręgowy, że zeznania pozwanegoM. P. (1)w charakterze strony były zbyt ogólne, aby mogły stanowić podstawę do ustalenia, iż(...) sp. z o.o.posiada majątek, z którego powód może się zaspokoić. Pozwany, zeznający w dniu 1 września 2016 r., stwierdził, że nie posiada wiedzy na temat aktualnej sytuacji majątkowejspółki (...), a jego informacje odnosiły się do stycznia 2013 r. Nadto, zeznania pozwanego na temat przysługującychspółce (...)roszczeń o zwrot kaucji gwarancyjnych były niekonkretne, nie pozwalały na ustalenie jaka jest ich wartość, od kogo przysługują, kiedy stały się wymagalne i czy w związku z tym stanowiły składniki majątku, z którego wierzyciele rzeczywiście mogliby uzyskać zaspokojenie swoich wierzytelności.
Po trzecie, pozwani nie wykazali, aby wskazywana przez nich wierzytelność od(...) S.A.z siedzibą wL.stanowiła składnik majątkuspółki (...), z którego powód mógłby rzeczywiście uzyskać zaspokojenie swoich wierzytelności. Przede wszystkim dołączone do sprzeciwu faktury nie dowodziły istnienia powyższej wierzytelności, tym bardziej, że faktury te nie zawierają choćby podpisu osoby je przyjmującej. Pozwani nie wyjaśnili, a nie wynika to również z zeznańM. P. (1), czy kwoty wynikające z tych faktur zostały uregulowane przez(...) S.A.- i jeżeli tak, to czy środki pieniężne znalazły się w majątkuspółki (...)(przeczyłby temu chociażby fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec tej spółki przez komornika sądowego dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie Km 1257/13), a jeżeli nie, to czyspółka (...)podjęła działania zmierzające do uzyskania ww. należności i z jakim ewentualnie efektem. Przede wszystkim odnosiło się to do kwestii, czy wytoczone zostało powództwo o powyższą wierzytelność, co istotne było m.in. ze względu na terminy przedawnienia roszczeń. Z przedstawionych faktur wynikały terminy płatności: 6 lutego 2012 r. oraz 28 maja 2012 r. (videk. 98-99), co przy przyjęciu trzyletniego terminu przedawnienia oznaczałoby, że wierzytelności wynikające z ww. faktur były przedawnione nawet już w dacie wydania wyroku przez Sąd I instancji. Kwestii powyższych apelujący w żaden sposób nie wyjaśnili, poprzestając na gołosłownych twierdzeniach o istnieniu majątkuspółki (...), z którego powód mógłby uzyskać zaspokojenie.
Nie zasługiwał zatem na podzielenie zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Powyższe rozważania prowadziły do wniosku, że w sprawie wykazana została przesłanka bezskuteczności egzekucji przeciwkospółce (...), co wynikało przede wszystkim z postanowienia komornika sądowego z dnia 13 lutego 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku doP.. Dowód powyższy nie uniemożliwiał oczywiście pozwanym dowodzenia okoliczności przeciwnej, tj. posiadania przez spółkę majątku, z którego wierzyciele mogą uzyskać zaspokojenie. Zauważyć należy, że przesłanka bezskuteczności egzekucji ma charakter dynamiczny, tzn. może być zmienna w czasie, w związku z możliwym zmianami w sytuacji majątkowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z treściąart. 316 § 1 k.p.c.decyduje stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2006 r., V CSK 319/06, LEX nr 303331). Jak wynikało z powyższych rozważań pozwani nie udowodnili, aby aktualniespółka (...)posiadała jakikolwiek majątek, z którego strona powodowa mogłaby zaspokoić swoje wierzytelności. Ocena ta w szczególności odnosiła się do roszczeń o zwrot kaucji gwarancyjnych, jak również wierzytelności względem(...) S.A.
Odpowiedzialność zart. 299 k.s.h.ma charakter odpowiedzialności odszkodowawczej deliktowej. Członek zarządu może uwolnić się od powyższej odpowiedzialności jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2 k.s.h.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 r., bowiem ten stan prawny był istotny w niniejszej sprawie). Zgodnie z ogólnymi zasadami rozkładu ciężaru dowodu, to na pozwanym spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które stanowią podstawę do uwolnienia go od odpowiedzialności przewidzianej wart. 299 § 1 k.s.h.Strona pozwana żadnej z ww. okoliczności nie udowodniła, co wyjaśnił Sąd I instancji i które to stanowisko Sąd Apelacyjny w pełni podziela i akceptuje.
Jak już powyżej była o tym mowa, Sąd II instancji w pełni podziela materialnoprawną ocenę roszczenia przedstawioną przez Sąd I instancji, a pozwani żadnych zarzutów w tym zakresie w apelacji nie podnieśli.
Za spóźnione Sąd Apelacyjny uznał twierdzenia i dowody przedstawione przez pozwanegoM. P. (1)w piśmie procesowym z dnia 5 października 2018 r. Zgodnie z treściąart. 381 k.p.c., sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. PozwanyM. P. (1)w ww. piśmie powołał się na to, że jego mandat jako członka zarząduspółki (...)wygasł 31 marca 2010 r., a tym samym nie był już członkiem zarządu w czasie, kiedy powstały zobowiązaniaspółki (...)względem(...). Po pierwsze, niewątpliwie potrzeba powołania się na powyższą okoliczność zaistniała już w postępowaniu przez Sądem Okręgowy, bowiem dotyczyła ona kwestii mającej znaczenie dla odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki. PozwanyM. P. (1)przyznał w sprzeciwie od nakazu zapłaty, że pełnił funkcję członka zarządu, powołał się nawet na to, że w chwili zaciągania zobowiązania u strony powodowejfinanse spółki (...)były w dobrym stanie. Z kolei zeznając w charakterze strony stwierdził, że był członkiem zarządu od 2007 r. do stycznia 2013 r. (videk. 199). Po drugie, w żaden sposób pozwany nie wykazał, aby nowe twierdzenia i dowody mogły zostać powołane dopiero po wyroku Sądu Okręgowego. Pozwany powołał się na dowody pochodzące sprzed 1 września 2016 r., tj. umowę spółki oraz sprawozdania finansowe (videk. 322-359), natomiast bez żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy pozostawały decyzje związane z toczącym się postępowaniem skarbowym (videk. 316-321). W żadnej mierze nie wynikało z nich, aby stanowiły one źródło nowych faktów i dowodów, na które pozwany powołał się w piśmie z dnia 5 października 2018 r.
Jedynie na marginesie zauważyć należało, że złożenie przez pozwanegoM. P. (1)pisma procesowego z nowymi twierdzeniami i dowodami w dniu 5 października 2018 r., tj. cztery dni przed rozprawą apelacyjną, nastąpiło z wyraźnym naruszeniem zasad wspierania postępowania przez strony wynikających zart. 6 § 2 k.p.c.Zgodnie z treścią tego przepisu strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko. Niezależnie od samej wartości dowodowej dokumentów złożonych przez pozwanegoM. P. (1)zauważyć należało, że dokumenty związane z toczącym się postępowaniem skarbowym pochodzą z lipca i listopada 2017 r., nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby zostały przedstawione w niniejszym postępowaniu zdecydowanie szybszej, co chociażby umożliwiłoby powodowi i drugiemu pozwanemu zapoznanie się z nim i przygotowanie stanowiska.
Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek pozwanegoM. P. (1)o odroczenie rozprawy apelacyjnej w dniu 9 października 2018 r., bowiem nie zachodziły okoliczności wskazane wart. 214 § 1 k.p.c.Nowy pełnomocnik procesowy pozwanego został ustanowiony 5 października 2018 r. i winien on mieć świadomość konieczności zapewnienia właściwego zastępstwa pozwanego na rozprawie 9 października 2018 r. W żaden sposób nie została też uprawdopodobniona okoliczność braku możliwości ustanowienia substytuta, tym bardziej, że pełnomocnictwo główne wyraźnie przewiduje taką możliwość. Niezależenie od powyższego zauważyć należało, że pozwanyM. P. (1)był dotychczas reprezentowany w sprawie przez drugiego pełnomocnika - radcę prawnegoM. K.(videk. 106). Ani mocodawca, ani radca prawnyM. K.nie zawiadomili dotychczas sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego, a nie mogła wywołać skutków, o których mowa wart. 94 § 1 k.p.c., informacja pochodząca od aktualnego pełnomocnika procesowego drugiego pozwanegoR. R. (1), bowiem nie pochodziła ona od stron, które łączył stosunek pełnomocnictwa.
Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako nieuzasadnioną.
O kosztach postępowania apelacyjnego, mając na względzie jego wynik, orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3, art. 108 § 1 k.p.c.oraz na podstawie§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji, tj. 20 października 2016 r.
Urszula Dąbrowska  Magdalena Sajur-Kordula   Maciej Dobrzyński