Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1890/17
Data wyroku: 2018-05-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Pierzycka-Pająk, Beata Torbus, Ewelina Kocurek-Grabowska

Sygn. akt III AUa 1890/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 maja 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewelina Kocurek - Grabowska

Sędziowie

SSA Maria Pierzycka - Pająk (spr.)
SSO del. Beata Torbus

Protokolant

Magdalena Bezak

po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018r. w Katowicach
sprawy z odwołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki ZdrowotnejWojewódzkiego Szpitala (...)wR.,G. G.,K. H.,M. Ś.,W. T.iR. W. (1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o składki
na skutek apelacji odwołującego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki ZdrowotnejWojewódzkiego Szpitala (...)wR.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku

z dnia 29 czerwca 2017r. sygn. akt IX U 1883/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od  Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki ZdrowotnejWojewódzkiego Szpitala (...)wR.na rzecz  Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, odstępując od obciążania odwołującego tymi kosztami w pozostałym zakresie.

/-/ SSO del. B.Torbus /-/ SSA E.Kocurek-Grabowska /-/ SSA M.Pierzycka-Pająk
Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 1890/17

UZASADNIENIE
Decyzjami z dnia 9 sierpnia 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR.określił kwoty podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu zatrudnienia u płatnika składek SP ZOZWojewódzki Szpital (...)wR.:
-  nr 150 w stosunku doG. G.za okres od lutego 2013r. do sierpnia 2013r.i od października 2013r. do grudnia 2013r.
-  nr 153 w stosunku doK. H.za okresy stycznia 2013r. oraz od majado grudnia 2013r.
-  nr 229 w stosunku doM. Ś.za okres od maja 2013r. do września 2013r.
-  nr 233 w stosunku doW. T.za okres od stycznia 2013r. do grudnia 2013r.
-  nr 244 w stosunku doR. W. (2)za okres od stycznia 2013r.do grudnia 2013r.
W uzasadnieniu tych decyzji organ rentowy podniósł, że w wyniku kontroli ustalono, że w okresie od stycznia 2013r. do grudnia 2014r. płatnik nie naliczył składek od przychodów osiągniętych z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych, których przedmiotem było wykonywanie dyżurów medycznych przez zatrudnionych u płatnika lekarzy. Szpital nazwał te umowy umowami na świadczenia zdrowotne i jako podstawę prawną ich zawarcia wskazałart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej.
Organ rentowy podał, że zgodnie zart. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie można zawrzeć umowy o udzielania świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem.
W konsekwencji takiego stanowiska, organ rentowy uznał, że Szpital zgodniezart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychjest pracodawcą i płatnikiem składek dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracyi jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych.
Odwołania od powyższych decyzji złożył SP ZOZWojewódzki Szpital (...)wR.wnosząc o zmianę poszczególnych decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił naruszenieart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw związku zart. 750 k.c.orazart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczejpoprzez przyjęcie, że do umów o udzielenie zamówienia na świadczeniazdrowotne zawieranych w trybieustawy o działalności leczniczejprzez Szpital z personelem medycznym stosuje się przepisy o zleceniu, gdy tymczasem są to umowy nazwane,do którychart. 750 k.c.nie może mieć zastosowania a w konsekwencji, że udzielający takich świadczeń zdrowotnych winien być traktowany jako pracownik w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń zdrowotnych.
Nadto skarżący zarzucił naruszenieart. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez błędne uznanie, iż ustanowiony w nim zakaz odnosi się do umów o udzielenie zamówieniana świadczenie zdrowotne zawartych zgodnie zart. 26 ustawy o działalności leczniczej,gdy tymczasem może on jedynie dotyczyć umów zawieranych zgodnie zart. 136 ustawyo świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a zatem między NFZ a świadczeniodawcami.
Odwołujący Szpital powołał orzeczenia sądów, z których wynika, iż umowao udzielenie zamówienia na świadczenie zdrowotne jest pozakodeksową umową nazwaną,do której nie ma zastosowaniaart. 750 k.c.
Oprócz Szpitala odwołania wnieśli także wszyscy zainteresowani w niniejszej sprawie domagając się zmiany decyzji wydanych w stosunku do każdego z nich i przychylając siędo argumentacji prawnej zawartej w odwołaniu Szpitala.
Organ rentowy w odpowiedziach na odwołania wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonych decyzjach.
Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku sprawy wyżej wymienionych odwołujących i zainteresowanych połączył do wspólnego rozpoznaniai rozstrzygnięcia i wyrokiem z dnia 29 czerwca 2017 r. oddalił odwołania.
Sąd I instancji ustalił, że sporne umowy łączące zainteresowanych ze szpitalem były zawierane na podstawieart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej, po przeprowadzeniu konkursu ofert zarówno z lekarzami będącymi pracownikami odwołującego się Szpitala, jak i osobami spoza szpitala. Nie było możliwości zapewnienia ciągłości opieki pacjentom Szpitala w ramach dyżurów zakładowych.
Przed zawarciem umowy każdy lekarz musiał przedstawić polisę o odpowiedzialności cywilnej.
Następnie na podstawie zeznań dyrektoraSzpitala (...)złożonych w sprawie o tożsamym przedmiocie ( sygn.. akt IX U 1819/16 i IX U 1912/16 ),Sąd ustalił, że w związku z wydaniem wyroku przez tamt. Sąd w dniu 16 października2013r., sygn. akt IX U 1386/13 pozostawała w przekonaniu, że zawarte umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne z lekarzami będącymi jego pracownikami są umowami nazwanymi, do których nie stosuje sięart. 750 k.c.Takie same umowy odwołujący szpital, zawarł także w latach 2015-2016. Zwracał się także do Ministerstwa Zdrowiaz zapytaniem, czy nie ma przeszkód w zawieraniu umów cywilnoprawnych z lekarzami na pełnienie dyżurów i sytuacja taka była także znana NFZ, który ma bazę z wykazami lekarzy, którzy świadczą u odwołującego się świadczenia zdrowotne z podaniem, że świadczenia zdrowotne wykonują na podstawie umowy o pracę i umów cywilnoprawnych.
Umowa Szpitala z NFZ zawierała obowiązek zapewnienia całodobowej opieki pacjentom Szpitala, w tym w ramach dyżurów lekarskich z wymogiem by dyżury te pełnili specjaliści. Umowa ta nie zawierała zakazu zlecania pewnych czynności podwykonawcom.
Sytuacja finansowa odwołującego się Szpitala jest bardzo trudna. Dług Szpitalaze stratami z poprzednich lat wynosi 47.000.000 zł.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podał Sąd, że okoliczności faktyczne sprawy są między stronami niesporne. Odwołujący się nie kwestionował rachunkowych wyliczeń wysokości podstawy wymiaru składek we wskazanych w zaskarżonych decyzjach okresach dotyczących występującychw tej sprawie zainteresowanych lekarzy. Sporna jest natomiast kwestia charakteru prawnego zawartych przez odwołujący się Szpital z zainteresowanymi umów.
Według Sądu rację ma skarżący, że w judykaturze wykształcił się pogląd, że umowyo udzielenie zamówienia w określonym zakresie na świadczenia zdrowotne zawartena podstawieart. 35 i 35a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a obecnie na podstawieart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej(Dz. U. z 2013r.,poz. 217 ze zm.) należą do umów pozakodeksowych nazwanych, do których nie stosuje sięz mocyart. 750 k.c.przepisów o zleceniu. Pogląd taki wyraził także tamt. Sąd w wyrokuz dnia 16 października 2013r., sygn. akt IX U 1386/13, który orzekał w tamtejszej sprawiew tym samym składzie.
Zauważył przy tym Sąd, że wówczas organ rentowy nie kwestionował wyżej wymienionego wyroku, nie złożył środka odwoławczego, a nawet zmienił uwzględniając wyrok inne zaskarżone decyzje wydane w tym samym stanie faktycznym i prawnym.
Obecnie jednak Sąd Okręgowy zmienił swoje stanowisko w kwestii charakteru prawnego spornych w sprawie umów. Wskazał, że w 2013r. uszło uwadze Sądu, żeustawaz dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz. U. z 2016r., poz. 1793 ze zm.) wprowadza pewne ograniczenia w zakresie dopuszczalności zawierania takich umów.
Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 lutego 2014r.,I UK 323/15 oraz postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2015r., I UK 355/14.
Także w kolejnym postanowieniu z dnia 22 czerwca 2015r., I UZ 3/15 Sąd Najwyższy stwierdził, że zart. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanejze środków publicznychwynika ustawowy zakaz zawierania z zatrudnionymi przez świadczeniodawcę lekarzami umów (subkontraktów) na udzielanie świadczeń zdrowotnych, choćby w tym celu zatrudnieni lekarze utworzyli lub prowadzili indywidualne praktyki lekarskie co oznacza, że sporne umowy zawarte wbrew treści art. 132 ust. 3 w/w ustawynie mogą być kwalifikowane jako szczególne i odrębne od umów uregulowanychKodeksem cywilnym. Orzeczenie to zapadło w takim samym stanie faktycznym i sporne umowy dotyczyły także pełnienia przez lekarzy w ich ramach dyżurów medycznych u swojego pracodawcy.
Uznając autorytet Sądu Najwyższego aktualnie Sąd Okręgowy podzielił jego stanowisko zawarte w cytowanym wyżej orzeczeniu.
Odnosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że odwołujący się Szpital w ramach umowy zawartej z NFZ miał obowiązek zapewnić pełną opiekę medyczną pacjentom szpitala, w tym także w ramach dyżurów lekarskich poza godzinami zwykłej ordynacji szpitala.
Zlecając zainteresowanym w sprawie lekarzom udzielanie świadczeń zdrowotnychw ramach dyżurów lekarskich w istocie zlecił podwykonawcy wykonanie części kontraktu łączącego go z NFZ.
Sąd nie podzielił poglądu dyrektora odwołującego się Szpitala, że z uwagi nadefinicję podwykonawcy powoływany przepis art. 133 nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania, bo podwykonawstwo obejmuje zorganizowanie zasobów personalnych, infrastrukturalnych, nadzór i koordynację oraz odpowiedzialność za dokumentację medyczną.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) nie zawiera definicji podwykonawcy. Znajduje się ona w ogólnych warunkach umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z 6 maja 2008r.(Dz. U. Nr 81, poz. 484), obowiązującego w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami.
W akcie tym zdefiniowano podwykonawcę jako podmiot, który wykonuje część umowy samodzielnie organizując powierzony zakres czynności.
Zakres powierzonych zainteresowanym czynności w zawartych z nimi przez odwołujący się Szpital umowach jest ściśle określony i ograniczony do wykonywania czynności lekarskich i prowadzenia wskazanej w umowach dokumentacji.
Z treści umów wynika, że udzielający zamówienia udostępnia aparaturę, sprzęt, wyposażenie, środki medyczne i opatrunkowe.
Nadto w tych umowach zaznaczono, że zainteresowani w czasie pełnienia dyżuru odpowiadali za działalność oddziału i mieli prawo wydawania poleceń personelowi oddziału,a jednocześnie w czasie pełnienia dyżuru nie byli pracownikami szpitala i mieli obowiązek ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej we własnym zakresie.
W zakresie więc powierzonych im w umowach zadań zainteresowani byli samodzielni.
Sąd nie zgodził się ze skarżącym, żeart. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznychma jedynie zastosowanie do umów zawieranych zgodnie z art. 136 w/w ustawy, a więc pomiędzy NFZa świadczeniodawcami.
Zgodnie bowiem z art. 133 w/w ustawy, świadczeniodawcy mogą zlecać podwykonawcom udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawartej z Funduszem, jeżeli umowa tak stanowi. Przepisart. 132 ust. 3 stosuje się odpowiednio.
Zatem, według Sądu, zakaz z art. 132 ust. 3 dotyczy także umów zawieranychprzez świadczeniodawcę z podwykonawcami będącym lekarzem, pielęgniarką, położnąlub inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiczny, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielenie świadczeń zdrowotnych z Funduszem.
W tej sytuacji skoro niedozwolone prawnie było zawarcie z zainteresowanymiw sprawie lekarzami spornych umów, to mimo ich nazwy a nawet trybu ich zawarcia,nie można, według Sądu, traktować ich jako umów pozakodeksowych nazwanych.
Sąd stwierdził, że z uwagi na ich charakter należy je traktować jako umowyo świadczenie usług, do których na podstawieart. 750 k.c.stosuje się odpowiednio przepisyo zleceniu. Zgodnie zaś zart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2016r., poz. 963), za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się także osoby wykonujące prace na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosujesię przepisy dotyczące umowy zlecenia lub umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawartoz pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którymi pozostaje w stosunku pracy.
Zatem zainteresowani lekarze w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjachw ramach umów o świadczenie usług (o udzielanie świadczeń zdrowotnych na dyżurach) wykonywali pracę na rzecz swego pracodawcy.
W konsekwencji pracodawca, przychody z tytułu wykonywania tych umów powinien doliczyć do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zgodniezart. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Dlatego też Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołania, jako pozbawione podstaw.
W apelacji od przedstawionego wyroku Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Wojewódzki Szpital(...)wR.zarzucił:
-  błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na ostateczny wynik sprawy polegający na uznaniu umów zawartych przez lekarzy na świadczenia zdrowotne na dyżury na oddziałach szpitalnych odwołującego za umowy podwykonawstwa w rozumieniuart. 133 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podczas gdy umowy te takiego charakteru nie mają, a to wobec tego,że uczestnicy nie są podmiotami, które wykonują część umowy, samodzielnie organizując powierzony zakres obowiązków, a są jedynie osobami, które odwołujący wynajął do określonych czynności medycznych, sam organizując całokształt spraw organizacyjnych na oddziałach w jakich osoby te udzielały świadczeń,
-  naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez wadliwą wykładnię, a to:
-art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw związku zart. 750 k.c.orazart. 26 i 27 ustawy o działalności leczniczejpoprzez uznanie, że umowyo udzielanie świadczenia zdrowotnego zawierane w trybieustawy o działalności leczniczejprzez szpital z personelem medycznym są umowami cywilnymi, do których zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy o zleceniu, gdy tymczasem umowy takie stanowią umowy nazwane, do którychart. 750 k.c.nie może mieć zastosowania, a co za tym idzie są wyłączone z regulacjiart. 8 ust. 2a ustawyo systemie ubezpieczeń społecznych,
-art. 132 ust. 3 i art. 133 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanychze środków publicznychw związku zart. 56 i 58 k.c.poprzez uznanie, że zakaz zawierania umowy wynikający z tych przepisów, skutkuje zmianą prawnego charakteru umowy zawartej z lekarzem dyżurującym z umowy nazwanej na udzielanie świadczeń zdrowotnych na umowę nienazwaną, do której stosujemy przepisyk.c.o zleceniu, podczas gdy zakaz zawierania takiej umowy nie jest obwarowany sankcją nieważności, wywołuje skutki obligacyjne wynikające z umów zawartych przez NFZ ze świadczeniodawcami i w żaden sposób nie zmienia charakteru prawnego zawartej umowy,
-  naruszenie przepisów prawa poprzez ich wadliwe zastosowanie, a toart. 133i 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychw związku z § 1.18 załącznika dorozporządzenia Ministra Zdrowiaz 6 maja 2008r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej(obowiązującego w dacie zawierania przedmiotowych umów) i uznaniu umów zawartych z lekarzami o udzielanie świadczenia zdrowotnego z NFZ (o jakim mowa wart. 133), podczas gdy umowy takie zgodnie z definicją podwykonawstwa takim podwykonawstwem nie są i nie mogą być,
-  naruszenie przepisów prawa poprzez ich niezastosowanie, a toart. 65 k.c.poprzez uznanie, że regulacje wynikające zustawy o świadczeniach opiekizdrowotnej finansowych ze środków publicznych, regulujące finansowanie świadczeń zdrowotnych przez NFZ wpływają na rodzaj i ważność zawartych w trybieustawyo działalności leczniczejumów z lekarzami, podczas gdy ustawa o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych reguluje jedynie relacje pomiędzy świadczeniodawcą a NFZ i nie może wywoływać skutków prawnych na umowy zawarte przez tego świadczeniodawcę ze swoimi kontrahentami,
Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyrokui decyzji, przez stwierdzenie, iż brak podstaw do objęcia zainteresowanych obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym, chorobowym, wypadkowym i zdrowotnym jako pracowników wykonujących umowę o świadczenie usług, do których zgodnie zk.c.stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartych z pracodawcą, z którymi pozostają w stosunku pracy oraz stwierdzenie braku podstaw do przyjęcia, że podstawa wymiaru składekna w/w ubezpieczenia wyraża się w kwotach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.
Nadto domagał się zasądzenia kosztów postępowania, według norm przepisanych. Względnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
W uzasadnieniu apelacji, skarżący szeroko uzasadnił w/w zarzuty.
Organ rentowy wnosił o oddalenie apelacji i zasądzenie od apelującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarzuty w niej podniesione są nieusprawiedliwione.
Spór w rozstrzyganej sprawie dotyczył oceny, czy w okresach objętychzaskarżonymi decyzjami skarżący płatnik składek ustalił dla ubezpieczonychG. G.,K. H.,M. Ś.,W. T.iR. W. (3)podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia w prawidłowej wysokości,a jego istotą było ustalenie, czy w podstawie wymiaru winien być uwzględniony przychódz tytułu umów zawartych przez tych ubezpieczonych z SP ZOZWojewódzkim Szpitalem (...)wR., nazwanych umowami o udzielanie zamówieniana świadczenia zdrowotne, wykonywanych na rzecz odwołującego się płatnika, z którym pozostawali w stosunku pracy, a w konsekwencji, czy skarżący płatnik składek jest zobowiązany do uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej subsumpcji niewadliwych ustaleń faktycznychdo norm prawa materialnego, a jego rozstrzygnięcie nie wymaga ingerencji Sądu odwoławczego. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu I instancji, zaprezentowaną w pisemnych motywach wyroku i przyjmuje za własne, co oznacza,iż zbędnym jest ich ponowne szczegółowe przywoływanie w uzasadnieniu Sądu odwoławczego ustaleń faktycznych oraz trafnego wywodu jurydycznego tego Sądu(vide: orzeczenia Sądu Najwyższego wyroki z dnia: 6 lipca 2011r., sygn. I CSK 67/11,LEX nr 970061; 14 lutego 2013r., sygn. II CSK 292/12, LEX nr 1318346; postanowieniez dnia 11 lipca 2014r., sygn. III CSK 256/13, LEX nr 1511200).
Tylko dla porządku należy dodać, że bezspornym pozostawało, iż wszyscy ubezpieczeni, których niniejsza sprawa dotyczyła, byli zatrudnieni w odwołującym się szpitalu na podstawie umów o pracę, pozostając z nim w stosunkach pracy.
MianowicieG. G.w okresie objętym zaskarżoną decyzją zajmował stanowisko ordynatora oddziału dziecięcego,K. H.pracowała na stanowisku starszego asystenta oddziału okulistyki,M. Ś.był ordynatorem oddziału neurologiiz pododdziałem udarów,W. T.zajmował stanowisko starszego asystenta oddziału anestezjologii i intensywnej terapii, aR. W. (3)był ordynatoremSzpitala Oddziału (...), Kierownikiem Zespołu Przyjęć. Wszyscy w/w prowadzili specjalistyczną praktykę lekarską. Ponadto każdy z w/w ubezpieczonych - pracowników odwołującego się szpitala zawarł w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami umowy o udzielanie zamówienia na świadczenia zdrowotne w ramach których każdy z nich świadczył dyżury lekarskie w dni powszednie w godzinach od 16:00 do 8:00 oraz w dni wolne od pracyw godzinach od 8:00 do 8:00 (dyżur 24-godzinny). Dyżury te były świadczone przez w/w na oddziałach szpitala, na których w ramach stosunków pracy wykonywali oni pracęw godzinach ordynacji szpitala, przy jednoczesnym zabezpieczaniu SOR-u, w zakresie adekwatnym do specjalności oddziału, na którym normalnie świadczyli pracę (za wyjątkiemM. Ś., który pełnił dyżury tylko na oddziale, na którym w godzinach normalnej ordynacji szpitala pracował).
Dalej tylko w uzupełnieniu trafnej argumentacji Sądu Okręgowego, Sąd II instancji zauważa, iż zasady podlegania określonemu rodzajowi ubezpieczeń społecznych wynikająz przepisów o charakterze bezwzględnie obowiązującym, kreujących stosunek prawny ubezpieczenia społecznego z mocy samego prawa i według stanu prawnego z chwili powstania obowiązku ubezpieczenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1999r., sygn. akt II UKN 461/98, OSNAPiUS 2000 Nr 7, poz. 286). Obowiązek ubezpieczenia oznacza, że osoba, której cechy, jako podmiotu ubezpieczenia społecznego, zostały określone przez ustawę, zostaje objęta ubezpieczeniem i staje się stroną stosunku ubezpieczenia społecznego, niezależnie od swej woli, na mocy ustawy.
Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z treściąart. 8 ust. 2a ustawy z dnia13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1383), zwanej dalej ustawą systemową, za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
W wyroku z dnia 23 maja 2014r., sygn. akt II UK 445/13 (LEX nr 1475168)Sąd Najwyższy, podsumowując dotychczasowe stanowisko w sprawie wykładni powyższego przepisu, wskazał, między innymi, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenieto dotyczy wykonywania pracy na podstawie jednej z wymienionych w nim umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostajew stosunku pracy, a także wykonywania pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonujepracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującąo uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej jest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z określonym pracodawcą - jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej. Celem takiej regulacjibyło ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych zawieranychz własnymi pracownikami dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikającez ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów.
Niespornym jest, że wszyscy ubezpieczeni w okresach wymienionych w zaskarżonych decyzjach zatrudnieni byli w SP ZOZWojewódzkim Szpitalu (...)wR.na podstawie umowy o pracę. W spornym okresie pracodawca zawierałz ubezpieczonymi umowy o udzielenie zamówień na świadczenie usług zdrowotnych, których przedmiotem było pełnienie dyżurów lekarskich w dni powszednie oraz w niedziele i święta. Usługi były wykonywane w pomieszczeniach należących do płatnika składek orazz wykorzystaniem infrastruktury pracodawcy.
W świetle powyższego, trafnie organ rentowy, a za nim Sąd I instancji uznał,że na gruncie przedmiotowej sprawy, zastosowanie znajdował powołany przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, bowiem niewątpliwie płatnik składek zawierał z własnymi pracownikami dodatkowe umowy cywilnoprawne, w ramach których świadczyli pracę na rzecz tegosamego pracodawcy, a wypłacane wynagrodzenia za usługi medyczne pochodziły ze środków publicznych przekazywanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, SP ZOZWojewódzkiemu Szpitalowi (...)wR.. Zatem, słuszną jest ocena Sądu Okręgowego, że umowy te należało zakwalifikować, jako inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Jak wynika z treści apelacji, zasadnicze zarzuty sprowadzały się do kwalifikacji prawnej umów zawartych przez SP ZOZWojewódzki Szpital (...)wR.z ubezpieczonymi.
W opozycji do stanowiska skarżącego, trafnie uznał Sąd I instancji, iż brak jest podstaw do zakwalifikowania przedmiotowych dodatkowych umów, jako umów nazwanych, o których mowa wart. 26 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej(tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 1638), do których nie stosuje się, z mocyart. 750 k.c., przepisów o zleceniu.
Faktem jest, iż zgodnie zart. 65 § 2 k.c., dokonując interpretacji oświadczeńwoli stron umowy, należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem judykatury Sądu Najwyższego, że umowao udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (art. 133w związku zart. 132 ustawy z dnia27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych- tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 1793) oraz umowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne (art. 26 ustawy o działalności leczniczej), należą do umów nazwanych, do których nie stosuje się z mocyart. 750 k.c.przepisów o zleceniu(vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2004r., sygn. akt III CK 134/04, OSP 2005 Nr 6, poz. 79). Jednakże zakresem podmiotowo-przedmiotowym takich umów nie możebyć pełnienie dyżurów medycznych przez zatrudnionych lekarzy u pracodawcy - świadczeniodawcy świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych NFZ.W tym zakresie znajdują bowiem zastosowanie przepisyustawy z dnia 27 sierpnia 2004r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która w art. 132 ust. 1 stanowi, że podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanychze środków publicznych przez Fundusz jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy świadczeniodawcą, a Funduszem, tyle, że taki świadczeniodawcanie może zawrzeć wymienionej umowy (subkontraktu) o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u tego świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem (ust. 3)i to niezależnie od tego, czy zawarte w ten niedozwolony sposób subkontrakty były lub są wykonywane w ramach podporządkowania charakterystycznego dla stosunku pracy, czyna podstawie tak nazwanej odrębnej umowy, do której nie stosuje się przepisów o zleceniu. Regulacja zacytowanego ust. 3 art. 132 tej ustawy oddziałuje na sferę lekarskichi pielęgniarskich stosunków prawnych, gdyż wynika z niej ustawowy zakaz zawieraniaz zatrudnionymi przez świadczeniodawcę lekarzami, pielęgniarkami umów (subkontraktów) na udzielanie świadczeń zdrowotnych, choćby w tym celu zatrudnieni lekarze,czy pielęgniarki utworzyli lub prowadzili indywidualne praktyki. Oznacza to, że sporne umowy, jako zawarte wbrew treści art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, nie mogły być kwalifikowane jako szczególne i odrębne od umów uregulowanychKodeksem cywilnym.
Zarzuty zatem skarżącego, że zawarte pomiędzy nim a ubezpieczonymi umowy nie są umowami podwykonawstwa są chybione.
Z art. 83 ust. 1 ustawy systemowej wynika natomiast, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje między innymi w przedmiocie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zakaz zawierania przez pracodawców, będących świadczeniodawcami, którzyzawarli z Narodowym Funduszem Zdrowia umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, z pracownikami (lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli udzielają oni świadczeń opieki zdrowotnej u tego świadczeniodawcy) odrębnych umów (subkontraktów) na udzielanie w określonym zakresie świadczeń zdrowotnych, podważa zaś koncepcję wyłączenia przychodów za wykonywanietakich zobowiązań spod reżimu prawa ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że tacy świadczeniodawcy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych mają status płatników składek od „łącznych” przychodów ze stosunku pracy oraz od wynagrodzenia za pełnienie dyżurów medycznych uzyskiwanych ze spornych umów. Skoro zatem lekarze pełnili dyżury medyczne na podstawie niedozwolonych umów (subkontraktów) na udzielanie w określonym zakresie świadczeń zdrowotnych zawartych z własnym pracodawcą, który był świadczeniodawcą takich usług finansowanych z NFZ, to przy ustalaniu podstawy wymiaru składekna ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, ten płatnik składek ma obowiązek obliczenia i uiszczenia należnej składki także od przychodów ze spornych niedozwolonych umów na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, które zostały zawarte wbrew prawuz zatrudnionymi w ramach stosunku pracy ubezpieczonymi, pełniącymi dyżury medyczneu tego pracodawcy - świadczeniodawcy świadczeń zdrowotnych finansowanychze środków NFZ, tak, jak od wynagrodzenia ze stosunku pracy. Oznacza to, że lekarze zatrudnieni w ramach stosunku pracy nie mogą być równocześnie podwykonawcami świadczeń zdrowotnych udzielanych przez zatrudniający go podmiot medyczny, gdyż legalne jest zawieranie odrębnych rodzajowo od umów regulowanych przepisamiKodeksu cywilnegooraz nieobjętych obowiązkowym tytułem ubezpieczenia społecznego umów na wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z ustawowo określonymi podmiotami trzecimi, które wobec świadczeniodawcy, którego wiąże umowa z NFZ, nie pozostają w stosunkach prawnych podporządkowania co do rodzaju pracy, ani miejsca i czasu świadczenia usług zdrowotnych. Stanowisko takie ugruntowane jest już w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 22 czerwca 2015r., sygn. akt I UZ 3/15 i z dnia 22 lipca 2015r., sygn. akt I UZ 6/15; wyroku z dnia 13 lutego 2014r., sygn. akt I UK 323/13; z dnia27 kwietnia 2017r., I UK 182/16; z dnia 21 września 2017r., I UK 383/16 i I UK 370/16),a Sąd Apelacyjny w całości je akceptuje.
Przewidziana w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawierana jest przez podmiot zobowiązany do realizacji zadańz zakresu ubezpieczenia zdrowotnego (Narodowy Fundusz Zdrowia) z podmiotem, któryw myśl przepisów tej ustawy, może być świadczeniodawcą. Jak już wyżej wskazano, stosownie do art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, rozważana umowa nie może być zawarta przez Fundusz z lekarzami udzielającymi świadczeń opieki zdrowotnej (a więc wykonującym zawód lekarza) u tego świadczeniodawcy, który zawarł jąz Funduszem.
Z mocy art. 133 zdanie 2 tej ustawy, takiemu lekarzowi, świadczeniodawca nie może również zlecić - jako podwykonawcy - udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawartej z Funduszem, w tym na podstawie umowy o zamówienie na świadczenia zdrowotne, o którym stanowiart. 26 i 27 ustawyo działalności leczniczej.
Z tych względów, wszelkie zapisy zawarte w umowach łączących apelującego, co do formy świadczenia opieki zdrowotnej przez ubezpieczonych, uznać należy za niezgodnez prawem i prawnie bezskuteczne.
Reasumując, skoro ubezpieczeni pełnili dyżury medyczne na podstawie niedozwolonych umów (subkontraktów) na udzielanie w określonym zakresie świadczeń zdrowotnych, zawartych z własnym pracodawcą, który był świadczeniodawcą takich usług finansowanych z NFZ, to przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z tytułu stosunku pracy, płatnik składek - SP ZOZWojewódzki Szpital (...)wR.miał obowiązek obliczenia i uiszczenia należnej składki także od przychodów ze spornych niedozwolonych umów na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, które zawarł, wbrew prawu, z zatrudnionymi w ramach stosunku pracy lekarzami i pielęgniarką, pełniącymi dyżury medyczne u pracodawcy - świadczeniodawcy świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków NFZ, tak, jak od wynagrodzenia ze stosunku pracy.
W stosunku do tak rozumianego pojęcia pracowników, płatnikiem składek jest pracodawca, o czym stanowi art. 4 pkt 2a ustawy systemowej. Ponadto, z art. 18 ust. 1atej ustawy wynika, że w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a,w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło.
Na podstawieart. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o którychmowa m.in. wart. 6, w danym roku kalendarzowym nie może być wyższaod kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym lub ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone - z zastrzeżeniem ust. 2 i 9. Natomiast z mocy art. 20 ust. 1i ust. 2 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalnei ubezpieczenia rentowe, przy czym, nie stosuje się ograniczenia z art. 19 ust. 1 tej ustawy.
Przepisyart. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychstanowią z kolei, że do ustalania podstawy wymiaru składekna ubezpieczenie zdrowotne pracowników (zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy - pracowników w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli równieżw rozumieniu art. 8 ust. 2a tejże ustawy) stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób.
Zatem zasadnym jest stanowisko Sądu Okręgowego, że to odwołujący się płatnik składek winien obliczyć i odprowadzić składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od przychodów uzyskiwanych przez ubezpieczonych z tytułu wykonywania spornych umów.
Z uwagi na powyższe, zarzuty apelacji należy uznać za chybione, a przedstawionaw opozycji stanowiska Sądu Okręgowego, wykładnia wskazanych przepisów, nie zasługuje na uwzględnienie.
Kierując się naprowadzonymi wyżej motywami, Sąd Apelacyjny, uznając apelacjęza całkowicie bezzasadną, na mocyart. 385 k.p.c., orzekł o jej oddaleniu (pkt 1 sentencji).
Mając na uwadze powszechnie znaną trudną sytuację publicznej służby zdrowia, okoliczność, że dług skarżącego Szpitala wynosi 47.000.000 zł oraz uwzględniającrodzaj świadczonych przez niego usług, Sąd odwoławczy nałożył na płatnika składek obowiązek zwrotu organowi rentowemu jedynie części kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym, tj. w kwocie 2.000 zł, odstępując od obciążania tymi kosztamiw pozostałym zakresie, po myśliart. 102 k.p.c.w związku z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804), w brzmieniu obowiązującymod 26 października 2016r. do 12 października 2017r.
Koszty zastępstwa procesowego od wartości przedmiotu zaskarżenia, stanowiącej kwotę dodatkowych składek wynosiłyby bowiem 1 x 900 zł + 2 x 3.600 zł + 2 x 1.800 zł = 11.700 zł, zważywszy, że dopiero w toku postępowania apelacyjnego organ rentowy był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
/-/ SSO del. B.Torbus /-/ SSA E.Kocurek-Grabowska /-/ SSA M.Pierzycka-Pająk
Sędzia Przewodniczący Sędzia
ek