Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 643/18
Data wyroku: 2018-11-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Stanisław Łęgosz, Jarosław Gołębiowski, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: 210 kpc, art.685 kpc, art. 1035 kc

Sygn. akt II Ca 643/18

POSTANOWIENIE
Dnia 5 listopada 2018 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jarosław Gołębiowski (spr.)

Sędziowie:

SSA w SO Stanisław Łęgosz
SSO Dariusz Mizera

Protokolant:

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2018 roku
sprawy z wnioskuM. K. (1)
z udziałemH. K. (1)iK. M.
o dział spadku
na skutek apelacji uczestniczkiH. K. (1)
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 25 października 2017 roku, sygn. akt I Ns 1206/17
postanawia: oddalić apelację.
SSO Jarosław Gołębiowski
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Dariusz Mizera
Sygn. akt: II Ca 643/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. Po rozpoznaniu sprawy z wnioskuM. K. (1)z udziałemH. K. (1),K. M.o dział spadku postanowił :
- stwierdzić, że w skład spadku poJ. K.synuA.iS., zmarłym dnia(...)roku wP., ostatnio stale zamieszkałym wP.wchodzą:
- udział ½ (jednej drugiej) we własności nieruchomości położonej wP.przyulicy (...), o powierzchni 51,80 m2, dla której w tutejszym Sądzie prowadzona jestksięga wieczysta (...);
- udział ½ (jednej drugiej) we własności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wP.przyulicy (...), o powierzchni 17,15 m2, dla której w tutejszym Sądzie nie jest prowadzona księga wieczysta.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.
Lokal mieszkalny przyulicy (...)wP.o powierzchni 51,80 m2, dla którego Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), stanowił współwłasnośćJ. K.orazH. K. (1)w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej.
W dniu 4 lipca 2012 r. przed Notariuszem wP.M. K. (2),A. P.orazH. K. (1)w akcie notarialnym Rep. A Nr(...)zawarły umowę sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowiącego lokalmieszkalny oznaczony nr (...), położony wP.przyulicy (...), o powierzchni 17,15 m2.H. K. (1)nabyła spółdzielcze własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu za cenę 40.000,00 zł.
W trakcie trwania małżeństwaH. K. (1)iJ. K.nie zawierali żadnych umów majątkowych małżeńskich, przez cały okres trwania małżeństwaJ. K.iH. K. (1)pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej.H. K. (2)nie informowała męża o planach zakupu mieszkania przyulicy (...)wP.. O powyższymJ. K.dowiedział się od wnuczki. Spadkodawca nie sprzeciwiał się decyzji żony o zakupie przedmiotowego mieszkania.H. K. (1)gromadziła środki na zakup mieszkania ze sprzedaży złotej biżuterii, którą otrzymywała od męża oraz lokaty założonej po wypłacie odprawy, która miał jednak niewielkie znaczenie dla uiszczonej ceny mieszkania. Ponadto uczestniczka pożyczyła celem spłaty mieszkania kwotę około 8.000,00 zł od rodziny.
J. K.orazH. K. (1)byli wspólnie użytkownikamidziałki nr (...)o powierzchni 289 m2znajdującej się na terenie należącym do(...) Związku (...)wP.przyulicy (...). Po śmierciJ. K.jedynym użytkownikiem działki jestH. K. (1). Przedmiotowa działka stanowi własność(...) Związku (...).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy w szczególności w postaci załączonych do akt sprawy dokumentów. Sąd dał wiarę tym dokumentom, gdyż ich prawdziwość i wiarygodność nie nasuwała żadnych wątpliwości. Ponadto wskazać należy, iż Sąd wziął pod uwagę zeznania uczestniczkiH. K. (1)co do okoliczności zawarcia umowy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowiącego lokalmieszkalny oznaczony nr (...), położony wP.przyulicy (...)oraz wiedzy spadkodawcy w tym przedmiocie. Wskazać należy, iż zarówno uczestniczka postępowaniaK. M.oraz wnioskodawcaM. K. (1)nie posiadali żadnej wiedzy co do okoliczności nabycia tego mieszkania przez uczestniczkęH. K. (1).
Sąd zważył, iż zgodnie z treściąart. 1037 k.c.dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia Sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.
Z chwilą stwierdzenia nabycia spadku przez kilku spadkobierców powstaje między nimi wspólność praw i obowiązków spadkowych. Wspólność ta utrzymuje się do chwili dokonania działu spadku. Zgodnie zart. 1035 k.c.w sytuacji, gdy spadek przypada kilku spadkobiercom do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisówtytułu VIII Kodeksu Cywilnego.
Zgodnie zart. 210 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Każdy z nich może żądać sądowego zniesienia współwłasności, wskazując jeden z możliwych sposobów, a mianowicie: podział fizyczny rzeczy pomiędzy współwłaścicieli z ewentualnym wyrównaniem różnicy wartości powstałych z podziału części przez dopłaty, przyznanie całej rzeczy jednemu ze współwłaścicieli lub kilku na współwłasność za ich zgodą i zasądzenie od nich spłat na rzecz pozostałych współwłaścicieli lub licytacyjną sprzedaż rzeczy wspólnej (podział cywilny).
Jak stanowi treśćart. 684 k.p.c.skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.
Zgodnie zaś z treściąart. 685 k.p.c.w razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w razie sporu między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać postanowienie wstępne.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, iż w skład spadku poJ. K.wchodził udział stanowiący ½ we własności nieruchomości położonej wP.przyulicy (...), o powierzchni 51,80 m2, dla której w tut. Sądzie prowadzona jestksięga wieczysta (...).
Żaden z uczestników postępowania nie kwestionował, iż wyżej opisany lokal mieszkalnyJ. K.iH. K. (1)nabyli do majątku wspólnego w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej. Spór w niniejszej sprawie dotyczył zaś własności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego wP.przyulicy (...)wP.oraz, co do własności działki rekreacyjnej położonej przyulicy (...)wP..
W przedmiocie własności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przyulicy (...)wP.Sąd rozstrzygał w głównej mierze w oparciu o zeznania uczestniczki postępowaniaH. K. (1), jako że uczestniczka nie przytoczyła na poparcie swoich twierdzeń żadnych innych dowodów. W ocenie Sądu przedstawione przez uczestniczkę okoliczności nie były wystarczające dla obalenia domniemania, iż przedmioty majątkowe nabywane w trakcie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej przez oboje lub jednego z małżonków są objęte tą wspólnością. Z zeznańH. K. (1)wynika, iżJ. K.wiedział o zakupie mieszkania i nie sprzeciwiał się temu pomimo, iż uczestniczka samodzielnie podejmowała wszystkie czynności zmierzające do sfinalizowania zakupu. Wskazać należy, że do nabycia przedmiotu do osobistego majątku nie wystarcza jedynie taka intencja czy zamiar jednego z małżonków. Skład majątku osobistego w sposób szczegółowy opisujeart. 33 krio. W przekonaniu Sądu uczestniczka nie wykazała, aby zasoby finansowe zgromadzone na zakup mieszkania stanowiły składnik jej majątku osobistego, który został następnie przekształcony w prawo własnościowe lokalu mieszkalnego. Uczestniczka sfinansowała zakup mieszkania z oszczędności poczynionych ze sprzedaży złotej biżuterii, w niewielkim stopniu także z środków zgromadzonych na lokacie oraz pieniędzy pożyczonych od rodziny w kwocie około 8.000,00 zł. Powyższe pozostaje poza katalogiem przedmiotów stanowiących majątek osobisty małżonka. Jak się wydaje uczestniczka wyłączenie prawa do lokalu przy ulicy(...)wywodziła z treściart. 33 pkt 10 krioi zasady surogacji transferowej, jednakże aby przychylić się do tego żądania uczestniczki należy od niej wymagać udowodnienia powstania majątku osobistego i spożytkowania go na cel związany z nabyciem następnego prawa, które weszłoby do jej majątku osobistego. Tego dokonać się nie udało w toku postępowania. Nie można bowiem przyjąć, że poczynione oszczędności w toku trwania wspólności małżeńskiej majątkowej i zarządzenie nimi tylko przez jednego z małżonków prowadzi do swoistego wyodrębnienia tych aktywów do jego majątku osobistego. Takiego poglądy nie można wywieść z treści przywołanego wyżejart. 33 K.r.i o. ani nie ma on oparcia w judykaturze oraz doktrynie. Nie zeszła z pola uwagi także i kwestia pożyczki 8.000,00 złotych zaciągniętej przez uczestniczkę na zakup tego lokalu. W wypadku nabycia prawa ze środków pochodzących z majątku odrębnego oraz częściowo z majątku wspólnego, o wejściu do majątku odrębnego lub wspólnego decydować winna wielkość zaangażowanego majątku. Jeżeli więc przeważa i to znacznie wartość majątku odrębnego, to przedmiot nabycia nie wchodzi do każdego z majątków (wspólnego i odrębnego) w częściach ułamkowych proporcjonalnie do zaangażowanych środków, lecz powinien stanowić składnik majątku odrębnego z obowiązkiem rozliczenia się wobec współmałżonka z wartości zaangażowanego majątku wspólnego –art. 45 krio(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2016 roku wydane w sprawie IV CSK 385/15). Porównując w tym wypadku kwotę 8.000,00 złotych z wartością przedmiotowego lokalu przyulicy (...)należy uznać, że ten element także nie może przesądzać o wyłączeniu połowy prawa własności z masy spadkowej.
O charakterze nabycia składnika majątku nie może także przesądzać zapis aktu notarialnego, który tak jak w przedmiotowym przypadku stwierdza, iż prawo do lokalu nabyła powódka do majątku osobistego. Taka interpretacja prowadziłaby bowiem do wypaczenia istoty wspólności ustawowej małżeńskiej.
W konsekwencji Sąd uznał, iż spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu stanowiącego lokalmieszkalny oznaczony nr (...), położony wP.przyulicy (...)zostało nabyte przez uczestniczkę do majątku wspólnegoH. K. (1)iJ. K., co przesądza ty, iż w skąd masy spadkowej wchodzi także udział ½ we własności tego prawa.
W dalszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca niesłusznie domagał się zaliczenia w skład spadku poJ. K.nieruchomości w postaci działki rekreacyjnej położonej na terenie(...) Związku (...)wP.przyulicy (...), który to Związek jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości.
Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie zart. 27 § 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych(t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2176 z póź. zm.) ustanowienie prawa do działki następuje na podstawie umowy dzierżawy działkowej. W ramach zawartej umowy działkowiec ma prawo zagospodarować działkę i wyposażyć ją w odpowiednie obiekty i urządzenia zgodnie z przepisami ustawy oraz regulaminem wobec czego nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce, wykonane lub nabyte ze środków finansowych działkowca, stanowią jego własność (art. 30 ustawy o ROD).
Z powyższego wynika, iż w skład masy spadkowej wchodzą co najwyżej wierzytelności wynikające z prawa do nasadzeń i urządzeń znajdujących się na działce, które prawnie stanowiły własność zmarłego członka Związku. Nie może być zatem mowy o dziedziczeniu działki rekreacyjnej jako nieruchomości. Ponadto na uwadze mieć także należy, iż prawo do działki wygasa z chwilą śmierci działkowca (art. 35 pkt 2 ustawy o ROD). W razie jednak śmierci jednego z małżonków prawo do działki, które przysługiwało obojgu małżonkom, przypada drugiemu małżonkowi, a jeżeli małżonek nie posiadał prawa do działki, może w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci małżonka złożyć oświadczenie woli o wstąpieniu w stosunek prawny wynikający z tego prawa, pod rygorem wygaśnięcia prawa do działki (art. 38 ust. 1 ustawy o ROD). Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału odwodowego jednoznacznie wynika, iż po śmierciJ. K.jedynym użytkownikiem działki jestH. K. (1), która opłaca składkę członkowską i podejmuje decyzje co do jej zagospodarowania, a zatem prawo do działki po śmierci spadkodawcy przypadło na jej rzecz. W tych okolicznościach nie powinno więc budzić wątpliwości, iż prawo do działki nie wchodzi w skład spadku i tym samym nie podlega dziedziczeniu.
Wobec powyższego, orzeczono jak na wstępie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie jest uzasadniona.
Pomimo pewnych mankamentów w motywach pisemnych zaskarżonego wyroku, jest on prawidłowy i odpowiada prawu.
Ustalenia sądu prowadzące do końcowych wniosków, że udział w spółdzielczym prawie lokalu mieszkalnego typu własnościowego wchodzi do majątku wspólnego, Sąd Okręgowy akceptuje i przyjmuje za własne.
Zarzut w tym zakresie oparty na obrazie przepisuart. 233 kpcjest chybiony.
Lektura akt i zgromadzonych w nich dowodów a w szczególności zeznań uczestniczki prowadzi do wniosku, że do nabycia przedmiotowego składnika majątkowego doszło w trakcie trwania wspólności ustawowej. Strony bowiem wówczas pozostawały w związku małżeńskim.
Zasadą jest, że o zaliczenie nabytego przedmiotu do majątku wspólnego decyduje chwila jego definitywnego nabycia w czasie trwania wspólności ustawowej. Z tego punktu widzenia nie budzą wątpliwości te wszystkie sytuacje, w których definitywne nabycie następuje na skutek jednego zdarzenia prawnego np. gdy umowa sprzedaży przenosi na nabywcę własność rzeczy ( porart. 155 § 1 kpc).
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż uczestniczka nabywająca ww lokal pozostawała w związku małżeńskim ze spadkodawcą.
Kolejnym zagadnieniem jest kwestia skąd pochodziły środki pieniężne, które zostały przeznaczone na zakup spornego lokalu spółdzielczego.
Nie rozstrzyga o tym treść umowy notarialnej z dnia 4 lipca 2012 roku (por. k – 9 – 10 ).
Stawająca -H. K. (1)nie podała, iż nabycia tego składnika majątkowego dokonuje ze środków pochodzących z majątku osobistego. W sytuacji, gdy rzecz nabyta została w czasie małżeństwa a małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej, odstępstwo od zasady sformułowanej wart. 32 § 1 kronie może uzasadniać okoliczność, że tylko jeden z małżonków był stroną umowy oświadczając, że środki na zakup pochodziły z majątku osobistego ( por. np. orzecz. SN z 16.10.1997r. I CKU 130/97, Prok. I Pr. 1998/2/34.
Powyższe zatem oznacza, że również gdyby uczestniczka oświadczyła, że nabycia dokonuje ze środków należących do jej majątku osobistego kwestia ta nie byłaby rozstrzygająca w ustaleniu czy przedmiotowy lokal stał się jej majątkiem osobistym.
Dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe niezależnie od sposobu ich nabycia. O tym czy nabyty przez jednego z małżonków przedmiot staje się składnikiem majątku wspólnego decydują kryteria obiektywne. Bez znaczenia jest zatem jednostronne oświadczenie małżonka będącego stroną umowy, że nabycie następuje na rzecz jego majątku osobistego, jeżeli w świetle okoliczności sprawy nabyty przedmiot stanowi dorobek małżonków.
Reasumując, rozstrzygające jest źródło pochodzenia środków pieniężnych.
Z ustaleń sądu wynika , że kwota 40.000 zł stanowiąca cenę nabycia pochodziła z 3 źródeł : środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży złotej biżuterii stanowiącej własność wyłącznie uczestniczki, środków pozyskiwanych z pożyczek oraz funduszy uzyskanych przez skarżącą od męża z jego odprawy emerytalnej. Co najmniej dwa z w/w środków stanowią składnik majątku wspólnego. Dotyczy to środków pozyskanych z pożyczek i z odprawy emerytalnej.
Odprawa emerytalna nie jest składnikiem majątku osobistego uprawnionego, lecz majątkiem wspólnym. Kwestia ta od dawna nie budzi wątpliwości prawnych.
To samo dotyczy pożyczek, których stroną jest jeden z małżonków. Środki w ten sposób uzyskane niewątpliwie wchodzą do dorobku.
W sprawie niniejszej pozostaje kwestią otwartą w jakim ułamku środki na zakup spółdzielczego prawa do lokalu typu własnościowego pochodziły ze sprzedaży złota tj. z majątku osobistego a w jakim z pozostałych środków tj. z majątku osobistego. Zagadnienie to na etapie niniejszego postepowania – którego celem jest wstępne ustalenie czy w/w przedmiot wchodzi do dorobku, nie ma znaczenia.
Na aprobatę zasługuje pogląd, że jeżeli jest kilka źródeł pochodzenia środków pieniężnych to decydujące znaczenie ma to, iż jedno z nich to majątek wspólny. Kwestia pozostałych źródeł może mieć natomiast znaczenie w płaszczyźnie rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny.
Mając zatem na uwadze powyższe ustalenia, rozważania i powołane w nich przepisy należało orzec jak w postanowieniu.
SSO Jarosław Gołębiowski
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Dariusz Mizera