Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 363/18
Data wyroku: 2018-05-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Bartkowiak, Sławomir Jęksa, Ewa Taberska

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 maja 2018 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Hanna Bartkowiak (spr.)
Sędziowie:  SSO Ewa Taberska
SSO Sławomir Jęksa
Protokolant: apl. adw. Maria Bergmann
przy udzialeA. K.Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu
po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r.
sprawyP. C.
oskarżonego zart. 278 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Obornikach
z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 414/16
na podstawieart. 439 § 1 pkt 10 kpkw zw. zart. 79 § 1 pkt 3 i § 3 kpkuchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Obornikach do ponownego rozpoznania.
S. J.H. E.T.

UZASADNIENIE
OskarżonyP. C.stanął pod zarzutem tego, że w dniu 3 października 2016 roku z parkingu przyul. (...)wO.zabrał w celu przywłaszczenia samochód osobowy markiO. (...)onr rej. (...), czym spowodował straty o łącznej wartości 1 850 złotych, na szkodęM. D., tj. przestępstwa zart. 278 § 1 kk.
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2017 r. Sąd Rejonowy w Obornikach, w postępowaniu prowadzonym pod sygnaturą akt II K 414/16, uznałP. C.winnym tego, że:
1. w dniu 3 października 2016 roku z parkingu przyul. (...)wO.zabrał w celu krótkotrwałego użycia samochód osobowy markiO. (...)onr rej. (...), który następnie porzucił w stanie uszkodzonym, czym spowodował straty o łącznej wartości 400 złotych, na szkodęM. D., tj. przestępstwa zart. 289 § 2 kki za to na podstawie wymienionego przepisu wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
2. w dniu 3 października 2016 roku wC.dokonał zaboru w celu przywłaszczenia pendrive`a, radioodtwarzaczaV.C.wraz z pilotem, CB radiamarki M.wraz z okablowaniem o wartości łącznej 330 złotych, czym działał na szkodęM. D., tj. wykroczenia z art. 119 § 1 kw i za to na podstawie wskazanego przepisu wymierzył mu grzywnę w wysokości 1 000 złotych.
W punkcie 3 orzeczenia Sąd zwolnił oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, którymi obciążył Skarb Państwa (k. 192).
Wyrok powyższy zaskarżyli:obrońca oskarżonego w całości oraz prokurator w części, tj. w zakresie pkt 2 na niekorzyść podsądnego.
Obrońca oskarżonegozarzucił orzeczeniu obrazę szeregu przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. Ewentualnie, na wypadek uznania podstawowych zarzutów za bezzasadne obrońca podniósł także zarzuty obrazy prawa procesowego i błędu w ustaleniach faktycznych mające wpływ na treść orzeczenia o karze oraz zarzut obrazy prawa materialnego.
Podnosząc w ten sposób skarżący wniósł o zmianę orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów, ewentualnie wymierzenie oskarżonemu za czyn zart. 289 § 2 kkna podstawieart. 60 § 6 pkt 4 kkkary ograniczenia wolności w wysokości 12 miesięcy nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze określonym przez Sąd oraz utrzymanie w mocy orzeczonej wobec oskarżonego kary za czyn zart. 119kw (k. 242-247).
Natomiastoskarżyciel publicznywskazał na zarzut błędu w ustaleniach faktycznych odnośnie przedmiotów zaboru i w konsekwencji łącznej wartości szkody, który miał wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia z pkt 2, tj. wykroczenia z art. 119 § 1 kw.
W konsekwencji prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie oskarżonegoP. C.za winnego tego, że w dniu 3 października 2016 roku wC.z wnętrza samochodu markiO. (...)nr rej. (...)dokonał zaboru w celu przywłaszczenia nie tylko pendrive`a, radioodtwarzaczaV.C.wraz z pilotem, CB Radiamarki M.wraz z okablowaniem, ale także zapasowego kluczyka z pilotem od pojazduO. (...), o łącznej wartości 350 zł, czym działał na szkodęM. D., tj. wykroczenia z art. 119 § 1 kw (k. 214-216).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Abstrahując od oceny zasadności stawianych przez obrońcę oskarżonego oraz oskarżyciela publicznego zarzutów, Sąd Okręgowy zmuszony był do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy w całości do ponownego rozpoznania, albowiem wystąpiła jedna z bezwzględnych przyczyn odwoławczych, opisana wart. 439 § 1 pkt 10 kpk, nakazująca takową decyzję. W toku kontroli instancyjnej stwierdzono bowiem, iż pomimo obligatoryjności obrony w przedmiotowej sprawie obrońca oskarżonego nie brał udziału we wszystkich terminach rozpraw, w których jego udział był obowiązkowy.
Wspomniane uchybienie wiąże się z sytuacją procesową, do której doszło w fazie końcowej rozpoznania sprawy na rozprawie przed Sądem Rejonowym w Obornikach, orzekającym w pierwszej instancji.
Jak wynika z treści opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 1 marca 2017 r. (k. 90-93) biegli stwierdzili uP. C.pogranicze upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim i umiarkowanym. W ocenie biegłych oskarżony miał zdolność rozpoznania znaczenia zarzuconego mu czynu i kierowania swoim postępowaniem ograniczoną w stopniu nieznacznym, tj. nie zachodzą warunki zart. 31 § 1 i 2 kk. Jednakże biegli uznali, że pomimo, iż aktualny stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala mu na branie udziału w toczącym się postępowaniu sądowym to ze względu na stwierdzone zaburzenia podsądny nie jest w stanie prowadzić swojej obrony w sposób samodzielny i rozsądny, a więc wymaga pomocy adwokata w tym zakresie. W konsekwencji przytoczonej treści opinii biegłego w przedmiotowym postępowaniuP. C.musiał mieć obrońcę, czego wymagał przepisart. 79 § 1 pkt 4 kpk. Sam oskarżony jako swojego obrońcę ustanowił adw.A. J.(k. 65) i nie odwołał w toku postępowania udzielonego upoważnienia do obrony, a więc wymóg zart. 79 § 1 pkt 4 kpkzostał spełniony.
Następstwem przyjęcia istnienia w danej sprawie instytucji obrony obligatoryjnej jest zgodnie zart. 79 § 3 kpkobowiązek udziału obrońcy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego. Natomiast z akt sprawy wynika, że na terminie rozprawy w dniu 21 grudnia 2017 r., obrońcaP. C.nie stawił się. Obrońca w dniu 18 grudnia 2017 r. telefonicznie kontaktował się z Sądem uprzedzając o swojej nieobecności na najbliższym terminie rozprawy i przekazał pracownikowi sekretariatu informację, że jeżeli na rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. Sąd przewiduje jedynie uprzedzić strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej to obrońca nie będzie wnosił o jej odroczenie (k. 188).
Nie ulega natomiast żadnej wątpliwości, że w postępowaniu, w którym udział obrońcy oskarżonego w rozprawie, z mocy przepisówkodeksu postępowania karnego, jest obowiązkowy, brak jego stawiennictwa na którymkolwiek z terminów rozprawy bądź oddalenie się przez niego, bez względu na powody, w czasie jej trwania, aż do chwili udania się sądu na naradę, stanowi oczywistą przeszkodę do kontynuowania rozprawy i musi prowadzić do jej przerwania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2001 r., II KKN 581/98, Legalis nr 52209). Nie jest zatem procesowo dopuszczalne prowadzenie odroczonej rozprawy, bez udziału obrońcy obowiązkowego. Obecność na rozprawie obrońcy w sytuacji obrony obligatoryjnej jest bowiem warunkiem realizacji prawa oskarżonego do obrony. Jeżeli więc taki obrońca nie stawił się na rozprawę nie może ona się toczyć (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2008 r., IV KK 364/08, Legalis nr 118442). Dodać należy również, że ustawa procesowa nie przewiduje możliwości zwolnienia z obowiązkowego udziału obrońcy w jakiejkolwiek części rozprawy, w wypadkach obrony obligatoryjnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2010 r., III KK 307/09, Legalis nr 364371). Następstwem tego jest konieczność utożsamiania sytuacji, w której okoliczności konkretnej sprawy wskazują, że w określonym fragmencie rozprawy obrońca oskarżonego nie mógł przedsięwziąć działań korzystnych dla oskarżonego z tą, w której oskarżony nie ma obrońcy w procesie karnym albo obrońca nie bierze udziału w czynności, w której jego udział jest obowiązkowy –art. 439 § 1 pkt 10 kpk(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2008 r., V KK 190/07, Lex). Istotnym jest również, iż uchybienie to nie ulega konwalidacji wskutek pojawienia się obrońcy w późniejszej fazie procesu (red. A. Sakowicz, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 2018, wydanie 8, Legalis).
Powyżej poczynione rozważania były podstawą uznania przez Sąd Okręgowy, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisuart. 79 § 3 kpkwskutek niestawiennictwa obrońcy z wyboruP. C.na terminie rozprawy w dniu 21 grudnia 2017 r. Pomimo tego, że na tym terminie rozprawy nie był prowadzonestrictedowodowe postępowanie to rozprawa była kontynuowana. Na tym bowiem terminie, na podstawieart. 399 § 1 kpkSąd Rejonowy uprzedził strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu, która to czynność może być podjęta tylko i wyłącznie na rozprawie. Ponadto w dniu 21 grudnia 2017 r. przewidziane były również mowy końcowe stron, do których nie doszło z uwagi na brak stawiennictwa osób uprawnionych do udzielenia im głosu po zamknięciu przewodu sądowego. Podkreślić zaś należy, iż mowa końcowa obrońcy nie jest jedynie formalnością, a stanowi element prawa do obrony oskarżonego. Omawiana rozprawa bezpośrednio poprzedzała wydanie wyroku w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu odwoławczego udział obrońcyP. C.w rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. był obligatoryjny, mimo że Sąd I instancji nie przeprowadzał w tym dniu dowodów. Ponadto gdyby obrońca stawił się na terminie rozprawy w dniu 21 grudnia 2017 r. miałby możliwość merytorycznego odniesienia się w mowie końcowej do dokonanego przez Sąd I instancji pouczenia o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu i wyrażenia swego stanowiska na ten temat.
Podsumowując, stwierdzić należało, że dostrzeżone uchybienie stanowiące bezwzględną przyczyną odwoławczą uregulowaną wart. 439 § 1 pkt 10 kpk, obligowało Sąd Okręgowy – zgodnie z treściąart. 439 § 1 kpk– do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Bez znaczenia dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia, pozostawała kwestia wpływu wskazanego uchybienia na treść wyroku Sądu I instancji, a także czy było ono wynikiem błędu Sądu Rejonowego. Uchybienie wymagające uwzględnienia z urzędu przesądziło zatem o treści orzeczenia, które należało wydać w postępowaniu odwoławczym. Dlatego też rozpoznaniu nie podlegały w ogóle zarzuty zart. 438 kpk, przedstawione w złożonych środkach odwoławczych. Uznano to za bezcelowe skoro sprawa musiała wrócić do postępowania pierwszoinstancyjnego, gdzie zostanie powtórzony proces.
Na marginesie wskazania wymaga, że Sąd Okręgowy w treści swego wyroku z dnia 8 maja 2018 r. omyłkowo jako podstawę obrony obligatoryjnej zachodzącej w niniejszej sprawie wskazał przepisart. 79 § 1 pkt 3 kpk. Natomiast z przytoczonej wcześniej opinii biegłych wynika jednoznacznie, że oskarżony musiał mieć obrońcę w postępowaniu nie z powodu wątpliwości co do jego poczytalności, a stwierdzonej niemożności prowadzenia obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny, a więc na podstawieart. 79 § 1 pkt 4 kpk. Wspomniana omyłka o oczywistym charakterze zostanie sprostowana stosownym postanowieniem Sądu II instancji, w trybieart. 105 § 1 i 2 kpk.
Ponowne postępowanie przed Sądem Rejonowym w Obornikach, który jest właściwy miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy powinno przebiegać zgodnie z przepisami regulującymi przebieg rozprawy głównej, z zagwarantowaniem obecności obrońcy oskarżonego w całej rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego.
S. J.H. E.T.