Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 157/18
Data wyroku: 2018-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lucyna Świderska-Pilis, Aneta Pieczyrak-Pisulińska, Tomasz Ślęzak
Słowa kluczowe: Uznanie czynności za bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 kc, art. 531§2 kc

Sygn. akt I ACa 157/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 października 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Tomasz Ślęzak (spr.)

Sędziowie :

SA Lucyna Świderska-Pilis
SO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaR. M.
przeciwko(...)Spółce AkcyjnejwB.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt I C 342/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powoda 8 100 (osiem tysięcy sto) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Lucyna Świderska-Pilis

I A Ca 157/18

UZASADNIENIE
PowódR. M.wniósł do Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej pozew przeciwko(...)Spółce Akcyjnej z siedzibą wB.domagając, po sprecyzowaniu żądania, uznania za bezskuteczną w stosunku do niego czynności prawnej w postaci umowy zawartej pomiędzyI. K.a(...)Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą wW.w dniu 29 lipca 2011 r. przed notariuszemM. W. (1), Rep. A nr(...), dotyczącej nieruchomości położonej wG., dla której Sąd Rejonowy wG.prowadziksięgę wieczystą nr (...), oraz wszelkich dalszych czynności przenoszących własność przedmiotowej nieruchomości, w tym umowy przeniesienia zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa spółki (...) Sp. z o.o.jako aportu na pokrycie akcji objętych w spółce(...)z dnia 23 lutego 2015 r., celem ochrony wierzytelności przysługującej powodowi w stosunku doI. K., na którą składa się wierzytelność główna w kwocie 394.941,50 zł, ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 409.800 zł od dnia 15 lutego 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., a od kwoty 394.941,50 zł od dnia 1 stycznia 2012 r. oraz kwota 7.217 zł z tytułu kosztów procesu. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu powód wskazał, że wyrokiem z dnia 29 marca 2016 r. Sąd Okręgowy wG.Ośrodek (...)wR.zasądził od dłużnikaI. K.na rzecz powoda kwotę 394.941,50 zł oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 409.800 zł od dnia 15 lutego 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., a od kwoty 394.941 zł od dnia 1 stycznia 2012 r. oraz kwotę 7.217 zł z tytułu kosztów procesu. Zasądzona wierzytelność wynika z odstąpienia przez powoda pismem z dnia 7 lutego 2011 r. od umowy zawartej zI. K., na mocy której dokonał wpłaty na rzeczI. K.zaliczki w wysokości 410.000 zł. Pismem tym powód wezwał jednocześnieI. K.do zwrotu całości świadczenia w kwocie 410.000 zł. Powód wskazał dalej, żeI. K.nie posiada majątku wystarczającego na zaspokojenie wyżej wymienionej wierzytelności powoda. Wyzbyła się ona bowiem przeważającej części swojego majątku. W dniu 29 lipca 2011 r.I. K.sprzedała spółce(...)Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą wW.za 5.965.500 zł prawo użytkowania wieczystego gruntu i prawo własności znajdującego się na nim budynku słodowni z suszarniami, to jest nieruchomość objętąksięgą wieczystą nr (...).
Powód podniósł, ze dokonana przezI. K.czynność prawna - umowa z dnia 29 lipca 2011 r. przenosząca prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynku przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki(...)Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą wW., której jedynym udziałowcem i zarazem jedynym członkiem zarządu był jej mążZ. K., dokonana została z pokrzywdzeniem wierzyciela, albowiem w jej wynikuI. K.stała się niewypłacalna, ewentualnie stała się niewypłacalna w stopniu wyższym niż przed dokonaniem tej czynności, na co jednoznacznie wskazują wpisy ostrzeżeń i hipotek w księgach wieczystych nieruchomości stanowiącej własnośćI. K.. Zdaniem powoda wskazane powiązanie osobowe prowadzi do zastosowania domniemania zart. 527 § 3 k.c.Na działanieI. K.w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli i na wiedzęZ. K.o tym działaniu wskazuje wpis ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości o wszczęciu egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, któremu Sąd Rejonowy wR.w sprawie I Co 431/11 nadał klauzulę wykonalności na rzeczR. M.iB. M.. Według wiedzy powoda przedmiotowa umowa stanowił czynność nieodpłatną, ponieważ została ona założona 3 dni przez zawarciem tej umowy i wówczas dysponowała ona kapitałem zakładowym w wysokości 5.000 zł, a nie sposób ustalić, czy spółka dysponowała zewnętrznym źródłem finansowania, ponieważ nie złożyła sprawozdania finansowego.W dniu 29 lipca 2011 r.I. K.sprzedała także prawo użytkowania wieczystego działki i własność budynku objętychksięgą wieczystą nr (...)za kwotę 1.845.000 zł, wyzywając się tej nieruchomości na rzeczspółki (...) Sp. z o.o., której jedynym wspólnikiem i zarazem jedynym członkiem zarządu był jej mążZ. K.. Prawo użytkowania wieczystego gruntu i prawo własności znajdującego się na nim budynku słodowni z suszarniami, to jest nieruchomość objętąksięgą wieczystą nr (...)zostało następnie w dniu 30 września 2011 r. sprzedane przez(...)Sp. z o.o. w organizacjispółce (...) Sp. z o.o.w organizacji z siedzibą wB.za cenę 6.150.000 zł. Powód wskazał przy tym, iż jednym z udziałowców i zarazem prezesem zarządu spółki(...) Sp. z o.o.w organizacji byłA. B., który według wiedzy powoda od dłuższego czasu świadczył na rzeczI. K.iZ. K.między innymi usługi prawne i usługi z zakresu doradztwa inwestycyjnego. W okresie od 17 do 31 października 2011 r. był także zatrudniony w spółce(...)Sp. z o.o. w organizacji, a do jego obowiązków należało w szczególności reprezentowanie firmy w kontraktach, sądach, instytucjach państwowych i samorządowych. Sprzedał on w dniu 12 stycznia 2012 r. wszystkie swoje udziały współce (...) Sp. z o.o.na rzeczS. S.zamieszkałego pod tym samym adresem coI.iZ. K.. W tym czasie, to jest 30 stycznia 2012 r.Z. K.sprzedałS. S.10 udziałów wPrzedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o.W dniu 8 lutego 2012 r.Z. K.sprzedał pozostałe udziały w spółce drugiemu członkowi zarząduspółki (...) Sp. z o.o.K. R., która następnie w dniu 26 lipca 2012 r. zbyła przedmiotowe udziały na rzecz matkiZ. E.K.. W dniu 23 listopada 2012 r. wiceprezes zarząduspółki (...) Sp. z o.o.S. S.udzieliłZ. K.pełnomocnictwa do reprezentowania go we wszelkich sprawach związanych ze sprawowaniem zarządu.
Zdaniem powoda nie ulega więc wątpliwości, iżA. B.działając w imieniuspółki (...) Sp. z o.o.w organizacji, wiedział o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnikaI. K.za bezskuteczną, czego potwierdzeniem jest również to, że 18 marca 2010 r.I.iZ. K.zawiązali spółkę komandytową o podobnej nazwie(...) spółka komandytowa. W przypadku tej transakcji(...) Sp. z o.o.w organizacji także została powołana na 3 dni przed zawarciem umowy sprzedaży. Także w tym przypadku zdaniem powoda przedmiotowa umowa stanowiła faktycznie czynność nieodpłatną, ponieważ na dzień podpisania umowy spółka posiadała kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, za 2011 r. wykazała stratę netto w wysokości 52.835,73 zł, przy aktywach obrotowych na dzień 1 stycznia 2012 r. w wysokości 1.152.188,87 zł. Powód dodatkowo wskazał, iż w dniu 21 marca 2013 r.spółka (...) Sp. z o.o.zmieniła nazwę na(...) Sp. z o.o.Natomiast w dniu 23 stycznia 2014 r.(...) Sp. z o.o.zawiązała umowę spółki akcyjnej(...)z siedzibą wB.. W dniu 23 lutego 2015 r. nastąpiło przeniesienie zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.jako aportu na pokrycie akcji objętych w spółce(...)Istotny, zdaniem powoda, jest fakt, iż w skład rady nadzorczej spółki został powołany między innymiZ. K., natomiast w skład zarządu wchodziłaM. B., najprawdopodobniej żonaA. B.. Tym samym zdaniem powoda również te osoby wiedziały o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnikaI. K.za bezskuteczną. Powód wskazał również, że według jego wiedzyI. K.jest także właścicielem nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...)oraz współwłaścicielem w ½ części nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...), ale na obu tych nieruchomościach są ustanowione hipoteki na łączną kwotę 2,5 mln złotych.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa nie ustosunkowując się do twierdzeń zawartych w pozwie i nie składając wniosków dowodowych.
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda umowę zawartą przezI. K.i(...)Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.w dniu 29 lipca 2011 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego w Kancelarii NotarialnejM. W. (2)wB., rep. A nr(...), mocą którejI. K.sprzedała(...)Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.wraz z prawem własności znajdującego się na niej budynku, dla których Sąd Rejonowy wG.prowadziksięgę wieczystą nr (...), a także dalsze czynności przenoszące to prawo użytkowania wieczystego nieruchomości i prawa własności znajdującego się na niej budynku, to jest umowę sprzedaży zawartą w dniu 30 września 2011 r. przez(...)Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.ze(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąw organizacji z siedzibą wB., sporządzoną w formie aktu notarialnego w Kancelarii NotarialnejM. W. (2)wB., rep. A nr 7589/2011 oraz umowę z dnia 23 lutego 2015 r. przeniesienia zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.z siedzibą wB.(wcześniej działającego pod nazwą(...) Sp. z o.o.) jako aportu na pokrycie akcji objętych w(...)Spółce Akcyjnej z siedzibą wB., w celu ochrony wierzytelności przysługującej powodowi w stosunku doI. K., wynikającą z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego wG.Ośrodek (...)wR.z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt II C 181/12 co do punktu 1 i 3 wyroku tj. w wysokości 394.941,50 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 409.800 zł od dnia 15 lutego 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. oraz od kwoty 394.941,50 zł od dnia 1 stycznia 2012 r. oraz kwotą 7.217 zł tytułem kosztów procesu.
Sąd Okręgowy orzekł także o kosztach i z tego tytułu zasądził od strony pozwanej rzecz powoda kwotę 28.847 zł i nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Bielsku Białej kwotę 22.826,00 zł.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że wyrokiem z dnia 29 marca 2016 r. Sąd Okręgowy wG.Ośrodek (...)wR., w sprawie II C 181/12, zasądził odI. K.na rzeczR. M.kwotę 394.941,50 zł oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 409.800 zł od dnia 15 lutego 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., a od kwoty 394.941,50 zł od dnia 1 stycznia 2012 r., a także zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 7.217 zł tytułem kosztów procesu. Sąd ten w uzasadnieniu wskazał, żeR. M.wpłacił w grudniu 2008 r. na rzeczI. K.zaliczkę w wysokości 409.800 zł w celu realizacji łączącej ich umowy, w ramach którejR. M.miał przebudować wspólnie zI. K.budynek słodowni z suszarniami, stanowiący własność pozwanej, położony na gruncie oddanym pozwanej z użytkowanie wieczyste, objęteksięgą wieczystą KW nr (...). Do realizacji tej umowy nie doszło z przyczyn leżących po obu stronach, a częściowo niezależnie od nich, ponieważ podział budynku z przyczyn administracyjnych okazał się niemożliwy i nie można było przebudować budynku zgodnie z umową łączącą strony. Ostatecznie powód pismem z dnia 7 lutego 2011 r. odstąpił od umowy i wezwał pozwaną do zwrotu zaliczki w kwocie 410.000 zł. Sąd wskazał, że podstawę prawną zasądzonego roszczenia stanowiłart. 494 k.c.Sąd zaznaczył, że termin zapłaty przezI. K.na rzeczR. M.kwoty 409.800 zł upłynął 15 lutego 2011 r.

I. K., będąc na podstawie umowy o podział majątku wspólnego z 25 stycznia 2010 r. wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonej wG.i właścicielem budynku, objętychksięgą wieczystą KW nr (...)w dniu 29 lipca 2011 r., sprzedała wskazane prawo użytkowania wieczystego i własność budynku za cenę 5.965.500 zł (kwota 55.500 zł została zapłacona w dniu zawarcia umowy, a kwota 5.910.000 zł miała być zapłacona do dnia 30 listopada 2011 r.) spółce(...)Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą wW., którą reprezentował jej mążZ. K.. Następnie, w dniu 30 września 2011 r.(...)Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą wW., którą reprezentowałZ. K., sprzedała powyższe prawo użytkowania wieczystego i własność budynku za cenę 6.150.000 zł (płatną do dnia 31 stycznia 2012 r.)spółce (...) Sp. z o.o.w organizacji z siedzibą wB., reprezentowaną przez wchodzących w skład zarządu SpółkiA. B.iK. R.. W dniu 21 marca 2013 r.(...) Sp. z o.o.zmieniła nazwę na(...) Sp. z o.o.W dniu 23 lutego 2015 r. prawo użytkowania wieczystego i własność budynku objęteksięgą wieczystą KW nr (...)zostały wniesione przez(...) Sp. z o.o.jako aport do spółki(...)z siedzibą wB.na pokrycie objętych akcji.
Akt założycielski spółki(...)Sp. z o.o. został zawiązany w dniu 26 lipca 2011 r. Jedynym wspólnikiem Spółki, a także jedynym członkiem zarządu byłZ. K.. Kapitał Spółki wynosił 5.000 zł. W okresie od 17 do 31 października 2011 r.A. B.był zatrudniony w spółce(...)Sp. z o.o., a do jego obowiązków należało w szczególności reprezentowanie firmy w kontraktach, sądach, instytucjach państwowych i samorządowych.A. B.iK. R.zawarli w dniu 27 września 2011 r. umowę zawiązującspółkę (...) Sp. z o.o.Objęli oni udziały o łącznej wartości 5.000 zł, a także zostali pierwszymi członkami zarządu.A. B.w dniu 12 stycznia 2012 r. sprzedał swoje udziały w kapitale zakładowym współce (...) Sp. z o.o.S. S.. Ostatecznie po zmianie nazwy na(...) Sp. z o.o.udziały w Spółce o łącznej wartości kapitału zakładowego 5.000 zł należały doS. S.iM. B., którzy też wchodzili w skład zarządu Spółki.A. B.iM. B.są małżeństwem.S. S.w dniu 23 listopada 2012 r. udzieliłZ. K.pełnomocnictwa do reprezentowania go we wszelkich sprawach związanych ze sprawowaniem zarządu współce (...) Sp. z o.o.Spółka (...) Sp. z o.o.za 2011 r. wykazała stratę w wysokości 52.835,73 zł, a aktywa obrotowe na dzień 1 stycznia 2012 r. wynosiły 1.152.188,87 zł. W latach 2011-2013 nie zaciągnęła żadnych pożyczek podlegających zgłoszeniu do urzędu skarbowego.I. K.iZ. K.w dniu 2 marca 2010 r. zawiązali spółkę podfirmą (...) Spółka Komandytowa.(...)Sp. z o.o. w organizacji zawarła zZ. K.w formie aktu notarialnego z dnia 30 września 2011 r. umowę, na mocy którejZ. K.udzielił tej Spółce pożyczki w kwocie 80.000 zł na okres do 27 lipca 2013 r. Spółka(...)została zawiązana w dniu 23 stycznia 2014 r., a jej jedynym akcjonariuszem był(...) Sp. z o.o.W skład zarządu wchodziła między innymiM. B., a w skład rady nadzorczej wchodził między innymiZ. K., a późniejK. B.iS. S..
Jednocześnie w dniu 29 lipca 2011 r.I. K.sprzedała nieruchomość objętąksięgą wieczystą KW nr (...)za cenę 1.845.000 zł (kwota 45.000 zł została zapłacona w dniu zawarcia umowy, a kwota 1.800.000 zł miała być zapłacona do dnia 30 listopada 2011 r.)spółce (...) Sp. z o.o.w organizacji z siedzibą wK., którą reprezentował jej mążZ. K.. Akt założycielskispółki (...) Sp. z o.o.został zawiązany w dniu 26 lipca 2011 r. Jedynym wspólnikiem Spółki, a także jedynym członkiem zarządu byłZ. K.. Kapitał Spółki wynosił 5.000 zł.Z. K.sprzedał swoje udziały współce (...) Sp. z o.o.: w dniu 30 stycznia 2012 r.S. S.- o wartości 500 zł oraz w dniu 8 lutego 2012 r.K. R.o wartości 4.500 zł. Następnie w dniu 26 lipca 2012 r.K. R.sprzedała nabyte przez siebie udziałyE. K..
I. K.jest właścicielką nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...), a także udziału w ½ części nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...).(...)te są obciążone licznymi hipotekami, a także są przedmiotem egzekucji komorniczych wobec podmiotów zarówno prywatnych, jak i publicznych. Nieruchomość objętaksięgą wieczystą KW nr (...)została między innymi obciążona hipoteką w wysokości 1.170.608,95 zł na rzecz Urzędu Skarbowego wR.na podstawie tytułów wykonawczych z 3 października 2011 r. i 24 października 2011 r. z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług powstałych w lipcu i sierpniu 2011 r., hipoteką w wysokości 21.419,24 zł na rzecz Urzędu Skarbowego wR.na podstawie tytułu wykonawczego z 13 grudnia 2011 r. Nieruchomość obciążają ponadto hipoteki w wysokości 350.000 zł, 19.135,32 zł, 504.117,70 zł (z tytułu między innymi zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od lutego do grudnia 2011 r.), 20.870,80 zł, 9.697,42 zł. Podobnie udziałI. K.w nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...)został między innymi obciążony hipoteką w wysokości 1.170.608,95 zł na rzecz Urzędu Skarbowego wR.na podstawie tytułów wykonawczych z 3 października 2011 r. i 24 października 2011 r., hipoteką w wysokości 21.419,24 zł na rzecz Urzędu Skarbowego wR.na podstawie tytułu wykonawczego z 13 grudnia 2011 r. UdziałI. K.w tej nieruchomości obciążają ponadto hipoteki w wysokości 19.135,32 zł, 504.117,70 zł, 20.870,80 zł. Obecnie wobecI. K.prowadzone są postępowania egzekucyjne w 33 sprawach, przy czym około połowa z nich jest całkowicie bezskuteczna, to jest nie wyegzekwowano żadnych kwot.
W oparciu o te ustalenia Sąd pierwszej instancji, powołując przepisyart. 527 k.c.iart. 531 § 2 k.c.i analizując przesłanki uwzględnienia skargi pauliańskiej w okolicznościach tej sprawy uznał, że na skutek zawarcia umowy sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r. spółka(...)uzyskała korzyść majątkową, aI. K.stała się niewypłacalna w wyższym stopniu niż była przed sprzedażą, a wobec wcześniejszego wezwania jej przez powoda do zapłaty kwoty 410 000 zł sprzedaż ta została dokonana z pokrzywdzeniem tego wierzyciela w rozumieniuart. 527 § 2 k.c.i ze świadomością takiego działania z jej strony. O takim działaniuI. K.wiedział także jej mążZ. K.przy zawieraniu w imieniu spółki(...), jako jedyny członek zarządu, umowy z dnia 29 lipca 2011 r. Przemawiają za tym także okoliczności związane z datą powstania tej spółki i brak środków na zapłatę ceny zakupu nieruchomości oraz bliski stosunek kontrahentów (art. 527 § 3 k.c.) i uzyskanie korzyści majątkowej przez przedsiębiorcę pozostającego z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych (art. 527 § 4 k.c.).
Gdy chodzi o dalsze rozporządzenia nieruchomością, to zdaniem Sądu pierwszej instancji, również powiązania osobiste i gospodarcze pomiędzy osobami biorącymi udział w tych czynnościach, wykazane przez powoda, pozwalają uznać je za bezskuteczne. W szczególności działaniaspółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością(funkcjonującej później pod nazwą(...) spółka z o.o.) oraz pozwanej spółki polegające na nabyciu nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania były dokonane w złej wierze w rozumieniuart. 527 k.c., a więc ze świadomością tego nabycia z pokrzywdzeniem powoda. Sąd ten uznał także za uzasadnione wystąpienie przez powoda z powództwem bezpośrednio przeciwko ostatniemu nabywcy nieruchomości, a to w świetleart. 531 § 2 k.c.
W apelacji od tego wyroku pozwana zarzuciła:
- nierozpoznanie istoty sprawy,
- naruszenie prawa procesowego poprzez odstąpienie od wezwania pozostałych stron czynności prawnych (nabywców nieruchomości) wskazanych w treści wyroku, a w konsekwencji - pozbawienie tych podmiotów możliwości uczestniczenia w postępowaniu oraz wydanie w stosunku nich orzeczenia merytorycznego,
- naruszenie prawa procesowego,art. 321 § 1 k.p.c.poprzez wyrokowanie ponad żądanie, tj. uznanie za bezskuteczną czynności niewskazanej wyraźnie w żądaniu powództwa,
- naruszenie prawa procesowego,art. 5 k.p.c.poprzez odstąpienie od właściwego pouczania pozwanego co do czynności procesowych,
- naruszenie prawa procesowego,art. 206 § 2 k.p.c.poprzez odstąpienie od pouczenia pozwanego w zakresie okoliczności wskazanych w tym przepisie.
- naruszenie prawa procesowego,art. 233 § 1 k.p.c.poprzez odstąpienie od wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędną ocenę wiarygodności i mocy dowodów,
- błędne ustalenie stanu faktycznego ,
- błędne uznanie, że zaistniały przesłanki do uznania za bezskuteczne wszystkich czynności wskazanych w wyroku, w szczególności umowę z dnia 23 lutego 2015 r. przeniesienia zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa (...), z o.o. z siedzibą wB.(wcześniej działającego pod nazwą(...) Sp. z o.o.) jako aportu na pokrycie akcji objętych w(...)Spółce Akcyjnej z siedzibą wB..
W oparciu o zarzuty pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej lub o zmianę tego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności, wobec zarzutu apelacji naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.i zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego, należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w tej sprawie i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Ustalenia te zostały dokonane w oparciu o niebudzące wątpliwości dokumenty, z których Sąd pierwszej instancji przeprowadził dowody i powołał je w uzasadnieniu wyroku oraz w oparciu o twierdzenia powoda, co do których pozwana nie wypowiedziała się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a zatem Sąd ten mógł fakty te uznać za przyznane (art. 230 k.p.c.). W przepisie tym chodzi o fakty przytoczone przez jedną stronę, a wyraźnie w toku postępowania niezaprzeczone przez stronę przeciwną. Ma to związek z obowiązkiem pozwanego wdania się w spór (art. 221 k.p.c.) i odniesienia się do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących okoliczności faktycznych (art. 210 § 2 k.p.c). Wskazać także należy, że zgodnie zart. 210 § 21k.p.c.sąd poucza stronę występującą bez profesjonalnego pełnomocnika o treściart. 230 k.p.c.Takiego pouczenia Sąd pierwszej instancji udzielił stronie pozwanej (karta 150 akt). W ramach tego pouczenia, pozaart. 230 k.p.c., znalazła się również treśćart. 162 k.p.c.,art. 207 k.p.c.,art. 2017 k.p.c.iart. 229 k.p.c., co ma o tyle znaczenie, że pozwana zarzuciła, że jej pełnomocnik na rozprawie, po zamknięciu której został wydany wyrok, nie „wyłapał, że Przewodniczący podyktował adnotację, że oddala pozostałe wnioski stron, w tym wnioski dowodowe i że udzielenie głosu stronom następuje w związku z planowanym zamknięciem rozprawy”. Tymczasem z wymienionych przepisów, a zwłaszczaart. 217 § 1 k.p.c.wynika wyraźnie, że strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej. Strona pozwana zatem, niezależnie od tego, że mogła wykazać się inicjatywą w zakresie ustosunkowania się do treści żądania pozwu i argumentacji powoda, mogła także bez przeszkód zgłaszać wnioski dowodowe aż do zamknięcia rozprawy. Jej pełnomocnik, nie będący wprawdzie adwokatem czy radcą prawnym (choć wcześniej mający w zakresie swoich obowiązków reprezentowanie podmiotu gospodarczego, między innymi, przed sądami), mógł zatem, zakładając nawet że liczył na dopuszczenie przesz Sąd dowodów wnioskowanych przez powoda w pozwie, po oddaleniu tych wniosków i zgłoszeniu przez pełnomocnika powoda zastrzeżenia do protokołu w trybieart. 162 k.p.c.(o treści tego przepisu strona pozwana została także pouczona), wykazać inicjatywę dowodową. Zaniechanie tej inicjatywy, i to na przestrzeni całego postępowania pierwszoinstancyjnego, obciąża stronę pozwaną, a złożenie przez nią wniosków dowodowych w postępowaniu apelacyjnym należy uznać za spóźnione w rozumieniuart. 381 k.p.c.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, prawidłowo orzekł o bezskuteczności czynności prawnej pomiędzy powodem aI. K.ale również dalszych czynności prawnych prowadzących do uzyskania korzyści majątkowej przez pozwaną spółkę w sytuacji, gdy przeciwko niej tylko wytoczone było powództwo i nie wyrokował ponad żądanie.
Zagadnieniem konstrukcji skargi pauliańskiej w tej sprawie Sąd Apelacyjny zajmował się już na gruncie postępowania zabezpieczającego, gdzie rozważana była kwestia wytoczenie powództwa ,zgodnie zart. 531 § 2 k.c., przeciwko ostatniemu podmiotowi uzyskującemu korzyść majątkową, która na skutek działań dłużnika nie przypadła wierzycielowi, przy czym samo żądanie obejmowało pierwotnie uznanie za bezskuteczną tylko czynności dokonanej bezpośrednio przez „pierwotnego” dłużnika powoda, a nie dalsze osoby na rzecz których to mienie było później transferowane. Pogląd wówczas wyrażony Sąd Apelacyjny w obecnym składzie podziela. Jest on oparty o stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie o sygn. II CSK 448/11 ( OSNC-ZD 2013/4/69), gdzie dokonano rekapitulacji wcześniejszych poglądów na temat konstrukcji skargi pauliańskiej kierowanej wprost do „końcowego” nabywcy korzyści majątkowych, jakich dłużnik w rozumieniuart. 527 i nast. k.c.wyzbył się ze szkodą dla własnej wypłacalności. Sąd Najwyższy, podkreślając występującą potrzebę badania wszystkich czynności, na skutek których składniki majątkowe ostatecznie trafiły w ręce pozwanego, zaaprobował „najpowszechniej” prezentowany w orzecznictwie pogląd, że żądanie pozwu obejmuje ubezskutecznienie czynności dokonanej bezpośrednio przez dłużnika, zalecając jedynie, aby dla usunięcia wątpliwości co do zakresu uprawnień egzekucyjnych wierzyciela wobec pozwanego były one określone w uwzględniającym to powództwo wyroku. Stanowisko to koresponduje z literalnym brzmieniemartykułu 531§ 1 i 2 k.c., a przede wszystkimart. 532 k.c., akcentującym fakt, że egzekucja prowadzona na skutek wyroku uwzględniającego skargę pauliańską odnosi się do przedmiotów transferowanych z majątku bezpośredniego dłużnika. Cała zaś konstrukcja skargi unormowanejart. 527 i nast. k.c., w tym również kluczowego w niniejszej sprawieart. 531 § 2 k.c.odwołuje się do takich przesłanek, jak wypłacalność i nierzetelność tego właśnie dłużnika. Trudno więc przyjąć, że żądaniem pozwu miałaby być objęta akurat ostatnia czynność transferująca korzyść do pozwanego. Prezentowane stanowisko prowadzi też do powstania czytelniejszej sytuacji na etapie postępowania wykonawczego. Wówczas bowiem zarówno kierowany do organu egzekucyjnego tytuł wykonawczy, jakim wierzyciel dokumentuje swoją wierzytelność, jak i orzeczenie ubezskuteczniające konkretną czynność dłużnika, odnosi się do tego samego podmiotu, nie pomijając zarazem obowiązków osoby, u której mienie aktualnie się znajduje. Uzasadnione zatem było skierowanie przez powoda powództwa przeciwko pozwanej jako „końcowego nabywcy” korzyści majątkowej z której wierzyciel może się zaspokoić i jednocześnie badaniem w postępowaniu objęcie wszystkich czynności na skutek których majątek trafił do pozwanej oraz określenie tych czynności w zaskarżonym wyroku. Nie był przy tym wymagany, wbrew twierdzeniom skarżącej, udział podmiotów będących stronami wcześniejszych czynności z przyczyn wyżej podanych i wynikających wprost zart. 531 § 2 k.c.Konieczność określenia w wyroku wszystkich czynności na skutek których majątek trafił do pozwanej, czyni również bezzasadnym zarzut apelacji orzekania przez Sąd pierwszej instancji ponad żądanie.
Skarżąca nie odniosła się w apelacji w żaden sposób do ustaleń Sądu pierwszej instancji dotyczących powiązań osobistych i biznesowych osób uczestniczących w czynnościach prawnych objętych wyrokiem, ani też do oceny prawnej przesłanek ustawowych prowadzących do uwzględnienia powództwa. W tym zakresie należy uznać że Sąd ten prawidłowo ustalając stan faktyczny dokonał też poprawnej subsumpcji. Zgodzić się bowiem należy, że nie powinno budzić wątpliwości, iż wskutek zawarcia umowy sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r. spółka(...)Sp. z o.o. w organizacji uzyskała korzyść majątkową. Nie powinno także budzić wątpliwości, że wskutek tej sprzedażyI. K.stała się niewypłacalna w wyższym stopniu niż była przed sprzedażą, a co najmniej stała się niewypłacalna w wyniku dokonanego zbycia prawa użytkowania wieczystego gruntu z prawem własności budynku. NaI. K.już w dniu 29 lipca 2011 r. ciążyły bowiem liczne zobowiązania, których nie była ona w stanie spłacać, co skutkowało następnie wszczęciem licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko dłużniczce, które w przeważającej części okazały się bezskuteczne. Przede wszystkim jednak na zadłużenieI. K.w chwili sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r. wskazuje istnienie hipotek obciążających pozostałe nieruchomości dłużniczki, zabezpieczających ciążące na niej zobowiązania. Wprawdzie część z tych hipotek została wpisana do ksiąg wieczystych po wskazanej dacie ale nie ma to znaczenia gdy hipoteki te zabezpieczają wierzytelności, których wymagalność powstała przed tą datą. Postępowanie dowodowe wykazało, że hipoteka obciążająca obie nieruchomości dłużniczki (nieruchomość objętą KW nr(...)oraz udział w 1/2 części nieruchomości objętej KW nr(...)) w kwocie 1.170.608,95 zł, a więc około 3-krotnie przekraczająca wysokość wierzytelności powoda wobec dłużniczki (394.941,50 zł oraz odsetki), zabezpiecza zaległości w podatku od towarów i usług powstałe w lipcu i sierpniu 2011 r. Podobnie hipoteka w kwocie 504.117,70 zł zabezpiecza zaległości podatkowe z tytułu między innymi zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od lutego do grudnia 2011 r. Istnienie zadłużeniaI. K.przed dokonaniem przez nią sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r., którego nie spłacała i nie była jego w stanie spłacić z uwagi na jej sytuację majątkową, prowadzi do jednoznacznego wniosku, że już wówczas była ona niewypłacalna. Nie bez znaczenia jest również to, że powód domagał się odI. K.zapłaty kwoty 410.000 zł w piśmie z dnia 7 lutego 2011 r., a więc kilka miesięcy przed sprzedażą przezI. K.nieruchomości, a to oznacza, że czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem powoda w rozumieniuart. 527 § 2 k.c.Pokrzywdzenie powoda istniało także w chwili wyrokowania, obecnieI. K.bowiem nadal nie ma majątku wystarczającego na zaspokojenie wierzycieli, w tym powoda. Prowadzone są przeciwko niej 33 postępowania egzekucyjne, z których około połowa jest częściowo skuteczna, a połowa całkowicie bezskuteczna. Z okoliczności sprawy wynika także, że dłużniczka powoda była świadoma działania z pokrzywdzeniem powoda. Wiedziała bowiem o roszczeniu powoda, a jednocześnie nie była w stanie spłacić wielu innych należności wobec innych wierzycieli. Świadczy o tym także to, że w tym samym dniu, to jest 29 lipca 2011 r.I. K.sprzedała inną swoją nieruchomość, objętąksięgą wieczystą KW nr (...)i pomimo wysokich cen z obu sprzedaży: 5.965.500 zł (nieruchomość objęta KW nr(...)) i 1.845.000 zł (nieruchomość objęta KW nr(...)), nie spłaciła swoich długów. TakżeZ. K.działający jako jedyny członek zarządu w imieniu(...)Sp. z o.o. przy zawieraniu umowy sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r. wiedział, a co najmniej przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o działaniu swojej żonyI. K.ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Wskazuje na to, poza relacją osobistą, także ta okoliczność, że sprzedaż prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku została dokonana zaledwie 3 dni po utworzeniu przez męża dłużniczki spółki(...)Sp. z o.o.

Podobna sytuacja miała miejsce przy kolejnej sprzedaży nieruchomości przez spółkę(...)Sp. z o.o. na rzeczspółki (...) Sp. z o.o.Spółka ta powstała w dniu 27 września 2011 r., a do sprzedaży doszło w dniu 30 września 2011 r. Na świadomość pokrzywdzenia wierzycieli wskazuje również to, że spółka(...)Sp. z o.o. w organizacji w 3 dni po utworzeniu, posiadająca kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, nie dysponowała majątkiem wystarczającym na zapłatę ceny w wysokości 5.965.500 zł do dnia 30 listopada 2011 r. Z materiału dowodowego nie wynika, aby Spółka ta dysponowała takimi środkami. Działają tu także domniemania zart. 527 § 3 i 4 k.c., nie ulega wątpliwości, że małżonkowieK.pozostawali w bliskich stosunkach, także gospodarczych. Na te ostatnie wskazuje także zawiązaniespółki (...) Spółka Komandytowaw dniu 2 marca 2010 r. czy sprzedaż(...) Sp. z o.o., którą reprezentowałZ. K..
Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął także, że powód wykazał zasadność uznania za bezskuteczne również dalszych rozporządzeń nieruchomością będącą przedmiotem postępowania, wykazał mianowicie, że osoby działające w imieniu kolejnych nabywców nieruchomości to jest w imieniuspółek (...) Sp. z o.o.(obecnie(...) Business Sp. z o.o.) oraz(...), wiedziały o okolicznościach uzasadniających uznanie umowy z dnia 29 lipca 2011 r. za bezskuteczną, w szczególności o powstaniu niewypłacalnościI. K.wskutek sprzedaży przez nią prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem własności budynku oraz dokonaniu tej sprzedaży w celu pokrzywdzenia wierzycieli. Istotne jest to, że w imieniu nabywcy nieruchomości od spółki(...)Sp. z o.o. w organizacji, to jest w imieniuspółki (...) Sp. z o.o.w organizacji działaliK. R.jako wiceprezes zarządu orazA. B.jako prezes zarządu. Osoby te były powiązane zZ. K., ponieważZ. K.w październiku 2011 r. zatrudniłA. B.w spółce(...)Sp. z o.o., gdzie wykonywał czynności wymagające poufnej wiedzy dotyczącej spółki (do jego obowiązków należało w szczególności reprezentowanie firmy w kontraktach, sądach, instytucjach państwowych i samorządowych). PonadtoA. B.w dniu 12 stycznia 2012 r. sprzedał swoje udziały w kapitale zakładowym współce (...) Sp. z o.o.S. S., który w dniu 23 listopada 2012 r. udzieliłZ. K.pełnomocnictwa do reprezentowania go we wszelkich sprawach związanych ze sprawowaniem zarządu współce (...) Sp. z o.o.Z. K.sprzedałS. S.w dniu 30 stycznia 2012 r. także część udziałów współce (...) Sp. z o.o., a w dniu 8 lutego 2012 r. sprzedał pozostałą część swoich udziałów w tejspółce (...), które ta następnie w dniu 26 lipca 2012 r. sprzedałaE. K.matcaZ. K.. Ponadto podobnie jak w przypadku spółki(...)Sp. z o.o. powstaniespółki (...) Sp. z o.o.od sprzedaży na jej rzecz prawa użytkowani wieczystego gruntu i własności budynku dzieliło jedynie 3 dni (spółka ta powstała w dniu 27 września 2011 r., a sprzedaż miała miejsce w dniu 30 września 2011 r.). Przemawia to za przyjęciem, że powstanie tej spółki związane było wyłącznie z nabyciem nieruchomości, co w normalnych okolicznościach powinno budzić wątpliwości co do intencji stron. Na świadomość osób reprezentującychspółkę (...) Sp. z o.o.co do okilczności uzasadniających uznanie czynności dłużniczkiI. K.z 29 lipca 2011 r. za bezskuteczną wskazuje również to, żespółka (...) Sp. z o.o.w organizacji w 3 dni po utworzeniu, posiadająca kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, nie dysponowała majątkiem wystarczającym na zapłatę kwoty 6.150.000 zł, która miała być zapłacona do dnia 31 stycznia 2012 r. W szczególności w 2011 r. spółka ta osiągnęła stratę w wysokości 52.835,73 zł, a aktywa obrotowe na dzień 1 stycznia 2012 r. wynosiły 1.152.188,87 zł, a w latach 2011-2013 nie zaciągnęła żadnych pożyczek podlegających zgłoszeniu do urzędu skarbowego. Przytoczone okoliczności przemawiają za tym, że działaniespółki (...) Sp. z o.o.w organizacji (później funkcjonującej pod nazwą(...) Sp. z o.o.), polegające na nabyciu przedmiotowej nieruchomości zostało dokonane w złej wierze w rozumieniuart. 527 k.c., a więc ze świadomością jej nabycia z pokrzywdzeniem powoda. Nie budzi wątpliwości, że również osoby reprezentujace Polską Grupę Kapitałowąi (...) S.A.działały ze świadomością pokrzywdzenia powoda. Powiązania osobowe należy tu ocenić tak samo jak w przypadkuspółki (...) Sp. z o.o.((...) Sp. z o.o.). Spółka ta bowiem samodzielnie zawiązała Polską Grupę Kapitałowąi (...) S.A.i została jej jedynym akcjonariuszem. Jednocześnie zorganizowana częśćprzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o., w skład którego wchodziło prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawo własności usytuowanego na niej budynku objętych KW nr(...)zostało wniesione przez(...) Sp. z o.o.jako aport do Polskiej Grupy Kapitałoweji (...) S.A.W imieniu(...) Sp. z o.o.działałA. B., a w imieniu nabywcy Polskiej Grupy Kapitałoweji (...) S.A.jego żonaM. B.. W skład rady nadzorczej Polskiej Grupy Kapitałoweji (...) S.A.wchodziłZ. K..
Dlatego trafna jest konkluzja Sądu Okręgowego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do uznania za bezskuteczną w stosunku do powoda umowę zawartą przezI. K.i(...)Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.w dniu 29 lipca 2011 r., mocą którejI. K.sprzedała(...)Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wG.wraz z prawem własności znajdującego się na niej budynku, dla których Sąd Rejonowy wG.prowadziksięgę wieczystą nr (...), a także dalsze czynności przenoszące to prawo użytkowania wieczystego nieruchomości i prawa własności znajdującego się na niej budynku, to jest umowę sprzedaży zawartą w dniu 30 września 2011 r. przez(...)Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą wW.ze(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąw organizacji z siedzibą wB., oraz umowę z dnia 23 lutego 2015 r. przeniesienia zorganizowanej częściprzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.z siedzibą wB.(wcześniej działającego pod nazwą(...) Sp. z o.o.) jako aportu na pokrycie akcji objętych w(...)Spółce Akcyjnej z siedzibą wB., w celu ochrony wierzytelności przysługującej powodowi w stosunku doI. K..
Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił apelację, o kosztach postępowania apelacyjnego orzekając w oparciu oart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, zmienionego rozporządzeniem z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. 2016, poz. 1668).
SSO Aneta Pieczyrak-Pisulińska SSA Tomasz Ślęzak SSA Lucyna Świderska-Pilis