Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Cz 208/18
Data wyroku: 2018-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Barbara Nowicka, Grażyna Kobus, Piotr Rajczakowski
Słowa kluczowe: Ugoda cywilna
Podstawa prawna: art. 223 kpc

Sygn. akt II Cz 208/18

POSTANOWIENIE
Dnia 20 marca 2018 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący : SSO Piotr Rajczakowski
SO Grażyna Kobus
SO Barbara Nowicka
po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. w Świdnicy
na posiedzeniu niejawnym
zażalenia uczestniczki postępowaniaB. P.
na postanowienie Sądu Rejonowego w Kłodzku
z dnia 9 stycznia 2018r., sygn. akt I Ns 1044/17 o umorzeniu postępowania
w sprawie z wnioskuA. W.
przy udzialeB. P.iE. W.
o dział spadku poS. W.
postanawia:

oddalić zażalenie.

(...)

UZASADNIENIE

    Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Kłodzku, na podstawieart. 355 § 1 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc, umorzył postępowanie w sprawie, wobec zawarcia przez wnioskodawcęA. W.oraz uczestnikówE. W.iB. P.ugody, w której zgodnie wskazali, że w skład spadku poS. W., zmarłym 3 maja 2007 r. wS.wchodzi udział w ½ części nieruchomości położonej wS.przyul. (...), obejmującejdziałkę nr (...)o powierzchni 1,5401 ha, stanowiącej gospodarstwo rolne z zabudowaniami, dla której to nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), o wartości 22.500 zł i dokonali działu spadku w ten sposób, że udział w ½ części powyższej nieruchomości przypadł w całościA. W., bez obowiązku spłat na rzecz uczestników, wobec zaliczenia na poczet należnych im udziałów dokonanych przez spadkodawcę darowizn. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że udział w nieruchomości położonej wS.przyul. (...), opisanej wKW (...)/ nie wchodzi w skład spadku poS. W.. Zainteresowani zawarli przed Sądem ugodę odpowiadającą składowi spadku i dokonanym darowiznom. W tej sytuacji zbędne było wydanie orzeczenia merytorycznego rozstrzygającego spór ze względu na umowne uregulowanie przez strony stosunku prawnego stanowiącego przedmiot postępowania.

    W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestniczka postępowania zarzuciła mu zawarcie ugody pod wpływem błędu co do stanu faktycznego, tj. składu spadku poS. W., obejmującego również nieruchomość przyul. (...)wS., stanowiącejdziałkę nr (...)o pow. 0, 7091 ha, która została opisana wksiędze wieczystej nr (...). Uchyliła się od skutków prawnych powyższej ugody i wniosła o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zmianę treści ugody poprzez ustalenie, że w skład spadku poS. W.wszedł także udział w ½ części we współwłasności nieruchomości położonej wS.przyul. (...), obejmującejdziałkę nr (...)o pow. 7091 m(
      2), dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą nr (...)i przyznanie jej udziału wynoszącego 1/8 część tej nieruchomości na rzecz wnioskodawcy, bez obowiązku spłaty.

Zażalenie podlegało oddaleniu.
Sąd pierwszej instancji zasadnie umorzył postępowanie w zakresie objętym ugodą, gdyż jest ona wobec sądu wiążąca i czyni dalsze postępowanie niedopuszczalnym ( vide: orzeczenie SN z 26 października 1998r., III CKN 824/98, OSNC 1999r., nr 4, poz. 78 ). Zażalenie uczestniczki sprowadza się do próby podważenia zawartej ugody. Z tego względu wskazać należy, że wyrażenie zgody na zawarcie ugody, a więc i zakończenie postępowania sądowego, może być, jako czynność procesowa odwołane z ważnych przyczyn aż do chwili uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania. Odwołanie to musi być jednak uzasadnione wadliwością złożonego przez stronę oświadczenia woli np. poprzez błąd, pozorność, przymus, niedorozwój umysłowy, chorobę psychiczną, zaś to do sądu należy ocena, czy przyczyny te są dostateczne dla skutecznego uchylenia się od skutków oświadczenia woli w myśl przepisów prawa cywilnego. Skarżąca w zażaleniu powołała się na się na zawarcie ugody pod wpływem błędu co do stanu faktycznego, tj. składu spadku poS. W..
Wskazać należy, że stosownie doart. 918 § 1 kcuchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie byłyby powstały, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Stan faktyczny w rozumieniuart. 918 § 1 kcto ogół (zespół) zdarzeń prawnych decydujących o powstaniu i istnieniu oraz wyznaczających treść i zakres stosunku prawnego, którego ugoda dotyczy (tak m.in. L. Stecki, w: J. Winiarz, Komentarz KC, t. 2, 1989, s. 826). Sam błąd musi być mylnym wyobrażeniem obu stron, a także musi być powiązany z tymi elementami w taki sposób, że ma wpływ na powstanie sporu lub niepewności w rozumieniu tego przepisu; w braku takiego związku, błąd, bez względu na jego charakter, nie uzasadnia uchylenia się od skutków prawnych zawarcia ugody (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017, Legalis). Tymczasem w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca.

    Wnioskodawca we wniosku o dział spadku wniósł o ustalenie, że w skład spadku poS. W.wchodzi udział w ½ części we współwłasności nieruchomości położonej wS.przyul. (...), obejmującejdziałkę nr (...)o pow. 1,5401 ha, stanowiącej gospodarstwo rolne z zabudowaniami, dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą o nr (...). W odpowiedzi na wniosekB. P.wskazała, że wnosi o ustalenie, iż w skład spadku poS. W., oprócz powyższej nieruchomości, wchodzi także udział w ½ części we współwłasności nieruchomości położonej wS.przyul. (...), obejmującejdziałkę nr (...)o pow. 0,7091 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą o nr (...)i domagała się przyznania wnioskodawcy jej udziału w obu nieruchomościach, bez obowiązku spłat. Zatem uczestniczka postępowania miała świadomość jakie składniki majątkowe wchodzą, czy też ewentualnie mogą wchodzić, w skład spadku poS. W.. Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. Sąd poinformował skarżącą, że z treści i historii księgi wieczystej przedłożonej przez wnioskodawcę nie wynika, byS. W.był współwłaścicielem w ½ części nieruchomości położonej wS.przyul. (...), obejmującejdziałkę nr (...)o pow. 0,7091 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kłodzku prowadziksięgę wieczystą o nr (...). Sąd poprosił o informację w zakresie danych i wiedzy posiadanych w tym zakresie przezB. P., która w odpowiedzi wskazała, że podtrzymuje „opinię z tego wniosku.” Uczestniczka postępowania nie pozostawała zatem w błędzie co do stanu faktycznego, który według treści ugody strony ją zawierające uważały za niewątpliwy, skoro już w odpowiedzi na wniosek wskazywała, iżdziałka nr (...), jej zdaniem, wchodzi w skład spadku poS. W.. Okoliczność, że dopiero po zawarciu przedmiotowej ugody uczestniczka postępowania, jak wskazuje w zażaleniu, sprawdziła dokumentację powyższej księgi wieczystej nie stanowi podstawy do uchylenia się od skutków prawnych zawartej w dniu 9 stycznia 2018 r. ugody sądowej. Nie jest dopuszczalne powoływanie się na błąd, jeżeli w chwili zawierania ugody wszystkie lub niektóre elementy stanu faktycznego były sporne lub wątpliwe. Wprawdzie stosownie doart. 1038 § 1 kcsądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek, jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku, przy czym§ 2powołanego przepisu stanowi, że umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku. Oznacza to, że niewątpliwie dopuszczalne było dokonanie umownego działu spadku, w formie ugody sądowej, obejmującego jedynie jeden ze składników wchodzących w skład spadku po ojcu uczestniczki.

W ocenie Sądu Okręgowego ugoda pozostaje w zgodzie z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa (art. 223 § 2 kpcw zw. zart. 203 § 4 kpc), a tylko w takim zakresie Sąd ma możliwość kontroli dopuszczalności zawarcia ugody.
Wobec powyższego zażalenie nie mogło odnieść skutku w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i dlatego Sąd Okręgowy oddalił je na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpc, jako nieuzasadnione.

(...)