Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 16/18
Data wyroku: 2018-02-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Wójcicki, Wiesława Kozikowska, Andrzej Kordowski
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 945 § 1 k.c.

Sygn. akt I Ca 16/18

POSTANOWIENIE
Dnia 15 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

Włodzimierz Wójcicki

Sędziowie:

Wiesława Kozikowska
Andrzej Kordowski (spr.)

Protokolant:

Alicja Gładysiak

po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. w Łomży
na rozprawie sprawy
z wnioskuZ. B.
z udziałemK. B. (1),L. B.,A. B.,
D. N.,Z. N.,J. N.,R. B.,L. D.,L. C.,K. B. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawcyZ. B.
na postanowienie Sądu Rejonowego w Grajewie
z dnia 18 sierpnia 2017 r. sygn. akt I Ns 88/15
postanawia

I
apelację oddalić,

II
zasądzić odZ. B.na rzeczR. B.kwotę 360 złotych tytułem kosztów instancji odwoławczej.

Wiesława KozikowskaW. A.K.
I Ca 16/18

UZASADNIENIE
WnioskodawcaZ. B.złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawię ustawy po ojcuT. B., zmarłym 26.04.2004 r. wK.. Wskazał, że do kręgu spadkobierców ustawowych należy on oraz jego rodzeństwo -R. B.,K. B. (1),L. B.,A. B.,P. B.iL. D..
W uzasadnieniu podał, że spadkodawca pozostawił po sobie testament notarialny sporządzony w dniu 24.03.2004 r. przed notariuszemJ. K., prowadzącym Kancelarię Notarialną wG., w którym do całości spadku powołał swoją córkęR. B.. W toku postępowania prowadzonego pod sygn. VIII Ns 17/13 (I Ns 275/10), został powołany biegły z zakresu medycyny sądowej, który w sporządzonej opinii stwierdził, że spadkodawcaT. B.w dniu sporządzenia testamentu nie był w stanie świadomie wyrazić swojej woli, a tym samym oświadczenie woli wyrażone w formie testamentu zostało dotknięte wadą braku świadomości przy wyrażeniu decyzji
Uczestniczka postępowaniaR. B.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poR. B.na podstawie testamentu otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Grajewie wraz z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych, celem ustalenia czy spadkodawca w dacie testowania znajdował się w stanie pozwalającym na swobodne i świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Kurator uczestniczki postępowaniaK. B. (3)- r.pr.G. J.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poT. B.na podstawie ustawy
Uczestnik postępowaniaL. B.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poT. B.na podstawie ustawy (k. 300odwr.).
Sąd Rejonowy w Grajewie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 roku, sygn. akt I Ns 88/15 stwierdził, że spadek poT. B.s.A.iF.zmarłym dnia 26.04.2004 r. w m.K.mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu w m.K.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 24.03.2004 r. Repertorium A Numer(...)sporządzonego wSzpitalu (...)wG.przed notariuszemJ. K., otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Grajewie w dniu 1.09.2010 r. nabyła córkaR. B., c.J.iT.w całości; przyznał kuratorowi uczestniczki postępowaniaK. B. (2)- radcy prawnemuG. J.wynagrodzenie w kwocie 442,80 złotych (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym 82,80 złotych (osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług, którą to kwotę nakazał wypłacić tymczasowo z sum budżetu Skarbu Państwa; nakazał pobrać od wnioskodawcyZ. B.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Grajewie kwotę 5.582,06 złotych (pięć tysięcy pięćset osiemdziesiąt dwa złote sześć groszy) tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa; nakazał pobrać od uczestniczki postępowaniaR. B.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Grajewie kwotę 976,90 złotych (dziewięćset siedemdziesiąt sześć złotych dziewięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa; oddalił wniosek wnioskodawcyZ. B.o zasądzenie od uczestników kosztów postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji ustalił, że w dniu 26.04.2004 r. zmarł wK.T. B.s.A.iF.. W dacie śmierci był wdowcem, pozostawił dzieci.
W dniu 24.03.2004 r. wSzpitalu (...)wG.spadkodawcaT. B.sporządził ważny testament przed notariuszemJ. K., w którym do całości powołał swoją córęR. B.. Spadkodawca w chwili jego sporządzenia był w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję, nie działał też pod wpływem błędu czy groźby.
Sąd I instancji wskazał, że stosownie doart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu, zgodnie zaś z§2przywołanego przepisu - dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą.
W niniejszej sprawie spadkodawcaT. B.pozostawił testament sporządzony w formie aktu notarialnego.
Zgodnie zart. 945 § 1 pkt 1 k.c.testament jest nieważny jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. W judykaturze SN oraz literaturze prawa cywilnego wskazuje się, że oświadczenie woli testatora jest świadome jeżeli w czasie sporządzania testamentu nie występowały żadne zaburzenia świadomości a testator jasno i wyraźnie zdawał sobie sprawę, że sporządza testament określonej treści. Z kolei oświadczenie testatora jest swobodne, jeżeli spadkodawca nie kieruje się motywami intelektualnymi lub pobudkami uczuciowymi, mającymi charakter chorobowy, nie pozostaje pod dominującym wpływem czyjejkolwiek sugestii i zachowuje wewnętrzne poczucie swobody postępowania. Stany określone wart. 945 § 1 pkt 1 k.c.^ obejmują także stan ciężkiej choroby testatora, doprowadzający do wyczerpania się organizmu i siły woli tak, że nie jest zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się zewnętrznym wpływom, np. naciskom (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I CSK 115/11, Lex nr 1112728). Testament jest nieważny także wówczas, gdy został sporządzony pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędy, nie sporządziłby testamentu tej treści, jak i pod wpływem groźby, o czym stanowi treśćart. 945 § 1 pkt 2 i 3 k.c.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z powyższych okoliczności. Sporządzony przezT. B.testament jest ważny, co wynika z treść dwóch opinii sporządzonych w niniejszej sprawie. Z opinii sporządzonej przez biegłego sądowegoJ. C.wynika, żeT. B.w dacie testowania znajdował się w stanie pozwalającym na swobodne i świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Testator był osobą wystarczająco zorientowaną w swojej sytuacji życiowej, zdrowotnej i emocjonalnej. Wystarczająco dobrze oceniał, co łączyło go z poszczególnymi osobami z rodziny, by dokonać aktu oświadczenia woli w sposób wyraźny (k. 136-163). Koherentne zapatrywanie zostało wyrażone w opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej przezKlinikę (...)wŁ.. W opinii wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby spadkodawcaT. B.w dacie sporządzenia testamentu znajdował się w Stanie wyłączającym zdolność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Wydając przedmiotową opinię biegli mieli na uwadze treść opinii wydanej w sprawie VIII Ns 17/13 - k. 116-118, co jednoznacznie wynika z jej treści (k. 250-257).
Sąd Rejonowy podzielił wnioski zawarte w ww. opiniach, gdyż biegli sporządzający ww. opinie są specjalistami w swoich dziedzinach, posiadają bogatą wiedzę, a także doświadczenie zawodowe. Nadto wnioski zawarte w tych opiniach zostały uzasadnione w sposób logiczny i precyzyjny. Nie ujawniły się żadne okoliczności, na podstawie których można by zakwestionować poziom wiedzy lub bezstronność biegłych, a zatem ich opinie winny leżeć u podstaw ustaleń dot. stanuT. B.w chwili sporządzenia testamentu. Tym samym Sąd oddalił wniosek pełnomocnika wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych, albowiem potrzeba powołania innych biegłych powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii.
O wynagrodzeniu kuratora orzeczono w punkcie 2 postanowienia na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804.). Zdaniem tut. Sądu wynagrodzenie w wysokości 442,80 zł jest kwotą adekwatną do nakładu pracy kuratora oraz rodzaju i zawiłości sprawy.
Jednocześnie Sąd nakazał pobrać od wnioskodawcyZ. B.kwotę 5.582,06 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa na opinię sądową, o czym orzeczono w punkcie 3 postanowienia. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii zespołu biegłych (instytutu) został bowiem złożony przez pełnomocnika wnioskodawcy. Wnioskodawca został zobowiązany (k. 246odwr.) do uiszczenia zaliczki na poczet tej opinii, pod rygorem obciążenia kosztami opinii w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Zaliczka nie została uiszczona. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisyart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
W punkcie 4 postanowienia nakazano pobrać od uczestniczki postępowaniaR. B.kwotę 976,90 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Na ww. kwotę składa się wynagrodzenie kuratora oraz wydatki poniesione przez Skarb Państwa w związku z opinią biegłego sądowegoJ. C.(k. 183). Uczestniczka postępowania wnioskowała o dopuszczenie tego dowodu, przy czym uiszczone przezeń zaliczki na wystarczyły w zupełności na pokrycie wynagrodzenia biegłego.
Sąd jednocześnie oddalił wniosek wnioskodawczym o zasądzenie od uczestników na jej rzecz kosztów postępowania. Zdaniem tut. Sądu brak jest podstaw do odejścia od zasady wyrażonej w przepisieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł pełnomocnik wnioskodawcy.

Postanowieniu zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zapadłego w niniejszej sprawie orzeczenia, w szczególnościart. 227 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku pełnomocnika wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych, podczas gdy potrzeba ich powołania wynikała z okoliczności sprawy, t.j. oczywistej sprzeczności przeprowadzonych w niniejszym postępowaniu opinii z załączoną do akt sprawy opinią sporządzoną przez(...)Medyczny wB.z dnia 20 grudnia 2011 r. oraz wynikającym ze zgromadzonego materiału dowodowego stanem faktycznym niniejszej sprawy, zgodnie z którym w dacie sporządzenia testamentu spadkodawca był 87 letnim , chorym człowiekiem przyjętym na odział szpitalny, a w ramach funkcjonowania na nim: błądził po oddziale, był nielogiczny i wymagał stałej opieki pielęgniarskiej, co stoi w sprzeczności z twierdzeniami przeprowadzonych w niniejszym postępowaniu opinii i karze poddać w wątpliwość możliwość zorganizowania przez spadkodawcę skomplikowanego logistycznie przedsięwzięcia jakim jest sporządzenie testamentu, poza siedzibą kancelarii notarialnej, a co skutkowało biednym przyjęciem, iż spadkodawca w dacie sporządzania testamentu znajdował się w stanie pozwalającym na swobodne wyrażenie opinii i świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli,
Na podstawieart. 380 k.p.c.wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy z instytutu naukowego lub naukowo-badawczego na okoliczność tego czy spadkodawcaT. B.w dacie sporządzenia testamentu znajdował się w stanie pozwalającym na świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Na podstawieart. 368 § 1 pkt 5 k.p.c.w zw. zart. 386 § 1 k.p.c.wniósł o:
1. zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, iż spadek poT.(...)s.A.iF.zmarłym dnia 26 kwietnia 2004 r. w m.K., mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu w m.K., nabyli na mocy ustawy wnioskodawca i uczestnicy postępowania w częściach równych,
2. orzeczenie o kosztach postępowania według norm prawem przepisanych,
Działając z dalece posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt 3 poprzez odstąpienie od obciążenia wnioskodawcyZ. B.kosztami postępowania,

Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Apelacja jest niezasadna. Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji sąd odwoławczy przyjmuje za własne, bez konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego. Również wykładnia przepisów prawa materialnego, będąca podstawą rozstrzygnięcia oraz ocena zebranego materiału dowodowego, dokonana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w pełni zasługuje na akceptację.
W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego,
Sąd Rejonowy wskazał na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie, którym dał wiarę, a którym odmówił waloru wiarygodności, w szeroki i szczegółowy sposób określił sposób rozumowania oraz dokonał właściwej interpretacji przepisówart. 945 § 1 pkt 1 kc.dotyczących przesłanek ważności testamentu.
Żądanie apelującego o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych nie zasługuje na uwzględnienie. Bezspornym jest, iż w przedmiotowej sprawie dopuszczono trzy opinie biegłych na okoliczność czy testator w dacie sporządzenia testamentu znajdował się w stanie pozwalającym na świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenia woli. Trzecia opinia została sporządzona przez(...)Medyczny wŁ., która to opinia potwierdziła stanowisko zawarte w opinii biegłego psychiatryJ. C.. Sąd I instancji dokonał oceny wszystkich opinii dopuszczonych w przedmiotowej sprawie i na bazie pozostałego materiału dowodowego, w szczególności osobowych źródeł dowodowych doszedł do słusznego przekonania o ważności sporządzonego testamentu.
Pełnomocnik wnioskodawcy ponadto nie zgłosił zastrzeżenia w trybieart. 162 kpc, na decyzje sądu I instancji o oddaleniu wniosku o dopuszczeniu dowodu z opinii innego zespołu biegłych . Zgodnie z dyspozycjąart. 162 kpczdanie. drugie„ Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła , nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba, że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu, albo, że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.”
Uzasadnienie apelacji nie wskazuje żadnych nowych okoliczności i wiarygodnych dowodów, które mogłyby być podstawą zmiany zaskarżonego postanowienia, stanowi więc jedynie polemikę z prawidłową oceną dokonaną przez sąd I instancji.
Nie zasługuje również na uwzględnienie wniosek o zmianę postanowienia w zakresie pkt 3 tj. obciążenie wnioskodawcy kwotą 5.582,06 zł. . Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii zespołu biegłych (instytutu) został bowiem złożony przez pełnomocnika wnioskodawcy. Wnioskodawca został zobowiązany (k. 246odwr.) do uiszczenia zaliczki na poczet tej opinii, pod rygorem obciążenia kosztami opinii w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Zaliczka nie została uiszczona, w związku z tym właściwym było obciążenie wnioskodawcy tą kwotę w orzeczeniu końcowym.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na mocyart. 520§3kpc. Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika uczestniczki postępowaniaR. B..
Andrzej KordowskiW. W.K.