Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 952/17
Data wyroku: 2018-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Lehmann
Słowa kluczowe: Odwołanie darowizny
Podstawa prawna: art. 899 k.c.
Teza: rażąca niewdzięczność

Sygnatura akt XII C 952/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Poznań, dnia 13 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Zofia Lehmann
Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Elżbieta Witaszczyk
po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa
S. M., zam.K.,ul. (...),(...)-(...) W.,
F. M., zam.K.,ul. (...),(...)-(...) W.,
przeciwkoK. W., zam.G.,ul. (...)m,(...)-(...) K.
- o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I
Powództwo oddala.

II
Utrzymuje zwolnienie powodów od ponoszenia kosztów sądowych tej sprawy.

III
Zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz adw.M. S.prowadzącego Kancelarię Adwokacką wW.kwotę 5.400,-zł + 23 % VAT z tytułu nie opłaconej nawet w części pomocy prawnej udzielonej przez niego powodom.

SSO Zofia Lehmann
Sygn. aktXIIC 952/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia11 marca 2017 roku, który doSądu Rejonowego wW.wpłynął w dniu14 marca 2017 rokupowodowieS. M.orazF. M., działający przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, skierowali p-ko pozwanemuK. W.–żądanie:
-zobowiązania go do złożenia oświadczenia woli o …
    powrotnym przeniesieniu na ich rzecz udziału równego ½ w prawie własności nieruchomości stanowiącej lokalmieszkalny oznaczony numerem (...)położony wK.w nieruchomości przyul. (...); w budynku o oznaczeniu numerem(...)wraz z przynależnymi do niego piwnicą i garażem oraz udziałem równym ½ w częściach wspólnych tego budynku i działce gruntu…,dla którego
    Sąd Rejonowy wW.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...);
-zasądzenia od niego na ich rzecz zwrotu kosztów niniejszego postępowania wraz z kosztem ich procesowego zastępstwa – wg norm przepisanych.;
nadto:
-zasadzenia na rzecz ich pełnomocnika zwrotu kosztu pomocy prawnej udzielonej im z urzędu – wg norm przepisanych, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.
Na tego poparcie:
-podali kryteria, jakie stanęły u podstaw określonej przez nich wartości tego sporu,
-podali okoliczności i motywacje towarzyszące zawartej przez nich z pozwanym i jego ówczesną żoną, a ich córką świadkiemG. W.– umowy darowizny w/opisanej nieruchomości,
-podali okoliczności, jakie zdeterminowały ich decyzję o zainicjowaniu niniejszego postepowania,
-zaakcentowali brak jego reakcji na ich wezwania do wywiązania się przez niego z nałożonych na niego powyższą umowa zobowiązań,
-zaprzeczyli prezentowanym przez niego okolicznościom mającym to usprawiedliwić,
-przedstawili pogląd prawny dotyczący pojęciarażącej niewdzięczności(k. 1 – 4 akt).
Postanowieniem wydanym w tej sprawie w dniu
    16 marca 2017 roku Sąd Rejonowy wW.
postanowił sprawdzić wartość przedmiotu tego sporu i ustalił ja na kwotę
    101. 880,- zł(k. 20 akt); w konsekwencji tego postanowieniem z tego samego dnia stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i przekazał niniejszą sprawę do rozpoznania
    Sądowi Okręgowemu wP.– jako właściwemu rzeczowo i miejscowo (k. 21 akt).
Jeszcze przed zainicjowaniem niniejszego postepowania – w sprawie
    Sądu Rejonowego w
W.o sygn. akt
    I Co(...)postanowieniem z dnia
    13 lutego 2017 rokupowodowie zostali zwolnieni od kosztów sądowych niniejszej sprawy; przydzielony im też został pełnomocnik z urzędu (k. 7 cyt. akt).
W reakcji na powyższe – pozwanyK. W.złożył w dniu3 lipca 2017 rokuwSądzie Okręgowym wP., noszące datę3 lipca 2017 rokupismo o nazwieodpowiedź na pozew; z jego treści odczytać należało, że wnosi on o oddalenie żądania powodów i nie obciążanie go kosztami niniejszego postępowania. W motywacji zaprezentowanego w nim stanowiska:
-wskazał, iż powodowie dolistopada 2016 roku– a więc także po rozwiązaniu jego związku małżeńskiego z ich córką świadkiemG. W.nigdy nie domagali się od niego jakichkolwiek kwot,
-wskazał, iż , mimo ich wieku, są osobami o dobrej kondycji psychofizycznej,
-wskazał, że ich sytuacja materialna jest ponadprzeciętna,
-wskazał, iż przekazywał swojej byłej w/w żonie – po rozwiązaniu ich małżeńskiego związku – kwoty przenoszące znacznie wysokość obciążającej go renty alimentacyjnej na rzecz ich syna świadkaK. W., które wystarczały także na pokrycie wydatków na dostawę opału i energii elektrycznej przewidzianych sporną umową darowizny,
-opisał swój aktywny udział w pomocy finansowej dla w/w i ich syna (k. 33 – 41 akt).
W pismach procesowych:
-powodowie z dnia23 listopada 2017 roku,które doSądu Okręgowego wP.wpłynęło w dniu1 grudnia 2017 roku(k. 199 akt),
-pozwany: z dnia19 stycznia 2018 roku, które doSądu Okręgowego wP.wpłynęło tego samego dnia (k. 204 – 216 akt)
strony prezentowały swoje stanowiska, składały wnioski dowodowe; ustosunkowywały się do przeprowadzonych, do twierdzeń przeciwnika.
Na rozprawach w dniach5 września 2017 roku(k. 173 – 174 akt), przedSądem Rejonowym wW.12 listopada 2017 roku(k. 190 – 194 akt),30 stycznia 2018 roku(k. 231 – 232 akt) strony podtrzymywały swoje stanowiska.
Ustalenia stanu faktycznego:
A.Nieruchomość dotycząca niniejszego sporu położona jest w miejscowościK.przyul. (...)(posesja o numerze (...)); posiada powierzchnię603 m.kw.;stanowi działkę onumerze ewidencyjnym (...)–Sąd Rejonowy wW., Wydział Ksiąg Wieczystychprowadzi dla niejksięgę wieczystą o numerze (...)(k. 12 – 15 akt).
-W nieruchomości tej znajduje się budynek mieszkalny – obejmujący dwie odrębne nieruchomości w postaci dwu lokali mieszkalnych; przedmiotowe postępowanie wiąże się z usytuowanym w jego dolnej kondygnacji, oznaczonym numerem1, składającym się z trzech pokoji, kuchni i łazienki o powierzchni79.6 m.kw.;przynależy do niego piwnica, garaż oraz równy½udział we współwłasności w częściach wspólnych tego budynku;Sąd Rejonowy wW.prowadzi dla niegoksięgę wieczystą o numerze (...)(k. 12 -15 akt).
1. Prawem własności do niej dysponowali – na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej –powodowie, którzy przeprowadzili się do niej po uprzednim zamieszkiwaniu w miejscowościJ.. Motywem tego, były ich trudności z prowadzonym tam gospodarstwem rolnym; chcieli tez zabezpieczyć zamieszkanie po ich śmierci ich córkom: świadkomG. W.iM. G. (1).Wraz z nimi przeprowadziła się tam właśnie ona z mężemJ. G.oraz ich syn z żoną, który zmarł – po tym fakcie i dokonaniu jejspłatyżona jego wyprowadziła się stamtąd. Lokal mieszkalny położony w górnej kondygnacji w/w budynku mieszkalnego zajęła ona z członkami jej rodziny; w lokalu mieszkalnym położonym w dolnej jego kondygnacji zamieszkali powodowie; do chwili rozwiązania związku małżeńskiego pozwanego ze świadkiemG. W.nie zamieszkiwali oni tam; dopiero po tym fakcie wprowadziła się tam ona ze świadkiemK. W.(zeznania pozwanych; zeznania świadkówG. W.;M. G. (1);K. W.).
B. Pozwany i świadekG. W.– córka powodów zawarli małżeński związek w dacie24 czerwca 1989 rokuprzedKierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego wW., co stwierdzone zostało aktem małżeństwa tego(...)o numerze(...).

    -W pierwszej fazie jego trwania zajmowali oni lokalmieszkalny oznaczony numerem (...)usytuowany w

P.w nieruchomości na

Os. (...)
(posesja o numerze (...)) o powierzchni

    48.8 m. kw.w początkowej fazie z była jego żoną

M. W.

– do którego spółdzielczym, własnościowym prawem dysponował pozwany. Był to jego majątek odrębny – zostało mu ono przyznane, w związku z jego działalnością artystyczną, przez ówczesnego

    wiceprezydentaP.

A. W..Zgodnie z jego wnioskiem złożonym do

    Spółdzielni MieszkaniowejO. M.
świadek

G. W.
została jej członkiem i stała się z dniem

    15 grudnia 1994roku współwłaścicielem tego prawa.. Za jej namową zawarli oni odnośnie niego w dacie 25

    września 2003 rokuumowę sprzedaży stwierdzoną aktem notarialnym o numerze

    Repertorium(...)sporządzonym w tym dniu przez notariusz

I. W.
w prowadzonej przez nią

    Kancelarii Notarialnej wP.
(zeznania pozwanego; k. 100 – 102, 224 - 226 akt).
-Bezpośrednio przed rozstaniem – zamieszkiwali oni ze świadkiemK. W.w nieruchomości położonej wP.przyul. (...)(posesja o numerze (...)). W dniu15 stycznia 2009 roku– już po rozwiązaniu łączącego ich małżeńskiego związku – zawarli oni odnośnie niej umowę sprzedaży ich udziałów w prawie jej własności (po ½), co stwierdzone zostało aktem notarialnym o oznaczeniuRepertorium A numer(...)sporządzonym w tym dniu przez notariuszaA. Ż.w prowadzonej przez niąKancelarii Notarialnej wP.. Niemniej – jeszcze przed otrzymaniem kwoty z tytułu jej ceny zażądała ona od pozwanego kwoty300.000,- zł; przekazał on jej w związku z tym kwotę200.000,- zł. (zeznania stron; k. 97 – 99 akt).

    -Związek małżeński w/w rozwiązany został prawomocnym wyrokiem
    Sądu Okręgowego wP.
wydanym w dniu
    19 listopada 2008 rokuw sprawie o sygn.
    akt XIIC(...)– już wtedy nie zamieszkiwali oni razem. Niemniej po tym fakcie – pozwany, niezależnie od orzeczonej od niego na rzecz ich wówczas małoletniego syna świadka

K. W.
renty alimentacyjnej – wspierał ich finansowo przesyłając świadkowi

G. W.
kwoty o różnych wysokościach. Prawdą jest, że w ich tytule nie pojawiły się redakcje o
    opale i ogrzewaniudla powodów – niemniej były one wystarczające na pokrycie tych potrzeb (k.45 – 96; 46 – 69; 92 - 96 akt zeznania pozwanego).
C. jak wskazano już w wyższej partii tego uzasadnienia – jednym z motywów przeprowadzenia się przez powodów do spornej nieruchomości był ich zamiar zapewnienia możliwości zamieszkania po ich śmierci w niej świadkom – tj. ich córkomG. W.orazM. G. (1)z członkami ich rodzin.
-Realizacja tego – z ich inicjatywy - nastąpiła w dacie19 września 1996 rokuwKancelarii NotarialnejwW.prowadzonej przez notariuszaS. J..Powodowie zawarli wówczas z w/wG. W.i pozwanym oraz z w/wM. G. (1)i jej mężemJ. G.umowy darowizn, co stwierdzone zostało aktem notarialnym sporządzonym przez cyt. notariusza o oznaczeniuRepertorium A numer(...). Formalności z tym związane załatwiał pozwany; on też wyłożył na ten cel środki finansowe – część z nich zwróciła mu potem druga ze wskazanych świadków (zeznania stron; zeznania świadkówM. G. (1)iG. W.)
-Z jegopar. 3.1– wynikało, iż pozwanemu i świadkowiG. W.– do ich wspólności ustawowej – darowali oniswoje udziały w lokalumieszkalnym o numerze (...)znajdującym się w budynku mieszkalnym w niej położonym wraz z przynależnymi do niego garażem i piwnicą oraz w udziale wynoszącym ½ w jego częściach wspólnych nie służących do bezpośredniego użytkowania; w działce gruntu jednocześnie polecając ustanowienie na ich rzecz służebności mieszkania.Odzwierciedleniem tego był zapis w jegopar. 4, w którym w/obdarowani …w jego wykonaniu na ich życzenie ustanowili ją redagując to w ten sposób, że będą oni mieli prawo do korzystania z jednego pokoju – przy tarasie; wspólnej kuchni, wszelkich urządzeń socjalnych, światła i opału, z prawem swobodnego poruszania się po zabudowanej nieruchomości…Roczną wartość tego uprawnienia oszacowali oni na kwotę400,- zł; ich wiek w oparciu o ich dowody osobiste ustalono na72i74lata, co dało skapitalizowaną kwotę3.000,- zł.(zeznania powoda i pozwanego; k. 5 – 6, 42 – 44, 227 - 228 akt).
C. Do czasu rozstania nigdy razem nie zamieszkiwali oni – pozwany z cyt. świadkiem zajmowali nieruchomość położoną wP.przyul. (...); świadek ten odwiedzał powodów w niej ze znaczną częstotliwością; pozwany bywał tam w okresach świątecznych przywożąc artykuły spożywcze; nie pozostawali i nie pozostają oni ze sobą w konflikcie. Powodowie nie domagali się od nich żadnych kwot – jak twierdzili, bowiem, radzili sobie sami (zeznania stron).
-Po rozstaniu z pozwanym świadekG. W.wraz ze świadkiemK. W.wprowadzili się tam i zamieszkali z nimi – sytuacja ta ma miejsce do chwili obecnej; świadek ten pomaga im, opiekuje się nimi; otrzymuje z tego tytułu stosowny zasiłek (zeznania powodów; zeznania świadkówG. W..M. G. (1),K. W.).
-Aktualnie toczy się między nimi postępowania o podział ich majątku dorobkowego – wbrew twierdzeniom powódki, to nie pozwany spowodował wizytę w spornej nieruchomości biegłego sądowego celem jej oszacowania; ale była to jedna z czynności związanych z tą sprawą. Niemniej – po rozwiązaniu ich małżeńskiego związku – pozwany przekazał jej kwotę200.000,- zł, która pozwoliła jej na nabycie i wyremontowanie lokalu mieszkalnego, z którego czerpie zyski poddając go umowom najmu (zeznania stron; zeznania świadków j.w.; niesporne; k. 16 – 19, 103 – 134 akt).
D. Powstanie nowej sytuacji związanej z powyższymi faktami – zdeterminowało podjęcie przez cyt. świadków działań mających na celu pozbawienie pozwanego udziału we współwłasności omawianej nieruchomości kierując się tym, żepo rozwodzieG.naradziliśmy się z córką z góry, że(świadekM. G. (1))…tak nie może być, żeK.rozstał się zG.i miałby mieć dom…córki wymyśliły odwołanie darowizny…(zeznania powoda)
-Pierwszą czynnością z tym związaną było skierowanie przez powodów – sporządzonego przez jedną z nich – pisma z dnia6 listopada 2016 roku(o czym powódka nie pamiętała w trakcie składania swoich zeznań w niniejszej sprawie) nazwanewezwaniem do zapłaty(k. 7 – 8 akt; zeznania świadków j.w.)); następnie z dnia24 listopada 2016 rokuo odwołaniu wobec niego rozpatrywanej darowizny (k. 8 – 9; zeznania stron; zeznania świadków j.w.). Nie przyniosły one, jednak, ze strony pozwanego pożądanej przez nich reakcji (k. 10 – 11 akt; zeznania stron; zeznania świadków j.w.).
Naprowadzony stan faktyczny znalazł oparcie w treści:
-dokumentów z k. 5 – 6, 42 - 44 (odpis umowy darowizny), 7 – 11 (korespondencja stron), 12 – 15 (odpis księgi wieczystej), 16 – 19, 103 - 134 (operat szacunkowy), 46 – 69 )polecenia przelewu), 92 96 (dokumenty dotyczące rozwiązania związku małżeńskiego pozwanego i świadkaG. W.), 100 – 102, 224 - 226 (odpis aktu notarialnego)
-świadkówG. W.iM. G. (1)z k. 173 – 174;K. W.z k. 231;
-zeznań stron z k. 190 – 194, 231 – 232 akt.
Analiza i ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego:
W jego skład weszły dokumenty i to zarówno o charakterze urzędowym, jak i o charakterze prywatnym;, zeznania świadków oraz zeznania stron.
A.W myśl normyart. 244 k.p.c….dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone…(par. 1), co odpowiednio stosuje się do …innych pochodzących od organów działających w zakresie zleconych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji publicznej…(par. 2)-w niniejszej sprawie warunki te spełniły odpisy aktów i decyzji administracyjnych. Z treści normyart. 245 k.p.c.– natomiast odczytać można, iż…dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła zawarte w nim oświadczenie…- zaliczono do nich w tym postępowaniu pozostałe ww.
-Warunki zaprzeczenia ich prawdziwości zredagowane zostały odpowiednio w normachart. 252 k.p.c.iart. 253 k.p.c.– żadna ze stron z udziałem możliwości zart. 232 k.p.c.inicjatywy takiej nie podjęła; brak było też przesłanek ku temu, by robić toz urzędu.
B. W trakcie prowadzonego postępowania na kanwie tej sprawy w roli świadków – z inicjatywy powodów– wystąpili:G. W.,M. G. (1)orazK. W..
W pierwszym rzędzie zwrócenia uwagi wymagało, że są oni powiązani ze stronami albo więzami pokrewieństwa..
-ŚwiadekG. W.jest córką powodów, ale i byłą żoną pozwanego – co dla niniejszego sporu miało fundamentalne znaczenie i , jak się wydaje, stanęło u podstaw jego kreacji. Przekonywujące, bowiem, w kontekście z tym okazały się twierdzenia powoda, z których wynikało, że to ona i świadekM. G. (1)wymyśliły odwołanie darowiznynie mogąc pogodzić się z tym, że po rozwiązaniu małżeńskiego związku jej i pozwanego nadal będzie posiadał on udział w prawie własności opisanej nieruchomości. Podawane przez nią fakty o nie wywiązywaniu się przez niego z opłat dotyczących dostawy opału i energii elektrycznej dla powodów odpowiadały rzeczywistości w określonym aspekcie – prawdą jest, bowiem, ze materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie nie dostarczył jakichś dokumentów ujawniających przekazanie przez niego im stosownych środków na ten cel. Pozwany zresztą temu nie zaprzecza – nie zmienia to jednak faktu, że środki te mieściły się w kwotach przekazywanych przez niego temuż świadkowi znacząco przekraczających jego obowiązek alimentacyjny na rzecz ich syna świadkaK. W.; także w kwotach przekazywanych przez niego na jej rzecz. Wynikało to nie tylko z jego wypowiedzi, ale i z przedłożonych przez niego dokumentów. Warto było zwrócić uwagę także na sprzeczność jej zeznań z wyjaśnieniami powodów, którzy jednoznacznie wypowiedzieli się, że nie domagali się od nich tych opłat; skoro nie zamieszkiwali razem; skoro spokojnie dawali sobie na tym polu radę – powodowie nawet nie potrafili sobie przypomnieć ich rzekomego pisma skierowanego w tym temacie do pozwanego przyznając, żenapisała je córka.Dlatego też jej relacje o istnieniu po jego stronie rażącej niewdzięczności wobec powodów nie zasługiwały na obdarzenie ich zaufaniem – jako indukowanych jej interesem.
-Taki sam stosunek należało przyjąć do zeznań świadkaM. G. (1),będącej siostrą świadkaG. W.i – jak wynika z powyższego – żywotnie zainteresowanej udzieleniem jej pomocy w pozbawieniu pozwanego rozważanego prawa; jest ona też współautorką pomysłu oodwołaniu mu darowizny.Oczywiście nie można było dziwić się temu, że pozycja jej siostry m.in. w tym postępowaniu jest jej bliższa od pozycji szwagra i to zwłaszcza w świetle tego, że współwłaścicielami cyt. nieruchomości jest także ona i jej mążJ. G.– nie znaczy to jednak, by jej zeznania z tej przyczyny uznać za odpowiadające prawdzie. Nie jest zresztą wiadome czy świadekG. W.zwierzała jej się z tego czy i jakiej wartości środki zyskiwała od pozwanego i na co jej przeznaczała.
-ŚwiadekK. W.jest synem stron – nie jest on skonfliktowany z pozwanym; niemniej zamieszkuje na stałe ze świadkiemG. W.i niewątpliwie pozostaje pod jej wpływem; a co za tym idzie do jego twierdzeń w rozważanej płaszczyźnie należało podejść z dystansem. Gdyby nawet w pełni odrzucić tą hipotezę – to i tak z jego słów nie można było wyprowadzać konkluzji o rażącej niewdzięczności ze strony pozwanego wobec powodów, którzy zresztą też nie za bardzo skarżyli się na to.
C.Zeznania stron ocenić należało w dużej mierze przez pryzmat ich wieku, percepcję rzeczywistości. W zróżnicowany sposób wypowiadali się oni co do motywacji i okoliczności towarzyszących zawieraniu przez strony i świadkaG. W.spornej umowy. Powódka twierdziła, że nalegał na to pozwany; powód, że była to ich inicjatywa mająca zapewnić im miejsce zamieszkiwania po ich śmierci – biorąc pod uwagę to, że oboje podali, żedom miał być dla córek;że udział w prawie jego własności w tym samym dniu darowali świadkowiM. G. (1)i jej mężowiJ. G., to nabiera się przekonania do relacji powoda w tym aspekcie, a nie do relacji powódki. Oboje podali też, że nigdy razem nie zamieszkiwali (świadkowieG. W.orazK. W.wprowadzili się tam po rozwiązaniu małżeńskiego związku jej i pozwanego); że nigdy nie domagali się od nich opłat związanych z jej eksploatacją; zasadniczo trudno byłoby odczytać z tego, co powiedzieli, by kierowali wobec pozwanego jakieś pretensje czy skargi.
Zważeniu podległo, co następuje:
Powództwo powodów nie zasługiwało na uwzględnienie.
Tezę taką uznać należało za udowodnioną na bazie w/zanalizowanego i ocenionego materiału dowodowego, naprowadzonych unormowań i zaprezentowanego niżej rozumowania.
A.Pojęcie umowydarowiznywprost wynika z normyart. 888 k.c.stanowiącej, że…przez umowę tą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku...- ,jest to, więc, umowa nazwana umożliwiająca dokonanie przysporzeń majątkowych – tym samym zasadniczą jej cechą jest nieodpłatność, przez która należy rozumieć brak ekwiwalentu ekonomicznego jako odpowiednika świadczenia darczyńcy. Niewykluczone są natomiast o innym charakterze, w tym zwłaszcza ze strony moralnej.
-Zaznaczenia – w kontekście ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy – wymagało, że analizowana umowa dotyczyć może majątku objętego współwłasnością; mającą na względzie jej regulację w częściach ułamkowych przysporzenie takie dotyczyć będzie udziału. Zasadnicze odrębności dotyczą – natomiast - darowizny otrzymywanej lub dokonywanej przez osoby pozostające we wspólności ustawowej, co determinowane jest jej skutkami określonymi wk.r.o.W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę na to, że każdy z małżonków może samodzielnie rozporządzać swoim majątkiem osobistym, natomiast jej dokonanie kosztem majątku wspólnego wymaga zgody obojga. Z drugiej strony, stanowią przedmiot majątku osobistego obdarowanego nabyte w ten sposób – chyba, że po myśli normyart. 33 k.r.odarczyńca inaczej postanowi. Polegać to może na rozporządzeniu w trybie darmym na rzecz ich obojga – wówczas przedmiot umowy wchodzi do ich majątku wspólnego. Przyjęcie jej w takiej sytuacji – nie wymaga składania oświadczenia woli przez oboje z nich (por. uchwała SN z 28 września 1979 roku, III CZP 15/79. OSN 4/1980, p. 63).
-Normaart. 890 k.c.wprowadzenia dla oświadczenia darczyńcy szczególną formę aktu notarialnego, o której mowa wart. 73 par. 2 k.c.; stąd brak jej zachowania prowadzi do nieważności takiej umowy. Jednocześnie, jednak, skutek ten osłabia przewidziana tym unormowaniem jej konwalidacja przez wykonanie. Oświadczenie obdarowanego – zaś – może być złożone w formie dowolnej; zróżnicowanie to wynika z konieczności ochrony interesu darczyńcy poprzez usunięcie ewentualnych niebezpieczeństw wadliwości w kategoriach prawnych jego rozporządzenia. Nie ma - natomiast – takiej konieczności wobec obdarowanego, skoro otrzymuje on korzyść objętą przysporzeniem. (por. wyrok SN z 8 grudni 1980 roku ; I CR 487/80, OSN 1981 nr 7 p. 173).
Poza granicami zastrzeżeń pozostawało, iż opisane reguły miały odniesienie do konkretnych realiów i to zarówno co do jej treści, jak i co do jej formy. Została ona, bowiem, zawarta w cyt. formie – przysporzenie obdarowanym tj. pozwanemu i świadkowiG. W.nastąpiło z majątku wspólnego darczyńców do majątku wspólnego obdarowanych - przy ich udziale. Do jej zawarcia dochodzi z momentem złożenia zgodnych oświadczeń woli przez jej strony – przezspełnienie świadczenianależy przy tym rozumieć zarówno przypadki, w których zawarto umowę o skutkach tylko zobowiązujących i jednocześnie lub później spełniono je, jak i przypadki, w których zawarto umowę wywołującą podwójne skutki, powodując to, że rozporządzenie nastąpiło z jej mocy. W kontekście z tym bez znaczenia pozostawał fakt, że pozwany nigdy nie zamieszkał w spornej nieruchomości.
B. Ustawodawca, jednak, przewidział w normieart. 898 par. 1 k.c.możliwość odwołania już wykonanej w razie dopuszczenia się względem niego przez obdarowanego rażącej wdzięczności. Dominuje w niej element ochrony uczuć moralnych związanych z nią przy założeniu, że między darczyńcą, a obdarowanym istnienie więź wdzięczności jako ekwiwalent aktu jednostronnego przysporzenia.
-Podstawową tego przesłanką jest – jak podano –rażąca niewdzięczność obdarowanego zasadniczo bezpośrednio dotycząca darczyńcy; przyjmuje się, jednak, że przejawiać się też może w skierowanym p-ko niemu naruszeniu norm powszechnie obowiązujących. Niewdzięczność taka może przybierać formy działania, ale i zaniechania – niezbędne jest, jednak, zawsze rozważenie tego motywów; chodzi tu bowiem o obiektywizację tego pojęcia mającą na celu eliminację zachowań niezamierzonych, a jedynie z samego założenia nieprzyjaznych dla darczyńcy. Nie obejmuje ono obowiązku sprawowania opieki, jednak umowa ta po stronie obdarowanego stwarza moralny obowiązek wdzięczności , który nabiera szczególnej wymowy, gdy dochodzi do niej między osobami najbliższymi, których powinność jej wynika już z łączących jej strony stosunków. W świetle w/naprowadzonego stanu faktycznego nie można było zbudować konkluzji o tym, by pozwany przesłankę tą wypełnił. Negowało to kilka okoliczności – na plan pierwszy wybijał się fakt, że przekazywał on świadkowiG. W.sumy pieniężne znacznie przekraczające obciążającą go rentę alimentacyjną na rzecz świadkaK. W.; także na jej rzecz, z czego mogła zaspokoić potrzeby opału i ogrzewania dla powodów. Nadto sami darczyńcy – zeznawali; iżniczego od nich nie chcieli; że dawali sobie radę; córka napisała im pismo o odwołaniu darowizny; że cała koncepcja wypłynęła od świadkówG. W.iM. G. (2)z uwagi na rozwiązanie związku małżeńskiego pierwszego z nich z pozwanym.Nigdy też nie zwracali się do niego o środki pieniężne z tego tytułu, ani nie przypominali mu o tym mimo, iż sytuacja ta trwała przez lata. Analiza tego materiału dała, więc, podstawy do przyjęcia, że ta okoliczność zdeterminowała ich postępowanie – za namową w/w nie chcąc dopuścić do tego po tym fakcie dysponował on prawem współwłasności spornej nieruchomości.
-Unormowaniepar. 3 art. 899 k.c.stanowi, że …darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego…- reguluje on jedną z przeszkód uniemożliwiających je w postaci upływu terminu zawitego obowiązującego w odniesieniu do każdego takiego przypadku. Poza granicami zastrzeżeń pozostawało w przedmiotowym sporze, że termin ten powodom upłynął; skoro pozwany nigdy bezpośrednio im wspomnianej kwoty nie przekazywał.
-Z kolei normaart. 900 k.c.mówi o tego formie – musi być to oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie; jej niedochowanie skutkuje konsekwencjami przewidzianymi wart. 74 k.c.Staje się ono skuteczne z chwila doręczenia mu w taki sposób, by mógł – w myślart. 61 k.c.– zapoznać się z jego treścią. Powodowie uczynili temu zadość.
(punktIwydanego w tej sprawie wyroku)
Koszty niniejszego postępowania:
Objęły one opłatę sądową (5.094,- zł), od którego uiszczenia powodowie podlegli zwolnieniu oraz koszt ich procesowego zastępstwa (5.400,- zł) prawnym rozstrzygnięciem o nich były unormowaniaart. 108 par. 1 k.p.c.;ustawy z dnia2005 rokuo kosztach sadowych w sprawach cywilnych; rozporządzenia z dnia22 października 2015 rokuw sprawie opłat za czynności adwokackie.
(punktIIwydanego w tej sprawie wyroku)
(-) Zofia lehmann