Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1659/17
Data wyroku: 2018-05-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski, Anna Kowacz-Braun, Paweł Rygiel
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc

Sygn. akt I  ACa 1659/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 maja 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Paweł Rygiel (spr.)

Sędziowie:

SSA Anna Kowacz-Braun
SSO del. Wojciech Żukowski

Protokolant:

st. sekr. sądowy Katarzyna Wilczura

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaT. T.
przeciwko(...) Sp. z o.o.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I C 541/16
1. oddala apelację;
2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
SSA Anna Kowacz- Braun SSA Paweł Rygiel SSO del. Wojciech Żukowski
sygn. akt I ACa 1659/17

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 29 maja 2018 r.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od strony pozwanej(...) sp. z o.o.wW.na rzecz powódkiT. T.kwotę 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Nadto Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 5.174,72 zł tytułem kosztów procesu oraz rozliczył brakujące koszty sądowe.
Sąd I instancji ustalił, że w dniu 7 lipca 2012 r., wykonując pracę na stanowisku operatora ładowarki, śmierć poniósł syn powódkiR. T. (1).
Prawomocnym wyrokiem karnym skazani zostali:
-M. G.za to, że działając jako pracodawca powoda i będąc z tego tytułu odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy wzakładzie (...)nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku polegającego na ochronie zdrowia i życia pracowników, w szczególności poprzez niezapewnienie pracownikowiR. T. (1)bezpiecznego sprzętu do pracy, w wyniku czego wykonywał on pracę operatora na ładowarce niedostosowanej do minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników w czasie pracy ( Dz. U. Nr 191, poz. 1596 ze zm. z 2003r. Nr 178, poz. 1745 ) oraz niesprawnej technicznie, która w tym stanie nie powinna być dopuszczona do użytkowania oraz brak należytego nadzoru nad podległymi mu pracownikami w zakresie przestrzegania przez nich przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy wzakładzie (...), godząc się w ten sposób na narażenie pokrzywdzonegoR. T. (1)na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w wyniku czego w dniu 7 lipca 2012r. podczas pracy przy użytkowaniu niesprawnej technicznie ładowarki(...)doszło do nieumyślnego spowodowania śmierciR. T. (1)poprzez uduszenie gwałtowne w wyniku utonięcia;
-J. N.za to, że wykonujący obowiązki kierownikazakładu (...)nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku jako na osobie kierującej pracownikami, na której zgodnie z zakresem czynności ciążył obowiązek sprawowania nadzoru nad pracą podległych mu pracowników oraz będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy, urządzeniach, środkach transportu wewnętrznego i będąc w ten sposób zobowiązanym do dokonania sprawdzenia przy użyciu odpowiednich służb stanu technicznego ładowarki(...)oraz niewłaściwie sprawowany nadzór nad podległym mu pracownikiemR. T. (1)w zakresie warunków wykonywanej przez niego pracy i poprzez niezapoznanie go z przepisami i zasadami bezpiecznego wykonywania pracy wzakładzie (...)przy załadunku urobku, godził się w ten sposób na narażenie podległego mu pracownikaR. T. (1)na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w wyniku czego w dniu 7 lipca 2012 r. podczas pracy przy użytkowaniu niesprawnej technicznie ładowarki(...)doszło do nieumyślnego spowodowania śmierciR. T. (1)poprzez uduszenie gwałtowne w wyniku utonięcia.
Sąd ustalił, że żona i córka zmarłego otrzymali stosowne świadczenia, w tym z tytułu zadośćuczynienia.
Sąd wskazał także, że powódkaT. T.posiadała pięcioro synów:A.,M.,P.,R.iK.. Wszyscy mieszkali w domu rodzinnym w miejscowościJ.. Pierwszy wyprowadził sięA.. Podjął on studia informatyczne wK., po ukończeniu których prowadził firmę wK.. Z czasem wyprowadził sięK.. W domu pozostałR.,M.iP..R.prowadził wspólnie z rodzicami gospodarstwo domowe, pomagał im. W 2000 r. rodzice przepisali mu gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. ok. 2 ha w zamian za dożywotnią opiekę. W 2011 r., w wieku 32 latR.zawarł związek małżeński i wyprowadził się do żonyE.. Pomimo wyprowadzenia z domu rodzinnego, nadal do niego przyjeżdżał co weekend, pomagał rodzicom na gospodarstwie, dokładał się do podstawowych kosztów utrzymania domu, pomagał matce w czynnościach życia codziennego. Relacje powódki z synem były bardzo dobre i bliskie.
Po zawarciu związku małżeńskiego i wyprowadzeniu do żonyR.zamierzał przekazać gospodarstwo bratuP..
Sąd ustalił, że w 2009 r. zmarł pierwszy syn powódkiA., a w 2012 r. w wyniku wypadku przy pracy zmarłR.. Po zdarzeniu powódka załamała się, bardzo nerwowa, płaczliwa, miała problemy ze snem, nie wychodziła z domu, schudła 19 kg, jej stan zdrowia pogorszył się. W większej mierze zaczęła odczuwać dolegliwości kardiologiczne, problemy z ciśnieniem. Nie korzystała z pomocy psychiatrycznej ani psychologicznej. Zażywała i zażywa leki uspokajające, które otrzymuje od lekarza pierwszego kontaktu. Sytuacja była dla powódki o tyle trudna, że całe gospodarstwo wraz z domem nabyła synowaE.i małoletnia wnuczkaK., która urodziła się po śmierci ojca. Zainicjowane postępowanie zakończyło się zawartą ugodą, w wyniku której powódka aby odzyskać dom i gospodarstwo zobowiązana była zapłacić kwotę 100.000zł. tytułem spłaty na rzecz małoletniej wnuczkiK.. Synowa zrzekła się gospodarstwa w zamian za zwolnienie z obowiązków wynikających z dożywocia. Z chwilą odzyskania gospodarstwa powódka wraz z mężem utracili renty rolnicze. W 2016 r. zmarł mąż powódki.
Wreszcie Sąd wskazał, że u powódki, na skutek śmierci syna, wystąpiły konsekwencje charakterystyczne dla stanu po przebytej silnej traumie psychicznej (stan postraumatyczny ). Doznany uraz miał i ma nadal wpływ na codzienne jej funkcjonowanie.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał zgłoszone roszczenie za uzasadnione, jako znajdujące oparcie w treściart. 446 § 4 k.c.
W pierwszej kolejności Sąd wskazał na odpowiedzialność strony pozwanej, wynikającą tak z treściart. 416 k.c.jak iart. 415 k.c.Podkreślił, że poza sporem pozostaje, że strona pozwana była pracodawcą zmarłego i ciążyły na niej obowiązki wynikające zkodeksu pracy, w tym w zakresie zasad bhp. Odpowiedzialność ta wynika także z faktu skazaniaM. G., prokurenta pozwanej spółki, za nieumyślne spowodowanie śmierciR. T.. W konsekwencji to pracodawca reprezentowany przezM. G.był odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy wzakładzie (...)i nie zapewniłR. T.bezpiecznego sprzętu do pracy, zezwolił na pracę niesprawną ładowarką i nienależycie nadzorował prace wykonywane przez poszkodowanego.
Dokonując wykładniart. 446 § 4 k.c.Sąd uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia należną powódce jest kwota 80.000 zł. Sąd poczynił przy tym rozważania przekonujące, że powódka jest osoba bliską zmarłego w rozumieniu w/w przepisu.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
Od powyższego orzeczenia apelację wniosła strona pozwana, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, a to poprzez błędne ustalenie, że:
- powódkę łączyła bardzo silna więź ze zmarłym synemR., a ich relacje były częste i regularne, w sytuacji gdy zmarły nie mieszkał z powódką, a odległość ich miejsc zamieszkania uniemożliwiała tak częste kontakty jak wskazuje powódka;
- powódka podupadła na zdrowiu wyłącznie na skutek śmierci synaR., a sytuacji gdyT. T.ma przestrzeni ostatnich lat przeżyła nie jeden, a trzy zgony członków rodziny;
- powódka jest osobą uprawnioną do wypłaty zadośćuczynienia w sytuacji, gdy najbliższa rodzina zmarłego otrzymała już zadośćuczynienie wyczerpujące wszelkie roszczenia w stosunku do pozwanej;
- kwota zadośćuczynienia nie jest rażąco wygórowana, podczas gdy powódka otrzymując zasądzoną kwotę będzie realnie wzbogacona;
Sytuacja majątkowa pozwanej nie ma znaczenia dla przedmiotowego postępowania w sytuacji, gdy działalność pozwanej spółki przynosi straty.
Apelująca zarzuciła także naruszenie prawa procesowego tj.:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności uznanie za w pełni wiarygodne, spójne i logiczne zeznań powódki oraz świadkówP. T.,K. T.,H. D.,A. T.w sytuacji, gdy są to osoby z rodziny powódki i są bezpośrednio zainteresowane rozstrzygnięciem sporu na korzyść powódki;
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez sporządzenie niedokładnego i nieodpowiadającego kryteriom wskazanym w przedmiotowej normie, uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w szczególności w zakresie oceny dowodów;
-art. 278 k.p.c.w zw. zart. 162 k.p.c.poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, względnie przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego, w zakresie okoliczności dotyczących stanu psychicznego powódki po śmierci synaR., wpływu śmierci synaA.i męża powódki na jej stan psychiczny, korelacji śmierci członków rodziny z pogarszającym się stanem zdrowia powódki.
Wreszcie strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to:
-art. 446 § 4 k.c.poprzez niewłaściwą wykładnię pojęcia „osoby najbliższej”, a tym samym zasadności zgłoszonego przez powódkę żądania;
-art. 146 ustawy prawo geologiczne i górniczepoprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie odpowiedzialności pozwanej spółki w przedmiotowej sprawie.
W uwzględnieniu podniesionych zarzutów strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja pozwanej jest oczywiście bezzasadna.
Ustalenia dokonane w pierwszej instancji są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Zostały dokonane w oparciu o wszystkie przeprowadzone dowody, których ocena mieści się w granicach wyznaczonychart. 233 § 1 k.p.c.
Przede wszystkim wskazać należy, że podniesione przez stronę pozwaną zarzuty, sformułowane jako kwestionujące podstawę faktyczną wyroku, w większości odnoszą się do oceny prawnej, a nie do ustalonych w sprawie faktów. Dotyczy to w szczególności okoliczności związanych z oceną, czy powódka jest osobą legitymowaną do uzyskania zadośćuczynienia w świetle treściart. 446 § 4 k.c.oraz wysokości przyznanego powódce zadośćuczynienia.
Z treści podniesionych przez stronę apelującą zarzutów wynika, iż aktualnie sporne między stronami są okoliczności faktyczne obrazujące stopień więzi łączących powódkę ze zmarłym synemR.oraz okoliczności mające znaczenie dla oceny skutków śmierci synaR.dla stanu psychicznego powódki.
Co do pierwszej grupy faktów wskazać należy, że dokonane w pierwszej instancji ustalenia wprost wynikają z treści wszystkich przeprowadzonych dowodów osobowych. Sam fakt, że treść zeznań pochodzi od powódki oraz świadków będących członkami jej rodziny, nie może dowodów tych dyskwalifikować. W oczywisty sposób fakt bliskiego związku powódki ze świadkami winien powodować, że dokonując oceny przedmiotowych dowodów Sąd winien wykazać się ostrożnością. Tym niemniej, w okolicznościach niniejszej sprawy, zasadne było przydanie zeznaniom powódki i świadków waloru wiarygodności. Po pierwsze, w sprawie nie ujawniono jakichkolwiek innych dowodów, które wskazywałyby na odmienność okoliczności faktycznych od przyjętych przez Sąd I instancji. Po drugie, zeznania te, a w ślad za nimi treść poczynionych ustaleń faktycznych pozostają w zgodzie z zasadami doświadczenia życiowego. Wskazać należy, że to zmarłemu synowiR.rodzice przekazali gospodarstwo rolne, co w jednoznaczny sposób wskazuje, że to z nim wiązali dalsze plany co do wspólnego gospodarowania. Nadto, od daty wyprowadzenia sięR.z domu rodzinnego do jego śmierci upłynął krótki okres czasu (ok. rok), co pozwala na przyjęcie, że pomiędzy nim a matką nie zdążyły się jeszcze osłabić łączące ich dotychczas więzi. Obie te okoliczności w oczywisty sposób uzasadniają twierdzenie, żeR.nadal często odwiedzał rodziców, podtrzymując bliską z nimi więź.
Odnośnie wątpliwości strony pozwanej co do stopnia przeżyć powódki wynikłych ze śmierci synaR., w kontekście tego, iż w krótkim okresie czasu przeżyła ona śmierć drugiego syna, a następnie męża, wskazać należy, że brak było podstaw do prowadzenia dalej idącego postępowania dowodowego, w tym z uzupełniającej opinii biegłego bądź opinii innego biegłego. W szczególności z ustalonych okoliczności faktycznych i dokonanej w pierwszej instancji oceny nie wynika, by Sąd przypisał stronie pozwanej odpowiedzialność za stan psychiczny powódki będący konsekwencją sumy wszystkich jej traumatycznych przeżyć. Z opinii biegłego wynika, że u powódki wystąpiły konsekwencje charakterystyczne dla stanu po przeżytej traumie związanej ze śmiercią osoby bliskiej i taki stan rzeczy był podstawą oceny wysokości przyznanego powódce zadośćuczynienia. Nadto z opinii biegłej psychologa w sposób wyraźny wynika, że o ile śmierć synaR.stanowiła dla powódki silniejsze przeżycie, to wynikało to z gwałtowności i nagłości jego śmierci oraz faktu, że z tym synem powódka wiązała plany na przyszłość.
W tym stanie rzeczy w pełni należy podzielić dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego.
Całkowicie chybione są te wszelkie zarzuty, które zmierzają do podważenia odpowiedzialności strony pozwanej. Z faktu, że zmarły był pracownikiem pozwanej spółki, podlegającym jej nadzorowi, jak też prokurentspółki – (...)– został skazany prawomocnym wyrokiem karnym, jako pracodawca zmarłego, za niedopełnienie obowiązku zapewnienia zmarłemu bezpiecznego sprzętu pracy oraz dopuszczenie do wykonywania pracy na niesprawnej technicznie maszynie – w oczywisty sposób wynika bezprawność działania strony pozwanej i jej wina za skutek w postaci śmierciR. T. (1). Zważyć należy, że z mocyart. 11 k.p.c.Sąd jest związany w tym zakresie wyrokiem sądu karnego.
Bezprzedmiotowe przy tym jest odwołanie się przez pozwaną do przepisów ustawy Prawo geologiczne. Fakt, że także zaniedbania innego podmiotu mogły pozostawać w związku przyczynowym ze śmierciąR. T. (1)nie zwalnia pozwanej od odpowiedzialności, skoro zart. 441 § 1 k.c.wynika, że jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Zatem ewentualna odpowiedzialność zakładu górniczego nie zwalnia z odpowiedzialności strony pozwanej, jako pracodawcy zmarłego. Zważyć należy, żeR. T. (1)poniósł śmierć w trakcie wykonywania pracy, a za przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i zapewnienie pracownikowi bezpiecznych warunków pracy odpowiada pracodawca – co znalazło przecież potwierdzenie w wyroku sądu karnego.
Całkowicie bezzasadne są także zarzuty apelującej kwestionujące legitymację czynną powódki. Zgodnie zart. 446 § 4 k.c., jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, to sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Do „najbliższych członków rodziny zmarłego” zaliczyć należy takie osoby, których sytuacja życiowa kształtowała się w pewnej zależności od zmarłego. Zważyć przy tym należy, że o tym kto jest najbliższym członkiem rodziny zmarłego, decyduje układ faktyczny stosunków rodzinnych pomiędzy zmarłym a tymi osobami. Wskazać zatem należy, że w oczywisty sposób powódkę i zmarłego łączył stosunek bliskości, a fakt przekazania mu przez rodziców gospodarstwa rolnego w zamian za dożywocie, łączenie w związku z tym z synemR.planów na przyszłość, świadczenie przez niego bieżącej pomocy rodzicom, jak też podtrzymywanie przez niego ścisłych więzi z matką pomimo założenia nowej rodziny – pozwala zaliczyć powódkę do osób najbliższych zmarłemu. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podziela argumentację Sądu I instancji.
Oczywiście bezzasadne są zarzuty pozwanej spółki, jakoby fakt wypłaty świadczeń z tytułu zadośćuczynienia żonie i córce zmarłego miał decydować o bezzasadności żądania powódki. Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej przysługuje bowiem każdemu z najbliższych członków rodziny, a przypadające na ich rzecz świadczenia nie podlegają sumowaniu.
W pełni należy wreszcie podzielić ocenę Sądu I instancji, że przyznana powódce kwota zadośćuczynienia w wysokości 80.000 zł nie jest rażąco zawyżona. W szczególności podkreślenia wymaga, że ustalony w sprawie stopień bólu i przeżyć psychicznych występujących u powódki, związanych ze śmiercią syna był znaczny i znajduje usprawiedliwienie w stwierdzonych relacjach rodzinnych oraz występującym pomiędzy powódką a synem stosunku bliskości. Wynikał on z typowych przeżyć psychicznych związanych ze śmiercią osoby bliskiej, spotęgowanych nagłością zdarzenia i faktem, iż powódka łączyła z synemR.plany na przyszłość. Nadto przyznana powódce suma nie odbiega od kwot zasądzanych w innych, podobnych przypadkach.
Za obniżeniem zasądzonej kwoty, wbrew zarzutom strony apelującej, nie mogą przemawiać powoływane przez pozwaną okoliczności dotyczące jej trudnej sytuacji majątkowej. Zważyć należy, że strona pozwana jest spółką prawa handlowego, a w związku z tym dla zaspokojenia roszczenia z tytułu zadośćuczynienia nie może zasłaniać się trudnościami finansowymi i sytuacją majątkową w taki sam sposób, w jaki dotyczy to osób fizycznych. Nadto charakter zdarzenia, w wyniku którego śmierć poniósł jej pracownik powoduje, że uwzględnienie przedmiotowego zarzutu naruszałoby zasady sprawiedliwości.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik (art. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.), a na zasądzone koszty składa się opłata od wynagrodzenia pełnomocnika, ustalona zgodnie z§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

SSO Wojciech Żukowski   SSA Paweł Rygiel  SSA Anna Kowacz Braun