Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 72/18
Data wyroku: 2018-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

Sygn. akt I AGa 72/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 kwietnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Sławomir Jamróg (spr.)

Sędziowie:

SSA Zbigniew Ducki
SSA Regina Kurek

Protokolant:

sekr. sądowy Marta Matys

po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaB. R. (1),(...) Spółki z o.o.wB.
przeciwko(...) Bank S.A.wW.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
na skutek apelacji powoda(...) Spółki z o.o.wB.i apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt IX GC 572/15

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- nadaje punktowi II treść: „oddala powództwoB. R. (1)iB. R. (2);
- eliminuje dotychczasowe punkty IV-VII, zastępując je punktem IV o treści: „zasądza solidarnie od powodów na rzecz strony pozwanej kwotę 7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu”;
2. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części i apelację(...) Spółki z o.o.wB.w całości;
3. zasądza solidarnie od powodów na rzecz strony pozwanej kwotę 54.587 zł (pięćdziesiąt cztery tysiące pięćset osiemdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;
4. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokatK. Ł.kwotę 8.856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych), w tym 1.656 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejB. R. (1)iB. R. (2)w postępowaniu apelacyjnym.
SSA Regina Kurek SSA Sławomir Jamróg SSA Zbigniew Ducki
Sygn. akt I AGa 72/18

UZASADNIENIE
(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.,B. R. (1)iB. R. (2)wnieśli w pozwie skierowanym przeciwko(...) Bank spółce akcyjnejwW.o pozbawienie w całości wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego o nr(...)z dnia 16 września 2014r. , wydanego przez pozwany(...) Bank S.A.wW., zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego wB., Wydział I Cywilny z dnia 12.11.2014r. , w sprawie I Co 690/14.
W uzasadnieniu pozwu podano, że w dniu 26.05.2011r. powodowa spółka zawarła ze stroną pozwaną umowę o kredyt, nr(...), zmienianą następnie aneksami, w tym ostatecznie porozumieniem z dnia 8 lipca 2013r. Powodowie wskazali, że w związku z problemami z obsługą kredytu wielokrotnie kierowali do pozwanego banku wnioski restrukturyzacyjne, ostatnio w dniu 7 sierpnia 2014r. , które pozostawały bez odpowiedzi. Z wydruku z bankowości elektronicznej, prowadzonej dla przedmiotowego kredytu, wynikało, że bank prolongował termin zapłaty długu do dnia 15 stycznia 2015r., stosownie do złożonych wniosków. W związku z tym powodowie pozostawali w przekonaniu, że ich wnioski zostały uwzględnione. Powodowie podali, że mimo to pozwany bank , bez zawiadomienia o tym strony powodowej, w dniu 16 września 2014r. wystawił bankowy tytuł egzekucyjny przeciwko powodom, któremu Sąd w dniu 12 listopada 2014r. nadał klauzulę wykonalności. Powodowie podali też, że pozwany bank, wnioskiem z dnia 1 grudnia 2014r. wniósł o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko powodom , które się toczy. Postępowanie to nie zostało poprzedzone wezwaniem do zapłaty. Wskazali, że prowadzona egzekucja w całości sparaliżowała działalność powodowej spółki, że pozwany bank kontynuuje egzekucję i nie wyraża zgody na restrukturyzację zadłużenia. Powodowie zarzucili też, że przepisy w oparciu o które został wydany(...), a toart. 96, 97ust. 1 ustawy z dnia 29.08.97r. Prawo bankowe, Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.04.2015r. zostały uznane za niekonstytucyjne, stąd zachodzi podstawa do pozbawienia przedmiotowego(...)wykonalności w całości.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o odrzucenie pozwu i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu , a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku , wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.
Uzasadniając wniosek o odrzucenie pozwu strona pozwana odwoływała się do braków formalnych pozwu. Powołano się na brak oznaczenia w pozwie , w miejscu wskazania stron, formy organizacyjno- prawnej powodowej spółki i jej numeru w KRS , brak wykazania dokumentem , np. odpisem z KRS , że pełnomocnictwa procesowego udzieliły osoby umocowane do reprezentacji powodowej spółki.
W uzasadnieniu wniosku o oddalenie powództwa strona pozwana wywodziła , że przedmiotowy(...)podlega wykonaniu. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.04.2015r. nie ma w sprawie zastosowania, bowiem wyrok ten jest późniejszy w czasie niż przedmiotowy tytuł wykonawczy i nie ma on mocy wstecznej.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt IXGC 572/15 Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek strony pozwanej o odrzucenie pozwu (pkt I), pozbawił wykonalności w całości w stosunku do powodówB. R. (1)iB. R. (2)tytuł wykonawczy w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego nr(...)z dnia 16 września 2014 r., wystawiony przez stronę pozwaną(...) Bank Spółkę AkcyjnąwW., któremu Sąd Rejonowy wB.Wydział I Cywilny w dniu 12 listopada 2014 r. w sprawie o sygn.. akt I Co 690/14 nadał klauzulę wykonalności (pkt II), oddalił powództwo strony powodowej(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.(pkt III), zasądził od strony pozwanej(...) Bank Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powódkiB. R. (1)kwotę 4.405,66 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IV), zasądził od strony pozwanej(...) Bank Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaB. R. (2)kwotę 4.405,66 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt V), zasądził od(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.na rzecz strony pozwanej kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt VI) i nakazał pobrać od strony pozwanej(...) Bank Spółki AkcyjnejwW.na rzecz Skarbu Państwa Kasa Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 26.992 zł tytułem opłaty od pozwu, której powodowieB. R. (1)iB. R. (2)nie mieli obowiązku uiścić (pkt VII).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:
Powodowa spółka zawarła w dniu 6 września 2010r. z pozwanym bankiemumowę kredytową nr (...)o kredyt na finansowanie stoków dealerskich w formie linii odnawialnej. Na podstawie tej umowyspółka (...)uzyskała kredyt gospodarczy w formie linii odnawialnej w kwocie 800.000zł , na okres od 6 września 2010r. do 5 maja 2011r., z możliwością przedłużenia o kolejne 12 miesięcy na wniosek kredytobiorcy złożony na 45 dni przed dniem ostatecznej spłaty.
W dniu 31 października 2011r. strony umowy sporządziły do niej aneks, na podstawie któregospółce (...)został udzielony kredyt gospodarczy w formie linii odnawialnej w kwocie 1.000.000zł na okres od 26 maja 2011r. do 30 października 2012r., z możliwością przedłużenia o kolejne 12 miesięcy na wniosek kredytobiorcy złożony na 45 dni przed dniem ostatecznej spłaty.Zaspółkę (...), jako zarząd, działaliB. R. (2)iB. R. (1). W dniu 8 lipca 2013r. powodowa spółka, działająca przez swój zarząd w osobachB. R. (2)iB. R. (1), oraz pozwany bank zawarli porozumienie nr(...)w przedmiocie spłaty w ratach zadłużenia wynikającego zumowy nr (...)z dnia 26 maja 2011r. W porozumieniu ( w preambule pkt 7 ) podano, iż na dzień 3 lipca 2013r. zadłużenie powodowej spółki wynosi 1.022.358,86zł, w tym 999.976,12zł z tytułu wymagalnego kapitału, 6.848,92zł z tytułu wymagalnych odsetek umownych, 15.533,82zł z tytułu odsetek od zobowiązań przeterminowanych. Dłużna spółka oświadczyła ( paragraf 2 ) , że w terminie do 15 czerwca 2014r. dokona całkowitej spłaty wymagalnej wierzytelności z tytułu umowy objętej porozumieniem. W porozumieniu ( paragraf 2 pkt 5) strony umówiły, że dłużna spółka będzie spłacać zadłużenie począwszy od 15 lipca 2013r. w miesięcznych ratach płatnych do 15 każdego kolejnego miesiąca po 10.000zł miesięcznie za okres do maja 2013r. , a rata ostatnia przypadająca do zapłaty w czerwcu 2014r. będzie w wysokości reszty kwoty zadłużenia. Strony porozumienia ( paragraf 3 punkt 2 ) ustaliły, że zabezpieczeniem spłaty będzie poręczenie udzielone przezB. R. (1)iB. R. (2)( przyp. : członkowie zarządu dłużnej spółki). Strony porozumienia ( paragraf 6 ) postanowiły, że wszelkie zmiany porozumienia wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności oraz, że ( paragraf 10) bank może odstąpić od porozumienia na wypadek niedotrzymania któregokolwiek warunku i dochodzić należności w pełnej wysokości. Dłużna spółka oświadczyła ( paragraf 11) , iż poddaje się egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego na wypadek niewywiązania się ze zobowiązań wynikających z niniejszego porozumienia oraz z umowy. W nawiązaniu do tego porozumienia dłużna spółka złożyła w odrębnym dokumencie oświadczenie o poddaniu się egzekucji do kwoty 2.000.000zł na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na podstawie wniosku wniesionego do 15 czerwca 2016r.B. R. (1)iB. R. (2)poręczyli za zobowiązanie dłużnej spółki wynikające z przedmiotowego porozumienia . Dłużna spółka orazB.iB. R. (2)złożyli oświadczenie o poddaniu się egzekucji do kwoty 2.000.000zł na podstawie(...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na podstawie wniosku wniesionego do 15 czerwca 2016r. . Przed upływem terminu spłaty zadłużenia ( przypadającym na 15.czerwca 2014r. ) , pismem z dnia 12.06.2014r. dłużnaspółka (...)zwróciła się do banku o umożliwienie spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach w okresie od 31 lipca 2014r. do 31 grudnia 2017r., w ten sposób, aby 12 pierwszych rat wynosiło po 10.000zł miesięcznie a 30 następnych rat wynosiło po 25.665,87zł miesięcznie . Pismem z dnia 14 lipca 2014r. dłużna spółka ponowiła prośbę o wyrażenie przez bank zgody na ratalną spłatę zadłużenia , tym razem w okresie od 31 sierpnia 2014r. do 31.07.2019r. , z tym że zawnioskowała , aby w pierwszym roku spłaty miesięczne raty wynosiły po 10.000zł, w drugim i trzecim roku spłaty raty wynosiły po 15.000zł miesięcznie , a w trzecim i czwartym roku spłaty raty wynosiły po 17.000zł miesięcznie. Pismem z dnia 7 sierpnia 2014r. dłużna spółka zwróciła się do banku o podpisanie aneksu technicznego na okres trzech miesięcy w powiązaniu z wnioskami z 12 czerwca 2014r. i z 14 lipca 2014r. dotyczącymi umożliwienia spłaty w ratach zadłużenia z tytułu kredytu.
Bank i dłużna spółka nie zawarły jednak na piśmie żadnej umowy w przedmiocie zmiany sposobu i terminu spłaty zadłużenia, ustalonego w porozumieniu z 8 lipca 2013r. W dniu 16 września 2014r. pozwany bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny przeciwko powodom, jako solidarnie zobowiązanym, przy czym w stosunku doB. R. (1)iB. R. (2)-wobec udzielonego poręczenia cywilnego.W (...)objęto : należność główną ( kapitał) w kwocie 889.976,12zł , odsetki umowne naliczone od kapitału od 23 maja 2014r. do 15 czerwca 2014r. w kwocie 3.812,41zł, odsetki od zobowiązań przeterminowanych od dnia 16.06.2014r. do dnia 15.09.2014r. w kwocie 35.891,95zł , opłaty w kwocie 40zł. Sąd Rejonowy wB.postanowieniem z dnia 12 listopada 2014r. , w sprawie ICo 690/14 nadał przedmiotowemu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności. W dniu 1 grudnia .2014r. pozwany bank , jako wierzyciel, wniósł do Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym wC.M. M.o wszczęcie egzekucji z(...). Komornik wszczął i prowadził egzekucję. Pismem z dnia 11 stycznia 2015r. powodowie, powołując się na brak odpowiedzi banku na ich pisma w sprawie wniosków o restrukturyzację zadłużenia , z dnia 13 czerwca 14r., 27 lipca 2014r., 7 sierpnia 2014r. oraz powołując się na spotkanie w dniu 9 grudnia 2014r. i wyegzekwowanie kwoty 285.208,93zł, przedstawili bankowi propozycję nowego harmonogramu spłat , to jest spłaty zadłużenia w ratach po 10.000zł miesięcznie , poczynając od czerwca 2015r.. W odpowiedzi na wyżej wymienione pismo, pismem z dnia 19.01.2015r., kierowanym do dłużnej spółki orazB.iB. R. (2), bank podał, że rozważy możliwość zawarcia porozumienia w przedmiocie spłaty wyłącznie po przedstawieniu zabezpieczenia spłaty kredytu w postaci hipoteki. Jednocześnie wyjaśnił, że odpowiedział na wszystkie wnioski w przedmiocie restrukturyzacji , podając informacje o potrzebie wykazania dokumentami, iż sytuacja finansowa spółki pozwala na restrukturyzację.
Sąd Okręgowy nadto ustalił, że w dacie 4 lipca 2014r. , w odniesieniu do kredytu dłużnej spółki na stronie internetowej bankowości elektronicznej banku ukazał się wpis o tym , że najbliższy termin spłaty to 15 stycznia 2015r.. Wpis ten nie zawierał wskazania rat, ani harmonogramu spłat.
Sąd Okręgowy wskazał, że sam fakt zadłużenia powodowej spółki , wysokości tego zadłużenia , ujętego w(...), a także odpowiedzialność powodówB.iB. R. (2)z tytułu poręczenia za dług powodowej spółki nie budziła wątpliwości. Sąd odwołał się do art. 840§1k.p.c. i zwrócił uwagę, że strona powodowa zasadniczo powoływała się na zdarzenie, które nastąpiło po powstaniu tytułu egzekucyjnego ( a także po powstaniu tytułu wykonawczego) , w postaci wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.04.2015r. wydanego w sprawie(...), stwierdzającego niekonstytucyjność przepisówart.96ust.1 , art.97ust.1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Prawo bankowe, na podstawie których wydano tytuł egzekucyjny. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie miał jednak mocy wstecznej. Ponadto ustawą z dnia 25 września 2015r., o zmianieustawy –Prawo bankoweoraz niektórych innych ustaw ( DZ. U. 2015r., poz. 1854) , uchylając z dniem 27 listopada 2015r. przepisyart. 96,97 Prawa bankowego, ustawodawca wprowadził regulację ( wart. 11), że postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wszczęte przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlega umorzeniu z zastrzeżeniem , że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wydano postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, dalsze postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności toczy się według przepisów dotychczasowych; bankowy tytuł egzekucyjny , któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje moc tytułu wykonawczego także po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.(...)w tym przypadku został wydany wobec powodowej spółki w zgodzie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami, jak i w zgodzie z ówczesnymi przepisami została mu nadana wobec powodowej spółki klauzula wykonalności i w dalszej kolejności, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w oparciu o przedmiotowy tytuł wykonawczy. Sąd Okręgowy przytoczył treśćart. 96 ust.1i 2 ustawy Prawo bankoweiart. 97ust. 1 i 2 Prawa bankowegoz daty wydania bankowego tytułu egzekucyjnego ( 16 września 2014r.) i wskazał, że powołane wart. 97czynności bankowe zostały zdefiniowane podmiotowo i przedmiotowo wart.5 ustawy Prawo bankowe. Pozwany bank i powodowa spółka zawarły umowę o kredyt, a następnie w dniu 3 lipca 2013r. zawarły porozumienie w przedmiocie spłaty zadłużenia wynikającego z tej umowy, z którego powodowa spółka nie wywiązała się. Bankowy tytuł egzekucyjny został wydany wobec powodowej spółki w zgodzie z powołanymi przepisamiPrawa bankowego. Data nadania przez Sąd klauzuli wykonalności ( 12 listopada 2014r.) wskazuje, że istniała podstawa prawna w postaciart.7862par.1 k.p.c.i97 Prawa bankowegodo zaopatrzenia(...)w klauzulę wykonalności. Wniosek egzekucyjny w oparciu o ten tytuł wykonawczy wpłynął pod rządami dotychczasowych przepisów. Nadto według wyżej powołanej ustawy z 25 września 2015r. dalsze postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności winno toczyć się według przepisów dotychczasowych, zaś bankowy tytuł egzekucyjny, któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje moc tytułu wykonawczego także po dniu wejścia w życie wymienionej ustawy. Brak więc było podstaw do przyjęcia że wobec powodowej spółki zaszły przesłanki pozbawienia tytułu wykonalności z art. 840k.p.c.
Inaczej Sąd Okręgowy ocenił żądanie powodówB. R. (1)iB. R. (2). Zdaniem Sądu Okręgowego wskazani poręczyciele nie należą do kręgu osób objętych(...). Poręczyciele bowiem nie udzielili poręczenia przy zawiązaniu stosunku kredytowego ( 26 maja 2011r.), lecz w czasie jego trwania , przy zmianie sposobu wykonania przez dłużnika umowy, ujętej w porozumieniu banku i dłużnej spółki z dnia 8 lipca 2013r. Sad Okręgowy odwołał się doart. 876§.1k.c.i wskazał, że przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Wynika z tej regulacji, że poręczenie to umowa między poręczycielem a wierzycielem, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela, że wykona zobowiązanie dłużnika na wypadek gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Poręczenie to nie zabezpieczenie ( jak np. hipoteka). Poręczenie jedynie w znaczeniu funkcjonalnym jest tzw. zabezpieczeniem , skoro wierzyciel zyskuje współdłużnika ( w braku odmiennego zastrzeżenia –art. 881k.c.). Przepisy ar. 96ust.1 i 2 , art. 97 Prawa bankowegozakreślały kompetencje banków do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego pod względem przedmiotowym w odniesieniu do wymagalnych roszczeń bezpośrednio z czynności bankowych lub z zabezpieczenia czynności bankowej i pod względem podmiotowym: przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Mając to na względzie oraz, że przyjęcie poręczenia cywilnego nie stanowi czynności bankowej w rozumieniuart. 5 prawa bankowego, czy zabezpieczenia, Sąd Okręgowy przyjął, że wobec powodowych poręczycieli bank nie był uprawniony do objęcia ich bankowym tytułem egzekucyjnym. Tym bardzie, że odpowiedzialność poręczycieli nie mogła być określona jako wynikająca bezpośrednio z czynności bankowej. Za tym idzie możliwość zaprzeczenia zdarzeniom , na których oparto wydanie klauzuli wykonalności (art. 840§1 pkt1 k.p.c.). Wobec powodowych poręczycieli zaszła przesłanka zart. 840 pkt 1 k.p.c.Sąd Okręgowy uwzględnił więc powództwa w zakresie żądania pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego wobec powodowych poręczycieliB. R. (1)iB. R. (2). Ewentualne dochodzenie wobec poręczycieli roszczeń wymaga wytoczenia przeciwko nimart. 98 i 99 k.p.c.iart. 105 k.p.c.
Apelację od tego wyroku wniosła powodowa spółka w zakresie pkt III i VI, zarzucając naruszenieart. 96 ust.1 i art. 97 ust. 1 ustawy Prawo bankowepoprzez jego zastosowanie, podczas gdy zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2015r. wydanego w sprawie(...)powyższe przepisy zostały uznane za niezgodne zKonstytucja RP.
Strona powodowa wniosła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa tj pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego nr(...)z dnia 16 września 2014r. , któremu nadano klauzulę wykonalności w dniu 12 listopada 2014r. sygn.. akt I Co 690/14 także w odniesieniu do(...) Spółki z o.o.wB.a także wniosła o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje.
Apelację od tego wyroku wniosła także strona pozwana zaskarżając wyrok w części uwzgledniającej powództwo i zasądzającej od strony pozwanej koszty procesu, zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 97 ust. 1 ustawy z dnia: 29 sierpnia 1997 r.Prawo Bankowe(w brzmieniu obowiązującym na dzień wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego nr(...), tj. 16 września 2014 r.) w zw. 2art. 876 § 1 k.c.przez jego błędne zastosowanie tj. przyjęcie, że bank nie był uprawniony do objęcia powodowych poręczycieli bankowym tytułem egzekucyjnym, ponieważ uznał, że poręczenie nie może stanowić zabezpieczenie wierzytelności, gdy tymczasem poręczenie jest jednym ze sposobów zabezpieczenia wierzytelności, poprzez który poręczyciel zobowiązuje się do spełnienia świadczenia wierzycielowi , jeżeli nie uczyni tego dłużnik,
2) ) naruszenie przepisów prawa procesowego, toart. 840 § 1 pkt. 1)k.p.c.poprzez błędne zastosowanie, tj. przyjęcie, że odpowiedzialność poręczycieli nie mogła być określona jako wynikająca bezpośrednio z czynności bankowej ani jej zabezpieczenia, a co za tym idzie powstała dla nich możliwość zaprzeczenia zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności; gdy tymczasem rzekomy brak wynikania odpowiedzialności poręczycieli z czynności bankowej lub zabezpieczenia tej czynności nie stanowi zarzutu materialnego w rozumieniu tego przepisu i mógł być jedynie zarzutem podniesionym w zażaleniu na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr(...)z dnia 16 września 2014 r., gdyż tylko w tym postępowaniu możliwe było zbadanie, czy roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem lub z zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z tej czynności.
Strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwaB. R. (2)iB. R. (1)w całości oraz o zasądzenie od każdego z pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych . Wniosła także o oddalenie apelacji powodowej spółki.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji pozwanej i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając obie apelacje Sąd drugiej instancji uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego i zważył co następuje:
Powodowie w pozwie podnosili znaczenie wpływu ich działań na odroczenie terminu płatności i zarzucali brak zawiadomienia o wystawieniu bankowego tytułu powodowie. Było to więc w istocie zakwestionowanie wymagalności roszczenia objętego tytułem wykonawczym, czyli ujęcie w tym tytule należności przedwczesnej i w związku z tym jeszcze niezaskarżalnej w chwili powstania tytułu. Sąd Okręgowy słusznie jednak uznał, że nie wykazano by doszło do kolejnej zmiany umowy a bank nie zakładał przedłużenia spłaty zaległości z tytułu kredytu bez dodatkowych zabezpieczeń i wykazania zdolności spółki do regulowania zaciągniętych zobowiązań. Ponadto dłużna spółka i jej poręczyciele znali bieżący stan zadłużenia i mieli świadomość, że doszło do opóźnienia w zapłacie, zbędnym wiec było odrębne dodatkowe informowanie dłużnika o przedmiotowym opóźnieniu w spłacie. Poręczyciele zaś byli zarówno członkami zarządu spółki jak i jej wspólnikami , stąd mieli świadomość zadłużenia i terminów wymagalności. Nie wykazali zaś by strona pozwana złożyła skuteczne oświadczenie uwzględniające wnioski o odroczenie płatności. Powodowie nie podnosili innych zarzutów a przede wszystkim nie przeczyli innym zdarzeniom na podstawie, których oparto nadanie klauzuli wykonalności, w szczególności nie kwestionowali istnienia samego obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, niebędącym orzeczeniem sądu. Główny zarzut skoncentrowany był zresztą na niedopuszczalności prowadzenia egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego wydanego oparciu o przepisy prawa , które zostały uznane za niekonstytucyjne.
W orzecznictwie uznawano, że dłużnik może wnieść powództwo na podstawieart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.niezależnie od tego, czy skarżył postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności i może podnosić te same zarzuty jakie przysługiwały mu w ramach zażalenia na nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności wydane na podstawieart. 7862k.p.c.( przed wejściem w życie ustawy z dnia 25.09.2015 r. o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1854) nie korzysta bowiem z powagi rzeczy osądzonej – por wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 29 czerwca 2006 r. IV CSK 24/06 Legalis Nr 173794.
Przy powództwie przeciwegzekucyjnym Sąd jest jednak związany podstawą żądania. W przedmiotowej sprawie powodowie nie kwestionowali ani czynności bankowej dokonanej przez spółkę ani też zabezpieczającego charakteru poręczenia. Sąd pierwszej instancji nie miał więc podstaw do kwestionowania zabezpieczenia kredytu z urzędu. Strona powodowa zasadniczo odwołała się bowiem z jednej strony do naruszenia obowiązków informacyjnych i braku współdziałania z dłużnikami przy prolongacie zadłużenia, z drugiej zaś tylko do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2015r. w sprawie(...)stwierdzającego niekonstytucyjność przepisówart.96ust.1 , art.97ust.1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Prawo bankowe, na podstawie których wydano tytuł egzekucyjny uznając wyrok za zdarzenie które nastąpiło po powstaniu tytułu egzekucyjnego ( a także po powstaniu tytułu wykonawczego), które powoduje, ze zdarzenie nie może być egzekwowane. Przyjmując więc brak zabezpieczającego charakteru poręczenia Sąd Okręgowy dokonał z urzędu ponownej oceny podstaw do nadania klauzuli wykonalności bez odpowiednich zarzutów i wniosków strony. Zakres podstawy żądania pozwu nie pozwalał na badanie charakteru czynności prawnych powodów dokonywanych z bankiem lecz co najwyżej kwestie wymagalności długu. Wobec tego w oparciu oart. 365 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy winien uznać, że wydanie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego wB.dniu 12 listopada 2014r. sygn. akt I Co 690/14 powoduje, że bankowy tytuł egzekucyjny zaopatrzony w taką klauzulę spełnia wymogi określone w powyższych przepisach i stanowi tytuł wykonawczy uprawniający bank do wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Jakkolwiek w powództwie opozycyjnym nie jest wyłączone powołanie zarzutów formalnych pozostających w kognicji sądu klauzulowego, to jednak nie mogą one podlegać rozpoznaniu w tej sprawie. Sąd powszechny dokonał już prawomocnej i niekwestionowane w pozwie oceny, żeB. R. (1)iB. R. (2)są dłużnikami z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 9 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( według brzmienia właściwego na chwilę wystawienia(...)i wydania postanowienia o nadaniu klauzuli tj. T.J. Dz.U.2002.72.665 ze zm. Dz.U.2004.91.870) bankowy tytuł egzekucyjny mógł być podstawą egzekucji po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która albo bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo była dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji a roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia. Już to jest wystarczające do uwzględnienia apelacji strony pozwanej.
Nawet jednak przy przyjęciu możliwości badania charakteru czynności poręczenia w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego w oparciu oart. 840§1 pkt 1 k.p.c.z urzędu, trzeba zauważyć, że oświadczenie o poddaniu się egzekucji przez poręczycieli było wskazane jako warunek wykorzystania Produktu w aneksie doumowy kredytowej nr (...)(k50). Także w porozumieniu nr(...)z dnia 8 lipca 2013r. strony umowy kredytowej w preambule (k53), podały, akceptowały zmiany zabezpieczenia prawnego spłaty wierzytelności w zakresie wskazanym w Porozumieniu. W §3 ust. 2 wskazano, że zmianie ulega zabezpieczenie także w zakresie oświadczeń o poddaniu się egzekucji przez poręczycieliB. R. (1)iB. R. (2). Oczywiste więc jest, że strony umowy kredytowej musiały uznawać poręczenie tych osób za sposób zabezpieczenia spłaty wierzytelności kredytowej. Zastaw rejestrowy był tylko dodatkową formą zabezpieczenia. Samo zaś porozumienie nie stanowiło odnowienia (§7) a tylko potwierdzało wymagalność i wysokość wierzytelności z tytułu umowy kredytowej. Poręczenie cywilne udzielone przez powodówB. R. (1)iB. R. (2)miało więc ścisły związek z podstawową czynnością bankową tj umową kredytową stanowiącą źródło wierzytelności banku. Istniała więc podstawa do wystawienia(...)także przeciwko poręczycielom w oparciu o wówczas obowiązującyart. 96 ust. 1 prawa bankowego. Roszczenie objęte tytułem skierowane przeciwko poręczycielom wynikało z zabezpieczenia kredytu a więc bezpośrednio z zabezpieczenia czynności bankowej i złożono prawidłowo pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. W odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego od dnia 21 maja 1999 r. tj od zmianyart. 97 ust. 1 prawa bankowegoustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 40, poz. 399) bankowy tytuł egzekucyjny mógł być wystawiony przeciwko dłużnikowi banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z poręczenia cywilnego. Umowa poręczenia jest wprawdzie umową odrębną od umowy kształtującej podstawową wierzytelność banku wynikającą z czynności bankowej, ale jej związek z nią wyraża się w zabezpieczeniu, o którym mowa wart. 97 ust. 1 prawa bankowego. Sąd Apelacyjny podziela tu stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r. II CSK 440/16 Legalis Nr 1657579).).
Po utracie z dniem 1 sierpnia 2016 r. mocy obowiązującej przez przepisy art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 pr. bank. (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2015 r.,(...),(...)2015, Nr 4, poz. 46), bankowy tytuł egzekucyjny wystawiony przed tą datą, w stosunku do którego przed 1 sierpnia 2016 r. wystąpiono o nadanie klauzuli wykonalności, zachowuje skuteczność i po zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności może stanowić podstawę egzekucji. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał , ze roszczenie było wymagalne a brak było podstaw do uznania, że doszło do następczej prolongaty terminu spełnienia świadczenia, choćby przez czynności konkludentne. Powodowie nie podnosili żadnych zarzutów co do ważności czynności prawnej jak też co do wysokości długu. Dochodząc spłaty od spółki, która kredyt pobrała i od poręczycieli będących jednocześnie członkami zarządu spółki i wspólnikami (k-93), strona powodowa nie nadużywa prawa lecz realizuje swój interes mający oparcie w normie prawnej obowiązującej w chwili wystawienia tytułu egzekucyjnego. Czyni to apelację strony powodowej zasadną.
Z tych względów w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zmienił na podstawieart. 386§1k.p.c. zaskarżony wyrok w ten sposób, że także powództwo poręczycieli oddalił. Uzasadniało to także zmianę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Zmienione akcesoryjne rozstrzygnięcie o kosztach procesu uwzględniało wielkość kosztów poniesionych przez pozwaną tj 7217zł , treśćart. 105§ 2 k.p.c.i charakter więzi prawnej łączącej powodów w procesie w tym ukształtowanie odpowiedzialności poręczycieli ze spółka za zobowiązania spółki na zasadzie analogicznej jak przy solidarności . Z tych względów oddalono na podstawieart. 385 k.p.c.dalej idącą apelację strony pozwanej , która żądała zasądzenia kosztów od każdego z powodów.
Niezasadna jest natomiast w całości apelacja(...) Spółki z o.o.wB.. Kwestia skutków wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2015r. wydanego w sprawie(...)była już przedmiotem rozważań tut. Sądu przy rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016r. zażalenia na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia sygn.. akt I ACz 2059/16. Nie ma potrzeby powielania argumentacji , która była także powoływana przez Sąd Okręgowy. Przypomnieć jedynie tylko należy, że Trybunał Konstytucyjny uznał, żeart. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe(Dz. U. z 2015 r. poz. 128) są niezgodne zart. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trynunał określił, że wymienione przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 2016 r. Odroczenie derogacyjnych skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego było przedmiotem rozważań samego Trybunału w wyroku z dnia 17 grudnia 2008r. sygn.(...)((...)Zb.Urz. 2008, nr 10, poz. 181). Wskazano tamże , że odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej przepisów uznanych za niekonstytucyjne oznacza, że do dnia wskazanego w sentencji wyroku Trybunału przepisy te obowiązują, jeżeli wcześniej nie zostaną uchylone przez ustawodawcę. Ich obowiązywanie jest równoznaczne z koniecznością ich przestrzegania i stosowania przez wszystkich adresatów, zgodnie bowiem zart. 190 ust. 1 Konstytucjitakże to rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału jest nie tylko ostateczne, ale ma moc powszechnie obowiązującą. Stanowisko o obowiązku stosowania przepisów do czasu ich uchylenia znalazło potwierdzenie także w wyroku TK z 4 marca 2014 r., sygn. akt(...)
(...), poz. 28 ). Powyższe czyni bezprzedmiotowym wniosek powodów o skierowanie pytania do TK co do zgodności zKonstytucjąart. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe i oznacza, że normaart. 97 ust. 1mogła stanowić podstawę wystawienia tytułu wykonawczego a uchylenie tej normy nie ma skutków retroaktywnych. Zgodnie z przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r., poz. 1854) z dniem 27 listopada 2015r. uchylono przepisyart. 96-98 prawa bankowego, lecz stosownie do dyspozycji art. 11 ust. 3 tej ustawy bankowy tytuł egzekucyjny, któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych (jak w niniejszej sprawie), zachowały moc tytułu wykonawczego także po dniu wejścia w życie tej ustawy. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dnia 14 kwietnia 2015r. wydane w sprawie(...)nie jest więc zdarzeniem, w skutek którego zobowiązanie wynikające z bankowych tytułów egzekucyjnych nie może być egzekwowane. Powództwo nie mogło być więc uwzględnione ani w oparciu oart. 840§1 pkt 1 k.p.c.ani też w oparciu oart. 840§1 pkt 2 k.p.c.
Dla rozstrzygnięcia pozostaje obojętna ustalona okoliczność wyegzekwowania części należności w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Dłużnik traci możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym w ramach egzekwowanego świadczenia. Powództwo bezprzedmiotowe w części, w której wykonalność tytułu wykonawczego wygasła na skutek jego zrealizowania w toku postępowania egzekucyjnego albowiem wynik egzekucji będzie odnotowywany po zakończeniu egzekucji na tytule wykonawczym. Nie wykazano natomiast by doszło do umorzenia zobowiązania w drodze dobrowolnego spełnienia świadczenia przez jednego ze współdłużników do spełnienia części zobowiązania poza postępowaniem egzekucyjnym, która tworzyłaby potencjalną możliwość dwukrotnego wykonania tytułu ( por. wyrok SN z dnia 4 listopada 2005 r. V CK 296/05 LEX Nr 179714). Nie wykazano też innych zdarzeń z którymi można byłoby łączyć wygaśnięcie wierzytelności.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98§1 i 3 k.p.c.iart. 105§2 k.p.c.w zw. zart. 391§1 k.p.c.przy zastosowaniu §2 pkt 7 §10 ust.1 pkt 2 oraz §15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) . Na koszty te złożyła się opłata od apelacji i wynagrodzenie pełnomocnika (46487zł + 8100 ) . Pełnomocnikowi z urzędu przyznano wynagrodzenie wynikające z §2 , §4, §8 pkt 7 i §16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016r. poz.1714 ze zm.).
SSA Regina Kurek  SSA Sławomir Jamróg  SSA Zbigniew Ducki