Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie
IX Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: IX GC 1702/18
Data wyroku: 2018-08-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Łukasz Grzechnik
Słowa kluczowe: Umowa, Wspólność ustawowa
Podstawa prawna: art. 41 k.r.o., art. 889 k.c., art. 245 k.p.c.
Teza: Na stronie powodowej, będącej podmiotem profesjonalnym, ciąży obowiązek prawidłowego sformułowania żądania pozwu oraz wskazania stanu faktycznego z jakiego żądanie to wynika. Małżonkowie nie są dłużnikami solidarnymi długu zaciągniętego w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej, chyba że wynika to z reguł ogólnych solidarności dłużników.

IX GC 1702/18

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym 01 lutego 2018 r. (data nadania w placówce operatora wyznaczonego)(...) Bank S.A.z siedzibą wW.wniósł o: zasądzenie odM. B.iA. B.kwoty 57.774,66 zł wraz z określonymi odsetkami umownymi oraz innymi należnościami.
W uzasadnieniu powód podniósł, że dochodzona pozwem należność wynika z umowy kredytu zawartej w dniu 29 grudnia 2015 r., składają się na nią: kwota 62.824,11 zł z tytułu należności głównej oraz kwota 3.028,45 zł tytułem odsetek skapitalizowanych na dzień poprzedzający wniesienie pozwu. Dalej powód wskazał, że pozwani zawarli z powodem umowę kredytu, nie spełnili świadczenia wynikającego z tytułu tej umowy przez co roszczenie jest w całości wymagalne (pozew – k. 2-5).
W odpowiedzi na pozew pozwani uznali istnienie roszczenia co do zasady, zakwestionowali jednak jego wysokość podnosząc, że z uwagi na niezłożenie przez powoda dokumentacji potwierdzającej dokonane przez nich częściowo spłaty nie sposób ustalić czy nie doszło do przedawnienia części roszczenia (odpowiedz na pozew - k. 96-97).
Powód nie ustosunkował się do stanowiska pozwanych.
S ąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
(...) Bank S.A.(poprzednia firma pod jaką występował w obrocie(...) Bank S.A.; odpis KRS – k. 9-19), aM. B.zawarto 09 lipca 2012 r. umowę o kredyt nr KPB\(...), przy czym zgodę na zawarcie umowy potwierdziła swoim podpisem równieżA. B., żona kredytobiorcy (umowa k. 20-23).
W dniu 18 lipca 2013 r.M. B.zawarł z(...) Bank S.A.umowę o kredyt odnawialny nr(...)\(...)(k. 35-39).
W dniu 29 grudnia 2015 r. zawarto umowę zatytułowaną „Umowa ugody” nr KPY\(...), której stronami byli:(...) Bank S.A.orazM. B.iA. B.określona w umowie jako poręczyciel (przy czymM. B.orazA. B.razem określani byli jako dłużnicy). Zgodnie z jej postanowieniami strony uznały, że:
- na dzień 29 grudnia 2015 r. zadłużenie z tytułu umowy nr KPB\(...)wynosi 50.615,25 zł (kapitał 49.952,60 zł; koszty 177 zł, odsetki na dzień 29 grudnia 2015 r. 485,65 zł);
- na dzień 29 grudnia 2015 r. zadłużenie z tytułu umowy nr(...)\(...)wynosi 12.208,86 zł (kapitał 9.621,30; koszty 2.566,18, odsetki na dzień 29 grudnia 2015 r. 21,38 zł);
Łączna kwota zadłużenia została określona 62.824,11 zł. Spłata powyższego zadłużenia miała nastąpić w 57 ratach zgodnie z harmonogramem będącym integralną częścią umowy. Zgodnie z § 10 ust. 1 umowy nr KPY\(...)umowa ta była umownym uregulowaniem spłaty zadłużenia, nie będąc odnowieniem w rozumieniuart. 506 k.c.(umowa z 29 grudnia 2015 r. – k. 56-58).
Zgodnie z harmonogramem spłat będącym załącznikiem do umowy z 29 grudnia 2015 r., jako kredytobiorca określony byłM. B.. W harmonogramie znalazł się zapis określający wysokość stopy odsetek jakimi obciążona była należność objęta tą umową na 10 %, bez odniesienia do jednostki czasu (harmonogram k. 80-82).
W dniu 03 sierpnia 2017 r.(...) Bank S.A.wystawił wydruk z ksiąg banku nr(...)dotyczący należności wynikającej z umowy nr KPY\(...). Zadłużenie wynikające z tej umowy określono na łączną kwotę 56.814,39 zł, przy czym złożyło się na nie: kapitał główny – 54.746,21 zł oraz skapitalizowane odsetki 2.068,18 zł. Zgodnie z treścią wyciągu wysokość stopy odsetek określono na 14 %. (wyciąg – k. 69)
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy określił na podstawie przedstawionych dokumentów, których wiarygodność co od zasady nie budziła wątpliwości Sądu, przy czym, nie została również zakwestionowane przez żadną ze stron.
Sąd Rejonowy odmówił waloru wiarygodności wyciągowi z 03 sierpnia 2017 r. w zakresie wysokości wynikającego z niego roszczenia, z przyczyn szczegółowo omówionych w dalszej części uzasadnienia. Warto w tym miejscu odnotować, że wyciąg z ksiąg banku w postępowaniu cywilnym ma walor dokumentem prywatnego (art. 95 ust. 1 i 1a Prawa bankowego z dnia 29 sierpnia 1997 r.tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1876, ze zm.), stąd też ujawnione w nim dane dotyczące zadłużenia kredytobiorcy nie mają charakteru bezwzględnie wiążącego. Wystawienie dokumentu o określonej treści w dniu 03 sierpnia 2017 r. jest faktem (o tyle istotnym, że w oparciu wartości wskazane w wyciągu powód sformułował swoje żądanie), o tyle treść wyciągu co do wielkości tam przedstawionych może zostać poddana krytycznej ocenie (por.art. 245 k.p.c., co do walorów dowodowych dokumentów prywatnych; dokument prywatny stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie).
S ąd Rejonowy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w niniejszej sprawie stroną powodową była profesjonalna instytucja finansowa, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasada kontradyktoryjności postępowania cywilnego (która w sporach przed sądami gospodarczymi nabiera szczególnego znaczenia) powoduje, że na stronach postępowania ciąży obowiązek precyzyjnego sformułowania roszczeń i dowiedzenia ich zasadności łącznie z kwestiami rachunkowymi, albowiem Sąd nie jest powołany do pełnienia obowiązków rachmistrza żądań którejkolwiek ze stron.
Biorąc pod uwagę powyższe wytyczne jakie zdaniem Sądu Rejonowego przyświecają każdemu postępowaniu cywilnemu żądanie udzielenia ochrony prawnej zgłoszone przez powoda w niniejszym postępowaniu nie zasługiwało na uwzględnienie, a to z następujących powodów:
W żądaniu sformułowanym w petitum pozwu powód domagał się zasądzenia określonej kwoty od obydwojga pozwanych, nie określając w jakiej relacji pozostają pozwani w stosunku do przedstawionego roszczenia względem siebie nawzajem. Takie ujęcia żądania jest prawidłowe w wypadku dochodzenia roszczenia zaciągniętego wspólnie przez małżonków w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej ewentualnie w wypadkach przewidzianych wart. 41 § 1 k.r.o.gdy wierzyciel zdecyduje się na uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko obydwojgu małżonkom (choć to ostatnie rozwiązanie jest co najmniej dyskusyjne w świetle brzmieniaart. 788 § 1 k.p.c.). Małżonkowie nie są w takim wypadku z mocy prawa dłużnikami solidarnymi, o ile nie wynika to z reguł ogólnych odpowiedzialności solidarnej, a są jedynie wykonującymi uprawnienia wspólnie z jednej masy majątkowej. Wniosek taki wynika pośrednio zart. 30 § 1 k.r.o., zakładającego, że z mocy ustawy oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (coa contrariooznacza, że w innych wypadkach mogą być o tyle o ile wynika to z reguł przewidzianych wart. 369 k.c.).
Umowę z 09 lipca 2012 r., zawarłM. B., aA. B.udzieliła zgody na dokonanie tej czynności, natomiast umowę z 18 lipca 2013 r.M. B.zawarł z powodem samodzielnie. Okoliczności te są o tyle jednak bez znaczenia, że w podstawie faktycznej swego roszczenia powód powołał umowę z dnia 29 grudnia 2015 r., którą zawarliM. B.orazA. B.. Warto przy tym podkreślić, że w ramach tak zawiązanego węzła prawnegoA. B.przyjęła rolę poręczyciela. Mylne określenie zawartej umowy jako „kredytu”, w kontekście sformułowania żądania zdaje się nie być jedynie „oczywistą niedokładnością” pozwu ale okolicznością faktyczną stanowczo podniesioną przez powoda.
Konieczne w tym miejscu jest odnotowanie, że istotą odpowiedzialności poręczyciela jest odpowiedzialność jak dłużnik solidarny (art. 889 k.c.).
Podsumowując w stanie sprawy powód podniósł jako podstawę faktyczną istnienie stosunku prawnego (umowy kredytu) zawartego zM. B.orazA. B., podczas gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że stroną umów kredytu z powodem byłM. B.(przy jednorazowej zgodzieA. B.), podczas gdy w zakresie porozumienia stroną byłM. B., aA. B.była poręczycielem. W toku postępowania nie udowodniono aby dochodzone roszczenie związane było z majątkiem wspólnym ujętym w rygor wspólności ustawowej, co więcej majątkowy ustrój małżeństwaB.nie był okolicznością przedstawioną do oceny sądu w stanie faktycznym. Właściwie relacje pozwanych w zakresie ustroju majątkowego pozostają całkowicie niejasne: wyrażenie zgody na zawarcie umowy kredytu z 09 lipca 2012 r., sugeruje, że pozwani pozostawali w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, podczas gdy udzielenie poręczenia przy umowie z 29 grudnia 2015 r. nie jest poparte żadnym twierdzeniem powoda w zakresie czy poręczenie dokonane zostało jako poręczenie z majątku odrębnego istniejącego poza wspólnością majątkową, czy przy wyłączeniu tej wspólności między małżonkami.
Rozpoznając sprawę Sąd związany jest stanem faktycznym przedstawionym pozwie jako podstawa faktyczna żądania. Już z samego brzmieniaart. 187 § 1 pkt. 2 k.p.c.wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wskazania faktów na poparcie swych twierdzeń, przy czym oczywiste jest, że nie ma możliwości przedstawienia alternatywnych stanów faktycznych, z których to Sąd ma „dobrać” ten, który odpowiadałby treści zgłoszonego żądania, tak aby stanowisko stron uwzględnić. W przeciwnym wypadku sąd dopuściłby się orzeczenia ponad podstawę faktyczną żądania (art. 321 § 1 k.p.c.) oraz naruszenia zasady kontradyktoryjności procesu, albowiem tona stornach postepowania ciąży ogólny obowiązek przedstawiania dowodów (art. 3 k.p.c.). Zdaniem Sądu Rejonowego sąd nie ma obowiązku wyboru za stronę „dogodnej” dla niej podstawy faktycznej żądania z kilku przedstawionych do oceny.
Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy zdaniem Sądu Rejonowego doszło do rozbieżności w zakresie stanu faktycznego przedstawionego przez powoda i sformułowanego na jego podstawie żądania pozwu (które są spójne), a stanem faktycznym wynikającym z przedstawionych przez powoda dowodów.
Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że żądanie ochrony prawnej w formie przedstawionej w pozwie nie mogło zostać uwzględnione w stanie faktycznym jaki ustalono w oparciu o materiał dowodowy przedstawiony przez powoda. A osadzając powyższe stanowisko w realiach sprawy: bezpodstawne było żądanie zasądzenia od małżonków jako obowiązanych ze wspólnej masy majątkowej, gdy w stanie faktycznym wynikało, że odpowiadają jak współdłużnicy solidarni. Nadmienić należy, że sformułowanie pozwu spełnia kryteria doprecyzowania żądania w rozumieniu wymogówart. 187 § 1 k.p.c., nie zachodziła zatem brak formalny pozwu, który wymagałby sanowania w trybieart. 130 § 1 k.p.c.Żądanie powoda było przedstawione czytelnie, rodzajowo dopuszczalne w istniejącym ładzie prawnym. W realiach niniejszej sprawy nie zasługiwało jednak na ochronę.
Odnosząc się natomiast do kwestii udowodnienia wysokości dochodzonego świadczenia, w pierwszej kolejności odrzucić należy stanowisko pozwanych zawarte w odpowiedzi na pozew odnoszące się do zarzutu przedawnienia części roszczeń. W istocie bowiem żądanie przedłożenia dokumentacji przez powoda, w sytuacji gdy pozwani sami dysponują dokumentacją dokonywanych spłat jest w istocie przejawem strategii procesowej nastawionej na przeciąganie postępowania i próbą przerzucenia na drugą stronę postępowania własnych obowiązków w zakresie postępowania dowodowego. Stanowisko pozwanych w zakresie zarzutu częściowego przedawnienia roszczeń uznać należy za nieskuteczne. Niemniej jednak w ocenie Sądu Rejonowego rozważeniu należy poddać zagadnienie wysokości dochodzonego roszczenia. Jedynym dowodem na istnienia roszczenia we wskazanej przez powoda wysokości jest wyciąg z 03 sierpnia 2017 r. Dokument ten ma jednakże jak wspomniano wcześniej walor dokumentu prywatnego, a powód nie przedstawił żadnego innego dowodu na poparcie swych twierdzeń w tym zakresie. Warto przy tym odnotować, że miał ku temu sposobność przy okazji zajęcia stanowiska na odpowiedź na pozew jednakże z uprawnienia tego nie skorzystał.
Sąd Rejonowy wskazuje, że kwota określona w żądaniu pozwu nie odpowiada wysokości kwocie wskazanej w uzasadnieniu pozwu, przy czym nie odpowiada również wartościom przedstawionym w wyciągu z 03 sierpnia 2017 r., gdzie po zsumowaniu kwota łączna wynosi 56.814,39 zł. Dopiero uznając, że wartość wskazana w uzasadnieniu - 62.824,11 zł, stanowi niedokładność (jako przez pomyłkę zaczerpnięta z umowy ugody – k. 57) można zrekonstruować, że istotnie kwota dochodzonego pozwem kapitału wynosi 54.746,21 zł, a wysokość odsetek 3.028,45 zł. Co istotne stopę odsetek kredytu w umowie zawartej 29 grudnia 2015 r. określono na 10 %, przy czym z zapisu tego nie sposób wyinterpretować czy odnosi się on do sumy kapitału czy też wszystkich należności ujętych w ugodzie (sama umowa z 29 grudnia 2015 r. nie ujmuje kwestii odsetek w żaden sposób). Stąd też zupełnie niezrozumiałe jest naliczenie odsetek w sposób wskazany w wyciągu z 03 sierpnia 2017 r. (który jak się zdaje nawiązuje do zapisów pierwotnych umów o udzielenie kredytu), a żądanie to powtórzono potem w treści pozwu. Biorąc pod uwagę powyższe niezasadne jest żądanie w części obejmującej kwotę skapitalizowanych odsetek skoro nie jest wiadomo jakie wielkości przyjął powód do ich ustalenia. Jak wspomniano wcześniej nie jest zadaniem Sądu przeprowadzenie za stronę operacji rachunkowych mających wykazać wysokość należnego jej świadczenia. Zauważyć należy, że przeprowadzony przy okazji umowy zawartej 29 grudnia 2015 r. zabieg skapitalizowania odsetek (określonych jako odsetki „karne”, które następnie po doliczeniu do sumy kapitału zostały poddane dalszemu obciążeniu odsetkami jest w ocenie Sądu Rejonowego niczym więcej niż tylko próbą obejścia tzw. zakazu anatocyzmu, który obejmuje powoda jako instytucję kredytową (art. 481 § 1 i 2 k.c.). Zakładając oczywiście, że zapis o odsetkach w stopie 10 % odnosi się do całej kwoty objętej ugodą z 29 grudnia 2015 r.
Na zakończenie warto zauważyć, że nie sposób zrekonstruować na jakiej podstawie powód ustalił wysokość kapitału dochodzonego pozwem tj. kwoty 54.746,21 zł. O ile samo istnienie długu po stronie pozwanych nie budzi wątpliwości, o tyle jak wynika z ich stanowiska spłacili oni należności objęte umową z 29 grudnia 2015 r. Twierdzeń tych powód nie zanegował ani nie potwierdził. Potwierdza to poniekąd samo żądanie pozwu opiewające na kwotę mniejsza niż ustalona w ugodzie. Biorąc pod uwagę, że pomiędzy stronami doszło do częściowego spełnienia świadczenia, Sąd Rejonowy uznał, że przedstawiony dowód w postaci wyciągu z ksiąg banku z dnia 03 sierpnia 2018 r. nie spełnia wymogu wiarygodności. Nie sposób bowiem ustalić czy wskazane tam liczby istotnie oddają kwotę zadłużenia pozwanych, co odnosi się zarówno co od kapitału głównego jaki kwoty odsetek. Niejasności w redakcji pozwu oraz rozbieżności w zakresie przedłożonej dokumentacji sprawiają, ze nie jest możliwa stanowcza ocena i wyliczenie należności powodowi przysługującej. Jak wspomniano wcześniej rolą sądu nie jest przeprowadzenie wszystkich możliwych operacji matematycznych oraz w zakresie interpretacji dowodów aby tylko uwzględnić roszczenie powoda, podmiotu w pełni profesjonalnego.
Maj ąc na uwadze powyższe Sad orzekł jak w sentencji wyroku.
SSR Łukasz Grzechnik
Z: odpis uzasadnienia wraz z odpisem wyroku dor ęczyć pełnomocnikowi powoda.
16.8.2018
SSR Łukasz Grzechnik