Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 983/18
Data wyroku: 2018-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Kiwiorska-Pająk, Irena Różańska-Dorosz, Robert Kuczyński
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność
Podstawa prawna: art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw.  art. 98 § 1 i 100 § 1 Ordynacji podatkowej
Teza: Konsekwencją nabycia przez wnioskodawcę i zainteresowaną spadku po zmarłej matce z dobrodziejstwem inwentarza jest ich odpowiedzialność jedynie do ustalonego stanu czynnego spadku.

Sygn. akt III A Ua 983/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Robert Kuczyński
Sędziowie: SSA Monika Kiwiorska-Pająk
SSA Irena Różańska-Dorosz (spr.)
Protokolant: Monika Horabik
po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z wnioskuŁ. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
przy udzialeK. B.
o odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkodawcy
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 23 lutego 2018 r. sygn. akt VIII U 204/18
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustala, iżŁ. B.iK. B.odpowiadają solidarnie za zobowiązania spadkowe spadkodawcyD. B.z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne z ograniczeniem ich odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 23 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z 21 września 2017 r. i orzekł o braku solidarnej odpowiedzialnościK. B.iŁ. B.za zobowiązanie spadkodawcyD. B.z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
D. B., jako płatnik składek, była zobowiązana do obliczania, rozliczania oraz opłacania w terminach określonych ustawą, należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za każdy miesiąc kalendarzowy. Niedopełnienie tego obowiązku spowodowało powstanie na koncieD. B.zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 6.239,84 złotych.
D. B.zmarła w dniu 2 listopada 2016 r.
Aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym przed NotariuszemA. Ż., Repertorium A numer(...), poświadczono, że spadek poD. B.na podstawie ustawy nabyli:

­

córka -K. B.,

syn -Ł. B.,

każde z nich w części po 1/2.
Aktem notarialnym sporządzonym przed NotariuszemA. Ż., Repertorium A numer(...),K. B.iŁ. B.złożyli oświadczenie o przyjęciu spadku po matceD. B.z dobrodziejstwem inwentarza.
W dniu 26 czerwca 2017 r. organ rentowy zawiadomiłŁ. B.iK. B.o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na wnioskodawcę orazK. B., jako spadkobiercówD. B., za należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych.
W dniu 27 lipca 2017 r. organ rentowy zawiadomił o zakończeniu postępowania administracyjnego.
Decyzją z 21 września 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.Inspektorat wK., na podstawieart. 98 i 100 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa(j.t. Dz.U.2017.201) w zw. zart. 31 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(j.t. Dz.U.2017.963 ze zm.) orzekł o solidarnej odpowiedzialności wnioskodawcówK. B.iŁ. B.za zobowiązania spadkodawcy:D. B., z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres: maj 2016 r., od sierpnia do listopada 2016 r., ubezpieczenia zdrowotne za okres od sierpnia do listopada 2016 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: maj 2016 r., od sierpnia listopada 2016 r. oraz z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych do 2 listopada 2016 r. w łącznej wysokości 6.239,84 złotych w tym: składki na ubezpieczenia społeczne - 3.843,38 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do 2 listopada 2016 r. - 9,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne - 2.083,75 zł, składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 303,71 zł.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie wnioskodawcyŁ. B.zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ten, przytaczając treśćart. 31 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,art. 98 § 1 i art. 100 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowaorazart. 1031 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilnywskazał, że w sprawie spornym pozostawało, czyŁ. B.iK. B.odpowiadają solidarnie za zobowiązania spadkodawcy - matkiD. B.z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.
Sąd Okręgowy wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie stwierdził, że oparł się na dokumentach znajdujących się w aktach organu rentowego oraz przedłożonym przez wnioskodawcę na rozprawie w dniu 23 lutego 2018 r. akcie notarialnym. Sąd dał wiarę tym dokumentom, bowiem żadna ze stron skutecznie ich nie podważała.
Sąd Okręgowy, po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, że wnioskodawcaŁ. B.i zainteresowanaK. B.nie mają obowiązku dokonywania wpłat należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że organ rentowy błędnie wskazał w spornej decyzji, że spadek po zmarłej, na podstawie ustawy, nabyliK. B.iŁ. B.w 1/2 części każdy z nich - bez ograniczeń. W świetle przedłożonego aktu notarialnego Repertorium A numer(...)wnioskodawca oraz zainteresowana spadek po zmarłej matce nabyli z dobrodziejstwem inwentarza. W świetle przytoczonych powyżej przepisów Sąd ten stwierdził, że mogą być oni obciążeni jedynie do ustalonego czynnego spadku.
Z tego względu Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że orzekł o braku solidarnej odpowiedzialnościK. B.iŁ. B.za zobowiązania spadkodawcyD. B.z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Apelację od tego orzeczenia złożył organ rentowy, wywodząc apelację, w której zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.art. 98 i art. 100 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowaw zw. zart. 31 i art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnioskodawca nabył spadek po zmarłejD. B.z dobrodziejstwem inwentarza, co skutkowało orzeczeniem o braku solidarnej odpowiedzialnościK. B.iŁ. B.za zobowiązanie spadkoweD. B.z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, a także naruszenieart. 1031 § 2 k.c.w zw. z art. 98 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa orazart. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że spadkobierca, który nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza nie ponosi odpowiedzialności za długi spadkodawcy.
Wskazując na te zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie, żeK. B.iŁ. B.są solidarnie odpowiedzialni za zobowiązania spadkoweD. B.z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne z ograniczeniem odpowiedzialności do wartości ustalonego stanu czynnego spadku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego jest uzasadniona.
W świetle przepisów prawidłowo powołanych przez Sąd pierwszej instancji, wobec czego nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania, nie ma wątpliwości, że na zakres odpowiedzialności za długi spadkowe bezpośrednio rzutuje sposób przyjęcia spadku. W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, tj. z ograniczeniem odpowiedzialności za długi - co miało miejsce w niniejszej sprawie - spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z ograniczeniem do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.).
Jakkolwiek Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo stwierdził, że konsekwencją nabycia przez wnioskodawcę i zainteresowaną spadku po zmarłej matce z dobrodziejstwem inwentarza jest ich odpowiedzialność jedynie do ustalonego stanu czynnego spadku, tak okoliczność ta nie znalazła odzwierciedlenia w sentencji wyroku, w której Sąd pierwszej instancji odstąpił od orzekania o solidarnej odpowiedzialności spadkobierców.
W okolicznościach sprawy nie można natomiast kwestionować wynikającej z ustawy odpowiedzialnościK. B.iŁ. B.jako spadkobierców poD. B.za zobowiązania składkowe.
Zgodnie natomiast z przepisemart. 319 k.p.c., jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. W przepisie tym chodzi zatem o materialnoprawne ograniczenia odpowiedzialności dłużnika tylko do określonych przedmiotów majątkowych, np. w przypadku odpowiedzialności małżonka unormowanej wart. 41 § 2 i 3 k.r.o., odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe do chwili przyjęcia spadku (art. 1030 k.c.), odpowiedzialności spadkobiercy w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.), odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego za zobowiązania zbywcy związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 554 k.c.). W przypadkach, w których pozwany ponosi odpowiedzialność, o której mowa wart. 319, sąd nie bada, co wchodzi w skład przedmiotów majątkowych, do których ogranicza się odpowiedzialność pozwanego, ani nie bada ich wartości stanowiącej granicę odpowiedzialności pozwanego, nie ustala nawet czy istnieje majątek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, gdyż to należy do postępowania egzekucyjnego (por. wyrok SN z 9 września 1976 r., IV PR 135/76, OSNC 1977/4/80). Sąd, uwzględniając powództwo, zastrzega tylko w treści wyroku pozwanemu prawo do powołania się na ograniczenie odpowiedzialności w toku postępowania egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., orzekając jak w sentencji.

SSA Monika Kiwiorska-Pająk SSA Robert Kuczyński SSA Irena Różańska-Dorosz