Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 1067/17
Data wyroku: 2018-02-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Romuald Kompanowski
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury, Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VU 1067/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 lutego 2018 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Romuald Kompanowski
Protokolant p.o. stażysty Patrycja Kinder
po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 r. w Kaliszu
odwołaniaZ. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 27 października 2017 r. Nr(...)
w sprawieZ. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o wysokość świadczenia

1
Zmienia zaskarżoną decyzję w ten tylko sposób, że przyznaje odwołującemuZ. B.prawo do obliczenia wysokości emerytury w części obejmującej obliczenie wysokości świadczenia w oparciu o przepisart. 53 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychz uwzględnieniem podstawy wymiary składki na ubezpieczenia społeczne z 20 lat kalendarzowych z tym, że w miejsce podstawy wymiary składki za 1971 r. zastosowanie ma podstawa wymiaru składki za 1972 r. w wysokości 21 785,60 zł, poczynając od 1 września 2017 r.

2
W pozostałym zakresie oddala odwołanie.

3
Nie obciąża organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego odwołującego.

UZASADNIENIE
Decyzją z 27 października 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.odmówiłZ. B.przeliczenia emerytury, w oparciu o przedstawione dekrety płacowe albowiem nie wynika z nich ilość przepracowanego czasu pracy.
Odwołanie od tej decyzji wniósłZ. B.domagając się przeliczenia postawy wymiaru emerytury w oparciu o przedstawione dekrety płacowe po czym tak obliczona stawka miesięcznego wynagrodzenia ulega następnie zwiększeniu o ilość przepracowanych przez odwołującego w latach 1970 – 79 godzin nadliczbowych.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd ustalił co następuje:
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1970- 79.
Emerytura przyznanaZ. B.1 czerwca 2012 r., wynosiła 35% emerytury obliczonej według zasad określonych wart. 53 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychi 65% emerytury obliczonej według zasad określonych wart. 26przywołanej wyżej ustawy. Do obliczenia tej pierwszej wielkości stosowany był wskaźnik podstawy wymiaru świadczenia 76,75% obliczony z zarobków z 20 lat wybranych z całego okresu ubezpieczenia tj. z 1971 r., z lat 1980 – 94, z lat 2001 – 2002, z 2009 r. i z 2011 r. Za 1971 r. ZUS przyjął podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 12 000,00 zł obliczonej od minimalnego wynagrodzenia pracowniczego wynoszącego w tymże roku kwotę 1 000,00 zł miesięcznie.
4 września 2017 r. odwołujący wystąpił z wnioskiem o przeliczenie emerytury od podstawy wymiaru emerytury ustalonej z zastosowaniem wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, uzyskiwanego w latach 1971 – 79 powołując się na zeznania świadków – innych pracowników razem z odwołującym wykonujących pracę w(...)wJ..
/bezsporne/

Z. B.podjął pracę w(...)wJ.22 września 1970 r. początkowo na stanowisku robotnika produkcji masarskiej, za wynagrodzeniem 3,60 zł za godzinę pracy.
Z dniem 1.01.1971 r. wysokość stawki wynagrodzenia godzinowego ustalono na kwotę 4,80 zł za godzinę, od dnia 1.11.1971 r. – na kwotę – 5,70 zł za godzinę wskazując jednocześnie stanowisko czeladnika produkcji masarskiej. Z dniem 1 grudnia 1971 r. odwołującemu powierzone zostało stanowisko wędliniarza – pomocnika w zakładzie masarskim ze stawką wynagrodzenia godzinowego w kwocie 8,20 zł za godzinę. W dekrecie płacowym z 1 maja 1972 r. pracodawca utrzymując dotychczasowe stanowisko wskazał stawkę wynagrodzenia godzinowego w kwocie 10,70 zł za godzinę. W każdym z dekretów płacowych nie wskazywano dodatkowych składników wynagrodzenia.
Kolejne stawki wynagrodzenia godzinowego przedstawiały się następująco:
- 11,50 zł za godzinę od dnia 5.11.1975 r.,
- 13,00 zł za godzinę od dnia 1.08.1976 r.,., przy czym dodatkowo określono prawo do premii uznaniowej oraz dodatku stażowego w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego,
- 14,00 zł za godzinę od dnia 1.08.1977 r., przy czym dodatkowo określono prawo do premii uznaniowej oraz dodatku stażowego w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego,
Z dniem 12 grudnia 1979 r. odwołującemu powierzono dodatkowo obowiązki brygadzisty przyznając jednocześnie z tego tytułu dodatek w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego.
W stosunku pracy w(...)odwołujący pozostawał do 30 kwietnia 1994 r.
dowód: świadectwo pracy w aktach rentowych, dekrety płacowe w aktach osobowych.
Odwołujący wykonywał pracę w Spółdzielni każdego dnia roboczego w wymiarze nie mniejszym niż 8 godzin od poniedziałku do piątku oraz sześć godzin w sobotę. Oprócz pracy w czasie normatywnym, odwołujący stosownie do potrzeb zakładu pracował w godzinach nadliczbowych. Rozkład pracy w godzinach nadliczbowych ustalany był przez zarząd spółdzielni. Zarząd wskazywał również każdorazowo pracowników do wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych. Najczęściej takie polecenia wydawane były w okresie poprzedzającym święta kiedy z uwagi na konieczność zabezpieczenia zwiększonego popytu na mięso i wędliny, spółdzielnia miała większy przerób.
dowód: zeznania świadków:S. K.,C. B.,Z. G., zeznania odwołującego.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart.111 ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie od podstawy wymiaru ustalonej w myślart.15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub emerytalno- rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego m.in. z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
Podstawowym środkiem dowodowym na okoliczność wysokości dochodów stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest zaświadczenie zakładu pracy wydane na odpowiednim druku a dopiero w braku możliwości uzyskania takowego dopuszczalne jest posługiwanie się innymi dokumentami jak wpisy w legitymacji ubezpieczeniowej, angaże, karty wypłat czy inna podobna dokumentacja płacowa.
Uwzględnieniu mogą podlegać przy tym tylko takie składniki co do których istnieje pewność w jakich kwotach były wypłacane. Przy takiej ocenie, uwzględnieniu w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne może dotyczyć wynagrodzenia zasadniczego i pochodnych składników obliczanych jako określony procent wynagrodzenia zasadniczego. W niniejszej sprawie w odniesieniu do danych za okres od września 1970 r. do końca 1979 r. w świetle zapisów w angażach i świetle zeznań świadków:S. K.,C. B.,Z. G.nie budzi wątpliwości wypłacanie odwołującemu wynagrodzenia zasadniczego, od sierpnia 1976 r. także dodatku stażowego ustalonego w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego oraz od 12 grudnia 1979 r. – dodatku funkcyjnego w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego. Prawo do tych składników we wskazanym okresie określały przedłożone przez odwołującego dekrety płacowe a zeznania świadków wskazują na dobowy wymiar czasu pracy odpowiedni do pełnego etatu. Przy takim założeniu i przyjęciu, że miesięczna norma czasu pracy pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi 184 godziny możliwe jest obliczenie miesięcznego wynagrodzenia a następnie – wynagrodzenia rocznego.
Wielkości te w wymiarze rocznym przedstawiają się następująco:
- za 1971 rok – wynagrodzenie roczne 11 398,60 zł na które składa się wynagrodzenie za okres styczeń – październik w kwocie 8 832,00 zł (4,80x184x10), za listopad (5,70x184) i za grudzień (8,20x184),
- za 1972 rok – wynagrodzenie roczne 21 785,60 zł na które składa się wynagrodzenie za okres styczeń – kwiecień w kwocie 6 035,20 zł (8,20x184x4) i za okres maj – grudzień w kwocie 15 750,40 zł (10,70x184x8),
- za 1973 rok – wynagrodzenie w kwocie 19 688,00 zł (10,70x184x10): za listopad i grudzień nie było wynagrodzenia z uwagi na odbywanie zasadniczej służby wojskowej,
- za 1974 rok brak wynagrodzenia z uwagi na odbywanie zasadniczej służby wojskowej,
- za 1975 rok – wynagrodzenie w kwocie 4 232,00 zł (11,50x184x2),
- za 1976 rok – wynagrodzenie w kwocie 27 370,00 zł na które składa się wynagrodzenie za okres styczeń – lipiec w kwocie 14 812,00 zł (11,50x184x7) i za okres sierpień – grudzień w kwocie 12 558,00 zł (13x184x5+11 960x5%),
- za 1977 rok – wynagrodzenie w kwocie 31 105,20 zł na które składa się wynagrodzenie za okres styczeń – lipiec w kwocie 17 581,20 zł (13,00x184x7+ 16744x5%) i za okres sierpień – grudzień w kwocie 13 524,00 zł (14,00x184x5+12880x5%),
- za 1978 rok – wynagrodzenie w kwocie 32 457,60 zł (14,00x184x12+30912x5%),
- za 1979 rok wynagrodzenie w kwocie 32 534,88 zł (14,00x184x12+77,28 zł dodatku brygadzistowskiego za 18 dni grudnia).
Roczne przeciętne wynagrodzenie dla celów emerytalnych w badanym przedziale czasowym wynosiło odpowiednio: w 1971 r. – kwotę 28 296,00 zł, w 1972 r. – kwotę 30 108,00 zł, w 1973 r. – kwotę 33 576,00 zł, w 1974 r. – kwotę 38 220,00 zł, w 1975 r. – kwotę 46 956,00 zł, w 1976 r. – kwotę 51 372,00 zł, w 1977 r. – kwotę 55 152,00 zł, w 1978 r. – kwotę 58 644,00 zł, w 1979 r. – kwotę 63 924,00 zł. Po porównaniu wskazanego wyżej rocznego wynagrodzenia otrzymanego przez odwołującego ze średnim rocznym wynagrodzeniem dla celów emerytalnych według zasad określonych w art. 15 ust. 4 pkt 2 cytowanej na wstępie ustawy, stosunek obu tych wielkości w ujęciu rocznym przedstawia się następująco: za 1971 r. – 40,28%, za 1972 r – 72,27%, za 1973 r. – 58,64%, za 1976 r. – 53,28%, za 1977 r. – 56,40%, za 1978 r. – 55,35%, za 1979 r. – 50,90%. Z powyższych wskaźników obejmujących wskazane tak we wniosku o przeliczenie jak i w odwołaniu lata 1971 -79, jedynie roczny wskaźnik za 1972 r. wpłynie korzystnie na wysokość emerytury albowiem jego zastosowanie w miejsce wskaźnika z 1971 roku – 42,42% sprawi o wyższym średnim wskaźniku z 20 lat kalendarzowych. Co prawda niższe niż obliczone dla lat 1973 – 79 wskaźniki ZUS zastosował przy obliczaniu emerytury dokonanej decyzją z 20 czerwca 2012 r. jednakże te niższe wskaźniki odnosiły się do 1994 r. (40,83%), do 2009 r. (41,52%) i 2011 r. (41,18%). Niewątpliwie gdyby wskaźniki z tych lat zastąpione zostały odpowiednio wskaźnikami z 1973 roku (58,64%), z 1977 roku (56,40%) i z 1978 (55,35%) roku to średnio roczny wskaźnik okazałby się wyższy nie tylko w porównaniu z tym przyjętym przez ZUS w decyzji z 20 czerwca 2012 r. ale również z tym przyjętym w niniejszej sprawie (zamiast wskaźnika z 1971 r. – 42,41%, wskaźnik z 1972 r. – 72,27%). Zakres wniosku o przeliczenie jak i zakres odwołania wyraźnie odnosi się do przeliczenia świadczenia w oparciu o wnioskowane zarobki z lat 1971 – 79. Nie było tym samym warunków aby po ustaleniu podstawy wymiaru rocznej składki z lat 1971 – 79, korygować następnie wskaźniki z innych przedziałów czasowych nie wskazanych w odwołaniu bądź we wcześniejszym wniosku o przeliczenie emerytury.
W tych warunkach zaskarżona decyzja podlegała zmianie jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
W odwołaniu, pełnomocnik odwołującego odniósł się także do kwestii przeliczenia wartości kapitału początkowego jako elementu rzutującego na prawidłowość obliczenia emerytury na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach … W ocenie sądu nie zachodziła konieczność przeliczenia wartości kapitału początkowego w oparciu o wskazane wyżej elementy albowiem ZUS wartość kapitału początkowego ustalił w oparciu o wyższe wskaźniki roczne niż te przyjęte do ocen w niniejszej sprawie. Najniższy wskaźnik roczny przyjęty przez ZUS przy obliczaniu wartości kapitału początkowego wynosi 76,66% i jest wyższy od najwyższego wskaźnika obliczonego w niniejszej sprawie.
Wobec sformułowanego we wniosku o przeliczenie emerytury a następnie powtórzonego w odwołaniu żądania przyjęcia do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, istotnym stawało się dokonanie ocen co do możliwości doliczenia tego składnika a także premii uznaniowej. Wysokość premii za okres od sierpnia 1976 r. nie ustalono jako określony procent od wynagrodzenia zasadniczego. Zatem co do zasady nie istniała możliwość kwotowego obliczenia tego składnika wynagrodzenia za pracę. Poza tym jak sama nazwa wskazuje, prawo do premii oraz jej wysokość została pozostawiona swobodnemu uznaniu pracodawcy. Takie zasady ustalania prawa do premii, wysokości premii i jej wypłacania pozwalały w odniesieniu do odwołującego na przyjęcie, iż ten składnik wynagrodzenia nie był wypłacany każdego miesiąca. Nie były znane kryteria przyznawania tego składnika ani też kryteria według których ustalano jego wielkość tak co do wszystkich pracowników jak i do tych, którzy wykonywali określone zadania. Zatem nie wiadomo w jakich okresach odwołujący uzyskał prawo do premii i w jakich kwotach ten składnik był wypłacony. W tych warunkach jedynie dokumentacja płacowa prowadzona przez pracodawcę może stanowić podstawę do uwzględnienia tego składnika w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne odwołującego.
Podobnie ocenić należało dopuszczalność uwzględnienia w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne odwołującego dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Nie negując faktu pracy odwołującego w godzinach nadliczbowych co w latach 70-ch ubiegłego wieku było praktyką stosowaną w zakładach pracy to jednak fakt samej pracy – przy braku dokładnej ewidencji czasu pracy odwołującego nie pozwala na przyjęcie tego składnika do postawy wymiaru składki. Nie jest wiadomym przede wszystkim w jaki sposób odwołujący za taką pracę był rozliczany gdyż obowiązujące przepisy zasadniczo przewidywały w pierwszej kolejności rekompensatę za taką pracę w postaci dodatkowych dni wolnych od pracy a dopiero wtedy gdy pracownik w ten sposób nie został rozliczony – w postaci dodatkowego wynagrodzenia. Oczywistym staje się brak jakichkolwiek podstaw do przeliczania wysokości podstawy wymiaru składki w tym pierwszym z wyżej podanych sposobów rekompensowania pracownikowi dodatkowego czasu pracy w poszczególnych dniach. Nawet gdyby w zakładzie nie były stosowane zasady w postaci dodatkowych dni wolnych od pracy i wszyscy pracownicy pracujący w godzinach nadliczbowych rozliczni byli za taką pracę w postaci dodatkowego wynagrodzenia to i tak w realiach niniejszej sprawy nie było warunków aby taki składnik doliczać do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne odwołującego. Jak wynika z zeznań słuchanych w sprawie świadków praca w godzinach nadliczbowych nie była zarządzana w każdym dniu roboczym. Już chociażby z tego powodu nie wiadomym jest miesięczny rozmiar takiego czasu pracy i których pracowników dotyczył. Nie ma również podstaw aby ten składnik rozliczać ryczałtowo i przyjąć za każdy dzień roboczy pracę w wymiarze szacunkowym odpowiadającym dwóm, trzem lub nawet czterem godzinom bo nie wiadomo czy pracodawca za taką pracę wypłacił określoną kwotę należności i kiedy to nastąpiło. Wyżej przedstawiona ocena prowadzi do poglądu o konieczności posiadania przez osobę ubiegającą się o obliczenie świadczenia z uwzględnieniem takiego składnika wynagrodzenia pełnej dokumentacji prowadzonej przez pracodawcę obrazującą wypłacane danemu pracownikowi należności za pracę względnie prowadzonej prze tegoż pracodawcę dokumentacji zawierającej ewidencję czasu pracy poszczególnych pracowników. Brak takiej dokumentacji uniemożliwia wyprowadzenie ocen na temat rozmiaru takiej pracy i wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia w oparciu wyłącznie o zeznania świadków.
Mając na uwadze taką ocenę odwołanie w pozostałym zakresie tj. wykraczające poza zakres ujęty w punkcie 1 sentencji wyroku podlegało oddaleniu o czym sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.
O kosztach sąd orzekł w oparciu o przepisart. 102 k.p.c.uznając podstawy do nieobciążania organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego odwołującego mimo zmiany zaskarżonej decyzji albowiem organ rentowy przegrał sprawę w nieznacznej części. Zasadnicza bowiem część odwołania odnosząca się do przyjęcia nowej podstawy wymiaru świadczenia w oparciu o dalsze należności za pracę została oddalona. Ponadto z treści wniosku o przeliczenie wysokości emerytury wynika żądanie dokonania przeliczeń w oparciu osobowe źródła dowodowe gdy tymczasem organ rentowy przy ustalaniu podstawy wymiaru składek z okresu objętego nowym wnioskiem dla obliczenia wysokości świadczenia uwzględnia jedynie dokumenty: zaświadczenia zakładu pracy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wpisy w legitymacji ubezpieczeniowej o wysokości rocznego wynagrodzenia, prowadzone przez zakład pracy karty rocznego wynagrodzenia, listy płac pochodzące od zakładu pracy. W tych warunkach organ rentowy nie miał – z uwagi na sposób udokumentowania zgłoszonego żądania – wydania decyzji uwzględniającej wniosek.