Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 495/13
Data wyroku: 2018-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Leszek Bil

Sygn. akt: I Ns 495/13

POSTANOWIENIE CZĘŚCIOWE
Dnia 26 kwietnia 2018 r.
Sąd Rejonowy w Szczytnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Leszek Bil

Protokolant:

p.o. sekretarza sądowego Patrycja Zygmuntowicz

po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. w Szczytnie na rozprawie
sprawy z wnioskuA. L.iJ. L.
z udziałem(...) Spółka AkcyjnawG.Oddział wO.
o ustanowienie służebności przesyłu
postanawia:
oddalić wniosek w części obejmującej żądanie ustanowienia służebności przesyłu w odniesieniu do urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości położonej wD., oznaczonej jakodziałki nr (...), objętejksięgą wieczystą (...).

UZASADNIENIE
WnioskodawcyA. L.iJ. L.po sprecyzowaniu żądania ( k.598) wnieśli o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz uczestnika postępowania- (...) Spółka AkcyjnawG.za wynagrodzeniem w kwocie 40.000,- zł, obciążającej:
1/ nieruchomość położoną wD.oznaczoną w ewidencji jakodziałki gruntu nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Szczytnie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
2/ nieruchomość położoną wD.oznaczoną w ewidencji jakodziałki gruntu nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
3/nieruchomość położoną wD.oznaczoną w ewidencji jakodziałka gruntu nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
4/nieruchomość położoną wD.oznaczoną w ewidencji jako działka gruntu 180, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
- której treścią jest :
a/ znoszenie przez właścicieli nieruchomości istnienia na nieruchomościach urządzeń przesyłowych w postaci słupów i linii energetycznych
b/ prawo korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do konserwacji , remontów , modernizacji urządzeń przesyłowych
c/ prawo wejścia i wjazdu na nieruchomość odpowiednim sprzętem
W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wD., obejmującegodziałki gruntu nr (...). Na wymienionych gruntach posadowione zostały słupy i linie energetyczne, których właścicielem i użytkownikiem jest(...) S.A.wG..
W związku z tym, że uczestnik nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, zwracali się do uczestnika pismem z dnia 22 kwietnia 2013r. o umowne ustanowienie służebności za wynagrodzeniem w kwocie 40.000 zł, jednakże ten zaproponował zbyt niskie wynagrodzenie za ustanowienie służebności w kwocie 5.732 zł.
(...) Spółka AkcyjnawG., wniósł o częściowe oddalenie wniosku podnosząc zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w odniesieniu do urządzeń przesyłowych wybudowanych w klatach 70 tych ubiegłego wieku oraz podnosząc zarzut zasiedzenia służebności przesyłu w odniesieniu do urządzeń wzniesionych w 1981r. a wchodzących w skład linii energetycznych średniego napięcia przebiegających przezdziałki nr (...)objęteksięgą wieczystą Nr (...). W pozostałym zakresie nie sprzeciwił się ustanowieniu służebności, jednak zakwestionował wysokość żądanego wynagrodzenia.
W uzasadnieniu podał, że obecnie uczestniczka jest właścicielem urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach, których dotyczy wniosek.L.i urządzenia wybudowane została w latach 60 -tych , 70- tych oraz 80- tych ubiegłego wieku. W odniesieniu do linii średniego napięcia biegnących przezdziałki nr (...), powoła się uczestniczka na dokumentację budowy, protokoły odbiorów i przekazanie urządzeń do eksploatacji odpowiednio z roku 1977 i 1981. Przebieg linii nie został od tego czasu zmieniony. Korzystające obecnie z urządzeń przesyłowychprzedsiębiorstwo (...) SAwG.jest następcą podmiotów wcześniej posiadających przedmiotowe urządzenia energetyczne na nieruchomościach wnioskodawców. Zarządzeniem z dnia 25 listopada 1958 r. utworzonoprzedsiębiorstwo państwowe Zakłady (...)z siedzibą wB., w skład którego włączonoZakład (...)wO.. Zarządzeniem nr 48 z dnia 16 stycznia 1989r. w wyniku podziału ponownie wyodrębnionoZakład (...)wO., który był przedsiębiorstwem państwowym i został przekształcony w 1993r. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa a następnie w(...) SAwG.Odział wO.a w lipcu 2007r. w wyniku kolejnego przekształcenia powstałaspółka (...) SAwG., która jest obecnym właścicielem i posiadaczem urządzeń elektroenergetycznych.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Dla nieruchomości rolnej położonej wD.oznaczonej w ewidencji jakodziałki gruntu nr (...), o pow. 14,19 ha , prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Szczytnieksięga wieczysta nr (...). Właścicielem tej nieruchomości jest wnioskodawczyniJ. L.. Nabyła ona własność nieruchomości od swoich rodzicówE. G.iJ. G., na podstawie umowy o dożywocie z dnia 19.11.1992r. Rodzice wnioskodawczyni nabyli własność nieruchomości od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 8 września 1969 r.
WnioskodawcyA. L.iJ. L.są ponadto na prawach wspólności ustawowej właścicielami nieruchomości położonych wD.oznaczonych w ewidencji jakodziałka gruntu nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),działka gruntu nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)i działka gruntu 180, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).
( niesporne, akta ksiąg wieczystych(...)(...),(...),(...))
Na wyżej wymienionych nieruchomościach znajdują się linie elektroenergetyczne biegnące w trzech torach zasilania w tym:
nadziałce rolnej nr (...)znajduje się linia napowietrzna sN relacjiB.(...)o długości 133m, 2 słupy podwójne rozkroczne i 2 słupy pojedyncze,
na działce rolnej o nr 173 znajduje się linia napowietrza sN relacjiB.(...)o długości 38 m, bez słupów,
nadziałce rolnej nr (...)znajduje się linia napowietrzna sN relacjiB.(...)o długości 65 m, w tym 1 słup,
nadziałce rolnej nr (...)znajduje się linia napowietrzna sN relacjiB.-D.o długości 204 m, 3 słupy pojedyncze,
nadziałce rolnej nr (...)znajduje się linia napowietrzna nN relacji stacja transformatorowaD.P.– właściciel nieruchomości o długości 62 m, 1 słup pojedynczy, zakończenie obwodu i przyłącze siedliska zasilającego właściciela,
nadziałce rolnej nr (...)znajduje się linia napowietrzna nN relacji stacja transformatorowaD.P.– właściciel nieruchomości o długości 62 m , 1 słup pojedynczy.
Pierwsze urządzenia przesyłowe posadowione nadziałce nr (...)wybudowane zostały przed 1945 rokiem. Po drugiej wojnie światowej podlegały one modernizacji w latach 60 tych. Po raz ostatni urządzenia te i linie były inwentaryzowane modernizowane w latach 70 tych ( 1977 r.). Najpóźniej - w roku 1981 nastąpiło posadowienie linii nadziałce nr (...)przez ówczesne przedsiębiorstwo państwowe. Od tego czasu urządzenia eksploatowane są w niezmienionej konfiguracji.
( dowód opinia biegłego sądowegoR. J.k. 332-338, dokumentacja budowy linii napowietrznej sNB. I.–D.k. 50 – 86, w tym protokoły odbioru z dnia 29.09.1981 r, - k. 60,61, dokumentacja kapitalnego remontu liniiB.–D.I – k. 87-140, Inwentaryzacja liniiB.(...)z lat 1969-1972 – k. 141 )
Obecnym właścicielem i posiadaczem urządzeń przesyłowych jest uczestnik(...) S.A.wG.. Pierwszym posiadaczem urządzeń był Skarb Państwa – reprezentowany kolejno przez przedsiębiorstwa państwowe ,w tym przezZakład (...)wO.. Następnymi posiadaczami tych urządzeń przesyłowych były kolejno podmioty powstające z przekształcenia w 1993 r.Zakładu (...)wO.w(...) Spółkę AkcyjnąSkarbu Państwa, utworzony w 2004 r.Zakład (...) SAwO., który z kolei połączył się zespółką (...) SAwG.i działał podfirmą (...) SAwG.Oddział wO.. W lipcu 2007r. nastąpiła zmiana nazwy Spółki na obecną:(...) SAwG..
( fakty niesporne)
Wnioskodawcy pismem z dnia 22 kwietnia 2013r. zwrócili się do uczestnika z wnioskiem o uregulowanie tytułu prawnego do korzystania z urządzeń przesyłowych przez odpłatne ustanowienie służebności przesyłu. W odpowiedzi z dnia 21.08.2013r. uczestnik nie kwestionując roszczeń wnioskodawców, zaproponował im ustanowienie służebności za wynagrodzeniem w kwocie 5.732 zł .
( niesporne , pismo uczestnika – k. 6)
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Bezspornym jest, że przez teren gospodarstwa rolnego wnioskodawców przebiegają różne linie energetyczne należące obecnie do uczestniczki– (...) Spółka Akcyjna. Z uwagi na podniesienie przez uczestniczkę zarzutu zasiedzenia w odniesieniu do części urządzeń przesyłowych a mianowicie posadowionych nadziałkach nr (...), należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć postanowieniem częściowym ustalając czy do zasiedzenia w zarzuconym zakresie doszło.
Sąd ustalił na podstawie opinii biegłych sądowych, jakie dokładnie linie i urządzenia elektroenergetyczne znajduję się na nieruchomościach wnioskodawców i kiedy zostały one wzniesione. Usytuowanie urządzeń przedstawiła biegła z zakresu geodezjiJ. K.. Opinia nie nasuwa zastzezeń i nbie byk kwestionowana. Z kolei opinia biegłego z zakresu energetykiR. J.opisuje w sposób jasny i logiczny jakie dokładnie urządzenia w tym jakie linie i słupy posadowione są na poszczególnych działkach ewidencyjnych. Z opinii biegłego wynika, iż linie energetyczne nadziałkach (...)były wznoszoe od dawna a najpóźniejszą była budowa linii energetycznej nadziałce (...)- w roku 1981. Opinia biegłego jest jasna i zrozumiała. W świetle opinii nie budzą wątpliwości twierdzenia uczestniczki co do okresu wzniesienia urządzeń nadziałkach nr (...)oraz oddania ich do eksploatacji. Twierdzenia uczestniczki w tym zakresie mają przy tym oparcie także w dokumentacji technicznej uczestniczki powstałej w czasie budowy , modernizacji i inwentaryzacji linii energetycznych , w szczególności -pozwolenia na budowę, protokół odbioru robót.
Z twierdzeń uczestnika popartych przedłożoną powykonawczą dokumentacją techniczną oraz opinia biegłego wynika zatem, że od dnia 30 września 1981r. w odniesieniu dodziałki (...)oraz od 25 kwietnia 1977r. nadziałce nr (...), przedsiębiorstwo państwowe -Zakład (...)wO.przystąpiło do użytkowania urządzeń przesyłowych posadowionych na wskazanych działkach wnioskodawczyni.
Zarazem uczestnik nie przestawił żadnych dowodów, wskazujących na to, by w procesie inwestycyjnym lub po jego zakończeniu, w jakikolwiek sposób brano pod uwagę prawa właściciela nieruchomości. O braku formalnego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości wnioskodawców ( poza samym prawem ich wybudowania wynikającym z pozwolenia na budowę) świadczy chociażby treść ksiąg wieczystych oraz treść pism wymienionych przez strony przed niniejszym postępowaniem. Przekonywujące są twierdzenia wnioskodawców, podnoszących, że wzniesienie linii przesyłowych na ich gruntach nastąpiło bez uzyskania tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości w zakresie, w którym to czyni obecnie uczestnik.
Zważyć należy, że według aktualnie obowiązującego stanu prawnego, do nabycia przez przedsiębiorcę przesyłowego uprawnień do korzystania z cudzej nieruchomości, wiążących się z posiadaniem na tej nieruchomości urządzeń przesyłowych, może dojść w drodze umowy albo ustanowienia służebności przez sąd, bądź też na skutek zasiedzenia. Zgodnie zart.3051kc, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa wart. 49 §1 kcprawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa wart.49 §1przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.
Wedługart.3052§2kc, jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa wart. 49 § 1 kcwłaściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu.
Z treści pism skierowanych przez wnioskodawców do uczestnika przed zainicjowaniem niniejszego postępowania wynika, że uczestnik nie kwestionował faktu braku tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości wnioskodawców a strony nie mogły się wówczas porozumieć jedynie co do wysokości należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności.
W ocenie Sądu poniesiony przez uczestnika dopiero w toku niniejszego postepowania zarzut zasiedzenia odpowiednich służebności w odniesieniu do części urządzeń przesyłowych okazał się zasadny.
Zgodnie z art.art. 292 kc, służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.
W niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności należało ustalić, czy w trybie zasiedzenia doszło do nabycia służebności przesyłu ( służebności gruntowej o analogicznej treści) na gruntach wnioskodawców a w szczególności czy i kiedy rozpoczął się bieg terminu zasiedzenia i czy nie został on przerwany oraz czy upłynął on przed wniesieniem przez wnioskodawców wniosku w niniejszej sprawie.
Przesłanką zasiedzenia służebności ( podobnie jak i prawa własności) jest nieprzerwane jej posiadanie przez okres 20 lub 30 lat(art. 172 kcw zw zart. 292 kc
Nie chodzi przy tym o samoistne posiadanie nieruchomości ( jak przy zasiedzeniu własności nieruchomości ) lecz w istocie rzeczy o posiadanie zależne - czyli takie jakie wiąże się z faktycznym korzystaniem z nieruchomości przez podmiot legitymującemu się służebnością przesyłu ( lub służebnością gruntową o takim charakterze). Długość okresu posiadania prowadzącego do zasiedzenia zależy od dobrej bądź złej wiary posiadacza w momencie objęcia nieruchomości (w zakresie służebności) w posiadanie.
Jak wynika z poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń, budowa urządzeń przesyłowych (w tym widocznych dla każdego słupów i przewodów) na gruntach wnioskodawców oznaczonych jakodziałki nr (...)oraz przystąpienie do ich eksploatacji nastąpiło w latach 70 tych oraz najpóźniej w roku 1981. Z tymi zatem faktami – wzniesieniem urządzeń przesyłowych i rozpoczęciem ich eksploatacji należy wiązać moment objęcia w posiadanie nieruchomości ( w zakresie służebności) przez działające wówczas w imieniu Skarbu Państwa przedsiębiorstwo państwowe –Zakład (...). Zarówno dokumentacja techniczna uczestnika dotycząca modernizacji linii jak i protokół końcowego odbioru z dnia 29.09.1981r. wskazują, że najpóźniejszą datą, od której rozpoczął bieg termin zasiedzenia jest 30 września 1981.
Z treściksięgi wieczystej (...)oraz aktów notarialnych znajdujących się w aktach księgi wieczystej wynika wprost, że w chwili wznoszenia urządzeń przesyłowych wiadomym było, że wnoszone są one na nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa lecz stanowiącej własność osób fizycznych ( rodziców wnioskodawczyni). Nie pozwala to utrzymać domniemania, że objęcie nieruchomości w posiadanie (w związku z przystąpieniem do eksploatacji wybudowanych urządzeń przesyłowych) nastąpiło w dobrej wierze. Oznacza to, iż okres niezbędny do zasiedzenia wynosi w niniejszej sprawie lat 30. Okres ten upłynął z dniem 2011 r. a w odniesieniu do linii „poniemieckich” zmodernizowanych w roku 1977 jeszcze wcześniej.
Przed wejściem w życieart. 3051– 3054kpc, dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu ( por. uchwała SN z dnia 22.05.2013r. IIICZP 18/13 Lex 1316046). Zasiedzenie następuje przy tym, na rzecz podmiotu, który władał nieruchomością w zakresie odpowiedniej służebności - w dacie upływu terminu zasiedzenia (art. 176 kc). Własność urządzeń przesyłowych i ich trwały oraz widoczny charakter, nie były w niniejszej sprawie kwestionowane .
Jeśli chodzi o ciągłość posiadania i możliwość doliczenia przez uczestnika okresów posiadania przez poprzedników, w tym przez Skarb Państwa, którego uprawnienia w okresie obowiązywania dawnegoart. 128 kcwykonywały przedsiębiorstwa państwowe, Sąd Rejonowy w Szczytnie wyraża pogląd, że co do zasady nie ma przeszkód w doliczeniu wcześniejszych okresów posiadania na podstawieart. 176§1 kc.Wynika to z istoty posiadania i wiążącego się posiadaniem systemu domniemań uregulowanych w przepisachart. 339-341 kc.W szczególności zgodnie zart. 340 kcdomniemywa się ciągłość posiadania. Każdorazowo zatem do obalenia domniemania konieczny jest dowód stosownie doart. 6 kc.O ile w niniejszej sprawie wnioskodawcy obalili domniemanie zgodności posiadania ze stanem prawnym, to przeciwko ciągłości posiadania nie przedstawili żadnych dowodów.
W ocenie Sądu nie obala domniemania ciągłości posiadania zasada jednolitego funduszu własności państwowej, jaka obowiązywała w polskim porządku prawnym przed 1.02.1989 r., i która była wyrażona w obowiązującym wówczasart. 128 §1 kc.W tamtym okresie, w zakresiepraw rzeczowych, przedsiębiorstwa państwowe, mimo organizacyjnej odrębności, nie były odrębnym od Skarbu Państwa podmiotami praw i wykonywały jedynie uprawnienia Skarbu Państwa. Brak owej odrębności wywoływał skutek w postaci niemożności zasiedzenia przez przedsiębiorstwo państwowe służebności związanej z posiadaniem urządzeń przesyłowych na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa. Zarówno bowiem posiadaczem urządzeń ( w wyniku wykonywania uprawnień Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe) jak i gruntu pozostawał Skarb Państwa. Takich jednak przeszkód nie ma w odniesieniu do gruntów nie stanowiących własności Skarbu Państwa. Nic nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że bieg terminu zasiedzenia służebności rozpoczynał się na rzecz Skarbu Państwa . Zmiana stanu prawnego nastąpiła z dniem 1.02.1989 r., to jest z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o zmianieustawy kodeks cywilny( Dz. U. Nr 3 poz.11). Dokonana wówczas nowelizacjaart. 128 kc, spowodowała, iż doszło do podmiotowego oddzielenia państwowych osób prawnych ( w tym przedsiębiorstw państwowych ) od Skarbu Państwa. W rezultacie tych zmian, od dnia 1 lutego 1989 r. stało się możliwe zasiedzenie służebności gruntowej przez posiadające urządzenia przesyłowe przedsiębiorstwa państwowe - także w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa ( por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012r. IIICZP 93/11, LEX 1136115).
Posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życieustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 3, poz. 11) było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 kci mogło prowadzić do zasiedzenia. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2013 r. I CSK 495/12, LEX nr 1365592, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r. IV CSK 183/11, LEX nr 1130302).
Podkreślenia wymaga również i to, że pogląd o możliwości doliczenia okresu posiadania prowadzącego do zasiedzenia sprzed uchyleniaart. 128 kcznajduje wsparcie w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego . Problem ten szeroko został przedstawiony przy okazji rozważań dotyczących zasiedzenia służebności gruntowej przez przedsiębiorstwa państwowe w postanowieniu Sądu Najwyższego
z dnia 13 stycznia 2016 r. V CSK 224/15 LEX nr 1977833
Skoro zatem (nawet przy uwzględnieniu najdłuższego możliwego okresu), upłynął już termin prowadzący do zasiedzenia służebności przesyłu, w odniesieniu do urządzeń przesyłowych posadowionych nadziałkach (...), to wnioskodawcy nie mogą się domagać ustanowienia w tym zakresie służebności w drodze orzeczenia sądowego. Ustalenie faktu zasiedzenia w niniejszej sprawie - jako przesłanki rozstrzygnięcia – jest przy tym dopuszczalne. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2008r. II CSK 389/08 Lex 48715).
W tych warunkach Sąd częściowo oddalił wniosek.