Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 351/17
Data wyroku: 2018-06-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ryszard Marchwicki, Bogdan Wysocki, Piotr Majchrzak
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie OC, Ubezpieczenie majątkowe
Podstawa prawna: art. 436 § 1 kc, art. 435 kc, art.822 kc, 34 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn.Dz.U. z 2018 r. poz.473).
Teza: "Odpowiedzialnością zakładu ubezpieczeń na podstawie przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych objęte są tylko te szkody wynikające z ruchu pojazdu mechanicznego, które są związane z jego posiadaniem, a nie z prowadzeniem przez posiadacza działalności gospodarczej".

Sygn. akt I ACa 351/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 czerwca 2018r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilnyw składzie:

Przewodniczący:

SSA Bogdan Wysocki (spr.)

Sędziowie:

SSA Ryszard Marchwicki
SSO (del.) Piotr Majchrzak

Protokolant:

st. sekr. sąd. Ewa Gadomska

po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2018r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaR. N.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 23 listopada 2016r., sygn. akt XII C 2300/15
oddala apelację.

    Ryszard Marchwicki Bogdan Wysocki Piotr Majchrzak

Sygn. akt I ACa 351/17

UZASADNIENIE
PowódR. N.wniósł pozew przeciwkopozwanemu(...) S.A.z siedzibą wW.o zapłatę kwoty 270.973 zł w tym 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia i 20.973 zł tytułem zwrotu kosztów opieki osoby trzeciej oraz o zasądzenie kosztów procesu.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo, nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i wnioski.
W dniu 10 czerwca 2014 r. w miejscu pracy powoda w bazie samochodowej firmy wZ.nastąpił wypadek. Firma, gdzie powód pracował, była właścicielem pojazdu ciężarowegoM.. W chwili wypadku pojazd nie znajdował się w trasie. Poprzedni kierowca wrócił z trasy, a powód miał dopiero później ruszyć tym samochodem dalej. W chwili wypadku samochódM.nie był załadowany, nie znajdował się w ruchu w tym sensie, że nie był zapalony silnik pojazdu. Pojazd się nie toczył, był zatrzymany w bazie macierzystej dla tego samochodu i w której pracował powód. Powód wraz z kierowcą, który wrócił z trasy 10 czerwca 2014 r. sprawdzali wewnętrzne koło pojazdu. W związku z tym odkręcili koło i dokonali oględzin, ustalając, że nie było tam śladu uszkodzeń. Przystąpili do pompowania koła w stanie odłączonym od pojazdu. W momencie pompowania nastąpił wybuch, który spowodował, że powód upadł, uderzył głową o posadzkę, stracił przytomność i oddech. Dopiero po reanimacji powodowi powrócił oddech. Powód znalazł się w szpitalu, gdzie dopiero po półtora miesiąca odzyskał przytomność. Powód doznał wskutek tego zdarzenia licznych obrażeń, a także uszczerbku na zdrowiu.
W ocenie Sądu Okręgowego w świetle dokonanych ustaleń faktycznych żądanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 435 § 1 k.c.prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła na skutek siły wyższej lub wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Zgodnie zart. 436 § 1 k.c.odpowiedzialność przewidzianą wart. 435 k.c.ponosi również samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Zatem odpowiedzialność samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji musi wynikać ze szkody wyrządzonej komukolwiek przez ruch tego pojazdu, jak to mówiart. 435 § 1 k.c.
W judykaturze ugruntował się pogląd, że także sytuacje, kiedy samochód stoi z silnikiem wyłączonym mogą powodować odpowiedzialność z tytułu ruchu pojazdu min. takie jak: postój na trasie pojazdu z punktu początkowego do punktu docelowego np. związany z: noclegiem kierowcy, drobnymi naprawami w szczególności na drodze publicznej, czynnościami załadunku i wyładunku pojazdu. Jednakże w sprawie takie okoliczności nie zachodziły. Samochód nie znajdował się w trasie, silnik był wyłączony, a samochód był bez ruchu i nie był załadowany. W związku z tym nie można uznać, że znajdował się w ruchu w rozumieniuart. 435 k.c.iart. 436 k.c.
W związku z tym powództwo podlegało oddaleniu.
W ocenie Sądu w sprawie zachodziły szczególne okoliczności zart. 102 k.p.c.do nie obciążania powoda kosztami procesu strony pozwanej.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżył go w zakresie pkt 1 w całości.Powód zarzucał rozstrzygnięciu naruszenieart. 436 k.c.w zw. zart. 435 k.c.poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że szkoda na powodzie powstała w wyniku zdarzenia z dnia 10 czerwca 2014 r. i nie była związana z ruchem pojazdu. Wskazując na te zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny, zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Ustalenia faktyczne sądu I instancji nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane w apelacji.
Stąd ustalenia te Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje, przyjmując je za podstawę własnego rozstrzygnięcia.
Nie doszło natomiast do naruszenia wskazywanych w apelacji przepisów prawa materialnego a takżeart. 34 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(ob. tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 473, dalej powoływanej jako „u.ub.ob.”).
Art. 34 ust. 1 ostatnio wymienionej ustawy stanowi, że„z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie,jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia”.
Takie uregulowanie zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń pozostaje w korelacji z treścią przepisu art. 822 § 1, z którego wynikaakcesoryjnycharakter odpowiedzialności ubezpieczyciela w stosunku do odpowiedzialności ubezpieczonego sprawcy szkody.
Istota sprawy sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia, czy w realiach sprawyM. K.jakoubezpieczony posiadacz samochodumarkiM.odpowiadał za szkodę powstałą wskutek wybuchu opony odłączonej od tego pojazdu w trakcie jej pompowania w dniu 10 czerwca 2014r.
Decydujące znaczenie ma przy tym okoliczność, czy może on odpowiadać na zasadzie ryzyka, czyli w oparciu o przepisyart. 436 § 1 kcw zw. zart. 435 § 1 kc, bowiem brak jest w sprawie okoliczności, pozwalających na przypisanie posiadaczowi pojazdu winy.
Jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera szerszej analizy prawnej, to ostatecznie podzielić należy pogląd sądu I instancji, iż w ustalonym stanie faktycznym nie powstała odpowiedzialność posiadacza pojazdu za szkodę związaną z jego ruchem na podstawieart. 436 § 1 kc, co wyłącza zarazem możliwość poszukiwania przez powoda odszkodowania od pozwanego zakładu ubezpieczeń, jako ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej.
Przy stosowaniu przepisuart. 436 § 1 kcod dawna ukształtowała się, zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie, wykładnia, zgodnie z którą pojęcia „ruchu” (i w konsekwencji szkody wyrządzonej „przez ruch”) w żadnym wypadku nie można ograniczać do ruchu w sensiestrictefizycznym, czyli samego przemieszczania się pojazdu w przestrzeni.
Kłóciłoby się to z zasadniczą funkcją ustanowionej tam zaostrzonej odpowiedzialności posiadacza pojazdu, która związana jest ze szczególnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych podmiotów, jakie wywołuje korzystanie z pojazdów mechanicznych, poruszanych za pomocą różnorodnych sił przyrody (zob. bliżej: G. Bieniek,„Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe”, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2007r., str. 20).
W związku z tym wymienione pojęcia „ruchu” i związku z „ruchem”, na gruncie przepisówkodeksu cywilnego, traktuje się stosunkowo szeroko.
I tak np., przyjmuje się, że pojazd mechaniczny zawsze jest w ruchu, jeżeli ma włączony silnik, choćby w tym czasie np. nie pozostawał na drodze publicznej, ale podlegał badaniom (naprawie) w warsztacie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 grudnia 2013r. w spr. II CSK 157/13, Legalis nr 819273 oraz z dnia 26 lutego 2015r. w spr. III CSK 187/14, Legalis nr 1200689).
Również szkoda powstała przy wyłączonym silniku może być uznana jako powstająca na skutek ruchu pojazdu, jeżeli np. pojazd toczy się dalej siłą. bezwładu.
W orzecznictwie przyjęto także, że „ruchu” pojazdu nie przerywa jego zatrzymanie (także związane z wyłączeniem jednostki napędowej) na trasie planowanej jazdy, jeżeli następuje to na skutek warunków drogowych, wymogówprawa o ruchu drogowym, awarii czy w celu umożliwienia wyjścia lub wejścia pasażerów, bądź wręcz wobec pozostawienia pojazdu na drodze publicznej wbrew stosownym przepisom (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia 1975r. w spr. II CR 114/75, OSNCP z. 2 z 1976r., poz. 37 oraz z dnia 21 maja 2009r. w spr. V CSK 444/08, Legalis nr 216823).
Natomiast, jak się wydaje, w judykaturze i literaturze prawniczej nie budzi wątpliwości, że ruch pojazdu, uzasadniający zaostrzoną odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, o jakiej mowa w przepisachart. 436 § 1 kcw zw. zart. 435 § 1 kc, ustaje w przypadku, gdy następuje wyłączenie silnika, z jednoczesnym usunięciem pojazdu z drogi publicznej, tym bardziej, gdy wiąże się to z jego odprowadzeniem (odholowaniem) do warsztatu czy bazy jego stacjonowania. W ten sposób upada też bowiem potrzeba ochrony innych osób przed ujemnymi skutkami używania przez posiadacza urządzenia poruszanego siłami przyrody, które, właśnie z uwagi na te szczególne właściwości, skutkuje podwyższonym ryzykiem wywołania szkody. Bez znaczenia jest w związku z tym, czy tego rodzaju przerwa w ruchu miała miejsce przed osiągnięciem planowanego celu trasy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 1976r. w spr. IV CR 241/76, LEX nr 7835 oraz z dnia 7 kwietnia 2005r. w spr. II CK 572/04, LEX nr 151656, zob. także:P. M.,A. Ś.,(...), tom 6, wyd. 2, 2014r., str. 622 - 624).
Odnosząc to do stanu faktycznego sprawy, oczywiste jest zerwanie związku szkody po stronie powoda z „ruchem” ubezpieczonego pojazdu.
Poza sporem jest bowiem, że do szkody doszło w czasie postoju tego pojazdu w bazie (warsztacie), przy wyłączonym silniku i bez jakiegokolwiek bezpośredniego związku z jego ruchem.
W rzeczywistości szkoda powstała nie w związku z ruchem pojazdu, ale w związku z wykonywaniem, m.in. przez powoda, czynności diagnostycznych i pompowania opony, odłączonej od pojazdu. Sam pojazd mechaniczny nie był natomiast w ruchu i nie stwarzał niebezpieczeństwa.
Za szkody wynikające z tego rodzaju czynności zakład ubezpieczeń, ubezpieczający odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu na podstawie przepisów u.ub.ob. nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej, skoro odpowiedzialności takiej nie ponosi ubezpieczony (por. uzasadnienie do wydanego w niniejszej sprawie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2018r. w spr. III CZP 94/17, LEX nr 2467074).
W sprawie nie znajduje także zastosowania przepis art. 34 ust. 2 u.ub.ob., zgodnie z którym za szkodę powstałą„w związku z ruchem pojazdu mechanicznego”uważa sięrównieższkodę powstałą podczas zatrzymania,postojulub garażowania.
Jak już bowiem wyżej powiedziano, nie było w okolicznościach sprawy bezpośredniego związku szkody z ruchem pojazdu, w rozumieniu przepisuart. 436 § 1 kc.
Gdyby nawet założyć hipotetycznie, że dla odpowiedzialności posiadacza (i, w konsekwencji zakładu ubezpieczeń jako ubezpieczyciela oc) za szkody powstałe w trakcie postoju czy garażowania pojazdu mechanicznego w jego bazie wystarczający jest jakikolwiek, także pośredni, jej związek z uprzednim ruchem pojazdu, to odpowiedzialność taka powstać mogłaby jedynie na zasadach ogólnych, wynikających z przepisuart. 415 kc, co wymagałoby wykazania winy ubezpieczonego (por. np.: J. Miaskowski, K. Niezgoda, P. Skawiński, komentarz do art. 34 u.ub.ob.Legalis, D. Maśniak, Komentarz do art. 34 u.ub.ob.,LEX).
Tymczasem w sprawie nie było jakichkolwiek podstaw do uznania, że posiadacz pojazdu ponosił winę za powstałą po stronie powoda szkodę.
W szczególności w toku postępowania powypadkowego ustalono, że pojazd, od którego odłączona została feralna opona, miał przeprowadzone wymagane okresowe badania techniczne.
Z kolei z ustaleń powypadkowych wynikało, że uszkodzenie opony w trakcie jej eksploatacji mogło być niewidoczne dla obserwatora z zewnątrz, gdyż chodziło o oponę jeżdżącą w parze od strony wewnętrznej (por. załącznik do protokołu powypadkowego z dnia 17 grudnia 2014r., k. 61 – 63).
Bez znaczenia jest natomiast okoliczność, czy posiadacz pojazdu mógłby ponosić wobec powoda odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie przepisuart. 435 § 1 kc, jako osoba prowadząca przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (tu – przedsiębiorstwo transportowe).
Odpowiedzialnością zakładu ubezpieczeń na podstawie przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych objęte są tylko te szkody wynikające z ruchu pojazdu mechanicznego, które są związane z jegoposiadaniem, a nie z prowadzeniem przez posiadacza działalności gospodarczej.
Nie ma bowiem jakichkolwiek podstaw do rozszerzania ochrony ubezpieczeniowej, wynikającej z przepisów u.ub.ob. na działalność prowadzonego przez posiadacza pojazdu przedsiębiorstwa.
Oznaczałoby to m.in. niedopuszczalne zróżnicowanie sytuacji prawnej poszkodowanych w wypadkach samochodowych w zależności od cech osoby posiadacza pojazdu.
Z tych przyczyn na podstawieart. 385 kpcoraz powołanych wyżej przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

    Ryszard Marchwicki Bogdan Wysocki Piotr Majchrzak