Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 688/17
Data wyroku: 2018-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Krystyna Dobrowolska, Beata Tabaka ( sprawozdawca), Zbigniew Zgud
Słowa kluczowe: Dział spadku, Zniesienie współwłasności
Podstawa prawna: art. 684 kpc i następne, art 1039 kc, art 1041 kc

Sygn. akt II Ca 688/17

POSTANOWIENIE
Dnia 24 maja 2018 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny – Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Beata Tabaka ( sprawozdawca)
Sędziowie: SO Krystyna Dobrowolska, SO Zbigniew Zgud
po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z wnioskuM. N. (1)iM. N. (2)
przy uczestnictwieN. K.,H. N.,Z. N.,U. B.,E. G.,J. C.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 29 listopada 2016r., sygnatura akt I Ns 589/13
postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w następujący sposób:

- w punkcie 2 a) wartość „153.700 zł” zastąpić wartością w wysokości „110.200 zł”
- w punkcie 2 b) wartość „28.900 zł” zastąpić wartością w wysokości „29.400 zł”,
- w punkcie 4 kwotę „ 31.967 ( trzydzieści jeden tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt siedem złotych” zastąpić kwotą „17.133,33 zł (siedemnaście tysięcy sto trzydzieści trzy złote trzydzieści trzy grosze ) ”,
- punktom 6 i 7 nadać odpowiednio oznaczenie 5 i 6,
2. oddalić apelację w pozostałym zakresie;
3. stwierdzić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego we własnym zakresie;
4. nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie solidarnie od wnioskodawców kwotę 1969,12 zł oraz od uczestniczkiN. K.kwotę 984,55 zł tytułem zwrotu wydatków w postępowaniu odwoławczym.
SSO Krystyna Dobrowolska SSO Beta Tabaka SSO Zbigniew Zgud

UZASADNIENIE

M. N. (1)iM. N. (2)domagali się dokonania działu spadku poS. N. (1)iJ. N. (1)oraz zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wŻ.III, objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Olkuszu nr(...)i złożonej zdziałek ewidencyjnych nr (...)o pow. 1,2340 ha i nr(...)o pow. 1,2300 ha stanowiącej współwłasność wnioskodawców oraz uczestniczkiN. K.– poprzez przyznanie nieruchomości na własność wnioskodawców naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej, ze spłatą uczestniczki z jej udziału.
W odpowiedzi na wniosek, uczestniczkaN. K.wniosła o przyznanie jej na własnośćdziałki nr (...)albowiem ją zagospodarowała a także o dokonanie od wnioskodawców spłaty. Pozostali uczestnicyH. N.,Z. N.,U. B.iE. G.– będący dalszymi spadkobiercamiJ.iS.małż.N.- nie sprzeciwili się wnioskowi i oświadczyli, że nie domagają się niczego UczestniczkaJ. C.oświadczyła, że jest współwłaścicielką i 1/3 jej się należy oraz, że domaga się spłaty z domu.
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 Sąd Rejonowy w pkt. 1 ustalił, że przedmiotem zniesienia współwłasności jest nieruchomość położona wŻ.III, objęta księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Olkuszu nr(...)i złożona zdziałek ewidencyjnych nr (...)o pow. 1,2340 ha i nr(...)o pow. 1,2300 ha, stanowiąca współwłasnośćM. N. (1)w 1/3 części,M. N. (1)iM. N. (2)– na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej w 1/3 części orazN. K.w 1/3 części; w pkt. 2 stalił, że w skład spadku poS. N. (1)iJ. N. (1)wchodzi : a/ zabudowana nieruchomość gruntowa położona wŻ.III, objętaksięgą wieczystą nr (...), o powierzchni 1,2340 ha, stanowiącadziałkę ewidencyjną nr (...)– o wartości 153.700 zł; b/niezabudowana nieruchomość gruntowa położona wŻ.III, objętaksięgą wieczystą nr (...), o powierzchni1,2300 ha, stanowiącadziałkę ewidencyjną nr (...)– o wartości 28.900,00 zł; 3. w drodze działu spadku poS. N. (1)iJ. N. (1)oraz zniesienia współwłasności nieruchomości przyznał : a/na rzecz wnioskodawcówM. N. (1)iM. N. (2)naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej na wyłączną własność opisaną wpkt 2 lit. a)nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...); b/na rzecz uczestniczkiN. K.na wyłączną własność opisaną w pkt 1 lit b) nieruchomość stanowiącądziałkę ewidencyjną nr (...); pkt. 4 zasądził od wnioskodawców solidarnie na rzecz uczestniczkiN. K.kwotę 31.967 zł tytułem dopłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, z zastrzeżeniem ustawowych odsetek w razie opóźnienia w płatności; w pkt. 6 stwierdził, że każdy z uczestników ponosi koszty postepowania we własnym zakresie a w pkt. 7 orzekł o wydatkach należnych Skarbowi Państwa.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Postanowieniem z dnia 28 listopada 1996 r. sygn. akt I Ns 689/96 Sąd Rejonowy w Olkuszu stwierdził, że spadek poS. N. (1)córceF.iM.zmarłej dnia 09 lutego 1991 r. wO., ostatnio stale zamieszkałej wŻ.na podstawie ustawy nabyli jej mążJ. N. (1)oraz dzieciJ. C.,M. N. (1)iJ. N. (1)synJ.każdy po ¼ części, z tym, że wchodzący w skład udział w gospodarstwie rolnym położonym wŻ.dziedziczą z mocy ustawy jej mążJ. N. (1)oraz dzieciM. N. (1)iJ. N. (1)synJ.każdy po 1/3 części. Ponadto Sąd Rejonowy w Olkuszu stwierdził, że spadek poJ. N. (1)synuF.iM.zmarłym dnia 28 listopada 1993 r. wŻ., ostatnio stele zamieszkałym wZ.na podstawie ustawy nabyły jego dzieci tj.J. C.,M. N. (1)iJ. N. (1)synJ.każdy po 1/3 części, z tym ,że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym wŻ.na podstawie ustawy nabyły jego dzieciM. N. (1)iJ. N. (1)każdy po ½ części. Postanowieniem z dnia 12 lutego 1997 r. sygn.. akt IV Ca 53/97 Sąd Wojewódzki w Katowicach zmienił zaskarżone postanowienie w pkt I w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego w ten sposób, że udział w tym gospodarstwie dziedziczą z mocy ustawy mąż spadkodawczyniJ. N. (1)oraz jej dzieciJ. C.,M. N. (1)iJ. N. (1)– po ¼ części, a w pkt II w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego w ten sposób, że udział spadkodawcy w tym gospodarstwie dziedziczą z mocy ustawy jego dzieciJ. C.,M. N. (1)iJ. N. (1)– po 1/3 części. Następnie postanowieniem z dnia 13 lutego 2008 r. sygn. akt I Ns 792/07 Sąd Rejonowy w Olkuszu stwierdził, że spadek poJ. N. (1)synuJ.iS.zmarłym dnia 08 sierpnia 2007 r. wO., ostatnio stale zamieszkałym wW.na podstawie ustawy nabyli wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym jego żonaH. N.oraz dzieciZ. N.,U. B.iE. G.każdy po ¼ części. Obecnie wyłącznymi współwłaścicielami nieruchomości położonej wŻ.III złożonej zdziałek ewidencyjnych nr (...)o pow. 1,2300 ha i nr(...)o pow. 1,2340 ha są wnioskodawcaM. N. (1)w 1/3 części, wnioskodawcyM. N. (1)iM. N. (2)na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej w 1/3 części oraz uczestniczkaN. K.w 1/3 części. Poprzednimi właścicielami przedmiotowej nieruchomości w oparciu o AWZ nr(...)z dnia 20 września 1974 r. byli spadkodawcyJ. N. (1)iS. N. (1). Wnioskodawcy są ponadto właścicielami działki położonej wŻ.nr 376/1 o pow. 11 a 40 m2, której poprzednimi właścicielami byli takżeJ. N. (1)iS. N. (1). Wnioskodawcy nabyli własnośćdziałki nr (...)w drodze notarialnej umowy kupna-sprzedaży z dnia 20.05.1980r., zawartej ze spadkodawcami. UczestniczkaJ. C.uzyskała natomiast wraz ze swym mężem świadkiemS. C.własność nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)o pow.0,6090 ha na podstawie wydanego przez Naczelnika Powiatu wO.AWZ z dnia 17.09.1974r., nr(...), Uwłaszczenie nastąpiło na niezabudowaną nieruchomość. Jak wynika z akt uwłaszczeniowych , wnioskodawcą w tej sprawie byłS. C., który we wniosku z dnia 14.09.1973r. podał, żedziałkę nr (...)otrzymał w drodze darowizny od swego teściaJ. N. (1), przy czym z kolei teść otrzymał tę działkę o pow. około 1,5 morgi wraz z większą powierzchnia gruntów, od swego teściaF. K., który nadal. figuruje w ewidencji gruntów co do nieruchomości o pow.1,8390 ha. . Z protokołu uwłaszczeniowego wynika natomiast, żeJ. C.zeznała, zedziałkę nr (...)otrzymała od swej matki, po śmierci dziadkaF. K.., co potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie. W tut. Sądzie toczyła się pod sygn. akt I Ns 540/68 sprawa o dział spadku poF. K.iM. K.–z wniosku spadkodawczyniH. N.. Z akt tych wynika m.in., że stwierdzenie nabycia spadku poF. K.tj. postanowienie wydane przez Sąd Powiatowy wO.syg.akt INs 530/67 ograniczyłoprawa spadkowedzieci zmarłego, w zakresie odnoszącym się do gospodarstwa rolnego, tj. gospodarstwo to odziedziczyli jedynie druga żona zmarłegoZ. K.oraz dwójka jego dzieci tj.H. N.iJ. N. (2). Podobnie spadek po pierwszej zonieF. K.– a matceH. M.K.(post. SR w Prudniku z dnia 1.09.1967r. sygn..akt INs 349/67) – w zakresie odnoszącym się go gospodarstwa rolnego nabyło tylko część spadkobierców ustawowych tj. mążF.oraz dzieciH. N.iJ. K.. Uczestnikami postępowania sygn..akt INs 540/68 były natomiast też inne dzieciF.iM. K., dziedziczącej ogólną masę spadkową tj.E. M.,B. K.iH. W.. Prawomocnym postanowieniem z dnia 25.04.1969r. sygn. akt INs 540/68 Sąd Powiatowy wO.ustalił, że w skład spadku poF.iM.młz.K.wchodzi prawo własności w równych częściach 1/3 części osady włościańskiej położonej wŻ.nr.T.. Nadawczej 41 o pow.13 morgów 249 prętów, a ponadto, że w skład spadku poF. K.wchodzi drewniana skrzynia na zboże. Następnie w drodze działu spadku po w/w osobach całość majątku spadkowego została przyznanaH. N.z orzeczeniem spłat na rzecz macochyZ. K.i brataJ. K., tj. na rzecz brata w kwocie 16.151,67 zł. W istocie pomimo treści orzeczeń o stwierdzeniu nabycia spadku, rodzeństwoH. N., wyłączone z dziedziczenia gospodarstwa spadkowego rościło sobie pretensje o spłaty z majątku spadkowego i uzyskało taką, tyle, żeH. N.wyręczyli w tym zakresie małżonkowieC., przekazując na rzeczH. W.,B. K.kwoty 10.000 zł i 11.000zł, pokwitowane pismami z dnia 2.10.1969r. i 16.08. (data nieczytelna). Tym samym pomimo zeznań złożonych przez uczestniczkę w postępowaniu uwłaszczeniowym, można przyjąć, że przekazanie przez matkęJ. C.działki nr (...), która najprawdopodobniej była częścią nieruchomości należącej do spadku po rodzicachH. N., nie odbyło się pod tytułem darmym.
Działka ewidencyjna nr (...)o pow. 1,2340 ha położona jest częściowo na terenach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej przy głównej drodze komunikacyjnej, a częściowo zlokalizowana jest w strefie peryferyjnej. Działka ta ma kształt regularny, w formie prostokąta o długości i szerokości ok. 20 m i terenie pofałdowanym. Działka uzbrojona jest w sieć elektryczną, wodną i gzową. Działka jest częściowo zabudowana budynkiem jednorodzinnym w złym stanie technicznym oraz budynkiem gospodarczym w słabym stanie technicznym. Pozostała część zarośnięta jest trawami, roślinnością dzikorosnącą, dzikimi krzewami, drzewostanem samosiejnym oraz drzewostanem leśnym. Teren działki jest zaniedbany. Dojazd do działki stanowi utwardzona i gruntowa droga. Budynek mieszkalny znajdujący się na działce jest budynkiem mieszkalnym, jednorodzinnym, wybudowanym a latach 40/50. Jest tobudynek (...)– kondygnacyjny, niezamieszkały, nieużytkowany, rozwalający się z widoczną niestabilnością elementów konstrukcji budynku. Jest to budynek typowy dla okresu lat 40/50 -ych, murowany z kamienia i cegły, zakończony więźbą dachową i pokryty dachówką cementową. Budynek gospodarczy, znajdujący się na działce , jest budynkiem ok. 60 letnim, w zabudowie wolnostojącej. Budynek typowy dla tego okresu. Murowany z bloczków sylikatowych, pustaków i cegły ceramicznej, niepodpiwniczony, zakończony więźbą dachową , pokryty papą. Stan techniczny budynku – przeciętny. W budynku znajduje się jedno duże pomieszczenie garażowe oraz dwa małe pomieszczenia gospodarcze. Elewację budynku stanowi częściowo tynk cementowo – wapienny w słabym stanie technicznym – widoczne zacieki i pęknięcia, pozostałe ściany nieotynkowane. Pomieszczenia wewnętrzne częściowo pokryte tynkiem wapiennym w słabym stanie technicznym – widoczne zacieki i zawilgocenia. Pozostałe pomieszczenia wyprawione płatami ze styropianu. Stolarka okienna i drzwiowa w słabym stanie technicznym – do odnowienia lub wymiany.Działka nr (...)o pow. 1,2300 ha położona jest w strefie peryferyjnej miejscowości i stanowi teren ustronny o słabym lokalnym układzie komunikacyjnym okolicy. Działka ma kształt regularny, w formie prostokąta. Jest długa, wąska i o szerokości ok. 18 m. Teren działki jest pofałdowany i pochyły. Działka nie posiada uzbrojenia. Otoczenie działki stanowią grunty rolne uprawne i nieuprawiane oraz tereny zadrzewione. Działka posiada teren rolny częściowo stanowiący grunt orny oraz pastwisko. Pozostała część działki zarośnięta jest trawami, roślinnością dzikorosnąca, dzikimi krzewami i pojedynczym drzewostanem samosiejnym. Dojazd do działki stanowi droga gruntowa przeciętnej jakości. Wartość rynkowa nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)według stanu na dzień 28 listopada 1993 r. wynosi 153.700,00 zł. Natomiast wartość rynkowa nieruchomości gruntowej niezabudowanej nr(...)według stanu na dzień 19 lutego 1991 r. z została ustalona na kwotę 28.900,00 zł.
Pomiędzy stronami toczyła się przed tut. Sądem sprawa o sygn. akt I C 643/14 z powództwaM. N. (1)iM. N. (2)przeciwkoA. K.,S. C.iN. K.o naruszenie posiadaniadziałki nr (...). Powództwo w tej sprawie zostało oddalone.
Dokonując oceny prawnej jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazałart. 1035 kci następne, a także przepisy dotyczące współwłasności w częściach ułamkowych tj.art. 195 kci następne, znajdujące odpowiednie zastosowanie do współwłasności majątku spadkowego i działu spadku – z mocyart. 1035 kcoraz przepisykpc, mające również materialno – prawny charakter tj. przepisy dotyczące działu spadku zart. 680 kpci następne, jak również przepisykpcdotyczące zniesienia współwłasności tj.art. 618 kpci następne, znajdujące odpowiednie zastosowanie do działu spadku z mocyart. 688 kc.Sąd zważył, że choć po stwierdzeniu nabycia spadku po obojgu spadkodawcach, ich spadkobiercy dokonali rozporządzenia pewnymi składnikami majątkowymi należącymi do spadku a nie swymi udziałami spadkowymi, to jednak żadna ze stron postępowania nie podniosła zarzutu bezskuteczności takiej czynności. Z kolei w przypadku postępowania o zniesienie współwłasności, definitywne wyjście ze współwłasności może nastąpić poprzez traktowany priorytetowo przez ustawodawcę fizyczny podział rzeczyart. 623 k.p.cZgodnie natomiast z treściąart. 684 kpcSąd ustala skład i wartość spadku według stanu z chwili jego otwarcia (art. 924 kc), natomiast według cen z chwili dokonania działu, jednakże podziałowi mogą podlegać wyłącznie przedmioty istniejące jeszcze w chwili orzekania. Sąd ustalił, że w skład spadku poS. N. (1)iJ. N. (1)wchodzi zabudowana nieruchomość gruntowa położona wŻ.III, objetaksięga wieczystą nr (...)o pow. 1,2340 ha , stanowiącadziałkę ewidencyjną nr (...)– o wartości 153.700,00 zł oraz niezabudowana nieruchomość gruntowa położona wŻ.III, objętaksięgą wieczystą nr (...), o pow. 1,2300 ha, stanowiącadziałkę ewidencyjną nr (...)– o wartości 28.900,00 zł. Tak wnioskodawcy jak i uczestniczka korzystają z przedmiotowych nieruchomości, tj. niewątpliwie wnioskodawcy mają w swym posiadaniudziałkę nr (...), a co dodziałki nr (...)posiadanie jest od wielu lat sporne. Natomiast uczestniczkaN. K.otrzymuje od paru lat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania – w związku z częścią uprawianejdziałki nr (...). Zasadny współżycia społecznego, jak równieżart. 623 kpcprzemawiają za uwzględnieniem stanowiska zarówno wnioskodawców jak i uczestniczkiN. K.tj. przyznania wnioskodawcom naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej na wyłączną własność nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)a na rzecz uczestniczkiN. K.na wyłączną własność nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...)uwagi na to, że taki sposób działu spadku nie wyczerpuje udziału wartościowego uczestniczki, to uczestniczce należy się od wnioskodawców dopłata w kwocie 31.967,00 zł. Co się zaś tyczydziałki nr (...), to należy wskazać, że zgodnie z generalną zasadą, do wartości spadku winno się doliczyć darowizny dokonane na rzecz zstępnych. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazywał jednak, abydziałka nr (...)własnościJ. C.iS. C.była przez nich nabyta pod tytułem darmym od spadkodawców. Świadkowie zeznający w sprawie potwierdzili, że przezS. C.zostały dokonane rozporządzenia finansowe, które miały zawiązek z nieruchomością na którą się potem razem zJ. C.uwłaszczyli. Wartość kwot jakie otrzymało rodzeństwa spadkodawczyni, to była bardzo duża wartość. Istnieją zatem dokumenty oraz potwierdzają to zeznania świadków z niniejszej sprawy, żeJ. C.iS. C.ponieśli spore koszty związane ze zdobyciemdziałki nr (...), a więc nie może być mowy o tym, że otrzymali oni działkę pod tytułem darmym. O kosztach Sąd postanowił na zasadzieart. 520 § 1 kpci orzekł o wydatkach.
Apelację od powyższego postanowienia w pkt.2, 3, 4, 6 i 7 złożyli wnioskodawcy i wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia w taki sposób aby ustalić w pkt. 2, iż przedmiotem działu spadku jest także nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...)o wartości 99700 zł objęta(...). W punkcie 3 poprzez przyznanie wnioskodawcom dodatkowo na własnośćdziałki (...)bez zasądzenia jakiejkolwiek spłaty na rzecz uczestniczki N.K.a także zasądzenia od uczestniczki na rzecz wnioskodawców kwoty 4617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili naruszenie prawa materialnego, sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz inne uchybienia procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wskazali, że sąd naruszyłart. 684 k.p.cw zw. zart. 924 k.calbowiem wartość przedmiotów wchodzących w skład spadków nie powinna zostać przyjęta według stanu na datę śmierci spadkodawców ale powinna uwzględniać stan faktyczny istniejący w chwili podziału tego spadku. Istniejący nadziałce (...)budynek mieszkalny jest w stanie ruiny i nadaje się do rozbiórki co zostało potwierdzone decyzją wydaną przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego a ponadto budynek został wykreślony z ewidencji gruntów i budynków a zatem w senesie prawnym nie istnieje. Wnioskodawcy w takiej sytuacji nie mogą zostać obciążeni spłatą z tego budynku skoro jeszcze będą musieli ponieść koszty jego rozbiórki i utylizacji. Ponadto Sąd dopuścił się naruszeniaart. 233 § 1 k.p.cpoprzez wadliwą ocenę, iżdziałka (...)nie wchodziła w skład spadku poS. N. (1)iJ. N. (1), gdyż można przyjąć, że przekazanie przez matkęJ. C.tej działki nie odbyło się pod tytułem darmym co jest także wynikiem błędnej oceny dokumentów zawartych w sprawie I Ns 540/68, I Ns 530/67 oraz oceny zeznań świadkówB. K.iH. W.. Błędnie także Sąd Rejonowy ocenił wiarygodność świadkówS. C.iJ. C.skoro podana w aktach uwłaszczeniowych podstawa nabyciadziałki (...)nie pozostała w zgodzie z wersją przedstawioną przez nich na podstawie pokwitowań otrzymanych odH. W.iB. K.. Co do rozliczenia udziałów w majątku spadkowych to powinno ono nastąpić na podstawie(...)k.c,(...)§ 1 i § 2 k.ca zatem do wartości majątku spadkowego powinna zostać doliczona wartośćdziałki (...)a następnie zaliczona na poczet schedy spadkowejN. K.co oznacza, że otrzymała ona więcej niż przypadałoby jej ze spadku i nie powinna otrzymać żadnej spłaty natomiastdziałka (...)powinna zostać przyznana wnioskodawcom na ich majątek wspólny. Nadto argument uzasadniający w ocenie Sądu Rejonowego przyznaniedziałki (...)uczestnice tj położenie działki w bezpośrednim sąsiedztwie działek rodziny N.K.nie jest w ocenie apelującego zasadny albowiem działka w części upranej, którą wnioskodawcy uprawiali do 2013 r. nie przylega bezpośrednio dodziałki (...)i nie ma do niej przejazdu ani przez tę działkę ani obok, lecz przejazd jest od strony wschodniej drogą utwardzoną stanowiącą własności GminyO..
Uczestniczka wniosła o oddalenie apelacji
Sąd Okręgowy zważył , co następuje:
Apelacja była częściowo uzasadniona a zarzuty w niej zgłoszone doprowadziły do poczynienia ustaleń jak poniżej.
Decyzją z 23 marca 2017 Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wO.nakazano współwłaścicielomdziałki (...)wŻ.rozbiórkę nieużytkowanego budynku mieszkalnego do 30 września 2017 r.
Dowód : decyzja(...)
Wartość rynkowa nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...)stanowi sumę wartości gruntu przeznaczonego pod zabudowę w wysokości 76000 zł, gruntu o przeznaczeniu rolnym w wysokości 19300 zł oraz kosztu odtworzenia budynku gospodarczego znajdującego się na działce o wartości 14900 zł. Łączna wartość to 110200 zł. Koszt rozbiórki budynku mieszkalnego znajdującego się na tej działce to 47400 zł.
Wartość rynkowadziałki (...)niezabudowanej o przeznaczeniu rolnym wynosi 29400 zł.
Dowód opinia biegłegoD. M.z 24 sierpnia 2017 k. 572 – 602
Decyzja jako dokument urzędowy stanowi dowód tego co zostało w niej postanowione a żadna ze stron nie kwestionowała jej autentyczności. Natomiast dowód z opinii biegłego d.s szacowania został przeprowadzony w uwzględnieniu postanowienia wynikającego z tej decyzji. Skoro został orzeczony nakaz rozbiórki budynku mieszkalnego znajdującego się na działce to jest to powód do wyeliminowania budynku z opisu działki podlegającej wycenie. Co do poprawności sporządzonej opinii to pomimo zgłoszenia do niej zarzutów Sąd Okręgowy ocenił ją jako wiarygodną. Opinia biegłego jak każdy inny dowód podlega ocenie przez sąd przez pryzmatart. 233 § 1 k.p.c.Jednak z uwagi na specyfikę tego dowodu, który polega na wyjaśnieniu okoliczności wymagających wiadomości specjalnych opinia taka podlega badaniu ze względu na kryteria zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Obie strony zgłosiły zarzuty co do przyjętej przez biegłego powierzchnidziałki (...)w zakresie jej przeznaczenia pod budowę odwołując się do powierzchni 14 arów zastosowanej w poprzednio sporządzonej opinii przed Sądem Rejonowy. Biegły ustosunkowując się do tego zarzutu wskazał, że w obu opiniach ze względu na inny stan faktyczny na gruncie, w poprzedniej opinii odnosił się do stanu faktycznego z chwili otwarcia spadku a obecnie bierze pod uwagę stan z chwili wyceny, zastosował inną metodologię wyceny tej nieruchomości. Działka nie ma bowiem jednolitego przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla miejscowościŻ.od 15.06.2010 r i częściowo jest przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne a częściowo stanowi tereny upraw rolnych i tereny lasów. Z planu wynika, że jedynie 10 arów jest przeznaczone pod zabudowę i taki obszar przyjął do wyceny i nie zmienia to oceny nawet przy przyjęciu, iż część działki o takim przeznaczeniu jest przeznaczona na drogę dojazdową Wcześniej natomiast obszar działki przeznaczonej pod zabudowę został przyjęty jedynie zwyczajowo. Ponadto w obecnej opinii biegły przyjął, do wyceny porównawczej wartość działek choć o przeznaczeniu pod zabudowę to jednak jako niezabudowanej budynkiem mieszkalnym. Inne założenie natomiast zostało przyjęte do poprzedniej opinii, gdy nie było wątpliwości, że przedmiotem wyceny może być działka zabudowana budynkiem mieszkalnym. Dlatego też przyjęcie dla wycenianej nieruchomości jako materiału porównawczego nieruchomości podobnych o powierzchni do 10 arów odpowiada założeniom opinii. Natomiast wszelkie różnice, które zachodzą pomiędzy nieruchomością wycenianą a nieruchomościami przybranym jako podobne są korygowane za pomocą cech i wag, co wynika z opinii. Biegły także uzasadnił, że uwzględnił położeniedziałki (...)w drugiej linii zabudowy przyjmując najniższą ocenę ze względu na te okoliczności a zatem nie ma podstaw do zastosowania kolejnego współczynnika zwanego przez wnioskodawców eksperckim do dalszego korygowania tej cechy. Z obu stron pojawiły się także zarzuty co do wyceny budynku o przeznaczeniu gospodarczym przy czym zarzuty te były diametralnie inne. Wnioskodawcom chodziło bowiem o sprowadzenie wartości tego budynku do zera i jeszcze ustalenia kosztów jego rozbiórki natomiast uczestnikom chodziło o ustalenie jego wartości rynkowej a nie odtworzeniowej celem podwyższenia tej wartości. W odpowiedzi na te zarzuty biegły wskazał, że stan techniczny budynku jest słaby lecz nie ma decyzji nakazującej jego rozbiórkę lub nawet opinii rzeczoznawcy o złym stanie technicznym wykluczającym jego prawidłowe użytkowanie Przyjęta metoda odtworzeniowa budynku jest wynikiem ustalenia, iż brak jest na rynku transakcji podobnych tj nieruchomości zabudowanych jedynie budynkiem gospodarczym o słabym stanie technicznym. Przyjęta metoda odtworzenia kosztów jego budowy względem aktualnego stanu technicznego również jest sposobem rynkowej wyceny nieruchomości. W odpowiedzi na to wnioskodawcy złożyli wniosek w postępowaniu administracyjnym w celu uzyskania decyzji nakazującej rozbiórkę budynku oraz złożyli do akt prywatną ekspertyzę budynku gospodarczego. Sąd Okręgowy odmówił zawieszenia postępowania do czasu zakończenia trwającego przed organem administracyjnym postępowania albowiem ocenił postępowanie wnioskodawców jako zmierzające do przewlekania postępowania sądowego. Skoro na etapie apelacji wnioskodawcy przedłożyli decyzję o rozbiórce domu mieszkalnego to nie było przeszkód, aby wówczas decyzja ta mogła dotyczyć także budynku gospodarczego. Nadto wnioskodawcy sami przyznali w odpowiedzi na zarzuty uczestniczkiN. K., która wskazała, że stan budynku jest wynikiem niedbałości o niego wnioskodawców, którzy samodzielnie z niego korzystali, iż w budynku gospodarczym trzymali maszyny rolnicze i coś tam robili przy tych maszynach. Zatem nie ma wątpliwości, że wnioskodawcy pomimo tego, że z budynku korzystali we własnym interesie nie przyczynili się do utrzymania jego stanu technicznego. Ponadto z przedłożonej ekspertyzy prywatnej inż.J. Ł., którą Sąd Okręgowy dopuścił w poczet dowodów jako dowód z dokumentu a nie opinii, wynika pomimo sformułowanego wniosku końcowego, że budynek w aktualnym stanie nie nadaje się do użytkowania i zaleca się jego całkowitą rozbiórkę, że nie wszystkie elementy tego budynku nie nadają się do wykorzystania. Szczegółowa analiza tego dokumentu wskazuje, ze sporządzający ekspertyzę segreguje poszczególne elementy jako nadające się do używania lub dyskwalifikujące takie przeznaczenie. Stan fundamentów został oceniony jako mierny a jego doprowadzenie do należytego stanu powinno wiązać się z uzupełnieniem ubytków ścian fundamentowych, wykonaniem izolacji i podbicia tych fundamentów. Stan ściany nośnej zachodniej oceniony został jako zły a w pozostałym zakresie jako mierny, natomiast ściany wewnętrzne jako dostateczny. Oczywiście biegły jako najprostszy sposób przewiduje rozbiórkę tych elementów ale także wskazuje na możliwość wprowadzenia dodatkowych elementów usztywniających te konstrukcje. Stan stropów nad pomieszczeniami 0/1, 0/2 i w obrębie przybudówki został oceniony jako awaryjny a płyty balkonu jako mierny. Z kolei stan schodów wewnętrznych do piwniczki jest dostateczny i nie ma zaleceń w celu doprowadzenia ich do należytego stanu technicznego. Stan nadproży okiennych jest zły ale żelbetowych zadowalający a stalowych dostateczny. Dach z papy wykazuje bardzo duży stopień zużycia technicznego i należy go rozebrać. Co do przewodów kominowych to ich stan oceniono jako dostateczny i nie zlecono do wykonania czynności w celu ich doprowadzenia do należytego stanu. Stan tynków jest zły i należałoby je skuć i wykonać od nowa. Natomiast stan podłóg jest mierny i w celu doprowadzenia ich do należytego stanu należy zlikwidować przyczyny zawilgocenia a następnie dokonać napraw powierzchniowych. Wskazać także należy, że sporządzający ekspertyzę nie przewiduje, że stan budynku należy rozebrać w całości lecz określa że niemal w całości z możliwością wykorzystania przy odbudowanie nieznacznej ilości wbudowanych w obiekt materiałów, lecz ich nie wycenia. Stwierdza jednak, że budynek nie ma wartości gruzu, który po nim pozostaje w razie rozbiórki a zatem zakres wyceny tego budynku przez biegłego sądowego ds. szacowania nie jest wadliwy. Przewiduje on bowiem jego wartość na niewielkim poziomie 14900 zł.
Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opinii biegłegoD. M.na okoliczności ustalenia aktualnej wartości nieruchomości podlegających podziałowi uwzględniając zarzut, iż ustalenie obecnej wartości przy przyjęciu stanu nieruchomości z daty śmierci spadkodawców i biernej postawy spadkobierców co do dbania o substancję tych nieruchomości doprowadziłoby do sytuacji nieakceptowalnych. Pomimo otrzymania przedmiotu nienadającego się do użytku osoba taka musiałaby dokonać spłat nieadekwatnych do tego stanu. Sąd Rejonowy ustalając wartość kierował się dyrektywą wynikająca zart.684 k.p.ciart. 924 k.cwskazując, że sąd ustala nie tylko skład spadku ale także jego wartość, która powinna być ustalona według cen z chwili dokonania działu lecz według stanu z chwili jego otwarcia. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, że skład spadku ustala się na chwilę jego otwarcia a zatem zgodnie zart. 924 k.ca przedmiotem działu są tylko te rzeczy, które istnieją w chwili działu spadku. To jednak nie wyklucza rozliczeń pomiędzy spadkobiercami z tytułu utraty czy zniszczenia rzeczy pomiędzy chwilą otwarcia spadku a jego działem. Normalnym sposobem rozliczenia ze zmian w stanie spadku jest w postępowaniu działowymart. 686 k.p.c.W praktyce nierzadko się zdarza, że czas przeprowadzenia działu spadku jest czasem odległym od chwili otwarcia spadku i następują zdarzenia, które nie są uzależnione od woli żadnego ze spadkobierców lub też, że wszyscy ponoszą odpowiedzialność za zmianę tego stanu czy też niektórzy z nich. Zgodnie zart. 686 k.p.cw postępowaniu działowym rozstrzyga się o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów a także poczynionych nakładach i spłaconych długach. Ocena tych roszczeń musi być jednak uzależniona od okoliczności konkretnej sprawy. W niniejszym postępowaniu, strony nie zgłosiły takich roszczeń albowiem ich konkretyzacja winna ujawnić się w postaci określonej kwoty i wskazania okoliczności faktycznych na poparcie żądanej kwoty. Niezależnie od tego strony wzajemnie obwiniały się o stan nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym. O ile okoliczności związane z korzystaniem z budynku gospodarczego wynikają z twierdzeń stron w tym wnioskodawca przyznał, że korzystał z budynku gospodarczego o tyle brak jest dowodów wskazujących na to kto korzystał i czy w ogóle korzystał z budynku mieszkalnego a zatem kto jest odpowiedzialny za jego stan. Ma to znaczenie dla kwestii oceny, czy obecna wartość nieruchomości może być przedmiotem rozliczeń w ramachart. 686 k.p.ctj. zgłoszenia wzajemnych roszczeń co do korzystania z przedmiotów spadkowych. Otóż kwestii tej nie da się rozstrzygnąć na płaszczyźnie wzajemnych rozliczeń albowiem żadna z nich nie korzystała z domu mieszkalnego, nie ponosiła kosztów jego utrzymania, nie dbała o niego i nie czyniła nakładów a w związku z tym stan nieruchomości doprowadził do wydania decyzji o rozbiórce. W związku z tym należy ocenić, że wszyscy spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za stan budynku mieszkalnego, a co za tym idzie konsekwencje wydania decyzji o jego rozbiórce. Zgodnie zart. 1035 k.ci następne do działu majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Podziałem spadku mogą być objęte te przedmioty, które wchodziły do spadku w chwili jego otwarcia. W tym zatem znaczeniu decyduje stan majątku z chwili śmierci spadkodawców. Z kolei wartość tego majątku należy ustalić na dzień dokonania jego podziału. Od otwarcia spadku spadkobiercy wspólnie są odpowiedzialni za zmiany w tym majątku. Taka odpowiedzialność istnieje aż do prawomocnego wyjścia ze stanu wspólności. Zatem chwila podziału tego prawa decyduje faktycznie o tym w jakim stanie majątek będzie podlegał podziałowi. Wszyscy spadkobiercy obowiązani są bowiem wziąć pod uwagę zmiany jakie zaszły w majątku np. wzrost jej wartości, utrata prawa przez jednego ze współwłaścicieli, utrata wartości rzeczy. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z 27 września 1974 r sygn. akt III CZP 58/74 i pomimo upływu lat nadal zachowało ono aktualność. Rację ma zatem apelujący, że do oceny wartości spadku należało w niniejszej sprawie zastosować stan spadku wynikający z braku wspólnego dbania o jego substancje. Dlatego też wartość nieruchomości na której znajduje się budynek przeznaczony do rozbiórki należy ocenić tak jakby tego budynku nie było. I tak biegłyD. M.wycenia tę wartość. Nie ma jednak podstaw do uwzględnienia w wartościdziałki (...)kosztów rozbiórki, które miałyby obniżać wartość tej nieruchomości. Wprawdzie osoba, która otrzyma taką nieruchomość musi ponieść koszt jej rozbiórki i wydać obliczone przez biegłego koszty, ale z momentem wykonania tej rozbiórki nieruchomość ponownie ma wartość pierwotną i jest to wartość jaką można uzyskań na rynku nieruchomości. Gdyby zatem pomniejszyć trwale wartość tej działki o koszty rozbiórki to osoba, która otrzymałaby nieruchomość według ceny uwzgledniającej wartość tej rozbiórki, z chwilą jej dokonania byłaby wzbogacona i to bezpodstawnie kosztem innego spadkobiercy który z tytułu podziału otrzymał niższą bo uwzgledniającą ten koszt wartość spłaty. Wobec powyższego wartośćdziałki (...)wynosi 110200 zł i taka podlega podziałowi. Z kolei wartość rynkowadziałki (...)niezabudowanej o przeznaczeniu rolnym wynosi 29400 zł a wartość ta została wyceniona w postępowaniu odwoławczym ze względu na upływ terminu aktualności poprzedniej opinii i nie była kwestionowana przez zainteresowanych. Łącznie wartość majątku spadkowego i powstałego w wyniku czynności prawnych przez spadkobierców wynosi 139600 zł i taka podlega podziałowi i zniesieniu współwłasności .
Nie są natomiast uzasadnione pozostałe zarzuty związane z oceną Sądu Rejonowego co do zaliczenia na schedę spadkową nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)a będącą własnościąJ.iS. C.. Po pierwsze wyjaśnić należy, że nawet gdyby wartość tej działki miała zostać zaliczona na schedę spadkową to nie mogłaby ona zostać zaliczona jako przedmiot spadku po którymkolwiek spadkodawcy.Działka (...)od 4 listopada 1971 na podstawie Aktu Własności Ziemi stała się własnością małżonkówC.i nigdy nie weszła do spadków poS.iJ. N. (1). Jedynie jako darowizna pochodząca od spadkodawców zgodnie zart. 1039 k.cw zw. zart. 1041 k.cmogłaby zostać zaliczona na schedę spadkowąN. K.skoro dalsi zstępni są zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego. O tym, że jednak tak nie należało postąpić mowa będzie poniżej.
Apelujący zarzucają błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego co do okoliczności zapłaty przez małżonkówC.za nabycie własnościdziałki (...). Treść oświadczeńJ. C.iS. C.przedstawionych w postępowaniu uwłaszczeniowym została prawidłowo przez Sąd Rejonowy przywołana w części ustaleń faktycznych. Niewątpliwie wynika z nich, że oboje małżonkowieC.niezależnie od tego, że powołują się na darowiznę od ojca i matki w przypadkuJ. C.i teścia i teściowej w przypadkuS. C., to oboje wywodzą pochodzenie tej działki z gospodarstwa rolnego należącego doF. K.a zatem dziadkaJ. C..
Rzeczywiście w ustalenia Sądu Rejonowego co do dziedziczenia poM. K.gospodarstwa rolnego na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego wP.z 1 września 1967 syg. Ns 349/67 wkradła się omyłka albowiem spadek w tym przedmiocie nabyli mążF. K.w 2/8 częściach oraz dzieciS. N. (1)iJ. K.po 3/8 części. Podobnie też w postanowieniu dotyczącym dziedziczenia poF. K.zamiastH. N.powinna byćS. N. (1). Zatem spadkodawczyni otrzymała udział w gospodarstwie rolnym po swoim ojcu i matce. Do sygn. I Ns 540/68 toczyło się z wnioskuS. N. (1)postępowanie o dział spadku w którym ona wnioskowała o przyznanie jej całego gospodarstwa. Tak jednak się nie stało i uzyskała jedynie udział w 1/3 części a wniosek został w pozostałym zakresie oddalony. Co prawda spadkobiercami gospodarstwa rolnego byli takżeZ. K.iJ. K., a nie byliB. K.iH. W.lecz z przesłuchania ich w tamtym postępowaniu wynika, że istniał spór miedzy innymi co do tego kto wybudował stodołę.S. N. (1)rościła sobie pretensje w całości do tej stodoły natomiastB. K.iH. W.zeznali, iż cała rodzina łącznie z nimi dawała pieniądze na jej wybudowanie. To potwierdza, żeB. K.iH. W.mogli rościć sobie pretensje do wkładu jaki sami włożyli w gospodarstwo ojca co potwierdza ocenę, iż doszło do rozliczeń spadkowych pomiędzyS. N. (1)o jej rodzeństwem. Ponadto autentyczności oświadczeńB. K.iH. W.z lat sześćdziesiątych nie poważył żaden z uczestników postępowania. Z nich bez wątpienia wynika, że zapłacone kwoty stanowią rozliczenie spadkowe pomiędzyS. N. (2)i rodzeństwem z tytułu spadku po rodzicach a dotyczy to części pola, które później stało się przedmiotem uwłaszczenia przez małżonkówC.. Wbrew zarzutom wnioskodawców zeznania tych osób w charakterze świadków nie przeczą okolicznościom wynikającym z pokwitować. Trzeba natomiast pamiętać, że od tego czasu upłynęło ponad 40 lat a zatem trudno się świadkom dziwić, iż nie pamiętają wszystkich szczegółów. Ponadto to, iż prawnieB. K.iH. W.nie dziedziczyli gospodarstwa nie oznacza, że rodzeństwo nie mogło się pomiędzy sobą pomimo to rozliczyć. Niewątpliwy pozostaje związek pomiędzy oświadczeniemB. K.iH. W.w którym jest mowa o nieruchomościach należących do spadku po rodzicach i postępowaniem uwłaszczeniowym, gdzie też jest mowa o nieruchomościach po ojcuS. N. (1). Skoro w niniejszej sprawie nie podporządkowano tych zdarzeń nabyciu innych nieruchomości niżdziałki (...)to nie ma podstaw by ocenę przedstawioną w tym zakresie przez Sąd Rejonowy podważyć. Nie ulega wątpliwości, że płacąc za działkę małżonkowieC.nie uzyskali jej za darmo a skoro tak to nie mogą zostać pokrzywdzeni ich spadkobiercy albowiem tego rodzaju czynność nawet gdy została zakończona wydaniem Aktu Własności Ziemi nie może zostać zaliczonaN. K.na poczet należnej jej babci schedy spadkowej. Zauważyć także należy, że zwyczajem w tej rodzinie było finansowe rozliczanie się skoro i wnioskodawcy także musieli nabyć od swoich rodziców i teściów nieruchomości na której mieszkają odpłatnie.
Z tych powodówdziałka (...)ani nie należy do spadku ani nie podlega zaliczeniu na schedę spadkową. Nie ma zatem podstaw do przyznania całości spadku na rzecz wnioskodawców albowiem uczestniczka wniosła o dokonanie fizycznego podziału tego spadku według sposobu korzystania z niego co będzie odpowiadało uregulowaniu już istniejącego stanu faktycznego. Dokonany fizyczny podział nie pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy , ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tych nieruchomości ani także z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej. Utrwaliło jedynie stan istniejący na gruncie.
Nie jest także uzasadniona apelacja w zakresie w jakim oponuje przeciwko podstawie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Co do zasady każdy z uczestników postępowania jest w takim samym stopniu zainteresowany prowadzeniem postepowania i to niezależnie od odmiennych stanowisk co do sposobu podziału spadku. Zatem każdy z nich powinien ponieść koszty we własnym zakresie. Natomiast wydatki jakie zostały poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa podlegają rozliczeniu na końcowym etapie postępowania. Z treści postanowienia i uzasadnienia wynika, że koszty te Sąd Rejonowy rozdzielił w proporcji do posiadanych udziałów i nie jest to orzeczenie wadliwe.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c
O kosztach postępowania odwoławczego także orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 k.p.calbowiem zasada odpowiedzialności i na tym etapie się nie zmieniła. Do tego należy uwzględnić, iż wnioskodawcy częściowo apelację wygrali a częściowo przegrali.
O kosztach wydatków związanych z czynnościami biegłego również orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 k.p.cw zw z art.83 i 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ustalając je odpowiednio do posiadanych udziałów w przedmiocie podziału i zniesienia współwłasności.
SSO Krystyna Dobrowolska SSO Beata Tabaka SSO Zbigniew Zgud