Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 518/17
Data wyroku: 2017-12-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Rejonowego Andrzej Mikołajewski, Sądu Okręgowego Krzysztof Niezgoda, Sądu Okręgowego Joanna Misztal-Konecka
Słowa kluczowe: Droga konieczna
Podstawa prawna: art. 145 k.c.

Sygn. akt II Ca 518/17

POSTANOWIENIE
Dnia 7 grudnia 2017 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.)
Sędziowie:  Sądu Okręgowego Joanna Misztal-Konecka
Sądu Okręgowego Krzysztof Niezgoda
Protokolant Paulina Trzcińska
po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 roku w Lublinie na rozprawie
sprawy z wnioskuM. S.
z udziałem GminyJ.,A. R.,B. R.,M. R.iS. R.
o ustanowienie służebności drogi koniecznej
na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 roku, sygn. akt II Ns 1272/11
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
zasądzić odM. S.na rzeczS. R.kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego;

III
oddalić wniosekM. R.o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Krzysztof Niezgoda Andrzej Mikołajewski Joanna Misztal-Konecka

Sygn. akt II Ca 518/17

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 1 czerwca 2011 rokuM. S.wniósł o ustanowienie, za jednorazowym wynagrodzeniem, służebności drogi koniecznej na rzecz nieruchomości gruntowej, położonej wD.w gminieJ., stanowiącej działki o numerach ewidencyjnych:(...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej jego własnością, która miałaby przebiegać po nieruchomości gruntowej, położonej wD.w gminieJ., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej własnościąA.iB.małżonkówR.na prawie wspólności ustawowej małżeńskiej oraz po nieruchomości położonej wD.w gminieJ.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej własnościąS. R.– pasem o szerokości jednego metra, na całej długości działki, wzdłuż granicy zdziałką nr (...)i dalej po nieruchomości położonej wD.w gminieJ.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej własnościąM. R.– pasem o szerokości jednego metra na całej długości działki, wzdłuż granicy zdziałką nr (...).
W piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2012 roku wnioskodawca, mając na uwadze aktualny stan zagospodarowaniadziałki nr (...), zmienił żądanie i wniósł o ustanowienie, za jednorazowym wynagrodzeniem, służebności drogi koniecznej po nieruchomości położonej wD.w gminieJ., stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej własnościąS. R.– pasem o szerokości trzech metrów, na całej długości działki, wzdłuż granicy zdziałką nr (...)i dalej po nieruchomości położonej wD.w gminieJ., stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), będącej własnościąM. R.– pasem o szerokości trzech metrów na całej długości działki, wzdłuż granicy zdziałką nr (...).
*
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie:

I
oddalił wniosek;

II
stwierdził, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie;

III
nakazał pobrać odM. S.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie kwotę 5 224,40 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaM. S.jest właścicielem nieruchomości położnej wD., gminieJ., składającej się z działek o numerach ewidencyjnych:(...)– o powierzchni 0,09 ha, 758/15 – o powierzchni 0,10 ha,(...)– o powierzchni 0,10 ha,(...)– o powierzchni 0,10 ha i(...)– o powierzchni 0,12 ha, stanowiących grunty orne. Dla tej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).M. S.nabył przedmiotową nieruchomość odR. R.w dniu 16 grudnia 1993 roku.R. R.przysługiwało prawo własnościdziałki nr (...), którą nabył w dniu 1 kwietnia 1980 roku. Po dokonaniu podziału nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)na działki o numerach:(...),R. R.sprzedałM. S.część nowopowstałych działek, to jest działki o numerach:(...)oraz udział wynoszący 2/3 części wdziałce nr (...). Nieruchomość wnioskodawcy objętaksięgą wieczystą nr (...)nie nosi śladów użytkowania czy uprawy, jest porośnięta krzewami i trawami.M. S.z tej nieruchomości nie korzysta i nie korzystał od momentu jej nabycia.
Działka nr (...), położona wD., gminieJ., stanowi własnośćM. R.w 1/3 części iM. S.w 2/3 części. Dla tej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).Działka nr (...)stanowi grunt orny, posiada powierzchnię 0,05 ha i szerokość 3 m. Na grunciedziałka nr (...)nie jest wyodrębniona, stanowi całość gospodarczą zdziałką nr (...).
Działka nr (...), o powierzchni 0,05 ha, będąca gruntem ornym, położona wD., gminieJ., objętaksięgą wieczystą nr (...), stanowi własnośćA.iB.małżonkówR.na prawie wspólności ustawowej małżeńskiej.
Działka nr (...), o powierzchni 0,16 ha, będąca gruntem ornym, położona wD., gminieJ., objętaksięgą wieczystą nr (...), stanowi własnośćS. R..
Działka nr (...), o powierzchni 0,12 ha, będąca gruntem ornym, położona wD., gminieJ., objętaksięgą wieczystą nr (...), stanowi własnośćM. R..
Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminyJ., zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy nr(...)z dnia 12 grudnia 2000 roku, ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym WojewództwaL.nr(...)z dnia 30 maja 2001 roku, pozycja(...), działki o numerach:(...)i(...), położone w miejscowościD., gminieJ., znajdują się w terenach mieszkalnictwa niskiego.
Nieruchomość należąca doA.iB.małżonkówR., oznaczona w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), oraz nieruchomość należąca doS. R.oznaczona w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), położone są bezpośrednio przy utwardzonej asfaltem drodze publicznej wiodącej odul. (...)poprzez nieruchomość drogową należącą do Skarbu Państwa oznaczoną jakodziałka nr (...), dalej poprzez nieruchomość drogową należącą do GminyJ.oznaczoną jakodziałka nr (...), następnie przez działki o numerach:(...)należące do GminyJ.oraz dalej przez nieruchomość oznaczoną jakodziałka nr (...), także należącą do GminyJ.. Pomiędzydziałkami nr (...)biegnie ogrodzenie z siatki drucianej.Działki o numerach (...)nie są na gruncie wyodrębnione.Działka nr (...)na gruncie stanowi całość zdziałką nr (...), adziałka nr (...)na gruncie stanowi całość zdziałką nr (...). Nadziałce nr (...)znajduje się słup energetyczny, którego odległość od siatki na granicydziałek nr (...)wynosi 3 m. Na gruncie działki o numerach:(...)stanowią jedną całość. Na grunciedziałka nr (...)sięga dodziałki nr (...), przy czym nie ma widocznych granic tych działek.Działka nr (...)jest cała porośnięta trawą, trawą porośnięte są również działki o numerach:(...)na odcinku co najmniej 8 m licząc od siatki. Nadziałce nr (...)znajduje się koniec przyłącza wody i w tym miejscu na gruncie znajduje się dół o średnicy około 3 m. Nadziałkach o numerach (...)znajduje się ogród warzywny.Działka nr (...)posiada nasadzenia w postaci tuj, sosny, jałowca wzdłuż ogrodzenia z siatki, na całej długości tego ogrodzenia, aż dodziałki nr (...). Na obszarzedziałki nr (...)znajdują się wskazane nasadzenia w liczbie 40 sztuk do granicy zdziałką nr (...). W odległości 1,45 m od drucianej siatki nadziałkach o numerach (...)znajdowała się drewniana komórka, która używana była jako pomieszczenie gospodarcze. Obecnie ta komórka została częściowo rozebrana, tak, żedziałka nr (...)na całej szerokości 3 m zapewnia wolny wjazd i przejazd.

Działka nr (...)powstała w wyniku podziałudziałki nr (...), zgodnie z operatem nr(...), z przeznaczeniem pod drogę.Działka nr (...)również powstała w wyniku podziału (dawnejdziałki nr (...)), zgodnie z operatem nr(...), wówczas powstały też działki o numerach:(...). Kiedy małżonkowieA. R.iB. R.nabywali w 1992 rokudziałkę nr (...), to dojazd do ich działki z drogi publicznej miał odbywać się podziałce nr (...), we własności której początkowo nabyli udział. W 2000 roku małżonkowieR.na swojej nieruchomości (którą stanowiły również nabyte w późniejszym okresie działki o numerach:(...)) rozpoczęli budowę domu, na budowę wjeżdżało się wówczas podziałce nr (...). Na czas budowy ogrodzenie znajdujące się pomiędzydziałkami o numerach (...)zostało rozebrane. Po zakończeniu budowy, która trwała około dwóch lat,A. R.ogrodził wszystkie swoje działki w jedną całość. Wtedy też powstało obecnie istniejące ogrodzenie zdziałką nr (...). Po uzgodnieniach zR. R.A. R.postawił to ogrodzenie, odsuwając je od granicy zdziałką nr (...)w stronę swojej działki na około 40 – 60 cm, i od tamtej pory ogrodzenie to znajduje się w tym samym miejscu. Nadziałce nr (...)nie ma żadnych obiektów budowlanych.R. R.zaoruje ją na wysokości działek swoich dzieci:S. R.iM. R..

Działka nr (...)o szerokości 3 m jest drogą dojazdową, znajduje się przy utwardzonej asfaltem drodze publicznej wiodącej odul. (...)poprzez nieruchomość należącą do Skarbu Państwa oznaczoną jakodziałka nr (...), dalej poprzez nieruchomości należące do GminyJ.oznaczone jako działki o numerach:(...)W ten sposób nieruchomość ta (działka nr (...)) posiada dostęp do gminnej drogi publicznej o szerokości 3 m, dochodzącej do drogi wojewódzkiej o szerokości 5,60 m. Jednocześniedziałka nr (...)przylega do działek o numerach:(...),(...), i sięga dodziałki nr (...).
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny, dodając, że są to zasadniczo niekwestionowane co do autentyczności i wiarygodności dokumenty, dowód z oględzin nieruchomości i opinia biegłego geodety. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że okoliczności faktyczne dotyczące stanu działek i ich użytkowania nie były sporne.
Sąd Rejonowy pominął natomiast dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości z uwagi na brak przesłanek do uwzględnienia wnioskuM. S..
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy przywołałart. 285 § 1 k.c., definiujący służebność gruntową orazart. 145 § 1, § 2 i § 3 k.c., zgodnie z którymi, jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (drogi koniecznej). Za drogę publiczną uważać przy tym należy drogę zaliczoną na podstawieustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych(t. j. Dz. U. z 2016 roku, poz.1440) do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych (drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne). Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić, z uwzględnieniem ponadto interesu społeczno-gospodarczego.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „odpowiedniego dostępu”, którym posłużył się wart. 145 § 1 k.c., co nakazuje przyjąć, że chodzi o jego potoczne rozumienie. W tym zaś ujęciu „odpowiedni” oznacza odpowiadający przeznaczeniu, spełniający wymagane warunki. O tym, czy istniejący dostęp jest odpowiedni, decydują więc każdorazowo okoliczności konkretnej sprawy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 marca 2007 roku, II CSK 482/16). Celem ustalenia służebności drogi koniecznej nie jest bowiem ułatwienie, to jest zapewnienie bardziej komfortowego dojazdu do nieruchomości, lecz jedynie zapewnienie dostatecznego dostępu do niej, tak, aby można było korzystać z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 czerwca 2010 roku, II CSK 30/10).
W ocenie Sądu Rejonowego nieruchomość wnioskodawcy, położona wD., w gminieJ., stanowiąca działki o numerach ewidencyjnych:(...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej podziałce nr (...), której wnioskodawca jest współwłaścicielem.Działka nr (...)posiada szerokość 3 m, znajduje się przy utwardzonej asfaltem drodze publicznej wiodącej odul. (...)poprzez nieruchomość należącą do Skarbu Państwa oznaczoną jakodziałka nr (...), dalej poprzez nieruchomości należące do GminyJ.oznaczone jako działki o numerach:(...). W ten sposób nieruchomość ta (działka nr (...)) posiada dostęp do gminnej drogi publicznej o szerokości 3 m, dochodzącej do drogi wojewódzkiej o szerokości 5,60 m. Jednocześniedziałka nr (...)przylega do działek o numerach:(...), i sięga dodziałki nr (...).
Natomiast odnośnie szerokościdziałki nr (...)w kontekście odpowiedniości dostępu, i w odniesieniu do twierdzeń wnioskodawcy, powołującego się na§ 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie(t. j. Dz. U. z 2015 roku, poz. 1422), zgodnie z którym dopuszcza się zastosowanie dojścia i dojazdu do działek budowlanych w postaci ciągu pieszo-jezdnego, pod warunkiem, że ma on szerokość nie mniejszą niż 5 m, to w pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd w postępowaniu o ustanowienie służebności drogi koniecznej, nie jest związany przepisami prawa administracyjnego, które przewidują szerokość oznaczonych kategorii dróg dojazdowych w zakresie normowanym tymi przepisami. Ustanowienie drogi na podstawieart. 145 k.c.ma bowiem zapewnić nieruchomości władnącej dostęp odpowiedni do drogi publicznej, a ten wyznacza sposób korzystania z tej nieruchomości. Okoliczności dotyczące korzystania z nieruchomości Sąd ustala na datę orzekania, a w stanie faktycznym niniejszej sprawy wnioskodawca nie wykazał, aby istniały względy gospodarcze, które uzasadniałyby poszerzenie istniejącej drogi, którą stanowidziałka nr (...).
Przypomnieć należy, że wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznejM. S.uzasadniał tym, że wszystkie działki należące do niego są działkami budowlanymi, leżącymi na terenie mieszkalnictwa niskiego, co dla celów uzyskania pozwolenia na budowę wymusza posiadanie przez potencjalnego inwestora tytułu prawnego do drogi dojazdowej o szerokości 5 m. Podkreślenia wymaga fakt, że na działkach wnioskodawcy nie stoją żadne budynki, a jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, są to grunty porośnięte chwastami, faktycznie nieużytkowane. Wnioskodawca nie udowodnił również, że na działkach o numerach od 758/14 do 758/18 ma zamiar rozpocząć budowę. Rozstrzygnięcie wniosku następuje według stanu rzeczy istniejącego w chwili orzekania, a zatem merytoryczna ocena żądania ma za podstawę aktualne przeznaczenie nieruchomości wnioskodawcy, aktualny sposób korzystania z nieruchomości, przez pryzmat ustalonego stanu faktycznego i nie rozciągając się na przyszłość, nie obejmuje nie dających się realnie przewidzieć przyszłych inwestycji, które wnioskodawca mógłby poczynić na wskazywanych działkach.
Reasumując, Sąd Rejonowy uznał dostęp nieruchomości wnioskodawcy objętejksięgą wieczystą nr (...)do drogi publicznej za odpowiedni, a zapewnia go droga dojazdowa po całejdziałce nr (...), której wnioskodawca jest współwłaścicielem i już tylko z tego powodu ma prawo korzystania z tej nieruchomości.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania Sąd Rejonowy uzasadniłart. 520 § 1 k.p.c.
Na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 623), odpowiednio do zastosowanej zasady rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, Sąd Rejonowy nakazał pobrać od wnioskodawcy kwotę nieuiszczonych kosztów sądowych.
*
Apelację od tego postanowienia wniósł wnioskodawcaM. S., zaskarżając postanowienie Sądu Rejonowego w całości.
Wnioskodawca zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:
1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 145 § 1 k.c., polegające na błędnej wykładni pojęcia odpowiedniego dostępu do drogi publicznej i w konsekwencji przyjęcie, iż wobec faktu, że nieruchomość wnioskodawcy stanowiąca działki onumerach ewidencyjnych (...)położone wD., w gminieJ., posiada dostęp do drogi publicznej podziałce nr (...)szerokości 3 metrów, której wnioskodawca jest współwłaścicie1em, w realiach niniejszej sprawy nie zachodzi przesłanka braku odpowiedniego dostępu do drogi publicznej warunkująca ustanowienie służebności drogi koniecznej, podczas gdy nieruchomości należące do wnioskodawcy są działkami budowlanymi leżącymi na terenach mieszkalnictwa niskiego, co dla celów uzyskania pozwolenia na budowę (tj. korzystania z działek zgodnie z ich budowlanym przeznaczeniem) wymusza posiadanie przez inwestora tytułu prawnego do drogi dojazdowej o szerokości 5 m stosownie do treści§ 14 ust. 2 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie— co z kolei uzasadnia twierdzenie, iż istniejący dostęp do drogi publicznej podziałce nr (...)o szerokości 3 m jest nieodpowiedni, gdyż nie zapewnia właścicielowi niezbędnej łączności z drogą publiczną umożliwiającej normalne korzystanie z należących do niego działek budowlanych zgodnie z ich przeznaczeniem i właściwościami;
2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 145 § 1 k.c., poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że odpowiedni dostęp do drogi publicznej wyznacza aktualny sposób korzystania przez wnioskodawcę z należących do niego działek budowlanych, tj. brak rozpoczęcia na działkach inwestycji w postaci budowy budynku – podczas, gdy niemożność korzystania przez wnioskodawcę z tych działek zgodnie z ich przeznaczeniem, tj. rozpoczęcie na nich budowy, determinowana jest właśnie faktem, że działki te nie posiadają odpowiedniego, wymaganego przepisami prawa pięciometrowego dostępu do drogi publicznej, co jest warunkiem sine qua non uzyskania pozwolenia na budowę, czyli możliwości korzystania przezM. S.z działek zgodnie z ich przeznaczeniem określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego;
3. naruszenieart. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejpoprzez wadliwe przyjęcie, że Sąd w postępowaniu o ustanowienie służebności drogi koniecznej nie jest związany przepisami prawa administracyjnego, w sytuacji gdy Sądy mają obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa powszechnie obowiązującego, do którego należą również przepisyrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, sięgnięcie zaś do kryterium szerokości ciągu pieszo-jezdnego, określonej w § 14 ww. rozporządzenia jako miernika odpowiedniości dostępu do drogi publicznej pozwala na stwierdzenie, że na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy dostęp do drogi publicznej o szerokości trzech metrów jest niewystarczający, gdyż uniemożliwia uzyskanie przez właściciela pozwolenia na budowę, a więc uniemożliwia korzystanie z nieruchomości zgodnie z ich przeznaczeniem;
4. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c., polegające na przekroczeniu swobodnej oceny dowodów i dokonaniu tejże oceny w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przejawiający się w bezpodstawnym przyjęciu, że dostęp działek budowlanych wnioskodawcy do drogi publicznej jest odpowiedni, w sytuacji, gdy już tylko poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, z których wynika, że małżonkowieR.rozpoczynając budowę domu na sąsiedniej działce budowlanej musieli na czas budowy rozebrać ogrodzenie znajdujące się pomiędzydziałkami o numerach (...), by wygospodarować dojazd o szerokości 6 metrów, gdyż droga przebiegająca podziałce nr (...)o szerokości 3 metrów nie była wystarczająca w celu dojazdu na budowę maszyn budowlanych i samochodów ciężarowych transportujących materiały budowlane – prowadzą do wniosków odmiennych, tj. że dojazd o szerokości 3 metrów nie uwzględnia gospodarczych potrzeb działek budowlanych powstałych z podziału nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym(...)
5. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c., przejawiające się w pominięciu okoliczności, że w pierwotnym zamierzeniu właścicieli działek oznaczonych w ewidencji numerami(...), powstałych z podziału nieruchomości oznaczonej pierwotnie nrdziałki (...), było zapewnienie wszystkim nowo wydzielanym nieruchomościom dostępu do drogi publicznej o szerokości 6 metrów, obiektywnie uznawanym wówczas przez właścicieli za odpowiedni (zważywszy na budowlane przeznaczenie tych nieruchomości) – miała go zapewnić specjalnie na ten cel wydzielona nieruchomość o szerokości 3 metrów oznaczona nr(...)(stanowiąca współwłasność wnioskodawcy), i działka drogowa oznaczona nr(...)o szerokości 3 metrów (do której wnioskodawca nie posiada żadnych praw), której obecny stan zagospodarowania i fizyczne włączenie jej w granicedziałki nr (...)należącej do małżonkówR.uniemożliwia ponowne przystosowanie jej do potrzeb drogowych.
Wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie za jednorazowym wynagrodzeniem, ustalonym zgodnie z opinią biegłego sądowegoA. S., służebności drogi koniecznej na rzecz nieruchomości gruntowej będącej jego własnością przebiegającej po nieruchomości położonej wD.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...), dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), pasem oznaczonym kolorem niebieskim i przerywaną linią czerwoną według punktów(...)o powierzchni 53 m(

    2)— w kształcie trójkąta o wymiarach u podstawy (punkty(...)) 1,15 m i długości 92 m oraz po nieruchomości nr 758/11, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...)według punktów:(...),(...),(...)o szerokości między punktami(...)— 1,85 m i między punktami(...)— 2,69 m, o powierzchni 152 m(

    2)oraz po nieruchomości położonej wD.w gminieJ., oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...), dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), według punktów:(...),(...),(...)o szerokości między punktami(...)– 2,69 m i o szerokości między punktami(...)– 3 m pasem o powierzchni 71 m(

    2), tj. według wariantu II. opinii biegłegoJ. C.z dnia 13 maja 2013 roku, a także o zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania za obie instancje według norm prawem przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcyM. S.nie jest zasadna.
Sąd Rejonowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne i ocenił dowody zgodnie z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy przyjmuje te ustalenia za własne.
Sąd Rejonowy – co do zasady – dokonał również prawidłowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, przyjmując, że wnioskodawca ma prawnie zapewniony odpowiedni dostęp nieruchomości będącej jego własnością do drogi publicznej i nie jest zasadne jego żądanie sprowadzające się do poszerzenia istniejącej drogi (działki nr (...)o szerokości 3 m) poprzez ustanowienie służebności drogi koniecznej biegnącej podziałkach o numerach (...)lub podziałce nr (...).
Nie są trafne podniesione w apelacji zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., przy czym skarżący sam przyznaje, że Sąd Rejonowy ustalił, iż w czasie budowy małżonkowieR.rozebrali ogrodzenie pomiędzydziałkami o numerach (...)w celu zapewnienia dogodnego dojazdu samochodom ciężarowym. Zarzut ten w istocie sprowadza się do wywodu, iż Sąd Rejonowy nie uwzględnił znaczenia tej okoliczności przy ocenie przesłanki odpowiedniości dostępu do nieruchomości wnioskodawcy drogą podziałce nr (...)o szerokości 3 m. Podkreślić jednak należy, że fakt, iż inny właściciel sąsiedniej nieruchomości tymczasowo, na czas budowy, zapewnił sobie dla wygody szeroki wjazd na swoją nieruchomość pojazdów dowożących materiały budowlane nie jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że wnioskodawcy będącemu właścicielem działek budowlanych również niezbędna jest droga tej szerokości, aby zapewnić do nich odpowiedni dostęp.
Zrozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia(Dz. U. z 2003 roku, Nr 32, poz. 262, ze zm.) wynika, że co do zasady szerokość pojazdu nie może przekraczać 2,55 m (poza elementami składanymi) - § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia. Pojazdy specjalne, m. in straży pożarnej, mogą być szersze, przy czym z rozporządzenia Ministrów: Spraw Wewnętrznych i Administracji, Obrony Narodowej, Rozwoju i Finansów oraz Sprawiedliwości z dnia 1 marca 2017 roku w sprawie pojazdów specjalnych i używanych do celów specjalnych Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Krajowej Administracji Skarbowej, Służby Więziennej i straży pożarnej (Dz. U. z 2017 roku, poz. 450) wynika, że są to sytuacje szczególne i typowy pojazd straży pożarnej będzie w stanie dojechać do nieruchomości wnioskodawcy, tym bardziej, że z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 124, poz. 1030) wynika, że minimalna szerokość drogi pożarowej wynosi 3 m (§ 13 ust. 3), a droga taka ma być tworzona tylko dla określonych obiektów (§ 12 ust. 1), do których nie należą typowe, niskie budynki mieszkalne (por.§ 209 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie).
Przywołane przez apelującegorozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowaniejest stosowane przy projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, a także do związanych z nimi urządzeń budowlanych (§ 2 ust. 1). W § 14 ust. 1 cyt. rozporządzenia przewidziano szerokość jezdni nie mniejszą niż 3 m, czemu odpowiada szerokośćdziałki nr (...)pełniącej funkcję drogi do nieruchomości wnioskodawcy. Sąd Rejonowy bynajmniej nie sformułował ogólnej tezy, iż przepisy cyt. rozporządzenia nie są aktem obowiązującym sądy, a jedynie prawidłowo wywiódł, że oceniając odpowiedniość dostępu do drogi publicznej sąd powszechny nie ma obowiązku ustanowić służebności drogi koniecznej o szerokości określonej przepisami tego rozporządzenia, lecz powinien kierować się potrzebami nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz możliwie najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga miałaby przebiegać (art. 145 § 2 k.c.), a także interesem społeczno-gospodarczym (art. 145 § 3 k.c.). Sąd ustanawiający służebność drogi koniecznej powinien przy tym ocenić zarówno obecne przeznaczenie i sposób korzystania z nieruchomości, jak i jej przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, wskazujące na jej przyszły, możliwy sposób wykorzystywania. Sam fakt, iż akty prawa administracyjnego umożliwią w przyszłości określoną zabudowę przedmiotowej nieruchomości, nie jest zarazem wystarczający, aby stwierdzić, że istnieją obecnie potrzeby nieruchomości władnącej przemawiające za zapewnieniem jej drogi koniecznej o szerokości koniecznej do realizacji danego przedsięwzięcia budowlanego. Każdorazowo sąd powinien ocenić, czy realizacja tego zamierzenia budowlanego jest realna i wymaga zapewnienia stosownego dostępu nieruchomości do drogi publicznej, czy też pozostaje ona jedynie hipotetycznym sposobem zagospodarowania nieruchomości, który w dającej się przewidzieć przyszłości nie zostanie zrealizowany.
Zwrócić też należy uwagę, że również drogi dojazdowe, będące własnością Skarbu Państwa i GminyJ., do których miałaby dochodzić projektowana służebność drogi koniecznej i zapewniające komunikację zul. (...), nie mają szerokości większej niż 3 m i szerokość ta okazuje się wystarczająca do obsługi istotnie większego ruchu niż może on mieć miejsce do nieruchomości wnioskodawcy.
Wnioskodawca od wielu lat przebywa w Stanach Zjednoczonych i w ogóle nie korzysta z nieruchomości, którą nabył – jak należy wnosić – w celach inwestycyjnych. Nic nie wskazuje, aby realne było dokonanie przez niego zabudowy tej nieruchomości i aby podjął w tym celu jakiekolwiek czynności przygotowawcze. Wnioskodawca nie wykazał nawet, że dąży do sprzedaży działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości, nie znane są też potrzeby i zamierzenia ich potencjalnych nabywców. Ustanowienie służebności drogi koniecznej nie może służyć wygodzie właściciela nieruchomości władnącej, a tym bardziej nie może być uzasadnione chęcią zwiększenia atrakcyjności nieruchomości (bądź jej części składowych), w celu ich jak najkorzystniejszej sprzedaży.
Nie leży natomiast w kompetencjach sądu powszechnego ocena postępowania organów administracji publicznej i sądownictwa administracyjnego przy wydawaniu pozwoleń na budowę, w szczególności jeżeli chodzi o to, czy spełnione są kryteria określone w§ 14 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Z tych względów Sąd pierwszej instancji nie naruszyłart. 145 § 1 k.c.poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, iż odpowiedni dostęp do nieruchomości wnioskodawcy zapewnia istniejąca nadziałce nr (...)droga o szerokości 3 m. Nie należy do biegłego geodety ocena prawna tej przesłanki i nie ma znaczenia, jaki pogląd w tej kwestii był przez niego prezentowany.
Nie ma też istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia o żądaniu wnioskodawcy okoliczność, iż pierwotnie właściciele nieruchomości sąsiednich (przed podziałem działek – o numerach 758/2 i 758/4) przewidywali, że każdy z nich odda pod drogę pas gruntu o szerokości 3 m i w ten sposób dojdzie do faktycznego utworzenia drogi o szerokości 6 m. Nie zostało w niniejszym postępowaniu wykazane, aby podział przedmiotowych nieruchomości był uwarunkowany utworzeniem dróg szerszych niż trzymetrowe, a zamierzenia mające zapewnić wygodny dostęp do nieruchomości, uwzględniający możliwość poruszania się po nim pieszych, postoju pojazdów bądź ich wymijania się, nie zostały w żaden prawny sposób sformalizowane. Nie dowodzą one też tego, że konieczny dostęp do nieruchomości wnioskodawcy wymaga drogi o szerokości 6 m.
Na marginesie dodać należy, że nic nie wskazuje, abydziałki o numerach (...)stanowiły jedną nieruchomość, która uległa podziałowi w drodze czynności prawnej. Z akt sprawy wynika, że stan prawny tych nieruchomości ukształtował się w wyniku nabycia własności z mocy prawa na podstawieart. l ust. l ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 roku, Nr 27, poz. 250, ze zm.) – opinia biegłego geodety z k. 305. Zawarte zaś wart. 145 § 2 zdanie drugie k.c.określenie „inna czynność prawna” dotyczy tylko ważnych czynności prawnych i nie obejmuje nieformalnego obrotu nieruchomościami (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1999 roku, sygn. I CKN 547/99, OSNC 2000/4/76). Wobec tego, gdyby istotnie nieruchomość wnioskodawcy wymagała zapewnienia odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, o ile to możliwe, jej przeprowadzenie powinno nastąpić przez nieruchomości utworzone w wyniku podziałudziałki nr (...).
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy nie naruszyłart. 7 Konstytucji, gdyż nie odmówił mocy obowiązującej przepisom prawa (rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie), a tylko prawidłowo wywiódł, że nie ma ono bezpośredniego zastosowania w postępowaniu o ustanowienie służebności drogi koniecznej.
Skarżący nie sformułował zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie rozstrzygnięć o kosztach postępowania i o nieuiszczonych kosztach sądowych. Sąd Odwoławczy z urzędu uwzględnia zaś tylko naruszenie prawa materialnego oraz nieważność postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 roku, sygn. II CSK 400/07, Lex nr 371445). Wobec oddalenia apelacji wnioskodawcy nie było podstaw do zmiany tych rozstrzygnięć.
Apelacja wnioskodawcy została oddalona w całości, toteż na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.wnioskodawca powinien zwrócić uczestniczceS. R.koszty postępowania odwoławczego w postaci wynagrodzenia pełnomocnika – adwokata w stawce minimalnej wynikającej z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 pkt 3 i § 15 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800, ze zm.).
Sąd Okręgowy oddalił wniosekM. R.o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, gdyż jego pełnomocnik nie wykazał poniesienia jakichkolwiek kosztów w instancji odwoławczej (art. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.