Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 1441/17
Data wyroku: 2018-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jan Futro, Mikołaj Tomaszewski, Piotr Górecki
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 160 kpa

Sygn. aktI ACa 1441/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 maja 2018 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:SSA Jan Futro
Sędziowie:SSA Piotr Górecki (spr.)

SSA Mikołaj Tomaszewski
Protokolant:st.sekr. sąd. Kinga Kwiatkowska
po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaB. D.,K. P. (1),A. P.,R. P.,K. P. (2),P. P.
przeciwko
S. (...)

o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt I C 1831/14

1
oddala apelację

2
zasądza od pozwanego na rzecz powodów:

a
A. P.,R. P.,K. P. (2)iP. P.po 4.050 zł,

b
K. P. (1)orazB. D.po 8.100 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
SSA Piotr Górecki SSA Jan Futro SSA Mikołaj Tomaszewski
Sygn. akt IACa 1441/17

UZASADNIENIE
PowodowieB. D.,K. P. (1),E. C. (1),A. P.,R. P.,K. P. (2)orazP. P.wnieśli przeciwko pozwanemuS. (...)o zasądzenie na rzecz:
a)B. D.- 433.833,33 zł,
b)K. P. (1)- 325.374,99 zł,
c)E. C. (1)- 108.458,33 zł,
d)A. P.- 108.458,33 zł,
e)R. P.- 108.458,33 zł,
f)K. P. (2)- 108.458,33 zł
g)P. P.- 108.458,33 zł
oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że ich poprzednicy prawniE.iM. W. (1)byli właścicielami nieruchomości położonej wB., gminaW., zabudowanej budynkiem pałacowym, oznaczonej obecnie jako działki o numerach:(...), wchodzącej w skład dawnego(...). Nieruchomość ta przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z 1946 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie, na podstawie decyzji z 16 maja 1990 r. Naczelnik Miasta i GminyW.orzekł o sprzedaży na rzeczG.iH. J.własności budynku pałacowego, jednocześnie oddając grunty przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste (przekształcone później w prawo własności). Decyzją z dnia 12 lutego 2013 r.W. (...)stwierdził, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana bez podstawy prawnej – nieruchomość nie podlegała działaniu dekretu. Fakt, że stanowiła ona już wówczas własność osób trzecich uniemożliwił jej zwrot powodom. Wobec tego powodowie domagają się odszkodowania w wysokości wartości bezprawnie przejętej nieruchomości.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Pozwany zakwestionował powództwo co do zasady i wysokości. Wskazał, że powodowie nie wykazali, z jakim zdarzeniem wiążą powstanie szkody w ich majątku, zwłaszcza nie udowodnili, iż własność nieruchomości utracili na skutek wadliwej decyzji z dnia 16 maja 1990 r. Według pozwanego brak jest związku przyczynowego pomiędzy decyzją z dnia 16 maja 1990 r. a utratą własności nieruchomości. Pozwany podniósł również zarzut wygaśnięcia roszczenia powodów na podstawieart. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowychz dniem 28 listopada 1957 r., a w przypadku uznania, iż termin ten z dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegouległ przekształceniu w termin przedawnienia – zarzut przedawnienia roszczenia.
Wyrokiem z dnia 11 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1
zasądził od pozwanego na rzecz powódkiB. D.kwotę 546.666,67 zł,

2
zasądził od pozwanego na rzecz powódkiK. P. (1)kwotę 409.999,99 zł,

3
zasądził od pozwanego na rzecz powodaA. P.kwotę 136.666,67 zł,

4
zasądził od pozwanego na rzecz powodaR. P.kwotę 136.666,67 zł,

5
zasądził od pozwanego na rzecz powodaK. P. (2)kwotę 136.666,67 zł,

6
zasądził od pozwanego na rzecz powodaP. P.kwotę 136.666,67 zł,

7
w pozostałym zakresie powództwo oddalił,

8
kosztami postępowania obciążył pozwanego i z tego tytułu:

- zasądził od pozwanego na rzecz powódkiB. D.kwotę 666,67 zł,
- zasądził od pozwanego na rzecz powódkiK. P. (1)kwotę
16.935,67 zł,
- zasądził od pozwanego na rzecz powodaA. P.kwotę
6.089,67 zł,
- zasądził od pozwanego na rzecz powodaR. P.kwotę 6.089,67
zł,
- zasądził od pozwanego na rzecz powodaK. P. (2)kwotę
6.089,67 zł,
- zasądził od pozwanego na rzecz powodaP. P.kwotę 6.089,65
zł,
- zasądza od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 7302 zł kosztów
zastępstwa procesowego,
- nakazał ściągnąć od pozwanego na rzeczS. (...)
P.) kwotę 11.985,72 zł tytułem wydatków wyłożonych tymczasowo ze
Skarbu Państwa (sygn. akt IC 1831/14).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

E.iM. W. (1)byli właścicielami nieruchomości położonej wB., gminaW., zabudowanej budynkiem pałacowym, oznaczonej obecnie jakodziałki o numerach (...), wchodzącej w skład dawnego(...). Nieruchomości zapisane były w księgach wieczystychB.D.R.Tom I karta 1 iB.D.R.Tom I karta 2 prowadzonych przez Sąd Rejonowy wS.(obecnieksięga wieczysta nr (...)). Nieruchomość ta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr, poz. 17) została przejęta w 1944 r. przez Skarb Państwa. Na wniosekW. (...)wP.z 27 listopada 1946 r. jako właściciel nieruchomości wpisany został Skarb Państwa. W zaświadczeniu stanowiącym podstawę dokonania wpisu stwierdzono, że nieruchomość podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją Naczelnika Miasta i GminyW.z 16 maja 1990 r. (G.(...)-20/90) dokonano sprzedaży na rzeczG.iH. J.prawa własności budynku pałacowego wB., położonego nadziałkach o numerach (...)jednocześnie oddając im w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat działki zapisane wksiędze wieczystej nr (...). Na podstawie ww. decyzji z 16 maja 1990 r., w dniu 15 czerwca 1990 r. została zawarta umowa realizująca powyższą decyzję. Na mocy decyzji z dnia 24 stycznia 1992 r. , znak G.IV.(...).K.
(...)r.,W.przekazał własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz GminyW..
Dnia 28 maja 1998 r. użytkowanie wieczyste gruntu położonego wB.składającego się z działek onumerach ewidencyjnych (...)zostało zbyte przezH.iG. J.na rzeczL.iB. O.. Natomiast w dniu 15 października 1998 r.L.iB. O.zbyli prawo użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności posadowionego na nim budynku pałacowego na rzeczJ.iR. M.. Dnia 13 grudnia 1999 r. Burmistrz Miasta i GminyW.wydał decyzję, w której przekształcił prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych działek w prawo własności tychże działek. Aktualnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości położonej wB.sąH.iJ. M. (1)na zasadzie wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej orazB. M.iR. M.na zasadzie wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej.
E. W.zmarła dnia 14 stycznia 1947 r., a spadek po niej nabyli mążM. W. (2)w 1/4 części iA. K.,M. P.iG. F., każda z nich po 3/16 części, z wyłączeniem udziału spadkodawczyni w majątku wspólnym, który nabyłyA. K.,M. P.,G. F.iS. J.w 1/4 części każda.M. W. (2)zmarł dnia 31 maja 1950 r., a spadek po nim nabyliA. K.,M. P.,G. F.iS. J., każda w 1/4 części.A. K.zmarła dnia 18 września 1950 r., jej spadkobiercami byli – co do majątku osobistego –M. K.w ¼ części iP. K.w ¾ części, a co do majątku wspólnego –M. K.w całości.M. K.zmarł dnia 10 lipca 1991 r., a spadek po nim nabyłaJ. K..G. F.zmarła dnia 17 kwietnia 2004 r., a spadek po niej nabyłR. F..M. P.zmarła dnia 16 maja 1994 r., a jej spadkobiercami sąB. D.,E. C. (1),R. P.,A. P.,K. P. (2)iP. P., każde w 1/6 części.S. J.zmarła dnia 15 sierpnia 2000 r. a spadek po niej nabyliB. D.,K. P. (1)po połowie.
Obecnie żyjącymi spadkobiercamiE.iM. W. (2)sąP. P.,A. P.,R. P.,E. C. (2),K. P. (2)– każde z nich w 1/24 części,K. P. (1)w 3/24 części,B. D.w 4/24 części orazR. F.,P. K.iJ. K.w łącznie w 12/24 części.
Wnioskiem z dnia 27 grudnia 1992 r.S. J.zwróciła się doW. (...)o zwrot majątku ziemskiego poE.iM. W. (1). W odpowiedzi poinformowano ją, że przejecie nieruchomości nastąpiło zgodnie z prawem i że nie ma podstaw do jego zwrotu. Wnioskiem z dnia 20 maja 2009 r. powódkaB. D.wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi,W. (...),A. (...)oraz doW. (...)wW.o odszkodowanie lub zwrot przedmiotowej nieruchomości, a wnioskiem z dnia 10 listopada 2009 roku zwróciła się (w imieniu własnym i pozostałych powodów) doW. (...)o wydanie decyzji stwierdzającej, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisuart. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z 12 lutego 2013 roku,(...)W. (...)uwzględnił wniosek powodów. DecyzjąW. (...)z 27 marca 2014 roku w sprawie SN-III.(...).2.21.2013.10 stwierdzono, że decyzja Naczelnika Miasta i GminyW.z dnia 16 maja 1990 roku, G.(...)o sprzedaży budynku pałacowego i oddaniu w użytkowanie wieczyste na okres 99 latdziałek gruntu nr (...)położonych wB., gminaW.Kw nr(...)została wydana bez podstawy prawnej i jako taka jest nieważna. Obie wskazane decyzje są ostateczne.
Przedmiotowa nieruchomość stanowi zespół pałacowo-parkowy, położony w północno-wschodniej częściwsi B.. Składa się z trzech działek.Działka (...)stanowi park dworski, w którym zachowany jest drzewostan reprezentowany przez typowe parkowe nasadzenia.Działka (...)jest niezabudowana i stanowi drogę dojazdową, natomiastdziałka (...)jest zabudowana zabytkowym budynkiem pałacowym. Pałac jest położony w centrum rozległego parku krajobrazowego. Jest budynkiem murowanym, dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym, o horyzontalnie zakomponowanej bryle, założonej na rzucie wydłużonego prostokąta, w stylu neorenesansowym. Obiekt wzniesiono na początku lat osiemdziesiątych XIX w. Budynek zawiera elementy klasycystyczne, m.in. ryzality, aneksy, tarasy. Bryła obiektu jest bogato rozczłonkowana, piętrowa, z trzykondygnacyjną wieżą, górującą przy zachodniej elewacji. Obiekt zdobią okna wykuszowe, ceramiczne rzeźby i liczne detale. Dojazd do nieruchomości możliwy jest drogą asfaltową. Pałac wraz z parkiem został wpisany do rejestru zabytków dnia 11 kwietnia 1973 r. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminyW.przyjętym uchwałą nr IV/20/84 Gminy Rady Narodowej weW.z dnia 19.12.1984 r.działki (...)oznaczone były jako tereny leśne.
Nieruchomość do wybuchu II wojny światowej pozostawała w rękach właścicieliB.. W czasie okupacji została przejęta przez administrację niemiecką. Po wojnie majątek rozparcelowano, a pałac przejął Państwowy Fundusz Ziemi. Bogate wyposażenie wnętrz zostało zniszczone i rozgrabione. W części pomieszczeń do 1985 r. funkcjonowała szkoła, a w części mieszkali lokatorzy. W 1944 r. park był zadbany, utrzymany w dobrym stanie, znajdowały się w nim korty tenisowe. Parkowe alejki były dobrze utrzymane, regularnie przycinane, liście grabione. Park pełnił wyłącznie funkcję rekreacyjną i służył rodzinieM. W. (2). Pracownicy folwarku nie mieli do niego dostępu. Na terenie zespołu pałacowo - parkowego nie było żadnych budynków gospodarczych. Wjazd na jego teren znajdował się w oddaleniu od części folwarcznej, nie było tu żadnych budynków związanych z zarządem częścią folwarczną. W pałacu nie było również biura dla tego celu. Zespól pałacowo - parkowy był oddzielony od części folwarcznej drogami, otoczony bujną roślinnością, położony na oddzielnych działkach ewidencyjnych i pełnił wyłącznie funkcję rezydencji. Również pałac był w dobrym stanie. Nie ucierpiał podczas II wojny światowej, nie był spalony ani opuszczony. Cechował się bogatą sztukaterią wnętrz. Został splądrowany dopiero w lutym 1945 r.
Po II wojnie światowej park nie był pielęgnowany, lecz był przedmiotem doraźnego, bezplanowego zagospodarowania w postaci nasadzeń zadrzewieniowych różnych chaotycznie dobranych gatunków na trawnikach. Spowodowało to wyniszczenie populacji wiązów i zagroziło starodrzewowi świerkowemu. Park utracił dużo z dawnych wartości, w znacznej części bezpowrotnie. Ogólnie otoczenie pałacu na dzień 16.05.1990 r. było zdewastowane i zaniedbane. Układ parkowy był zachowany, jednak z dużymi stratami, w części nieodwracalnymi.
W roku 1990 konstrukcja pałacu nie odbiegała od tej obecnej. Obiekt był jednak zdewastowany, w stanie wymagającym kapitalnego remontu (nie wykonano takiego przynajmniej od 1945 r.) - zawilgocone piwnice, stropy i konstrukcja dachu w złym stanie, częściowo nieszczelne pokrycie dachowe. Dekoracje sztukatorskie i stolarskie drzwi, okien, schodów i boazerii były zachowane, ale częściowo zostały pokryte innymi materiałami, niestaranie i niezgodnie ze sztuką. Zniszczone zostały również tynki elewacji. Występował grzyb domowy. Na zmurszałych tynkach widoczne były duże wykwity solne. Brak było stolarki okiennej. W posadzce zarwane były pierwotne kanały napowietrzające i ogrzewające ciepłym powietrzem cały obiekt. Konieczny był montaż izolacji pionowych murów piwnic. Schody kuchenne były zarwane. W kilku pomieszczeniach zerwane były podłogi, a stropy uszkodzone. Liczne były nieoryginalne, późniejsze ściany działowe dzielące pierwotne, przestronne pomieszczenia.
Wartość rynkowa nieruchomości według cen aktualnych i stanu na dzień 13.09.1944 r. wynosi 3.280.000 zł, zaś według stanu na dzień 19.05.1990 r. - 950.000 zł. Wartość odtworzeniowa według cen aktualnych i stanu na dzień 13.09.1944 r. wynosi 5.895.000 zł, zaś według stanu na dzień 16.05.1990 zł wynosi 3.535.000 zł.
Sąd Okręgowy wskazał dalej – powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r. - że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniemart. 156 § 1 k.p.a.stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanieart. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.(III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75). W tej sytuacji zarzut pozwanego wygaśnięcia bądź przedawnienia roszczeń powodów uznać należało za niezasadny.Art. 160 k.p.a.przewidywał trzyletni termin przedawnienia liczony od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisuart. 156 § 1 k.p.a.albo decyzja, w której organ stwierdził, w myślart. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisuart. 156 § 1. Skoro na gruncie niniejszej sprawy wydanie decyzji z 1990 z naruszeniem prawa stwierdzono decyzją z dnia 27 marca 2014 r., a powodowie wystąpili z powództwem w dniu 4 czerwca 2014 r. to należało uznać, że uczynili to przed upływem wskazanego trzyletniego terminu.
W konkluzji sąd I instancji stwierdził, że zdarzeniem, które spowodowało szkodę powoda było wydanie przez Naczelnika Miasta i GminyW.decyzji z 16 maja 1990 roku o sprzedaży budynku pałacowego i oddaniu gruntów w użytkowanie wieczyste. Skoro zdarzeniem wywołującym szkodę była decyzja administracyjna, która następnie została uznana za nieważną, to powodowie mogą dochodzić od pozwanego roszczenia odszkodowawczego w oparciu o normęart. 160 k.p.a.W konsekwencji roszczenia powodów nie sąd przedawnione.
Sąd Okręgowy uznał, że właściwe będzie w niniejszej sprawie określenie wysokości odszkodowania w oparciu o stan nieruchomości z 1944 r. Przyjmując wartość nieruchomości na rok 1944 wynikającą z opinii biegłegoG. S., przyjąć należało, że wartość przedmiotowej nieruchomości, według ówczesnego stanu i cen aktualnych wynosiła 3.280.000 zł. Na rzecz powodów podlegały zatem zasądzeniu kwoty odpowiadające ich udziałom w spadku poE.iM. W. (1).
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany w zakresie rozstrzygnięć zawartych w pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8 podnosząc następujące zarzuty odwoławcze:
1) naruszenie prawa materialnego, tj.art. 361 § 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 363 §1 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i § 2 k.p.a.w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomiędzy wydaną w dniu 16 maja 1990 r. decyzją administracyjną Naczelnika Miasta i GminyW.o sprzedaży nieruchomości objętej żądaniem pozwu a szkodą powodów istnieje związek przyczynowy i że decyzja ta wyrządziła szkodę w majątku powodów szkodę w postaci utraty prawa własności nieruchomości;
2) naruszeniaart. 363 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i 2 k.p.a.polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, na skutek uznania, iż powodom należy się odszkodowanie w wysokości wartości nieruchomości według jej stanu na dzień 13 września 1944 r. oraz cen aktualnych, przy jednoczesnym przyjęciu, iż źródłem szkody powodów jest wadliwa decyzja administracyjna wydania w dniu 16 maja 1990 r.;
3) naruszenieart. 361 § 2 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i 2 k.p.a.polegające na niewłaściwym ich zastosowaniu, skutkiem którego naprawienie szkody powodów wykracza poza zakres roszczenia o odszkodowanie wynikającego zart. 160 § 1 k.p.a.;
4) naruszenieart. 363 § 2 k.c.polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przez nie uwzględnienie stanu nieruchomości, istniejącego w dacie zdarzenia (16 maja 1990 r.), z którego powodowie wywodzą szkodę.
Powołując się na powyższe, autorka apelacji wniosła o:
1) zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa,
2) stosowną zmianę orzeczenia o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego oraz
3) zasądzenie od każdego z powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej, względnie o
4) uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, i 8 i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od każdego z powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji i tym samym przyjmuje za własne. Wypada zatem odnieść się do podniesionych zarzutów apelacyjnych.
Co do zarzutu naruszeniaart. 361 § 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 363 §1 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i § 2 k.p.a.w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw.
Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, że pomiędzy wydaną w dniu 16 maja 1990 r. decyzją administracyjną Naczelnika Miasta i GminyW.o sprzedaży nieruchomości objętej żądaniem pozwu a szkodą powodów istnieje adekwatny związek przyczynowy. Decyzja ta wyrządziła szkodę, albowiem ostatecznie umożliwiła zawarcie umowy cywilnoprawnej o sprzedaży spornej nieruchomości, co nastąpiło aktem notarialnym w dniu 15 czerwca 1990 r. Ostatecznie więc nieruchomość ta została zbyta na rzecz innych osób, co pozbawiło spadkobierców pierwotnych właścicieli jakiejkolwiek możliwości odzyskania tego majątku. Tak więc pozwany jako zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa działania, z którego szkoda wynikła (art. 361 § 1 k.c.). Uregulowanieart. 363 § 2 k.c.przewiduje, że jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, to wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, czyli daty zamknięcia rozprawy. Wartość odszkodowania została przyjęta przez sąd I instancji w oparciu o wnioski opinii biegłego sądowegoG. S.według wartości spornej nieruchomości na 28 sierpnia 2016 r. i trzeba uznać, że wartość ta została ustalona zgodnie z dyrektywąart. 363 § 2 k.c., tj. wg. cen aktualnych. Nie sposób też przyjąć, aby sąd I instancji naruszył uchylony już przepis zart. 160 k.p.a.(mający jednak zastosowanie w tej sprawie) w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw. DecyzjąW. (...)z 27 marca 2014 r. w sprawie SN-III.(...).2.21.2013.10 stwierdzono, że decyzja Naczelnika Miasta i GminyW.z dnia 16 maja 1990 r. (G.(...)-20/90) o sprzedaży budynku pałacowego i oddaniu w użytkowanie wieczyste na okres 99 latdziałek gruntu nr (...)położonych wB., gminaW.Kw nr(...)została wydana bez podstawy prawnej i jako taka jest nieważna. Podsumowując stwierdzić trzeba, że w świetle art. 5 ustawy nowelizującejk.c.za podstawę odpowiedzialności za szkody wyrządzone podjęciem przed dniem 1 września 2004 r. ostatecznych decyzji administracyjnych, których nieważność lub wydanie z naruszeniemart. 156 § 1 k.p.a.stwierdzono po tym dniu, stanowią przepisyart. 160 k.p.a.Zagadnienie to przesądził ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu z dnia 31 marca 2011 r. wskazując, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniemart. 156 § 1 k.p.a.stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanieart. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.(III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75).
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszeniaart. 363 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i 2 k.p.a.polegający na ich niewłaściwym zastosowaniu, na skutek uznania, iż powodom należy się odszkodowanie w wysokości wartości nieruchomości według jej stanu na dzień 13 września 1944 r. oraz cen aktualnych, przy jednoczesnym przyjęciu, iż źródłem szkody powodów jest wadliwa decyzja administracyjna wydania w dniu 16 maja 1990 r. Sąd odwoławczy podziela zapatrywanie sądu I instancji, że w tej konkretnej sprawie wysokość odszkodowania powinna być szacowana według stanu na 13 września 1944 r. Przedmiotowa nieruchomość na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr, poz. 17) została przejęta w 1944 roku przez Skarb Państwa. Na wniosekW. (...)wP.z 27 listopada 1946 r. jako właściciel nieruchomości wpisany został Skarb Państwa. W zaświadczeniu stanowiącym podstawę dokonania wpisu stwierdzono, że nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznaczało to, że zaświadczenieW. (...)miało jedynie charakter deklaratoryjny i samo przez się nie spowodowało utraty własności. Niemniej jednak wypada zauważyć, że wydanie decyzji z 16 maja 1990 r. o sprzedaży nieruchomości i późniejsza sprzedaż, nie byłaby możliwa, gdyby nieruchomość ta nie została przejęta na podstawie dekretu PKWN i to w sposób bezprawny. Bezprawność przejęcia stwierdziłW. (...)decyzją z dnia 12 lutego 2013 r. (k. 659). W sytuacji, gdy źródłem szkody było bezprawne przejęcie nieruchomości parkowo-pałacowej poprzedników prawnych powodów, dopuszczenie do znaczącego zniszczenia tej nieruchomości, a następnie jej sprzedaży w 1990 r., dla ustalenia odszkodowania za szkodę w przypadku, gdy nieruchomość nie może być już zwrócona z uwagi na nieodwracalne skutki decyzji, miarodajny dla ustalenia odszkodowania jest stan z daty przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. Dodać wypada, że zespół parkowo-pałacowy był w dobrym stanie, bowiem nie ucierpiał podczas II wojny światowej. Szkody powstały dopiero po przejęciu całej nieruchomości przez Skarb Państwa. Powodowie mieli więc roszczenie przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości. Należy zwrócić uwagę i na to, żeart. 160 § 1 k.p.a.ogranicza odpowiedzialność zobowiązanego do szkody rzeczywistej polegającej na tym, że utracie własności nieruchomości i w konsekwencji niemożności korzystać z niej. Gdyby natomiast zmiany w obrębie nieruchomości nie były pozytywne i powodowały obniżenie wartości nieruchomości, przyjęcie stanu nieruchomości na dzień ustalenia odszkodowania na chwilę późniejszą, byłoby krzywdzące dla powodów jako poszkodowanych. Kwestie tę zaakcentował nie bez racji sąd I instancji.
Biorąc pod uwagę powyższą argumentację przyjąć należało, że nie był również zasadny zarzut naruszeniaart. 361 § 2 k.c.w zw. zart. 160 § 1 i 2 k.p.a.polegający na niewłaściwym ich zastosowaniu, skutkiem którego naprawienie szkody powodów wykracza poza zakres roszczenia o odszkodowanie wynikającego zart. 160 § 1 k.p.a.
Podobnie bezzasadny okazał się zarzut naruszeniaart. 363 § 2 k.c.polegający na niewłaściwym zastosowaniu przez nie uwzględnienie stanu nieruchomości, istniejącego w dacie zdarzenia (16 maja 1990 r.), z którego powodowie wywodzą szkodę. Problematyka ta została omówiona wyżej.
Marginalnie tylko można dodać, że gdyby przyjąć odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego w związku z przejęciem z mocy prawa nieruchomościE.iM. W. (2)w oparciu o dekret PKWN, to podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej stanowiłby przepis zart. 417 k.c.W takim przypadku, roszczenie powodów także by się nie przedawniły. Zaszłości historyczne sprawiły, że skuteczne dochodzenie roszczeń możliwe jest dopiero od 1990 r. Dochodzenie roszczeń uzależnione jest od wydania tzw. decyzji nadzorczej, która stwierdza sprzeczność z prawem decyzji wyrządzającej szkodę. Decyzją taką jest decyzjaW. (...)z dnia 12 lutego 2013 r. stwierdzająca, że przedmiotowa nieruchomość została w sposób bezprawny przejęta na podstawie dekretu PKWN. Pozew w niniejszej sprawie wpłynął do sądu w połowie 2014 r., a zatem roszczenia nie zostały przedawnione.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania prawne, sąd odwoławczy apelacje oddalił ja oddala apelację
W pkt 2 wyroku sąd drugiej instancji orzekł o kosztach postępowania i zasądził od pozwanego na rzecz powodów:
a)A. P.,R. P.,K. P. (2)iP. P.po 4.050 zł oraz
b.K. P. (1)orazB. D.po 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym bezzasadną (art. 98 k.p.c.i § 2 pkt 6 i 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).
Piotr Górecki Jan Futro Mikołaj Tomaszewski