Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1491/17
Data wyroku: 2017-12-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Współwłasność, Roszczenie petytoryjne, Zaskarżalność orzeczeń sądowych
Podstawa prawna: art. 206 kc, art. 373 kpc w zw. z art. 370 kpc

III Ca 1491/17

UZASADNIENIE

punktu 1 wyroku
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 r., wydanym w sprawie z powództwaA. B. (1)przeciwkoA. B. (2),S. B.iM. B.o dopuszczenie do współposiadania nieruchomości, Sąd Rejonowy w Kutnie nakazałA. B. (2)iS. B.dopuszczenie powódki do współposiadania nieruchomości położonej wK.przyul. (...), składającej się zdziałek Nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta Nr (...), poprzez nakazanie im wydania kluczy do furtki i bramy wjazdowej na nieruchomość znajdujących się bezpośrednio przyul. (...)oraz kluczy od głównych drzwi wejściowych do budynku znajdującego się na tej nieruchomości w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, zobowiązując równocześnie pozwanych do nieprzeszkadzania powódce w korzystaniu z tej nieruchomości, a ponadto oddalił powództwo w stosunku doM. B., zasądził od pozostałych pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 173,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, oddalił wniosekM. B.o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu i nakazał ściągnięcie od pozostałych pozwanych solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 200,00 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd I instancji odnotował m.in., że na rozprawie w dniu 19 czerwca 2017 r. strona powodowa ustnie rozszerzyła zakres swego powództwa poprzez żądanie przywrócenia jej posiadania pomieszczeń znajdujących się na piętrze budynku i nakazania pozwanym wstawienia tam drzwi w miejsce poprzednio istniejących, przy czym zaznaczył, że w jego ocenie ta czynność procesowa była nieskuteczna, co uniemożliwiło Sądowi orzekanie w przedmiocie tego roszczenia. Sąd uznał, że powództwo zostało w pozwie jednoznacznie sformułowane jako żądanie dopuszczenia do współposiadania nieruchomości, a więc roszczenie oparte naart. 206 k.c., zaś zupełnie odmiennym roszczeniem jest wynikające zart. 344 k.c.powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania – wobec czego przyjąć trzeba, że na rozprawie doszło do przedmiotowej zmiany powództwa, aart. 193 § 21k.p.c.wymaga dla skuteczności tej czynności dokonania jej w piśmie procesowym. Z powyższych przyczyn ustna zmiana powództwa nie wywołała skutku prawnego w postaci obowiązku rozstrzygania przez Sąd o nowo zgłoszonym żądaniu, a w ramach postępowania rozpoznawano i orzekano jedynie o objętym pozwem roszczeniu o dopuszczenie do współposiadania.
Apelację od wyroku – w zakresie rozstrzygnięcia nakazującego pozwanym dopuszczenie powódki do współposiadania nieruchomości – złożyłaA. B. (1), domagając się jego zmiany poprzez nakazanie pozwanym także wstawienia drzwi zasuwanych na pierwszym piętrze budynku na lewo od wejścia z klatki schodowej i wydania jej pięciu pokoi, kuchni, pomieszczeń sanitarnych oraz holu między nimi wraz z kluczami do tych pomieszczeń, ewentualnie uchylenia wyroku w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżąca zarzuciła Sądowimeritinierozpoznanie istoty sprawy oraz błędne ustalenia dotyczące faktu naruszenia współposiadania nieruchomości w odniesieniu zarówno co do jej terenu, jak i pomieszczeń na piętrze budynku. Autorka apelacji wskazywała, że już w pozwie podawała, iż zamieszkiwała w lokalu na piętrze budynku składającym się z pięciu pokoi, kuchni, holu i pomieszczeń sanitarnych i że nie została tam wpuszczona przez pozwanych, a wobec tego w jej ocenie „(…) było jasne, że chodzi (…) o przywrócenie posiadania i zamieszkiwania w tych pomieszczeniach (…)”., tym bardziej, że jeden z pozwanych w swoim piśmie procesowym wspominał, iż powódka żąda dopuszczenia jej do wydzielonej części budynku w celu zamieszkiwania tam, a drugi w wezwaniu z dnia 12 maja 2015 r. domagał się opróżnienia i opuszczenia lokalu nielegalnie zajmowanego na cele mieszkaniowe. Zdaniem skarżącej, w tych okolicznościach nie jest uprawnione rozumowanie, że jej intencją było jedynie żądanie dopuszczenia do współposiadania nieruchomości, skoro współposiadanie to ma dla niej znaczenie o tyle, o ile może nieruchomość wykorzystywać do celów mieszkaniowych, co nie jest możliwe bez przywrócenia posiadania lokalu, w którym zamieszkiwała, więc żądanie wydania kluczy do furtki, bramy i głównego wejścia do budynku stanowiło tylko środek realizacji tego ostatniego roszczenia. Skarżąca zaznaczyła, że jej pełnomocnik na ostatnim terminie rozprawy nie rozszerzał powództwa, a jedynie wskazywał podstawy prawne dochodzonych roszczeń.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Przed ewentualnym rozważeniem w postępowaniu wszczętym złożeniem apelacji przez powódkę kwestii merytorycznych Sąd odwoławczy zobowiązany jest do ustalenia, czy złożenie przedmiotowego środka zaskarżenia było dopuszczalne. Skarżąca w swej apelacji zarzuca, że Sąd nie rozpoznał istoty sprawy, gdyż już w pozwie żądała ona nie tylko dopuszczenia jej do współposiadania przedmiotowej nieruchomości, ale również domagała się przywrócenia jej naruszonego posiadania pomieszczeń na piętrze budynku położonego na terenie tej posesji; w jej ocenie kwestia ta była oczywista, biorąc pod uwagę treść pozwu, zaś jej pełnomocnik na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku nie rozszerzył powództwa, ale jedynie je doprecyzował i wskazał jego podstawy prawne. Niezależnie od tego, czy stanowisko autorki apelacji w tych kwestiach może zostać podzielone czy też nie, zauważyć należy w pierwszej kolejności, że formułowane przez współwłaściciela żądanie dopuszczenia do współposiadania nieruchomości i żądanie posiadacza zmierzające do przywrócenia przysługującego mu i naruszonego bezprawnie posiadania są odrębnymi od siebie roszczeniami, o odmiennym charakterze i wynikającymi z różnych podstaw prawnych.
Powództwo oparte naart. 206 k.c.zmierza do realizacji roszczenia petytoryjnego (wynikającego z prawa własności) poprzez przywrócenie współwłaścicielowi możności wykonywania uprawnienia do posiadania i korzystania z całości rzeczy wspólnej, o ile da się to pogodzić z posiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli; możność taka jest jednym z elementów własności stanowiącejprawo rzeczoweprzysługujące danej osobie, a treść przedmiotowego roszczenia ochronnego ma swe źródło w sferze uprawnień materialnoprawnych współwłaściciela. Z kolei w ramach powództwa o przywrócenie posiadania realizuje się ochrona wynikająca z roszczenia posesoryjnego (opartego na posiadaniu) wywodzonego wyłącznie z faktu posiadania i jego naruszenia; zart. 344 § 1 k.c.iart. 479 k.p.c.wynika jasno, że roszczenie to nie ma oparcia w ewentualnym prawie własności posiadacza i służy ochronie istniejącego stanu faktycznego, nie zaś prawa. W żadnym wypadku nie można byłoby wywodzić, że któreś z tych roszczeń ze swej istoty stanowi element drugiego i że w ramach orzekania o jednym z nich Sąd miałby obowiązek badać również zasadność drugiego roszczenia; z punktu widzenia proceduralnego ich rozpoznawaniu służą nawet odmienne rodzaje postępowania procesowego – zwykłe w przypadku powództwa opartego naart. 206 k.c.i odrębne w sprawach o naruszenie posiadania w przypadku powództwa wynikającego zart. 344 k.c.
Z powyższego wynika więc, że w sprawie niniejszej strona powodowa poddała kognicji Sądu I instancji dwa różne roszczenia, a zasygnalizowana w apelacji różnica stanowisk pomiędzy Sądem i skarżącą sprowadza się do tego, czy poddanie tej kognicji roszczenia petytoryjnego było skuteczne procesowo i czy konsekwencją tego był obowiązek Sądu rozstrzygnięcia o jego zasadności. Autorka apelacji nie ma co do tego wątpliwości, wywodząc, że oba roszczenia zostały poddane pod właściwy osąd już w pozwie wszczynającym postępowanie, zaś zdaniem Sądumeriti, roszczenie takie zostało zgłoszone dopiero na ostatnim terminie rozprawy, wobec czego z proceduralnego punktu widzenia czynność taka stanowi rozszerzenie powództwa w rozumieniuart. 193 k.p.c.i dla jej skuteczności konieczne jest w myślart. 193 § 21k.p.c.dokonanie jej w piśmie procesowym, a skoro to nie miało miejsca, to roszczenie posesoryjne nie zostało ostatecznie poddane kognicji Sądu, a w konsekwencji Sąd nie miał uprawnienia ani obowiązku do orzekania o jego zasadności. Łatwo zauważyć, że choć formalnie apelująca zaskarżyła rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 wyroku Sądmeriti, to w rzeczywistości zaistniała kontrowersja nie dotyczy merytorycznej trafności zapadłego w sprawie i zaskarżonego rozstrzygnięcia o roszczeniu petytoryjnego wynikającego zart. 206 k.c., ale tego, czy Sąd orzekł o całości żądania skutecznie poddanego jego kognicji. Sformułowany w tym kształcie wniosek apelacyjny mógłby dotyczyć treści wyroku tylko wówczas, gdyby żądanie przywrócenia naruszonego posiadania było elementem roszczenia petytoryjnego będącego przedmiotem zapadłego orzeczenia co do meritum sprawy, jednak – jak już wyżej powiedziano – tak nie jest. Właściwym środkiem proceduralnym służącym powódce w sytuacji, gdy twierdzi ona, że Sąd nie orzekł o wszystkich roszczeniach poddanych pod jego osąd jest nie apelacja, ale wniosek o uzupełnienie wyroku oparty naart. 351 k.p.c.możliwy do zgłoszenia w terminie dwóch tygodni od jego ogłoszenia. W ocenie Sądu odwoławczego nic nie stało na przeszkodzie temu, abyA. B. (1)taki wniosek w stosownym czasie złożyła, zważywszy, że termin ten upływał wraz z dniem 14 lipca 2017 r., zaś skarżąca w tym czasie korzystała jeszcze z pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika, który mógł jej udzielić stosownych porad w tym zakresie; pełnomocnictwo zostało wypowiedziane bowiem ze skutkiem dopiero na dzień 31 lipca 2017 r. (pismo pełnomocnika powódki, k. 323).
Z powyższego wynika, że złożony środek zaskarżenia w rzeczywistości nie dotyczy i nie kwestionuje żadnego z rozstrzygnięć merytorycznych czy proceduralnych zawartych w wyroku Sądu Rejonowego. W myślart. 367 § 1 k.p.c.apelacja przysługuje jedynie od rozstrzygnięć, które rzeczywiście objęte są treścią zapadłego wyroku, nie można natomiast na tej drodze kwestionować orzeczeń, które faktycznie w ogóle nie zapadły, ponieważ Sąd I instancji z tych czy innych przyczyn nie objął swoją kognicją części zgłoszonych w toku postępowania roszczeń. W ocenie Sądu odwoławczego apelacja powódki była zatem niedopuszczalna, co uzasadnia jej odrzucenie na podstawieart. 373zd. Ik.p.c.w związku zart. 370 k.p.c.