Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 38/18
Data wyroku: 2018-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Gabriela Pietrzyk-Cyrbus, Witold Nowakowski, Lena Jachimowska

Sygn. akt III AUa 38/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus (spr.)

Sędziowie

SSA Lena Jachimowska
SSA Witold Nowakowski

Protokolant

Dawid Krasowski

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaW. K.(W. K.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o rekompensatę
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 2 listopada 2017 r. sygn. akt XI U 881/17

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
/-/SSA L.Jachimowska /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA W.Nowakowski

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 38/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 maja 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.odmówił ubezpieczonemuW. K.prawado rekompensaty podnosząc, że przysługuje ona ubezpieczonym, jeżeli mają okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
W. K.w odwołaniu od decyzji domagał się jej zmiany i przyznania prawa do rekompensaty wskazując, że pracował w warunkach szczególnychjako traktorzysta od 1 kwietnia 1968r. do 31 stycznia 1991r.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 2 listopada 2017r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób,że przyznałW. K.do emerytury rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, poczynając od 1 maja 2017r.
Sąd I instancji ustalił, iżW. K., urodzony dnia(...), wniosek o emeryturę złożył w dniu 10 marca 2017r., a więc po ukończeniu wieku powszechnego, nie składając również wniosku o rekompensatę do emerytury.We wniosku z 8 maja 2017r. ubezpieczony domagał się przyznania rekompensatyz tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych i również na tę okoliczność powołał dwóch świadków. Prawo do emerytury organ rentowy przyznał ubezpieczonemu po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego od miesiąca,w którym zgłoszono wniosek, tj. od 1 marca 2017r. Kontrolowaną decyzją organ rentowy dokonał przeliczenia świadczenia, uwzględniając do stażu pracy okresy zatrudnienia od 1 kwietnia 1968r. do 29 kwietnia 1970r. i od 14 kwietnia 1972r.do 31 grudnia 1974r. w Kółku Rolniczym wW.i od 2 stycznia 1975r.do 30 kwietnia 1977r. w Spółdzielni Kółek Rolniczych wW., natomiast nie uwzględnił okresu pracy w Spółdzielni Kółek RolniczychwM.w okresie od 1 maja 1977r. do 30 czerwca 1981r. oraz w Spółdzielni Kółek Rolniczych wS.od 1 lipca 1981r. do 31 stycznia 1991r.
Sąd Okręgowy zauważył, iż sporna kwestia sprowadzała się do ustalenia przesłanek niezbędnych do nabycia prawa do rekompensaty do emerytury określonej w przepisachustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych.
Dalej Sąd ten wskazał, iż rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturachi rentach z FUS. Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawniado niższego wieku emerytalnego określone są wykazem A, stanowiącym załącznikdo rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) Na podstawieart. 21 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. nr 237,poz. 1656) rekompensata nie przysługuje osobie która nabyła prawo do emeryturyna podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Sąd I instancji zauważył, iż ustawodawca w ten sposób określił nabycie prawa do emerytury w niższym wieku na podstawie art. 46 w związku z art. 32 lub 39,art. 50, 50a albo art. 184 lub na podstawie Karty Nauczyciela. W świetle cytowanego przepisu, stanowisko organu rentowego o niemożliwości przyznania rekompensaty ubezpieczonemu z powodu nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o FUS jest nieuzasadnione, albowiem ubezpieczony nie nabył prawado emerytury przy obniżonym wieku emerytalnym lecz z tytułu powszechnego wieku emerytalnego.
Na podstawie zeznań świadkówH. S.iL. M.oraz z wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, dowodzie osobistym i prawie jazdy ubezpieczonego, Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony od 30 maja 1969r.do 31 grudnia 1974r. pracował w Kółku Rolniczym wW.w charakterze traktorzysty, w tym przez okres 2 lat odbywał służbę wojskową (1972-1974).Od 2 stycznia 1975r. pracował w SKR wW.,a po reorganizacji wSpółdzielni Kółek Rolniczych (...)i następniew Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.w charakterze traktorzysty - kierowcy ciągnika. Sporny okres pracy od 1 maja 1977r. do 30 czerwca 1981r. przypadał wSpółdzielni Kółek Rolniczych (...), a po reorganizacji od 1 lipca 1981r. do 31 stycznia 1991r. w SKR. Świadkowie - dyspozytor Kółka RolniczegowW.L. M.i traktorzystaH. S.jednoznacznie potwierdzili fakt wykonywania pracy przez odwołującego w charakterze traktorzysty wykonującego prace polowe u rolników, usługi transportowe ciągnikiemU.C-330 zarówno dla rolników, jak również na podstawie umowy z Zarządem Zieleni Miejskiej wS., prace w sezonie zimowym przy odśnieżaniu dróg. Ubezpieczony ponadto po zdobyciu uprawnień do obsługi kombajnu zbożowegoV.od 14 maja 1975r. pracował przy pracach polowych, a od 19 maja 1984r. wykonywał te same czynności przy pomocy kombajnu zbożowegoB.. Brak jest akt osobowych ubezpieczonego w SKR wM., albowiem spłonęły w wyniku pożaruwSp. z o.o. (...)wS., jak również brak jest akt osobowych z SKRwS., ponieważ po likwidacji w 1991r. nie przekazano akt byłych pracowników doWojewódzkiego Związku (...)wK., jak również do innego archiwum.
Sąd I instancji, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznał,że ubezpieczony w okresie od 30 maja 1969r. do 31 stycznia 1991r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace kierowcy ciągnika kołowego - traktorzysty wymienioną w dziale VIII poz. 3 pkt 1 Zarządzenia Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 31 marca 1988r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wykazie A dział VIII poz. 3 zalicza do prac wykonywanych w warunkach szczególnych - pracę kierowców ciągników i kombajnów, uprawniającą do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku. Wobec wyżej poczynionych ustaleń oraz faktu, iż odwołujący nie nabył prawa do emerytury w niższym wieku mimo, iż udowodnił co najmniej 15-letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, to przysługuje mu z tego tytułu rekompensata do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego. Spełnił on łącznie wszystkie przesłanki wymienione wart. 21 ustawy o emeryturach pomostowychniezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, poczynając od 1 maja 2017r.
Sąd Okręgowy orzekł na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy.
Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazart. 21-23 ustawy z 19 grudnia 2008r.o emeryturach pomostowychpoprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, że ubezpieczonemu przysługuje rekompensata z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Apelujący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy podniósł, iż wobec niewątpliwego zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku traktorzysty w rolnictwie jego praca nie może być zaliczona o prac wykonywanych w warunkach szczególnych.
W odpowiedzi na apelację ubezpieczony wniósł o jej oddalenie i zasądzenieod organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.
Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje.
Apelacja organu rentowego, zmierzająca do zmiany zaskarżonego wyroku, okazała się zasadna.
Sąd I instancji dokonał bowiem błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób nieuprawniony przyjął, że zatrudnienie ubezpieczonegow całym spornym okresie od 30 maja 1969r. do 31 stycznia 1991r. stanowi pracęw szczególnych warunkach, opisaną w wykazie A dział VIII poz. 3 załącznikadorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawiewieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze, co w konsekwencji spowodowało, iż nieprawidłowo ustalił spełnienie warunków pozwalających na przyznanie mu prawa do rekompensaty w trybieart. 21 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych.
Przepis powołanego artykułu przewiduje przyznanie prawa do rekompensaty ubezpieczonemu, jeżeli ma on okres pracy w szczególnych warunkachlub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Sąd I instancji przyjął ten warunek za spełniony, wskazując, iż pracaW. K.w charakterze traktorzysty predestynowała go do ubiegania się o taką rekompensatę. Sąd Apelacyjny nie może podzielić tego stanowiska.
Przyporządkowanie przez Sąd I instancji pracy ubezpieczonego, jako pracy kierowcy ciągników i kombajnów, do wykazu A dział VIII poz. 3 cytowanego rozporządzenia, oznaczałoby wykonywanie stale i w pełnym wymiarze czasu pracyw transporcie i łączności. Tymczasem ubezpieczony w całym spornym okresienie wykonywał wyłącznie takiej pracy, na co wskazywali przesłuchani w sprawie świadkowie, zeznając, iż wykonywał on co prawda usługi transportowe, ale nadto prace polowe, polegające na orce, koszeniu, sianiu, nawożeniu, a w okresie zimowym na odśnieżaniu dróg. Wypada tutaj wskazać, iż specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje przy tym charakter świadczonych w nim prac i warunki,w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Sąd Najwyższy w tezie do wyroku z dnia 19 marca 2012r., wydanym do sprawyII UK 166/11, zam. Lex nr 11711002, wskazywał, iż przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwościi uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszymlub większym, w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż ustawodawca musiał kierować się racjonalnymi względami, umieszczając tego typu prace tylko w dziale transportu i łączności, tworząc w tym celu osobny dział załącznika. Wskazane prace nie znalazły się w dziale X „w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym”, jak również w dziale XIV „prace różne”. Umieszczenie prac wykonywanych przez traktorzystę i kombajnistę w dziale transportu i łączności łączy szkodliwość pracy nie z faktem prowadzenia tych pojazdów, ale z faktem istnienia obciążeń psychofizycznych związanych z uczestnictwem w publicznym ruchu drogowym. Aktualnym pozostaje stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażonew uzasadnieniu do wyroku z dnia 3 grudnia 2013r., wydanego do sprawy I UK 172/13, zam. Lex nr 1467147, wydanego na gruncie podobnego stanu faktycznego,a stwierdzające, iż „(…) nie można uznać, że praca kierującego ciągnikiem jest zawsze pracą „w transporcie”, nawet jeżeli kierujący niczego nie transportuje, lecz wykonuje przy pomocy ciągnika prace polowe (…)”.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyraził swoje stanowisko w zakresie umieszczenia przez ustawodawcę prac traktorzysty w dziale VIII w wyroku z dnia25 listopada 2015r., wydanego do sprawy III AUa 2635/14, gdzie wskazał,iż umieszczenie stanowisk traktorzysty w dziale VIII w transporcie i łączności, mimo ujęcia ich odrębnie od pracy kierowców samochodów ciężarowych, autobusówi pojazdów specjalistycznych, łączy szkodliwość tejże pracy nie z faktem prowadzenia tychże pojazdów, lecz z faktem prowadzenia tych pojazdów przy uwzględnieniu specyfiki pracy w transporcie i łączności i obciążeń psychofizycznych związanychz uczestniczeniem takich pojazdów w ruchu publicznym. Pogląd ten pozostaje aktualny; nadto Sąd Apelacyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z dnia 23 lutego 2017r., wydanego do sprawy I UK 43/16,że nie można uznać, że praca traktorzysty jest zawsze pracą „w transporcie” także,gdy kierujący niczego nie transportuje, lecz wykonuje przy pomocy ciągnika rolniczego prace polowe, bądź zajmuje się w czasie zimy odśnieżaniem.
Z przytoczonych wyżej względów trzeba wskazać, iż ubezpieczony nie może uzyskać prawa do rekompensaty w trybieart. 21 ustawy o emeryturach pomostowychw związku zart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego i błędnie przyjął, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych, świadczonej stale i w pełnym wymiarze.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny, uznając apelację organu rentowego za zasadną, na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyroki orzekł, jak w sentencji.
/-/SSA L.Jachimowska /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA W.Nowakowski

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR