Sąd Rejonowy w Toruniu
XI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XI Ns 958/17
Data wyroku: 2018-01-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Grzempka

Sygn. akt XI Ns 958/17

POSTANOWIENIE
Dnia 16 stycznia 2018 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu XI Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodnicząca  Sędzia SR Joanna Grzempka
Protokolant  sekretarz sądowy Agnieszka Piczak
po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuZ. O.
przy uczestnictwieSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wE.,S. J.iT. N.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. O. (1)
postanawia:

1
zatwierdzić uchylenie się przezZ. O.od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. O. (1)zmarłej dnia 16 listopada 2014 r. wB.;

2
ustalić, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt XI Ns 958/17

UZASADNIENIE
Z. O.wniósł w dniu 1 czerwca 2017 r. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po matceT. O. (1), zmarłej dnia 16 listopada 2014 r. Podał, iż nie miał wiedzy o tym, iż jego matka nabyła spadek po jego siostrze a swojej córce –J. S. (1), obejmujący wysokie zadłużenie.
Uczestnik postępowaniaT. N.– wierzycielJ. S. (1)wniósł o oddalenie wniosku. Pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie.
Sąd ustalił, co następuje.
WnioskodawcaZ. O.był synemT. O. (1), zmarłej dnia 16 listopada 2014 r.
dowód:
akt zgonuT. O. (1), k. 12 akt 55 akt I Ns 183/15 SR w Elblągu
akt urodzeniaZ. O., k. 52 akt I Ns 183/15 SR w Elblągu
Spadkodawczyni była ubezwłasnowolniona, wnioskodawca był jej opiekunem prawnym.
bezsporne
W dniu 20 kwietnia 2013 r. zmarła córkaT. O. (1)i siostra wnioskodawcy –J. S. (1).
dowód:
akt zgonuJ. S., k. 3 akt I Ns 183/15 SR w Elblągu
W dniu 23 kwietnia 2015 r. jej wierzyciel –T. N.złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sprawa toczyła się przez Sądem Rejonowym w Elblągu pod sygnaturą I Ns 183/15. Jako uczestników postępowania - spadkobierców wskazanoZ. O.iGminę M.E.. W sprawie tej w dniu 25 sierpnia 2015 r. do udziału w sprawie została wezwanaT. O. (1).
Na rozprawie w dniu 28 grudnia 2015 r.Z. O.złożył zapewnienie spadkowe poJ. S. (1)i w jego ramach podał, że odrzucił spadek po siostrze oraz że zstępniJ. S.także odrzucili spadek po niej. Poinformował również, żeT. O. (1)nie żyje i że składał w sądzie oświadczenie o odrzuceniu spadku w jej imieniu.
Rozprawa została odroczona na 11 lutego 2016 r., aZ. O.został poinformowany, że jego stawiennictwo jest nieobowiązkowe.
dowód:
wniosek, k. 2 akt I Ns 183/15 SR w Elblągu
postanowienie z dnia 25 sierpnia 2015 r., k. 32 akt jw.
protokół rozprawy z dnia 28 grudnia 2015 r. wraz z protokołem elektronicznym
W rzeczywistości w dniu 28 października 2014 r.Z. O., działając jako opiekun prawnyT. O., złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Elblągu Wydziału Rodzinnego i Nieletnich o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku poJ. S. (1), informując, że o jej powołaniu do spadku dowiedział się 25 maja 2014 r. Termin rozprawy został wyznaczony na 9 grudnia 2014 r. Z uwagi na śmierćT. O. (1)w dniu 16 listopada 2014 r.Z. O.cofnął wniosek i postępowanie zostało umorzone.
dowód:
wniosek, k. 2 akt III RNs 645/14 SR w Elblągu
pismo z dnia 24 listopada 2014 r., k. 6 akt jw.
postanowienie o umorzeniu postępowania, k. 7 akt jw.
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r. w sprawie I Ns 183/15 Sąd Rejonowy w Elblągu stwierdził, że spadek poJ. S. (1)nabyła matkaT. O. (1)w całości.Z. O.nie stawił się na rozprawę i na ogłoszenie orzeczenia.
dowód:
postanowienie z dnia 11 lutego 2016 r., k. 132 akt I Ns 183/15 SR w Elblągu
protokół rozprawy, k. 131 akt jw.
O tym, żeT. O. (1)została uznana za spadkobierczynię poJ. S. (1),Z. O.dowiedział się w maju 2017 r., otrzymując odpis wniosku w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poT. O. (1), wszczętej przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wE.(elektrniczne potwierdzenie odbioru -k. 45 XI Ns 1101/17, wcześniej I Ns 93/17 SR w Elblągu).
Wnioskodawca nie jest prawnikiem, nie zakładał, że jest możliwe, abyT. O. (1)– nieżyjąca w chwili orzekania o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. S. (1)- mogła nabyć spadek po niej, a wraz z nim dług wobecT. N..
dowód:
zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r.
Na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. wnioskodawca złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poT. O. (1).
Sąd zważył, co następuje.
Sąd ustalił przedstawiony stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów przytoczonych powyżej, w tym aktów stanu cywilnego oraz dokumentów zawartych w aktach opisanych spraw Sądu Rejonowego w Elblągu. Jako dokumenty urzędowe, niekwestionowane przez strony, stanowiły wiarygodne dowody w sprawie. Dokumenty zawarte w aktach XI Ns 1101/17 o stwierdzenie nabycia spadku poT. O. (1)są Sądowi znane z urzędu.
Sąd nie miał wątpliwości co do wiarygodności zeznań wnioskodawcy, do których ograniczono dowód z przesłuchania stron jako że był on jedyną osobą mającą wiedzę o przedmiocie sprawy. W ocenie Sądu wnioskodawca zeznawał szczerze, spójnie, a pozorne nieścisłości wynikają stąd, że sytuacje procesowe w sprawach sądowych w których uczestniczył, były dla niego niezrozumiałe.
Treść orzeczenia w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poJ. S. (1)była dla niego zaskoczeniem, skoro stawił się na rozprawę, złożył zapewnienie spadkowe i poinformował o odrzuceniu spadku zaś sąd spadku dysponując aktami sprawy, w tym sprawy III RNs 645/14 nie żądał od niego dodatkowych wyjaśnień.
W szczególności wnioskodawca nie miał wiedzy, że występuje w sprawie nie tylko we własnym imieniu ale także jako następca nieżyjacej spadkobierczyni tj.T. O. (1), która finalnie nie odrzuciła spadku. Z protokołu rozprawy, na której składał zapewnienie spadkowe oraz z zeznań w niniejszej sprawie wynika, że w jego przeświadczeniu sprawa dziedziczenia poJ. S. (1)została uregulowana w ten sposób, że jej zstępni i on jako brat odrzucili spadek, zaś matka nie żyje a tym samym nie nabędzie spadku. O tym, że nabyła spadek, dowiedział się w maju 2017 r. z odpisu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poT. O..
Istota sprawy sprowadza się do oceny, czy niezłożenie przezZ. O.oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. O. (1)w ustawowym terminie 6 miesięcy tj. do 16 maja 2015 r. było wynikiem usprawiedliwionego błędu co do przedmiotu spadku.
Należy przypomnieć, że w razie złożenia oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku pod wpływem błędu lub groźby stosuje się zasady ogólne, ze zmianami wynikającymi z treściart. 1019 § 1 k.c.Uchylenie się od skutków błędu lub groźby następuje przez złożenie oświadczenia prawokształtującego (art. 88 § 2 k.c.). Z mocyart. 1019 § 2 k.c.konstrukcję uchylenia się od skutków oświadczenia woli w sprawie przyjęcia spadku ustawodawca rozciągnął na sytuacje, w których pod wpływem błędu lub groźby spadkobierca nie zachował terminu do złożenia oświadczenia woli. W istocie w sytuacji przewidzianej wart. 1019 § 2 k.c.nie chodzi o uchylenie się od skutków oświadczenia woli, ale raczej od skutków swego biernego zachowania czy też inaczej mówiąc od skutków fikcji prawnej przyjęcia spadku, wynikającej zart. 1015 § 2 zd. 1 k.c.(w poprzednim brzmieniu)
Powołanie się przez spadkobiercę, zgodnie zart. 1019 § 2 k.c.w zw. zart. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c., na działanie czy też – w przypadku braku oświadczenia – na zaniechanie pod wpływem błędu wymaga wykazania, że błąd był istotny, dotyczył czynności prawnej i znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy. Nieznajomość przedmiotu spadku nie może być uznana za błąd istotny, jeżeli jest wynikiem niedołożenia należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04, OSNC z 2006 r. nr 5 poz. 94; z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09, Lex nr 677786, z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 612/11, OSNC z 2013 r. nr 3 poz.39). Za błąd istotny spadkobiercy uznać należy tylko taki brak wiedzy o stanie spadku, który zaistniał mimo podjęcia właściwych i możliwych działań, zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu spadku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04, OSNC z 2006 r. nr 5 poz. 94).
Odnosząc te uwagi do okoliczności sprawy należy stwierdzić, że z całą pewnościąZ. O.do dnia 16 maja 2015 r. (końcowy termin do złożenia oświadczenia spadkowego poT. O. (1)) nie miał wiedzy o tym, żeT. O. (1)stała się spadkobierczyniąJ. S. (1)i że w związku z tym do jej majątku wszedł dług wobecT. N.. Ta nieświadomośćZ. O.była usprawiedliwiona. Wynikała nie tylko z braku jego wiedzy prawniczej, ale także z nietypowości sytuacji procesowej, jaka zaistniała z chwilą śmieciT. O. (1)w toku postępowania o wyrażenie zgody na odrzucenie w jej imieniu spadku.
W tym miejscu trzeba zauważyć, żeT. O. (1)zmarła przed upływem 6-miesięcznego terminu do odrzucenia spadku poJ. S. (1). Ów 6-miesięczny termin do złożenia przez nią (jej opiekuna prawnego) oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. S.rozpoczął się z chwilą powzięcia wiedzy o odrzuceniu spadku przez zstępnychJ. S.(X Ns 300/14 SR w Elblągu), a o tymZ. O.dowiedział się w maju 2014 r., aT. O.(przed ubezwłasnowolnieniem) ze skutkiem na czerwiec 2014 r. (zpo – akta X Ns 300/14 SR w Elblągu). Terminowo zatem złożył wniosek, już jako opiekun prawny, o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu ubezwłasnowolnionej matki (21 października 2014 r.), co przerwało bieg 6-miesięcznego terminu.
Wobec śmierciT. O. (1)przed upływem tego terminu zaistniały podstawy do zastosowania przez sąd spadkuart. 1017 k.c.stanowiącego, żeJeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy.) W zasadzie więc w toku sprawy spadkowej poJ. S. (1)Z. O.powinien zostać pouczony o możliwości odrzucenia spadku poJ. S.jako spadkobiercaT. O. (1), a nie tylko we własnym imieniu. Skoro jednak tak się nie stało, a postanowienie w sprawie I Ns 183/15 jest prawomocne, to obecnieZ. O.nie może ponosić ujemnych skutków splotu wszystkich opisanych wyżej okoliczności procesowych.
Reasumując, do chwili otrzymania odpisu wniosku w sprawei XI Ns 1101/17 nie wiedział o tym, że jego matka nabyła spadek obciążony długiem. Przy tym jego niewiedza nie była wynikiem niedbalstwa czy braku należytej staranności. Przeciwnie,Z. O.działał w dobrej wierze, podejmował odpowiednie czynności w celu ochrony majątku matki (niedopuszczenia do odziedziczenia przez nią długu) a nabycie przez nią spadku wynikło z przyczyn, których nie mógł przewidzieć.
Wobec powyższego i na podstawie przytoczonych przepisów prawa Sąd uwzględnił wniosek i zatwierdził oświadczenie o odrzuceniu spadku poT. O. (1), o czym orzeczono w pkt. 1 sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt. 2 sentencji, zgodnie z regułą ponoszenia kosztów związanych z własnym udziałem w sprawie przez poszczególnych uczestników (art. 520 § 1 k.p.c.).