Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 674/17
Data wyroku: 2018-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mariusz Gotowski

Sygnatura akt I Ns 674/17

POSTANOWIENIE
P., dnia 26 września 2018 r.
Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto wP.I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Mariusz Gotowski
Protokolant Małgorzata Idczak-Kostruba
po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuK. M.
przy udzialeE. W.,A. K. (1),G. K.,A. K. (2),J. K.,K. K.,M. K., Skarbu Państwa-Starosta(...), GminaO.,Bank (...)z siedzibą wW.
o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia:

1
Stwierdzić, że spadek poS. W., z domuN., córceJ.iH.,urodzonej dnia (...), zmarłej dnia 15 września 1974 r. wP., ostatnio stale zamieszkałej wP.nabyli na podstawie ustawy:

- synJ. W. (1), synF.iS.,
- córkaK. M., zd.W., córkaF.iS.,
każde w ½ części

2
Stwierdzić, że wchodzący w skład spadku po poS. W., z domuN., córceJ.iH.,urodzonej dnia (...), zmarłej dnia 15 września 1974 r. wP., ostatnio stale zamieszkałej wP.wkład gruntowy w rolniczym Kombinacie Spółdzielczym wŚ.imieniem(...)w likwidacji wŚ.nabyli na podstawie ustawy:

- synJ. W. (1), synF.iS.,
- córkaK. M., zd.W., córkaF.iS.,
każde w ½ części,

3
Kosztami postepowania obciąża wnioskodawczynie i uczestników w zakresie przez nich poniesionym.

SSR Mariusz Gotowski

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2017r. wnioskodawczyniK. M.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poS. W.zmarłej 15 września 1974 r. wP., ostatnio stale zamieszkałej wP.. Wnioskodawczyni we wniosku wskazała, że spadkodawczyni miała dwójkę dzieciJ. W. (1)iK. M.z tymżeJ. W. (1)nie żyje. Wnioskodawczyni wskazała, że w skład spadku wchodzi działka gruntowa należąca dospółdzielni (...). Jako uczestników postępowania wnioskodawczyni wskazała:G. K.,A.(...),J. K.,K. K.,M.iA. K. (1).
Postanowieniem z dnia 20 września 2017 r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania Skarb Państwa(...).
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania GminęO.iBank (...)z siedzibą wW..

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniS. W.zd.N., córkaJ.iH.zmarła dnia 15 września 1974 r. wP., ostatnie stale zamieszkała wP.. W chwili śmierci była wdową jej mążF. W.zmarł dnia 28 grudnia 1950 r. wL., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Zmarła przed śmiercią nie sporządziła testamentu. Nikt nie składał oświadczeń o odrzuceniu spadku, nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia ani nie został wydziedziczony.
Dowód – odpis skrócony aktu zgonuS. W.- k. 8, odpis skrócony aktu zgonuF. W.– k. 2 akt Sądu Rejonowego w Szamotułach Ns 101/91, zapewnienie spadkowe złożone przez wnioskodawczynię – k. 50 – 51
S. W.miała dwójkę dzieci:K. M.orazJ. W. (1), który zmarł 12 września 2009 r.
Dowód – odpis skrócony aktu małżeństwaK. M.– k. 3 akt Sądu Rejonowego w Szamotułach Ns 101/91 , odpis skrócony aktu zgonuJ. W. (1)– k. 7, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. W. (1)–k. 5 akt Sądu Rejonowego w Szamotułach Ns 101/91.
J. W. (1)miał trójkę dzieci:A. K. (1)urodzoną (...),J.iP..J. W. (2)zmarła 22 sierpnia 2004 r. miała 5 dzieci:
-J. K.ur. (...)
-K. K.ur. (...)
-M. K.ur. (...)
-G. K.ur. (...)
-A. K. (2)ur. (...)
P. W.zmarł 27 marca 2012 r., nie miał dzieci.
Dowód – odpis skrócony aktu zgonuP. W.– k. 10, odpis skrócony aktu zgonuJ. W. (2)– k. 11, odpis skrócony aktu małżeństwaA. K. (1)k. 12, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. K.– k. 13,J. K.– k. 14,M. K.k. 15,G. K.– k. 16,A. K. (2)k. 17
Postanowieniem z dnia 10 października 1991 r. wydanym w sprawie Ns 101/91 Sąd Rejonowy w Szamotułach stwierdził, że spadek poF. W.na podstawie ustawy nabyli: jego żonaS. W.oraz jego dzieciK. M.iJ. W. (1)w 1/3 części każde w nich z wyłączeniem majątku objętego wspólnością małżeńską majątkową, który to majątek dziedziczą jego dzieciK. M.iJ. W. (1)po połowie z tym, że wchodzący w skład spadku udział we współwłasności gospodarstwa rolnego stanowiącego wkład gruntowy w Rolniczym Kombinacie Spółdzielczym wŚ.dziedziczy z mocy ustawy w całości jego żonaS. W..
Dowód – postanowienie Sądu Rejonowego w Szamotułach z dnia 10 października 1991 r. zawarte w aktach Sądu Rejonowego w Szamotułach Ns 101/91 – kopia k. 20 akt
W skład spadku poS. W.udział w prawie własności nieruchomości stanowiącymdziałki numer (...)położone wL., dla których Sąd Rejonowy w Obornikach prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)o łącznej powierzchni 7, 66 ha. , które zostały wniesione przezF. W.jako wkład do Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego wŚ.. .
Dowód – odpis zwykłyksięgi wieczystej (...)– k. 18, akta księgi wieczystej PO1O/00010083/1, pismoKombinatu Rolniczego im. (...)wŚ.w likwidacji z dnia 21 maja 2018 r. – k. 166
W chwili śmierciS. W.żaden z jej spadkobierców nie pracował w gospodarstwie rolnym, wszyscy byli pełnoletni, nikt nie ukończył szkoły rolniczej ani nie ukończyło kursu przygotowawczego do pracy w gospodarstwie rolnym.
Dowód – zapewnienie spadkowe złożone przezK. M.– k.50 – 51
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił a podstawie wskazanych wyżej dokumentów oraz zapewnienie spadkowego złożonego przez spadkodawczynię, które zostało przez Sad w całości uznane za wiarygodne.
Fakt, że w skład spadku po zmarłej wchodziły udział w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej Sąd w części ustalił na podstawie pismaRolniczego Kombinatu Rolniczego im. (...)wŚ.w likwidacji z dnia 21 maja 2018 r. Wynika bowiem z niego, żeF.W.wniósł do spółdzielni nieruchomość jako wkład, z tymże obecnie nie da się ustalić numeru tych działek. Jako, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, abyF. W.był właścicielem jakiś innych nieruchomości, to uznać należy, że nieruchomość opisana we wniosku musiała zostać wniesiona jako wkład.

Sąd zważył co następuje:
Istotą niniejszego postępowania było ustalenie porządku dziedziczenia poS. W.. Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymagało w pierwszej kolejności oznaczenia przepisów prawa, obowiązujących w czasie powstanie rozpatrywanych stosunków prawnych. W prawie cywilnym obowiązuje generalna zasada niedziałania wstecz przepisów prawnych (zasada nieretroakcji) wyrażona wart. 3 kodeksu cywilnego. Kolizję obowiązywania norm prawnych w czasie regulują przepisy tzw. prawa międzyczasowego. Do tej kategorii wkodeksie cywilnymnależą przepisy przechodnie zawarte w artykułach XXVI-LXIVustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny(Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) Stosownie do treściart. LIwymienionego aktu prawnego, do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej. Natomiast na podstawieart. LII § 1omawianych przepisów przejściowych, do testamentów i odwołania testamentów, jak również do umów o zrzeczenie się dziedziczenia stosuje się, jeżeli chodzi o zdolność osób, o formę i o wady oświadczenia woli, prawo obowiązujące w chwili złożenia tych oświadczeń.
Stosownie doart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisówksięgi czwartej kodeksu cywilnego. Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu (art. 926 § 1 k.c.). Zgodnie zart. 926 § 2 k.c.dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu, stąd zgodnie zart. 926 § 2 kcdziedziczenia po niej opiera się na przepisach ustawy.
Jak wskazano wcześniej stosowanie do art. LI przepisów wprowadzających kodeks cywilny w zw. zart. 3 kcdo ustalenia spadkobiercówS. W.stosuje się przepisy obowiązujące w chwili otwarcia spadku, czyli w chwili śmierci spadkodawcy, czyli w dniu 15 września 1974 r. zgodnie zart. 931 § 1 kcArt. 931.§ 1 kcw pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Zgodnie z§ 2jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Mając na uwadze to, żeS. W.była wdową i miała dwójkę dzieci Sąd stwierdził, że spadek po niej nabyliK. M.iJ. W. (1)każde z nich w ½ części.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w skład spadku poS. W.wchodził wkład w gruntowy wRolniczym Kombinacie Spółdzielczym (...)w likwidacji wŚ..
Ustawodawca polski po II wojnie światowej zdecydował o odrębnym unormowaniu dziedziczenia gospodarstw rolnych. Ewolucja tego ustawodawca została szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. (P 4/99, Dz. U. nr 11, poz. 91, OTK 2001, nr 1, poz. 5). Z mocyart. 1086 kcprzepisy tytułu o dziedziczeniu gospodarstw rolnych stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy do spadku należy wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Regulacja dotycząca dziedziczenia wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej została zawarta wart. 1087 kc.Zgodnie z § 1 tego przepisu należący do spadku wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej dziedziczą ci spośród spadkobierców, którzy w chwili otwarcia spadku:
1) są członkami tej spółdzielni albo
2) bądź są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
3) są trwale niezdolni do pracy.
Zgodnie z § 2 w braku spadkobierców określonych w punkcie pierwszym paragrafu poprzedzającego wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej dziedziczą również spadkobiercy, którzy pracują w gospodarstwie rolnym spółdzielni albo w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku zostaną członkami tej spółdzielni. Zgodnie z § 3 przepisy paragrafów poprzedzających dotyczą również działki przyzagrodowej i siedliskowej, jeżeli należą one do spadku.
Wskazać jednak należy, że zgodnie zpunktem 12cytowanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., który został ogłoszony dnia 14 lutego 2001 r.art. 1087 Kodeksu cywilnego
- jest zgodny zart. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych przed dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw,
- jest niezgodny zart. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od tego dnia,
- nie jest niezgodny zart. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Jako, że spadek poS. W.został otwarty przed ogłoszeniem wyroku w Dzienniku Ustaw, to do dziedziczenia udziału w spółdzielni produkcyjnej winien mieć zastosowanieart. 1087 kc.Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazuje na to, że żaden ze spadkobiercówS. W.nie spełnia wymogów określonych wart. 1087 kc.Stąd też do dziedziczenia wkładu zgodnie zart. 1086 kcmają zastosowanie odpowiednio pozostałe przepisy określające dziedziczenia gospodarstw rolnych w wersji obowiązującej w momencie otwarcia spadku. W literaturze i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza bądź stosowanie odnośnych przepisów bez żadnych zmian do innego zakresu odniesienia, bądź stosowanie ich z pewnymi zmianami, bądź też niestosowanie tych przepisów do innego zakresu odniesienia (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r.,III CZP 56/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 43). Zdaniem Sądu skoro zgodnie żaden ze spadkobierców nie może dziedziczyć wkładu w gospodarstwie rolnym w oparciu oart.1087 kc, to zastosowanie w sprawie może mieć jedynieart. 1063 kc.Zgodnie z tym przepisem w brzemieniu obowiązującym w momencie otwarcia spadku zgodnie z§ 1jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego, gospodarstwo przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu. Zgodnie z§ 2Skarb Państwa uważany jest za spadkobiercę ustawowego gospodarstwa rolnego także wtedy, gdy do dziedziczenia uprawnione są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy; w wypadku takim Skarb Państwa dokonuje na rzecz tych osób spłat odpowiadających wartości ich udziałów w gospodarstwie spadkowym po odliczeniu długów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. Zgodnie z§ 3przepis§ 2nie dotyczy osób, dla których praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania, jeżeli wykażą, że mają warunki do prowadzenia tego gospodarstwa przy pomocy małżonka lub osób bliskich posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dla dziedziczenia wkładu może mieć zastosowanie tylkoart. 1063 kc, skoroart. 1088 kcwprowadza autonomiczną regulację dotyczącą dziedziczenia wkładu gruntowego. Brzmienieart. 1063 § 1 i 2 kcobowiązujące w momencie otwarcia spadku zostało ustalone przez tekst pierwotnykodeksu cywilnegoogłoszony w Dz. U. z 1964, nr 16, poz. 93.§ 3tego przepisu został dodany przezart. 1 pkt. 14 ustawy z dnia 26 października 1971 r. zmieniająca ustawę Kodeks cywilny(Dz.U. nr 27, poz. 252). Wskazać jednak należy, że zgodniepunktem 5cytowanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnegoart. 1063 Kodeksu cywilnego:
a) w brzmieniu ogłoszonym dnia 18 maja 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93) i zmienionym przezustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą ustawę Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 27, poz. 252)
jest niezgodny zart. 21 ust. 1 i 2oraz zart. 64 ust. 1 i 3w związku zart. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
b) w brzmieniu nadanym przezustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 11, poz. 81)
jest zgodny zart. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie zart. 190 ust. 1 Konstytucjiorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie budzi wątpliwości ,że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności zKonstytucją RPart. 1063 kcoznacza, że przepis ten w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny brzmieniu utracił moc obowiązującą. Podzielić zatem należy pogląd Sadu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2003 r. (V CKN 149/01, LEX nr 602322), żeart. 1063 kcw brzmieniu obowiązującym na dzień otwarcia spadku nie może stanowić podstawy dziedziczenia przez Skarb Państwa, gdyż utracił on moc obowiązującą. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu zastosowanie w sprawie musi znaleźć zastosowanieart. 1063 kcw brzmieniu ustalonym przezart. 1 pkt. 17 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. nr 11, poz. 81) o treści: jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych. Przepis ten obowiązuje również obecnie i został on uznany za zgodny zKonstytucją RPw cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd uznał zatem, że podstawą do dziedziczenia wkładu muszą być zasady ogólne dziedziczenia, czyli w niniejszej sprawieart. 931 § 1 kci dlatego też Sąd stwierdził, że wkład nabyliK. M.iJ. W. (1)po połowie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 kpc.
SSR Mariusz Gotowski