Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1922/17
Data wyroku: 2018-03-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 926 kc

Sygn. akt III Ca 1922/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 31 maja 2017 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, w sprawie, sygn. akt II Ns 3363/15 z wnioskuA. S. (1)z udziałemA. S. (2)o stwierdzenie nabycia spadku stwierdził, że spadek poJ. S. (1), synuW.iW. z domu F., zmarłym dnia 28 października 2015 roku, wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 4 sierpnia 2015 roku nabyła z dobrodziejstwem inwentarzaA. S. (1)w całości.
Od wskazanego postanowienia apelację złożył uczestnik postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
-art. 945 § 1 pkt. 1 k.c.polegające na nierozpoznaniu istoty sprawy poprzez zaniechanie wykonania przez Sąd jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia zasadności podniesionego zarzutu nieważności testamentu przy jednoczesnym zaniechaniu przez sąd pouczenia uczestnika o możliwości i konieczności złożenia wniosków dowodowych na poparcie podniesionego zarzutu,
-art. 5 k.p.c.poprzez bark pouczenia mocodawcy o sposobie prowadzenia postępowania dowodowego i konieczności złożenia wniosków dowodowych celem udowodnienia przed Sądem okoliczności, na które powoływał się uczestnik postępowania, uczestnik mógłby wówczas wnosić o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka w osobie swojej matkiJ. S. (2)celem wykazania nieważności testamentu w oparciu o przepisart. 945 § 1 pkt. 1 k.c.,
-art. 397 § 1 k.p.c.w zw. zart. 39823§ 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.w zw. z art. 111 a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez niedoręczenie stronie postanowienia wydanego przez Sąd w przedmiocie skargi na orzeczenie referendarza co do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, co przy braku zrozumienia istoty postępowania przez uczestnika pozbawiło go możliwości dalszego działania i obrony jego praw.
-art. 379pk.5k.p.c.zdaniem skarżącego powyższe uchybienia skutkowały nieważnością postępowania.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego jej rozpoznania.
Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie, Sąd Okręgowy w pełni podziela, przyjmując je za własne.
Niezasadny jest zarzut naruszeniaart. 397 § 1 k.p.c.w zw. zart. 39823§ 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.w zw. z art. 111 a u. k. s. c. Wbrew twierdzeniom skarżącego postanowienie z dnia 28 marca 2017 roku, wydane przez referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalające wniosek uczestnika postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych i wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wraz z pouczeniem o skardze zostało doręczone uczestnikowi w dniu 4.04.2017 r (elektroniczne potwierdzenie odbioru k. 38). Natomiast z uwagi na to, że na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2017 roku Sąd Rejonowy ogłosił postanowienie w przedmiocie skargi na ww. orzeczenie referendarza, przez odczytanie sentencji i podanie ustnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia nie było podstaw do doręczenia tego orzeczenia uczestnikowi (art. 357 § 1 k.p.c.). Podkreślić należy, że uczestnik obecny był przy ogłoszeniu postanowienia. W takich okolicznościach trudno przyjąć, że został pobawiony możliwości obrany swoich praw.
Chybiony jest zarzut naruszeniaart. 945 § 1 pkt. 1 k.c.iart. 5 k.c.Nie ma racji skarżący, że Sąd Rejonowy zobowiązany był do podejmowania czynności zmierzających do ustalenia zasadności podnoszonego przez uczestnika zarzutu nieważności testamentu opartego na treściart. 945 § 1 pkt. 1 k.c.i udzielania pouczeń w tym zakresie.
Ocena, czy zachodzi potrzeba pouczenia strony, należy wyłącznie do sądu. Należy przyjąć, że owo pouczenie może mieć miejsce wówczas, kiedy strona wykazuje się oczywistą nieporadnością w prowadzeniu swojej sprawy. Przewodniczący sądu pierwszej instancji ocenia według swego uznania, czy w okolicznościach danej sprawy zachodzi przesłanka do udzielenia przez sąd stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika pouczeń co do czynności procesowych. Ocena dokonana w powyższym zakresie w pierwszej instancji podlega kontroli sądu drugiej instancji i może uzasadniać zarzut apelacyjny uchybieniaart. 5 k.p.c.tylko wtedy, gdy stwierdzone w tym zakresie uchybienie mogło wpłynąć na wynik sprawy. Uchybienie takie nie zawiera jednak znamion nieważności postępowania przewidzianej wart. 379 pkt 5 k.p.c.. Pozbawienie bowiem strony możności obrony przysługujących jej praw polega na podjęciu jej w postępowaniu sądowym, wbrew jej woli, całkowitej możności podejmowania albo świadomego zaniechania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej (por. wyr. SN z 20.1.1966 r., II PR 371/65,L.;E. W., Przegląd, 1967, s. 627).
W myśl treści przepisuart. 6 k.c., ciężar udowodnienia twierdzenia faktycznego spoczywa na tej stronie, która z tego twierdzenia wywodzi skutki prawne. Reguła ta znajduje również swój procesowy odpowiednik w treściart. 232 k.p.c., w świetle którego to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Oznacza to, że obecnie Sąd nie jest odpowiedzialny za wynik postępowania dowodowego, a ryzyko nieudowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z faktu wywodzi skutki prawne. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że na pozwanym ciążył obowiązek wykazania przesłanek wynikających zart. 945 § 1 pkt. 1 k.c.Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zadaniem sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997/ 6-7/76).Podkreślić jednak należy, że dowodzenie własnych twierdzeń nie jest obowiązkiem strony ani materialnoprawnym, ani procesowym, a tylko spoczywającym na niej ciężarem procesowym i w konsekwencji sąd nie może nakazać, czy zobowiązać do przeprowadzenia dowodu i tylko od woli strony zależy, jakie dowody sąd będzie prowadził. Jeżeli strona uważa, że do udowodnienia jej twierdzeń wystarczy określony dowód i dlatego nie przytacza innych dowodów, to jej błąd nie jest usprawiedliwiony, sama ponosi winę niezgłoszenia dalszych dowodów i nie może zarzucać nieuzasadnionego uniemożliwienia wykazania jej praw. Brak zatem inicjatywy dowodowej po stronie uczestnika postępowania, obciąża jego samego a nie Sąd I instancji.
Zgodnie zart. 945 § 1 pkt. 1 k.p.c., testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być rozumiany tylko jako stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona. W celu ustalenia stanu świadomości testatora w chwili sporządzenia testamentu z zasady przeprowadza się dowód z opinii biegłego, przy czym dowód ten przeprowadza się już po jego śmierci. Skarżący nie wystąpił z takim wnioskiem dowodowym. W apelacji powoływał się na dowód z zeznań świadka w osobie matki uczestnika, który nie byłby wystarczający biorąc pod uwagę okoliczności, że spadkodawca porzucił uczestnika i jego matkę. Ponadto kwestia przyczyn złych kontaktów między uczestnikiem a spadkodawcą nie miała by znaczenia dla oceny wady oświadczenia woli po stronie spadkodawcy.
Brak jest podstaw by stwierdzić, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt. 5 k.p.c.). Uczestnik w żaden sposób nie był pozbawiony inicjatywy dowodowej. Sąd I instancji udzielał stosownych pouczeń w tym, co do konsekwencji braku złożenia dokumentów w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, czy wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, których skarżący pomimo wezwania nie złożył.
Skoro, jak wynika z powyższych rozważań, wszystkie z zarzutów apelacji okazały się nietrafne i jednocześnie nie ujawniono okoliczności, które winny być uwzględnione przez Sąd II instancji z urzędu, należało oddalić apelację stosownie do regulacjiart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., oddalił apelację jako nieuzasadnioną.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podatnieart. 520 § 1 k.p.c., uznając, że nie ma podstaw do odstąpienie od zasady wyrażonej we wskazanej regulacji.