Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 1510/18
Data wyroku: 2019-01-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Hoffa

Sygnatura akt XII C 1510/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Poznań, dnia 13 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Ewa Hoffa
Protokolant:st. sekr. sąd Małgorzata Kaczmarek
po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. w Poznaniu na rozprawie
sprawy z powództwaZ. K./PESEL: (...)/
przeciwko(...) sp. z o.o.z siedzibą wP./KRS:(...)
o zapłatę

I
Tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, w związku z eksploatacją urządzeń przesyłowych energii elektrycznej, z nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych:

-(...)/działki o numerach:(...),(...)i(...)obręb geodezyjnyW./,
-(...)/działka o numerze (...)- obrębW./,
-(...)/działka o numerze (...)- obrębT./,
-(...)/działka o numerze (...)- obrębK./,
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 108.100 zł /sto osiem tysięcy sto złotych/ z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty.

II
W pozostałej części powództwo oddala.

III
Obciąża powoda kosztami sądowymi w zakresie wynagrodzeń biegłego, pozostałymi kosztami sądowymi obciąża pozwaną i z tego tytułu nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa /Sądu Okręgowego w Poznaniu/:

1/ od powoda kwotę 6470 zł /sześć tysięcy czterysta siedemdziesiąt złotych/,
2/ od pozwanej kwotę 5405 zł /pięć tysięcy czterysta pięć złotych/
, a także
3/ zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 917 zł /dziewięćset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
/-/ E. Hoffa
Sygn akt XII C 1510/18

UZASADNIENIE
Powód,Z. K., wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 3000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19.04.2013 r., tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z jego nieruchomości: działek onumerach geodezyjnych (...)położonych wR.
/kw (...)/ idziałki nr (...)również położonej wR.
/kw (...)w okresie od 3.01.2007 r. do 25.10. 2016 r. /k.2/.
Następnie rozszerzał żądania pozwu wnosząc o zasądzenie, z tego samego tytułu, kolejno, kwoty 70.800 zł /k.232 i k. 250 i 251- sprecyzowanie nieruchomości, których dotyczy bezumowne korzystania ,a mianowicie, oprócz działek wskazanych w pozwie równieżdziałka nr (...)wT.P./kw (...)/ idziałki nr (...)położonej wK./kw (...), a ostatecznie kwoty 108.100 zł /k.393/.
Nie modyfikował początkowego wniosku o zasądzenie kosztów postępowania w tym o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z doliczeniem opłaty skarbowej /k.3/.
Pozwana,(...) Spółka z o.o.konsekwentnie wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z doliczeniem opłaty za pełnomocnictwo/k.49/.
Wskazała, że co najmniej do czasu doręczenia pozwanej przez Sąd Rejonowy wW.złożonego przez powoda wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, czyli do 10.09.2013 r. korzystała w dobrej wierze z nieruchomości powoda.
Powołując się na treśćart. 5 k.c.podała, że powód nabył wskazane w pozwie nieruchomości nie sprzeciwiając się istnieniu tam urządzeń przesyłowych energii elektrycznej. Funkcjonowanie urządzeń przesyłowych na nieruchomościach powoda było i jest zgodne z prawem i służy lokalnej społeczności nad której interesy i dobro powód przedkłada swój interes prywatny /k.50- 54 i 420/.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Powód nabył nieruchomości położone wR.i zapisane wksięgach wieczystych kw (...)ikw (...)na podstawie umowy o dożywocie z dnia 14.01.1999 r. /k.22-30- kserokopiakw (...)i k.156- 157- protokół badaniakw (...)sporządzony przez biegłegoM. D. (1)/.
Nieruchomość zawierającądziałkę nr (...)wT.P./kw (...)/ powód kupił 8.11.2002 r. /k.13- 21- kserokopia tej kw/, a nieruchomość zawierającądziałkę nr (...)położoną wK./kw (...)/ powód nabył na podstawie umowy darowizny z dnia 2.10.1998 r. /k.31-37- kserokopia tej kw./.
W okresie objętym żądaniem pozwu powód był więc właścicielem i posiadaczem samoistnym działek wskazanych w pozwie i piśmie z 1.03.2018 r. /k. 2, 3 i 251- 251/.
Nadziałkach o numerach (...)wR./obręb geodezyjnyW./ znajdowały się słupy podtrzymujące napowietrzną linię wysokiego napięcia 110 kV i słupy podtrzymujące napowietrzną linię energetyczną średniego napięcia 15 kV.
Nadziałce (...), w maju 2015 r., pozwany zdemontował część sieci przesyłowej wobec czego ustało w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 25.10.2016 r. bezumowne korzystanie z pasa ochronnego i powierzchni zajętej przez słupy nośne- łącznie 3030 m2/k.294- 296- opinia biegłegoM. D. (1)z dnia 24.05.2018 r./.
Nadziałce nr (...)wT.P.idziałce nr (...)w miejscowościK.
Znajdowały się wyłącznie słupy podtrzymujące napowietrzną linię energetyczną średniego napięcia 15 kV /k.293, k.295 i k.297- w/w opinia biegłegoM. D. (2)/.
Pas technologiczny /ochronny/ dla linii wysokiego napięcia 110 kV wynosi 13,60 m, a dla linii średniego napięcia 15 kV- od 5,40 m - 7,20 m w zależności od odległości między skrajnymi przewodami /k. 288-290- zdjęcia słupów i linii energetycznych przy w/w opinii biegłego/.
Pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. powód zażądał od pozwanego zapłaty kwoty 21.567 zł za bezumowne korzystanie z części wyżej wymienionych nieruchomości za 10 lat wstecz /nie wskazałdziałki (...)wchodzącej w skład nieruchomości zapisanej wkw (...)/. Domagał się też ustanowienia służebności przesyłu za jednorazową opłatą w kwocie 26.567 zł /k.8 i 10- kserokopia tego wezwania z dowodem nadania listem poleconym/.
Sąd Rejonowy wW. (...)postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. wydanym w sprawie(...)obciążył służebnością przesyłu nieruchomości powoda wskazane w pozwie za jednorazowym wynagrodzeniem i postanowienie to jest prawomocne od 26 .10.2016 r. /bezsporne/.
Bezsporne jest, że linie energetyczne, które, między innymi, znajdowały się, lub nadal się znajdują na działkach powoda zostały zainstalowane legalnie- stopniowo w czasie od 1964 r. do 1988 r. Działo się to więc w okresie, gdy rozprowadzaniem energii elektrycznej zajmowały się przedsiębiorstwa będące własnością Skarbu Państwa- działające w warunkach tzw. gospodarki planowej.
W efekcie przekształceń własnościowych poprzednik prawny powoda przejął od SkarbuPaństwa, wraz z całym przedsiębiorstwem, również urządzenia przesyłowe znajdujące się na działkach powoda /k. 51 i k.57- 99- wydruk z KRS, a także kserokopie aktów notarialnych, zarządzeń premiera, decyzji administracyjnych, spisów majątkowych i korespondencji związanej z przejmowaniem urządzeń energetycznych/.
Pozwana i jej poprzednicy prawni wiedzieli, że przejęli urządzenia posadowione na gruntach nie będących własnością Skarbu Państwa, własnością przejętego przedsiębiorstwa państwowego.
W odróżnieniu od przedsiębiorstwa państwowego użytkującego w przeszłości linie przesyłowe i podtrzymujące je słupy, a także pasy technologiczne /ochronne/ działającego w ramach socjalistycznej gospodarki planowej pozwana jest przedsiębiorstwem wolnorynkowym nastawionym na zysk.
Przed prawomocnym ustanowieniem służebności przesyłu pozwana korzystała z pasów ochronnych przy słupach i wzdłuż linii energetycznych na części działek powoda nieodpłatnie mimo, że powód domagał się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Była od czasu przejęcia linii energetycznych w posiadanie zorientowana, że korzysta nieodpłatnie z cudzych gruntów w związku z eksploatacją tych linii i od początku korzystała z nich w złej wierze, bowiem żadnej umowy z powodem nie zawarła, a poprzednicy prawni takiej umowy również nie zawarli. Nie została też ustanowiona służebność osobista, lub gruntowa obciążająca powoda w związku z funkcjonowaniem linii energetycznej.
Nie sposób przyjąć rozumowania, że powód powinien nieodpłatnie pozwalać pozwanej na eksploatację, z zyskiem, linii energetycznych z uszczerbkiem dla swego prawa własności.
Roszczenie powoda nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie stanowi nadużycia prawa.
Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z wyżej opisanych działek powoda w okresie od 3.01.2013 r. do 19.04. 2016 r. powinno wynieść 108.100 zł po jego zrewaloryzowaniu na dzień 27 kwietnia 2018 r. /k.359- wnioski końcowe w/w opinii biegłego, k. 339- 358- wyliczenia i analizy poprzedzające wnioski/.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie w/w dokumentów, lub ich kserokopii, których autentyczności strony nie kwestionowały,
Opinię biegłegoM. D. (2)z dnia 30.09.2017 r. /k.134- 200/, a także jego opinię uzupełniającą z dnia 24 maja 2018 r. /k. 274- 284/ sąd uznał za prawidłowe, konkretne, pozbawione sprzeczności i błędów logicznych, oraz przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Szacując odszkodowanie za bezumowne korzystanie z działek biegły uwzględnił ich przeznaczenie gospodarcze i zakres ograniczeń korzystania z części działek ze względu na przebieg pasa ochronnego i związku z tym przeznaczeniem gospodarczym.
Biegły wziął też pod uwagę, że pozwana w okresie objętym żądaniem pozwu, czyli w maju 2015 r. zdemontowała jedną z linii średniego napięcia przebiegających przezdziałkę (...)i modyfikację studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego dladziałki nr (...)/k.296 i 297 i k.305/.
Sąd oddalił wniosek pozwanej /k 390 i k.420/ o dowód z opinii biegłegoD. C.i odebranie wyjaśnień od biegłegoM. D. (1)iD. C.co do jego opinii wydanej w przyszłości, bowiem wniosek ten był bezpodstawny.
Przede wszystkim opinia wydana przez biegłegoD. C.w sprawie(...)dotyczyła służebności przesyłu ustanawianej na przyszłość i pod tym kątem biegły dokonywał analiz i ocen.
Roszczenie niniejsze jest roszczeniem odszkodowawczym.
Pozwana, mimo istotnej zmiany warunków gospodarczych – zmiany powszechnie znanej- korzystała przecież bezumownie i w złej wierze z części działek powoda w okresie objętym żądaniem pozwu.
BiegłyM. D. (1)wyliczył wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, a nie wynagrodzenie za faktyczne wykonywanie służebności, która przecież nie była ustanowiona w okresie objętym żądaniem pozwu.
Treść przyszłej opinii biegłegoD. C.wyliczająca wynagrodzenie za bezumowne korzystanie byłaby, być może, zbliżona do opinii wydanych już w niniejszej sprawie.
Nie mając zastrzeżeń do prawidłowości opinii biegłegoM. D. (1)Sąd oddalił więc w/w wnioski pozwanej.
Sprawa(...)Rejonowego wN. T./k.394- wniosek pełnomocnika powoda/ nie dotyczy żadnej z nieruchomości wskazanych w pozwie, nie dotyczy też powoda. Określone w kończącym postępowanie postanowieniu z dnia 12 września 2013 r. /k.162- 174 tych akt / wynagrodzenia za służebności przesyłu nie mają powiązania z roszczeniami odszkodowawczymi w niniejszej sprawie. Sąd dopuścił ten dowód na okoliczność czasu trwania sporów między pozwaną, z właścicielami nieruchomości nad którymi przebiegają linie przesyłowe.
Ponieważ okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już wyjaśnione sąd odstąpił od przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron.
Sąd zważył co następuje:
Przepisy prowadzające doKodeksu cywilnegoinstytucję służebności przesyłu /art. 3051– 3054/ weszły w życie od dnia 3.08.2008 r.
W okresie objętym żądaniem pozwu nie obowiązywały więc przed 3.08.2008 r.
Bezsporne jest, że pozwana eksploatowała linie energetyczne i pasy ochronne na i nad nieruchomościami powoda bezumownie.
Nie przysługiwała jej też służebność gruntowa, bowiem nie została ona ustanowiona umową stron, ani w innej formie.
Nie władała też w/w częściami nieruchomości powodów jako posiadaczka samoistna, czyli tak jak właścicielka, bowiem nie mogła tymi terenami dowolnie rozporządzać np. sprzedać, obciążyć, czynić dowolnych nakładów.
Zgodnie zart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Rozróżnia się zatem dwa rodzaje posiadania: samoistne i zależne.
Pozwana w okresie objętym żądaniem pozwu była posiadaczką zależną eksploatującą napowietrzną linię energetyczną i mającą swobodny dostęp do pasów ochronnych o szerokości ustalonej przepisami. Nie uprawdopodobniła, że powód akceptował ten stan rzeczy.
Powód był i jest właścicielem i posiadaczem samoistnym.
Zgodnie zart. 230 k.c.przepisy dotyczące roszczeń uzupełniających właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi, /art. 224 k.c.i następne/ stosuje sięodpowiedniodo stosunku między właścicielem, a posiadaczem zależnym o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego.
Na podstawieart. 225 k.c.w związku zart. 224§2 k.c.powodowi należy się więc wynagrodzenie za korzystanie z gruntów nad którym znajdują się napowietrzne linie energetyczna i słupy je podtrzymujące, a także gruntu stanowiącego strefę ochronną z każdej strony tej linii energetycznej za okres od 3.01.2007 r. do 25.10.2016 r.
Powód w niniejszym postępowaniu nie domagał się ustanowienia służebności przesyłu, zgodnie zart. 3052k.c., lecz „wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości” w części zajętej przez słupy podtrzymujące linie energetyczne i w obrębie pasów ochronnych z obu stron linii energetycznych .
W strefie tego pasa niemożliwe są takie nasadzenia i obiekty, które utrudniają wykorzystanie linii, lub jej konserwację i w tym zakresie powód ograniczony był w realizacji swego prawa własności. Nie był też w stanie realnie zapobiec pracom konserwacyjnym, lub remontowym.
Roszczenie powoda dotyczy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powoda na cele związane z funkcjonowaniem linii energetycznych. Brak jest podstaw do zastosowaniaart. 5 k.c.co wykazano powyżej.
Kwota 108.100 zł za 9 lat i 10 miesięcy jest kwotą odpowiednią, wyliczoną prawidłowo.
Należało więc ją zasądzić , na podstawie w/w przepisów, od pozwanej na rzecz powoda z odsetkami ustawowymi od dnia 14.12.2018 r., czyli od daty orzekania.
Roszczenie powoda jest roszczeniem odszkodowawczym, biegły zwaloryzował je na dzień 27.04.2018 r. i Sąd Rejonowy wW.mógłby zakończyć sprawę z zastosowaniemart. 363§2 k.c.czyli według cen z daty zbliżonej do daty ustalonego odszkodowania.
Powód jednak po raz kolejny rozszerzył żądanie pozwu czego skutkiem było przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Poznaniu.
Bezpodstawne byłoby obciążanie pozwanego odsetkami za opóźnienie, które było wyłącznie skutkiem kolejnej zmiany wysokości żądania przez powoda.
Podstawą prawną zasądzenia odsetek za opóźnienie jestart. 481§1 i 2 k.c.w związku zart. 476 k.c.
W pozostałej części powództwo o roszczenia akcesoryjne sąd oddalił jako pozbawione podstawy prawnej.
Powód uiścił opłatę od pozwu w kwocie 150 zł /k.38/ i zaliczkę na koszty biegłego w kwocie 1500 zł /k.116/, łącznie 1650 zł. Pozwana nie poniosła żadnych kosztów sądowych.
Wynagrodzenia biegłego obejmują kwoty: 4920,99 zł /k.211/ i 3198,73 zł /k.270/. łącznie i w zaokrągleniu jest to 8120 zł.
Opłata sądowa od kwoty 108.100 zł wynosi 5405 zł.
Konieczność kolejnych opinii biegłych wynikała z zaniechań powoda, a mianowicie z niedostatecznego sprecyzowania, których działek i nieruchomości roszczenia dotyczą i nie dołączenia do pozwu niezbędnych dokumentów w szczególności opisów i map działek, oraz wszystkich odpisów ksiąg wieczystych. W efekcie zakres niezbędnych czynności biegłego był bardziej czasochłonny, a wynikające z tego koszty opinii znacznie wyższe. Zaistniała też konieczność wydania drugiej opinii po modyfikacji żądań powoda. Wyżej opisane zaniechania powoda sąd ocenił jako niesumienne i nieusprawiedliwione okolicznościami.
Obciążanie pozwanej kosztami tych opinii byłoby bezpodstawne.
Ponieważ powód wpłacił 1650 zł należało odjąć od sumy wynagrodzeń biegłego /8120 zł/, kwotę 1650 zł, różnicę w wysokości 6470 zł nakazać ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa, a od pozwanej ściągnąć opłatę w kwocie 5405 zł, bowiem uiszczoną przez powoda kwotę 150 zł stanowiącą część opłaty sąd rozliczył już powyżej.
Zgodnie z §2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych /Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 i Dz. U. z 2016 r. poz. 2016/ stawka minimalna wynagrodzenia pełnomocnika powoda wynosi 900 zł do czego należy doliczyć obligatoryjną opłatę skarbową w kwocie 17 zł. od pozwanej na rzecz powoda zasądzono więc kwotę 917 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Podstawą orzeczenia o kosztach postępowania jestart. 98§ 1, 2 i 3 k.p.c.w związku zart. 103 k.p.c.
/-/ E. Hoffa