Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 699/18
Data wyroku: 2018-08-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 684 kpc

Sygn. akt III Ca 699/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach, w sprawie z wnioskuK. W. (1)z udziałemC. W. (1),A. W.o dział spadku poC. W. (2)o częściowy dział spadku poK. W. (2)oraz zniesienie współwłasności:

1
ustalił, że w skład majątku wspólnegoC. M.iM. W.na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej wchodzi:

a
nakład w postaci budynku mieszkalnego i innych naniesień budowlanych wzniesionych na nieruchomości położonej w obrębie 3 NR 3, jednostka ewidencyjna – MiastoS.,powiat M.S., województwo(...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), o powierzchni 0,0638 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Skierniewicach jest prowadzonaksięga wieczysta o numerze (...)o wartości 367.000 zł;

b
samochód osobowy markiF. (...)onumerze rejestracyjnym (...)o numerze silnika(...), numerze nadwozia(...), rok produkcji 1999 o wartości 4.500 zł;

c
koparko – ładowarka typ(...)11CX, rok produkcji 1991, numer fabryczny(...)o wartości 22.000 zł;

d
ciągnik(...), rok produkcji 1986,numer rejestracyjny (...)o wartości 18.000 zł;

e
samochód(...)5320, rok produkcji 1988 o wartości 4.000 zł;

f
przyczepa(...)D – 83, rok produkcji 1982, onumerze rejestracyjnym (...)o wartości 2.000 zł;

g
ciągnik „Białoruś”, rok produkcji 1985 o wartości 2.500 zł;

2
ustalił, że w skład masy spadkowej poC. W. (2), zmarłym 12 listopada 2001 r., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałym wS.wchodzi:

a
własność niezabudowanej nieruchomości położonej w obrębie 3 NR 3, jednostka ewidencyjna – MiastoS.,powiat M.S., województwo(...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), o powierzchni 0,0638 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Skierniewicach jest prowadzonaksięga wieczysta o numerze (...)o wartości 97.000 zł;

b
udział w wysokości ½ zabudowań wzniesionych podczas trwania wspólności ustawowej małżeńskiejC. W. (2)iM. W.na nieruchomości położonej w obrębie 3 NR 3, jednostka ewidencyjna – MiastoS.,powiat M.S., województwo(...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka numer (...), o powierzchni 0,0638 ha, dla której w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Skierniewicach jest prowadzonaksięga wieczysta o numerze (...)o wartości 183.500 zł;

c
udział w wysokości ½ we współwłasności ruchomości nabytych podczas trwania wspólności ustawowej małżeńskiejC. W. (2)iM. W.opisanych w pkt 1 b - g o wartości 26.500 zł;

d
własność zabudowanej i niezabudowanych nieruchomości położonych w obrębie(...)B., jednostka ewidencyjna(...)_2S.powiat(...), województwo(...), oznaczone jakodziałki numerami (...)o powierzchni 0,85 ha, 50/1 o powierzchni 0,41 ha, 578/1 o powierzchni 8,42 ha, 579/1 o powierzchni 8,25 ha, 580/5 o powierzchni 1,44 ha, łącznie 19,37 ha dla których nieruchomości w Sądzie Rejonowym w Skierniewicach w Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...)o wartości 714.000 zł;

3
ustalił, że w skład masy spadkowej poK. W. (2), zmarłej 14 maja 2013 r., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałej wS.wchodzi:

a
udział w wysokości ¼ części we współwłasności nieruchomości opisanych w pkt 2 a i d o wartości 202.750 zł;

b
udział w wysokości 1/8 części we współwłasności budynku mieszkalnego i naniesień budowlanych opisanych w pkt 1 a o wartości 22.937 zł ;

c
udział w wysokości 1/8 części w ruchomościach opisanych w pkt 2 c o wartości 3.312 zł;

4
dokonał działu spadku poC. W. (2)oraz częściowego działu spadku poK. W. (2)oraz zniesienia współwłasności w ten sposób że:

a
nieruchomości opisane w pkt 2 a i b przyznał na wyłączną własnośćK. W. (1);

b
nieruchomość opisaną w pkt 2 d przyznał na wyłączną własnośćA. W.;

c
ustanowił na rzeczC. W. (1)dożywotnią osobistą służebność mieszkania w budynku mieszkalnym posadowionym nadziałce numer (...);

d
ruchomości opisane w pkt 2 c przyznał na wyłączną własnośćA. W.

5
tytułem wyrównania udziałów, jako dopłaty, zasądził następujące kwoty płatne w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia:

a
odK. W. (1)na rzeczA. W.iC. W. (1)kwoty po 32.333 zł tytułem rozliczenia pkt 4a;

b
odA. W.na rzeczK. W. (1)iC. W. (1)kwoty po 238.000 zł tytułem rozliczenia pkt 4b;

c
odA. W.na rzeczK. W. (1)iC. W. (1)kwoty po 6.625 zł tytułem rozliczenia pkt 4d;

6
nakazał pobrać odK. W. (1),C. W. (1),A. W.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach kwoty po 2.451 zł tytułem zwrotu kosztów opinii biegłego tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa;

7
nakazał wypłacić na rzecz radcy prawnegoK. K.Radcy Prawnego,(...)-(...) S.ul. (...)kwotę 8.856 zł tytułem pomocy prawnej udzielonejC. W. (1)z urzędu ze Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Skierniewicach;

8
ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Apelację od opisanego rozstrzygnięcia wywiódł uczestnikA. W.. Zaskarżył postanowienie w części tj. co do pkt. 3, 4 i 5 zarzucając:

1
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na :

a) stwierdzeniu, że w skład masy spadkowej poK. W. (2), zmarłej 14 maja 2013 r. wchodzi udział w wysokości 1/8 części we współwłasności budynku mieszkalnego i naniesień budowlanych opisanych w pkt 1 a. postanowienia o wartości 22.937,-zł , podczas gdy według danych ustalonych w trakcie postępowania wartość tego udziału powinna wynosić 45.875,-zł
b) stwierdzeniu, że w skład masy spadkowej poK. W. (2), zmarłej 14 maja 2013 r. wchodzi udział w wysokości 1/8 części we współwłasności ruchomości opisanych w pkt 2 c. postanowienia o wartości 3.312,-zł, podczas gdy według danych ustalonych w trakcie postępowania wartość tego udziału powinna wynosić 6.625,-zł ;
c) stwierdzeniu, że uczestnikA. W.przed wydaniem postanowienia z dnia 31 stycznia 2018 r. wnosił o przyznanie tylko części ruchomości objętych postępowaniem, podczas gdy na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. uczestnikA. W.oświadczył, że nie jest zainteresowany przejęciem żadnej z ruchomości i stanowisko to podtrzymał do końca postępowania przed Sądem Rejonowym w Skierniewicach (nagranie rozprawy z dnia 25 października 2017 r.,) ;
d) pominięciu okoliczności, że uczestnikC. W. (1)w trakcie postępowania składał wielokrotnie oświadczenia, że w przypadku przyznania uczestnikowiA. W.wyłącznej własności nieruchomości rolnych o powierzchni 19,37 ha położonych we wsiB., gminaS.i ustanowieniu dlaC. W. (1)dożywotniej osobistej służebności mieszkania w budynku położonym na tych nieruchomościach, wówczasC. W. (1)nie żąda spłaty ze strony synaA. W.,
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia: jakie udziały i o jakiej wartości we współwłasności poszczególnych składników majątkowych posiada każda ze stron postępowania, podstawy prawnej przyznania uczestnikowiA. W.własności ruchomości objętych postępowaniem; dokonanego sposobu rozliczenia dopłat i spłat należnych poszczególnym stronom postepowania,
-art. 625 k.p.c.poprzez pominięcie rozstrzygnięcia w zakresie zarządzenia sprzedaży wszystkich ruchomości z uwagi na to, że żadna ze stron nie zamierzała przejąć na własność tych składników majątkowych ;
-art. 212 § 2 k.c.poprzez przyznanie uczestnikowiA. W.ruchomości objętych niniejszym postępowaniem, podczas gdy uczestnik przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie wyraził zgody na przejęcie jakiejkolwiek ruchomości;
-art. 212 k.c.i216 k.c.poprzez wadliwą kalkulację udziałów stron postępowania we współwłasności poszczególnych składników majątkowych oraz rozliczeń stron w formie dopłat i spłat.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie, że:

⚫

w skład masy spadkowej poK. W. (2), zmarłej 14 maja 2013 r. wchodzi udział w wysokości 1/8 części we współwłasności budynku mieszkalnego i naniesień budowlanych opisanych w pkt 1 a. postanowienia o wartości 45.875,-zł;

w skład masy spadkowej poK. W. (2), zmarłej 14 maja 2013 r. wchodzi udział w wysokości 1/8 części we współwłasności ruchomości opisanych w pkt 2 c. postanowienia o wartości 6.625,-zł ;

uchylenie pkt 4. d. postanowienia dotyczącego przyznaniaA. W.ruchomości opisanych w pkt 2.c. postanowienia i rozliczenia ze stronami w tym zakresie;

wprowadzenie zarządzenia w zakresie sprzedaży ruchomości objętych postępowaniem i w zakresie podziału środków uzyskanych ze sprzedaży proporcjonalnie do wysokości udziałów każdej ze stron postępowania;

K. W. (1)jest zobowiązana do zapłaty na rzeczA. W.iC. W. (1)kwoty po 93.500 zł z tytułu rozliczenia z pkt 4.a. postanowienia;

A. W.jest zobowiązany do zapłaty na rzeczK. W. (1)kwoty 238.000 zł z tytułu rozliczenia pkt 4.b. postanowienia ;

uchylenia obowiązkuA. W.wobecC. W. (1)z tytułu rozliczenia pkt 4.b. postanowienia.

W odpowiedzi na apelację uczestnikC. W. (1)wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zapłatę wynagrodzenia z tytułu pełnomocnictwa z urzędu wg. norm przepisanych wraz z 23 % podatkiem vat. Pełnomocnik oświadczył, że uczestnikC. W. (1)nie zapłacił mu z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie, o ile zmierza do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).
W przedmiotowej sprawie rację ma skarżący, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazał jakie udziały i o jakiej wartości we współwłasności poszczególnych składników majątkowych posiada każda ze stron postępowania, jak również dokładnego sposobu rozliczenia dopłat i spłat należnych poszczególnym stronom postępowania, co uniemożliwia dokonanie przez Sąd Okręgowy kontroli instancyjnej. Sąd Rejonowy opisane w pkt. 2 c ruchomości przyznał na wyłączną własnośćA. W., w sytuacji kiedy z rozstrzygnięcia nie wynikało, że wszystkie udziały we współwłasności tych ruchomości przysługiwały uczestnikom postępowania. Konsekwencją czego była wadliwa kalkulacja rozliczeń uczestników w formie dopłat i spłat.
Przy czym wbrew zarzutom apelacji stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy prawidłowo przyznałA. W.ruchomości albowiem stanowiły one składnik gospodarstwa rolnego (art. 553k.p.c.). Jak wynikało z pisma tego uczestnika z dnia 6 grudnia 2017 roku wnosił on o przyznanie na własność gospodarstwa rolnego. Nie zasadny jest zatem zarzut skarżącego, że ruchomości te zostały przyznane wbrew jego woli.
Wyżej opisane okoliczności uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy ustali wysokość udziałów uczestników w poszczególnych składnikach majątkowych a następnie przyzna uczestnikom określone składniki majątkowe i zasądzi odpowiednio spłaty lub dopłaty.
Z uwagi na fakt, że Sąd Rejonowy nie dokonał podziału całego majątku wspólnego i zniesienia jego współwłasności (część ruchomości nie została przyznana żadnemu z uczestników postępowania) należy uznać, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, co skutkowało z mocyart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy pozostawił Sądowi Rejonowemu stosownie do treściart. 108 § 2 k.p.c.