Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 408/17
Data wyroku: 2018-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Nawrocki, Ewa Mierzejewska, Ewa Bazelan

Sygn. akt I ACa 408/17 

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Jerzy Nawrocki

Sędzia:
Sędzia:

SA Ewa Mierzejewska
SA Ewa Bazelan (spr.)

Protokolant

stażysta Anna Kłos

po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki komandytowejwB.
przeciwkoJ. P.,A. P.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt I C 1038/16

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że oddala powództwo co do żądania odsetek od dnia(...)roku do dnia zapłaty oraz zastrzega pozwanymJ. P.iA. P.prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej hipoteką stanowiącejdziałkę nr (...)położonej wK., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...);

II
oddala apelację w pozostałej części;

III
znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za II instancję.

I ACa 408/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 roku Sąd Okręgowy w Lublinie:

I. zasądził solidarnie odJ. P.iA. P.na rzecz(...) spółki komandytowejwB.kwotę(...)złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia(...)roku do dnia zapłaty oraz kwotę(...)złote tytułem kosztów sądowych;
II. nakazał pobrać solidarnie odJ. P.iA. P.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w(...)kwotę(...)złotych tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia Sądu Okręgowego:
W dniu(...)roku pomiędzy(...) spółką komandytowąz siedzibą wB.aS. P., prowadzącym działalność podfirmą (...)została zawarta umowa w którejS. P.uznał swój dług wobecspółki (...)w wysokości(...)złotych, który wynikał z zakupionych przezS. P.materiałów budowalnych.

W dniu(...)rokuJ.iA., małżonkowieP.w drodze(...)ustanowili na rzeczspółki (...) spółka komandytowaz siedzibą wB.hipotekę umowną do sumy(...)złotych na nieruchomości położonej w miejscowościK.gminaN., stanowiącejdziałkę numer (...), dla której Sąd Rejonowy w(...)prowadziksięgę wieczystą nr (...)celem zabezpieczenia ceny z tytułu zakupionych przezS. P.-(...)J. P.materiałów budowlanych, uznanej umową z dnia(...)roku.
Ograniczoneprawo rzeczowew postacih. u.do kwoty(...)złotych, zostało następnie wpisane w(...)(...)
księgi wieczystej nr (...), prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości należącej doJ.iA. P.

    .

S. P.zobowiązał się spłacić dług, jednak nie uiścił on na rzecz wierzyciela żadnych należności. Egzekucja prowadzona w stosunku do niego z wnioskuspółki (...)okazała się bezskuteczna.
W związku z brakiem możliwości uzyskania spłaty zobowiązania przezS. P.pełnomocnikspółki (...)w dniu(...)roku skierował doJ.iA. P.wezwanie do zapłaty kwoty(...)złotych. Mimo wezwania pozwani nie dokonali zapłaty
    .

Powyższy bezsporny stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane w uzasadnieniu dowody z dokumentów.
Sąd wskazał, że podstawę prawną żądania pozwu stanowiart. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z jego treścią w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.
Sąd zaznaczył, że podstawowym uprawnieniem wierzyciela z tytułu ustanowienia hipoteki jest prawo dochodzenia zaspokojenia z obciążonej nieruchomości, bez względu na to czyją stała się własnością i bez względu na to czy pomiędzy wierzycielem hipotecznym a dłużnikiem rzeczowym (właścicielem obciążonej nieruchomości) istnieje stosunek obligacyjny. Bezzasadne są więc twierdzenia pozwanych, kwestionujące zasadność powództwa z powołaniem się na brak ich odpowiedzialności osobistej wobec nieporęczenia ani nie nieprzystąpienia do długu. Uprawnienia wynikające z ustanowienia hipoteki oznaczają, że przepis art. 65 ust. 1 u.k.w.h. przyznaje wierzycielowi hipotecznemu uprawnienie do wytoczenia przeciwko dłużnikowi hipotecznemu, powództwa o świadczenie – celem umożliwienia prowadzenia egzekucji z obciążonej nieruchomości. Wierzyciel hipoteczny w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości, musi wcześniej uzyskać tytuł wykonawczy, więc tylko roszczenie o zapłatę, skierowane przeciwko dłużnikowi hipotecznemu zapewnia realizację jego uprawnień, przewidzianych przez prawo (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2003 r., sygn.V CK 19/02). Opiera się to na koncepcji tzw. obligacji realnej, według której, wierzyciel może z tytułu hipoteki żądać od właściciela nieruchomości zapłaty sumy hipoteki z ograniczeniem do przedmiotu hipoteki.
Tym samym Sąd nie uznał za trafne stanowiska pozwanych, że w przypadku niespełnienia świadczenia przez dłużnika osobistego, zobowiązanie dłużnika rzeczowego polega jedynie na obowiązku znoszenia egzekucji, a nie na obowiązku świadczenia polegającego na uiszczeniu na rzecz wierzyciela określonej kwoty pieniężnej. Dłużnik rzeczowy może, ale nie musi być dłużnikiem osobistym z tytułu zabezpieczonej wierzytelności. Sens hipoteki wyraża się właśnie w tym, że jeżeli dłużnik osobisty nie spełnia należnego świadczenia pieniężnego wierzyciel może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi rzeczowemu. Przedtem powinien jednak uzyskać przeciwko niemu tytuł wykonawczy (tak m.in. wyrok SN z dnia 25 sierpnia 2004r., IV CK 606/03).
Wobec powyższego Sąd zasądził na rzecz(...) spółki komandytowejz siedzibą wB.kwotę(...)złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia(...)roku do dnia zapłaty. Z uwagi na fakt, iż pozwani są jedynie(...)ich odpowiedzialność jest ograniczona z tytułu ustanowionej na rzecz powodah. u.ujawnionej wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w(...), do kwoty(...)złotych.
Jako podstawę zasądzenia odsetek Sąd Okręgowy wskazałart. 476 k.c.iart. 481 § 1 k.c.
Natomiast o kosztach postępowania w sprawie orzeczono na podstawie 98§1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.iart. 113 § 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.).
Apelację od tego wyroku wnieśli pozwaniJ. P.iA. P., którzy zaskarżyli wyrok w całości i zarzucili:
I. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.:
-Art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecepolegające na błędnej jego wykładni poprzez przyjęcie, iż dłużnicy rzeczowi nie będący jednocześnie dłużnikami osobistymi powoda zobowiązani są do świadczenia względem niego i w konsekwencji do zapłaty solidarnie kwoty(...)zł wraz z odsetkami;
II. naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
-Art. 319 k.p.c.poprzez brak zastrzeżenia przez Sąd I instancji wobec pozwanych, jako dłużników rzeczowych, prawa do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do nieruchomości obciążonej hipoteką.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych. W przypadku nieuwzględnienia zarzutu zmierzającego do oddalenie powództwa, wnoszę o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez właściwe ograniczenie zakresu odpowiedzialności pozwanych, jako dłużników rzeczowych, do nieruchomości obciążonej hipoteką,ewentualnie, z ostrożności procesowejwnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wobec nierozpoznania przez Sąd istoty sprawy, tj. kwestii ograniczonej do obciążonej nieruchomości odpowiedzialności pozwanych za długS. P.z tytułu ustanowionej hipoteki.
W odpowiedzi na apelację powód(...) Spółka KomandytowawB.wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja jest uzasadniona w części.
Sąd Okręgowy nie naruszyłart. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece(dalej jako u.k.w.h.) w sposób wskazany w apelacji, gdyż, wbrew jej wywodom, hipoteka daje podstawę do zasądzenia od dłużnika rzeczowego który nie jest dłużnikiem osobistym kwoty zabezpieczonej nią wierzytelności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2004 roku, IV CK 606/03, Legalis 78354). Istotą hipoteki jest uprawnienie wierzyciela, który nie uzyskał zaspokojenia od dłużnika osobistego, do uzyskania zaspokojenia od dłużnika rzeczowego - do wysokości hipoteki - pomimo tego, że żaden stosunek obligacyjny pomiędzy nimi nie istnieje. Jeżeli zatem zobowiązany osobiście nie wykonuje należnego świadczenia pieniężnego, wierzyciel może w celu zaspokojenia wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi rzeczowemu, przedtem jednak musi uzyskać przeciwko niemu tytuł wykonawczy. W tym celu koniecznym jest wytoczenie przeciwko dłużnikowi hipotecznemu powództwa o świadczenie.
Dlatego też Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że art. 65 u.k.w.h. dawał powodowi uprawnienie do wytoczenia przeciwko pozwanym jako dłużnikom hipotecznym, powództwa o świadczenie – celem umożliwienia mu prowadzenia egzekucji z obciążonej nieruchomości.
Jednocześnie należy wskazać, że uzasadnione było jedynie wytoczenie powództwa o zasądzenie kwoty(...)zł (bez odsetek), gdyż hipoteka daje podstawę do wszczęcie egzekucji z nieruchomości jedynie do oznaczonej sumy pieniężnej - wysokości hipoteki. Dłużnik hipoteczny odpowiada za ewentualne odsetki tylko w granicach tej sumy.
Wynika to z art. 68 ust. 2 zdanie pierwsze i art. 69 u.k.w.h., które stanowią, że: hipoteka zabezpiecza wierzytelnośćdo oznaczonej sumy pieniężnej. Hipoteka zabezpieczamieszczące się w sumie hipoteki roszczeniao odsetki oraz o przyznane koszty postępowania, jak również inne roszczenia o świadczenia uboczne, jeżeli zostały wymienione w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej.
Z powyższego wynika, że oznaczona zgodnie z art. 68 ust. 2 u.kw.h. suma hipoteki wyznacza górną granicę prawnorzeczowej odpowiedzialności właściciela obciążonej nią nieruchomości - zakreśla maksymalną granicę zabezpieczenia wierzytelności hipotecznej wraz ze wszystkimi roszczeniami o świadczenia uboczne.
Tym samym uzasadnione jest zasądzenie od dłużnika rzeczowego, który nie jest dłużnikiem osobistym, tylko należności do wysokości sumy pieniężnej zabezpieczonej hipoteką W niniejszym wypadku była to zgodnie z(...)roku kwota(...)(k.14v).
Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia powództwa w zakresie żądania zasądzenia odsetek, które wykraczają poza kwotę(...)zł i zakres odpowiedzialności pozwanych jako dłużników hipotecznych. Świadczy to o naruszeniu przez Sąd Okręgowy prawa materialnego (wyżej wskazanych przepisówustawy o księgach wieczystych i hipotece), co Sąd II instancji uwzględnia z urzędu. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo co do żądania odsetek.
Ponadto skarżący słusznie zarzucili Sądowi Okręgowemu brak zastosowaniaart. 319 k.p.c., zgodnie z którym: jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.
Powszechnie przyjmuje się, że przewidziane wart. 319 k.p.c.zastrzeżenie Sąd jest obowiązany zamieścić w wyroku z urzędu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22.10.1977 roku, VI CR 335/77, OSNC 1978 z. 9 poz. 159, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 11.02.1015 roku, I ACa 738/14, Legalis) i to nawet gdyby okoliczność decydująca o ograniczeniu odpowiedzialności ujawniła się lub powstała w toku postępowania apelacyjnego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 2011 roku I CSK 439/10, Legalis nr 385423 i powoływane tam orzecznictwo). Jest to jest uzasadnione obowiązującą z mocyart. 837 k.p.c.zasadą, według której dłużnik może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule wykonawczym (wyrok Sądu Najwyższego dnia 7 maja 1972 r., I PR 426/70, OSNCP 1972 nr 4, poz. 67).
Dlatego też z uwagi na to, że z tytułu hipoteki wierzyciel może żądać od właściciela nieruchomości zapłaty sumy hipotecznej ale z ograniczeniem do przedmiotu hipoteki Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I wprowadzając w nim prawo pozwanych do powoływania się na to ograniczenie.
W pozostałym zakresie apelację oddalono na mocyart. 385 k.p.c.
Apelacja pozwanych została w części uwzględniona, a w części oddalona, wobec czego każda ze stron jest w części wygrywającą, a w części przegrywającą postępowanie odwoławcze i tym samym zachodziła podstawa zart. 100 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.do wzajemnego zniesienia kosztów procesu za drugą instancję, o czym orzeczono w punkcie III wyroku.