Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 422/18
Data wyroku: 2018-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Witold Nowakowski, Alicja Kolonko, Antonina Grymel

Sygn. akt III AUa 422/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 czerwca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Alicja Kolonko (spr.)

Sędziowie

SSA Antonina Grymel
SSA Witold Nowakowski

Protokolant

Michał Eksterowicz

po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaW. K.(W. K.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o ponowne ustalenie wysokości emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w GliwicachOśrodka (...)wR.
z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt IX U 1606/16

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
/-/ SSA A.Grymel /-/ SSA A.Kolonko /-/ SSA W.Nowakowski

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 422/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 lipca 2016r. znak(...)- (...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.odmówiłW. K.przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia z uwzględnieniem zarobków uzyskanych w całości lub w częścipo przyznaniu świadczenia, tj. na podstawieart. 110 lub 110a ustawy z dnia 17.12.1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednol. Dz.U. z 2016r., poz. 887) (ustawy o FUS), ponieważ nowo ustalony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru (WWPW) świadczenia wynosi 197,38% i nie jest wyższy od poprzednio obliczonego ani nie przekracza 250%.
Organ rentowy dodał, że do ustalenia powyższego WWPW przyjął minimalne wynagrodzenie za okresy: od 10 października 1952r. do 30 kwietnia 1953r., od 5 maja 1953r. do 31 grudnia 1977r. oraz od 1 stycznia 1980r. do 31 grudnia 1980r.
Po uzupełnieniu przez ubezpieczonego materiału dowodowego, dołączonegodo odwołania od tej decyzji, decyzją z dnia 5 sierpnia 2016r. znak jw., organ rentowy ponownie z tych samych przyczyn odmówił przeliczenia świadczenia podając, że nowo ustalony WWPW wynosi 211,37%.
Podał także, że dotychczasowy WWPW wynosi 320,36% oraz że wynagrodzenie minimalne przyjął obecnie za okresy: od 10 października 1952r. do 30 kwietnia 1953r.,od 5 maja 1953r. do 31 grudnia 1958r. oraz od 1 stycznia 1959r. do 28 lutego 1959r.
Ubezpieczony podtrzymał odwołanie, domagając się ustalenia WWPW przy wzięciu pod uwagę jego wynagrodzenia z lat 1966, 1967 oraz 1971.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i dodając, że po raz pierwszy odmówił ubezpieczonemu przeliczenia świadczenia decyzją z dnia 21 lipca 2015r., w której WWPW ustalono na poziomie 67,48%.
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2017r. sygn. IX U 1606/16 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w GliwicachOśrodek (...)wR.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia na podstawie art. 110austawy emerytalnejpocząwszy od 11 maja 2016r.
Sąd ustalił, żeW. K.od dnia 1 listopada 1990r. jest uprawnionydo emerytury górniczej. Po nabyciu prawa do emerytury pozostawał w zatrudnieniu.
Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury wyniósł 311,89 % i został ograniczony do 250 %.
W oparciu o opinię biegłego z zakresu rent uzupełniających i świadczeń emerytalno - rentowychZ. G., przy odtworzeniu wynagrodzeń ubezpieczonego z okresu jego zatrudnienia wKWK (...)w oparciu o dokumentację zawartą w aktach rentowych, aktach osobowych oraz szczątkową dokumentację płacową, przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów płacowych, Sąd ustalił, że najkorzystniejszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, wyliczony z lat 1970-1989, wynosi 255,61 %.
Wskazał Sąd, że przy odtwarzaniu wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego biegły pominął barbórki, nagrody roczne – „trzynastkę” oraz „czternastkę”, a także premię produkcyjną, z uwagi na brak dokumentacji dotyczącej ich wypłaty oraz regulaminów ich naliczania.
Uwzględnił natomiast wynagrodzenie wynikające z angaży oraz inne obligatoryjne składniki wynagrodzenia, wynikające z układów zbiorowych pracy oraz protokołów dodatkowych, takie jak deputat węglowy, wynagrodzenie z Karty Górnika, premię regulaminową oraz dodatek za pracę w warunkach niebezpiecznych.
Obliczony przez organ rentowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru na podstawie wynagrodzeń odtworzonych przez biegłego, przy uwzględnieniu wynagrodzenia przypadającego w części po przyznaniu emerytury, wyniósł 253,45 %.
Przywołując uregulowania art. 110 i 110a ustawy o FUS wskazał Sąd, że z opinii biegłego, który na podstawie posiadanej dokumentacji przy uwzględnieniu obowiązującychw górnictwie przepisów płacowych odtworzył wynagrodzenie ubezpieczonego osiąganew okresie zatrudnienia wKWK (...)oraz obliczenia WWPW, dokonanego przez organ rentowy z uwzględnieniem odtworzonych przez biegłego wynagrodzeń, wynika, że nowo ustalony WWPW wyniósł 253,45 % i okazał się być wyższy od 250 %, a zatem ubezpieczony spełnia przesłanki do ponownego ustalenia wysokości świadczenia, o których mowaw art. 110a ustawy o FUS.
Uznał Sąd I instancji, że opinia biegłego jest rzetelna, wydana w oparciu o fachową wiedzę na podstawie szczegółowej analizy przedłożonej dokumentacji oraz obowiązujących w tych okresach przepisów.
Podał także, że nie uwzględnił zastrzeżeń organu rentowego uznając, iż biegły prawidłowo uwzględnił wszystkie składniki wynagrodzenia, a ponadto ustalone przez biegłego wynagrodzenie jest i tak zaniżone i odbiega od wynagrodzenia faktycznie uzyskiwanego przez ubezpieczonego, bowiem nie uwzględnia barbórki, „trzynastek”i „czternastek” oraz premii produkcyjnych, które niewątpliwie ubezpieczony pobierał.
Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całościi zarzucając:

-

naruszenie przepisów art. 110a w zw. z art. 15 i art. 110 ust. 3 ustawy o FUS przez błędne przyjęcie, że ubezpieczony spełnia warunki niezbędne do ponownego ustalenia wysokości emerytury i uznanie, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru przekracza 250%,

naruszenie przepisuart. 233 kpc, mające istotny wpływ na wynik postępowaniu, przez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, a w szczególności opinii powołanego biegłego sądowego, a także zastrzeżeń organu rentowego do tej opinii.

Powołując się na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancjido ponownego rozpoznania.
Zarzucił, że biegły, w oparciu o opinie którego Sąd I instancji poczynił swe ustalenia, ustalając wysokość wynagrodzenia ubezpieczonego uwzględnił premie w wysokości maksymalnej, tj. w wysokości 25 %, 16 %, 20 % i 30 % stawki zasadniczej w sytuacji, kiedy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji, potwierdzającej jej otrzymywanie oraz wysokość, tym bardziej, że premie te biegły przyjął w maksymalnej wysokości w każdym miesiącu zatrudnienia w oparciu jedynie o twierdzenia samego ubezpieczonego, zainteresowanego pozytywnym dla niego rozstrzygnięciu sporu.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób zgodzić się z tym wyliczeniem.
Wątpliwości również budzi przyjęcie do wyliczeń przez biegłego wynagrodzeniaza pracę w niedzielę i święta przy przyjęciu, że ubezpieczony w każdym miesiącu przepracował jedną niedzielę.
Brak ewidencji czasu pracy powoduje, zdaniem organu rentowego,zaliczenie wynagrodzenia z podwójnej Karty Górnika.
Podniósł organ rentowy, że przy braku dokumentacji płacowej lub legitymacji ubezpieczeniowej wysokość wynagrodzenia może być potwierdzona na podstawie innej wiarygodnej dokumentacji z akt osobowych pracownika. Na podstawie takiej dokumentacji uwzględnia się tylko składniki wynagrodzeń, które przysługiwały bezwarunkowo w czasie trwania zatrudnienia jako stałe składniki wynagrodzenia określone kwotowo. Inne niestałe składniki wynagrodzenia, takie jak premie czy dodatki, mogą być uwzględnione wówczas, jeżeli zachowana dokumentacja wskazuje faktycznie na ich wypłatę w określonej wysokości, od której odprowadzone zostały składki na ubezpieczenia społeczne.
Odwołał się apelujący do poglądu Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia8 sierpnia 2006r. sygn. I UK 27/06 wskazał, że za podstawę wymiaru emerytury przyjmuje się kwotę udowodnioną przez zainteresowanego, która niekoniecznie musi odpowiadać wysokości faktycznie uzyskanego wynagrodzenia. Podobnie wypowiadają się Sądy Apelacyjne, m.in. wP.- w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 sierpnia 2016r. sygn.III AUa 1878/14, w którym stwierdził, że przy ustalaniu wysokości emerytury zarobkiza poszczególne miesiące i wybrane lata kalendarzowe wskazane muszą być w sposób niebudzący wątpliwości w ściśle określonej kwotowo wysokości. Nie jest możliwe, zdaniem Sądu Apelacyjnego, przeliczenie wysokości emerytury w oparciu o hipotetyczne lub uśrednione wysokości zarobków.
Z kolei Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 18 stycznia 2012r. sygn.III AUa 1585/11 uznał, że przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia obowiązuje ścisła zasada uwzględniania tylko składników wynagrodzenia, które bezwarunkowo przysługiwały w czasie trwania zatrudnienia. Inne składniki wynagrodzenia, takie jak premie, nagrody czy dodatki, mogą być uwzględniane jeżeli dokumentacja wskazuje niewątpliwie na ich faktyczną wypłatę w określonej wysokości.
Wyliczenie zarobkówW. K.przez biegłego w niniejszej sprawie odbiega od w/w zasad, dlatego też opinia nie powinna stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Ubezpieczony nie wykazał, aby WWPW świadczenia wyniósł powyżej 250 %, a zatem brak jest podstaw prawnych do przeliczenia wysokości emerytury w oparciu o treść art. 110a ustawy o FUS.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Sąd I instancji oparł swe rozstrzygnięcie na opinii biegłego, zawierającej istotne mankamenty, a w rezultacie ustalenia, których podzielić nie sposób, gdyż pozostają onew sferze nieudowodnionych i niczym niepopartych założeń. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, abyW. K.wykazał spełnienie przesłanek, o których mowaw art. 110 albo 110a ustawy o FUS, umożliwiających przeliczenie jego górniczej emerytury.
Odtwarzając wynagrodzenie ubezpieczonego uzyskane wKWK (...)w latach 1959-1977 oraz roku 1980 biegłyZ. G.w opinii zasadniczej (por. k. 60-71 a.s.) ograniczył się jedynie do uwzględnienia wynikających z akt osobowych stawek wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku funkcyjnego, co nie było prawidłowe, gdyż sam biegły zauważył, że ubezpieczony niewątpliwie pobierał jeszcze wynikające z ogólnie obowiązujących w górnictwie aktów prawnych deputat węglowy oraz wynagrodzenie z Karty Górnika, niewątpliwie pobierał także premie (por. k. 71 a.s.). Niezbędne zatem było uzupełnienie opinii. Uzupełnienie to jednak nastąpiło w sposób zbyt daleko idący.
Wskazał biegły, że ubezpieczony otrzymywał obligatoryjnie składniki płacowe, wynikające z Układów Zbiorowych Pracy (oraz zmieniających je protokołów dodatkowych), takie jak deputat węglowy, wynagrodzenie z Karty Górnika, premia regulaminowa, dodatek za pracę w warunkach niebezpiecznych oraz za pracę w niedziele i święta.
Omawiając uregulowania dotyczące premii wskazał biegły, że zgodnie z regulaminem premiowania do 30 czerwca 1970r. premia regulaminowa wynosiłado25% wynagrodzenia zasadniczego, pod warunkiem wykonania bazy wydobycia kopalnioraz żeza każdy 1% przekroczenia planu premia wzrastała o 5%.Następnie od 1 lipca 1970r.premia podstawowa wynosiłado16% i mogła ulegać zmianie za każdy 1% przekroczenia bazy, lecz nie więcej niż o 10%.Od dnia 1 lutego 1974r.za wykonanie zadań planowychubezpieczony mógł otrzymać premięw wysokoścido20% płacy zasadniczej,a od dnia 1 stycznia 1975r. –do30% płacy zasadniczej(por. k. 125 a.s., podkr. – SA).
Biegły wprawdzie zauważył, że akta osobowe ubezpieczonego nie zawierają ani jednego dokumentu, z którego wynikałaby konkretna wysokość premii (określona kwotowo lub procentowo), a jedynie poprzestają na sformułowaniupremia regulaminowa(por.k. 61-64 a.s.), nie wskazał także żadnego dokumentu, z którego miałoby wynikaćwykonanie bazy wydobycia kopalni(które zresztą i tak nadal warunkowało tylko sam fakt wypłaty premii, a nie jej wysokość), a jednak w swej opinii przyjął za każdy miesiąc premię w jej górnej granicy (por. k. 126-133 a.s.), powołując się na brak w aktach osobowychinformacjio karach bądź pozbawieniu części lub całości premii w okresie zatrudnienia(por. k. 64i 125 a.s.). Tymczasem uwaga ta miałaby swe znaczenie, gdyby premia była a priori ustalona w konkretnej wysokości, natomiast wskazane wyżej określenie wysokości premii w postaci jedynie jej górnej granicy oznacza, że także premia poniżej tej granicy nie jest premią obniżoną na skutek zastosowania jakiegoś środka dyscyplinującego, gdyż nadal ma charakter premii regulaminowej w wysokości wynikającej z tego regulaminu. Brak zatem było podstaw do czynienia założenia, że przez wszystkie objęte opinią miesiące ubezpieczony otrzymywał premię regulaminową w jej maksymalnej granicy.
Podobnie biegły przy braku jakichkolwiek podstaw ku temu założył, że ubezpieczony w każdym miesiącu objętych opinią kilkunastu lat pracował co najmniej przez jedną niedzielę, uzasadniając to jedynie stwierdzeniem, żepraca górników w niedziele to fakt powszechnie znany(por. k. 126 a.s.). Jeżeli jednak praca w niedziele nie nosiła charakteru obowiązkowego (i to na przestrzeni tylu lat), to brak jest podstaw do autorytatywnego przyjęcia, żeW. K.w taki właśnie sposób pracował. Nie można przy tymnie zauważyć, że w dwóch rocznych kartach ewidencyjnych czasu pracy, zachowanychw aktach osobowych ubezpieczonego, nie zaznaczono ani jednej niedzieli jako przepracowanej.
Po poczynieniu tych uwag należy powrócić do danych wynikających z opinii.
Odliczenie kwot premii oraz wynagrodzenia za pracę w niedziele (zasadniczei dodatek) w kilku pierwszych latach, branych pod uwagę w opinii jako wchodzące w skład wybranych 20 lat najkorzystniejszych pod względem wynagrodzenia (por. k. 134-135 a.s.) (np. lata 1970-1975) dałoby następujący skutek:

1

2

3

4

5

6

7

Rok

Wynagrodzenie roczne ustalone przez biegłego, pomniejszone o premię i wynagrodzenie za niedziele

Suma

Kwota rocznego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok

Nowo obliczony stosunek wynagrodzenia pracownika do rocznego przeciętnego wynagrodzenia (w %)

Stosunek wynagrodzenia pracownika do rocznego przeciętnego wynagrodzenia – ustalony przez biegłego (w %)

Różnica wielkości z pozycji 6 – 5
(w %)

1970

6 x 2.863,33 + 4 x 3.000,61 + 2 x 3.110,61

35.403,63

26.820,00

132,00

191,38

59,38

1971

12 x 4.153,87

49.846,44

28.296,00

176,16

233,80

57,64

1972

12 x 4.406,35

52.876,20

30.108,00

175,62

230,05

54,43

1973

12 x 4.406,35

52.876,20

33.576,00

157,48

224,14

66,66

1974

4.406,35 + 9 x 5.626,67 + 2 x 6.416,67

67.879,72

38.220,00

177,60

239,33

61,73

1975

10 x 6.386,67 + 2 x 6.766,67

77.400,04

46.956,00

164,83

218,13

53,30

Suma różnic

353,14

Jak z powyższego zestawienia wynika, zweryfikowanie (obniżenie) wysokości odtworzonego przez biegłego wynagrodzenia tylko z sześciu spośród dwudziestu najlepszych wybranych lat skutkowałoby obniżeniem ustalonego przez biegłego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury o 353,14 % : 20 = 17,66 %, czyli wskaźnik ten stałby się znacząco niższy od 250% (253,45 % – 17,66 % = 235,79 %) . Byłby także oczywiście niższy od dotychczasowego WWPW, wynoszącego 320,36 %.
Gdyby stosownego przeliczenia dokonać także w odniesieniu do pozostałych, odtwarzanych przez biegłego wynagrodzeń z poszczególnych lat kalendarzowych, wynik byłby jeszcze niższy.
Powoływanie się przez Sąd I instancji (w ślad za biegłym) na fakt, że odtwarzane przez biegłego wynagrodzenieW. K.jest i tak zaniżone, ponieważ nie uwzględnia „barbórki”, „trzynastki”, „czternastki” oraz premii produkcyjnej nie może być uznane za zasadny argument, ponieważ - na co wskazał sam biegły (por. k. 135 a.s.) -od „barbórki” oraz „trzynastki” w odtwarzanych latach nie były odprowadzane składkina ubezpieczenie społeczne, a zatem składniki te nie mogą być brane w ogóle pod uwagę przy ustalaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury, natomiast jeśli chodzi o premię produkcyjną, to brak jest jakichkolwiek danych, które pozwoliłyby ustalić zarówno sam fakt jej otrzymywania przez ubezpieczonego w poszczególnych miesiącach, jak i jej ewentualny rozmiar.
Przypomnieć w tym miejscu wypada, że to na ubezpieczonym spoczywa ciężar wykazania, że konkretne składniki wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach otrzymywał, a także wykazanie rzeczywistej wysokości tych składników.
Wreszcie odnieść się wypada do przedstawianego kilkakrotnie przez ubezpieczonego jego własnego wyliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczenia (por. np.k. 47-49 a.s.), bowiem wyliczenie to jest błędne co do metodologii.
Ubezpieczony bowiem dokonuje sumowania przeciętnych wynagrodzeń uzyskanych przez siebie w wybranych dwudziestu latach (nie bacząc także na denominację), następnie sumuje roczne przeciętne wynagrodzenia w kraju za te 20 lat i te dwie wielkości porównuje ze sobą, ustalając ich relację procentową.
Tymczasem, zgodnie z przepisem art. 15 ust. 4 pkt 1 – 3 ustawy o FUS operacje tę należało przeprowadzić następująco:

1
oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowaw ust. 3 (zasiłki etc.),w okresie każdego rokuz wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych;

2
oblicza się stosunekkażdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzeniaogłoszonej za dany rok kalendarzowy,wyrażając go w procentach,z zaokrągleniem do setnych części procentu;

3
oblicza sięśrednią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniemust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty (zastrzeżeniez ust. 5 to ograniczenie tak ustalonej wielkości do 250 %).

Jak wynika z porównania obu sposobów ustalenia WWPW (przyjętego przez ubezpieczonego oraz określonego przepisami ustawy), nie są one tożsame i dlatego też zastosowanie każdego z nich musi dać odmienny rezultat, nawet przy tych samych wielkościach wyjściowych, a przypomnieć trzeba, że i one znacząco różnią się między sobą.
Reasumując - Sąd I instancji błędnie ustalił, jakobyW. K.wykazał wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia, ustalony po myśli art. 110 ust. 3 ustawy o FUS, który przekraczałby 250 % i aby możliwe było przeliczenie emerytury górniczej ubezpieczonego w sposób określony przepisem art. 110a tej ustawy.
Mając powyższe na uwadze, na mocyart. 386 § 1 kpc, Sąd Apelacyjny orzekłjak w wyroku.
/-/ SSA A.Grymel /-/ SSA A.Kolonko /-/ SSA W.Nowakowski

Sędzia Przewodniczący Sędzia
ek