Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 110/18
Data wyroku: 2018-05-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Anna Kowacz-Braun, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Spółka komandytowa
Podstawa prawna: art. 39 § 1 w zw. z art. 46 i 103 § 1 k.s.h.
Teza: Pojęciu prowadzenia spraw spółki przez wspólnika odpowiada wiązka wzajemnie powiązanych ze sobą funkcjonalnie czynności natury faktycznej, w tym organizacyjno -technicznej oraz prawnych których skutki zmierzają do realizacji celu w jakim spółka została powołana.

Sygn. akt I  AGa 110/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 maja 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Boniecki

Sędziowie:

SSA Anna Kowacz-Braun
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaB. S. (1)
przeciwko(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółce Komandytowej wG.oraz
z powództwa wzajemnego(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki Komandytowej wG.
przeciwko pozwanejB. S. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki i pozwanej wzajemnieB. S. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 31 marca 2017 r. sygn. akt IX GC 683/13
1. oddala apelację;
2. zasądza od powódki i pozwanej wzajemnieB. S. (1)na rzecz strony pozwanej i powódki wzajemnej(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki Komandytowej wG.kwotę 8 100zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
SSA Anna Kowacz- Braun SSA Marek Boniecki SSA Grzegorz Krężołek
Sygn. akt: I AGa 110/18

UZASADNIENIE
PowódkaB. S. (1)wniosła o zasądzenie od strony pozwanej(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,(...) spółki komandytowejz siedzibą wK.kwoty 56.880,65 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Domagała się także przyznania kosztów procesu.
Motywując żądanie wskazała , ze zawarła w dniu 6 stycznia 2012 r. ze stroną pozwaną (ówcześnie działającą pod firmą:(...)K. A.,J. F.sp. k.), umowę , na podstawie której zobowiązała się świadczyć na rzecz drugiej strony usługi konsultingowe.
W oparciu o nią wystawiła faktury obejmujące wynagrodzenie za miesiące październik, listopad i grudzień 2012 r.
Druga strona tylko częściowo uregulowała należność. Do zapłaty pozostała kwota w łącznej wysokości 56.000 zł, powiększona o skapitalizowane odsetki w wysokości 880,65 zł.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty , wydanego przez Sąd Rejonowy dlaK. Ś.wK.w dniu 5 marca 2013r , strona pozwana [ obecnie(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością- spółka komandytowa wG., zaskarżając to orzeczenie w całości , domagała się oddalenia powództwa oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami procesu. Równocześnie wniosła wobecB. S. (1)powództwo wzajemne, domagając się zapłaty kwoty 156.544 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot i dat szczegółowo wskazanych w żądaniu oraz obciążenia pozwanej wzajemnie kosztami procesu.
W swoim stanowisku procesowym pozwana i powódka wzajemna , podniosła , że umowa z dnia 6 stycznia 2012r, na podstawie którejB. S.dochodzi wynagrodzenia jest nieważna , została bowiem sporządzona dla pozoru. Jest także sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jak również postanowieniami § 12 ust. 1- 2 umowy spółki komandytowej.
Ponadto , jej zdaniem czynności, które powódka i pozwana wzajemnie miała realizować i za które domagała się wynagrodzenia , pokrywały się z zakresem tych , które jako komplementariusz była zobowiązana realizować w ramach prowadzenia spraw spółki , za które wynagrodzenie nie było jej należne.
Równocześnie pozwanej i powódce wzajemnej służy od przeciwniczki procesowej zwrot tych świadczeń , które zostały jej niezasadnie wypłacone w przeszłości, na podstawie wskazanej wyżej , w ocenie spółki zG.nieważnej umowy. Kwota zwrotu odpowiada sumie dochodzonej pozwem wzajemnym
Po przekazaniu sprawy do rozpoznania przez Sąd Rejonowy , Sądowi Okręgowemu wK., co nastąpiło postanowieniem z dnia 17 maja 2013r ,B. S. (1), odnosząc się do powództwa wzajemnego , wniosła o jego oddalenie jako niezasadnego oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. W motywach swojego stanowiska zaprzeczyła wszystkim argumentom na których powództwo to zostało oparte.
Wyrokiem z dnia 31 marca 2017r , Sąd Okręgowy w Krakowie :
- oddalił powództwoB. S. (1)[ pkt I ] ,
- zasądził od niej na rzecz strony pozwanej(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej z siedzibą wG.kwotę 4.617 zł, tytułem kosztów powództwa głównego[ pkt II ] ;
- nakazał ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa- Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 7.337,57 zł , tytułem części wydatków związanych z postępowaniem[ pkt III] ;
- zasądził od powódki -pozwanej wzajemnie- na rzecz strony pozwanej- powódki wzajemnej(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością- spółki komandytowej wG.kwotę 153.100 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia 1 lutego 2013 r. do dnia zapłaty, przy czym do dnia 31 grudnia 2015 r. odsetki są naliczane w wysokości odsetek ustawowych, a od dnia 1 stycznia 2016 r. odsetkami ustawowymi za opóźnienie [ pkt IV ] ;
-zasądził odB. S. (1)na rzecz(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej z siedzibą wG.kwotę 4.600 zł , tytułem kosztów powództwa wzajemnego[ pkt V] oraz ;
- nakazał ściągnięcie od powódki i pozwanej wzajemnieB. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 7.337,57 zł , tytułem części wydatków związanych z postepowaniem, pokrytych tymczasowo ze środków budżetowych [ pkt VI sentencji wyroku ].
Jak wynikało z motywów wyroku Sąd I instancji , przez przeoczenie nie oddalił powództwa wzajemnego w pozostałej części Tym nie mniej żadna ze stron nie domagała się , w ustawowym terminie , uzupełnienia orzeczenia w tym zakresie.
Sąd I instancji orzeczeniem z dnia 4 maja 2017r / k. 1620 akt/ sprostował to orzeczenie , a uwzględniając jako oczywiście zasadne, zażalenie strony pozwanej [powódki wzajemnej ] na zawarte w punkcie V sentencji wyroku rozstrzygniecie o kosztach procesu , określił należną odB. S.spółce zG.kwotę z tego tytułu na 12 428 złotych, obciążając powódkę [ pozwaną wzajemnie ] także kwotą 979 zł , tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. / postanowienie z dnia 29 czerwca 2017- k. 1669 akt/.
Za niesporne pomiedzy stronami Sąd Okręgowy uznał następujące fakty :
Strona pozwana świadczyła usługi o zasięgu ogólnopolskim w zakresie wynikającym z uprawnień biegłych rewidentów. Badała sprawozdania finansowe podmiotów zobowiązanych do ich składania . W tym celu nawiązała współpracę z biegłymi rewidentami, którym powierzała badanie sprawozdań finansowych tych którzy byli jej klientami.
B. S. (1), mająca uprawnieninia biegłego rewidenta była komplementariuszem strony pozwanej, wstępując do niej w tym charakterze na podstawie umowy z 29 grudnia 2011r.
W dniu 7 września 2012 r. do spółki w charakterze kolejnego komplementariusza przystąpiłaspółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Z kolei pismem z dnia 17 września 2012 r. powódka złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki komandytowej za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, w następstwie którego wystąpiła ze spółki na koniec tego roku.
Firma strony pozwanej- powódki wzajemnej- ulegała zmianom. Ostatecznie prowadzi swoją działalność jako(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością- spółka komandytowa wG..
W zakresie okoliczności spornych Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
Powódka -pozwana wzajemnie- prowadząca działalność gospodarczą podfirmą (...), zawarła w dniu 6 stycznia 2012 r. ze stroną pozwaną , prowadzącą ówcześnie działalność podfirmą (...),(...) spółka komandytowawK.umowę, na podstawie której zobowiązała się świadczyć usługi konsultingowe, w zakres których wchodziły: (§ 1 ust. 2 umowy):

-

pomoc merytoryczna w zakresie wykonywanych zleceń (pkt a),

redagowanie artykułów do prasy (pkt b),

weryfikacja opinii i raportów (pkt c),

reprezentacja zleceniobiorcy w kontaktach z biegłymi oraz klientami (pkt d),

weryfikacja ofert sprzedaży (pkt e),

kontrola pracy pracowników zleceniodawcy (pkt f),

gotowość do świadczenia usług konsultacyjno- doradczych (pkt g §1 ust.2 umowy ]

Umowa , zawarta na czas nieokreślony z możliwością jej wypowiedzenia przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia , na koniec miesiąca kalendarzowego , weszła w życie z dniem 1 lutego 2012 r.
Wynagrodzenie za świadczone usługi przez pięć miesięcy od dnia obowiązywania umowy wynosiło 10.000 zł miesięcznie, a po upływie tego okresu: 20.000 zł miesięcznie.
Takie zróżnicowanie wynagrodzenia wynikało stad , że w pierwszych miesiącach 2012 rokuB. S. (1)świadczyła jeszcze usługi na rzecz strony pozwanej [ także polegające na badaniu sprawozdań finansowych ] , na podstawie odrębnych umów. W dalszej części roku miała się już skupić wyłącznie na świadczeniu usług wynikających z umowy z 6 stycznia 2012 r.
Powódka wykonywała szereg czynności w spółce komandytowej były nimi :

-

zawieranie umów z biegłymi rewidentami;

merytoryczne rozmowy z klientami;

nadzór nad działalnością spółki;

spotkania z biegłymi rewidentami;

nadzór formalny i merytoryczny nad pracą biegłych rewidentów świadczących usługi na rzecz klientów strony pozwanej w ramach współpracy ze spółką,

wsparcie merytoryczne dla biegłych rewidentów;

weryfikacja wyników badań sprawozdań finansowych przeprowadzonych przez biegłych rewidentów;

przygotowanie kilka artykułów do gazet.

B. S. (1)w siedzibie spółki przebywała jedynie sporadycznie albowiem zasadniczą część czynności wykonywała w swoim biurze wK.lub też u klientów.
W drugiej połowie 2012 r. nowy komplementariusz [(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością] w praktyce odsunął powódkę od prowadzenia spraw spółki, mimo , że BS.była nadal gotowa je prowadzić . W konsekwencji, w tym czasie, realizowała je tylko doraźnie.
Z dalszej części ustaleń Sądu Okręgowego wynika , iż na podstawie umowy z 6 stycznia 2012 r. powódka wystawiła wobec strony pozwanej następujące faktury VAT:

a
uregulowane w całości przez stronę pozwaną :

-

nr(...)z dnia 5 marca 2012 r. na kwotę 10.000 zł netto (12.300 zł brutto)- za luty 2012 r.;

nr(...)z dnia 4 kwietnia 2012 r. na kwotę 10.000 zł netto (12.300 zł brutto)- za marzec 2012 r.;

nr(...)z dnia 26 kwietnia 2012 r. na kwotę 10.000 zł netto (12.300 zł brutto)- za kwiecień 2012 r.;

nr(...)z dnia 23 maja 2012 r. na kwotę 10.000 zł netto (12.300 zł brutto)- za maj 2012 r.;

nr(...)z dnia 29 czerwca 2012 r. na kwotę 10.000 zł netto (12.300 zł brutto)- za czerwiec 2012 r.;

nr(...)z dnia 24 lipca 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za lipiec 2012 r.;

nr(...)z dnia 8 sierpnia 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za sierpień 2012 r.;

nr(...)z dnia 5 września 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za wrzesień 2012 r.; oraz

b/ nieuregulowane w całości przez stronę pozwaną :

-

nr(...)z dnia 10 października 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za październik 2012 r., z której do zapłaty pozostała kwota 8.600 zł,

nr(...)z dnia 6 listopada 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za listopad 2012 r.;

nr(...)z dnia 3 grudnia 2012 r. na kwotę 20.000 zł netto (24.600 zł brutto)- za grudzień 2012 r., z której do zapłaty pozostała kwota 22.800 zł.

Wypłat z rachunku bankowego strony pozwanej, w realizacji wskazanych faktur, dokonywała pierwotnie ówczesny prokurentspółki (...), a po lipcu 2012r powódka , nawet po powzięciu wiadomości, że powódka wzajemna zakwestionowała umowę z 6 stycznia 2012r i dokumenty faktur VAT.
Faktury księgowałaZ. P..
Drugi komplementariusz- (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, po przystąpieniu we wrześniu 2012 r. do spółki komandytowej zaczął weryfikować działalność spółki.
W jej dokumentach nie było umowy z dnia 6 stycznia 2012 r. , ani innych dokumentów mogących świadczyć o świadczeniu przez powódkę odpłatnie usług. W konsekwencji przesyłane przezB. S. (1)faktury obejmujące wynagrodzenie za usługi zrealizowane od października do grudnia 2012 r. zostały zwrócone powódce bez zapłaty i księgowania.
Na polecenie nowego komplementariusza przystąpiono do weryfikacji zasadności wystawiania przez powódkę faktur VAT.
Wcześniej dokonanie takiej weryfikacji nie było możliwe albowiemspółka (...) sp. z o.o.świadcząca usługi księgowe dla spółek z grupyA., nie miała dostępu do ksiąg rachunkowych spółki. Ponadto pozwana , w osobieZ. P., blokowała nowemu komplementariuszowi dostęp do dokumentów księgowych. Otrzymał on kopię umowy z 6 stycznia 2012r dopiero w późniejszym czasie i traktował faktury wystawione przezB. S. (1), dla których podstawą była ta czynność prawna , jako stwierdzające należności niezasadnie obciążające stronę pozwaną [ powódkę wzajemną ]
Powódka świadczyła na rzecz spółki w której była komplementariuszem w 2012 r. również usługi polegające na badaniu sprawozdań finansowych jej klientów , na podstawie odrębnie zawartych umów.
Z tego tytułu wystawiła, niezależnie od wynagrodzenia wynikającego z umowy z 6 stycznia 2012 r., następujące faktury VAT:

-

nr(...)z dnia 1 lutego 2012 r. na kwotę 4.305 zł,

nr(...)z dnia 24 marca 2012 r. na kwotę 6.396 zł,

nr(...)z dnia 13 kwietnia 2012 r. na kwotę 7.195,50 zł,

nr(...)z dnia 28 kwietnia 2012 r. na kwotę 7.195,50 zł,

nr(...)z dnia 23 maja 2012 r. na kwotę 6.236,10 zł,

nr(...)z dnia 29 czerwca 2012 r. na kwotę 6.519 zł,

nr(...)z dnia 24 lipca 2012 r. na kwotę 5.196,75 zł.

Należności nie są przedmiotem sporu stron.
Badania sprawozdań finansowych, weryfikowanych następnie przezB. S. (1), wykonywali również inni biegli rewidenci.
Ponadto z ustaleń Sądu I instancji wynika , że zgodnie z umową spółki komandytowej , w brzmieniu obowiązującym w dacie przystąpienia powódki do spółki na mocy umowy z 29 grudnia 2011 r.:

-

do spraw przekraczających zakres zwykłych czynności spółki wymagających zgody komandytariusza należało m. in. rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania w ramach pojedynczej transakcji albo dwu lub więcej powiązanych transakcji o wartości przekraczającej 100.000 zł netto (§ 7);

powódka, jako komplementariusz, była uprawniona do 1 % zysku spółki przeznaczonego do podziału na koniec roku obrotowego (§ 8 ust. 2 pkt 1);

wspólnikom nie przysługiwało wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki; wspólnicy byli natomiast uprawnieni do zwrotu poniesionych wydatków związanych z prowadzeniem spraw spółki (§ 8 ust. 7);

wspólnik mógł pobierać od spółki wynagrodzenie za świadczoną prace lub usługi, za które spółka otrzymała wynagrodzenie od osób trzecich; zasady świadczenia pracy lub usług przez wspólnika miała określać odrębna umowa między wspólnikiem a spółką (§ 8 ust. 8).

Przed wytoczeniem powództwaB. S. (1)wzywała stronę pozwaną do zapłaty nieuregulowanych należności w pismach z 10 grudnia 2012 r. i z 27 grudnia 2012 r.
Z kolei strona pozwana wezwała powódkę , w piśmie z 18 stycznia 2013 r., do zapłaty kwoty objętej powództwem wzajemnym, uznając umowę z 6 stycznia 2012 r. za nieważną.
Ocenę prawną roszczeń zgłoszonych przez strony w ramach roszczenia głównego i wzajemnego , Sąd Okręgowy rozpoczął od stwierdzenia , iż nietrafne okazały się te wszystkie zarzuty pozwanej spółki [ powódki wzajemnej ] , w ramach których negowała ona umowę z dnia 6 stycznia 2012r jako podstawę żądania zapłaty wynagrodzenia za świadczone na jej podstawie usługi z którym wystąpiła przeciwko niejB. S. (1).
W tym zakresie Sąd Okręgowy stanął na stanowisku , że umowa została rzeczywiście zawarta , co więcej, jest ona czynnością na podstawie której pozwana wzajemnie świadczyła usługi opisane w jej postanowieniach.
Tym nie mniej roszczenie dochodzone przezB. S. (1)nie może być , zdaniem Sądu Okręgowego, uwzględnione chociażby w części ale z innych przyczyn.
W czasie kiedy umowa do której powódka odwoływała się jako do podstawy swojego roszczenia zaczęła obowiązywać [ 1 lutego 2012r ]B. S. (1)była komplementariuszem strony pozwanej. Zgodnie zart. 46 kodeksu spółek handlowych, który ma odpowiednie zastosowanie do spółki komandytowej za prowadzenie spraw spółki wspólnik nie otrzymuje wynagrodzenia.
Przepis ten ma charakter dyspozytywny , a wobec tego umowa spółki może stanowić inaczej , uprawniając do uzyskiwania przezeń takiego wynagrodzenia.
Nawiązując do treści umowy spółki do której , na podstawie umowy z dnia 29 grudnia 2011r przystąpiła powódka, Sąd Okręgowy wskazał , że w jej brzmieniu obowiązującym po tym przystąpieniu :

-

wspólnikom nie przysługiwało wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki; wspólnicy byli natomiast uprawnieni do zwrotu poniesionych wydatków związanych z prowadzeniem spraw spółki (§ 8 ust. 7);

- wspólnik mógł pobierać od spółki wynagrodzenie za świadczoną pracę lub usługi, za które spółka otrzymała wynagrodzenie od osób trzecich, a zasady świadczenia pracy lub usług przez wspólnika miała określać odrębna umowa między nim i spółką (§ 8 ust. 8 umowy )
Stąd też , akcentując to , że z przytoczonych postanowień umowy wynikało , że co do zasady wynagrodzenie takie wspólnikowi nie przysługiwało chyba , że obejmowało ono prace lub usługi zrealizowane na rzecz osób trzecich , za które spółka uzyskała wynagrodzenie , Sąd wskazał , iż warunki na jakich wspólnik miał to wynagrodzenie otrzymywać, zostało pozostawione uregulowaniom odrębnej umowy pomiedzy wspólnikiem a spółką.
Analizując , na podstawie ustalonych w sprawie faktów to, co wykonywała na rzeczspółki (...), w oparciu o umowę z 6 stycznia 2012r , Sąd I instancji uznał, że czynności te mieściły się w zakresie prowadzenia spraw spółki albowiem były związane z jej działalnością - kontrolą osób działających na jej rzecz , szeroko rozumianą jej reprezentacją oraz działaniem prowadzącym do osiągania przez nią dochodów.
Dodatkowym argumentem potwierdzającym taki wniosek jest, jak argumentował Sąd , ten, wynikający z brzmieniaart. 47ówcześnie obowiązującejustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badań sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym.
Zgodnie z nim , pomiotem uprawnionym do badań sprawozdań finansowych może być wyłącznie jednostka, w której czynności rewizji finansowej wykonują biegli rewidenci, wpisana na listę podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych i prowadząca działalność m. in. w formie spółki komandytowej, w której komplementariuszami są wyłącznie biegli rewidenci.
Z powołanego przepisu wynika, że biegli rewidenci z racji pełnienia funkcji komplementariusza są zobowiązani do prowadzenia spraw spółki związanych z badaniem sprawozdań finansowych. Taki zakres obowiązków jest charakterystyczną cechą komplementariusza w takiej spółce jaką , w czasie istotnym dla rozstrzygnięcia, była strona pozwana [ powódka wzajemna ].
Zakres obowiązków komplementariusza w takiej spółce poza obowiązkami związanymi z ogólnie rozumianym prowadzeniem spraw spółki, obejmuje również szczególne obowiązki związane ze wszelkimi czynnościami dotyczącymi badań sprawozdań finansowych.
Uznając , że podstawą do żądania zapłaty takiego wynagrodzenia mogłaby być co najwyżej umowa , którąB. S. (1)zawarła ze spółką w dniu 6 stycznia 2012r , i dokonując jej analizy z tego punktu widzenia , przez pryzmat postanowień umowy spółki z 29 grudnia 2011r , ocenił , że byłoby usprawiedliwione tylko o tyle o ile za te prace lub usługi , które zrealizowała na jej podstawie powódka i pozwana wzajemnie spółka uzyskałaby wynagrodzenie od osób trzecich.
Nie uzyskanie przez spółkę takiego wynagrodzenia za usługi wskazane w § 1 ust. 2 w punktach b, d, e, f i g umowy z dnia 6 stycznia , a zatem za :

-

redagowanie artykułów do prasy (pkt b),

reprezentację zleceniobiorcy w kontaktach z biegłymi oraz klientami (pkt d),

weryfikację ofert sprzedaży (pkt e),

kontrolę pracy pracowników zleceniodawcy (pkt f),

gotowość do świadczenia usług konsultacyjno- doradczych (pkt g), wyklucza możliwość skutecznego domagania się przezB. S.należności za ich wykonanie.

Odwołując się do ustaleń Sąd I instancji ocenił , że pozwana spółka otrzymywała wynagrodzenie od klientów za wskazane w §1 ust. 2 pkt a/ i c/ umowy z 6 stycznia 2012r :
a/ pomoc merytoryczną w zakresie wykonywanych zleceń oraz
c/ weryfikację opinii i raportów.
Biegli rewidenci, działający na zlecenie pozwanej dokonywali bowiem badania sprawozdań finansowych , a powódka i pozwana wzajemnie dokonywała następczej weryfikacji tej ceny.
Nie decyduje to jednak , według oceny Sądu Okręgowego o uznaniu jej roszczenia za uzasadnione dlatego , iż nie sposób jednak ustalić, jaka część ryczałtowego wynagrodzenia z umowy z 6 stycznia 2012 r. miałaby obejmować te usługi zrealizowane przez powódkę.
Co więcej , zgodnie z § 8 ust. 8 umowy spółki komandytowej, w umowie z 6 stycznia 2012r. powinny być określone zasady świadczenia usług, a zatem powinny być ustalone również zasady dotyczące ustalenia wynagrodzenia za te usługi, za które pozwana spółka otrzymywała wynagrodzenie od osób trzecich.
Takich zasad w tej umowie brak. Zatem nie może ona stanowić podstawy do skutecznego domagania się jego zapłaty przez pozwaną, także za usługi określone w punktach a i c ust. 2 §1 tej czynności prawnej.
Wniosek taki jest , zdaniem Sądu , tym bardziej usprawiedliwiony , gdy weźmie się pod rozwagę , iż z relacji samejB. S. (1)złożonej w charakterze strony wnikało , że stawki za taką weryfikację [ opracowań kontrolnych przygotowanych przez innych specjalistów ] to należność rzędu kilkudziesięciu złotych za każdą z nich, której nie sposób w sposób usprawiedliwiony powiązać z tak znacznym kwotowo ryczałtem o jakim stanowiły postanowienia umowy zawartej pomiedzyB. S.i pozwaną.
Powódka przy tym nie określiła sposobu w jaki wynagrodzenie za te usługi należałoby obliczać.
Sąd podkreślił również , że za istotne świadczenie w tym przedmiocie , czyli badanie sprawozdań finansowych, a nie weryfikację zbadanych sprawozdań, powódka otrzymywała odrębne wynagrodzenie, nieobjęte umową z 6 stycznia 2012 r.
W dalszej części oceny jej roszczenia Sąd Okręgowy zauważył , iż przystępując do spółki komandytowej i to w charakterze komplementariusza , jako(...)powinna znać treść postanowień umowy spółki komandytowej (w szczególności § 8) i zapewne ją znała, skoro wraz z przystąpieniem do spółki w dniu 29 grudnia 2011 r. dokonano z jej udziałem zmian umowy i przyjęto jej jednolity tekst.
Od powódki , będącej biegłym rewidentem i komplementariuszem spółki tym bardziej należało oczekiwać znajomości przepisów prawa, w tymart. 46 kshoraz § 8 umowy spółki komandytowej.
W konkluzji Sąd Okręgowy stanął na stanowisku , że strona pozwana [ powódka wzajemna] nie była zobowiązaną do zapłaty na rzeczB. S.wynagrodzenia za usługi opisane w§1 ust. 2 lit b/, d/,e/,f/ i g / umowy z dnia 6 stycznia 2012r albowiem umowa ta w tym zakresie była nieważna jako sprzeczna z normąart. 46 k.sh. w zw zart. 103§1 k.s.h.
Umowa ta nie mogła być również podstawa do zapłaty na jej rzecz wynagrodzenia w zakresie usług o jakich mowa w §1 ust. 2 lit a/ i c/ dlatego , że jej postanowienia są w tym zakresie sprzeczne z §8 ust8 umowy spółki , albowiem nie określono w nich zasad ustalania wynagrodzenia za te właśnie usługi. Tym samym umowa ta nie wywołała także w tej części skutku prawnego, a w konsekwencji, nie powstał po stronie przeciwnej obowiązek zapłaty za ten rodzaj usług.
Taka ocena doprowadziła równocześnie Sąd Okręgowy do wniosku prawnego , iż usprawiedliwianym jest , co do zasady , powództwo wzajemne , w ramach którego pozwana spółka domaga się zwrotu wypłaconych dotądB. S. (1)świadczeń z tytułu mowy z 6 stycznia 2012r , jako nie mających podstawy prawnej, w oparciu oart. 410 §2 kc
Roszczenie objęte powództwem wzajemnym jest , zdaniem Sądu I instancji należne(...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością- spółce komandytowej wG.jedynie w części , a mianowicie co do kwoty 153 100 zł albowiem powódka wzajemna nie dowiodła , że kwota łączna 3444 zł , stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą przez nią dochodzoną a przyznaną w wyroku , objętafakturą nr (...). pozostaje w związku z realizacją przedmiotu umowy z 6 stycznia 2012r.
Odsetki od kwoty zasądzonej tytułem powództwa wzajemnego zostały przyznane przez Sąd Okręgowy , na podstawieart. 481 §1 kcw zw zart. 455 kcod daty upływu terminu zapłaty świadczenia wyznaczonego przez powódkę wzajemnąB. S. (1)w wezwaniu do zapłaty z dnia z 18 stycznia 2013 r. (k. 113- 114 akt ), począwszy od 1 lutego 2013r. Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby początkowy termin ich płatności określić w sposób wskazany w żądaniu spółki zG..
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł odrębnie w stosunku do pozwu głównego i wzajemnego. Kosztami tymi w obu przypadkach obciążył powódkę i pozwaną wzajemnie, na podstawieart. 98 §1 i 3 kpcorazart. 100 zd. 2 kpc.
Te same zasady zdecydowały o rozliczeniu pomiędzy stronami wydatku poniesionego w części tymczasowo przez Skarb Państwa , w związku z przeprowadzoną w sprawie opinią grafologiczną przygotowaną przez(...). Sąd szczegółowo wyjaśnił , w motywach rozstrzygnięcia , sposób tego rozliczenia pomiedzy stronami.
Apelację od tego orzeczenia złożyłaB. S. (1), opierając jej konstrukcję tylko na zarzutach prawno - materialnych , w ramach których poniosła błędne zastosowanie przez Sąd Okręgowy następujących norm :
a/ 37§1 i 46 k.sh. w zw zart. 193 §1 k.s.h.wobec nie uwzględnienia w ramach oceny roszczenia skarżącej , iż umowa spółki z 29 grudnia 2011r dopuszczała wypłacanie komplementariuszowi , którym była , wynagrodzenia , na podstawie innej aniżeli umowa spółki , czynności prawnej ,
b/art. 410 §2 kcjako następstwa nieoprawnego uznania przez Sąd Okręgowy , iż pozwana spółka [ powódka wzajemna ] ma tytuł do tego aby od skarżącej zasadnie żądać zwrotu świadczeń , które otrzymała uprzednio od spółki jako wynagrodzenie za zrealizowane na jej rzecz usługi w oparciu o umowę z 6 stycznia 2012r,
c/art. 39w zw zart. 103 §1 k.s.h.jako następstwa sformułowania przez Sąd I instancji niepoprawnego wniosku zgodnie z którym zakres usług , które miała wykonywać apelująca , wskazany w umowie z 6 stycznia 2012r jest tożsamy z czynnościami , które jako wspólnik była zobligowana realizować, w ramach prowadzenia spraw spółki , w czasie kiedy miała przymiot komplementariusza.
Zaskarżając orzeczenie Sądu Okręgowego w zakresie punktów I do IV jego sentencji , we wniosku środka odwoławczego powódka [ pozwana wzajemnie ] postulowała taką jego zmianę w następstwie której powództwo główne zostanie uwzględnione w całości , powództwo wzajemne uznane za w całości niezasadne , a(...) spółka z o. o.- spółka komandytowa wG.zostanie obciążona na rzecz skarżącej kosztami postępowania za obydwie instancje.
Odpowiadając na apelację pozwana i powódka wzajemna domagała się jej oddalenia, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążeniaB. S. (1)kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczyB. S. (1)nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
Na wstępie zauważyć należy , że skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów procesowych w tym dotyczących sposobu w jaki Sąd I instancji dokonał oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.
Nie zakwestionowała także ustaleń , które uczynił podstawą faktyczną wydanego wyroku.
Skoro tak to Sąd II instancji zobligowany jest uznać , że okoliczności faktyczne dokonane w sprawie są kompletne , poczynione prawidłowo i przyjąć je za własne.
W oparciu o nie można uznać ,aby którykolwiek z postawionych przez apelującą zarzutów naruszenia prawa materialnego jest usprawiedliwiony.
Nie ma racji skarżąca podnosząc zarzut naruszenia art. 37 §1 i 46 k.sh w zw z art. 103 §1 k. sh.
Motywy rozstrzygnięcia poddanego kontroli instancyjnej , w tej ich części w której dotyczą oceny prawnej roszczeń stron jednoznacznie wskazują [ na co trafnie zwraca uwagę spółka w odpowiedzi na apelację ] , iż Sąd I instancji brał pod uwagę to , że w umowie z dnia 29 grudnia 2011r , na podstawie której doszło do zmiany umowy spółki komandytowej , wspólnicy przewidzieli uprawnienie dla każdego z nich do pobierania wynagrodzenia za świadczoną prace lub usługi. Ich zakres oraz zasady wynagradzania miały być przedmiotem odrębnej umowy pomiędzy wspólnikiem a spółką. Przy tym warunkiem od którego uzależniona była możliwość m uzyskania takiego wynagrodzenia było to, aby za te usługi lub prace sama spółka uzyskiwała - w ramach swoje działalności- wynagrodzenie od osób trzecich / § 8 ust. 8 umowy – k. 801-810 akt/.
Przyjmując taki punkt wyjścia , przedmiotem oceny Sądu Okręgowego było natomiast to, czy zakres usług zrealizowanych przezB. S. (1)jako komplementariusza pozwanej , w czasie kiedy je wykonywała , na podstawie umowy z 6 stycznia 2012r , mieścił się kategorii prowadzenia spraw spółki w rozumieniuart. 39w zw zart. 46 i 103 k.s .h., czy też był od niego różny , a w konsekwencji , czy powódka mogła skutecznie ubiegać się wobec spółki o zapłatę wynagrodzenia za nie , w okresach wskazanych w podstawię faktycznej jej żądania.
Kodeks spółek handlowych, przyjmując wart. 39§1zasadę , że każdy wspólnik ma zarówno prawo jak i obowiązek prowadzenia spraw spółki , jednocześnie wart 46wskazując , że wynagrodzenie za nie, [co do zasady ] wspólnikowi nie należy się, reguły te , poprzezart. 103 §1 k. s.h ., nakazuje odpowiednio stosować także do spółki komandytowej .
Bliżej w powołanych normach ani żadnej innej , dotyczących spółki jawnej czy komandytowej nie określa co należy rozumieć pod tym pojęciem, wypełnienie jego ram pozostawiając praktyce orzeczniczej.
Nie może budzić wątpliwości , że będzie mu odpowiadać wiązka, wzajemnie powiązanych ze sobą funkcjonalnie, czynności natury faktycznej , w tym organizacyjno - technicznej oraz prawnej , których skutki zmierzają do realizacji celu w jakim spółka została powołana. Z uwagi na to , że zarówno ten cel , przedmiot oraz rozmiar działalności spółek jest bardzo zróżnicowany , dopiero okoliczności faktyczne odnoszące się do indywidualnie ocenianego konkretnego podmiotu korporacyjnego decydować będzie o tym jakie rodzajowo czynności będą się na to pojęcie składać.
Jednym z kryteriów określających jego granice jest to , na jakim segmencie rynku produkcji , sprzedaży czy usług spółka prowadzi swoja działalność w tym także , kto z uwagi na jego szczególne kompetencje - także natury zawodowej- może taką spółkę współtworzyć , zajmując w jej strukturze , określoną przepisami ustaw szczegółowych pozycję, a bez legitymowania się którymi spółka nie mogłaby celu założonego przez wspólników w ogóle realizować.
W takim przypadku zakres tego pojęcia niewątpliwie ulega rozszerzeniu powodując , że w jego granicach należy umieścić te wszystkie czynności , które należą do szeroko rozumianej realizacji kompetencji zawodowych podmiotów współtworzących strukturę korporacyjna spółki , czynności , które w innym przypadku sytuować by należało poza jego zakresem znaczeniowym.
Odnosząc te uwagi do faktów ustalonych w sprawie zauważyć należy , iż pozwana spółka w ramach swojej działalności i zgodnie z jej celem , przeprowadzała weryfikacje sprawozdań finansowych swoich klientów - podmiotów zobowiązanych do ich składania, na podstawie odrębnych przepisów , a czynności kontrolne wykonywali na jej zlecenie biegli rewidenci.
Przy tym , na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 maja 2009r O biegłych rewidentach i ich samorządzie [ jedn. tekst DzU z 2016 poz. 100] w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy pomiędzy spółką aB. S. (1), strona pozwana mogła przyjęty cel działalności realizować w formie organizacyjnej jaką przyjęła tylko o tyle o ile jej komplementariusz , którym od 29 grudnia 2011r była powódka [ pozwana wzajemnie] miała uprawnienia biegłego rewidenta / argument z art. 47 pkt 3 ustawy /
To szczególne uregulowanie determinowało i kształtowało , w odniesieniu do strony pozwanej, granice pojęcia prowadzenia spraw spółki , jednoznacznie wiążąc je z uprawnieniami profesjonalnymi komplementariusza - powódki.
W konsekwencji , wbrew argumentom skarżącej, trafnie Sąd i instancji uznał , że większość tych czynności , które określone zostały umowie zawartej w §1 ust 2 umowy z 6 stycznia 2012r za które wynagrodzenia domaga sięB. S.przynależały do kategorii prowadzenia spraw spółki , której przedmiot działalności wyznaczał przede wszystkim rodzaj świadczonych przez nią usług i i zawodowy charakter uprawnień jej komplementariusza .
Następstwem takiej oceny , nawet gdyby uznać , iż nie istotnym było to , że nie zostało w sprawie dowiedzione , iż za czynności opisane przez w §1 ust. 2 pkt b/,d/,e/,f/ i g/ umowy, pozwana spółka otrzymała wynagrodzenie od osób trzecich jest stwierdzenie , że miesiły się one w pojęciu prowadzenia spraw spółki za które , co do zasady, powódka nie mogła uzyskiwać wynagrodzenia,
Gdy do tego dodać , że uzyskiwanie go od tych podmiotów było po myśli §8 ust.8 umowy spółki / por k. 808 akt / , warunkiem uzyskiwania przez realizującego te czynności wspólnika , na podstawie odrębnie zawartej ze spółka umowy , domaganie się przezB. S.tego świadczenia, w odwołaniu się do ich faktycznej realizacji, było tym bardziej, wykluczone, skoro nie dowiodła , że za te czynności pozwana otrzymywała takie wynagrodzenie.
Co więcej, w warunkach takich , kiedy wskazane postanowienia , dotyczące czynności przynależnych rodzajowo do prowadzenia spraw pozwanej spółki przez wspólnika, a wobec tego sprzeczne zart. 46 kodeksu spółek handlowychnie mogły być podstawą do uzasadnionej wypłaty świadczeń umownych dokonanych przez pozwaną na rzecz powódki wcześniej jako zrealizowane bez podstawy prawnej i nienależne, zasadnie /w zakresie określonym w zaskarżonym wyroku / podlegały zwrotowi , w częściowym uwzględnieniu powództwa wzajemnego(...)spółka z o.o. - spółki komandytowej wG..
Ocena ta wyklucza podzielenie stawianego przez skarżącą zarzutu naruszenia przez Sąd I instancjiart. 410 §2 kc.
Nie ma racji apelująca również , gdy podnosi , że zaskarżone orzeczenie zapadło w warunkach naruszeniaart. 39 kshw zw zart. 103 §1 k.sh.
Zważywszy na to , w czymB. S. (1)opatruje realizacji tego zarzutu, wskazać trzeba , że wbrew jej zapatrywaniu Sąd I instancji nie utożsamił zakresu czynności , które miała realizować na podstawie umowy z 6 stycznia 2012r [ §1 ust. 2pkt a-g ] z czynnościami jakie powinna wykonywać w ramach prowadzenia spraw spółki.
Z motywów orzeczenia wynika bowiem , że nie wszystkie uznał za przynależne do tego pojęcia , skoro ocenę rozważnego punktu widzenia tych , które wskazane zostały w puntach a/ i c/ ust. 2 §1 umowy , wyraźnie od pozostałego zakresu świadczeń umownychB. S.na rzecz spółki oddzielił , uznając , że z innych przyczyn aniżeli wskazane przez skarżącą , nie mogą być podstawą dla skutecznego ubiegania się o wynagrodzenie przez byłego komplementariusza strony przeciwnej.
Ocenił bowiem , że dla braku określenia w umowie z 6 stycznia 2012r , reguł ustalenia wynagrodzenia za te czynności [ merytorycznej pomocy w zakresie wykonywanych zleceń oraz weryfikacji opinii i raportów ] , mimo , że wymagał tego §8 ust.8 umowy spółki , powódka nie może się skutecznie o to wynagrodzenie ubiegać , nawet mimo tego , że spółka za usługi , których elementem były te jej działania pozwana uzyskiwała od swoich klientów wynagrodzenie.
Ponadto Sąd uczynił uzupełniającą podstawą dla takiej oceny stwierdzenie , żeB. S.nie wskazała podstaw dla określenia tego wynagrodzenia , [także w toku procesu] , co tym bardziej uzasadniało wniosek , iż ubieganie się o świadczenie umowne o charakterze ryczałtowym - określone w znacznej wysokości- tylko za te czynności , które sama w zeznaniu złożonym w sprawie określiła jako równowarte kilkudziesięciu złotych za jedną weryfikację, mnie mogło zostać uznane za zasadne.
Zwracając uwagę na to , że z przedłożonych przez powódkę faktur obejmujących należności , których zapłaty dochodziła od pozwanej, wynika , że zakres usług jest tam określony bardzo ogólnie, jako „ usługi doradztwa księgowego i podatkowego „ / por. k.18, 23-24 oraz k. 102-109/ i nie można na ich podstawie wprost potwierdzić , iż mieszczą się w nich te kategorie czynności o jakich stanowi §1 ust. 2 pkt a/ i c/ umowy z 6 stycznia 2012r a o ile nawet to to jaką -wartościowo- część ryczałtu należy z nimi łączyć,
zdaniem Sądu II instancji obydwie mieszczą się w granicach tych , które pozwana spółka realizowała w ramach swojej działalności zgodnie z jej celem, stanowiąc elementy prawidłowego dokonywania kontroli sprawozdań finansowych klientów spółki
Nie można inaczej bowiem potraktować merytorycznej pomocy [ w domyśle powódki jako wspólnika] , na rzecz biegłych rewidentów z którymi spółkę łączyły umowy zlecenia ] w zakresie ich wykonywania , jak również „ weryfikacji opinii i raportów „ , już po dokonaniu oceny sprawozdań złożonych przez klientów przez rewidenta związanego ze spółka umową o jej dokonanie.
Przy takiej ocenie - z przyczyn już wyżej podanych - także i czynności opisane przez §1 ust. 2 pkt a/ i c/ należy umieścić w granicach prowadzenia spraw spółki wynagrodzenie za któreB. S. (1)nie przysługiwało.
Nawet jednak w warunkach uznania , że wykraczają one poza granice tego pojęcia także w przypadku pozwanej , uwzględniwszy w szczególności profil jej działalności, argumenty Sądu I instancji , wobec nie kwestionowania przez skarżącą faktów na podstawie których je sformułował , są dostatecznymi dla uznania , że umowa z 6 stycznia 2012r nie może stanowić podstawy dla uznania jej żądania za zasadne , nawet w rozważanym zakresie. Brak natomiast tej podstawy , także i w tej części czyni żądanie powódki wzajemnej za usprawiedliwionym , w takich granicach jakie określił Sąd Okręgowy, w ocenianym instancyjnie orzeczeniu.
Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawieart. 385 kpcw zw zart.37 §1 , 39 §1 , 46 §1w zw zart. 103 §1 kodeksu spółek handlowych.
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego , Sąd II instancji zastosowałart. 98 §1 i 3 kpcw zw zart. 108§1 i 391 §1 kpci wynikającą z niego , dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna pozwanej [ powódce wzajemnej ] od przegrywającejB. S. (1), została ustalona/ biorąc pod uwagę wskazaną w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia/, na podstawie §2 pkt 7 w zw z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ DzU z 2015 poz. 1804 ze zm ]
SSA Grzegorz Krężołek SSA Marek Boniecki SSA Anna Kowacz – Braun