Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 112/18
Data wyroku: 2018-06-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Rosłan-Karasińska
Słowa kluczowe: Podstawa wymiaru składki
Podstawa prawna: art. 41 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 112/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 czerwca 2018 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Monika Rosłan-Karasińska

Protokolant:

Karol Szwej

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2018 r. w Warszawie
sprawyM. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne
z udziałemK. D. (1)(płatnika składek, prowadząca działalność gospodarczą podfirma (...))
na skutek odwołaniaM. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
z dnia 17 lipca 2017r., nr(...)

1
oddala odwołanie,

2
zasądza od odwołującej sięM. G.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE
M. G.złożyła w dniu 7 września 2017 r. odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z dnia 17 lipca 2017 r., nr(...)w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe oraz wypadkowe. Zaskarżonej decyzji odwołująca zarzuciła, że została wydanaz naruszeniem:

1
art. 58 § 2 k.c.w zw. zart. 300 k.p.poprzez jego zastosowanie i uznanie,że postanowienia umowy o pracę co do wysokości wynagrodzenia są nieważne z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego, podczas gdy okoliczności sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na przyjęcie, że doszło do naruszenia tych zasad;

2
art. 41 ust. 12 i 13 u.s.u.s. poprzez jego zastosowanie i zakwestionowanie wysokości wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowei obniżenie podstawy do minimalnego wynagrodzenia za pracę, podczas gdy brak było ku temu przesłanek;

3
art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.w zw. zart. 123u.s.u.s. iart. 180 § 1 k.p.a.przez zaniechanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonegow sprawie i niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii.

W oparciu o powyższe odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całościi ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie z uwzględnieniem wynagrodzenia miesięcznego w wysokości 5.000 brutto.
W uzasadnieniu odwołaniaM. G.zarzuciła skarżonej decyzji merytoryczną nieprawidłowość, spowodowaną tym, iż decyzja oparta została na błędnej i nieuzasadnionej – zdaniem ubezpieczonej – tezie co do faktu uznania przez organ rentowy wysokości wynagrodzenia za pracę ustalonego w umowie o pracę z dnia 12 grudnia 2016 roku, zawartej między ubezpieczonąM. G.a pracodawcą (płatnikiem składek)K. D. (1), prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą(...), za „rażąco wysokie” a co za tym idzie za nieważne i niezgodne z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy obie strony stosunku pracy wyrażały wolę zawarcia tejże umowy o uregulowanej w niej treści, w szczególności w zakresie kwoty wynagrodzenia, i umowę tę w takim zakresie realizowały. Odwołująca wywodziła, że wskazywane przez nią jako podstawa wymiaru składek wynagrodzenie w wysokości 5.000,00 zł brutto odpowiada zakresowi jej zawodowych obowiązków, a nadto mieści się w obowiązujących standardach rynkowych i nie może być uznane za „rażąco wygórowane”. Dodatkowo odwołująca podniosła fakt, iż nawet jeżeli przyjąć, iż jej wynagrodzenie było wyższe niż przeciętne (czyli jak uznaje organ rentowy mieściło się w przedziale 25 % ponad medianę), jej zakres obowiązków był znacznie szerszy, a nadto organ nie odniósł się do wskaźnika danych obejmujących dane zarobkowe dla województwa, w którym umowa o pracę była wykonywana, a co powinien był uczynić. Według odwołującej się, co do rażącej wysokości wynagrodzenia ZUS bezpodstawnie oparł swe twierdzenia na raportach publikowanych w internecie, dając wiarę artykułom branżowym, sporządzanym przez spółki prawa prywatnego, zajmujące się oceną rynku pracy i wynagrodzeń. Odwołująca odniosła się również do porównania jej rzekomo „rażąco wygórowanego” wynagrodzenia do wynagrodzenia, jakie otrzymywała jej poprzedniczka,M. R., która uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzeniai że porównanie obu tych sytuacji jest całkowicie nietrafione, w szczególności wobec faktu,iżM. R.„przyuczała się do zawodu”, oraz że jej praca jako nie posiadającej doświadczenia, „miała charakter praktyk”,M. G.natomiast pracę swą wykonywała „intuicyjnie”. Ubezpieczona dalej podniosła, że organ rentowy nie ustalił, iż dnia 9 grudnia 2016 roku miało miejsce przeniesienie salonu kosmetycznego pracodawcy do nowego,w pełni wyposażonego lokalu przyAl. (...)wS.i tym samym działalność, którą prowadziłaK. D. (1)stała się przez to bardziej komercyjnai intratna. Ze względu na nowe możliwości powierzchniowe oraz prestiżoweK. D. (1)dokonała zmiany cennika oraz poszerzyła ofertę sprzedaży swoich usług oraz ustaliła wytyczne dotyczące kreowania wizerunku swojej firmy. Na zarzut organu rentowego co do braku doświadczenia w wykonywaniu pracy na stanowisku kosmetyczki, odwołująca podnosi iż pogląd ten nie powinien być uznany za mający znaczenie w obliczu posiadanych umiejętności oraz za względu na posiadane certyfikaty i zaświadczenia ukończonych kursów

    (odwołanie k. 2-8 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.w odpowiedzi na odwołaniez dnia 17 lipca 2017 r. wniósł o oddalenie odwołania ubezpieczonejM. G.wrazz zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wskazał,że w całości podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w decyzji oraz że nie sposób jest zgodzić się z zarzutami, jakie w odwołaniu podniosła odwołująca się. Organ rentowy zwrócił uwagę przede wszystkim na fakt, iż zakres obowiązków warunkujących wyższe wynagrodzenie ubezpieczonej nie był zakresem szerszym od zakresu obowiązków poprzednio zatrudnionejM. R., co również nie zostało w żaden sposób potwierdzone w zawartej pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek umowie o pracę, a więc brak jest dowodówna podtrzymanie takiej tezy odwołującej się. Ponadto zarównoM. G.jak iM. R.zatrudnione zostały na umowę o pracę na stanowisku kosmetyczki,a z przeprowadzonego przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego wynika,że obie pracownice miały w zasadzie ten sam zakres obowiązków (z wyjątkiem masażu dłoni, jaki wykonywałaM. G.) oraz żadna z pracownik nie posiadała doświadczenia zawodowego w wykonywaniu pracy kosmetyczki, tak więc obie w zasadzie przyuczały siędo tego zawodu. Organ rentowy zwrócił również uwagę na niespójność w wyjaśnieniach złożonych przez płatnika jak i ubezpieczoną w odwołaniu od decyzji organu rentowego co do okoliczności wniesienia do salonu nowej usługi masażu dłoni i jej przejęcia od płatnika,oraz że z dokumentów rozliczeniowych składanych przez płatnika wynikała kwota różnaod tej zawartej w umowie o pracę. W obliczu tak dokonanych ustaleń, należy stwierdzić,iż nie było podstaw do tak wysokiego wynagrodzenia. W rozpoznawanej sprawie Zakład stwierdza, iż rażąco wysokie wynagrodzenie ubezpieczonej narusza zasady współżycia społecznego, polegające na świadomym osiąganiu nieuzasadnionej korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu w myślart. 58 k.c.w zw. zart. 300 k.p.W związku z powyższym Zakład, uznając postanowienia umowy o pracę z dnia 12 grudnia 2016 roku dotyczące ustalenia miesięcznego wynagrodzenia w kwocie 5.000,00 zł brutto za nieważne, przyjął w ich miejsce kwotę odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w 2016 roku (1.850,00 zł brutto) oraz w 2017 roku (2.000,00 zł brutto) dodając, iż ubezpieczona do tej pory nie udowodniła, że tak określona podstawa wymiaru składek obliczona została w sposób nieprawidłowy(odpowiedź na odwołaniek. 10-15 a.s.).
ZainteresowanaK. D. (1), zawiadomiona o niniejszym postępowaniu,na rozprawie w dniu 28 maja 2018 r. oświadczyła, że przyłącza się do stanowiska odwołującej(protokół rozprawy z 28.05.2018 r. k. 41-42 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
OdwołującaM. G.posiada wykształcenie wyższe, ukończyła studia w Szkole(...)wW.na Wydziel(...).Na przełomie maja 2014 r. i stycznia 2016 r. prowadziła sklep, pracowała również dorywczo w okresie studiów. Odwołująca posiada certyfikaty uczestnictwa w kursie kosmetyki stosowanej i masażu relaksacyjnego dłoni i stóp oraz ukończenia szkolenia zdobienia paznokci techniką kolorowy akryl, jednakże nie posiada doświadczenia w pracy jako kosmetyczka. Przed zatrudnieniem u zainteresowanej odwołująca wykonywała zabiegi kosmetyczne jedynie dla bliskich
    (zeznania odwołującej k. 43-44 a.s., certyfikaty ukończenia kursów i szkoleń – nieoznaczone karty a.r.).
ZainteresowanaK. D. (1)prowadzi działalność gospodarczą od 1 lipca2010 r. pod firmą(...). W ramach działalności zainteresowana prowadzi salon kosmetyczny wS., gdzie świadczy usługi fryzjerskie oraz pozostałe zabiegi kosmetyczne

    (zeznania zainteresowanej k. 44-45 a.s.; wydruk z CEIDG – nieoznaczone karty a.r.).
W okresie od 31 maja 2016 r. do grudnia 2016 roku zainteresowana zatrudniałaM. R..M. R.jest dyplomowanym technikiem usług kosmetycznych, posiada certyfikatmarki K. (...), ponadto od października 2016 roku podjęła studia z kosmetologii. Do jej zatrudnienia u zainteresowanej doszło za pośrednictwem Urzędu Pracy.M. R.była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na pełen etat za wynagrodzeniem 1.300 zł netto, zajmowała się wykonywaniem zabiegów kosmetycznych takich jak manicure, pedicure, depilacja woskiem, pielęgnacja twarzy i szyi przy użyciu profesjonalnych urządzeń. Ponadto wykonywała takie czynności jak sprzątanie i dezynfekcja salonu. Współpraca między paniami zakończyła się z uwagi na nieporozumienia co do zakresu obowiązków(zeznaniaM. R.k. 42-43 a.s.).
Przed zatrudnieniem u zainteresowanejM. G.do listopada 2016 roku pracowała na podstawie umowy zlecenie w(...)przy sprzedaży kosmetyków i odzieży. W dniu 4 grudnia 2016 r. odwołująca zarejestrowała się w Urzędzie Pracy. Przy rejestracji zaznaczyła, że chce pracować jako kosmetyczka(zeznania odwołującej k. 43-44 a.s.).
W dniu 9 grudnia 2016 r.M. G.skontaktowała się zK. D. (1)w sprawie pracy, umówiły się na spotkanie następnego dnia. Odwołująca i zainteresowana znały się wcześniej z widzenia. Następnie w dniu 12 grudnia 2016 r.K. D. (1)zawarła zM. G.umowę o pracę na czas określony do 31 grudnia 2018 r. na podstawie której odwołująca została zatrudniona na stanowisku kosmetyczki, w pełnym wymiarze czasu pracy i za wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 5.000 zł brutto miesięcznie(umowao pracę z 12.12.2016 r. – nieoznaczona karta a.r.). W trakcie zawierania umowy o pracę odwołująca była w 4 miesiącu ciąży, była zdolna do podjęcia pracy(zeznania odwołującejk. 43-44 a.s., orzeczenie lekarskie nr(...)– nieoznaczona karta a.r.).
M. G.głównie zajmowała się zabiegami kosmetycznymi, takimi jak manicurei pedicure, regulacja brwi i henna oraz oczyszczanie twarzy. Ponadto zajmowała się sprzątaniem salonu i czyszczeniem narzędzi, umawianiem klientów na wizyty, prowadzeniem grafiku oraz rozliczeniami z klientami. Odwołująca przychodziła do pracy codziennie, jej czas pracy był zależny od ilości klientów(zeznania odwołującej k. 43-44 a.s., zeznania zainteresowanej k. 44-45 a.s.).
W dniu 18 stycznia 2017 r.M. G.udała się na zwolnienie lekarskie(akta rentowe – okoliczność bezsporna).
Podstawa wymiaru składek za obowiązkowe ubezpieczenie społeczne w wysokości 3.333,44 zł brutto za grudzień 2016 roku oraz za styczeń 2017 roku w wysokości2.741,94 zł brutto została przez pracodawcę – płatnika wykazana w dokumentach rozliczeniowych ZUS RCA. Już w styczniu podstawa wymiaru składek została przez pracodawcę obniżona z uwagi na zwolnienie lekarskie ubezpieczonej obowiązująceod 18 stycznia 2017 roku. Dalsze podstawy wymiaru składek za miesiące od lutego do maja 2017 roku wyniosły 0 zł brutto.K. D. (1)złożyła do organu rentowego wnioseko wypłatę zasiłku chorobowego od 20 lutego 2017 roku zaM. G., w związkuz przedstawieniem przez ubezpieczoną zwolnienia lekarskiego(dokumentacja w aktach rentowych – nieoznaczone karty a.r. – okoliczności bezsporne).
Pismem z dnia 15 maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.zawiadomiłK. D. (1)orazM. G.o wszczęciu z urzędu postępowaniaw sprawie podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne odwołującej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u zainteresowanej. W toku postępowania wyjaśniającego przed ZUS zainteresowana złożyła pisemne wyjaśnienia w piśmie z dnia27 maja 2017 r., w której wskazała, że zakres obowiązkówM. G.od poprzedniego pracownikaM. R.różnił się zasadniczo, z uwagi na fakt, iżM. R.uczyła się dopiero zawodu aM. G.wykonywała swoje obowiązki niejako „intuicyjnie”; ponadtoM. G.wykonywała dodatkowo usługę masażu dłoni, której poprzednio salon nie oferował; do jej obowiązków, jak i do jej poprzedniczki, należał: manicure, pedicure, masaż dłoni, henna, regulacja brwi, depilacja, masaż twarzy, konchowanie uszu, zabiegi oczyszczania i mikrodermabrazji, sterylizacja narzędzi oraz dbanie o dobry wizerunek firmyi godne jej reprezentowanie; umowa na czas określony z pominięciem umowy na okres próbny została zawarto z uwagi na wygodę i dobrą współprace obu stron; umiejętnościM. G.zostały sprawdzone przez wykonanie manicure na specjalną okazjęze zdobieniami, podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Ponadto na zobowiązanie organu rentowegoM. R.opisała swoje obowiązki, które wykonywała u byłego już pracodawcyK. D. (1), jako: zabiegi pielęgnacyjne dłoni i stóp (manicure, pedicure, parafina) henna na brwi i rzęsy, depilacja ciała i twarzy, elektrostymulacje, zabiegi pielęgnacyjne na twarz, szyję i dekolt, z wykorzystaniem masaży i kombajnu kosmetycznego, a także zabiegi z urządzeniamifirmy (...).SA. Dbała również o sterylność i dezynfekcję oraz czystość salonu(zawiadomienie o wszczęciu postępowania, pismo zainteresowanej z 27.05.2017 r., pismoM. R.z 12.06.2017 r. – nieoznaczone karty a.r.).
Po zakończeniu postępowania ZUS Oddział wS.wydał w dnu 17 lipca 2017 r.decyzję nr (...)na podstawie której stwierdził, że podstawa wymiaru składekna ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkoweM. G., podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek(...)wynosi:
- w grudniu 2016 r.– 1.233,44 zł,
- w styczniu 2017 r.– 1.066,76 zł,
- od lutego do maja 2017 r.– 0,00 zł.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania powziął wątpliwości co do zasadności wynagrodzeniao pracę ustalonego w umowie o pracę z dnia 12 grudnia 2016 r. W ocenie organu rentowego biorąc pod uwagę takie czynniki, jak fakt, że pracodawca nigdy wcześniej nie zatrudniał więcej niż jednego pracownika, wykształcenie ubezpieczonej nie dotyczyło zawodu kosmetyczki, ubezpieczona nigdy wcześniej nie wykonywała pracy w zawodzie kosmetyczki i było to jej pierwsze zatrudnienie stwierdził, że nie było podstaw do ustalenia tak wysokiego wynagrodzenia dlaM. G.. Organ rentowy stwierdził, że wynagrodzenie ubezpieczonej jest rażąco wysokie i nadmiernie wygórowane w stosunku do poprzedniego pracownika,a okoliczności sprawy uzasadniając stwierdzenie, że ustalone w umowie o pracę wynagrodzenie narusza zasady współżycia społecznego polegające na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu. W ocenie organu rentowego strony umowy o pracę ustalając wynagrodzenie kierowały się chęcią uzyskania odpowiednio wysokiego świadczenia z ubezpieczenia chorobowego(decyzja ZUS z 17.07.2017 r. – nieoznaczone karty a.r.).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, w tym dowodów z dokumentów załączonych do akt sprawy i akt rentowych oraz zeznań świadków i zeznań odwołującej i zainteresowanej.
Sąd co do zasady uznał zeznaniaM. G.iK. D. (1)w zakresie dotyczącym zatrudnienia odwołującej, wykonywanych przez nią obowiązków i posiadanych kompetencji. Jednocześnie Sąd nie dał wiary stronom w zakresie, w jakim wskazywałyna zasadność ustalonego wynagrodzenia odwołującej, w szczególności w zakresie, w jakim powołały się na różnice między zakresem obowiązków odwołującej i poprzednio zatrudnionejM. R.. Nie były również dla Sądu wiarygodne zeznania stron w zakresie, w jakim wskazywały na fakt, że odwołująca miała prowadzić stronę internetową firmy zainteresowanej, gdyż w materiale dowodowym brak dowodów potwierdzającychtą okoliczność.
Sąd dał wiarę zeznaniomM. R., w zakresie, w jakim świadek ten potwierdził jakie były w istocie jego obowiązki z racji świadczenia pracy dlaK. D. (1).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
OdwołanieM. G.od skarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było niezasadne.
W rozpatrywanej sprawie spór sprowadza się do ustalenia, czy organ rentowy zasadnie zakwestionował i ustalił nową podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczneM. G.w wysokości niższej niż zadeklarowana przez płatnika składekK. D. (1). Zaznaczenia wymaga, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionował samego faktu wykonywania pracy przez odwołującą ani też ważności umowy o pracę zawartej między odwołującą a zainteresowaną, skutkiem czego Sąd nie miał podstaw do tego, aby kwestiete badać. Zakres rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy jest bowiem ograniczony treścią kwestionowanej decyzji oraz wniesionego od niej odwołania. Fakt wykonywania przez ubezpieczoną pracy w ramach umowy o pracę został przez organ rentowy zaaprobowanyi kwestia ta nie stanowiła przedmiotu analizy w niniejszym postępowaniu. Przedmiotem ustaleń Sądu było jedynie to, czy wysokość wynagrodzenia określonego w tej umowie została ustalona w sposób prawidłowy, gdyż to właśnie wysokość wynagrodzenia (podstawy wymiaru składek) kwestionował Zakład.
Na wstępie wskazać należy, że stosunek pracy stanowi jeden z tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778)obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej są pracownikami.Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniemust. 2 i 2a(art. 8 ust. 1 ustawy). Osoby te na podstawie art. 11 i art. 12 ust. 1 ustawy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu. Podleganie ubezpieczeniom społecznych z tytułu stosunku pracy jest ściśle związane z obowiązkiem uiszczania składek. Ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oparte jest na zasadzie wyrażonejart. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9, z zastrzeżeniemart. 18 ust. 2 ustawyo systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tych przepisów podstawą składki jest przychód, o którym mowa wustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenieza godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została ustalona z góry, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych(art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.).
Zauważyć należy, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie, które jest godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentnoścido pracy. Natomiast ocena godziwości tego wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji. Takie rozumienie godziwości wynagrodzenia odpowiada kryteriom ustalania wysokości wynagrodzenia zart. 78 § 1 k.p.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2010 r., II PK 50/10; Sądu Apelacyjnegow Krakowie z dnia 25 września 2012 r., III AUa 398/12).
W prawie pracy obowiązującą jest zasada swobodnego kształtowania postanowień umownych, która realizuje się jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje to obowiązujące prawo. Autonomia stron umowy w kształtowaniu jej postanowień podlega ochronie w ramach wartości uznawanych i realizowanych przez system prawa, a strony obowiązuje nie tylko respektowanie własnego interesu jednostkowego, lecz także wzglądna interes publiczny, co wyraża miedzy innymiart. 3531k.c.ZUS może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało ono wypłacone na podstawie umowy zawartej dla pozoru (art. 83 § 1 k.c.w związku zart. 300 k.p.), bądź sprzecznejz prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 300 k.p.). Uprawnienie takie nadaje muart. 41 ust. 12 i 13u.s.u.s. Przemawia za tym przede wszystkim alimentacyjny charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznegoi zasada solidaryzmu, które wymagają, żeby płaca, stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki, nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliweji zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy,a w konsekwencji żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej.
Przy ustalaniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne uzależnionejod wysokości zarobków chodzi o takie przełożenie wykonywanej pracy i uzyskiwanegoza nią wynagrodzenia rzutującego na wysokość składki, które pozostaje w harmoniiz poczuciem sprawiedliwości w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia wypłacanychz zasobów ogólnospołecznych(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 stycznia 2018 r., III AUa 646/16).
W judykaturze wyrażany jest pogląd, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Zawierając umowyo pracę strony kierują się różnymi motywami indywidualnymi, które należy odróżnićod causa czynności prawnej (typowego celu czynności prawnej). Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 25 listopada 2004 r, I PK 42/04, zgodnie z którym zawarcie umowy o pracę, choćby zmierzało do uzyskania zwolnieniaod kosztów sądowych, czy uzyskania kredytu bankowego, nie jest obejściem ustawy. Podobnie takiego zarzutu nie można postawić umowie o pracę nienaruszającejart. 22 k.p., nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Za obejście ustawy nie można uznać także ustalenia przez strony umowyo pracę wysokiego wynagrodzenia. Ustalenie wysokiego wynagrodzenia, nawet nadmiernego, nie jest w ogóle sprzeczne z prawem, poza szczególnymi przypadkami, gdy jego wysokość jest limitowana przez przepisy. Powyższa konstatacja nie może jednak oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze świadczeńz ubezpieczeń społecznych, przy zawarciu umowy o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia (np. urodzeniem dziecka) i ustaleniu wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania świadczeń obliczonych od tej podstawy.Taka umowa o pracę jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie bowiem zart. 78 k.p.wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone,aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że do oceny ekwiwalentności wynagrodzenia należy stosować wzorzec, który w najbardziej obiektywny sposób pozwoli ustalić poziom wynagrodzenia za pracę o zbliżonym lub takim samym charakterze, który będzie uwzględniał również warunki obrotu i życia społecznego(por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r. I UK 302/13). Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji(zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz 26 listopada 1996 r. U 6/96, wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1999 r. I PKN 456/99).
Przenosząc powyższe doktrynalne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż ustalone dlaM. G.w umowie z dnia 12 grudnia 2016 r. wynagrodzenieza pracę w kwocie 5.000,00 zł brutto miesięcznie, jako podstawa wymiaru składekna ubezpieczenia społeczne i zdrowotne było rażąco zawyżone. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko ZUS, przyjmując, że zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstawdo przyjęcia, że wysokość wynagrodzeniaM. G.wynikająca z zawartej umowyo pracę była adekwatna do zakresu jej obowiązków, wykształcenia i doświadczenia zawodowego, a tym samym nie była zawyżona.
W okolicznościach sprawy nie sposób nie zauważyć co najmniej kilku faktów, które przemawiają za podjęciem powyżej opisanej oceny wynagrodzenia ubezpieczonej. Przede wszystkim Sąd miał na względzie, żeM. G.nie posiadała żadnego doświadczenia zawodowego do pracy na stanowisku kosmetyczki. Odwołująca ukończyła studia na wydziale inżynierii produkcji, wcześniej pracowała dorywczo jak również prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży, jednakże nie podejmowała zatrudnienia w zakresie świadczenia usług kosmetycznych. Jak wynika z zeznań samej odwołującej przed zatrudnieniem u zainteresowanej wykonywała zabiegi kosmetyczne jedynie dla matkii siostry. W ocenie Sądu nie ma wątpliwości, że odwołująca posiada pewne umiejętnościw tym zakresie, co mogą potwierdzać przedłożone w postępowaniu wyjaśniającymZUS certyfikaty szkoleń i kursów, czy też fakt, że świadczyła takie usługi na rzecz bliskich jej osób, jednakże zdaniem Sądu nie ma podstaw aby uznać, że wynagrodzenie w spornej wysokości było adekwatne do posiadanych przez nią kompetencji. Na kompetencje składa się wiele czynników, takie jak wykształcenie, umiejętności, staż pracy czy doświadczenie, których w przypadku odwołującej brakowało. Choć odwołująca legitymowała się pewnymi umiejętnościami, a zainteresowana wyrażała zadowolenie z jej pracy, to w ocenie Sądu posiadane przez nią kompetencje nie były na tyle wysokie, aby uzasadniały przyznanie jej wynagrodzenia w spornej wysokości.
Sąd miał na względzie, że kompetencje odwołującej nabierały nowego znaczeniaprzy ocenie adekwatności spornego wynagrodzenia w kontekście warunków pracy poprzedniej kosmetyczki zatrudnionej u zainteresowanej.M. R.przed podjęciem zatrudnienia uK. D. (1)posiadała dyplom technika usług kosmetycznych, pracowała wcześniej w zawodzie kosmetyczki, choć jak wynika z jej zeznań podejmując zatrudnienie u zainteresowanej wskazała, że jeszcze przyucza się do zawodu. Niemniej jednak zakres czynności, jakie wykonywała, nie różnił się znacznie od czynności wykonywanych przez odwołującą: obie wykonywały podstawowe zabiegi kosmetyczne (manicure, pedicure), zabiegi pielęgnacyjne twarzy i szyi, stosowały profesjonalne urządzenia kosmetyczne i miały zajmować się obsługą klientek czy sprzątaniem salonu. Ponadto obie pracującu zainteresowanej posiadały certyfikaty potwierdzające przebycie szkoleń i kursów z zakresu kosmetyki. Stąd też w ocenie Sądu ich kompetencje były porównywalne. Tymczasem różnice w zakresie ich wynagrodzenia były już znaczne.M. R.uzyskiwała wynagrodzeniew wysokości 1.300 zł netto, a odwołująca ponad dwa razy więcej, choć zakres jej obowiązków był większy jedynie o kilka dodatkowych czynności, takich jak zabiegi kosmetyczne rzęs czy masaż dłoni i twarzy. W ocenie Sądu o ile czynności te niewątpliwie wymagają posiadania pewnych umiejętności, o tyle stanowią one czynności o charakterze nieskomplikowanym. Fakt, że odwołująca miała je wykonywać mógł uzasadniać pewne rozbieżności w wynagrodzeniu, przyznanie odwołującej większego wynagrodzenia, lecz nie w wysokości przewidzianej przez strony w umowie o prace. Co prawda zainteresowana twierdziła, żeM. R.uczyła się pracy na stanowisku kosmetyczki, zaśM. G.wykonywała tą pracę „intuicyjnie”, jednakże na tle powyższych rozważań Sąd podzielił argumentację organu rentowego, w myśl której obie panie miały porównywalne kompetencje, w tym niewielkie doświadczenie i przyjmując się do pracy u zainteresowanej w istocie obie przyuczały się zawodu. Nie ma wątpliwości, że mogą istnieć różnice w wykonywaniu pracy dwóch osób posiadających ten sam zestaw kompetencji, może to mieć również znaczeniedla ustalenia wysokości wynagrodzenia, jednakże jest to możliwe do zbadania w pełni dopiero w trakcie zatrudnienia. Nie wydaje się racjonalne z perspektywy ekonomicznej zatrudnienie niedoświadczonego pracownika z wysokim wynagrodzeniem jedynie dlatego,że wykonuje swoje obowiązki „intuicyjnie”.
Mając na względzie powyższe Sąd miał również na względzie, że w toku postępowania strony nie przedstawiły żadnych wiarygodnych i obiektywnych dowodów na wykazanie,iż odwołująca faktycznie wykonywała istotnie szerszy zakres obowiązków w stosunkudo poprzedniego pracownika zainteresowanej i że okoliczność stanowi sama w sobie powód dla podtrzymania zasadności wynagrodzenia przewidzianego w umowie o pracę z dnia12 grudnia 2016 r. Przykładem powyższego może być choćby fakt, że strony powołując sięna wykonywanie przez odwołującą czynności w zakresie stworzenia i prowadzenia strony internetowej (fanpage’a) nie przedłożyły żadnych dowodów na potwierdzenie, że taka czynność miała miejsce. Ponadto zdaniem Sądu strony przedstawiały zakres obowiązkóww sposób nieco przejaskrawiony, wskazując m. in. na takie czynności jak proponowanie klientom kawy i herbaty czy też przyjmowanie pieniędzy i wydawanie paragonu. Czynności te mają charakter prostych, wykonywanych niejako automatycznie w ramach stanowiskai trudno uznać, aby ich wykonywanie przyczyniło się do istotnego wzrostu wynagrodzenia odwołującej.
M. G.nie posiada kierunkowego wykształcenia, jak i zdobytego wcześniej doświadczenia zawodowego na stanowisku kosmetyczki w momencie zawierania umowyo pracę. W momencie zawierania przedmiotowej umowy, ubezpieczona miała świadomość ciąży (4 –ty miesiąc), o czym nie poinformowała pracodawcy, a pracę świadczyła zaledwie kilka dni ponad jeden miesiąc od momentu podpisania umowy o pracę, tj. w okresieod 12 grudnia 2016 roku do 18 stycznia 2016 r., po czym stała się niezdolna do pracy, korzystając z długotrwałego zwolnienia lekarskiego z powodu ciąży. Powyższe dodatkowo potwierdza, że celem zawarcia umowy o pracę było wyłącznie uzyskanie świadczeń z tytułu ubezpieczenia z powodu zajścia ubezpieczonej w ciążę.
Z punktu widzenia oceny racjonalności zatrudnienia ubezpieczonej istotnym jest fakt, że po przejściuM. G.na zwolnienie lekarskie płatnik składek nie zatrudnił nikogona jej miejsce, co przeczy tezie, że stanowisko było niezbędne w strukturze organizacyjnej firmy, a przy tym na tyle istotne i dochodowe, że uzasadniało ponoszenie tak wysokich kosztów zatrudnienia odwołującej. Jak już wskazywano powyżej w części doktrynalnej niniejszego uzasadnienia, cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeńz ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą. W ocenie Sądu, nie można jednak nie dostrzegać problemu wyłaniającego się na gruncie niniejszej sprawy, ani akceptować nagannych i szkodliwych społecznie zachowań ubezpieczonej oraz płatnika składek. Widoczny w sprawie problem, będący jednym z przejawów szerszego zjawiska wyłudzania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, polega bądź na aneksowaniu umów o pracęw zakresie podwyższania wynagrodzenia bądź na zawieraniu umów o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia z ubezpieczenia społecznego(np. ciąża i urodzenie dziecka) i ustaleniu wygórowanego wynagrodzenia w celu uzyskania przez osobę ubezpieczoną naliczonych od takiej podstawy świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skonstruowana w ten sposób umowa o pracę jest nieważna jako sprzecznaz zasadami współżycia społecznego. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyrokuz dnia 18 października 2005 r, II UK 43/05 którego pogląd Sąd Okręgowy orzekającyw niniejszej sprawie w pełni podziela.
Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd Okręgowy uznał,że obniżenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczneM. G.było uzasadnione. Strony nie wykazały, aby ustalone w umowie o pracę z dnia 12 grudnia 2016 r. wynagrodzenie było zasadne z perspektywy ekonomicznej i adekwatne do posiadanych przez odwołującą kompetencji, powierzonego jej zakresu obowiązków i rodzaju wykonywanej pracy. W ocenie Sądu należało zgodzić się ze stanowiskiem organu rentowego w zakresie,w jakim uznano wynagrodzenie odwołującej w wysokości 5.000 brutto zł za rażąco zawyżone, zaś okoliczności sprawy wskazują, że zamiarem strony przy ustaleniu takiej jego wysokości było zapewnienie odwołującej wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznychw związku z macierzyństwem. W konsekwencji Sąd uznał przedmiotową umowę o pracęw omawianym zakresie za nieważną jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, zgodnie z treścią przepisuart. 58 § 2 k.c.Tym samym, Sąd Okręgowy, w oparciu o treśćart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołaniaM. G.od decyzji ZUS Oddział wS.,o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 2 k.p.c., ustalając ich wysokość w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).
Zarządzenie:(...)
(...)