Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 346/17
Data wyroku: 2017-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Tyrka
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 477^14^§ 2 kpc, art. 110a FUS

Sygn. aktVIII U 346/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grzegorz Tyrka

Protokolant:

Igor Ekert

po rozpoznaniu w dniu19 grudnia 2017 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawyT. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
owysokość emerytury
na skutek odwołaniaT. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia2 stycznia 2017 r.nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeT. K.prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawieart. 110a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.), poczynając od dnia 1 listopada 2016 roku;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzeczT. K.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSO Grzegorz Tyrka
VIII U 346/17

UZASADNIENIE
UbezpieczonyT. K.domagał się zmiany zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 2 stycznia 2017 roku poprzez uwzględnienie wniosku złożonego dnia 28 listopada 2016 roku o przeliczenie emerytury na podstawie art. 110a ustawy emerytalnej oraz zasądzenie na swoją rzecz od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na uzasadnienie podano, że za pomocą biegłego z zakresu wyliczeń emerytur istnieje możliwość odtworzenia zarobku rocznego ubezpieczonego za lata 1970-1979, korzystając z akt osobowych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wniósł o oddalenie odwołania.
Na uzasadnienie podano, że organ rentowy obliczył wwpw świadczenia na podstawie przedłożonego przez ubezpieczonego zaświadczenia o zatrudnieniu.W.świadczenia nie przekroczył 250%, co jest warunkiem do przeliczenia emerytury na podstawie art. 110a ustawy emerytalnej i wynosi 212,59%
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
ubezpieczony był zatrudniony w kopalni węgla kamiennego w okresie od dnia 30 czerwca 1965 roku do dnia 28 lipca 1992 roku w pełnym wymiarze czasu pracy, przy czym od dnia 1 sierpnia 1971 roku do dnia 30 czerwca 1975 roku na stanowisku górnika pod ziemią, a od dnia 1 lipca 1975 roku do dnia 28 lipca 1992 roku na stanowisku górnika kombajnisty pod ziemią.
Ubezpieczony pracował w systemie trzyzmianowym, tj. w cyklu: przez jeden tydzień na pierwszej zmianie, przez drugi tydzień na drugiej zmianie, przez trzeci tydzień na trzeciej zmianie. Ubezpieczony pracował przeciętnie 2 niedziele w miesiącu.
Ubezpieczony posiadał prawo do zasadniczego wynagrodzenia za pracę: na stanowisku młodszego górnika w wysokości 94 zł za dzień pracy (od 1.08.1969r.), na stanowisku górnika pod ziemią w wysokości 106 zł za dzień pracy (1.08.1971r.), na stanowisku górnika kombajnisty w wysokości 184 zł za dzień pracy (od dnia 1.07.1975r.).
Ubezpieczony zawarł związek małżeński dnia(...)
Decyzją z dnia 5 sierpnia 1992 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury, poczynając od dnia 2 lipca 1992 roku.
Dnia 28 listopada 2016 roku ubezpieczony złożył wniosek o przeliczenie emerytury na podstawie art. 110a ustawy emerytalnej. Do wniosku ubezpieczony złączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 1980-1992, informując że nie zachowała się dokumentacja płacowa sprzed 1980 roku.
Decyzją z dnia 2 stycznia 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił ubezpieczonemu prawa do przeliczenia emerytury, bowiem nowo ustalona wysokość wskaźnik podstawy wymiaru świadczenia nie przekroczył 250% i wyniosła 212,59%.
Wyliczenia wwpw świadczenia dokonane przez organ rentowy przedstawiają się następująco:

1

1980

229,33%

2

1981

224,98%

3

1982

316,46%

4

1983

306,72%

5

1984

345,57%

6

1985

355,25%

7

1986

364,43%

8

1987

449,66%

9

1988

333,41%

10

1989

283,64%

11

1990

235,18%

12

1991

229,37%

13

1992

102,73%

14

1999

58,71%

15

2000

62,70%

16

2001

66,50%

17

2002

67,30%

18

2003

66,92%

19

2004

71,82%

20

2005

81,20%

4251,88%

:20

212,59%

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 roku Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu emerytur i rent na okoliczność odtworzenia hipotetycznego wynagrodzenia za pracę za lata 1970-1979 (w oparciu o układ zbiorowy pracy, z uwzględnieniem deputatu węglowego oraz świadczenia pieniężnego z tzw. Karty Górnika), a następnie ustalenia nowego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczenia z okresu 20 lat podlegania ubezpieczeniom społecznym, przy czym część okresu winna przypadać po nabyciu przez ubezpieczonego prawa do emerytury (art. 110a ustawy emerytalnej).
Opinię na piśmie z dnia 2 listopada 2017 roku sporządził biegłyK. S.na podstawie akt emerytalnych, akt osobowych ubezpieczonego, układów zbiorowych pracy z dnia 15 kwietnia 1957 roku i z dnia 1 stycznia 1975 roku wraz z protokołami dodatkowymi.
Obliczając roczny zarobek ubezpieczonego, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, biegły przyjął: wynagrodzenie zasadnicze, świadczenie z Karty Górnika, deputat węglowy w wymiarze (2 tony dla kawalerów i 8 ton rocznie dla żonatych pracowników, którego wartość to: 500 zł/tonę rocznie w latach 1966-1968 i 550 zł/tonę rocznie w latach 1969-1977). Biegły za lata 1975-1979 przyjął dodatki za pracę w niedziele i święta, tj. dodatkowego wynagrodzenie za pracę w dwie niedziele w miesiącu oraz jedną sobotę w miesiącu (uchwała Nr 41 Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1974 roku w sprawie zasad i terminów wprowadzenia dodatkowych dni wolnych od pracy w latach 1974 i 1975, M.P. z 1974 roku, Nr 6, poz. 43).
Biegły obliczył, że roczne wynagrodzenie za pracę ubezpieczonego wynosiło: 1970 rok – 37 322 zł, 1971 rok – 39 490 zł, 1972 rok – 41 965 zł, 1973 rok – 44 086 zł, 1974 rok – 54 913 zł, 1975 rok – 90 800 zł, 1976 rok – 103 760 zł, 1977 rok – 103 760 zł, 1978 rok – 103 760 zł, 1979 rok – 103 760 zł.
Biegły ustalił, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wynosi 249,15%, przy założeniu, że za lata 1971, 1974-1979 należało odtworzyć zarobki ubezpieczonego, a za lata 1980-1992 przyjęto zarobki za organem rentowym z zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, co przedstawia poniższa tabela:

Rok

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (A)

Kwota rocznego przeciętnego wynagrodzenia (B)

A : B

1971

39 490 zł

28 296 zł

139,56 %

1974

54 913 zł

38 220 zł

143,68 %

1975

90 800 zł

46 956 zł

193,37 %

1976

103 760 zł

51 372 zł

201,98 %

1977

103 760 zł

55 152 zł

188,13 %

1978

103 760 zł

58 644 zł

176,93 %

1979

103 760 zł

63 924 zł

162,32 %

1980

166 220 zł

72 480 zł

229,39 %

1981

207 580 zł

92 268 zł

224,98 %

1982

441 683 zł

139 572 zł

316,46 %

1983

532 775 zł

173 700 zł

306,72 %

1984

698 244 zł

202 506 zł

345,57 %

1985

852 809 zł

240 060 zł

355,25 %

1986

1 053 712 zł

289 140 zł

364,43 %

1987

1 574 750 zł

350 208 zł

449,86 %

1988

2 124 081 zł

637 080 zł

333,41 %

1989

7 037 338 zł

2 481 096 zł

283,64 %

1990

29 057 959 zł

12 355 644 zł

235,18 %

1991

48 718 226 zł

21 240 000 zł

229,37 %

1992

36 180 348 zł

35 220 000 zł

102,73 %

1

1971

139,56%

2

1974

143,68%

3

1975

193,37%

4

1976

201,98%

5

1977

188,13%

6

1978

176,93%

7

1979

162,32%

8

1980

229,39%

9

1981

224,98%

10

1982

316,46%

11

1983

306,72%

12

1984

345,57%

13

1985

355,25%

14

1986

364,43%

15

1987

449,86%

16

1988

333,41%

17

1989

283,64%

18

1990

235,18%

19

1991

229,37%

20

1992

102,73%

4982,96%

:20

249,15%

Ubezpieczony nie kwestionował opinii biegłego podnosząc, że w opinii nie zostały uwzględnione dodatki związane z pracą zmianową.
Organ rentowy nie kwestionował opinii.
Zarządzeniem z dnia 14 listopada 2017 roku płatnik składek został zobowiązany do podania, w jakiej wysokości i kiedy wypłacono ubezpieczonemu nagrody jubileuszowe po 15, 20, 25 latach pracy. Na podstawie akt osobowych ustalono, że ubezpieczony nabył prawo do nagród jubileuszowych za następujące lata pracy i w następujących terminach: po 15 latach pracy dnia 30 czerwca 1982 roku, po 20 latach 31 sierpnia 1984 roku, po 25 latach pracy dnia 31 lipca 1987 roku. Płatnik składek poinformował, że tylko nagroda za 25 latach pracy została ujęta w druku Rp-7; nie wpisano do druku Rp-7 nagród jubileuszowych: po 15 latach pracy w wysokości 23 715 zł, po 20 latach pracy w wysokości 41 455 zł.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że od dnia 1 stycznia 1977 roku do 31 grudnia 1989 roku nagrody jubileuszowe były tym składnikiem wynagrodzenia za pracę, od którego odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne. Problematykę zaliczania świadczeń ze stosunku pracy do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne regulowały między innymi następujące akty:
-rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 roku w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac(Dz.U. nr 40, poz. 239 ze zm.),
- uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 roku w sprawie składników funduszu płac (M.P. nr 43, poz. 212),
-§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie zgłaszania pracowników do ubezpieczenia społecznego oraz składek na to ubezpieczenie(Dz.U. nr 37, poz. 211; z 1988 r. nr 36, poz. 284) – obowiązujące od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1989 r., [zgodnie z tym aktem nieoskładkowane były nagrody jubileuszowe wypłacane przez nieuspołecznione zakłady pracy, a ubezpieczony pracował w uspołecznionym zakładzie pracy].
- § 1 ust.1, § 3 ust. 1 pkt 1 uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. nr 15, poz. 85),
- zarządzenie nr 21 Prezesa GUS z dnia 18 maja 1984 r. w sprawie klasyfikacji składników wynagrodzeń (Dz. Urz. GUS nr 3, poz. 6).
Skoro do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne należało zaliczyć nagrody jubileuszowe po 15 i po 20 latach pracy (czego nie uwzględnił płatnik składek), to obliczenia wysokości wskaźnika podstawy wymiaru składek przedstawiają się następująco:

Rok

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (A)

Kwota rocznego przeciętnego wynagrodzenia (B)

A : B

1982

441 683 zł + 23 715 zł

139 572 zł

333,45 %

1984

698 244 zł + 41 455 zł

202 506 zł

365,27 %

1

1971

139,56%

2

1974

143,68%

3

1975

193,37%

4

1976

201,98%

5

1977

188,13%

6

1978

176,93%

7

1979

162,32%

8

1980

229,39%

9

1981

224,98%

10

1982

333,45%

11

1983

306,72%

12

1984

365,27%

13

1985

355,25%

14

1986

364,43%

15

1987

449,86%

16

1988

333,41%

17

1989

283,64%

18

1990

235,18%

19

1991

229,37%

20

1992

102,73%

5019,65%

:20

250,98%

Wyliczenia Sądu Okręgowego wskazują, że po uwzględnieniu nagród jubileuszowych po 15 i po 20 latach pracy, nowo ustalona wysokość wskaźnika podstawy wymiaru świadczenia z okresu 20 lat podlegania ubezpieczeniom społecznym (przy czy część przypada po przejściu na emeryturę – 1992 rok) przekracza 250%. W związku z tym Sąd Okręgowy odstąpił od doliczenia do zarobku ubezpieczonego dodatku za pracę na III zmianie (20% wynagrodzenia zasadniczego do 1974 roku, 30% wynagrodzenia zasadniczego od 1975 roku, podstawa prawna UZP), dodatku za pracę na II zmianie (10% wynagrodzenia zasadniczego od 1975 roku, podstawa prawna UZP), dodatku za pracę w 2 niedziele w miesiącu (100% dniówki, regularna praca w niedziele zaczęła się w 1971 roku – a nie jak wskazał biegły od 1975, podstawa prawna UZP). Należy przyznać rację ubezpieczonemu, że od 1971 roku do zarobku rocznego należało doliczyć dodatek za pracę zmianową i pracę w niedziele. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że praca w kopalni odbywała się na trzech zmianach i przeciętnie każdy górnik świadczył 1/3 rocznego czasu pracy na każdej zmianie. Dodatkowo górnicy pracowali w niedziele i święta, celem uzyskania odpowiednich wyników pracy.
/dowód z: akt ZUS; akt osobowych ubezpieczonego; opinii biegłego; zeznań świadków:W. W.,S. L.; zeznań ubezpieczonego/.
Sąd zważył, co następuje:
odwołanieT. K.zasługuje na uwzględnienie.
Przepisy ustawy emerytalnej zapewniają możliwość ponownego obliczenia wysokości emerytury lub renty osobom, które są aktywne zawodowo po uzyskaniu prawa do tych świadczeń pod warunkiem, że wskaźnik podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego (art. 110 ustawy emerytalnej).
Pułap podstawy wymiaru składek wynoszący w skali roku trzydziestokrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, co stanowi 250 % przeciętnego miesięcznego prognozowanego wynagrodzenia, został wprowadzony z dniem 1 stycznia 1999 roku. Przed tą datą zarobki, od których pobierana była składka na ubezpieczenia społeczne nie były ograniczane. Osoby, których zarobki przed 1999 rokiem kształtowały się nawet na poziomie 400% czy 500% przeciętnego wynagrodzenia opłacały przed 1 stycznia 1999 roku składki od pełnego osiąganego wynagrodzenia, czyli składki pobierane od tych osób były wielokrotnie wyższe od przeciętnych składek. Jednak do obliczenia emerytury jest stosowane – także w przypadku tych osób – generalne ograniczenie, zgodnie z którym podstawa wymiaru emerytury nie może być wyższa niż 250% przeciętnego wynagrodzenia.
W związku z tym ustawodawca podjął decyzję o uzupełnieniu istniejącego rozwiązania o przepisy umożliwiające jednorazowe przeliczenie wyłącznie emerytury w przypadku osób, które osiągały stosunkowo wysokie zarobki (wskaźnik podstawy wymiaru na poziomie ponad 250%) i odprowadzały przed 1 stycznia 1999 rokiem wysokie składki emerytalne – proces legislacyjny, druk(...), Sejm RP VII kadencji.
Ustawą z dnia 5 marca 2015 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2015 roku, poz. 552) wprowadzono do ustawy emerytalnej z dniem 1 maja 2015 art. 110a, zgodnie z którym wysokość emerytury oblicza się ponownie od podstawy wymiaru ustalonej w sposób określony w art. 15, z uwzględnieniem art. 110 ust. 3, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego przypadającą w całości lub w części po przyznaniu świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru przed zastosowaniem ograniczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 5, jest wyższy niż 250%.
Z analizy cytowanej normy prawnej wynika, że zarobek roczny (będący podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe) winien przypadać w całości lub w części po przyznaniu prawa do emerytury.
Ubezpieczony spełnia przesłanki zawarte w art. 110a ust. 1 ustawy emerytalnej.
Należy zwrócić uwagę, że organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję na podstawie przedłożonego przez ubezpieczonego dowodu, tj. druku Rp-7. Postępowanie dowodowe pozwoliło na odtworzenie pewnej części zarobku rocznego za lata 1970-1979, które stanowiło podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne. Niemożliwe jest obecnie ustalenie innych składników wynagrodzenia za pracę, które także stanowiło podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, np. premii, 14-stej pensji. Odtworzenie rocznego zarobku było możliwe na podstawie akt osobowych oraz obowiązujących w górnictwie przepisów branżowych. Pomocne okazały się zeznania świadków i ubezpieczonego, którzy opisali przeciętny czas pracy ubezpieczonego.
W przypadku ubezpieczonego należało obliczyć wwpw z okresu dowolnie wybranych 20 lat zatrudnienia pracowniczego poprzedzających rok, w którym zgłoszono wniosek o przeliczenie świadczenia w trybie art. 110a ustawy emerytalnej, z tym że część okresu musiała przypadać po nabyciu prawa do emerytury. Postępowanie dowodowe pozwoliło ustalić wysokość wynagrodzenia za lata 1971, 1974-1979 oraz ponownie ustalić wwpw świadczenia, którego wartość przekracza 250%.
Skoro zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 110a ust. 1 ustawy emerytalnej, to na podstawie tego przepisu orazart. 47714§ 2 k.p.c.należało uwzględnić odwołanie i przyznać prawo ubezpieczonemu do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 110 a ustawy emerytalnej, poczynając od dnia 1 listopada 2016 roku, tj. miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej).
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na mocyart. 98 k.p.c.oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 roku, poz. 1804) w brzmieniu obowiązującym od dnia 27 października 2016 roku.
(-) SSO Grzegorz Tyrka