Sąd Okręgowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 869/17
Data wyroku: 2018-02-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Jaszczuk
Słowa kluczowe: Apelacja
Podstawa prawna: art. 437 §1 i 2 kpk

Sygn. akt II Ka 869/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Jaszczuk

Protokolant:

st. sekr. sąd. Beata Defut-Kołodziejak

po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 r.
sprawyA. D.
oskarżonej zart. 216 kk
B. D.,D. D. (1)iM. D.
oskarżonych zart. 216 kkiart. 217 § 1 kk
na skutek apelacji, wniesionych przez pełnomocnika oskarżycieli prywatnych i obrońcę oskarżonejA. D.
od wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim
z dnia 5 października 2017 r. sygn. akt II K 765/16

A
wyrok w punkcie I, III, IV, VI i VIII uchyla i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania;

B
wyrok w pkt II, V i VII utrzymuje w mocy eliminując stwierdzenie, że koszty procesu w tym zakresie ponosi Skarb Państwa.

Sygn. akt II Ka 869/17

UZASADNIENIE
A. D.została oskarżona o to, że:
1. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używała w stosunku doW. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „skurwysyn” i „chuj”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
2. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używała w stosunku doH. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „głupia dziwa”, „idiotka”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
B. D.został oskarżony o to, że:
1. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)naruszył nietykalność cielesnąM. G. (1)w ten sposób, iż ciągnął ją za włosy,tj. o czyn zart. 217 k.k.
2. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używał w stosunku doH. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „kretynko”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
3. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używała w stosunku doW. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „idioto”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
D. D. (1)został oskarżony o to, że:
1. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używał w stosunku doH. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „zdzira”, „szmato”, „dziwka”, „stara i głupia”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
2. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używał w stosunku doW. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „skurwysynu”, „chuju”, „kurwo”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
3. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)naruszył nietykalność cielesnąM. G. (1)w ten sposób, iż popychał ją,tj. o czyn zart. 217 k.k.
4. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)naruszył nietykalność cielesnąW. G.w ten sposób że popychał go rękoma,tj. o czyn zart. 217 k.k.
M. D.został oskarżony o to, że:
1. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)używał w stosunku doH. G.słów powszechnie uznanych za obelżywe „zdzira”, „kurwo”, „szmato”, „dziwka”, „stara i głupia”,tj. o czyn zart. 216 k.k.
2. w dniu 28 lipca 2016 r. w miejscowościS.na terenie posesji przyul. (...)naruszył nietykalność cielesnąM. G. (1)w ten sposób, iż odpychał ją rękoma, tj. o czyn zart. 217 k.k.
Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wyrokiem z dnia 5 października 2017 r.:
I. na podstawieart. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 1 § 2 k.k.postępowanie karne przeciwkoA. D.w zakresie zarzucanych jej czynów umorzył;
II. oskarżonegoB. D.uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu w punkcie 1. aktu oskarżenia czynu i w tej części koszty procesu przejął na rachunek Skarbu Państwa;
III. na podstawieart. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 1 § 2 k.k.postępowanie karne przeciwkoB. D.w zakresie czynów zarzucanych mu w punkcie 2. i 3. aktu oskarżenia umorzył;
IV. na podstawieart. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 1 § 2 k.k.postępowanie karne przeciwkoD. D. (1)w zakresie czynów zarzucanych mu w punkcie 1. i 2. aktu oskarżenia umorzył;
V. oskarżonegoD. D. (1)uniewinnił od popełnienia zarzucanych mu w punkcie 3. i 4. aktu oskarżenia czynów i w tej części koszty procesu przejął na rachunek Skarbu Państwa;
VI. na podstawieart. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.w zw. zart. 1 § 2 k.k.postępowanie karne przeciwkoM. D.w zakresie czynu zarzucanego mu w punkcie 1. aktu oskarżenia umorzył;
VII. oskarżonegoM. D.uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu w punkcie 2. aktu oskarżenia czynu i w tej części koszty procesu przejął na rachunek Skarbu Państwa;
VIII. zasądził odA. D.,B. D.,D. D. (1)iM. D.solidarnie na rzeczW. G.,H. G.,M. G. (1)kwoty po 300 zł tytułem kosztów sądowych.
Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł,pełnomocnik oskarżycieli prywatnych. Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonych, orzeczeniu temu zarzucił:

I
w zakresie czynów określonych wart. 216 § 1 k.k., a przypisanych wszystkim oskarżonym:

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie treściart. 1 § 2 k.k.iart. 115 § 2 k.k.polegającą na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez uznanie przez Sąd I instancji, iż czyny oskarżonych wyczerpujące dyspozycjęart. 216 § 1 k.k.cechuje znikoma społeczna szkodliwość czynu z uwagi na istniejący pomiędzyW. G., aA. D.spór majątkowy oraz wadliwie przyjętą przez Sąd I instancji wzajemność nagannych zachowań obydwu stron na tle sporu majątkowego, a które to przesłanki nie stanowią kwantyfikatorów wskazanych w zamkniętym ich katalogu zawartym w treściart. 115 § 2 k.k., a ponadto pominięcie przez Sąd I instancji w analizie stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonych kwantyfikatorów podmiotowych w postaci zamiaru sprawców, motywacji i sposobu działania sprawców, a także wielości trakcie zdarzenia ich zachowań przestępczych w stosunku do wszystkich pokrzywdzonych;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, a polegający na dowolnym uznaniu, iż w ramach sporów na tle majątkowym oskarżyciele prywatni również używają w stosunku do oskarżonych słów powszechnie uznanych za obelżywe, co nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, poza pozbawionymi wiarygodności lakonicznymi twierdzeniami oskarżonychA. D.,M. D.iD. D. (1)sprzecznych z wyjaśnieniamiB. D.oraz świadkówA. Ł.,M. K.iZ. K..
II. w zakresie czynów oskarżonych wyczerpujących dyspozycjęart. 217 § 1 k.k.:
- opisanego co do osobyD. D. (1)w pkt III wyroku, naruszenie nietykalności cielesnejW. G.. – obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 410 k.p.k.iart. 424 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na braku co do tego czynu uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu wbrew wymaganiom określonym dyspozycjąart. 424 § 1 k.p.k., co z uwagi na charakter uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej wyroku w tym zakresie,
- opisanych co doB. D.w pkt II. 1, co doD. D. (1)w pkt III.3 i oraz co doM. D.w pkt IV.2 wyroku, naruszenie nietykalnościM. G. (2)– obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie treściart. 7 k.p.k.w związku zart. 410 k.p.k.mającą wpływ na treść wyroku poprzez dowolną, sprzeczną z zebranym materiałem dowodowym, pobieżną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków i ujawnionego na rozprawie nagrania wideo, naruszającą zasady logiki oraz doświadczenia życiowego i jak zasadnie się wydaje obciążoną ogólną koncepcją sądu, co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy w postaci umorzenia postępowania z uwagi na wadliwie przyjętą znikomość szkodliwości społecznej pozostałych czynów oskarżonych, a co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych i uniewinnieniu oskarżonych od zarzucanych im czynów w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności treść zeznań pokrzywdzonychW. G.,M. G. (2)iS. G., jednoznacznie wskazują na fakt, iż oskarżeni dopuścili się naruszenia nietykalności cielesnejM. G. (2).  W treści apelacji skarżący wniósł także o dopuszczenie dowodu z wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt V Ca 497/17 zapadłego w wyniku rozpoznania apelacji powodaW. G.w sprawie o przywrócenie posiadania na okoliczności naruszenia przez wszystkich oskarżonych w dniu 28 lipca posiadaniaW. G.w sprawie o przywrócenie posiadania na okoliczności naruszenia przez wszystkich oskarżonych w dniu 28 lipca 2016 r. posiadaniaW. G.nieruchomości położonej wS.przy ul.(...), a który to dowód nie mógł być powołany w postępowaniu przed Sądem I instancji, z uwagi na fakt, że wyrok ten zapadł później niż wyrok w sprawie niniejszej. W konsekwencji tal sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w stosunku do wszystkich oskarżonych i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł takżeobrońca oskarżonejA. D.. Zaskarżając wyrok w części jej dotyczącej na korzyść oskarżonej, orzeczeniu temu zarzucił:
I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, że:
- oskarżonaA. D.popełniła zarzucane jej czyny podczas, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że między rodzinamiG.iD.istnieje silny konflikt o charakterze majątkowym, którego immanentną część stanowią wzajemne oskarżenia, świadome prowokacje mające na celu wyprowadzenie z równowagi jak również utarczki słowne i kierowane wzajemnie słowa powszechnie uznane za obelżywe;
II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, w szczególności:
-art. 629 k.p.k.poprzez jego zastosowanie w konsekwencji zasądzenie od oskarżonej na rzeczW. G.,H. G.iM. G. (1)kwoty 300,00 złotych tytułem kosztów sądowych, w sytuacji, gdy nie budzi wątpliwości, jak trafnie wskazywał Sąd, iż niniejsza sprawa de facto stanowiła tło dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu cywilnym, i tylko i wyłącznie w tym celuW. G.,H. G.iM. G. (1)wnieśli do Sądu prywatny akt oskarżenia.           W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:
- uniewinnienie oskarżonejA. D.od popełnienia zarzucanych jej czynów;
- w pkt VIII poprzez zwolnienie oskarżonej od ponoszenia kosztów sądowych w kwocie po 300 złotych na rzeczW. G.,H. G.iM. G. (1).
W toku rozprawy apelacyjnej pełnomocnik oskarżyciel prywatnych poparł apelację i wnioski w niej zawarte, wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz oskarżycieli prywatnych,           Obrońca oskarżonejA. D.poparł apelację i wniósł o zasądzenie kosztów od oskarżycieli prywatnych solidarnie tytułem zastępstwa procesowego, natomiast apelację pełnomocnika oskarżycieli prywatnych pozostawił do uznania Sądu z uwagi na to, że przy ewentualnym uchyleniu oskarżeni mogą udowadniać swoją niewinność.           OskarżonaA. D.przyłączyła się do apelacji swojego obrońcy i oświadczyła, że czuje się mocno pokrzywdzona sprawami, które wytacza jej brat.        OskarżonyB. D.oświadczył, że jest niewinny.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja pełnomocnika oskarżycieli prywatnych, wobec swojej częściowej zasadności stała się podstawą do uchylenia rozstrzygnięć zawartych w punktach I, III, IV, VI i VIII zaskarżonego orzeczenia i w tym zakresie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim. Apelacja wywiedziona przez obrońcę oskarżonejA. D.z uwagi na nietrafność argumentów w niej podniesionych, nie mogła natomiast doprowadzić do uniewinnienia oskarżonejA. D.od popełnienia zarzucanych jej czynów zart. 216 § 1 k.k.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że z uwagi na fakt, iż żadna ze stron niniejszego postępowania nie złożyła wniosku o sporządzenie pisemnych motywów wyroku, Sąd Okręgowy na podstawieart. 457 § 2 k.p.k.ograniczył zakres niniejszego uzasadnienia, jedynie do części, w której orzeczenie Sądu Rejonowego zostało uchylone.          Kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia doprowadziła Sąd Okręgowy do przekonania, że co do zasady, Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił przebieg zdarzenia. Zastrzeżenia Sądu II instancji wzbudziła jednak ocena prawnokarna zachowania oskarżonych w zakresie zarzuconych im czynów zart. 216 § 1 k.k.i zastosowane w związku z tą oceną rozstrzygnięcie. Przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy po dokonaniu oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszedł do przekonania, iż oskarżeniA. D.,B. D.,D. D. (1)iM. D.dopuścili się zarzuconych im czynów zart. 216 § 1 k.k., jednakże z uwagi na fakt, że negatywne zachowania stron postępowania miały charakter wzajemny, Sąd Rejonowy uznał, że społeczna szkodliwość zarzuconych im czynów była znikoma i tym samym umorzył postępowanie. W ocenie Sądu Okręgowego, jednoczesne stwierdzenie wzajemności negatywnych zachowań i przyjęcie, że z tego względu, zachowania oskarżonych zawierają znikomy stopień społecznej szkodliwości (art. 1 § 2 k.k.) prowadzi do sprzeczności w tej części orzeczenia i nie może zostać zaakceptowane.
Jak słusznie zauważył skarżący pełnomocnik, katalog kryteriów zart. 115 § 2 k.k., jakie sąd winien wziąć pod uwagę przy ocenie społecznej szkodliwości czynu, ma charakter zamknięty, a wśród nich wymieniono: rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Zamknięty charakter katalogu zart. 115 § 2 k.k.powoduje, że gdy przy ocenie społecznej szkodliwości pominięto okoliczności wymienione w treści tego przepisu lub wzięto pod uwagę okoliczności w nim niewymienione wart. 115 § 2 k.k.zasadnie można podnieść zarzut obrazy prawa materialnego. Uzasadniając pogląd, iż czyny oskarżonych cechuje znikomy stopień społecznej szkodliwości, Sąd Rejonowy nie rozważył żadnej przesłanki, o której mowa wart. 115 § 2 k.k.Wziął natomiast pod uwagę, wzajemność nagannych zachowań oraz szeroko pojęty, długotrwały konflikt rodzinny na tle majątkowym. W ocenie Sądu Okręgowego, czynniki te mogą stanowić okoliczności łagodzące przy wymiarze kary, ale z całą pewnością nie występują w katalogu zawartym w omawianym przepisie.          W toku ponownego rozpoznania sprawy w uchylonym zakresie, Sąd Rejonowy powinien dokonać kompleksowej oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu, mając na uwadze kryteria zawarte wart. 115 § 2 k.k.Ocena stopnia społecznej szkodliwości konkretnego zachowania powinna być oceną całościową, uwzględniającą okoliczności wymienione wart. 115 § 2 k.k., nie zaś sumą czy pochodną ocen cząstkowych takiej czy innej „ujemności” tkwiącej w poszczególnych okolicznościach i dlatego też, jeżeli wart. 1 § 2 k.k.mówi się o znikomej społecznej szkodliwości czynu, to wymóg znikomości dotyczy społecznej szkodliwości ocenianej kompleksowo, nie zaś jej poszczególnych faktorów. Zaznaczyć również należy, iż w sytuacji, kiedy Sąd Rejonowy stwierdził wzajemność negatywnych zachowań obu stron, to okoliczność ta automatycznie nie przesądza o niebycie przestępstwa, a ustawodawca w takich sytuacjach przewidział rozwiązanie zawarte wart. 216 § 3 k.k.Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.             Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczenia w zakresie czynów zart. 217 § 1 k.k.i z tego względu orzekł o utrzymaniu w mocy punktów II, V i VII zaskarżonego wyroku. Z uwagi na fakt, że niniejsze postępowanie miało charakter prawatnoskargowy, w którym to, w przypadku uniewinnienia oskarżonego, koszty procesu ponosi oskarżyciel prywatny, a nie zaś Skarb Państwa, Sąd Okręgowy był zobligowany do wyeliminowania z punktów II, V i VII zaskarżonego orzeczenia sformułowań o przejęciu kosztów procesu na rachunek Skarbu Państwa.           Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.orazart. 456 k.p.k.