Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 558/17
Data wyroku: 2018-03-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSO Jolanta Jachowicz (spr.), SO Beata Matysik, SO Jarosław Pawlak
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.

Sygn. akt XIII Ga 558/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 października 2016 roku wydanym w sprawie sygn. akt XIII GC 1440/13 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwoC. Z.przeciwkoZ. Z. (1)o ustalenie istnienia spółki cywilnej oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Rozstrzygniecie to oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych i rozważanych prawnych:

C. Z.iZ. Z. (1)w dniu 27 stycznia 2003 r. zawarli umowę spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. W dniu 29 maja 2013r.Z. Z. (1)wysłał doC. Z.pismo z wypowiedzeniem swojego udziału w trybieart. 869 § 2 Kodeksu Cywilnegona dzień1czerwca 2013 r. Przyczyną wypowiedzenia było wyprowadzanie pieniędzy z konta, działaniem na szkodę spółki przezC. Z.przez co zakład utracił płynność finansową, czego konsekwencja było zajęcie kont bankowych spółki przez komornika. W dniu 28 maja 2013r. Urząd MiastaŁ.przesłał doZ. Z. (1)upomnienie w związku z zaległościami w wysokości 46.993,00zł od dnia 16 maja 2013r. W dniu 22 sierpnia 2013r. Prezydent MiastaŁ.zajął wierzytelnościA. G.na poczet zobowiązańC. Z.. W dniu 19 września 2013r. Urząd MiastaŁ.przesłał pozwanemu upomnienie w związku z zaległościami w wysokości 32.701,00 zł.

Z. Z. (1)wystąpił z wnioskiem o podział majątku wspólnego spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.wraz z wnioskiem o zabezpieczenie majątku.
W dniu 14 czerwca 2013r.Z. Z. (1)wystąpił do Urzędu Skarbowego o zakończenie działalności firmy spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. Pismami z dnia 2 i 4 czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wŁ.poinformował go o podjęciu działań zmierzających do zamknięcia obowiązków podatkowych spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.w składzieC. Z.iM. Z. (1).
W grudniu 2012r. spółka cywilnej(...)sprzedała część maszyn należących do spółki za 11,07 złfirmie (...)prowadzonej przezC. Z.iU. Z.. Na fakturach są podpisyC. Z.. Po wystąpieniuZ. Z. (1)zespółki (...)prowadził ją nadal ze swoim synemM. Z.. Spółka ta używała tego samego NIP-u, co spółka prowadzona przez strony. Urząd Skarbowy skorygował przystąpienie do spółkiM. Z.i wydał decyzje kończące byt prawny spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. Brak jest ostatecznej decyzji Ministra Finansów w tej sprawie. Prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie IV K 855/13 przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w ŁodziC. Z.został uznany za winnego kradzieży w dniu 16 grudnia 2012r. wspólnie z synemM. Z.na szkodęZ. Z. (1)iK. Z.barwników o wartości 3.259,50 zł, belek materiałów o wartości 1.353,00 zł, w dniu 3-4 kwietnia 2013r. zniszczenia mienia – szyby zespolonej o wartości 450,00 zł, przecięcia kabli kamer monitoringu, kamer o wartości 3.548,01 zł na szkodęZ. Z. (1)iK. Z..
C. Z.uniemożliwiał pozwanemu dostęp do nieruchomości.Z. Z. (1)został ukarany w październiku 2013r. za wykroczenie polegające na zniszczeniu tablicy rejestracyjnej w pojeździe powoda.
W październiku 2012r. MiastoŁ.zaprzestało dostarczania pary, co spowodowała zaprzestanie produkcji przez spółkę cywilną(...)z siedzibą wŁ..
C. Z.nie rozliczył się zZ. Z. (1)z pieniędzy pobranych po wypowiedzeniu udziału przez pozwanego. Czynsze miesięczne wynoszą 300.000,00 zł z jednej nieruchomości i 80.000,00 zł z drugiej. Opierając się na tych ustaleniach Sąd Rejonowy uznał powództwo za bezzasadne.
Sąd wskazał, że powód nie miał interesu prawnego do wytoczenia powództwa opartego na przepisieart. 189 kodeksu postępowania cywilnego. Powód ma bowiem możliwość potwierdzenia w inny sposób faktu istnienia lub nieistnienia spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. Toczy się postępowanie administracyjne zmierzające do wykreślenia spółki cywilnej(...)z ewidencji działalności gospodarczej i ewidencji skarbowej. Ponadto pomiędzy stronami toczy się sprawa z wnioskuZ. Z. (1)o podział majątku spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. W tym postępowaniuC. Z.miał możliwość zgłoszenia zarzutu istnienia spółki, co sąd rozpoznający wniosek o podział majątku spółki musiałby rozpoznać w pierwszej kolejności, np. wydając postanowienie częściowe potwierdzające fakt istnienia lub nieistnienia spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ..
Dlatego też Sąd Rejonowy odmówił mocy dowodowej wszystkim zeznaniom świadków, w tym zwłaszcza rodzinie obu uczestników postępowania. Sąd uwzględnił jedynie zeznania stron oraz pracowników Urzędu Skarbowego, osób w żaden sposób nie powiązanych ze stronami.
Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu Rejonowego istniały ważne powody zezwalająceZ. Z. (1)na wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej(...)z siedzibą wŁ..
Z załączonych do pozwu dokumentów wynikało, że doszło do zajęcia przez komornika konta spółki, zajęto wierzytelności. Z kolei z zeznań powoda wynikało, że nie był on dopuszczany do działalności, gdyż powód nie dopuszczał go do nieruchomości i nie rozliczył się z pobranych czynszów, a spółka popadła w kłopoty finansowe, doszło zajęcia konta spółki przez komornika.
Zdaniem Sądu Rejonowego istniały zatem podstawy do wypowiedzenia udziałów w spółce przez pozwanego. Istota spółki cywilnej polega na dążeniu do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez wspólników. Tymczasem od października 2012 r. w związku z zaprzestaniem dostarczania pary spółka stron zaprzestała działalności gospodarczej, zajmując się jedynie najmem powierzchni.
Oświadczenie pozwanego wypowiadającego swoje udziały we wskazanej spółce bez zachowania terminów wypowiedzenia okazało się skuteczne w rozumieniuart. 869 § 2 k.c., przy czym skuteczność ta znajdowała uzasadnienie w wystąpieniu ważnych powodów, które uprawniałyZ. Z. (1)do niezwłocznej rezygnacji z dalszej współpracy z powodem. Przez ważne powody należy rozumieć takie okoliczności, których obiektywna ocena prowadzi do wniosku, że dany wspólnik nie może dłużej pozostawać w spółce cywilnej, gdyż pozostawałoby to sprzeczne z interesem majątkowym tego wspólnika, samej spółki lub także jej kontrahentów, również przyszłych. Niejednokrotnie przyczyną takiego stanu rzeczy jest zachowanie innego wspólnika /wspólników/ spółki cywilnej powodujące negatywne konsekwencje majątkowe uniemożliwiające lub poważnie utrudniające osiągnięcie gospodarczych celów spółki.
W przedmiotowej sprawieC. Z.swoim zachowaniem dopuścił się działań bezpośrednio godzących w interes majątkowy jego brata i jego syna. Przy czym nie chodzi tu tylko o kradzież i niszczenie mienia na szkodę pozwanego i jego syna, ale również elementem tego rodzaju działań pozostawało jednostronne przejęcie przez powoda maszyn tego zakładu za kwoty rażąco odbiegające od ich rzeczywistej wartości , czy też doprowadzenie do zajęcia konta firmowego spółki.
Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy uznał, żeC. Z.w sposób poważny naruszył zasady współpracy w ramach wymienionej spółki cywilnej, narażając jej istotne interesy majątkowe oraz doprowadzając do definitywnej utraty zaufania, stanowiącego fundament tej formy aktywności kontraktowej. Okoliczności te niewątpliwie stanowiły ważne przyczyny w rozumieniuart.869 § 2 k.c.do wypowiedzenia przezZ. Z. (1)jego udziałów w spółce cywilnej spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.bez zachowania terminu wypowiedzenia, prowadząc do rozwiązania spółki, w której w następstwie tego wypowiedzenia pozostała tylko jedna osoba.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów procesu zostało oparte na zasadzie odpowiedzialności za jego wynik ujętej wart. 98 § 1 i 3 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powódC. L.zaskarżając go w całości.
W uzupełnieniu apelacji pełnomocnik powoda zarzucił wyrokowi:

I
naruszenie przepisów prawa materialnego, to jestart. 860 § 2 k.c.w związku zart. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotecepoprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu skuteczności wypowiedzenia udziału współce cywilnej (...)przez pozwanego dokonanego w zwykłej formie pisemnej w sytuacji, gdy dla skuteczności wypowiedzenia umowy spółki cywilnej, której majątek wspólników obejmuje nieruchomość, wymagana jest forma pisemna z podpisem notarialnie poświadczonym, gdyż tylko zachowanie takiej formy wypowiedzenia umożliwia dokonanie w księdze wieczystej wpisu zmiany właściciela nieruchomości;

II
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, to jest:

1
art. 618 § 2 k.p.c.polegające na braku połączenia przez Sąd I instancji do łącznego rozpoznają niniejszej sprawy ze sprawą o podział majątkuspółki (...)toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sytuacji, gdy sprawa o ustalenie istnienia spółki cywilnej stanowi spór o prawo żądania zniesienia współwłasności w rozumieniuart. 618 § 1 k.p.c., co w świetle prezentowanego przez Sąd I instancji poglądu wyrażonego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powinno skutkować podjęciem przez tenże sąd decyzji o połączeniu tych spraw do łącznego rozpoznania z urzędu i wydania postanowienia wstępnego w przedmiocie istnieniaspółki cywilnej (...);

2
art. 328 § 2 k.p.c.polegające na braku w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia analizy wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, to jest dowodów zarówno z zeznań świadków, jak i z dokumentów oraz dokonania oceny ich wiarygodności, co jednocześnie przełożyło się na wynik sprawy, skutkuje brakiem możliwości poddania się wyroku kontroli instancyjnej,

3
art. 233 § 1 k.p.c.polegający na wybiórczej i selektywnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, rażącym przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób jednostronny, sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i zebranymi w sprawie dowodami, w tym w szczególności na bezzasadnym przyjęciu, iż:

- po stronie pozwanego istniały ważne powody wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej w sytuacji, gdy Sąd I instancji w ogóle nie przeanalizował materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności zeznań świadkaT. J., z których wynika, że powód podejmował szereg działań zmierzających do zachowania płynności finansowejspółki cywilnej (...)oraz zeznań świadkaD. W., która wprost wskazuje, że zdecydowanie więcej środków z kasy spółki w 2012r pobrał pozwany niż powód,
- powód działał na szkodę spółki w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 6.08.2015r. wydany w sprawie sygn..akt IV K 855/13 w sytuacji, gdy wyrok ten dotyczy zupełnie innej spółki, to jest firmy(...).
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi rozpoznającemu sprawę o podział spółki cywilnej, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia udziału współce cywilnej (...)przezZ. Z. (2)oraz ustalenie istnieniaspółki cywilnej (...)wŁ.zawartej w dniu 27 stycznia 2003 roku.
Skarżący wniósł też o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powodaC. Z.jest uzasadniona i skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia.
Za zasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisuart. 618 § 2 k.p.c., które to naruszenie miało decydujący wpływ na rozstrzygniecie sprawy.
Zgodzić należy się z apelującym, iż Sąd Rejonowy winien zastosować się do postanowień przepisuart. 618 k.p.c.z urzędu, niezależnie od tego, czy któraś ze stron wnosiła o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o podział majątku spółki cywilnej(...)wŁ.toczącą się przed tym samym sądem.
Nie ulega wątpliwości, iż między stronami niniejszego procesu toczy się inne jeszcze postępowanie przez Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, a mianowicie sprawa z wnioskuZ. Z. (1)o podział majątku spółki cywilnej(...), prowadzona obecnie pod sygnaturą akt XIII GNs 6/13.
Do majątku spółki cywilnej po jej rozwiązaniu stosuje się przepisykodeksu cywilnegoo współwłasności w częściach ułamkowych z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisuart. 875 § 2 i 3 k.c., a zatem do postępowania o podział majątku takiej spółki stosuje się przepisykodeksu postępowania cywilnegoo zniesieniu współwłasności. Wśród tych ostatnich przepisów istotny pozostaje przepisart. 618 k.p.c.
Zgodnie z treściąart. 618 § 1 k.p.c.w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Rozstrzygając spór o prawo żądania zniesienia współwłasności lub o prawo własności, sąd może wydać w tym przedmiocie postanowienie wstępne. Natomiastart. 618 § 2 k.p.c.stanowi, że z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności. Jeżeli jednak postępowanie o zniesienie współwłasności zostało wszczęte po wydaniu wyroku, przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania. Postępowanie w sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia postępowania o zniesienie współwłasności.
Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego, że sprawa o ustalenie istnienia spółki cywilnej, a z taką sprawą wystąpił powódC. Z., w istocie stanowi spór o prawo żądania zniesienia współwłasności w rozumieniu przepisuart. 618 § 1 k.p.c.(...) spółki cywilnej(wskutek jej rozwiązania) stanowi bowiem warunek konieczny dla prowadzenia postępowania mającego na celu podział jej majątku, a precyzyjniej podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej. W czasie trwania spółki cywilnej zgodnie zart. 863 § k.c.istnieje bezwzględny zakaz dokonywania podziału majątku wspólnego wspólników.
Skoro zatem między stronami istnieje spór co do istnienia spółki cywilnej, to kwestia istnienia tej spółki stanowi prejudykat w zakresie możliwości prowadzenia postępowania o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej, czyli postępowania o sygnaturze akt XIII GNs 6/13, gdyż tylko w przypadku nieistnienia (rozwiązania) spółki możliwe jest dokonanie takiego podziału i prowadzenie postępowania w tym zakresie.
Stosownie do przepisuart. 618 § 2 k.p.c.sąd powinien z urzędu wziąć pod uwagę niedopuszczalność – z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności majątku wspólnego wspólników spółki(...)wŁ.– odrębnego postępowania o ustalenie istnienia tej spółki, czyli postępowania w niniejszej sprawie i sprawę o ustalenie istnienia spółki(...)wŁ.przekazać do rozpoznania do sprawy umownie zwanej sprawą o podział majątku spółki.
Sąd Okręgowy z urzędu uwzględnił powyższe uchybienie przepisom postępowania i na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 618 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sąd Rejonowy – uwzględniając powyższe rozważania – zobowiązany będzie do przekazania przedmiotowej sprawy do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej(...)z siedzibą wŁ.. Sąd Okręgowy rozstrzygniecie w tym przedmiocie pozostawił Sądowi Rejonowemu mając na względzie możliwość zakończenia postępowania w sprawie o podział majątku spółki przed przekazaniem niniejszej sprawy do dalszego rozpoznania do tamtej sprawy.
Sąd Okręgowy zwraca jeszcze uwagę na konieczność uwzględnienia wymogu określonego wart. 386 § 5 k.p.c.w związku z przekazaniem niniejszej sprawy do dalszego rozpoznania do sprawy o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej.
Na marginesie Sąd Okręgowy wskazuje również na zasadność zarzutów apelującego związanych z naruszeniem przepisówart. 328 § 2 k.p.c.orazart. 233 § 1 k.p.c.Uwagę zwraca zwłaszcza naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, jako że Sąd Rejonowy w istocie uchylił się od tej oceny. Trudno mówić, aby sąd dokonał jakiejkolwiek oceny dowodów. Kryterium tego nie spełnia bowiem lakoniczne stwierdzenie o odmowie mocy dowodowej wszystkim zeznaniom świadków, w tym zwłaszcza rodzinie obu uczestników postępowania i uwzględnieniu jedynie zeznań stron oraz pracowników Urzędu Skarbowego. Podkreślić również należy, iż wnioski Sądu I instancji co do istnienia ważnych powodów do wypowiedzenia przezZ. Z. (1)udziałów w spółce cywilnej bez zachowania terminów wypowiedzenia nie znajdują żadnego oparcia w poprzedzających je ustaleniach faktycznych sprawy. Jak się wydaje, ubogi charakter tych ustaleń jest właśnie wynikiem niepoddania żadnej ocenie materiału dowodowego sprawy. Sfera motywacyjna Sądu I instancji pozostaje zatem poza wszelką oceną, a sam wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Jarosław Pawlak Jolanta Jachowicz Beata Matysik