Sąd Okręgowy w Łodzi
IV Wydział Karny
Sygnatura akt: IV Ko 11/18
Data wyroku: 2018-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: 8 ust. 1 ustawy z 23.02.1991

Sygn. akt IV Ko 11/18

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 17 września 2017 r., dzieci zmarłegoH. D.:T.iW. D. (1),Z. M. (1), a także jego żonaT. D.wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od Skarbu Państwa kwoty 350 tys. zł., tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy oraz 174.140 zł., tytułem odszkodowania, wraz z ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku, w związku z pozbawieniem wolności H.D.za jego działalność niepodległościową. (wniosek k 1-12, postanowienie k 13, akty urodzenia k 29-31)
Przed zatrzymaniemH. D.prowadził wJ.lokal gastronomiczny(...), położony w pobliżu dworca. Zatrudniał w nim obsługę. Był kawalerem. Nie posiadał dzieci. Nie miał oszczędności ani majątku. (oświadczenieH. D.: k 72 cyfrowa kopia akt plik Wr 102 69 t 2 k 30, plik Wr 102 69 t 1 k 111, akt oskarżenia k 88, częściowo zeznaniaZ. M.k 63,T. D.k 15-16 akt II ko 1212/18)
6.06.1946 r., dokonano przeszukania jego miejsca zamieszkania (k 72 cyfrowa kopia akt plik Wr 102 69 t 1 k 104)
7.06.1946 r.,H. D.został zatrzymany w związku z podejrzeniem o prowadzenie punktu rozdzielczego nielegalnej prasy R.O.A.K. 24.06.1946 r., wydano postanowienie o jego tymczasowym aresztowaniu. (rozkaz zatrzymania i kwestionariusz k 106-107, postanowienie k 108)
H.D., będąc pozbawiony wolności przebywał w zimnej i wilgotnej celi, wskutek czego miał objawy reumatyzmu. (zeznaniaZ. M.k 63,T. D.k 15-16 akt II ko 1212/18)
Oskarżono go o to, że od stycznia 1946 r., do dnia aresztowania pozostawał w stałym porozumieniu z członkami podziemnej organizacji wywrotowej WiN, dążącej do obalenia przemocą ustroju kraju, zajmując się przyjmowaniem korespondencji i oddawaniem pakietów łącznikom tj. o czyn zart. 88 § 1w zw. zart. 86 § 2 kkWP (akt oskarżenia k 88)
Wyrokiem z dnia 23.01.1947 r., zapadłym przed Sądem Rejonowym we Wrocławiu w sprawie SR 37/47,W. D.skazano za to, że: od stycznia do 2 czerwca 1946 r., w celu usiłowania zmiany przemocą ustroju państwa, wszedł w porozumienie z członkami nielegalnejorganizacji (...), za co wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności. (wyrok k 3-9 akt III Ko 7/16 un)
Postanowieniem z dnia 11 marca 1947 r., na skutek amnestii karę tę darowano mu w całości. W.D.został zwolniony z więzienia 13 marca 1947 r. (nakaz zwolnienia cyfrowa kopia akt k 72 plik Wr 102 69 t 2 k 72, wyrok k 3-9 akt III Ko 7/16 un)
H. D.zmarł 14.12.1991 r. (postanowienie k 13, informacja k 23 akt III Ko 7/16 un)
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2017 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie III Ko 7/16 un, stwierdził nieważność wyroku Wojskowego Sadu rejonowego we Wrocławiu sygn. akt Sr 37/47. (postanowienie k 29 akt III Ko 7/16 un)
Ustalając stan faktyczny w zakresie dotyczącym okoliczności związanych z pozbawieniem wolnościH. D., sąd oparł się na kopiach z akt postępowania prowadzonego przeciwko niemu. Brak jest podstaw do kwestionowania wskazanych w nich dat zatrzymania i zwolnienia oraz przyczyn pozbawienia wolnościH. D.. Wskazać w tym miejscu należy jedynie, że z rozkazu zatrzymania i kwestionariusza z k 106-107 wynika, iż został on zatrzymany 7 czerwca 1946 r., w treści wyroku oraz obliczeniu kary zaś wskazano, że datą tą jest 2 czerwca 1946 r. Jest to niewątpliwie omyłka pisarska. 2 czerwca wszczęto bowiem postępowanie karne, które początkowo prowadzone było tylko przeciwko innej niżH. D.osobie. Pierwsza czynność zH. D.miała miejsce dopiero 6 czerwca (k 72 cyfrowa kopia akt plik Wr 102 69 t 1 k 104), a dokumenty źródłowe wskazują jako datę zatrzymania 7 czerwca. Niewątpliwie przy sporządzaniu wyroku błędnie uznano, że data wszczęcia postępowania i zatrzymania pierwszego z podejrzanych odpowiada dacie zatrzymaniaH. D.. Następnie błąd ten został powielony przez obliczeniu kary.
Jako wiarygodne, sąd uznał zeznaniaT. D.iZ. M.w zakresie w jakim opisują one warunki w jakich przebywał aresztowany. Obie wskazują na panujące w celi zimno, wilgoć, obecność wody, podnoszą, że wskutek tego u H.D.ujawniły się objawy reumatyzmu.
Sąd uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż w związku z tymczasowym aresztowaniemH. D.poniósł szkodę majątkową.
T. D.iZ. M.wskazały, że przed aresztowaniem prowadził onrestaurację (...)wJ., w której zatrudniał pracowników. Lokal znajdował się w pobliży dworca. Fakt prowadzenia działalności gastronomicznej potwierdzają akta sprawy i zawarte w nich oświadczeniaH. D.. Podnieść jednak trzeba, że on swój lokal określił mianem baru. (k 72 cyfrowa kopia akt plik Wr 102 69 t 2 k 30)
W/w wskazały, że lokal prosperował dobrze i przynosił duże dochody. Nie były jednak w stanie podać ich wysokości, a nawet ilości stolików czy jego wyposażenia poza stwierdzeniem, że było ono wystarczające. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w oświadczeniachH. D.zawartych w aktach prowadzonego przeciwko niemu postępowania wskazuje on, że nie posiada majątku i nie ma żadnych oszczędności. Także organ prowadzący postępowanie przygotowawcze takiego majątku nie ustalił, czemu dał wyraz w części aktu oskarżenia określającej stan majątkowy ówczesnego oskarżonego.
W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że stwierdzenia świadków, iż restauracja przynosiła duży dochód, z którego większość H.D.odkładał odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. Podkreślić należy, że w czasie prowadzenia lokalu gastronomicznegoT. D.nie była jeszcze jego żoną,Z. M.zaś nawet się jeszcze nie urodziła.
Jako arbitralne, nie oparte na żadnych dowodach, a zatem nieprzydatne dla ustalenia wysokości odszkodowania, uznać należy wyliczenia wysokości szkody zawarte we wniosku. SamaZ. M.wskazała, że uznała, iż restauracja przynosiła dochód w wysokości 5 krotności średniego krajowego wynagrodzenia, z której jednokrotność tegoż wynagrodzenia odliczyła jako koszty utrzymania ojca. Jako podstawę tego wyliczenia wskazała jedynie, że restauracja prosperowała dobrze a średnia krajowa to niewielka kwota.
Art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ( Dz U Nr 34 poz 149 z późn. zm.) stanowi, iż osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia.
Mając na uwadze zebrane dowody, sąd uznał, iż wskutek pozbawienia wolnościH. D.nie poniósł szkody majątkowej. Niewątpliwie jednak doznał krzywdy, która wymaga rekompensaty. Ustalając wysokość zadośćuczynienia, sąd uwzględnił okres w jakim był on pozbawiony wolności – od 7 czerwca 1946 r. do 13 marca 1948 r., oraz wynikające z zeznań świadków warunki w jakich przebywał i skutki dla jego zdrowia.
Orzecznictwo jako kryterium pomocnicze przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, za miesiąc pozbawienia wolności osobom represjonowanym, uznało wysokość średniego miesięcznego wynagrodzenia z chwili orzekania, przy czym nagromadzenie wyjątkowych okoliczności potęgujących krzywdę winno powodować zwiększenie tejże kwoty. (podobnie Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 28.04.2016 r II AKLa 50/16 publ Lex 2136982).
Niewątpliwie fakty podane przez wnioskodawczynie wskazują, na istnienie takowych okoliczności. Biorąc pod uwagę ich natężenie i czas pozbawienia wolności, sąd uznał, iż należne zadośćuczynienie zamyka się kwotą 90 tys. zł. Ponieważ uprawnione do jej uzyskania w częściach równych są cztery osoby, sąd zasądził na rzecz każdej z nich po 22.500 zł. Ponadto oddalił wniosek w pozostałej części, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.