Sąd Okręgowy w Olsztynie
IX Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ca 205/18
Data wyroku: 2018-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bożena Charukiewicz, Dorota Ciejek, Krystyna Skiepko
Słowa kluczowe: Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: art. 567 kpc
Teza: Stosownie art. 5 k.c musi być następstwem wykonania prawa podmiotowego przez stronę godzącego w fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo.

Sygn. akt IX Ca 205/18

POSTANOWIENIE
Dnia 6 września 2018 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Bożena Charukiewicz (spr.)

Sędziowie:

SO Dorota Ciejek
SO Krystyna Skiepko

Protokolant:

prac. sądowy Izabela Ważyńska

po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z wnioskuE. S.
z udziałemT. S.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt X Ns 1276/16,
p o s t a n a w i a:
oddalić apelację.
Dorota Ciejek Bożena Charukiewicz Krystyna Skiepko

Sygn. akt IX Ca 205/18

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniE. S.wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego jej i uczestnikaT. S..
W uzasadnieniu podniosła, że w skład majątku wspólnego wchodził komplet mebli kuchennych wartości 1.200zł, sprzęt kuchenny wartości 3.000zł, meble pokojowe wartości 1.500zł, wyposażenia pokoi dziecięcych o wartości 2.500zł, sprzęt elektroniczny wartości 2.400zł, koszty remontu mieszkania 10.000zł, działka ogrodowa wartości 20.000zł. Domagała się przyznania wskazanych składników uczestnikowi i zasądzenie dla niej kwoty 20.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia.
UczestnikT. S.poparł wniosek o podział majątku wspólnego, jednak wniósł o przyznanie ruchomości za wyjątkiem telewizora dla wnioskodawczyni.
W uzasadnieniu wskazał, że podane przez wnioskodawczynię wartości ruchomości są nieprawdziwe i znacząco zawyżone. Zaprzeczył, by w skład majątku wchodziła działka ogrodowa oraz by przeprowadzony był kiedykolwiek remont mieszkania poza podstawowym odnowieniem ścian. Do podziału zgłosił również samochódV., który wnioskodawczyni zabrała bez jego zgody.
Postanowieniem z dnia 24 października 2017 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie dokonał podziału majątku wspólnegoE. S.iT. S.według stanu z 14 kwietnia 2016r., w skład którego wchodziły ruchomości szczegółowo wymienione w punkcie I postanowienia, jak również prawo najmu lokalu komunalnego położonego wO.przyul. (...)o wartości 52.664zł w ten sposób, że uczestnikowi przyznał prawo najmu lokalu komunalnego położonego wO.przyul. (...)oraz telewizor o wartości 300zł, sztućce i garnki bez wartości rynkowej, natomiast wnioskodawczyni własność mebli kuchennych o wartości 100 zł, lodówki o wartości 50zł, mikrofalówki o wartości 30zł, mebli pokojowych o wartości 100 zł, wieży muzycznej o wartości 20zł. Ustalił, że uczestnik poczynił nakłady z majątku odrębnego na majątek wspólny w kwocie 1.872zł. Zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty kwotę 25.996zł płatną w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie zwłoki z płatnością. Przyznał biegłejE. J.wynagrodzenie w kwocie 2.365,78zł za sporządzoną opinię. Nie obciążył wnioskodawczyni i uczestnika kosztami sądowymi. Orzekł, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie we własnym zakresie.
Sąd Rejonowy ustalił, że wyrokiem z 23 marca 2016r. w sprawie sygn. akt VI RC 1708/15, Sąd Okręgowy w Olsztynie orzekł rozwód wnioskodawczyniE. S.i uczestnikaT. S.z winy wnioskodawczyni i orzekł o eksmisji wnioskodawczyni ze wspólnego mieszkania bez prawa do lokalu socjalnego. Podstawą orzeczenia rozwodu z winy wnioskodawczyni był jej alkoholizm. Wyrok uprawomocnił się w dniu 14 kwietnia 2016r.
W skład majątku wspólnego byłych małżonków wchodziło prawo najmu lokalu komunalnego położonego wO.przyul. (...). Wartość prawa najmu wynosiła 52.664zł.
Lokal mieszkalny przyul. (...)wO.strony zajmowały wspólnie do uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Po wyroku wnioskodawczyni wyprowadziła się i zamieszkała z konkubentem. W lokalu pozostał uczestnik wraz z pełnoletnim synem stron. Zamieszkała z nimi konkubina uczestnika z własnym dzieckiem.
Oprócz zajmowanego lokalu, byli małżonkowie byli właścicielami mebli kuchennych o wartości 100zł, lodówki wartości 50zł, mikrofalówki o wartości 30zł, mebli pokojowych wartości 100zł, telewizora wartości 300zł, wieży muzycznej wartości 20zł, sztućców i garnków bez wartości rynkowej.
W trakcie małżeństwa byli małżonkowie nabyli również prawo dzierżawy działki ogrodowej wK., na której dokonali wspólnie nasadzeń i zagospodarowań. Na skutek zaniedbań wnioskodawczyni, uchwałą z 29 września 2016r. wnioskodawczyni została wypowiedziana umowa dzierżawy i zawarta tylko z uczestnikiem. W dniu 24 kwietnia 2017r. uczestnik sprzedał prawo dzierżawy działki i uzyskał z tego tytułu 1.500zł, którymi nie rozliczył się z wnioskodawczynią.
Po zniesieniu współwłasności uczestnik spłacił z własnych dochodów 9 rat pożyczki zaciągniętej przez byłych małżonków w trakcie trwania związku, po 208zł każda.
Wnioskodawczyni po rozwodzie zabrała bez zgody uczestnika samochódV. (...)z 1993r., kupiony w 2015r. za 1.900zł. Oddała go na złom i uzyskała za to 300 zł.
Wnioskodawczyni nie jest nigdzie zatrudniona, utrzymuje się z prac dorywczych i sezonowych. Uczestnik pracuje na budowie jako murarz, zarabia około 2.000-2.300zł netto.
W ocenie Sądu Rejonowego skład majątku podlegającego podziałowi pozostawał między stronami był bezsporny. Wartość poszczególnych składników została ustalona w odniesieniu do prawa najmu lokalu komunalnego na podstawie dowodu z opinii biegłego, co do pozostałych składników na podstawie zasad doświadczenia życiowego. Wartość prawa najmu lokalu komunalnego stanowi różnicę między czynszem wolnym a czynszem regulowanym z uwzględnieniem w konkretnym przypadku okresu prawdopodobnego trwania stosunku najmu. Mając na uwadze tabele GUS określające średni czas dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn, średni czas dalszego trwania życia będzie różny i różna będzie wartość prawa najmu. Wobec zgodnego stanowiska stron o przyznaniu praw najmu uczestnikowi, Sąd żądanie to uwzględnił. Tym bardziej, że uczestnik nadal lokal zajmował, a wnioskodawczyni definitywnie się z niego wyprowadziła. Nie zasługiwał na uwzględnienie argument uczestnika, że skoro wnioskodawczyni została eksmitowana z lokalu w wyroku rozwodowym, utraciła prawa do niego definitywnie i podziałowi nie podlegało prawo najmu. Orzeczona eksmisja oznaczała tylko pozbawienie wnioskodawczyni prawa do korzystania z lokalu na skutek jej alkoholizmu. Wyrok rozwodowy nie zastępował natomiast postanowienia podziałowego i bezspornym było, ze wnioskodawczyni nie zrzekła się praw do lokalu, ani też nie została pozbawiona tych praw przez gminę. W efekcie prawo najmu lokalu komunalnego, mające charakter majątkowy, podlegało podziałowi w przedmiotowej sprawie. Zostało przyznane uczestnikowi i z tego względu powinien on zwrócić wnioskodawczyni połowę wartości, a więc kwotę 26.332zł. Analogicznie Sąd potraktował kwestię podziału praw do działki ogrodniczej. Została ona przyznana obu małżonkom w trakcie trwania małżeństwa i wykluczenie spośród członków działkowców wnioskodawczynię oznaczało rozwiązanie wobec niej prawa dzierżawy, a więc prawa do dalszego władania działką. Nie oznaczało to natomiast rozliczenia się z wnioskodawczynią z nakładów poczynionych wspólnie z byłym małżonkiem na działkę. To, ze nakłady te powstały i podlegały rozliczeniu potwierdzał fakt, że uczestnik prawa do dzierżawy zbył za kwotę 1.500zł. Należało zatem przyjąć, że była to rynkowa wartość nasadzeń i zagospodarowań poczynionych przez strony wspólnie podczas trwania związku i podlegających rozliczeniu w toku niniejszego postępowania. Sąd nie widział przy tym konieczności ustalenia wartości tych nasadzeń w inny sposób, niż poprzez odwołanie się do zawartej umowy zbycia praw do działki. W efekcie z tytułu tego składnika, uczestnik winien był zwrócić wnioskodawczyni kwotę 750zł. Nie zostały w żaden sposób udowodnione nakłady na lokal w postaci remontu i podlegające rozliczeniu pomiędzy uczestnikami. Alkoholizm wnioskodawczyni i stan ich majątku zgromadzonego w trakcie trwania małżeństwa oraz zeznania uczestnika przemawiały za przyjęciem, że żadne remonty podlegające rozliczeniu nie zostały poczynione. Skoro zatem prawo najmu lokalu komunalnego zostało przyznane uczestnikowi wraz z telewizorem, rozliczony dochód ze sprzedaży praw do działki ogrodniczej, a ze strony wnioskodawczyni rozliczony samochód, przyznane ruchomości i nakład uczestnika w postaci częściowej spłaty wspólnego zadłużenia, z matematycznego rozliczenia powstała dla wnioskodawczyni kwota do spłaty w wysokości 25.996 zł, po potrąceniu wzajemnym wskazanych kwot. Sąd zdecydował o odroczeniu spłaty na 6 miesięcy, by dać uczestnikowi możliwość zaciągnięcia kredytu lub w inny sposób zgromadzenia koniecznej kwoty. Uczestnik winien był zdawać sobie sprawę z konieczności rozliczenia z byłą małżonką, skoro wnosił o zatrzymanie dla siebie jedynego wartościowego składnika majątku zapewniającego mu dach nad głową. O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Powyższe postanowienie w części, tj. co do punktu III zaskarżył uczestnik. W apelacji zarzucił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 5 k.c.poprzez nieprzyjęcie w rozstrzygnięciu treści tegoż artykułu. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 328 § 2 k.p.c.polegających na nierozważeniu sprzecznych wyjaśnień wnioskodawcy i uczestniczki związanych z momentem rezygnacji przezE. S.z zamieszkiwania w lokalu przyul. (...)wO..
Wskazując na powyższe zarzuty uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie uczestnikowi prawa najmu lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wO., jednak bez obowiązku spłaty na rzecz wnioskodawczyni.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe oraz orzekł na podstawie wszystkich zaoferowanych przez strony dowodów, dokonując trafnej ich oceny. Ocena wiarygodności i mocy dowodów została przeprowadzona w granicach przysługującej Sądowi I instancji z mocyart. 233 § 1 k.p.c.swobody osądu.
Ustalenia faktyczne i ich ocenę Sąd Okręgowy przyjął za własne, zwracając uwagę, że nie ma wobec tego potrzeby procesowej przeprowadzania na nowo w uzasadnieniu tego orzeczenia oceny każdego ze zgromadzonych dowodów, a wystarczy odnieść się do tych ustaleń i ocen, które zostały zakwestionowane w apelacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z 10 października 1998r., III CKN 650/98, z 4 kwietnia 2003r., III CKN 1217/00, z 27 listopada 2003r., II UK 156/03, z 27 kwietnia 2010r., II PK 312/09 oraz z 9 lutego 2012r., III CSK 179/11).
W dalszej części należy podkreślić, że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (uchwała Sądu Najwyższego 31 stycznia 2008r., III CZP 49/07), dlatego powoływanie się w zarzutach na naruszenie prawa procesowego, ma skutek procesowy tylko do wymienionych w odwołaniu konkretnych zarzutów naruszenia procedury, z wyjątkiem powodujących nieważność postępowania.
Analiza akt sprawy nakazuje stwierdzić, że nie zaszły w toku procedowania Sądu pierwszej instancji jakiekolwiek okoliczności, skutkujące nieważnością postępowania według przesłanek tej nieważności, wskazanych w treści przepisuart. 379 k.p.c.
Za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa materialnego i procesowego.
W szczególności nie jest trafny zarzut naruszeniaart. 5 k.c.Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w orzeczeniu przytoczonym przez skarżącego w apelacji, zgodnie z którym nie można w sposób generalny wyłączyć możliwości zastosowaniaart. 5 k.c.jako podstawy do obniżenia spłat lub dopłat z udziałów przy podziale majątku wspólnego byłych małżonków (postanowienie z dnia 22 stycznia 2009 r., III CSK 251/08, uchwała z dnia 14 października 1977 r., III CZP 77/77).
W niniejszej sprawie nie zachodziły jednak tego rodzaju okoliczności, które dawałyby podstawę do tego by można było obniżyć lub pozbawić wnioskodawczynię spłat lub dopłat z udziałów przy podziale majątku wspólnego, w tym związanych z prawem najmu lokalu komunalnego, co do których ograniczała się apelacja w niniejszej sprawie.
Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 5 k.c.Z orzecznictwa wynika, że stosowanie tego przepisu może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy uwzględnienie roszczenia prowadziłoby do sytuacji nieakceptowanej ze względów aksjologicznych i teleologicznych. Nie może być ono wymierzone przeciwko treści prawa postrzeganego jako sprawiedliwe, lecz musi być następstwem wykonania prawa podmiotowego przez stronę godzącego w fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., II CSK 286/12). Taka sytuacja z pewnością nie zachodzi w niniejszej sprawie, w której uczestniczka z mocy prawa jest współuprawnioną do prawa najmu lokalu komunalnego i spłaty w razie zniesienia wspólności tego prawa. Tego rodzaju uprawnienie co do zasady nie mogą stanowić nadużycia prawa, gdyż znajdują uzasadnienie w obowiązującym prawie. Również okoliczności niniejszej sprawy, w tym sytuacja wnioskodawczyni i jej zachowanie, szczególnie w okresie trwania wspólności majątkowej stron nie dają podstaw w ocenie Sądu Okręgowego do przyjęcia, iż uprawnienie do spłaty jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zresztą uczestnik nie wskazał, z jakimi zasadami moralnymi byłoby sprzeczne zasądzenie od niego na rzecz wnioskodawczyni stosownych dopłat w wyniku podziału wspólnego prawa. Przepisart. 5 k.c.pełni funkcję obronną w sytuacji, gdy dochodzi do nadużycia prawa podmiotowego. Nie sposób uznać za szczególnie naganne postępowania wnioskodawczyni domagającej się równego i uczciwego traktowania w sprawie o podział majątku dorobkowego, który osiągnęli dzięki wspólnym wysiłkom.
W niniejszej sprawie prawo najmu lokalu komunalnego zostało uzyskane przez strony w czasie trwania wspólności majątkowej przy znacznym nakładzie starań samej wnioskodawczyni. Wchodziło zatem w skład majątku wspólnego stron i w konsekwencji podlegało podziałowi. Lokal ten został przyznany stronom celem zaspokojenia potrzeb rodziny, którą tworzyli. Strony mieszkały w tym lokalu przez ponad 10 lat. Eksmisja wnioskodawczyni została orzeczona wraz z momentem ustania wspólności majątkowej między stronami wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 23 marca 2016 r. Trafnie wskazał Sąd Rejonowy, iż orzeczenie to nie stanowiło pozbawienia wnioskodawczyni prawa najmu do przedmiotowego lokalu, a jedynie prawa zajmowania lokalu. Z ustaleń Sądu Rejonowego, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącego wynika, że wnioskodawczyni wyprowadziła się z lokalu po wyroku rozwodowym. W ocenie Sądu Okręgowego powyższe okoliczności nie dają w żadnej mierze podstaw do przyjęcia, że uzyskanie spłaty przez wnioskodawczynię prowadziłoby do sytuacji nieakceptowanej ze względów aksjologicznych i teleologicznych i że były podstawy do zastosowaniaart. 5 k.c.
Dodać należy, iż przytoczone przez skarżącego orzeczenia, w których zastosowanoart. 5 k.c.obniżając należną stronie spłatę odnosiły się do innych stanów faktycznych niż ten, który zaistniał w niniejszej sprawie. Nie mogą one zatem stanowić podstawy do tożsamego orzeczenia w tej sprawie, a stanowić jedynie wskazanie, że stosowanieart. 5 k.c.w sprawach o podział majątku wspólnego w zakresie orzeczenia o ograniczeniu wysokości spłaty jest w ogóle możliwe.
Oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 328 § 2 k.p.c.W judykaturze przeważa pogląd, w myśl którego strona może powołać się na zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia i zarzut taki można ocenić jako zasadny, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wskazanych wart. 328 § 2 k.p.c.zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, oraz z dnia 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07). Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie wymagane przez ustawodawcę elementy, w szczególności wskazana została podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia. W oparciu o jego treść Sąd Okręgowy mógł przeprowadzić kontrolę orzeczenia. Ponadto zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c., mógłby być skuteczny tylko wtedy, gdyby skarżący wykazał, że wadliwości uzasadnienia miały wpływ na wynik sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1997 r., I PKN 97/97). Takiego rodzaju twierdzenia nie znalazły się w uzasadnieniu rozpoznawanej apelacji.
Mając zatem na uwadze wskazane wyżej okoliczności Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł, jak w postanowieniu.
Dorota Ciejek Bożena Charukiewicz Krystyna Skiepko