Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2099/17
Data wyroku: 2018-08-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maryla Majewska – Lewandowska, Leszek Dąbek, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Umowa przedwstępna
Podstawa prawna: art. 390 kc

Sygn. akt III Ca 2099/17 (III Ca 1380/18, III Ca 1381/18)

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 sierpnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędzia    SO Marcin Rak
SR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska
Protokolant    Marzena Makoś
po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2018 r. w Gliwicach na rozprawie
sprawy z powództwaK. K. (1),M. K.,J. W. (1),P. W.,M. W.iR. W.przeciwko(...)spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wS.
o zawarcie umowy przyrzeczonej
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej
z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt I C 4/17
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Rudzie Śląskiej do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Leszek Dąbek  SSO Marcin Rak
Sygn. akt III Ca 2099/17 (III Ca 1380/18, III Ca 1381/18)

UZASADNIENIE
PowodowieP. W.,J. W. (2),M.iR. W.orazK.iM. K.żądali nakazania pozwanej złożenia oświadczeniawoli, zobowiązującego do przeniesienia w stanie wolnym od obciążeń ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej, za kwotę 1,23 złote brutto od każdego z powodów udziału we współwłasności nieruchomości położonej wR., stanowiącej niezabudowaną działkę drogową, onumerze ewidencyjnym (...), objętą księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej pod numerem(...), przy czym: udział przypadającyP. W.iJ. W. (2)wynosi 80/876 części; udział przypadającyM.iR. W.wynosi 70/867części; udział przypadającyK.iM. K.wynosi 35/876 części. Ponadto powodowie domagali się zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu twierdzili, że każde z małżeństw zawarło z pozwaną,jako jedynym właścicielem nieruchomości notarialną przedwstępną umowę sprzedaży udziału w niezabudowanej nieruchomości gruntowej. Pomimo wypełnienia obowiązków wynikających z umów pozwana nie zgłosiła chęci zawarcia umów przyrzeczonych.
Pozwana(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wS.wnosiła o oddalenie powództwa w całościoraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu podniosła zarzut przedawnienia i wskazała, że zawezwaniedo próby ugodowej nie doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia.
Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiejw wyroku z dnia 17 08 2017r. oddalił powództwo oraz odstąpił od obciążania powodów kosztami postępowania.
W ustalonym stanie faktycznym, w motywach orzeczenia przywołał regulacjeart. 390 § 2 i 3 k.c.i stwierdził, iż do zawarcia żadnej z umów przyrzeczonychnie doszło, a przed upływem rocznego okresu przedawnienia powodowie wystąpilido Sądu z wnioskiem o zawezwanie pozwanej spółki do ugodowego załatwienia sprawy, a ugoda nie została zawarta. Następnie przywołał treść regulacjiart. 120 § 1 k.c.,art. 123 § 1 k.c.,art. 124 § 1 k.c.i uznał, iż bieg przedawnienia rozpoczął się z dniem 31 12 2014r. i został przerwany, gdyż strony mogły zawrzeć ugodę. Stwierdził, iż w niniejszej sprawie orzeczenie zgodnie z żądaniem strony powodowej prowadziłoby do niewykonalności orzeczenia Sądu, Wskazał,iż w przypadku nieruchomości wieczystoksięgowych o istnieniu, liczbie nieruchomości oraz ich zakresie przedmiotowym decyduje treść księgi wieczystej.
Działka wskazana w pozwie objęta jestksięgą wieczystą o numerze (...)i stanowi wyłącznie część składową nieruchomości. Zatem odłączenie z księgi wieczystej części nieruchomości i założenie dla niej nowej księgi wieczystej, stanowi w istocie podział prawny nieruchomości. Stwierdził,iż w niniejszej sprawie koniecznym byłby tzw. podział prawny nieruchomości, wraz z założeniem nowej księgi wieczystej, co wymaga stosownego oświadczenia właściciela nieruchomości, które nie było objęte żądaniem pozwu.
O kosztach procesu Sąd orzekał stosując regulacjeart. 102 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżylipowodowieP. W.,J. W. (2),M.iR. W.orazK.iM. K.,którzy wnosili o jego zmianęprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, bądź uchylenie wyroku i przekazaniego do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zarzucili brak rozstrzygnięcia istoty sprawy polegający na braku rozstrzygnięcia w przedmiocie możliwości złożenia oświadczenia dotyczącego przeniesienia udziałów w nieruchomości bez obciążeń jak wynika to z treści stosunku prawnego miedzy stronami, w sytuacji gdy zarówno na dzień składania powództwajak na dzień wyrokowania księga wieczysta przedmiotowej nieruchomości zawierała szereg wpisów zarówno w dziale III księgi wieczystej jak i co ważniejszew jej dziale IV.
Ponadto zarzucili, że przy ferowaniu wyroku naruszono prawo procesowei materialne, regulacje:

-

art. 321 k.p.c.polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji braku możliwości rozstrzygania ponad żądanie pozwu, w sytuacji gdy żądanie dotyczyło zobowiązania strony pozwanej do złożenia oświadczeniao treści umożliwiającej przeniesienie na rzecz powodów udziałóww nieruchomości stanowiącej przedmiot sporu i w ramach tego żądania rozstrzygać winien Sąd I instancji;

art. 390 k.c.polegające uznaniu, iż żądanie objęte powództwem mogłoby wkraczać poza treść zobowiązania określonego w treści czynności prawnej tj. umowach zawartych pomiędzy stronami;

art. 46 k.c.w zw. zart. 58 § 1 k.c.polegające na ich błędnej wykładnii przyjęciu, że umowa przeniesienia własności nieruchomości w postaci wyodrębnionej działki geodezyjnej zapisanej w księdze wieczystejwraz z innymi działkami geodezyjnej zapisanej w księdze wieczystejwraz z innymi działkami geodezyjnymi obarczona jest wadą nieważności, bowiem brak jest oświadczenia „sprzedawcy” nieruchomości dotyczącego podziału i zobowiązania do założenia nowej księgi wieczystej podczasgdy złożenie wniosku o podział i założenie nowej księgi wieczystej mają charakter następczy do wykonania umowy sprzedaży,a samo przeniesienie własności udziału w nieruchomości rodzi dalsze uprawnienia powodów dotyczące np. ujawnienia niezgodności stanu opisanego w księdze wieczystej ze stanem faktycznym,czy też wnioskowania o wyłączenie przedmiotowej działki z księgi wieczystej przez współwłaściciela.

Jednocześnie skarżący, z ostrożności procesowej zmienili żądanie pozwu domagając się obok zobowiązania określonego pierwotnym żądaniem pozwu zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli dotyczącego wyrażenia zgody na dokonanie podziału prawnego nieruchomości poprzez odłączenie zksięgi wieczystej o nr (...)działkio nr ewidencyjnym(...)i zobowiązanie pozwanej do złożenia wnioskuo założenie dla przedmiotowej działki nowej księgi wieczystej.
W odpowiedzi na apelacjępozwana(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wS.domagała się jej oddalenia apelacji oraz zasądzenia na jej rzecz od powodów zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Odwoławczy zważył co następuje:
Sąd Rejonowy prawidłowo zakwalifikował powództwo lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Powodowie dochodząc nakazania pozwanemu złożenia żądanych oświadczeń woli odwoływali się do zawartych przez nich z pozwanym umów przedwstępnych, w których pozwany zobowiązał się „sprzedać” im wskazane
w nich udziały we współwłasności podanych w nich nieruchomości.
Równocześnie w tych umowach postanowiono, że „Strony zobowiązują się zawrzeć przyrzeczoną umowę sprzedaży, po przedłożeniu przyszłej stronie kupującej, najpóźniej w dniu zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży odpisu zwykłego z księgi wieczystej… w którym w dziale IV nie będzie żadnych wpisów ani wzmianek o wnioskach, nie później jednak niż w terminie do dnia trzydziestego pierwszego grudnia dwa tysiące czternastego roku”.
W tych postanowieniach zatem nie tylko określono ostateczny termin zawarcia umowy przyrzeczonej ale także nałożono na pozwanego obowiązek podjęcia - przed złożeniem żądanych od niego oświadczeń - wskazanych powyżej udziałów działań w celu wykreślenia z działu IV księgi przedmiotowej nierucho-mości zawartych w wpisów oraz wzmianek o wnioskach oraz przedłożenia powodom - jako kupującym odpisu księgi wieczystej.
Z tej przyczyny powstanie po stronie pozwanego obowiązków złożenia przywołanych na wstępie oświadczeń zostało uzależnione w umowach od wcze-śniejszego skutecznego podjęcia przez pozwanego wskazanych powyżej działań, przez co zostały one zastrzeżone pod warunkami zawieszającymi (art. 89 k.c.;
powstanie obowiązków złożenia oświadczeń zostało uzależniono od zrealizo-wania się niepewnego, przyszłego zdarzenia w postaci wykreślenia z działu IV księgi przedmiotowej nieruchomości zawartych w niej wpisów oraz wzmianek
o wnioskach).
Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych wynika,
że warunki te nie zostały do chwili obecnej spełnione (w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej pod numerem(...)wynika wpisane są obciążające nieruchomości hipoteki), co już tylko z tego powodu czyniłoby powództwa o nakazanie pozwanemu złożenia żądanych oświadczeń woli bezzasadnym.
Jednakże przy rozpoznaniu sprawy umknęło uwadze Sądu pierwszej instancji, że powodowie żądając nakazania pozwanemu złożenia oświadczeń woli równocześnie żądali by dotyczyły one przeniesienia „udziałów we współwłasności nieruchomości”
w „ stanie wolnym od obciążeń ujawnionych w dziale księgi wieczystej…”, co rodzi wątpliwości co do rzeczywistej treści żądań pozwu (czy niezależnie od żądań nakazania pozwanemu złożenia oświadczeń woli domagali się oni również nakazania mu podjęcia działań w celu założenia odrębnej księgi wieczystej dla przedmiotowej działki gruntu oraz uzyskania na niej „stanu wolnego od obciążeń”, a jeżeli tak to jakich).
Ich występowanie wymagało podjęcia przez Sąd Rejonowy czynności w celu ich usunięcia (zobowiązania powodów do jednoznacznego sprecyzowania w tym zakresie powództw), czego nie uczyniono.
Jest to równoznaczne z nie rozpoznaniem istoty sprawy (nie została ona bowiem ustalona, przez co nie mogła ona zostać rozpoznana).
Dlatego niezależnie od zasadności podniesionych w apelacji zarzutów
(ze względu na brak jednoznacznego ustalenia przedmiotu sprawy ich ocena jest bezprzedmiotowa) czyni to apelacje uzasadnionymi i skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji
do ponownego rozpoznania w oparciu o regulacjęart. 386 § 6 k.p.c.
Reasumując zaskarżony wyrok jest wadliwy i dlatego apelacje powodów jako uzasadnione uwzględniono orzekając jak w sentencji na mocy regulacjiart. 386 § 4 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę zobowiąże powodów
do sprecyzowania żądań pozwu w sposób wskazany powyżej (pod rygorem zawieszenia postępowania), po czym ponownie rozpoznana sprawę w granicach wyznaczonych oświadczeniami powodów.
SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Leszek Dąbek SSO Marcin Rak