Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 772/18
Data wyroku: 2018-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariola Urbańska-Trzecka, Małgorzata Bonisławska-Kania, Włodzimierz Hilla-sprawozdawca
Słowa kluczowe: Przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu
Podstawa prawna: art. 437§1k.p.k.

Sygn. aktIV Ka 772/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 listopada 2018 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczyw składzie:
Przewodniczący SSO Włodzimierz Hilla - sprawozdawca
Sędziowie SO Mariola Urbańska - Trzecka
SO Małgorzata Bonisławska-Kania
Protokolant sekr. sądowy Mateusz Pokora
przy udziale Ewy Dunal - prokuratora Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz-Południe w Bydgoszczy

po rozpoznaniu dnia 23 października 2018 r.
sprawy
C. D. (1)s.J.iB.ur. (...)
M. T.c.J.iT.ur. (...)
oskarżonych zart. 300 § 3 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego
od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV K 72/16

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
wymierza oskarżycielce subsydiarnejO. D.opłatę w wysokości 100,00 (sto) złotych za II instancję i obciąża ją wydatkami poniesionymi przez Skarb Państwa w postępowaniu odwoławczym w kwocie 20,00 (dwadzieścia) złotych.

IV Ka 772/18

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z 10 maja 2018 r. (sygn. akt IV K 72/16) uniewinnił oskarżonegoC. D. (1)od popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu zart. 300 §3 k.k., polegającego na tym, że 13 października 2004 r. wB., znajdując się w stanie niewypłacalności, na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zbył składnik swego majątku, tj. stanowiące jego udziały współce (...) Sp. z o.o.wartości nominalnej nie niższej niż 47.500 zł za kwotę 5.000 zł, którym to czynem wyrządził wielu wierzycielom szkodę o wartości nie mniejszej niż 42.500 zł poprzez udaremnienie lub uszczuplenie ich zaspokojenia,
tj. o czyn zart. 300 §3 k.k.
Tymże wyrokiem

M. T.
została uniewinniona od zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu zart. 300 §3 k.k., polegającego na tym, że 12 października 2004 r. wB.udzieliłaC. D. (1)pomocy w popełnieniu przestępstwa opisanego w pkt. 1. aktu oskarżenia, w ten sposób, że mając świadomość, żeC. D. (1)jest dłużnikiem wielu wierzycieli i znajduje się w stanie niewypłacalności, oraz że jego zachowanie zmierza do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia jego wierzycieli, będąc wspólnikiem (właścicielem udziałów)spółki (...) sp. z o.o.brała udział w uchwaleniu uchwały zgromadzenia wspólników ww. spółki, która to uchwała zezwalałaC. D. (1)na sprzedaż udziałów w spółce o wartości nominalnej nie niższej niż 47.500 zł za kwotę 5.000 zł.
Powyższy wyrok został zaskarżony, w trybie apelacji, przezpełnomocnika oskarżycielki posiłkowejsubsydiarnej, w całości, na niekorzyść oskarżonych.
Apelujący, powołując się na podstawy odwoławcze określone wart. 438 pkt. 1, 2 i 3 k.p.k., wyrokowi temu zarzucił:

1
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez przyjęcie, że oskarżony w chwili czynu miał mniej niż 10 wierzycieli, podczas gdy do grona jego wierzycieli zaliczało się co najmniej 11 podmiotów;

2
obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 300 §3 k.k.poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że owej zaostrzonej penalizacji nie uzasadniają stosunkowo drobne szkody wyrządzone większej liczbie wierzycieli;

3
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 170 §1 pkt 2 k.p.k.poprzez oddalenie wniosku dowodowego oskarżycielki posiłkowej subsydiarnej o zwrócenie się do Sądu w Bielefeld i nadesłanie informacji o wierzycielachC. D. (1)biorących udział w niemieckim postępowaniu upadłościowym, co zamykało drogę do możliwości ustalenia pełnego katalogu wierzycieli oskarżonego;

4
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez dowolne przyjęcie, że oskarżony obejmował swoją świadomością skutek w postaci wyrządzenia szkody jedynie niektórym spośród swoich wierzycieli;

5
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez wadliwe przyjęcie, że oskarżonejM. T.nie można przypisać obiektywnego pomocnictwa w popełnieniu przestępstwa przezC. D. (1)w opisany sposób.

W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie oskarżonych za winnych zarzucanych im w akcie oskarżenia czynów, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powyższa apelacja jawiła się jako niezasadna, wobec czego zaskarżony wyrok podlegał utrzymaniu w mocy.
W ocenie sądu odwoławczego, sąd pierwszej instancji w sposób należyty przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, po czym poczynił jak najbardziej trafne ustalenia faktyczne skutkujące uniewinnieniem oskarżonych od zarzucanych mim czynów, po przeprowadzeniu kompleksowej, wnikliwej i rzetelnej analizy i oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. W ocenie organuad quem, sąd orzekającyw swym rzeczowym, logicznym i przekonującym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyniącym zadość tym wymogom, jakie zakreśla się dlań treścią przepisuart. 424 k.p.k., wskazał, na jakich dowodach oparte zostały dokonane ustalenia faktyczne i z jakich to powodów nie uznano dowodów przeciwnych. Z treści uzasadnienia, zatem w sposób jednoznaczny, przejrzysty i całkowicie zrozumiały wynika,dlaczego zapadł taki właśnie wyrok.Przedstawiona ocena dowodów w żaden sposób nie nosi cech dowolności, nie wykracza poza granice ich swobodnej oceny, uwzględniając przy tym wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego oraz zasady logicznego rozumowania, a w konsekwencji jak najbardziej uprawnienie korzystając z ochrony przewidzianej właśnie treścią przepisuart. 7 k.p.k.Rzeczony dokument procesowy zawiera także rzetelną i trafną analizę karnoprawną odnoszącą się do zarzucanych oskarżonym czynów.
Sąd odwoławczy zatem w powyższym zakresie z tą argumentacją, jaka została tamże przywołana, w pełni się utożsamia i się do niej odwołuje, nie dostrzegając konieczności ponownego szczegółowego jej przytaczania.
Czyniąc natomiast zadość stosownym wymogom procesowym przewidzianym dla postępowania odwoławczego, odnosząc się do apelacji obrońcy oskarżonego, należy stwierdzić co następuje:
Niniejsza apelacja jawiła się jako nietrafna oraz jedyniepolemicznawobec ustaleń sądu orzekającego oraz logicznej i przekonującej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie dostarczając dostatecznych argumentów tego rodzaju, które uprawniałyby do podzielenia zawartych tamże zarzutów oraz przywołanej argumentacji, gdzie usiłowano jedynie w sposób właśnie polemiczny zakwestionować prawidłowość i zasadność dokonanych ustaleń faktycznych, jak również argumentację prawną związaną z brakiem możności uznania wyczerpania przez oskarżonego dyspozycji przepisuart. 300 §3 k.k., a w konsekwencji treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego. Sam fakt, że określonej strony skarżącej nie satysfakcjonuje rezultat dokonanego procesu ocennego i decyzyjnego w odniesieniu do zgromadzonego materiału dowodowego, jaki został przeprowadzony stosownie do tych reguł i zasad oceny dowodów, jakie przewidziane są treściąart. 7 k.p.k., sam przez się nie uprawnia jeszcze do formułowania tego rodzaju zarzutów odwoławczych. Jeżeli bowiem tylko ustalony w sprawie w ten sposób stan faktyczny jawi się jako logiczne następstwo dokonanej w taki sposób analizy i oceny, a nadto znajduje swe oparcie i uzasadnienie w świetle wskazań wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, naturalnie ze stosownym wsparciem w treści dowodów zebranych w sprawie, to nie można skutecznie podnosić tego rodzaju zarzutów jak czyni to obrona w swym środku odwoławczym.
W pierwszym rzędzie nie będzie od rzeczy skonstatować, że jako całkowicie nietrafny należało uznać podniesiony zarzut obrazy prawa materialnego (pkt II, ppkt 2 apelacji). W tym względzie nie sposób było nie odnotować tego, że w niniejszej apelacji sformułowano wzajemnie sprzeczne względem siebie zarzuty apelacyjne. A mianowicie, równocześnie z podniesionym zarzutem obrazy prawa materialnego, a mianowicieart. 300 §3 k.k., apelujący - jak wspomniano - sformułował także zarzut wadliwych ustaleń faktycznych w sprawie (pkt II.1.) Tymczasem, obraza prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni zastosowanego przepisu, zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a także na niezastosowaniu określonego przepisu w sytuacji, gdy jego zastosowanie jestobowiązkowe. Obraza prawa materialnego może być, zatem przyczyną odwoławczą jedynie wtedy, gdy ma ona charaktersamoistny.W judykaturze i w piśmiennictwie słusznie podkreśla się bowiem, że naruszenie prawa materialnego polega na jego wadliwym zastosowaniu (niezastosowaniu) w orzeczeniu, które oparte jest natrafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych. Nie można tym samym mówić o obrazie prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego podstawę lub naruszenia przepisów procesowych (por. m.in. OSNKW 1974/12/233; OSNPG 1979/3/51; OSNPG 1981/8-9/103; OSNPG 1984/4/34).
Przechodząc natomiast do poszczególnych zarzutów apelacyjnych, stwierdzić należy co następuje:
Jedynie polemiczny charakter ma fakt niezmiennego epatowania w sprawie przez skarżącego liczbą „wielu” wierzycieli, których niezaspokojenie miałoby determinować zasadność i konieczność uznania działania przez oskarżonegotempore delictiw warunkach dyspozycji przepisuart. 300 §3 k.k.Abstrahując już od tego, że w realiach i okolicznościach niniejszej sprawy w sposób oczywisty do tejże listy wierzycieli nie sposób było zaliczyć, czy to Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie ma statutu wierzyciela, a jest on jedynie organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne, czy też Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działającego w oparciu o decyzje z 2010 roku, to tego rodzaju poszukiwanie przez obronę niejako „na siłę” jakichś kolejnych drobnych wierzycieli, co do relatywnie drobnych kwot, mających różne źródła i różny charakter (np. faktura za paliwo, czy miesięczne wynagrodzenie pracownika), nie może doprowadzić do odmiennych konstatacji w tym względzie, a to ze wszystkich tych powodów, jakie wyartykułował Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i tych, o których poniżej. Tak zatem, nie było ani zasadne ani celowe takie właśnie postulowane przez obronę dalsze „poszukiwanie” jakowychś innych wierzycieli oskarżonego w Niemczech, w zakresie toczącego się tam postępowania upadłościowego, wszczętego po upływie bodaj 10 lat po inkryminowanych działaniach oskarżonego (pkt II ppkt. 1 i 3 apelacji). Powyższe uwagi dotyczą również ppkt. 4 apelacji, właśnie z uwagi na ową różnorodność różnych zobowiązań o różnym, najczęściej drobnym charakterze, dotyczącym różnych osób i podmiotów, rozłożonych w czasie. Przy czym okoliczność ta ma zgoła indyferentne znaczenie w sprawie, o czym poniżej.
Jak wspomniano, zasługują na aprobatę wszystkie te uwagi, rozważania i wnioski Sądumeriti, które odnoszą się do tego właśnie ustawowego znamienia, jakie wiąże się z pokrzywdzeniem „wielu” wierzycieli, w rozumieniu treści przepisuart. 303 §3 k.k.Zasadne i celowe będzie uzupełnić je choćby o te konstatacje, jakie przywołane zostały w piśmiennictwie w tym względzie, np. przezJ. M.(Komentarz do treści cyt. przepisu ustawy autorstwa pod red. A. Zolla; wyd. internet.; stan prawny na 13.02.2016 r.), gdzie autor wywodzi w szczególności, że już w czasie obowiązywaniaart. 6 §3 ustawy o ochronie obrotu gospodarczego z 12 października 1994 r.(Dz.U. z 1994 r., Nr 126, poz. 615) sprawa interpretacji wyrażenia „wielu” była nader sporna, kiedy to częstokroć wyrażano bardzo odległe od siebie poglądy, poczynając od takich, kiedy postulowano by interpretację terminu „wielu” wiązać z rozmiarami negatywnych następstw, jaki konkretny czyn spowodował dla indywidualnych interesów społeczeństwa (por. O. Górnik, Ustawa o ochronie gospodarczego…, gospodarczego. 32), poprzez pogląd, że o „wielu” wierzycielach można mówić w każdym wypadku już wtedy, gdy jest ich co najmniej dziesięciu (por. J. Wojciechowski, Ustawa o ochronie obrotu gospodarczego…, gospodarczego. 42-43; H. Pracki, Nowe rodzaje przestępstw gospodarczych…, s. 28), czy też wreszcie, że wskazywanie konkretnej liczby, która bez względu na okoliczności konkretnej sprawy ostro wyznaczy „dolną granicę” wyrażenia „wielu”, byłoby nieuprawnione, jeżeli w ogóle możliwe (J. Majewski [w:] K. Buchała. P. Kardas, J. Majewski, W. Wróbel, Komentarz…, s. 133, teza 101).
W konsekwencji autor, jakże rzeczowo, logicznie i przekonująco puentował, żeza trafne należałoby uznać to ostatnie podejście(zob. aprobująco m.in. A. Marek, Kodeks karny... s. 618).Próby bowiem abstrakcyjnego wyznaczenia oznaczonej liczby naturalnej, która niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy ostro wyznaczałaby „dolną granicę” użytego wart. 300 §3 k.k.wyrażenia „wielu”, ignorowałoby wskazania językowe dyrektyw wykładni.Komentator wywodził dalej, żebyłby to poza tym zabieg sprzeczny z założeniem racjonalnego ustawodawcy. Przecież gdyby intencją ustawodawcy było wytyczenie sztywnej granicy, niechybnie by to uczynił przez posłużenie się wart. 303 §3 k.k.odpowiednim wyrażeniem ostrym (np. zwrotem „co najmniej dziesięciu wierzycielom”).Kolejnym przywoływanym argumentem był także ten, wedle któregożadnego oparcia w brzemieniu cyt. przepisu ustawy nie znalazłoby też zapatrywanie, że interpretację słowa „wielu” należy wiązać(jedynie – uwaga SO)z rozmiarami negatywnych następstw, jakie konkretne przestępstwo spowodowało dla ponadindywidualnych interesów społeczeństwa. Gdyby bowiem ustawodawca chciał wiązać surowszą odpowiedzialność nie z odpowiednio wysoką liczbą pokrzywdzonych wierzycieli, ale z określoną wysokością „globalnej” szkody wyrządzonej przez dłużnika, dokonałby zapewne kwalifikacji wyrażenia „szkoda” przez użycie stosownej przydawki („poważna”, „wielka”, „znaczna”, „w znacznych rozmiarach”). Nie uczynił tego jednak, a brzmienieart. 303 §3 k.k.niedwuznacznie wskazuje, że podstawą surowszej odpowiedzialności jest okoliczność, że przestępcze zachowanie dłużnika dotknęło szerszy krąg wierzycieli.W konkluzji autor uznał, że rzeczone wyrażenie „wielu”, zgodnie z konsekwencją znaczeniową języka potocznego, donosi się do bliżej nieokreślonej,znacznej liczby, dodając, żejako zupełnie naturalna jawi się pokusa, aby to tak nieostre znamię jakoś doprecyzować, acz wylania się kwestia, czy zabieg taki byłby uprawniony.
Przedstawiony sposób rozumowania i argumentowania jawi się jako tak rzeczowy, logiczny i przekonujący, że niepodobna się z nim nie zgodzić. W tym kontekście, należałoby odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie implikacje powyższe stanowisko rodzi dla okoliczności przedmiotowej sprawy oraz treści zaskarżonego orzeczenia, postrzeganego i ocenianego przez pryzmat tak oto sformułowanych zarzutów odwoławczych. Pozostając zatem przy przywiązaniu Sądu Okręgowego do tezy, że nie da się w omawianym zakresie wyznaczyć oznaczonej liczby naturalnej, która niezależnie od okoliczności sprawy ostro wyznaczałaby ową „dolną granicę” wyrażenia „wielu”, stwierdzić trzeba, że właśnie wrealiach i okolicznościach rozpoznawanej sprawy,nie mamy do czynienia z ową „wielością” (w sensie znacznej liczby) wierzycieli w rozumieniu treści cyt. przepisu ustawy, a to właśnie ze wszystkich tych powodów, które przywołał Sąd pierwszej instancji, jak i tych, do których odwoływano się uprzednio w niniejszym dokumencie procesowym.
Natomiast, niezależnie od powyższego, niepodobna jest uprawnienie utrzymywać, że mamy do czynienia z udaremnieniem lub uszczupleniem zaspokojenia przez oskarżonego „wielu” wierzycielitakże z tych względów, że kwota sprzedanych przez oskarżonego udziałów w sposób oczywisty i taknie byłaby w staniezaspokoić wszystkich (a więc „wielu”, niezależnie od tego, w jaki to sposób chcieć by wyznaczać liczbę desygnatów tego terminu), wierzycieli oskarżonego, a co najwyżej mogłaby udaremnić zaspokojenie jedynieniektórychi tonielicznychspośród nich. Zwłaszcza, że egzekucja poszczególnych wierzytelności odbywa się wedle reguł przewidzianych przepisami postępowania cywilnego (art. 1025 k.p.c.), przewidujących określoną,ustawowo określoną kolejność zaspokajania poszczególnych wierzycieli, co powoduje, że należności te, poczynając od alimentacyjnych, w sposób oczywisty nie pozwalałyby na zaspokojenie większości spośród pozostałych wierzycieli. Zatem, także ta okoliczność powoduje, że w tym stanie rzeczynie mamy do czynienia z wystąpieniem znamienia„udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wielu wierzycieli”, w rozumieniu treści cyt. przepisu ustawy.
Wszystkie powyższe uwagi i konstatacje siłą rzeczy w sposób oczywisty implikują konieczne rozstrzygnięcie uniewinniające także w odniesieniu do oskarżonejM. T..
W konsekwencji, ze wszystkich tych powodów, jakie przytoczono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i tych, przywołanych powyżej, niniejszą apelację należało uznać za niezasadną, wobec czego zaskarżony wyrok podlegał utrzymaniu w mocy.
Już zatem tylko na marginesie nie będzie od rzeczy wyrazić zdziwienie tym wnioskiem apelacyjnym, w którym autor niniejszego środka odwoławczego – zupełnie ignorując procesowe ograniczenie przewidziane regułęne peius, statuowaną treścią przepisuart. 454 §1 k.p.k.– postulował„zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie oskarżonych (…) za winnych zarzucanych im w akcie oskarżenia czynów”(sic!).
O kosztach sądowych związanych z postępowaniem odwoławczym orzeczono po myśliart. 636 k.p.k.orazart. 13 ust. 2 ustawy z 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity Dz. U. Nr 49/83, poz. 223 ze zm.), uznając, że w odniesieniu do oskarżycielki posiłkowej subsydiarnej nie występują okoliczności tego rodzaju, które, wobec takiej treści wyroku, nakazywałyby odstąpić od obowiązującej w procesie karnym zasady obciążania jej kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze.