Sąd Okręgowy w Gdańsku
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 460/18
Data wyroku: 2018-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Szulczewska
Słowa kluczowe: Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VII U 460/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 marca 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
W składzie:
Przewodniczący SSO Wiesława Szulczewska
o rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
sprawyR. L.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek odwołaniaR. L.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
z dnia 1 grudnia 2017 r. nr znak:(...)
oddala odwołanie .
SSO Wiesława Szulczewska
Sygn. akt VII U 460/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 01 grudnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwG.dokonał miesięcznego rozliczenia przysługującej ubezpieczonejR. L.renty socjalnej w związku z osiągniętym przychodem w roku 2015. Jak ustalił Zakład, przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w marcu 2015 r. wyniósł 3.290,86 zł, zaś w maju 2016 r. wyniósł 3.084,92 zł. Tym samym Zakład ustalił, iż ubezpieczona pobrała nienależnie świadczenie łącznie w kwocie 1.482,70 zł i zobowiązał ubezpieczoną do jego zwrotu (k. 130 akt rentowych).
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w w/w decyzji poprzez w miejsce: „przychodzie osiągniętym w roku 2015” wpisanie „przychodzie osiągniętym w roku 2016” (k. 145 akt rentowych).
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła ubezpieczonaR. L., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Jak wskazała ubezpieczona, kształtowała ona swoje przychody w taki sposób, by nie przekroczyły one wysokości określonej przez ZUS (k. nienumerowane akt rentowych, k. 3-4 verte akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji (k. nienumerowane akt rentowych, k. 12-13 akt sprawy).
Żadna ze stron nie wniosła w pierwszym piśmie procesowym o przeprowadzenie rozprawy.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
UbezpieczonaR. L.,urodzona w dniu (...)od dnia 01 października 2003 r. jest uprawniona do renty socjalnej.
okoliczność bezsporna, vide: decyzja pozwanego z dnia 14.10.2003 r. o przyznaniu renty socjalnej – k. 6 akt rentowych
Decyzją z dnia 01 marca 2017 r. pozwany dokonał podwyższenia przysługującej ubezpieczonej renty. Od dnia 01 marca 2017 r. renta socjalna ustalona w wysokości 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wyniosła 840,00 zł. Jednocześnie wskazano, iż z powodu nienależnie pobranych świadczeń świadczenie zmniejsza się o kwotę 154,29 zł.
dowód: decyzja pozwanego z dnia 01.03.2017 r. o podwyższeniu renty – k. 141 akt rentowych
W dniu 10 marca 2017 r. do pozwanego organu rentowego wpłynęło oświadczenieR. L.odnośnie osiągniętym przez nią w 2016 r. przychodzie z tytułu zatrudnienia w następujących zakładach pracy.
Z tytułu zatrudnienia wSklepie (...)weW.R. L.w 2016 r. łącznie uzyskała przychód w kwocie 14.800,00 zł, zaś w poszczególnych miesiącach 2016 r. przychód ten wyniósł:

⚫

styczeń 2016 r. – 0,00 zł,

luty 2016 r. – 0,00 zł,

marzec 2016 r. – 0,00 zł,

kwiecień 2016 r. – 1.850,00 zł,

maj 2016 r. – 1.850,00 zł,

czerwiec 2016 r. – 1.850,00 zł,

lipiec 2016 r. – 1.850,00 zł,

sierpień 2016 r. – 1.850,00 zł,

wrzesień 2016 r. – 1.850,00 zł,

październik 2016 r. – 1.850,00 zł,

listopad 2016 r. – 1.850,00 zł,

grudzień 2016 r. – 1.850,00 zł.

(...) sp. z o.o.wP.wskazał, iż w styczniu 2016 r. ubezpieczonaR. L.osiągnęła przychód w wysokości brutto 1.499,92 zł.
Do tego na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług z dnia 13 kwietnia 2013 r. ubezpieczona świadczyła usługi dla(...) S.A.z siedzibą wW.jako doradca klienta. Umowa została rozwiązana z dniem 24 czerwca 2016 r.
Jak podano, wynagrodzenie brutto wypłacone pracownikowi w poszczególnych miesiącach 2016 r. wyniosło:

⚫

styczeń 2016 r. – 791,56 zł,

luty 2016 r. – 905,79 zł,

marzec 2016 r. – 1.586,86 zł,

kwiecień 2016 r. – 986,74 zł,

maj 2016 r. – 1.234,92 zł,

czerwiec 2016 r. – 4,10 zł.

W spornym okresie ubezpieczonaR. L.była również zatrudniona w(...) sp. z o.o.(...) s.k.a. weW.na podstawie umowy zlecenia.
W okresie od 01 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. wynagrodzenie brutto wypłacone pracownikowi wyniosło ogółem 2.847,60 zł, zaś w poszczególnych miesiącach 2016 r. wyniosło:

⚫

styczeń 2016 r. – 0,00 zł,

luty 2016 r. – 0,00 zł,

marzec 2016 r. – 1.704.00 zł,

kwiecień 2016 r. – 1.143,60 zł,

maj 2016 r. – 0,00 zł,

czerwiec 2016 r. – 0,00 zł,

lipiec 2016 r. – 0,00 zł,

sierpień 2016 r. – 0,00 zł,

wrzesień 2016 r. – 0,00 zł,

październik 2016 r. – 0,00 zł,

listopad 2016 r. – 0,00 zł,

grudzień 2016 r. – 0,00 zł.

dowód: karta przychodów pracownika z dnia 16.01.2017 r. – k. 122 akt rentowych, zaświadczenie z dnia 27.02.2017 r. – k. 123 akt rentowych, zaświadczenie z dnia 28.02.2017 r. – k. 124 akt rentowych, przychód za okres od 13.04.2015 r. do 24.06.2016 r. – k. 125 akt rentowych, karta wynagrodzeń pracownika – k. 126-127 akt rentowych
Uprzednio pozwany organ rentowy stwierdził, iżR. L.jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 01 maja 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w kwocie 5.916,64 zł.
dowód: decyzja pozwanego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z dnia 25.03.2016 r. – k. 84 akt rentowych
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 01 grudnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.dokonał miesięcznego rozliczenia przysługującej ubezpieczonejR. L.renty socjalnej w związku z osiągniętym przychodem w roku 2015. Jak ustalił Zakład, przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w marcu 2015 r. wyniósł 3.290,86 zł, zaś w maju 2016 r. wyniósł 3.084,92 zł. Tym samym Zakład ustalił, iż ubezpieczona pobrała nienależnie świadczenie łącznie w kwocie 1.482,70 zł i zobowiązał ubezpieczoną do jego zwrotu.
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w w/w decyzji poprzez w miejsce: „przychodzie osiągniętym w roku 2015” wpisanie „przychodzie osiągniętym w roku 2016”.
dowód: decyzja pozwanego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z dnia 01.12.2017 r. – k. 130 akt rentowych, postanowienie z dnia 30.01.2018 r. o sprostowaniu – k. 145 akt rentowych
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonychw aktach rentowych oraz w aktach sprawy, których prawdziwość nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Sąd również nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu. Ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o dokumentację dostarczoną przez strony. Dowód z dokumentów zgromadzonych w sprawie w zakresiew jakim posłużyły do ustalenia stanu faktycznego Sąd uznał za w pełni wiarygodny, gdyż dokumenty te nie budziły żadnych wątpliwości i nie były przez strony kwestionowane. Dowody w postaci dokumentów urzędowych Sąd ocenił na podstawieart. 244 § 1 k.p.c.ustalając, że skoro w toku procesu nie zostały skutecznie podważone, stanowią świadectwo tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone.
Zdaniem Sądu powyższe dowody układają się w spójną całość, wzajemnie się potwierdzając lub uzupełniając. Nie były też kwestionowane przez strony i Sąd dał im wiarę w całej rozciągłości.
W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie skarżącejR. L.nie jest zasadnei nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu w wystąpiły przesłanki określone wart. 1481§ 1 k.p.c., uzasadniające wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, ponieważ po złożeniu przez strony pism procesowychi dokumentów Sąd uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.W szczególności stan faktyczny w sprawie był niesporny, a w kwestii stosowania prawa strony zajęły stanowiska na piśmie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia odpowiedzialności ubezpieczonejR. L.za zwrot nienależnie pobranego przez nią świadczeniaz ubezpieczenia społecznego w postaci renty socjalnej za okres marzec 2016 r. oraz maj 2016 r. w łącznej kwocie 1.482,70 zł wobec faktu, iż łączny przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w marcu 2016 r. wyniósł 3.290,86 zł, zaś w maju 2016 r. 3.084,92 zł oraz przekroczył kwotę przychodu uzasadniającą zawieszenie renty socjalnej.
Ogólną zasadę w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń regulujeart. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 j.t. ze zm.) dalej jako ustawa systemowa, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniemust. 11.
W myśl ust. 2 tego przepisu za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.
Jak wynika z treści przepisuart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej(Dz.U. z 2013 r. poz. 982 j.t. ze zm.), dalej jako ustawa rentowa, prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.
Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której mowa wust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie działalności pozarolniczej (ust. 2).
Zgodnie z ust. 6 tego przepisu, prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zostały osiągnięte przychody, o których mowa w ust. 1-5a, w łącznej kwocie wyższej niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych.
W myśl ust. 7 cytowanego przepisu osoba pobierająca rentę socjalną lub jej przedstawiciel ustawowy są obowiązani niezwłocznie powiadomić organ wypłacający rentę socjalną o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do renty socjalnej. Powiadomienie następuje w formie pisemnego oświadczenia. W przypadku gdy składki na ubezpieczenia społeczne są odprowadzane przez płatnika składek, osoba pobierająca rentę socjalną jest obowiązana do przedstawienia zaświadczenia albo oświadczenia określającego kwotę przychodu.
Zgodnie z ust. 9 tego przepisu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do 14. dnia roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego, kwotę przychodu, o której mowa w ust. 6, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek groszy.
Z kolei zgodnie z treściąart. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2017 r. poz. 1383 j.t. ze zm.) dalej jako ustawa emerytalna, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczeniaw rozumieniu ust. 1 uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lubw części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.
Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (ust. 3).
Jak stanowi ust. 4 tego przepisu, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lubw części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.
Kwoty nienależnie pobranych świadczeń w związku z osiągnięciem przychodów,o których mowa w art. 104 ust. 1, podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż 1 rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym wydano decyzję o rozliczeniu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie powiadomiła organ rentowy o osiągnięciu przychodu, w pozostałych zaś przypadkach - za okres nie dłuższy niż 3 lata kalendarzowe poprzedzające rok wydania tej decyzji (ust. 5).
Na mocy ust. 6 tego przepisu organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.
Zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie kwoty przychodu odpowiadającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za IV kwartał 2015 r. ogłoszonego do celów emerytalnych stosowanej przy zawieszaniu renty socjalnej (M.P. z 2016 r. poz. 166) od dnia 1 marca 2016 r. kwota przychodu odpowiadająca 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za IV kwartał 2015 r. ogłoszonego do celów emerytalnych wynosi 2846,90 zł.
Powyższe oznacza, że osoby pobierające rentę socjalną nie mogą, poczynając od dnia 1 marca 2016 r., zarobić miesięcznie więcej niż 2.846,90 zł, pod rygorem zawieszenia wypłaty tej renty.
W tym miejscu należy wskazać na pogląd judykatury, która przyjmuje,iż przepis art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, a także przepis art. 138 ust. 1 ustawy emerytalnej nie określa, w jakim terminie nienależne świadczenie winno być zwrócone,a zatem dłużnik, według zasad prawa cywilnego, winien spełnić świadczenie niezwłocznie od doręczenia mu decyzji ustalającej obowiązek zwrotu świadczenia, jako nienależnie pobranego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 września 2012 r., III AUa 316/12). Żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje przez doręczenie ubezpieczonemu decyzji organu rentowego wydanej w tym zakresie. Z tą też dopiero chwilą staje się wymagalne roszczenie o odsetki (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2012 r., III AUa 2112/11).
Ubezpieczona jest uprawniona do renty socjalnej od 01 października 2003 r. Na przestrzeni lat w stosunku doR. L.pozwany organ rentowy wydał szereg decyzji w przedmiocie przyznania jej prawa do renty socjalnej. Wszystkie decyzje zawierały pouczenie o okolicznościach warunkujących konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zmniejszenia świadczenia w przypadku osiągnięcia konkretnego pułapu przychodu, jak również konieczności poinformowania organu o fakcie i kwocie osiąganego przychodu. Ubezpieczona miała zatem możliwość zapoznania się z informacją i pouczeniami w doręczanych jej decyzjach.
Niewątpliwie skarżącaR. L.została pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jak również o okolicznościach warunkujących zmniejszenie lub zawieszenie prawa do świadczenia w przypadku osiągania odpowiedniego przychodu, a także o konieczności poinformowania organu o fakciei kwocie osiąganego przychodu.
Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż uprzednio ubezpieczona decyzjąz dnia 25 marca 2016 r. (k. 84 akt rentowych) została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.916,64 zł za okres od 01 maja 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.
Sąd Okręgowy w całej rozciągłości podziela stanowisko zaprezentowanew postępowaniu przez pozwany organ rentowy, jako w pełni zasadne i zasługujące na uwzględnienie. Skoro bowiem wnioskodawczyni została prawidłowo pouczona o konsekwencji zaistnienia sytuacji, w których przyznane jej świadczenie podlegało zawieszeniu (tj. w przyznanej kwocie przynajmniej w pewnym zakresie było nienależne), to niewątpliwie za prawidłowe należało uznać ustalenie pozwanego organu rentowego, który wykazał, iż w spornym okresie tj. marzec 2016 r. oraz maj 2016 r. przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w/w okresie przekroczył kwotę uzasadniającą zawieszenie renty socjalnej.
Należy podkreślić, iż z przedłożonych do akt sprawy zaświadczeń od pracodawców ubezpieczonej wynika jednoznacznie wysokość uzyskiwanego przezR. L.wynagrodzenia.
Jak bowiem ustalono, w 2016 r.R. L.wykonywała pracę na rzecz następujących zakładów pracy:Sklep (...)weW.,(...) sp. z o.o.wP.,(...) S.A.z siedzibą wW.oraz w(...) sp. z o.o.(...) s.k.a. weW..
Z tytułu w/w zatrudnieniaR. L.w spornych miesiącach 2016 r. uzyskała przychód w kwocie:

⚫

marzec 2016 r. – 3.290,86 zł (1.586,86 zł + 1.704.00 zł)

maj 2016 r. – 3.084,92 zł (1.850,00 zł + 1.234,92 zł).

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy podzielił w całej rozciągłości ustalenia dokonane przez pozwany organ rentowy w powyższych wywodach i uczynił je podstawą swojego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, uznając je za prawidłowe. Trafnie bowiem pozwany wskazał, iż to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar powiadomienia organu o osiąganym przychodzie i przedłożenia dowodów na okoliczność wysokości tychże przychodów.
Zgodnie z przepisami, pozwany organ rentowy miał prawo domagać się zwrotu kwot, o który to zwrot wystąpił zaskarżoną decyzją. Tym samym żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, skierowane przez pozwanego pod adresem ubezpieczonej, należało uznać za zasadne na podstawie przedstawionych wyliczeń – zaś wydaną w tym zakresie, a zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję za prawidłową.
Podsumowując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak jest zatem przyczyn dla uznania uwzględnienia odwołania ubezpieczonejR. L., jako że zaskarżona przez nią w niniejszym postępowaniu decyzja pozwanego organu rentowego odpowiada prawu, opiera się na rozliczeniu świadczeń rentowych przypadających za 2016 r. i w swojej treści przywołuje prawidłowy wynik rozliczenia tychże świadczeń, wiążący się z obowiązkiem zwrotu pozwanemu tytułem nienależnego świadczenia prawidłowo wskazanych kwot.
Mając powyższe na uwadze, na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.oraz powołanych wyżej przepisów, Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonejR. L.od zaskarżonej decyzji pozwanego organu rentowego z dnia 01 grudnia 2017 r., nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia.
SSO Wiesława Szulczewska