Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I AGa 160/18
Data wyroku: 2018-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariola Głowacka, Ryszard Marchwicki, Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. aktI AGa 160/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 października 2018 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga
Sędziowie: SA Mariola Głowacka
SA Ryszard Marchwicki /spr./
Protokolant: st. sekr. sądowy Ewa Gadomska
po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwa

G. (...)

wG.
przeciwko(...) sp. z o.o.wP.
o uznanie czynności za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt IX GC 196/12

I
nadaje prawidłowe brzmienie punktowi 1 zaskarżonego wyroku poprzez dodanie po liczbie „10” wyrażenia : „celem ochrony wierzytelności przysługującej powodowi w kwocie 118.475,12 zł (sto osiemnaście tysięcy czterysta siedemdziesiąt pięć złotych i dwanaście groszy) wraz z odsetkami ustawowymi oraz kosztami postępowania stwierdzonej prawomocnym nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 września 2007r. sygn. akt(...), któremu Sąd Okręgowy w Szczecinie nadał w dniu 16 października 2007r. klauzulę wykonalności”,

II
oddala apelację,

III
zasądza od pozwanego na rzecz powoda 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Mariola Głowacka Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Ryszard Marchwicki

Sygn. akt I AGa 160/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 17 lutego 2012r. wniesionym przeciwko(...) sp. z o.o.z siedzibą wP.powód -K. (...)z siedzibą wG.domagał się uznania ze bezskuteczną w stosunku do niego ugody zawartej w dniu 16 listopada 2007r, przed Sądem Rejonowym Poznań Stare Miasto wP.w sprawie(...), pomiędzy pozwaną, a(...) sp. z o.o., w zakresie, w jakim skutkowała ona przeniesieniem na pozwaną prawa użytkowania wieczystego i prawa własności wskazanych w niej nieruchomości.
Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie w całości powództwa na koszt powoda.
Wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r Sąd Okręgowy w Poznaniu :

1
Uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda ugodę sądową zawartą pomiędzy(...) Sp. z o.o.a pozwanym w dniu 16 listopada 2007 roku przed Sądem Rejonowym w Poznaniu w sprawie o sygnaturze(...)w części to jest co do postanowień dotyczących przeniesienia na rzecz pozwanego przez(...) Sp. z o.o.prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wskazanych w punkcie I ppkt 1, 2, 5, 7, 8 a także prawa własności nieruchomości wskazanych w punkcie I ppkt 3, 4, 6, 9, 10;

2
W pozostałym zakresie powództwo oddalił;

3
Zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 30.651 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

4
Nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu państwa Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 12.436,28 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i wnioski Sądu I Instancji.
Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 20 września 2007r. wydanym w sprawie(...)Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od(...) sp. z o.o.z siedzibą wP.na rzecz(...) sp. z o.o.kwotę 128.358,75 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.
Postanowieniem z dnia 16 października 2007r. w.w. nakazowi zapłaty została nadana przez Sąd klauzula wykonalności.
W dniu 24 września 2007r. pozwana spółka złożyła w Sądzie Rejonowym w Poznaniu wniosek o zawezwanie(...) sp. z o.o., do próby ugodowej wskazując, że przysługuje jej w stosunku do tejże spółki wierzytelność w kwocie 7.861.600 zł z tytułu udzielonych pożyczek.
W toczącej się na skutek złożenia przez pozwaną wniosku sprawie o sygn..(...)doszło w dniu 16 listopada 2007r. do zawarcia ugody, skutkiem której było przeniesienie przez(...) sp. z o.o.na pozwaną przysługujących jej praw:

a
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW., gminaJ., k.13-16, arkusz mapy 1 ,działki (...), arkusz mapy 3,działki (...)o powierzchni 70 013 m2dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz stanowiące odrębną nieruchomość budynki,

b
Użytkowania wieczystego nieruchomości o powierzchni 16.902 m2położonej wW.dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

c
Własności nieruchomości położonej wW., gminaJ., arkusz mapy 3,działka (...), tereny kolejowe, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

d
Własności nieruchomości położonej wW., gminaJ., mapa 1,działka (...), tereny zabudowane, powierzchnia 2324 m2, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

e
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW., gminaJ., arkusz mapy 3,działki (...)o powierzchni 6634m2, tereny zabudowane, tereny kolejowe, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

f
Własności nieruchomości położonej wW., gminaJ., mapa 1,działki (...), tereny zabudowane, powierzchnia 3644m2, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

g
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW.,W., gminaJ., arkusz mapy 1 i 3,działki (...), tereny zabudowane o powierzchni 4.421 m2, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz stanowiące odrębną nieruchomość budynki,

h
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wW., gminaJ.,działka (...)mapa 2, tereny przemysłowe, obszar 350 m2, dla której Sąd Rejonowy Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz stanowiące odrębną własność budynki,

i
Własności nieruchomości położonej wW.,działka (...)mapa 2, tereny przemysłowe, obszar 863m2, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

j
Własności nieruchomości położonej wW., gminaJ., arkusz mapy nr 3, zabudowania przemysłowe, tereny kolejowe,działki (...)o powierzchni 8055 m2, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadziksięgę wieczystą nr (...),

k
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wK., gminaC.,działka (...), o łącznym obszarze 6,38.00 ha, budynki portiernia, budynek wagi samochodowej, budynek pompowni paliw, budynek wagi kolejowej, budynek stacji trafo, budynek produkcyjny – prażenie starych olejów, budynek socjalno – biurowy, budynek remizy przeciwpożarowej, garaż lokomotywy LS-60, magazyny – 6 budynków, budynek produkcyjno – biurowy, kotłownia z częścią socjalną, budynek magazynowo – gospodarczy, warsztat, magazyn z przepompownią i częścią socjalno – administracyjną, magazyn olejów, zbiorniki stalowe?, magazyn środka pianotwórczego, sterownia, bezodpływowy zbiornik na ścieki. Urządzenia: stanowisko czerpania wody p-poż., przepompownia wody p.poż, przekaz zbiornika p.poż., stanowisko rozdzielcze, stanowisko nalewaków autocystern, studnia wody p.poż, studnia wody użytkowej, estakada rurociągów paliwowych, parking, dla której Sąd Rejonowy w Krośnie Odrzańskim prowadziksięgę wieczystą nr (...),

l
Użytkowania wieczystego nieruchomości położonej wB.,działka (...), rola, działka gruntu, powierzchnia 11700 m2dla której Sąd Rejonowy w ŚrodzieW.. Prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności.

Pozwana spółka udzielała pożyczek na prowadzenie przez(...) sp. z o.o.bieżącej działalności gospodarczej. Łączna ich suma wynosiła 4.519.366,78 zł. Pożyczki te miały charakter długoterminowy. Miały zostać zwrócone gdyspółka (...)zacznie przynosić zyski.
Pozwana wpłaciła także na wskazywane przez(...) sp. z o.o.rachunki kwotę 2.375.438,05 zł tytułem spłat rat porozumienia.
Pozwana dokonała także dwóch przelewów do urzędu skarbowego zaspółkę (...)na łączną kwotę 366.795,17 zł.
Spółka (...)otrzymała także pożyczki odspółki (...) sp. z o.o.w łącznej kwocie 450.000 zł.
Spółka (...)przelała na pozwaną w.w. wierzytelności wobec(...) sp. z o.o.z tytułu udzielonych jej pożyczek.
Dalej Sąd Okręgowy wskazał hipoteki które obciążały nieruchomości będące przedmiotem ugody.
Hipoteka kaucyjna w wysokości 1.350.960,62 zł obciąża zarówno nieruchomość wB., jak i wK.. Z kolei hipoteka zwykła w łącznej wysokości 1.283.094,93 zł przysługująca Skarbowi Państwa -N. (...)P.–(...)ustanowiona została na nieruchomościach wK.,B.i nieruchomościach wW., dla których prowadzone sąksięgi wieczyste (...).
Na dzień 16 listopada 2007r.:
I. Wartość w.w. nieruchomości wynosiła.

a
Nieruchomości położonej wB.– 370.000 zł,

b
Nieruchomości położonej wK.– 14.384.000 zł,

c
Kompleksu nieruchomości położonego wW.iW.– 14.147.000 zł,

II. Łączna wysokość obciążających nieruchomości hipotek wynosiła w przypadku:

a
Nieruchomości położonej wB.– 90.108,30 zł,

b
Nieruchomości położonej wK.– 11.687.243,45 zł,

c
Kompleksu nieruchomości położonego wW.iW.– 3.544.347,58 zł,

Pozostałe obciążające te nieruchomości hipoteki zostały wpisane w księgach wieczystych po 16.11.2007r.
W dniu zawarcia ugody między pozwanym, a(...) sp. z o.o.(16.11.2007r.) zadłużenie tejże spółki zabezpieczone hipotekami na będących przedmiotem ugody nieruchomościach wynosiło nie więcej niż:

a
w przypadku nieruchomości wB.– 66.949,55 zł

b) w przypadku nieruchomości położonej wK.– 11.237.243,45 zł,
c) w przypadku kompleksu nieruchomości położonych wW.iW.– 3.352.307,42 zł.
Pozwana spółka posiada 100% udziałów w kapitale zakładowym(...) sp. z o.o.Obie spółki wchodzą w skład grupy kapitałowej należącej do prezesa zarządu pozwanejspółki (...). Zarówno pozwana, jak ispółka (...)mają siedzibę w tym samym budynku przyul. (...)wP..
Dysponując tytułem wykonawczym wierzyciel wszczął przeciwko dłużnikowi postępowanie egzekucyjne, które po wyegzekwowaniu części odsetek w kwocie 13.483,63 zł i kosztów postępowania egzekucyjnego, zakończyło się umorzeniem przez komornika sądowego w dniu 28 lipca 2009r. egzekucji na skutek dalszej jej bezskuteczności.
W dniu 28 grudnia 2011r. została zawarta umowa cesji między(...) sp. z o.o., a powodem skutkiem której było przeniesienie na powoda wierzytelności stwierdzonej nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 września 2007r. wydanym w sprawie VIII GNc 140/07 wraz z wszelkimi związanymi z nią prawami.
Do dnia zamknięcia rozprawy zarówno pozwana, jak ispółka (...)nie zaspokoiły w jakiejkolwiek części roszczeń powoda o zapłatę kwoty wskazanej w nakazie zapłaty Sądu Okręgowego w Szczecinie z 20 września 2007r.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd po przeprowadzeniu analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał , że roszczenie powoda było częściowo uzasadnione.
Sąd za bezsporny uzna fakt dokonania czynności prawnej między pozwanym a osobą trzecią, której uznania za bezskuteczną domagał się powód.
W dniu 16 listopada 2007r. w drodze ugody sądowejspółka (...)przeniosła bowiem na pozwanego prawa własności oraz użytkowania wieczystego nieruchomości szczegółowo opisanych w treści ugody.
W ocenie Sądu Okręgowego spełniona została także przesłanka pokrzywdzenia tą czynnością wierzycieli(...) sp. z o.o.(wszystkich poza pozwaną spółką).
Sąd wskazał , że na skutek przeniesienia na pozwanego całego majątku nieruchomego w drodze ugody sądowej nastąpił stan niewypłacalności(...) sp. z o.o.rozumiany jako niemożność zaspokojenia wierzytelności stwierdzonej nakazem zapłaty Sądu Okręgowego wS.z 20 września 2007r.
W wyniku dokonanej czynności z majątkuspółki (...)zostały usunięte składniki o znacznej wartości (milionów złotych), a w zamianspółka (...)nie otrzymała środków pieniężnych o wartości ekwiwalentnej do wartości zbytych praw własności i użytkowania wieczystego, z których to środków mogłaby zaspokoić roszczenia wierzycieli, w tym roszczenie powoda.
Na zaistniałą po zawarciu ugody niewypłacalność dłużnika wskazuje fakt umorzenia przez komornika wszczętego na wniosek(...) sp. z o.o.postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezskuteczność egzekucji, po wyegzekwowaniu kosztów postępowania i części odsetek.
Ponadto w ocenie Sądu Okręgowego w analizowanej sprawie zachodzi związek przyczynowy między przeniesieniem na pozwanego praw własności i użytkowania wieczystego do wskazanych w ugodzie z dnia 16 listopada 2007r. nieruchomości, a powstaniem czy pogłębieniem się stanu niewypłacalnościspółki (...).
Gdyby bowiem nie dokonano w.w. czynności prawnej, w majątkuspółki (...)nadal pozostawałyby prawa własności i użytkowania wieczystego nieruchomości, do którego egzekucję mogliby skutecznie kierować wierzyciele tejże spółki. Jak wynika bowiem z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz opinii biegłego wartość zbytych pozwanemu nieruchomości przewyższała w chwili zawarcia ugody wysokość zadłużeniaspółki (...)zabezpieczonego hipotekami ustanowionymi na tych nieruchomościach.
Ponadto w ocenie Sądu, została spełniona przesłanka istnienia stosunku bliskości między podmiotami dokonującymi zaskarżonej przez powoda czynności prawnej.
Zarównospółka (...), jak i pozwana wchodzą w skład jednej grupy kapitałowej. Jedynym udziałowcemspółki (...)jest bowiem pozwana, której prezesem zarządu jestM. B.będący w istocie, co sam przyznał w swoich zeznaniach, bezpośrednio lub za pośrednictwem kontrolowanych przez niego osób prawnych, właścicielem spółek wchodzących w składa grupy kapitałowej, w tym także pozwanej.
Poza tym obie strony zaskarżonej przez powoda czynności prawnej miały siedzibę pod tym samym adresem, a działalnośćspółki (...)przez cały czas jej funkcjonowania była finansowana z pożyczek udzielanych na bieżącą działalność przede wszystkim przez pozwaną spółkę. Udzielając ich na ten cel systematycznie, w znacznych wysokościach (od kilkudziesięciu tysięcy do miliona złotych), pozwana spółka pozostawała w stałych stosunkach gospodarczych zespółką (...)i musiała posiadać wiedzę, że prowadzona przez dłużnika działalność gospodarcza nie przynosi mu zysków pozwalających na jego funkcjonowanie w obrocie.
Z uwagi na powiązania kapitałowe spółki pozwanej oraz(...) sp. z o.o.należy stwierdzić, zdaniem Sądu I Instancji, że zarówno ta spółka, jak i pozwana w chwili zawierania ugody wiedziały o skierowaniu w stosunku doM.przez powoda roszczenia o zapłatę wierzytelności wskazanych w nakazie zapłaty Sądu Okręgowego w Szczecinie z 20 września 2007r.
W ocenie Sądu Okręgowego powód w trakcie procesu wykazał, by w wyniku dokonanej czynności, zwiększył się majątek pozwanej spółki.
Dla udowodnienia powyższej okoliczności koniecznym było ustalenie, że wartość przeniesionych na pozwaną spółkę przezM.praw własności i użytkowania wieczystego nieruchomości była wyższa niż wysokość zaspokajanych w ten sposób wierzytelności pozwanej w stosunku dospółki (...)z tytułu udzielonych jej pożyczek.
W treści ugody z dnia 16 listopada 2007r. wskazano, że przeniesienie na pozwanego wskazanych w niej praw do nieruchomości następuje celem zaspokojenia wierzytelności pozwanej z tytułu umów pożyczek w łącznej kwocie 7.861.600 zł.
Z załączonych do pozwu dokumentów, w tym wydruków z operacji na rachunkach bankowych pozwanej wynika, że faktycznie przelewała ona na rzeczspółki (...)kwoty pieniężne z tytułu pożyczek. Łączna suma tych udokumentowanych przelewów wynosi 4.519.366,78 zł. Poza tym pozwana spółka nabyła w drodze cesji wierzytelność o zwrot pożyczek w łącznej kwocie 450.000 zł udzielonychspółce (...)przez(...) sp. z o.o.
Wynikająca z załączonych do pozwu dokumentów łączna kwota wierzytelności przysługujących pozwanej w stosunku dospółki (...)z tytułu pożyczek wynosiła na dzień zawarcia ugody (16.11.2007r.) - 4.969.366,78 zł.
Pozwana spółka dokonała za(...) sp. z o.o.wpłat do urzędu skarbowego na łączną kwotę 366.795,17 zł.
Z przedstawionych przez pozwaną wydruków operacji na jej rachunku bankowym wynika, że przelewała ona także na rachunekspółki (...)środki pieniężne tytułem „spłaty rat porozumienia”, na łączną kwotę 2.375.438,05 zł.
Suma wszystkich przekazanych przez pozwaną iB.P.spółce (...)kwot wynosiła 7.711.600 zł.
Z kolei określona przez biegłego sądowego wartość przeniesionych na pozwaną spółkę praw własności i użytkowania wieczystego wynosiła na dzień 16 listopada 2007r. 28.901.000 zł, z czego:

a
Nieruchomości położonej wB.– 370.000 zł,

b
Nieruchomości położonej wK.– 14.384.000 zł,

c
Kompleksu nieruchomości położonego wW.– 14.147.000 zł,

Na nieruchomościach tych ustanowiono hipoteki, których łączna wysokość na dzień 16 listopada 2007r. wynosiła 15.321.699,33 zł, z czego hipoteki na:

d
Nieruchomości położonej wB.– 90.108,30 zł,

e
Nieruchomości położonej wK.– 11.687.243,45 zł,

f
Kompleksu nieruchomości położonego wW.– 3.544.347,58 zł,

Wysokość wierzytelności zabezpieczonych tymi hipotekami na dzień zawarcia przez strony ugody wynosiła nie więcej niż 14.656.500,42 zł. Należy przy tym podkreślić, że Sądowi nie udało się uzyskać w trakcie procesu oświadczeń od wszystkich wierzycieli co do rzeczywistej wysokości wierzytelności zabezpieczonych hipotekami na dzień 16 listopada 2007r. w związku z czym, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, z dużym prawdopodobieństwem należy stwierdzić, że wysokość zadłużeniaspółki (...)zabezpieczonego na rzecz wierzycieli hipotekami była w dniu zawarcia ugody przez tą spółkę z pozwaną – niższa.
Biorąc pod uwagę fakt, że jak stwierdził biegłyC., w wytworzonej na rynku obrotu nieruchomościami praktyce przy sprzedaży nieruchomości obciążonej hipotecznie, cena sprzedaży jaką otrzymuje finalnie sprzedający to cena kontraktowa umniejszona o wysokość rzeczywistego zadłużenia zabezpieczonego hipoteką, od ustalonych przez biegłego wartości nieruchomości należało odjąć wysokość wierzytelności na dzień zawierania ugody, zabezpieczonych hipoteką na będących jej przedmiotem nieruchomościach. Po dokonaniu takiej kompensacji Sąd otrzymał kwotę 14.244.499,58 zł.
Powyższa kwota jest prawie trzykrotnie wyższa od wysokości wykazanych w trakcie procesu wierzytelności przysługujących pozwanej wobecM.z tytułu pożyczek (4.969.366,78 zł) i prawie dwukrotnie wyższa od wszystkich kwot przelanych przez pozwanego na rzeczM.(7.711.600 zł).
W konsekwencji należało stwierdzić, że poprzez zawarcie ugody, w następstwie której pozwany uzyskał od(...) sp. z o.o.prawa własności i użytkowania wieczystego wymienionych w ugodzie wierzytelności, dla zwolnienia ze zobowiązania z tytułu udzielonych pożyczek, pozwana spółka uzyskała korzyść majątkową.
Dla przyjęcia, że wytoczone przez powoda powództwo jest uzasadnione konieczne było także wykazanie przez niego jeszcze jednej przesłanki warunkującej skuteczność skargi paulińskiej, a mianowicie istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci wierzytelności (W. Popiołek (w:) Kodeks..., t. II, s. 207; por. także P. Machnikowski (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2008, s. 945).
Powód podnosił w trakcie procesu, że przysługuje mu w stosunku dospółki (...)wierzytelność z weksla, nabyta w drodze cesji od pierwotnego wierzyciela(...) sp. z o.o.Wierzytelność ta do dnia zamknięcia rozprawy nie została zaspokojona.
Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach.
Orzekając o żądaniu pozwu należało mieć na względzie, że ugoda z dnia 16 listopada 2007r. dotyczyła w istocie przeniesienia przezM.na pozwaną spółkę praw własności bądź użytkowania wieczystego nieruchomości wB.,K.oraz kompleksu nieruchomości położonych wW.iW..
Ugoda obejmowała zatem szereg czynności przeniesienia praw do wymienionych w niej nieruchomości.
Biorąc pod uwagę fakt, że wysokość wierzytelności powoda wobec(...) sp. z o.o.na dzień zamknięcia rozprawy wynosiła po doliczeniu odsetek za opóźnienie w płatności ok. 280.000 zł z czego należność główna 128.358,75 zł i koszty procesu 3.600 zł, wystarczającym dla należytego zabezpieczenia interesu powoda było stwierdzenie bezskuteczności w stosunku do niego objętej ugodą czynności prawnej, której przedmiotem było przeniesienie przezM.na rzecz pozwanego praw do nieruchomości wymienionych w ppkt 1-10 ugody, stanowiących kompleks nieruchomości położonych wW.iW..
Biorąc pod uwagę określoną przez biegłego wartość tych nieruchomości – 14.147.000 zł, nawet przy założeniu, że nastąpił spadek ich wartości w stosunku wartości z dnia 16 listopada 2007r. to z pewnością wartość ta nie spadła ponad dwukrotnie. Przy sumie istniejących obecnie zabezpieczeń hipotecznych – 6.460.909,51 zł przy prowadzeniu przez powoda egzekucji z tych nieruchomości, z pewnością uzyska on zaspokojenie swoich roszczeń, w związku z czym brak było przesłanek do orzekania za bezskuteczne w stosunku do powoda czynności przeniesienia na pozwanego przez(...) sp. z o.o.praw do nieruchomości położonych wB.iK..
Ze względu na powyższe Sąd uznając powództwo za zasadne i orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku oddalając je w pkt 2 co do żądania uznania za bezskuteczną w stosunku do powoda ugody co do przeniesienia na pozwanego praw do nieruchomości wK.iB..
O kosztach procesu sąd orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Z uwagi na to, że żądanie pozwu okazało się usprawiedliwione co do zasady, Sąd obciążył w całości kosztami pozwanego, uznając go za przegrywającego proces.
Na koszty te składały się opłata od pozwu 5924 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł, uiszczone przez powoda zaliczki na poczet kosztów opinii biegłych - 12.000 zł, koszty zastępstwa procesowego w potrójnej stawce minimalnej z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocników – 10.800 zł, poniesione przez powoda opłaty od zażaleń -110 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w postepowaniu zażaleniowym – 1800 zł, co dało łącznie 30.651 zł.
Sąd nakazał również ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 12.436,28 zł tytułem poniesionych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa wydatków.
Apelację od powyższego orzeczenia wniosła pozwana która zaskarżyła wyrok w punkcie 1 oraz 3 i 4 i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i ;

1
oddalenie powództwa w całości,

2
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

3
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych,

Ewentualnie:
o uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Skarżący zarzucił :

1
naruszenieart. 328 § 2 kpcw zw. zart. 227 § 1 kpcpoprzez nie dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie wielkości zobowiązańM.wobec pozwanej na dzień zawarcia kwestionowanej ugody

2
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób
niewszechstronny oraz nielogiczny, w sposób nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego oraz sprzeczny z treścią złożonych w sprawie dokumentów polegającą na nieprawidłowym ustaleniu wysokości zobowiązańSpółki (...). z o.o wobec pozwanego na dzień 16 listopada 2007 r.

3
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233§1k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny oraz nielogiczny, w sposób nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego polegającą na przyjęciu za podstawę rozstrzygnięcia opinii biegłegoC.. Wskutek tego sąd uznał, iż wartość przeniesionych na pozwanego nieruchomości wynosi 14.244.499,58 zł ;

4
naruszenieart. 157 ust 1w zw. zust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościamipoprzez samodzielne dokonanie oceny dwóch rozbieżnych opinii rzeczoznawców majątkowych i nie wystąpienie do organizacji zawodowej rzeczoznawców o oceną tych operatów.

5
Naruszenieart. 217 § 1 kpcw zw. zart. 227 i 231 kpcpoprzez oddalenie wniosku pozwanego wystąpienie do organizacji zawodowej rzeczoznawców o ocenę dwóch sporządzonych w sprawie operatów.

Na gruncie naruszeń prawa materialnego wyrokowi pierwszej instancji zarzucił naruszenieart. 527 § 1 - 5 kcpoprzez ich błędne zastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie, iż spełniły się przesłanki uznania za bezskuteczną ugody z dnia 16 listopada 2007 r.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w tym koszrów zastępstwa procesowego według norm przepisanych .
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Odwoławczy w całej rozciągłości podziela ustalenia faktyczne oraz wnioski i ustalenia prawne Sądu I Instancji.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego , czy w sytuacji spłacenia jednego lub kilku tylko wierzycieli pozostałym przysługuje ochrona przewidziana wart. 527i następnek.c.
Należy wskazać iż co do zasady jest tak , że w sytuacji gdy dłużnik w zamian za swoje świadczenie uzyskał ekwiwalent , który nadal znajduje się w jego majątku lub posłużył mu do zaspokojenia wierzycieli skarga paulińska nie przysługuje .
Przeważa także pogląd , że nie znajduje ona zastosowania do czynności prawnej dłużnika polegającej na spełnieniu świadczenia wobec wierzyciela nawet gdyby ta czynność prowadziła do pokrzywdzenia pozostałych wierzycieli.
W orzecznictwie są jednak również wyjątki od tej reguły. W wyroku z dnia 23 listopada 2005 r w sprawie II CK 225/05 SN przyjął , że jeżeli dłużnik na podstawie porozumienia z wierzycielem zaspokaja go w inny sposób niż przewidywała to pierwotna umowa nie ma przeszkód do objęcia takiej czynności skargą zart. 527 § 1 k.c.jeżeli doprowadziła ona do pokrzywdzenia pozostałych wierzycieli
Natomiast w wyroku z dnia 23 lipca 2003 r w sprawie II CKN 299/01 SN stwierdził , że choć przepisart. 527 k.c.posługuje się jedynie określeniem „osoba trzecia” wprost odnosi się do czynności prawnej dłużnika w wyniku której korzyść odniosła osoba trzecia kosztem wierzycieli ma również zastosowanie do czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z jednym tylko z wierzycieli , jeżeli jest to czynność naruszająca wynikającą z ustawy lub umowy kolejność zaspokajania wierzycieli , a zatem jeśli dłużnik dowolnie dokonał uprzywilejowania niektórych z pośród jego wierzycieli kosztem pozostałych. Ma to zastosowanie jedynie wtedy gdy dłużnika ograniczają ustawowe lub umowne zasady dotyczące kolejności zaspokajania wierzycieli.
Ponadto wskazuje się również na to że skarga pauliańska przysługuje pozostałym wierzycielom jeżeli wierzyciel i dłużnik pozostawali w zmowie i dokonali czynności nie tylko ze świadomością ale i w celu pokrzywdzenia wierzycieli ( wyrok SN z dnia 2 grudnia 2003 r III CK 147/02).
Należy więc podzielić stanowisko , że w niniejszej sprawie dopuszczalne jest wniesienie powództwa zart. 527 k.p.c.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów apelacyjnych należy wskazać co następuje .
Nieuzasadniony jest zarzut z punktu 1 apelacji.
Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 kpcw zw. zart. 227 § 1 kpcpolegający na nie dokonaniu jednoznacznych ustaleń w zakresie wielkości zobowiązańM.wobec pozwanej na dzień zawarcia kwestionowanej ugody jest nieuzasadniony.
Zgodzić się należy ze skarżącym , iż w ramach badania zasadności skargi pauliańskiej niezbędne jest zweryfikowanie, czy miała miejsce ekwiwalentność świadczeń stron w ramach kwestionowanej czynności prawnej,
Nie można jednak podzielić stanowiska pozwanego , że uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji jest w tym zakresie sporządzone w sposób uchybiający treściart. 328 § 2 kpc, ponieważ w istocie Sąd nie wskazuje jaki ustalił w tym zakresie stan faktyczny i możliwa jest interpretacja uzasadnienia na kilka różnych sposobów: od niecałych 5 min do 7.711.600 zł
Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.powinien być uznany za uzasadniony jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy treść uzasadnienia całkowicie uniemożliwia sądowi drugiej instancji dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia(V ACa 481/15, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2016 r., LEX nr 1993042). Naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.z reguły nie ma wpływu na treść wyroku, gdyż uzasadnienie sporządzane jest po jego wydaniu.
Wyjątkowo jednak, niezgodne zart. 328 § 2 k.p.c.sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, gdy niezachowanie jego wymagań konstrukcyjnych może czynić zasadnym kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego zastosowanie do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego, gdy uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub nie pozwala na jego kontrolę kasacyjną(Wyrok Sądu Nawyższego z dnia 8 lipca 2015 r., II Uk 220/14, LEX nr 1771525). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w ocenie Sądu Apelacyjnego w pełni pozwala na kontrolę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialne i procesowego.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że:

a
wartość pożyczek udzielonychM.przez pozwanego na dzień zawarcia ugody wynosiła 4.969.366,78 zł

b
pozwana wpłaciła zaM.do urzędu skarbowego kwotę 366.795,17 zł

c
pozwana przelałaM.tytułem spłaty rat porozumienia kwotę 2.375.438,05 zł

d
Poza tym pozwana spółka nabyła w drodze cesji wierzytelność o zwrot pożyczek w łącznej kwocie 450.000 zł udzielonychspółce (...)przez(...) sp. z o.o.

suma wszystkich przekazanych przez pozwaną iB.P.na rzeczM.kwot wynosi 7.711.600 zł
Nie ulega więc wątpliwości , że Sąd Okręgowy w stanie faktycznym wskazał kwoty jakie pozwana przekazałaM.zarówno w formie udzielonych pożyczek jak i poprzez przelanie pewnych kwot na podstawie dyspozycjiM.innym podmiotom.
Konstrukcja uzasadnienia, wbrew twierdzeniom skarżącego pozwala więc ustalić jaką  wielkości zobowiązańM.wobec pozwanej na dzień zawarcia kwestionowanej ugody przyjął sąd I Instancji .
Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przez Sądart. 233§ 1 k.p.c.
Na wstępie wskazać należy , że zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem dopiero wykazanie i uzasadnienie, że wnioski wyprowadzone przez sąd z określonego materiału dowodowego nie są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym pozwala na skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia tego przepisu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00, LEX nr 56906).
Tylko ocena rażąco błędna lub oczywiście sprzeczna z treścią materiału dowodowego, nieodpowiadająca zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, może czynić usprawiedliwionym zarzut naruszeniaart. 233 § 1. k.p.c.
Gdy jednak sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym z całości materiału dowodowego, z którego można wysnuć także wnioski odmienne, nie można mu przypisać zarzutu naruszenia art. 233 § 1. Takie działanie mieści się bowiem w przyznanych sądowi kompetencjach do swobodnego uznania, którą z możliwych wersji uznaje za prawdziwą (wyroki SN: z 27 września 2002 r., II CKN 817/00,
Skuteczne zgłoszenie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 nie może ograniczać się do wskazywania, że możliwe były inne wnioski odnośnie do faktów, lecz polega na wykazaniu, że wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający w świetle zasad doświadczenia życiowego i budowy sylogizmów były niemożliwe (wyrok SN z 6 czerwca 2003 r., IV CK 274/02, LexPolonica nr 405198).
Nie można podzielić stanowiska pozwanego , że sąd wadliwie z przekroczeniem zasady wynikającej zart. 233§ 1 k.p.c.ustalił wielkość zadłużeniaM.wobec pozwanej spółki na dzień 16 listopada 2007 r.
Sąd I instancji ustalił wysokość zobowiązań(...) Sp. z o.o.wobec pozwanej na dzień zaskarżonej czynności opierając się na dokumentach zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, w tym w szczególności na wyciągach z rachunków bankowych pozwanej.
Z dokumentów tych wynika w sposób nie budzący wątpliwości jakie kwoty były faktycznie przekazywane na rzeczM.sp. z o,o. lub na rzecz innych osób prawnych na podstawie dyspozycji wystawianych przezspółkę (...).
Dla sądu apelacyjnego nie budzi bowiem wątpliwości , że o wysokości wierzytelności na dzień zawarcia ugody nie jest istotne na jakie kwoty opiewały poszczególne umowy pożyczki lecz jakie faktycznie kwoty z tego tytułu były uruchomione.
Tym bardziej , że zgodnie z treścią złożonych do akt sprawy umów pożyczek pozwana nie była zobowiązana do przelania kwoty pożyczki w konkretnym terminie lecz strony de facto ustaliły że uruchamianie poszczególnych transz pożyczek następować będzie na podstawie ustnych uzgodnień stron i pisemnego potwierdzenia ,a pożyczka miała być wypłacana przelewem na wskazany rachunek(...) Sp. z o.o.lub wierzyciela(...) Sp. z o.o.
Wysokość faktycznego zadłużenia wynikała również z treści zeznań świadkaJ. K.( k.485) który zeznał , że „Jego zdaniem kwota z ugody może odpowiadać rzeczywistej kwocie zadłużenia wobec pozwanego.” , świadkaP. W.( k. 487) który podobnie jak świadekK.zeznał , że „ wydaje mi się , że kwota z ugody odpowiada rzeczywistemu zadłużeniowi spółki u pozwanego.” I wreszcie z zeznań Prezesa pozwanejspółki (...)( k. 514) według którego „ zadłużenie wobec pozwanej wskazane w ugodzie odpowiada rzeczywistości. Prawdopodobnie to wartość kapitału + odsetki na dzień zawarcia ugody.”
Brak jest zatem podstaw do zarzucania Sądowi naruszenia normy wyrażonej wart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ocenił w sprawie zebrany materiał dowodowy w sposób wszechstronny i dokonał ustaleń faktycznych w sposób prawidłowy. Dysponował bowiem materiałem dowodowym pozwalającym na takie określenie kwoty zobowiązań(...) Sp. z o.o.wobec pozwanej.
Również niezasadne jest twierdzenie , że Sąd Okręgowy sprzecznie z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego z naruszeniemart. 233§1 k.p.c.orazart. 157 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościamijako podstawę swoich ustaleń przyjął opinie biegłegoM. C., i odmówił wiarygodności opinii biegłegoB. K.. Wskutek tego sąd uznał, iż wartość przeniesionych na pozwanego nieruchomości wynosi 14.244.499,58 zł .
W sprawie niniejszej sąd dopuścił najpierw dowód z opinii biegłegoB. K.na okoliczność : wartości rynkowej nieruchomości nabytych przez stronę pozwaną odspółki (...)na podstawie ugody z 16.11.2007 r , przy czym biegły winien określić wartość tych nieruchomości w dwóch wariantach , bez uwzględnienia obciążeń hipotecznych i z uwzględnieniem tych obciążeń. ( k. 516 ) .
Biegły dokonał wyceny nieruchomości według cen z chwili wyceny tj sierpień 2013 r i według stanu z chwili oględzin i ustalił :
- wartość rynkową nieruchomości objętejKW (...)na kwotę 391.600 zł , a z obciążeniami na ( – 3.577.300 zł) ;
- wartość rynkową nieruchomości zapisanej wKw (...)na kwotę 4.418.000 zł , a z obciążeniami na( – 11.205.600 zł) ;
- wartość rynkową kompleksu nieruchomości objętych 10 księgami wieczystymi na kwotę 4.419.000 zł , a z obciążeniami na( – 1.672.700 zł.
Wobec licznych zarzutów zgłaszanych przede wszystkim przez powoda do w/ w opinii a w szczególności do zakwestionowania tego , że biegły dokonał wyceny nieruchomości nie według jej stanu oraz wartości z chwili zawierania ugody lecz w chwili wydawania opinii sąd dopuścił dowód z opinii na okoliczność wyceny wartości nieruchomości i jej stanu oraz obciążeń na dzień zawarcia ugody oraz na dzień dokonywania wyceny.
BiegłyM. C.dokonał wyceny nieruchomości zgodnie z w/w tezą i ustalił :
- wartość rynkową nieruchomości objętejKW (...)na dzień 16.11.2007 r na kwotę 370.000 zł , a obciążenia na ten dzień to kwota 90.108,30 zł ; na dzień wyceny na kwotę 326.000 zł , a obciążenia na ten dzień 3.968.899,30 zł
- wartość rynkową nieruchomości zapisanej wKw (...)na dzień 16.11.2007 r na kwotę 14.384.000 zł , a obciążenia na ten dzień to kwota 11.187.243,45 ; na dzień wyceny na kwotę 6.763.000 zł , a obciążenia na ten dzień 15.634.126 zł
- wartość rynkową kompleksu nieruchomości objętych 10 księgami wieczstymi na dzień 16.11.2007 r na kwotę 14.147.000 zł , a obciążenia na ten dzień to kwota 3.544.347,58 zł zł ; na dzień wyceny na kwotę 10.181.000 zł , a obciążenia na ten dzień 6.460.909,51zł
Opinia biegłego, pomimo jej specyficznego charakteru, jak każdy inny środek dowodowy podlega ocenie sądu na podstawieart. 233 § 1 KPC. Sąd nie dokonuje jednak oceny wiarygodności opinii lecz ocenia ją pod względem fachowości, rzetelności czy logiczności
Oceniając opinię biegłego sąd powinien uwzględniać takie kryteria, jak poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego stanowiska, stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej (wyr. SA w Katowicach z 25.6.2009 r., V ACa 139/09, OSA w Katowicach 2009, Nr 4, poz. 8).
Jakkolwiek opinia biegłych jest oparta na wiadomościach specjalnych, to podlega ona ocenie sądu na podstawie całego zebranego w sprawie materiału, a zatem, na tle tego materiału, konieczne jest stwierdzenie, czy ustosunkowała się ona do wynikających z innych dowodów faktów mogących stanowić podstawę ocen w opinii zawartych oraz czy opierając się na tym materiale w sposób logiczny i jasny, przedstawia tok rozumowania prowadzący do sformułowanych w niej wniosków.
W ocenie Sądu Apelacyjnego oparcie przez Sąd I Instancji rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na podstawie opinii sądowej sporządzonej przez biegłego SądowegoM. C.było w pełni prawidłowe i zasadne. Po analizie opinii , opinii uzupełniającej oraz protokołu z konfrontacji biegłych sąd odwoławczy podziela stanowisko sądu Okręgowego , że opinia biegłegoM. C.sporządzona była w sposób rzetelny i jasny, a biegły przedstawił szerokie i bardzo szczegółowe uzasadnienie ostatecznych wniosków, które zostały sformułowane w sposób logiczny i przystępny i zrozumiały. Przy tym wiedza , wykształcenie oraz fachowość biegłego nie budzą wątpliwości. Oparcie przez Sąd rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na podstawie opinii sądowej sporządzonej przez biegłego SądowegoM. C.było w pełni prawidłowe i zasadne, gdyż opinia ta sporządzona była w sposób rzetelny i jasna, a biegły przedstawił szerokie i bardzo szczegółowe uzasadnienie ostatecznych wniosków, które zostały sformułowane w sposób logiczny, ale i przystępny i zrozumiały. Wbrew twierdzeniom pozwanej.
W sprawie niniejszej rzeczywiście mamy do czynienia z dwiema opiniami sporządzonymi przez biegłych, a dotyczących wyceny nieruchomości.
BiegłyK.podobnie jak biegłyC.sporządził obszerną i szczegółową opinię pisemną. Dokonał w niej wyceny nieruchomości będących przedmiotem ugody zawartej między pozwanym, aspółką (...)metodą mieszaną. Przy określaniu wartości nieruchomości gruntowych oparł się na porównaniu cen transakcyjnych przy zawieraniu umów sprzedaży. W przypadku nieruchomości zabudowanych jako miarodajną przyjął z kolei wycenę w oparciu o kryterium dochodowe (możliwe do uzyskania dochody z tytułu czynszu najmu tych nieruchomości). Co do nieruchomości wW.iW.biegłyK.dokonał odrębnej wyceny każdej nieruchomości mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą za wyjątkiem nieruchomości zabudowanej budynkami znajdującymi się na więcej niż jedna działce, dla których urządzono odrębne księgi wieczyste. Takie nieruchomości zostały wycenione przez biegłego łącznie.
Dokonując wyceny, biegłyK.oparł się na stawkach uzyskiwanych ze sprzedaży i najmu nieruchomości w latach 2009-2013,a więc klika lat po przeniesieniu na pozwaną przezM.wycenianych nieruchomości.
Sąd Okręgowy uznał iż opinia ta nie może stanowić podstawy do określenia wartości nieruchomości w dniu zawierania ugody.
Z takim stanowiskiem Sądu I Instancji należy się zgodzić , a to z następujących powodów:
- opinia ta przede wszystkim nie ustalała wartości rynkowej badanych nieruchomości według stanu i według cen obowiązujących w dacie zawarcia pomiędzy(...) Sp. z o.o.a(...) Sp. z o.o.kwestionowanej ugody sądowej, tj. w dniu 16.11.2007 r. Biegły sądowyB. K.wycenił wartość wszystkich zbywanych nieruchomości według ich stanu i cen z dnia dokonania opinii (sierpień 2013 r.), tj. 5 lat po dokonaniu kwestionowanej czynności. Wyłącznie biegłyM. C.wycenił badane nieruchomości według ich stanu na dzień zawarcia ugody i cen wtedy obowiązujących. Stąd też, wbrew twierdzeniom pozwanej, wyłącznie tak sporządzona opinia sądowa pozwalała na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie;
- biegłyK.wycenił wartość nieruchomości według ich stanu na rok 2013 r , przy uwzględnieniu , że przez 5 lat nieruchomości ,te niszczały ( nikt nie dbał o ich stan przez ten okres) niewątpliwie wartość ich uległa zmianie tzn. w roku 2013 r również z tego powodu ich wartość była niższa niż 5 lat wcześniej
- przeprowadzona przez Sąd konfrontacja biegłych sądowych pozwoliła jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie jaka metoda wyceny badanych nieruchomości jest odpowiednia, biorąc pod uwagę z uwagi na specyfikę niniejszego postępowania oraz na rodzaj badanych nieruchomości. Z uwagi na to, że obaj powołani w sprawie biegli sądowi oparli swoje wyceny o dwa różne kryteria (biegłyB. K.o kryterium dochodowe, a biegłyM. C.o kryterium cen transakcyjnych), zasadnym było ustalenie przez Sąd - w oparciu o wiedzę specjalistyczną - jaka wycena winna zostać dokonana w niniejszej sprawie. BiegłyB. K.w trakcie konfrontacji wskazał, iż dokonał wyceny w oparciu o kryterium dochodowe również dlatego, że nie miał dostępu do transakcji nieruchomości podobnych do nieruchomości badanej (zorganizowanego zespołu fabrycznego, konglomeratu fabrycznego, w skład którego wchodziłaby infrastruktura przyprzemysłowych stacji paliw czy baz paliw), stąd też dokonał on wyceny dochodu, jaki poszczególne budynki i elementy nieruchomości mogłyby przynosić w przypadku ich wydzierżawienia. Słusznie przy tym wskazał Sąd I instancji w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż wyceniane nieruchomości nigdy nie były przedmiotem dzierżawy, co utrudnia dokonanie wyceny metodą dochodową.
- BiegłyC.określając wartość nieruchomości posłużył się metodą porównawczą do cen transakcyjnych uzyskiwanych ze sprzedaży podobnych nieruchomości, rezygnując z kryterium dochodowego opartego na możliwym do uzyskania czynszu najmu. Biegły wskazał przy tym, że dopuszczalne jest oparcie wyceny zarówno na kryterium dochodowym, jak i cenach transakcyjnych, przy czym wybór metody zależy od biegłego opracowującego opinię, gdyż brak jest w tym przedmiocie jakichkolwiek wytycznych. Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w treściart. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościamioraz orzecznictwie sądów powszechnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach 19 września 2007r. II SA/GI/989/06. Z uwagi na powyższe zbędnym było zwracanie się do organizacji zawodowej rzeczoznawców nieruchomości o wskazanie czy właściwe jest stosowanie wyceny metodą dochodową, czy porównawczą.
BiegłyC.uzasadnił przy tym dlaczego przyjął kryterium porównawcze cen transakcyjnych. Kryterium takie określa poziom najbardziej prawdopodobnych cen w obrocie, oddając rzeczywisty stan rynku. Podejście dochodowe stosuje się z kolei do nieruchomości przynoszących dochód lub mogących go przynosić. Wyceniane nieruchomości nie były nigdy przedmiotem dzierżawy, a stan techniczny budynków i urządzeń, a także ich charakter oraz przeznaczenie czyni praktycznie niemożliwym określenie hipotetycznego czynszu możliwego do uzyskania z ich dzierżawy. Poza tym z nieruchomości tych powód chce zaspokoić swoje roszczenia stwierdzone tytułem wykonawczym, w związku z czym prawdopodobna jest ich sprzedaż, a nie oddanie w najem celem uregulowania zadłużenia.
BiegłyC.wskazał też, że kompleks wW., stanowiący zorganizowaną całość gospodarczą, w którego skład wchodzą nieruchomości, dla których prowadzone jest kilkanaście odrębnych ksiąg wieczystych winny być wycenione łącznie, z czym Sąd Apelacyjny podobnie jak Sąd Okręgowy się zgadza. Na trafność podejścia biegłego wskazuje fakt pobudowania budynków, których części znajdują się na różnych nieruchomościach, przeznaczenie niezabudowanych nieruchomości na cele przemysłowe co wskazuje na fakt, że stanowią one rezerwę inwestycyjną całego kompleksu oraz fakt, że wartość nieruchomości winna być ustalona przy określeniu ceny najbardziej prawdopodobnej do uzyskania. W przypadku kompleksu wW.najbardziej prawdopodobna jest sprzedaż nieruchomości jako kompleksu, tym bardziej, że na nieruchomościach tych ciążą hipoteki łączne (opinia biegłego k. 1504).
Biegły dokonując wyceny nieruchomości wziął też pod uwagę fakt naturalnego procesu ich dekapitalizacji w związku z brakiem prawidłowej gospodarki remontowej na co wskazują uszkodzenia budynków i urządzeń znajdujących się na tych nieruchomościach. Biegły ustalił, że na nieruchomościach wW.iK.była prowadzona w okresie, w którym zawarto kwestionowaną przez powoda ugodę, działalność produkcyjna, a nieruchomość wW.posiadała bocznice kolejową, która później została zdemontowana. Z uwagi na to biegły zasadnie przyjął, że w dniu podpisywania ugody wyceniane nieruchomości znajdowały się w stanie lepszym niż stan istniejący na dzień dokonywania przez biegłego ich oględzin.
- sporządzony przez biegłegoM. C.operat szacunkowy umożliwiał ocenę poprawności dokonanej przez rzeczoznawcę wyceny, zawierał precyzyjne informacje na temat nieruchomości badanych i nieruchomości porównywanych, a biegły w sporządzanej opinii wziął pod uwagę fakt naturalnego procesu dekapitalizacji nieruchomości i ocenił ich stan na dzień zawarcia ugody sądowej, to nie ulega wątpliwości, iż tak sporządzona opinia jest rzetelna, prawidłowa, jasna i logiczna. Biorąc zaś pod uwagę fakt, iż biegłyB. K., mimo tego, że sporządził obszerną i równie szczegółową opinię, oparł swoją wycenę na stawkach uzyskiwanych w transakcjach zawieranych kilka lat po dacie sporządzenia kwestionowanej ugody sądowej, przyjmując przy tym stan tych nieruchomości w 2013 a nie w 2007 r., brak było podstaw do wystąpienia przez Sąd z wnioskiem o ocenę obu opinii, skoro opierały się one na odmiennych ustaleniach faktycznych i na różnych cenach transakcji nieruchomościami.
Wobec przedstawionej przez biegłegoM. C.nie zasługują na uwzględnienie zarzuty stawiane przez pozwaną dotyczące poszczególnych nieruchomości. Pozwana skupia się tu de facto na wskazaniu, iż stan techniczny nieruchomości został nieprawidłowo określony na 2007 r. jako dobry, a nie jak twierdzi pozwana, jako zły. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, biegły dokonując wyceny nieruchomości wziął pod uwagę fakt naturalnego procesu ich dekapitalizacji w związku z brakiem prawidłowej gospodarki remontowej nieruchomości i z uwagi na to biegły przyjął, że wyceniane nieruchomości znajdowały się w stanie lepszym niż stan istniejący na dzień dzisiejszy. Biegły zatem przyjął, iż budynki te znajdowały się w użyciu i były wykorzystywane do prowadzenia przezM.Sp, z o.o. działalności gospodarczej, stąd też ich stan nie był bardzo dobry, ale też nawet z racji tego, że w dniu zawarcia ugody sądowej budynki te były wykorzystywane do bieżącej działalności tej Spółki, nie można było przyjąć, że są w stanie dewastacji, jak ma to miejsce obecnie. Jak słusznie zauważył sąd I Instancji pozwana nie wykazała okoliczności , że stan budynków w roku 2007 był tak zły jak w 2015 r.
Natomiast jeżeli chodzi o naruszenieart. 157§ 3 ustawy o gospodarce nieruchomościamito należy wskazać , że zgodnie z art. 157 ustawy :
1. Oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny, mając na względzie następujące zasady:
1) organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych wyznacza zespół oceniający w składzie co najmniej 2 rzeczoznawców majątkowych;
2) w ocenie nie mogą brać udziału rzeczoznawcy majątkowi, wobec których zachodzą przesłanki wymienione wart. 24 Kodeksu postępowania administracyjnegolub inne przesłanki, które mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
2.. Sporządzenie przez innego rzeczoznawcę majątkowego wyceny tej samej nieruchomości w formie operatu szacunkowego nie może stanowić podstawy oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, o którym mowa w ust. 1.
3. W przypadku gdy operat szacunkowy został sporządzony przez osoby powołane lub ustanowione przez sąd, o ocenę operatu może wnioskować tylko sąd.
4. Przepisy ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio w przypadku rozbieżnych operatów szacunkowych określających wartość tej samej nieruchomości dla tożsamego celu wyceny.
Na gruncie przepisówKodeksu postępowania cywilnegooceny przeprowadzonych dowodów, w tym dowodu z opinii powołanych biegłych dokonuje sąd rozpoznający sprawę. Oceny wyrażane przez inne podmioty mogą mieć jedynie charakter opinii, które nie są wiążące przy dokonywaniu oceny dowodów przez sąd.
W orzecznictwie wyraźnie rozróżnia się przy tym ocenę operatu szacunkowego i ocenę opinii biegłego zawierającą elementy takiego operatu. Na przykład SA w Poznaniu w wyroku z 20.01.2017 r., I ACa 750/16, LEX nr 2233045, stwierdził, iż artykuł 157 u.g.n. dopuszcza ocenę prawidłowości sporządzenia wyłącznie operatu szacunkowego, a nie przewiduje oceny prawidłowości opinii biegłego, nawet jeżeli w tej opinii znajdują się elementy takiego operatu.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Apelacyjny wskazał , że „Powołany jako podstawa tego wnioskuart. 157 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm. zwanej dalej "u.g.n.") dopuszcza ocenę prawidłowości sporządzenia wyłącznie operatu szacunkowego. Nie przewiduje on oceny prawidłowości opinii biegłego, nawet jeżeli w tej opinii znajdują się elementy takiego operatu. Z art. 156 u.g.n. wynika, że operatem szacunkowym jest sporządzona na piśmie opinia o wartości nieruchomości. W art. 4 pkt 6a u.g.n. wskazano, że przez określenie wartości nieruchomości należy rozumieć określenie wartości nieruchomości jako przedmiotu prawa własności i innych praw do nieruchomości. W przedmiotowej sprawie określenie wartości nieruchomości powódki było jedynie elementem wyjściowym i przesłanką do dalszego opiniowania. Nie można więc utożsamiać opinii biegłego sądowego J. W. z operatem szacunkowym. Ten drugi sporządzany jest często na etapie postępowania przedsądowego i wówczas celowe może być sprawdzenie jego prawidłowości poprzez odpowiednie stowarzyszenie rzeczoznawców. Nie ma natomiast podstaw do zastosowania art. 157 ust. 3 u.g.n. w przypadku, gdy wartość nieruchomości wynika z treści opinii biegłego sądowego wydanej na zlecenie Sądu. Ocena środka dowodowego w postaci opinii biegłego sądowego przysługuje wyłącznie Sądowi, zajęte w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji stanowisko o braku podstaw do poddania opinii J. W. weryfikacji przez (...) Stowarzyszenie (...) mieści się niewątpliwie w granicach należącej do Sądu oceny tego środka dowodowego (vide: uzasadnienie do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2017 r. II CSK 450/16 wydane w analogicznej sprawie przeciwko pozwanemu). Sąd prowadzący postępowanie dowodowe weryfikuje zebrany materiał dowodowy w tym opinię biegłego i musi dokonać jego oceny z zachowaniem zasad wskazanych w treściart. 233 k.p.c.(vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2013 r. VACa 10/13, LEX nr 1321920). W razie wątpliwości co do prawidłowości obranej przez biegłego metodologii czy sformułowanych wniosków jedyną drogą, przewidzianą przepisami procesowymi, jest dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego, bądź też przeprowadzenie opinii uzupełniającej.” Pogląd ten Sąd apelacyjny w tym składzie w całej rozciągłości podziela.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu pozwanego co do postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii innego rzeczoznawcy majątkowego. Sąd w odniesieniu do dowodu z opinii biegłego ma obowiązek ocenić czy dowód ten ze względu na swoją treść, zakres, poziom merytoryczny, przyjętą przez biegłego metodologię, kompletność odniesienia się do zgromadzonego materiału dowodowego i zastosowane na jego podstawie założenia, jest dowodem przydatnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu do wyroku dokonał oceny opinii sporządzonej przez biegłegoC.i ocena ta skutecznie nie została w apelacji zakwestionowana przez pozwanego. Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna kontrolowana jest przez Sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności tej opinii z zasadami doświadczenia życiowego, logiki i wiedzy powszechnej. Odwołanie się przez Sąd do tych kryteriów oceny stanowi należyte i wystarczające uzasadnienie przyczyn uznania opinii biegłego za przekonywującą (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005 r. II CK 572/04 LEX nr 15656). Niezadowolenie strony z opinii biegłego nie może stanowić wyłącznej podstawy do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego. Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego wyznacza ocena czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy, zaś okoliczność, iż opinia nie ma treści odpowiadającej stronie nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego.
Oceny tej nie zmienia fakt , że w niniejszej sprawie powołani zostali dwaj biegli . Co prawda ich wyceny różniły się ale biorąc pod uwagę to , że opinia biegłegoB. K.dotyczyła wyceny według stanu i na dzień wyceny tj na rok 2013 , a nie na rok 2007 tj rok w którym zawarta został ugoda nie ma również żadnych podstaw do powoływania innego trzeciego biegłego.
I wreszcie nieuzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego .
Zgodnie zart. 527 k.c.§ 1. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
§ 2. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
§ 3. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
§ 4. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Przesłankami skargi pauliańskiej są:
1) istnienie wierzytelności podlegającej ochronie pauliańskiej;
2) pokrzywdzenie wierzyciela;
3) uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej;
4) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela;
5) wiedza lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią, przy zachowaniu należytej staranności, o pokrzywdzeniu wierzycieli dłużnika i zła wiara osoby trzeciej. Dla ubezskutecznienia czynności prawnej konieczne jest, by wszystkie te przesłanki zostały spełnione łącznie.
W niniejszej sprawie przesłanki te jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy zostały spełnione.

1
co do wierzytelności to jest to niewątpliwe . Powód ma w stosunku do pozwanego wierzytelność stwierdzoną nakazem sądowym,

2
ustawowym kryterium przypisania danej czynności przymiotu zdziałanej z pokrzywdzeniem wierzyciela jest stwierdzenie, że doprowadziła ona dłużnika do stanu niewypłacalności bądź też pogłębiła już istniejącą niewypłacalność. Niewypłacalność dłużnika jest obiektywnie istniejącym stanem faktycznym, dającym się udowodnić, natomiast pokrzywdzenie wierzycieli to ogół skutków, jakie stan niewypłacalności dłużnika powoduje w prawnie chronionej sferze wierzytelności. Nie ulega wątpliwości , że i ta przesłanka została spełniona . W wyniku zawartej ugody dłużnik pozbył się wszystkich swoich nieruchomości , które stanowiły jego podstawowy majątek co zostało m.in. stwierdzone w wyniku prowadzenia nieskutecznej egzekucji. dla uwzględnienia skargi pauliańskiej wystarcza, jeśli pokrzywdzony czynnością prawną dłużnika został tylko jeden wierzyciel i to nawet kiedy doszło do zaspokojenia innego równorzędnego wierzyciela. O tym którego z wierzycieli równorzędnych należy zaspokoić nie decyduje dłużnik.

3
co do przesłanki trzeciej to uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią może polegać bądź na nabyciu przez nią rzeczy lub zbywalnego prawa majątkowego, bądź też na zwolnieniu jej z zobowiązania, a zatem zarówno na zwiększeniu aktywów, jak i zmniejszeniu pasywów majątku osoby trzeciej. Najczęściej w praktyce korzyść majątkowa osoby trzeciej wiąże się z przysporzeniem – przyrostem majątkowym uzyskanym wskutek nieodpłatnej czynności dłużnika albo wskutek czynności opłatnej, ale cechującej się brakiem pełnej ekwiwalentności świadczenia osoby trzeciej (np. gdy cena sprzedaży jest niższa niż wartość rynkowa nabytego składnika majątku) – w takim przypadku korzyścią majątkową jest ta nieekwiwalentna część uzyskanego świadczenia. powódka wykazała, iż wartość otrzymanego przez pozwaną świadczenia od(...) Sp. z o.o.znacznie przewyższała wartość zobowiązaćM.Sp. z o.o, wobec(...) Sp. z o.o.Świadczą o tym zgromadzone w aktach sprawy dokumenty - opinia biegłegoM. C..

4
co do przesłanki 4 czynność zdziałana ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela to czynność podjęta w sytuacji, w której dłużnik mógł przewidzieć, że w wyniku jej dokonania stanie się niewypłacalny albo niewypłacalny w większym stopniu. Przesłanką jest samo objęcie przez dłużnika swą świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Termin „świadomość", oznaczający w psychologii rozeznanie, zrozumienie własnych i cudzych posunięć, zdawanie sobie sprawy z własnego postępowania, na gruncieart. 527 k.c.należy rozumieć jako przewidywanie konsekwencji dokonywanej czynności prawnej, uświadomienie sobie przez dłużnika ujemnego wpływu czynności na możliwość zaspokojenia się przez jego wierzycieli. Dla zaistnienia tej przesłanki nie jest konieczne, by dłużnik działał w bezpośrednim zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli, wystarcza, że dłużnik przewiduje takie pokrzywdzenie w granicach ewentualności5476, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej wart. 530 k.c.

W wyroku z 29.05.2007 r.5477 SN przyjął, że dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli ma rozeznanie co do tego, że w następstwie wyzbycia się przez niego w całości lub w części majątku nadającego się do egzekucji ucierpi materialny interes wierzyciela, a nadto, że za przyjęciem, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli przemawia wiedza dłużnika o wszczętych przeciwko niemu postępowaniach egzekucyjnych i utrata płynności finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.
Nie ulega wątpliwości , że dłużnik w momencie zawierania ugody z pozwanym miał pełną świadomość , iż posiada innych jeszcze wierzycieli , w tym powoda , i że nieruchomości stanowią w zasadzie jedyny realny do wyegzekwowania majątek;

5
Kolejną przesłanką jest element wiedzy osoby trzeciej o krzywdzącej wierzycieli czynności .

Aby ochrona normowana skargą pauliańską nie okazała się iluzoryczna, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie domniemań łagodzących wymogi wykazania przesłanki wiedzy osoby trzeciej o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (in fraudem creditoris). Przede wszystkim zrównał sytuację posiadania takiej wiedzy z sytuacją, gdy osoba trzecia przy zachowaniu należytej staranności mogła tę wiedzę uzyskać, a zatem, gdy brak tej wiedzy jest przez osobę trzecią zawiniony.
Sąd I instancji prawidłowo wskazał , iżSpółki (...) Sp. z o.o.i (...) Sp. z o.o.były ze sobą powiązane w stosunku bliskości. Z uwagi na to, że pozwana była 100% udziałowcem(...) Sp. z o.o., a obie Spółki wchodziły w skład grupy kapitałowej kontrolowanej osobiście przezM. B.- prezesa pozwanej. Jak zresztą wynika z zeznańM. B.iJ. K.oraz z treści samych umów pożyczek, udzielane one byłyM.Sp, z o.o. w celu sfinansowania bieżącej działalności Spółki. Pozwana nie tylko wypłacała środki(...) Sp. z o.o., aby ta finansowała powstanie nowych instalacji, ale wręcz wypłacała te środki bezpośrednio do wierzycieliM.Sp. z o.o, ~ banków, ubezpieczycieli. Urzędu Skarbowego, ale także na bieżąco wpłacała środki na poczet wynagrodzeń dla pracownikówSpółki (...) Sp. z o.o.czy na potrzeby jej zwykłej działalności (jak np. dokonanie wpisów do ksiąg wieczystych).
Powyższa okoliczność była znana Prezesowi , a co najmniej Prezes przy zachowaniu należytej staranności powinien się o tym dowiedzieć. . Pozwanej jako 100% udziałowcowi co roku przedstawiano sprawozdanie finansowe , a to , że Prezes , czy też zarząd spółki pozwanego nie śledzi na bieżąco dokumentacji(...) spółki (...)nie powoduje iż można przyjąć , że pozwany nie wiedział o tym fakcie w chwili zawierania ugody.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny apelację pozwanego jako nieuzasadnioną na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił .
Skarga paulińska służy ochronie konkretnej wierzytelności i w związku z tym w punkcie I wyroku sąd nadał jedynie prawidłowe brzmienie poprzez wskazanie w sentencji wierzytelności powoda która ma być w wyniku tego rozstrzygnięcia chroniona.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r w sprawie opat za czynności radców prawnych. (Dz.U.2018.265 j.t.)
Mariola Głowacka Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Ryszard Marchwicki