Sąd Okręgowy w Tarnowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 537/17
Data wyroku: 2018-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Edward Panek, Wiesław Grajdura
Słowa kluczowe: Droga konieczna
Podstawa prawna: Art. 145 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Sygn. akt I Ca 537/17

POSTANOWIENIE
Dnia 11 września 2018 r.
Sąd Okręgowy w Tarnowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Edward Panek

Sędziowie:
Protokolant:

SSO Wiesław Grajdura (sprawozdawca)
SSR (del.) Piotr Maziarz
starszy sekretarz sądowy Paweł Chrabąszcz

po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018 r. w Tarnowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. J. (1)
przy uczestnictwieA. P.,Z. M.,Z. Z.,A. M.,M. M. (1),K. W.,K. M.,R. M.,B. M.,M. K.iJ. K.
o ustanowienie służebności drogi koniecznej
na skutek apelacji uczestnikaA. P.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie
z dnia 2 października 2017 r., sygn. akt I Ns 1943/15
postanawia:

1

oddalić apelację;

2

orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym udziałem w postępowaniu apelacyjnym;

3

przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokatM. S.kwotę 147,60 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora uczestnikówM. K.iJ. K.w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I Ca 537/17

UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 11 września 2018 r.
WnioskodawcaJ. J. (1)wniósł o ustanowienie służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości położonej wP., oznaczonej jakodziałka nr (...), objętej KW Nr(...), stanowiącej jego własność, szlakiem o długości 85 m i szerokości 4 m, biegnącym przezdziałkę nr (...), objętą KW Nr(...), stanowiącą własność uczestnikaA. P.oraz przezdziałkę nr (...), objętą KW Nr(...), stanowiącą własnośćJ. M. (1). Uzasadniając żądanie wniosku wnioskodawca podał, że należącą do niego działkę otrzymał od ojca i od wielu lat uprawia ją rolniczo, korzystając w tym celu z istniejącego na gruncie dojazdu, z którego wcześniej korzystał jego ojciec i który był dojazdem umownym. Zaznaczył też, że nikt nigdy nie czynił mu żadnych przeszkód w korzystaniu z tego dojazdu, niemniej jednak nie został on prawnie uregulowany.
UczestnikA. P.nie wyraził zgody na ustanowienie służebności drogi koniecznej, która obciążałaby jego nieruchomość, wskazując, że w przyszłości ma zamiar dokonać zamiany części działek z właścicielemdziałki nr (...)i że w wyniku tej zamiany szlak służebny przebiegałby przez środekdziałki nr (...). Z kolei uczestnicyZ. M.iZ. Z.wyrazili zgodę na ustanowienie służebności drogi koniecznej, pod warunkiem że sami będą też mogli z tej drogi korzystać. UczestnicyM. M. (1)iA. M.nie sprzeciwiali się ustanowieniu służebności drogi koniecznej zgodnie z istniejącym przebiegiem szlaku służebnego na gruncie.
UczestnikA. P.zaproponował alternatywny przebieg służebności drogi koniecznej, biegnący od drogi oznaczonej jakodziałka nr (...)przezdziałkę nr (...), stanowiącą własność na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiejK.iR. M., zajmujący powierzchnię, na której już istnieje droga, a następnie przezdziałkę nr (...), stanowiącą własnośćK. W.i dochodzący do narożnikadziałki wnioskodawcy nr (...). Podniósł, że wskazany przez wnioskodawcę szlak nigdy nie był wykorzystywany jako droga dojazdowa i nie stanowi najodpowiedniejszej drogi dodziałki nr (...)z uwagi na zawarte przez niego zK.iR. M.wstępne porozumienie w sprawie zamiany częścidziałek nr (...). Zaznaczył też, że proponowany szlak narusza regułę dotyczącą najmniejszego obciążenia gruntu (tj. stanowi dla gruntu duże i ponad miarę obciążenie) i nie uwzględnia interesu społeczno-gospodarczego.
UczestnicyK. M.iR. M.nie wykluczyli ustanowienia służebności drogi koniecznej zgodnie z tzw. wariantem II, niemniej jednak wskazali, że szlak w tym wariancie jest dłuższy, obciąża większą powierzchnię gruntów i przebiega przez ich siedlisko, stwarzając tym samym niebezpieczeństwo dla jego mieszkańców oraz powodując zmianę walorów użytkowych nieruchomości.
Sąd Rejonowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 2 października 2017 r. ustanowił na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wP., oznaczonej jakodziałka nr (...), objętej KW Nr(...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie, służebność gruntową drogi koniecznej, przebiegającą szlakiem oznaczonym literami B-C-D-E na mapie stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 2 biegłego sądowego z zakresu geodezji inż.J. L.z dnia 6 marca 2017r. (wariant I), biegnącym od stanowiącej drogę gminną nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)(punkt B), objętej KW Nr(...)do granicydziałki nr (...)(punkt E) przez następujące nieruchomości:
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek B-C), objętą KW Nr(...), o długości wynoszącej 2,85 m i o szerokości wynoszącej 4 m oraz o powierzchni wynoszącej 12 m2;
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek C-D), objętą KW Nr(...), o długości wynoszącej 38,78 m i o szerokości wynoszącej 4 m oraz o powierzchni wynoszącej 155 m2;
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek D-E), objętą KW Nr(...), o długości wynoszącej 38,65 m i o szerokości wynoszącej 4 m oraz o powierzchni wynoszącej 154 m2(punkt I); zasądził od wnioskodawcyJ. J. (1)tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności na rzecz właścicieladziałek nr (...)A. P.łącznie kwotę 1 024 zł, a na rzecz następców prawnych właścicieladziałki nr (...)J. M. (1)łącznie kwotę 1 736 zł, płatną w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (punkt II); Sąd Rejonowy uznał, że każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (punkt III) oraz przyznał adwokatowiM. S.240 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora nieznanych z miejsca pobytu uczestnikówJ. K.iM. K..
Rozstrzygnięcie to Sąd oparł na następującym stanie faktycznym.
Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), położona wP., gminaS., obręb ewidencyjny(...), objętaksięgą wieczystą Nr (...)stanowi własność wnioskodawcyJ. J. (1). Uprzednio od 1986 r. nieruchomość ta stanowiła własność rodziców wnioskodawcy, którzy nabyli ją z Państwowego Funduszu Ziemi i została przez nich przekazana wnioskodawcy na mocy umowy darowizny z dnia 20 maja 1996 r. Nieruchomość nie korzysta ze służebności gruntowej i sama też nie jest obciążona taką służebnością. Nie posiada też bezpośredniego, a zarazem prawnie zagwarantowanego dostępu do drogi publicznej. W związku z tym, że podstawowym przeznaczeniem tej działki są uprawy rolne, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie przewiduje skomunikowania jej z drogą publiczną. Od strony południowej przylega dodziałki nr (...), do której od strony wschodniej przylegadziałka nr (...), granicząca od strony wschodniej zdziałką nr (...), do której z kolei od strony północno-wschodniej przylegadziałka nr (...). Ponadto od strony wschodniejdziałka nr (...)przylega dodziałki nr (...), zaś od strony północnej dodziałki nr (...). Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 4,7995 ha, położona wP., gminaS., objętaksięgą wieczystą Nr (...), stanowi własność uczestnikaK. W.. Właścicielom tej nieruchomości przysługuje nieodpłatna służebność gruntowa polegająca na prawie przechodu i przejazdu przezdziałkę nr (...)szlakiem o szerokości 5 m przez całą szerokość tej działki oddrogi nr (...)przy granicy zdziałką nr (...). Działka ta sama nie jest obciążona żadną służebnością gruntową. Jej kształt jest niekorzystny (miejscowo zniekształcony), zaś jej teren jest terenem łatwym w zabudowie i zagospodarowaniu. Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 0,84 ha, położona wP., gminaS., objętaksięgą wieczystą Nr (...)stanowi własność na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej uczestnikówK. M.iR. M.. Nieruchomość ta nie korzysta ze służebności gruntowej, natomiast sama jest obciążona na rzecz właścicielidziałki nr (...)nieodpłatną służebnością gruntową, polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez nią szlakiem o szerokości 5 m przez całą jej szerokość oddrogi nr (...)przy granicy zdziałką nr (...). Działka ta w północno-wschodniej części jest zabudowana, poza tym jest wykorzystywana jako rola. Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 1,4315 ha, położona wP., gminaS., objętaksięgą wieczystą Nr (...), stanowi wedle wpisu w księdze wieczystej własnośćJ. M. (1). Nieruchomość ta nie korzysta ze służebności gruntowej i sama też nie jest obciążona taką służebnością. Działka ta jest niezabudowana i ma charakter rolny. Jej kształt jest nieregularny, ma postać litery T, zaś jej teren jest częściowo zadrzewiony i zakrzaczony oraz jest łatwy w zagospodarowaniu i zabudowie. Obszar, na którym znajduje się ta działka oznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminyS.jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, tereny rolnicze, w których dopuszcza się zabudowę zagrodową, tereny zieleni nieurządzonej oraz tereny dróg wewnętrznych (południowa część działki).J. M. (1)zmarła w 1999 r. W chwili jej śmierci pozostawał przy życiu jej mążJ. M. (2), który zmarł w 2004 r. Zarówno poJ. M. (1), jak i po jej mężuJ. M. (2), nie toczyło się postępowanie spadkowe.J. M. (1)pozostawiła po sobie czworo dzieci:Z. M.,Z. Z.,A. M.iM. M. (1). Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 1,0419 ha, położona wP., gminaS., objętaksięgą wieczystą Nr (...), stanowi własność uczestnikaA. P.. Nieruchomość ta nie korzysta ze służebności gruntowej i sama też nie jest obciążona taką służebnością. Jest niezabudowana i jest wykorzystywana jako gospodarstwo rolne. Jej kształt jest nieregularny, zaś jej teren jest częściowo zadrzewiony i zakrzaczony oraz łatwy w zagospodarowaniu i zabudowie. Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 0,37 ha, położona wP., gminaS., objęta KW Nr(...), stanowi własność uczestniczkiB. M.. Nieruchomość ta nie korzysta ze służebności gruntowej i sama też nie jest obciążona taką służebnością. Stanowi grunty orne, ma regularny kształt, zaś jej teren jest terenem łatwym w zagospodarowaniu i zabudowie oraz częściowo zadrzewionym i zakrzaczonym. Obszar, na którym znajduje się ta działka, oznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego GminyS.w większości jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zaś w mniejszości (tj. w północnej części) – jako tereny dróg wewnętrznych. Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), o pow. 0,1791 ha, położona wP., gminaS.odpowiada dawnej parceli(...), objętą LWH(...)gm. kat.P., stanowiącej współwłasność po 1/2 częściJ. K.iM. K.. Aktualnie nieruchomość ta posiada status drogi publicznej gminnej i jest objętaksięgą wieczystą Nr (...). Nieruchomość oznaczona jakodziałka nr (...), położona wP., gminaS., objęta KWNr(...), stanowi drogę publiczną gminną i jest własnością GminyS..
W toku postępowania nieruchomości oznaczone jakodziałka nr (...)idziałka nr (...)uległy podziałowi - zgodnie ze wstępnym projektem podziału przedmiotowych nieruchomości pozytywnie zaopiniowanym przez Wójta GminyS.postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r., zakładającym wydzieleniedziałki nr (...)z przeznaczeniem na powiększenie mającej powstać w wyniku podziałudziałki nr (...), wydzieleniedziałki nr (...)z przeznaczeniem na powiększenie mającej powstać w wyniku podziałudziałki nr (...)oraz wydzieleniedziałek nr (...)z docelowym przeznaczeniem na poszerzenie drogi wewnętrznej oznaczonej jakodziałka nr (...)- odpowiednio nadziałki nr (...)o pow. 0,0084 ha, nr(...)o pow. 0,76 ha i nr(...)o pow. 0,0718 ha oraz nadziałki nr (...)o pow. 0,0127 ha, nr(...)o pow. 0,06 ha, nr(...)o pow. 0,0302 ha i nr(...)o pow. 0,94 ha. Następnie na podstawie umowy zamiany z dnia 9 sierpnia 2016 r. małżonkowieK. M.iR. M.przenieśli na rzecz uczestnikaA. P.prawo własności niezabudowanejdziałki nr (...), zaś uczestnikA. P.przeniósł na rzecz małżonkówM.prawo własności niezabudowanychdziałek nr (...).Działki nr (...)aktualnie stanowią własność na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej uczestnikówK. M.iR. M.i są objęte KW Nr(...), zaśdziałki nr (...)aktualnie stanowią własność uczestnikaA. P.i są objęte KW Nr(...).Działka nr (...)od strony zachodniej graniczy zdziałką nr (...)zabudowaną w jej północno-wschodniej części budynkiem mieszkalnym, zaś od strony południowej – zdziałką nr (...), która od strony południowej przylega dodziałki nr (...).Działki nr (...)od strony wschodniej sąsiadują zdziałką nr (...), która od strony północno-wschodniej przylega dodziałki nr (...).Działka nr (...)od strony zachodniej przylega dodziałki nr (...), która od strony południowej graniczy zdziałką wnioskodawcy nr (...).Działka nr (...)od strony zachodniej przylega dodziałki nr (...), która od strony zachodniej sąsiaduje zdziałką nr (...), graniczącą od strony północnej zdziałką wnioskodawcy nr (...). Poza tymdziałka nr (...)od strony północnej graniczy zdziałką nr (...), która od strony zachodniej i północnej przylega dodziałki nr (...). Południowa częśćdziałki nr (...), która od strony wschodniej graniczy zdziałką nr (...), orazdziałka nr (...)od strony południowej przylegają dodziałki nr (...), która od strony wschodniej sąsiaduje zdziałką nr (...).Działki nr (...)stanowią tereny mieszkaniowe, zaśdziałki nr (...)– grunty orne. Natomiastdziałki nr (...)stanowią grunty orne.Działka nr (...)ma nieregularny (wydłużony) kształt, zaś jej teren jest terenem o ograniczonych możliwościach zabudowy i zagospodarowania oraz w większości terenem zaadaptowanym na drogę. Obszar, na którym znajduje się ta działka, oznaczony jest w większości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminyS.jako drogi. Dojazd do tej działki odbywa się drogą gruntową stanowiącą działkę sąsiednią.Działka nr (...)ma nieregularny (zniekształcony) kształt, zaś jej teren jest terenem o dużych możliwościach zabudowy i zagospodarowania. Obszar, na którym znajduje się ta działka, oznaczony jest w większości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminyS.jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zaś w mniejszości (tj. w części, w jakiej fragment tej działki graniczy od strony południowej zdziałką nr (...)) – jako tereny dróg wewnętrznych. Dojazd do tej działki odbywa się drogą gruntową stanowiącą działkę sąsiednią.Działka nr (...)ma niekorzystny (wydłużony) kształt, zaś jej teren jest terenem o ograniczonych możliwościach zabudowy i zagospodarowania. Obszar, na którym znajduje się ta działka, oznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz tereny dróg wewnętrznych. Dojazd do tej działki odbywa się drogą gruntową stanowiącą działkę sąsiednią.Działka nr (...)ma niekorzystny (miejscowo zniekształcony) kształt, zaś jej teren jest terenem łatwym w zabudowie i zagospodarowaniu. Obszar, na którym znajduje się ta działka, jest oznaczony w większości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminyS.jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zaś w mniejszości (tj. w części, w jakiej działka ta przebiega w linii stanowiącej przedłużenie jej granicy z północną częściądziałki nr (...)) – jako tereny dróg wewnętrznych. Dojazd do tej działki odbywa się drogą gruntową stanowiącą działkę sąsiednią. Nieruchomość wnioskodawcy oznaczona jakodziałka nr (...)aktualnie jest przez niego wykorzystywana rolniczo. Wnioskodawca kosi na niej trawę i zbiera z niej siano. Rodzice wnioskodawcy od chwili nabyciadziałki nr (...)dojeżdżali do niej szlakiem biegnącym kolejno przez częśćdziałki nr (...)oraz przez część przylegającej od strony północnej do tych działek (tj. dodziałki nr (...))działki nr (...), dochodzącym do drogi oznaczonej jakodziałka nr (...). Szlak ten nie jest utwardzony i na odcinku, na jakim przebiega przezdziałkę nr (...), jest porośnięty odpowiednio krzewami i trawą, zaś na odcinku, na jakimdziałka nr (...), przez którą on wiedzie, zbiega się zdziałką nr (...), jest porośnięty krzewami. Na szlaku tym widoczne są ślady przejazdów, które mają postać pewnej przestrzeni (luki) pomiędzy rosnącymi na gruncie chaszczami (tj. występującymi na nim samosiejkami i nieużytkami). Aktualnie z ww. szlaku korzysta wnioskodawca, który dojeżdża nim ciągnikami rolniczymi oraz maszynami towarzyszącymi do należącej do niegodziałki nr (...). Z przedmiotowego szlaku przez wiele lat korzystali także rodzice uczestnikówZ. Z.,A. M.,Z. M.iM. M. (1), tj.J.iJ.M.. Ponadto szlakiem tym od około 80 lat były wykonywane przejazdy do okolicznych pól. Do tej pory nikt nie czynił wnioskodawcy jakichkolwiek przeszkód w wykonywaniu przez niego przejazdu ww. szlakiem, jak też nigdy nie było żadnych sporów, których przedmiotem byłby niniejszy szlak.
Sąd ustalił, że możliwość ustanowienia służebności drogi koniecznej dla nieruchomościJ. J. (1)istnieje w trzech wariantach. Zgodnie zwariantem I(wariant popierany przez wnioskodawcę), służebność drogi koniecznej dladziałki nr (...)przebiega szlakiem oznaczonym literami B-C-D-E na mapie stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 2 biegłego sądowego z zakresu geodezji inż.J. L.z dnia 6 marca 2017 r., biegnącym od stanowiącej drogę publiczną gminnądziałki nr (...)(punkt B) do granicydziałki nr (...)(punkt E), przez następujące nieruchomości:
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek B-C), na długości wynoszącej 2,85 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 12 m2(0,0012 ha),
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek C-D), na długości wynoszącej 38,78 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 155 m2(0,0155 ha),
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek D-E), na długości wynoszącej 38,65 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 154 m2(0,0154 ha).
Zgodnie zwariantem II(wariant popierany przez uczestnikaA. P.) służebność drogi koniecznej dladziałki nr (...)przebiega szlakiem oznaczonym literami F-G-H-I na mapie stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 2 biegłego sądowego z zakresu geodezji inż.J. L.z dnia 6 marca 2017 r., biegnącym od stanowiącej drogę publiczną gminnądziałki nr (...)(punkt F) do granicydziałki nr (...)(punkt I), przez następujące nieruchomości:
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek F-G), na długości wynoszącej 2,49 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 9 m2(0,0009 ha),
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek G-H), na długości wynoszącej 72,47 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 289 m2(0,0289 ha),
- w kierunku południowym przezdziałkę nr (...)(odcinek H-I), na długości wynoszącej 67,40 m i szerokością wynoszącą 4 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 269 m2(0,0269 ha).
Zgodnie zwariantem III(wariant popierany przez uczestnikaA. P.) służebność drogi koniecznej dladziałki nr (...)przebiega szlakiem oznaczonym literami J-K-L-M-N-O-P na mapie stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 2 biegłego sądowego z zakresu geodezji inż.J. L.z dnia 6 marca 2017 r., biegnącym od stanowiącej drogę publiczną gminnądziałki nr (...)(punkt J) do granicydziałki nr (...)(punkt P), przez następujące nieruchomości:
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek J-K), na długości wynoszącej 2,57 m i szerokością wynoszącą 2 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 5 m2(0,0005 ha),
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...)(odcinek J-L), na długości wynoszącej 36,70 m i szerokością wynoszącą 2 m, zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 74 m2(0,0074 ha),
- w kierunku zachodnim przezdziałkę nr (...), na długości wynoszącej 38,52 m i szerokością wynoszącą 2 m (odcinek K-M) oraz na łącznej długości wynoszącej 59,90 m i szerokością wynoszącą 2 m (odcinek L-N), zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 197 m2(0,0197 ha),
- w kierunku zachodnim i północnym przezdziałkę nr (...), na łącznej długości wynoszącej 55,34 m i szerokością wynoszącą 2 m (odcinek M-N) oraz na łącznej długości wynoszącej 98,12 m i szerokością wynoszącą 4 m (odcinek N-O-P), zajmując z tej działki powierzchnię służebności wynoszącą 487 m2(0,0487 ha).
Na koniec Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności w każdym z opisanych wyżej wariantów.
W rozważaniach prawnych Sąd Rejonowy wskazał, że wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej zasługuje na uwzględnienie na podstawieart. 145 k.c.Sąd uznał, że przeprowadzenie służebności drogi koniecznej powinno nastąpić zgodnie z wariantem I, przebiegającym przezdziałki nr (...). W ocenie Sądu Rejonowego ustanowiona służebność drogi koniecznej w wariancie I w całości uwzględnia wskazania wyrażone wart. 145 § 2 i § 3 k.c., a przynajmniej spełnia je w stopniu zdecydowanie większym aniżeli służebność drogi koniecznej, która zostałby ustanowiona zgodnie z wariantem II bądź III. Sąd podkreślił, że o taki właśnie przebieg komunikacji nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), tj. według wariantu I, zabiegał sam wnioskodawca, co spotkało się z aprobatą większości uczestników postępowania, a mianowicie:Z. M.,Z. Z.,A. M.,M. M. (1)(wszystkich potencjalnych następców prawnych właścicieladziałki nr (...), przez którą w wariancie I m.in. ma prowadzić szlak służebny) iB. M.. Temu wariantowi nie sprzeciwił się także kurator rprezentujący interesy nieznanych z miejsca pobytu uczestnikówJ. K.iM. K.. Z właścicieli nieruchomości, przez które zgodnie z wariantem I ma prowadzić szlak służebny, przeciwko ustanowieniu drogi koniecznej tym szlakiem oponował wyłącznieA. P., właścicieldziałek nr (...). Sąd jednocześnie zwrócił uwagę, że wariant II został zakwestionowany przez właścicielidziałek nr (...), przez które m.in. miałby przebiegać szlak służebny, tj. przez uczestników – małżonkówK. M.iR. M., zaś znalazł uznanie wyłącznie w oczach dwóch spośród wszystkich uczestników postępowania, tj.A. P.iB. M., a zatem uczestników, których nieruchomości nie zostały przewidziane w tym wariancie jako nieruchomości obciążone. Z kolei wariant III został zaakceptowany przez właścicieli działek, przez które zgodnie z tym wariantem szlak drożny nie przebiega, tj. uczestnikówK. M.,R. M.iK. W., zaś spośród właścicieli działek, przez które ma on prowadzić - jedynie przez uczestnikaA. P., właścicieladziałek nr (...). Zdaniem Sądu I instancji przeprowadzenie szlaku drogi koniecznej według wariantu I było najkorzystniejsze i najbardziej optymalne zarówno ze względów komunikacyjnych, gospodarczych, społecznych, jak i ekonomicznych. Służebność drogi koniecznej w wariancie wnioskodawcy w całości przebiega bowiem po gruntach, które od lat 80-tych XX w. do chwili obecnej były już wykorzystywane jako droga dojazdowa nie tylko przez wnioskodawcę (a uprzednio przez jego poprzedników prawnych,), ale też przez właścicieladziałki nr (...), przez którą w wariancie I m.in. ma przebiegać szlak służebny,J. M. (1)i jej współmałżonka; jest to też faktycznie droga dojazdowa nie tylko dodziałki wnioskodawcy nr (...), ale także do okolicznych pól (a zatem okolicznych działek stanowiących własność różnych osób). Sąd podkreślił, że użytkowanie działek, przez które zgodnie z wariantem I ma wieść szlak służebny, jako drogi do tej pory na przestrzeni wielu lat nie tylko, że nie stanowiło źródła jakichkolwiek sporów, ale odbywało się na zasadzie zgody, za przyzwoleniem właścicieli tych działek. Kolejnym argumentem przemawiającym za ustanowieniem drogi koniecznej zgodnie z wariantem I było to, że użytkowana do tej pory jakodroga działka nr (...)(a uprzednio odpowiadający jej fragmentdziałki nr (...)) w większości jest już zaadaptowana pod drogę. Przeprowadzenie zatem szlaku drogowego zgodnie z wariantem wnioskodawcy, w zakresie w jakim będzie on przebiegał przezdziałkę nr (...), nie spowoduje zmiany przeznaczenia tej działki , a tym samym nie pociągnie za sobą obniżenia jej wartości czy też zmiany jej potrzeb społeczno-gospodarczych. Sąd wskazał, że wszystkie działki, przez które wiedzie proponowany przez wnioskodawcę szlak, stanowią aktualnie grunty niezabudowane, co wyklucza ryzyko naruszenia interesu społeczno-gospodarczego czy spowodowania jakiegoś dotkliwego uszczerbku dla obciążanych w tym wariancie służebnością drogi koniecznej nieruchomości. Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że przebieg szlaku służebnego przezdziałkę nr (...)według wariantu wnioskodawcy, pomijając kwestię zgody na to jej właścicieli, nie doprowadzi do rozczłonkowania działki, co miałoby miejsce w wariancie III i spowodowałoby zmniejszenie dotychczasowego stopnia łatwości jej zabudowy i zagospodarowania. Sąd zaznaczył, że w związku z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminyS.wyznaczenie szlaku służebnego przezdziałkę nr (...)według wariantu I (tj. przy granicydziałki nr (...)zdziałką nr (...)) nie niesie ze sobą ryzyka pojawienia się w przyszłości w przebiegu tego szlaku przezdziałkę nr (...)jakichkolwiek przeszkód, które mogłyby utrudnić a nawet uniemożliwić komunikację, w tym np. w postaci zabudowy mieszkaniowej czy gospodarskiej, czego nie można było wykluczyć w przypadku wytyczenia szlaku według wariantu III. Zdaniem Sądu Rejonowego, poprowadzenie służebności przezdziałkę nr (...)nie będzie stanowiło nadmiernego jej obciążenia, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że jej obszar w większości został przewidziany w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminyS.pod zabudowę mieszkaniową. Po pierwsze, w przeważającej części szlak ten będzie przebiegał przezdziałkę nr (...)wzdłuż jej granicy zdziałką nr (...), zaś w mniejszej przez wnętrzedziałki nr (...). Po wtóre, w zakresie, w jakim szlak służebny będzie wiódł przez wnętrzedziałki nr (...), spowoduje on wprawdzie podział tej działki na dwie części, tyle że o dużo bardziej regularnym kształcie niż dotychczasowy kształtdziałki nr (...), a nadto jedna z tych części będzie miała znaczącą powierzchnię, pozwalającą na swobodne jej zagospodarowanie zgodnie z przeznaczeniemdziałki nr (...)w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, tj. pod zabudowę mieszkaniową. Z kolei druga część działki (o mniejszej powierzchni) nadal zachowa możliwość jej gospodarczego wykorzystywania. Dalej Sąd podkreślił, że ustanowiona zgodnie z wariantem I droga konieczna da możliwość komunikacji z drogą publiczną nie tylko nieruchomości wnioskodawcy, ale także w przyszłości innym nieruchomości (działki nr (...)). Ustanowienie służebności drogi koniecznej w myśl wariantu wnioskodawcy nie będzie rodziło dla nieruchomości obciążonych, stanowiącychdziałki nr (...)(uprzednio fragmentdziałki nr (...)), nr(...)(uprzednio fragmentdziałki nr (...)) i nr(...), żadnego dodatkowego obciążenia ponad to, które i tak już na nich od kilkudziesięciu lat faktycznie występujące. Taka sytuacja miała by zaś miejsce przy wyborzez wariantu II, w którym służebność miałaby przebiegać przede wszystkim przezdziałkę nr (...), która nigdy nie była wykorzystywana jako droga i nie ma też w miejscu proponowanego szlaku takiego przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Dodatkowo Sąd zauważył, że w tym wariancie szlak służebny biegłby także przezdziałkę nr (...)obok występującej na niej, i to aż z dwóch stron, zabudowy. Sąd I instancji wskazał wreszcie, że za wariantem I przemawia również to, że jest on znacznie krótszy niż pozostałe i koszty urządzenia drogi według tego wariantu są istotnie mniejsze niż w wariancie II i III.
Apelacjęod powyższego postanowienia złożył uczestnikA. P.zaskarżając je w części, tj. odnośnie punktu I, II i III.
Skarżący zarzucił Sądowi Rejonowemu:

1
naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na pominięciu istotnych okoliczności wynikających z dowodów, którym sąd nie odmówił wiarygodności, tj. uchwały nr(...)Rady GminyS.z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego GminyS.wraz z załącznikiem, zgodnie z którą po trasie wariantu nr II i III wyznaczone są drogi publiczne, zaśdziałka nr (...)jest w całości przeznaczona na cele budowalne;

2
błąd w ustaleniach faktycznych w postaci uznania, że przyjęty wariant przebiegu drogi koniecznej został poprowadzony z najmniejszym obciążeniem gruntów, w sytuacji gdy:

- przecina kompleksdziałek nr (...), dzieląc ją na dwie części w sposób uniemożliwiający wykorzystanie drugiej z powstałych działek na cele budowalne,
- szlak, po którym ma przebiegać droga konieczna, przebiega po gruncie nie urządzonym, zarośniętym samosiejkami, w sytuacji gdy odcinek drogi koniecznej między punktami G-H (wariant II) biegnie po drodze utwardzonej;

3
naruszenieart. 145 § 2 k.c., polegające na jego błędnej jego wykładni i uznaniu, że droga konieczna powinna być prowadzona wariantem najmniej obciążającym grunty, tj. najkrótszą drogą, a nie drogą, która w aspekcie funkcjonalnym wpływa na obciążoną nieruchomość w sposób najmniej niekorzystny.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę punktu I orzeczenia poprzez ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wP., oznaczonej jakodziałka nr (...), służebności drogi koniecznej przebiegającej szlakiem wskazanym w dodatkowej opinii biegłego geodety, o której przeprowadzenie wniósł w apelacji, ewentualnie szlakiem dotąd wskazanym przez geodetę jako wariant II albo III. Nadto apelujący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania za obydwie instancje.
W odpowiedzi na apelacjęK. M.iR. M.sprzeciwili się ustanowieniu drogi koniecznej według wariantu II, natomiast poparli ten środek odwoławczy w tym aspekcie, że opowiedzieli się za szlakiem służebnym według wariantu III. Tożsame z nimi stanowisko zajął uczestnikK. W..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie byłart. 145 k.c.Przepis ten przewiduje możliwość ustanowienia drogi koniecznej i odnosi się do sytuacji, w której nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarczych. Ustawa przyznaje właścicielowi znajdującemu się w takiej sytuacji roszczenie o ustanowienie za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Roszczenie to skierowane jest przeciwko właścicielowi gruntu sąsiedniego (gruntów sąsiednich), przez który ma prowadzić droga konieczna. Przesłankami powstania tego roszczenia jest nie tylko całkowity brak dostępu do drogi publicznej lub budynków gospodarskich ale też dostęp "nieodpowiedni”. Podstawa zastosowaniaart. 145 k.c.co do zasady nie była kwestionowana w apelacji, gdyż jest bezsporne, że wnioskodawca nie ma ze swojej nieruchomości (działki nr (...)) dostępu do drogi publicznej. Natomiast skarżący zarzucił, że przepis ten został niewłaściwie zastosowany w okolicznościach faktycznych ustalonych przez Sąd I instancji. Zarzutu tego nie można jednak podzielić. Zgodnie zart. 145 § 1 k.c.pierwszą i konieczną przesłanką ustanawiania służebności drogi koniecznej jest brak odpowiedniego dostępu nieruchomości do drogi publicznej i ta bez wątpienia została zrealizowana. Tak więc zachodziły w niniejszej sprawie podstawy do ustanowienia służebności drogowej. Jej ustanowienie mogło nastąpić według jednego z trzech zaproponowanych przez uczestników w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i rozważanych przez Sąd Rejonowy warianów: I, II lub III. Wprawdzie w postępowaniu apelacyjnym uczestnikA. P.zaproponował kolejny wariant przebiegu drogi koniecznej, łącząc z tym wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego geodety, jednak Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotowy wniosek dowodowy nie mógł zostać uwzględniony. Po pierwsze, był on dalece spóźniony. Po drugie, związana z nim propozycja przebiegu służebności była nie do zaakceptowania z punktu widzenia walorów funkcjonalnych drogi. Wedle tego wariantu (IV) szlak na krótkim odcinku swego przebiegu miałby aż dwa zakręty pod po kątem 900, co w praktyce oznacza, że na każdych z tych dwóch załamań musiałby jednak zajmować większą powierzchnię działek z uwagi na konieczność jego odpowiedniego wyprofilowania.
Odnośnie pozostałych trzech wariantów, które wypracowane zostały w toku postępowania przed Sądem I instancji, wskazać należy, że za i przeciw prowadzenia służebności według każdego z nich przemawiają określone argumenty. Co jednak istotne, wszystkie okoliczności związane z ustanowieniem służebności w każdym z wariantów zostały dostrzeżone i bardzo szczegółowo rozważone przez Sąd Rejonowy, przy prawidłowym uwzględnieniu kryteriów określonych wart. 145 § 2 i 3 k.c., o czym zaświadcza obszerne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd ten miał na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym także treść przywołanej w apelacji uchwały Rady GminyS.. Nie może być tu zatem mowy o naruszneiuart. 233 § 1w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.czy też o błędzie w ustaleniach faktycznych co do tego, że wybrany przez Sąd I instancji wariant w najmniejszym stopniu obciąża grunty służebne. Trzeba zatem stwierdzić, że Sąd Rejonowy dogłębnie i wszechstronnie przeanalizował ustalony stan faktyczny w kontekścieart. 145 § 2 k.c.Wnioskowanie Sądu mieści się w granicach przesłanek ustanowienia służebności drogowej, określonych w tym przepisie. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że w określonym stanie faktycznym może istnieć możliwość poprowadzenia służebności drogowej kilkoma wariantami, za którymi przemawia zbliżona w swej sile przekonywania argumentacja. Stąd też w przypadku istnienia kilku podobnych wariantów, które w sposób znacząco od siebie nie odbiegający obciążają grunty, przez które droga ma prowadzić, wybór jednego z nich należy do sądu, a jego zakwestionowanie wymaga wykazania, że został on dokonany z naruszeniem właściwej normy prawa materialnego, co w tej sprawie apelującemu się nie udało. Jest oczywiste, że każdy z trzech wariantów rozważanych przez Sąd Rejonowy w jakimś stopniu obciąża grunty, przez które droga ma prowadzić, i przez to jest uciążliwy dla ich właścicieli w aspekcie wykonywania prawa własności rzeczy. Rolą sądu orzekającego i równocześnie jego kompetencją jest ocena stopnia tej uciążliwości i wybór wariantu najmniej obciążającego grunty, z uwzględnieniem także interesu społeczno-gospodarczego. Sąd Rejonowy wydając zaskarżone orzeczenie przeprowadził taką analizę w sposób wnikliwy, a jej wynik jest w świetle powołanego przepisuk.c.prawidłowy, dlatego też nie może być skutecznie podważony. Z uwagi na obszerną argumentację Sądu I instancji, odwołującą się do ważkich w rozumieniuart. 145 § 2 i 3 k.c.aspektów wyznaczania przebiegu drogi koniecznej, które zostały przez ten Sąd właściwie wyważone, Sąd Okręgowy – podzielając wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – czuje się zwolniony z szerokiej prezentacji argumentów, które przemawiają za wyborem wariantu I. Jest to w tym wypadku o tyle jeszcze uzasadnione, że argumentacja, jaka została przedstawiona w apelacji, nie odwołuje się do jakichś nowych aspektów sprawy, które nie byłyby już przedmiotem oceny Sądu Rejonowego. Uwypuklić zatem należy, że służebność drogi koniecznej w wariancie I ma swoje historyczne uzasadnienie. Droga konieczna przebiega bowiem po gruntach, które od kilkudziesięciu lat aż do chwili obecnej były wykorzystywane jako droga dojazdowa do pól, nie tylko zresztą przez wnioskodawcę czy wcześniej jego rodziców, ale także przez właścicieladziałki nr (...)i inne jszcze osoby gospodarujące na okolicznych gruntach. Wnioskodawcy czy jego poprzednikom nikt nigdy nie czynił żadnych przeszkód w korzystaniu z tego dojazdu. Do tego szlak drogowy przedstawiony w I wariancie jest najkrótszą trasą do drogi publicznej, w części będącą już urządzoną drogą, a więc nie wymaga znaczących nakładów. Przebiega w terenie niezabudowanym, który praktycznie nie jest użytkowany. Nie przekonuje argumentacja skarżącego, że jegodziałka nr (...)od strony północnej łącznie z przylegającą do niejdziałką nr (...)(nabytą w 2016 r. od małżonkówM.) stanie się w wyniku ustanowienia służebości całkowicie bezużyteczna. Nadal bowiem uczestnik zachowuje ponad 2/3 swojejdziałki nr (...)(od strony południowej) wolne od obciążeń i może dowolnie je zagospodarować (także na cele budowlane). Nie ma również przeszkód, by pozostała część tej działki (od strony północnej) wraz zdziałką nr (...)została odpowiednio wykorzystana. Zauważyć przy tym należy, że w wariancie II, a zwłaszcza III również doszłoby do jeszcze bardziej niekorzystnego dla właścicielidziałek nr (...)„przedzielenia” ich nieruchomości w wyniku ustanowienia drogi koniecznej. Odnosząc się natomiast do argumentu apelacji, że zgodnie z uchwałą Rady GminyS.z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania są przewidziane drogi publiczne odpowiadające wariantom II i III, należy stwierdzić, że po pierwsze, Sąd Rejonowy wskazania tego planu miał na względzie, a po drugie, nie jest wcale przesądzone, że drogi te w najbliższym czasie faktycznie w tym miejscu powstaną. Należy bowiem pamiętać, że uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego nie powoduje natychmiastowego przystąpienia do realizacji zamierzonych inwestycji, które – w zależności od możliwości budżetowych gminy – czasami wykonywane są w odległej przyszłości, a niekiedy w ogóle. Jeżeli natomiast rzeczywiście doszłoby do powstania w przyszłości dróg zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego, to apelujący będzie miał możliwość skorzystania z odpowiednich instrumentów prawa cywilnego, przy wykorzystaniu których można doprowadzić do zniesienia służebności czy zmiany jej treści.
W świetle powyższego uznać należało, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego odpowiada prawu, a podniesione przeciwko niemu w apelacji zarzuty są niezasadne. Dlatego też Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestnikaA. P.na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., orzekając przy tym, że każdy z uczestników ponosi koszty swego udziału w postępowaniu (art. 520 § 1 k.p.c.). Jednocześnie w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej przyznano kuratorowi wynagrodzenie za reprezentację uczestnikówM.iJ. K.w postępowaniu apelacyjnym.