Sąd Apelacyjny w Lublinie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 252/17
Data wyroku: 2017-12-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara du Château, Lech Lewicki, sędzia Lech Lewicki, Jacek Michalski
Słowa kluczowe: Przestępstwo przeciwko zdrowiu, Przestępstwo przeciwko życiu
Podstawa prawna: art. 156 § 3 k.k.

Sygn. akt II AKa 252/17

Lublin, dnia 28 grudnia 2017 roku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Apelacyjny w Lublinie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący - sędzia

SA Lech Lewicki (sprawozdawca)

Sędziowie:

SA Barbara du Château
SA Jacek Michalski

Protokolant

st. sekretarz sądowy Monika Marcyniuk

przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej w Mińsku Mazowieckim
Anny Szpakowskiej
po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 roku
sprawyR. J.synaH.iZ.z domu(...)
urodzonego w dniu (...)wD.
oskarżonego o czyn zart. 156 § 3 k.k.w zw. zart. 57 a § 1 k.k.
z powodu apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 5 września 2017 roku, sygn. akt II K 74/16

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

R. J.uznaje za winnego tego, że: w dniu 22 listopada 2014 roku w miejscowościD., województwa(...), działającw zamiarze bezpośrednim spowodowania obrażeń ciałaM. S., uderzył go głową w twarz powodując drobne otarcia naskórka wargi górnej, wylewy krwawe w śluzówce wargi górnej w rejonie wędzidełka na wysokości zęba 23, złamania korony zęba 21, skutkujące naruszeniem czynności narządów ciała na czas powyżej 7 dni oraz jego upadek i uderzenie potylicąo twarde podłoże, powodując obfite podbiegnięcie krwawe tkanki podskórnej okolicy potylicznej po stronie prawej, złamania kości potylicznej przechodzącej na podstawę czaszki, obustronne wylewy krwawe podpajęczynówkowe, wielomiejscowe stłuczenia tkanki mózgowej, które to obrażanie w dniu3 grudnia 2014 roku spowodowały jego śmierć, a który to czyn popełnił na skutek niezachowania ostrożności, wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość jego popełnienia mógł przewidzieć, tj. czynu zart. 157 § 1 k.k.w zw. zart. 155 k.k.iart. 11 § 2 k.k.i za ten czyn, przyjmując za podstawę wymiaru kary przepisart. 155 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierza mu karę3 (trzy) lat pozbawienia wolności;

II
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
zwalnia oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze ustalając, że wchodzące w ich skład wydatki ponosi Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
R. J.został oskarżony o to, że w dniu 22 listopada 2014 r.w miejscowościD., pow.(...), woj.(...)spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiuM. S.w postaci złamania podstawy czaszkii stłuczenia tkanki mózgowej z następowym, narastającym obrzękiem mózgu, doprowadzającym do ucisku na ważne dla życia ośrodki centralnego układu nerwowego, który to uszczerbek na zdrowiu stanowi chorobę realnie zagrażającą życiu w ten sposób, że uderzyłM. S.głową w twarz i spowodowałw ten sposób jego upadek i uderzenie potylicą o twarde podłoże, w następstwie czego w dniu 3 grudnia 2014 r. wSzpitalu (...)wM.nastąpił zgonM. S., przy czym czynu powyższego dopuścił się działając publicznie i bez powodu, okazując przy tym rażące lekceważenie porządku prawnego, tj. o czyn zart. 156 § 3 kkw zw. zart. 57a § 1 kk.
Wyrokiem z dnia 5 września 2017 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach uznał

I
oskarżonegoR. J.za winnego tego, że w dniu 22 listopada 2014 r. w miejscowościD., pow.(...), woj.(...)przedbarem (...)spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiuM. S.w ten sposób, że uderzył go głową w twarz, powodując niewielkie otarcie naskórka wargi górnej, wylewy krwawe w śluzówce wargi górnej w rejonie wędzidełka i na wysokości zębanr 23 oraz złamanie korony zęba nr 21 i spowodował w ten sposób jego upadeki uderzenie potylicą o twarde podłoże, wskutek czegoM. S.doznał złamania podstawy czaszki i stłuczenia tkanki mózgowej z następowym, narastającym obrzękiem mózgu, doprowadzającym do ucisku na ważne dla życia ośrodki centralnego układu nerwowego, stanowiących chorobę realnie zagrażającą życiui w następstwie czego w dniu 3 grudnia 2014 r. zmarł wSzpitalu (...)wM., co stanowi występek z art.art. 156 § 3 kkw zw. zart. 4 § 1 kkw brzmieniu obowiązującym przed 13 lipca 2017 r. i za czyn ten na podstawie tego przepisu skazał go i wymierzył mu karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 46 § 1 kkorzekł odR. J.na rzecz pokrzywdzonejE. S.tytułem częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę kwotę 25 000 (dwadzieścia pięć tysięcy) złotych;

III
na podstawieart. 63 § 1 kkna poczet kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 3 grudnia 2014 roku godz. 17.15 do dnia 9 grudnia 2015 roku godz. 16.15;

IV
na podstawieart. 230 § 2 kpkzwróciłJ. J.dowody rzeczowew postaci: rejestratora kamer video(...)DVR,(...), ((...),(...)) koloru czarnego i rejestratora kamer videoA.,(...)nr(...),(...),(...)koloru srebrnego, przechowywanew magazynie Biura Podawczego Sądu Okręgowego w Siedlcach;

V
zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowejE. S.kwotę 1920 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

VI
zasądził od oskarżonego kwotę 400 zł tytułem opłaty i kwotę 9300 zł tytułem zwrotu części poniesionych w sprawie wydatków sądowych, przejmując je w pozostałym zakresie na rachunek Skarbu Państwa.

Apelacje o powyższego wyroku wnieśli pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej oraz obrońca oskarżonego.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zaskarżył wyrok sądu I instancji w części dotyczącej orzeczenia o karze w zakresie orzeczonego wobec oskarżonego środka karnego w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę – tj. pkt II sentencji wyroku.
Na podstawie art.art. 427 § 2 k.p.k.iart. 438 pkt 1 i 3 k.p.k.zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania tj.art. 443 k.p.k.poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że choć oskarżyciel publiczny zaskarżył poprzedni wyrok Sądu Okręgowego w całości na niekorzyść oskarżonego, to Sąd Okręgowy ponownie rozpoznający sprawę był związany zakazemreformationis in peiusw zakresie orzeczenia środka karnego w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu nakazuje przyjąć, iż jeżeli uprzednie orzeczenie zostało zaskarżone przez oskarżyciela publicznego w całości na niekorzyść oskarżonego, to Sąd ponownie rozpoznający sprawę nie jest związany zakazemreformationis in peiusi może wydać orzeczenie surowsze także w zakresie orzekanego obowiązku zadośćuczynienia; o obrazę przepisów prawa materialnegotj.art. 446 § 4 k.c.polegającą na jego niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym ustaleniu, że odpowiednią sumą tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę dla matki zmarłego jest orzeczona przez Sąd kwota w wysokości 25.000 zł, podczas gdy kwotą adekwatną i współmierną do rozmiarów krzywdy jest wnioskowana przez oskarżycielkę posiłkową kwota 50.000 zł.
Ponadto na podstawie art.art. 427 § 2 k.p.k.iart. 438 pkt 4 k.p.k.zaskarżonemu wyrokowi zarzucił orzeczenie kary niewspółmiernie łagodnejw zakresie orzeczonego obowiązku zadośćuczynienia jedynie w wysokości 25.000 zł.
Podnosząc powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w częścitj. w punkcie II i orzeczenie od oskarżonegoR. J.na rzeczE. S.zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 50.000 zł.
Obrońca oskarżonego zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść oskarżonego zarzucając we wniesionej apelacji:

I
obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść wyroku,a mianowicie:

a
art. 413 § 2 pkt. 1 kpkw zw. zart. 424 § 1 pkt. 1 kpkwyrażają sięw sprzeczności pomiędzy treścią przypisanego czynu, a treścią uzasadnienie: orzeczenia w zakresie przyczyny upadkuM. S.na twarde podłoże,

b
art. 4 kpk;art. 5 kpk,art. 7 kpk,art. 410 kpkorazart. 424 § 1 kpkpolegającą na nie wzięciu pod uwagę przy ferowaniu wyroku wszystkich ujawnionychw toku przewodu sądowego i mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie okoliczności, oparciu poczynionych ustaleń faktycznych na dowolnie przeprowadzonej ocenie dowodów oraz wbrew zasadom prawidłowego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego, niedostatecznym uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy w tym okoliczności dla oskarżonego ewidentnie korzystnych, rozstrzygnięciu niedających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego, nienależytej analizie i ocenie poszczególnych dowodów,, w szczególności dowodu z: zeznań naocznych świadków., pisemnej i ustnej opinii biegłego lekarza sądowegoJ. L., pisemnej opinii biegłego lekarza neurologaJ. S., opinii z dziedziny informatyki śledczej odtwarzającej zapis monitoringu z miejsca zdarzenia, wyjaśnień oskarżonego, uznaniu za udowodnione faktów nie mających wystarczającego oparcia w dowodach i nie wskazaniu w sposób należyty dlaczego Sąd nie uznał dowodów przemawiających na korzyść oskarżonego co skutkowało m.in. dowolnym uznaniem, żeR. J.poprzez zadanie jednego ciosu z niedużą siłą głową w twarzM. S.umyślnie chciał spowodować u niego ciężki uszczerbek na zdrowiu prowadzący w konsekwencji do jego śmierci,

II
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść wyrażający się na dowolnym przyjęciu, że oskarżony zdjął kurtkę przed zadaniem ciosu pokrzywdzonemu, w sytuacji gdy z dowodów uznanych przez Sąd za wiarygodne wynika jednoznacznie, że uczynił to już po zajściu zM. S., w pewnej odległości od samego miejsca zdarzenia,

III
rażącą surowość a tym samym niewspółmierność orzeczonej kary 5 lat pozbawienia wolności, wyrażającą się w nienależytym uwzględnieniu celów wychowawczych kary oraz stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu, gdy prawidłowa ocena ww. elementów, a w szczególności właściwości i warunki osobisteR. J., jego uprzednia niekaralność, uzasadniały wymierzenie mu kary pozbawienia wolności w niższym wymiarze,.

Podnosząc powyższe wniósł o:

I
uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Siedlcach,

II
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, żeR. J.dopuścił się jedynie przestępstwa z art. 157 § 1 i wymierzenie mu kary pozbawienia wolnościz warunkowym zawieszeniem jej wykonania ewentualnie

III
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, zeR. J.dopuścił się jedynie przestępstwa zart. 155 kki wymierzenie mu kary pozbawienia wolnościz warunkowym zawieszeniem jej wykonania ewentualnie

IV
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu kary 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszenie jej wykonania przy zastosowaniu ustawy obowiązującej w dacie czynu w zw. zart. 4 § 1 kk.

Sąd zważył, co następuje:
Spośród wniesionych apelacji tylko apelacja obrońcy oskarżonego zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny odniesie się do apelacji obrońcy jako dalej idącej.
Skarżący obrońca kontestując wyrok zarzucił orzeczeniu obrazę szeregu przepisów prawa procesowego, która doprowadziła sąd a quo do błędnych ustaleń co do zamiaru bezpośredniego towarzyszącego oskarżonemu, a która to wadliwość doprowadziła do przypisaniaR. J.czynu określonego w przepisieart. 156 § 1 i 3 kk, zamiast określonego w przepisieart. 157 § 1 kk(wniosek II), bądź określonego w przepisieart. 155 kk(wniosek III). Sąd ad quem co do zasady podziela pogląd autora apelacji z tym zastrzeżeniem, że oskarżonemu należało przyjąć oba czyny opisane we wnioskach II i III apelacji. Obrońca zakreślił dość precyzyjnie pole rozważań, do którego Sąd Apelacyjny odniesie się, bacząc by przedstawiona argumentacja i racje były zrozumiałe dla stron postępowania oraz pamiętając, że adresatem uzasadnienia będą nie tylko osoby z przygotowaniem prawniczym. To zastrzeżenie sąd a quo podniósł także dlatego, że materia, która wymagała rozstrzygnięcia jest trudna, czego dowodzi chociażby niniejsza sprawa rozstrzygana kilkakrotnie przez Sąd Okręgowy i wskutek wniesionych apelacji Sąd Apelacyjny. Podłożem owej trudności są ustalenia w zakresie realizacji przez sprawcę znamion strony podmiotowej (zamiaru, jego zakresu, jego braku), które opierają się na dokonanej rekonstrukcji ex post i to w zakresie psychiki. Wyjaśnienia sprawcy składane ex post, a przecież nie może być inaczej, nawet jeśli dotyczą jego własnych przeżyć, mogą być obarczone rozmaitymi błędami.
Stąd też docieranie do stanu świadomości oskarżonego jest pewniejsze, gdy ocena ta jest oparta na okolicznościach zewnętrznych jego zachowania.
W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości i nie jest to kwestionowane, że skutek w postaci śmierciM. S.objęty był winą nieumyślną, poprzedzoną umyślnym działaniemR. J..
W zależności od ustalenia, w oparciu o zebrane dowody, jak daleko sięgał zamiar bezpośredni oskarżonego (uderzenie głową w twarz) determinowana jest kwalifikacja prawna czynu jaką należałoby mu przypisać (art. 156 § 1 i 3 kk,art. 157 § 1 kkw zw. zart. 155 kk). Podkreślić należy, że należało ustalić z jakim zamiarem bezpośrednim działałR. J., jako że każdemu człowiekowi w działaniu zawsze towarzyszy zamiar bezpośredni (chce), zaś zamiar ewentualny jest produktem ubocznym.
Sprawca zawsze zachowuje się celowo, którego cechą jest także ukierunkowany przebieg zmierzający do osiągnięcia określonego celu.
Inaczej mówiącR. J.uderzając głową w twarz nie działał z zamiarem ewentualnym (godził się).R. J.chciał wyrządzić krzywdę pokrzywdzonemu, tylko sądy musiały rozstrzygnąć jak daleko idącą.
I tutaj w istocie zmierzamy do odpowiedzi na pytanie w jakiej relacji cele zachowaniaR. J.pozostają do rzeczywiście wywołanego skutku (śmierć pokrzywdzonego) czy:

a
negatywny skutek był jego celem,

b
negatywny skutek był produktem ubocznym jego celowego zachowania,

A jeśli tak, to czy śmierćM. S.postrzegana była przez oskarżonego jako:
- nieuchronny wynik celowego zachowania,
- prawdopodobny i akceptowany wynik celowego zachowania,
- prawdopodobny, choć niezamierzony i nieakceptowalny wynik celowego zachowania (nieumyślność).
c) śmierć pokrzywdzonego będąca produktem ubocznym celowego zachowaniaR. J.nie tylko był niezamierzony, ale w ogóle nie był dostrzegany jako możliwy (nieumyślność).
W świetle zgromadzonych dowodów nie można wyciągnąć innych wniosków, niż te wskazujące, iż śmierćM. S.objęta była winą nieumyślną.
Przechodząc do najistotniejszego zagadnienia, a mianowicie do ustalenia jak daleko sięgało celowe zachowanie oskarżonego, to opierać się należy na wyłaniających się ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczności zawartych, takich jak sposobu działania oskarżonego, rodzaje zadanych urazów, ich liczby, intensywności, lokalizacji, użytych narzędzi, wypowiedzi przed popełnieniem przestępstwa i po nim oraz innych podobnych okoliczności.
To te okoliczności pozwalają w miarę zobiektywizować, to co oskarżony w chwili czynu myślał i zamierzał.R. J.uderzyłM. S.raz głową w twarz, było to jedno uderzenie powodujące zazwyczaj obrażenie twarzy (złamanie nosa, uszkodzenie żuchwy, wybicie zębów) kwalifikujące się jako obrażenia określone w przepisieart. 157 § 1 kk. Tak było i w tym wypadku (opinia biegłych). Upadek na twarde podłoże powodujące ciężkie obrażenia ciała, a w konsekwencji śmierć obarczona była winą nieumyślną.
Rację ma skarżący, iż Sąd Okręgowy naruszył przepisart. 413 § 2 pkt 2 kpkco skutkowało brakiem możliwości zmiany opisu czynu z uwagi na sytuacje procesową.
Co do apelacji pełnomocnika pokrzywdzonego Sąd Apelacyjny prezentuje pogląd, iż żadna kwota zadośćuczynienia w tego rodzaju sprawach nie będzie adekwatna. Z uwagi na zmianę opisu czynu i jego kwalifikację prawną, a co za tym idzie, inną ocenę stopnia winy oskarżonego, częściowa kwota zadośćuczynienia pozostała na dotychczasowym poziomie. Pokrzywdzony ma możliwość dochodzenia zadośćuczynienia w ewentualnym postępowaniu cywilnym.
Odnosząc się do wymiaru kary Sąd Apelacyjny z uwagi na inną ocenę prawną zachowania oskarżonego wymierzył karę 3 lat pozbawienia wolności. W ocenie sądu kara w tej wysokości uwzględnia stopień winy oskarżonego, jest kara sprawiedliwą.
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.