Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1620/17
Data wyroku: 2018-01-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Urszula Walenta, Krystyna Wiśniewska-Drobny, Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 931 § 1 kc

Sygn. akt III Ca 1620/17

POSTANOWIENIE
Dnia 30 stycznia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Krystyna Wiśniewska-Drobny
Sędziowie:    SO Urszula Walenta
SO Leszek Dąbek (spr.)
Protokolant   Wioletta Matysiok
po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy
z wnioskuE. K.
z udziałemM. K. (1),S. W.iK. T.
o stwierdzenie nabycia spadku poB. K. (1)
na skutek apelacji uczestniczki postępowaniaM. K. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju
z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I Ns 1557/16
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jastrzębiu Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta
Sygn. akt III Ca 1620/17

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdrojuw postanowieniu z dnia 21 04 2017r. stwierdził, że spadekB. K. (2)nabyły wskazane w sentencji osoby
na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia oraz orzekł o kosztach postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia w ustalonym stanie faktycznym stwierdził, że spadkodawca nie pozostawił testament, co między innymi potwierdzają zeznania uczestniczki postępowania z których wynika, że nie zostały spełnione - przewidziane wart. 952 k.c.–przesłanki sporządzenia testamentu ustnego i uznał, że na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia uregulowanego wart. 931 § 1 k.c.spadek po nim dziedziczą wskazane w sentencji osoby.
O kosztach postępowania orzekał na podstawie regulacjiart. 520 § 1 k.p.c.uznając,
że każdy z uczestników postępowania powinien ponieść koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Orzeczenie zaskarżyłauczestniczka postępowaniaM. K. (1), która wnosił o jego zmianę i stwierdzenie, że nabyła ona spadek po spadkodawcy z dobrodziejstwem inwentarza oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzuciła, że przy ferowaniu postanowienia naruszono regulacjęart. 227 k.p.c., co miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie poprzez oddalenie dowodu z przesłuchania wskazanych przez nią świadków oraz oddalenia dowodów z dostarczonych przez nią dokumentów.
Ponadto zarzucała, że naruszono regulacjęart. 5 k.c.poprzez jej nieuwzględnienie
i braku ustalenia czy spadkodawca sporządził testament ustny.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawcy,
lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Przy jej rozpoznaniu umknęło bowiem jego uwadze, iż zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem prawnym w sprawach o stwierdzenie nabycie spadku sąd zobowiązany jest działać z urzędu w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co obligowało go do podjęcia czynności
w celu jednoznacznego wyjaśnienia czy spadkodawca pozostawił ważny testament,
czy pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie oraz co należy podkreślić ustalenia wszystkich potencjalnych uczestników postępowania i zagwarantowania im, jak również uczestnikom postępowania biorącym formalnie udział sprawie, możliwości uczestniczenia w postępowaniu.
Sąd Rejonowy z tych obowiązków się nie wywiązał.
Ze złożonego przez wnioskodawczynię zapewnienia spadkowego wynika bowiem, że spadkodawca oprócz małżonka i zstępnych biorących formalnie udział
w sprawie, miał jeszcze jedną córkąM. K. (2)(k- 64 akt).
Jakkolwiek z tego zapewnienia wynika, iż zmarła ona około 20 lat temu,
to fakt jej śmierci nie została należcie zweryfikowany przez jego wykazanie aktem zgonu.
Więcej wynika z niego, że z chwili śmierci liczyła ona 18 lat i potencjalnie mogła ona pozostawić zstępnych, a to wymagało odebrania w tej kwestii o składającej zapewnienie jednoznacznego oświadczenia, czego nie uczyniono.
Powoduje to, iż w materiale sprawie krąg osób zainteresowanych w sprawie nie został należycie ustalony, co już tylko z tego powodu czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Niezależnie od tego przy rozpoznaniu sprawy nie wyjaśniono czy spadkodawca pozostawił gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie (brak w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji pozwalającej w tej kwestii poczynić ustalenia).
Nie dochowano także należytej staranności w celu umożliwienia faktycznego udziału w sprawie uczestnikom postępowaniaK. T.S. W..
Pomimo bowiem, iż w sprawie uczestnicy ich siostraE. K., która z racji łączących ich więzi rodzinny powinna posiadać pewne informacje o ich aktualnym miejscu pobytu, nie odebrano od niej w tej kwestii żadnego oświadczenia.
Umknęło także uwadze Sądu, że wnioskodawczyni wnosiła o odebranie od niej oświadczenia o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza, co obligowało go - jako sądu spadku - do jego odebrania, gdyż dopiero złożenie tego oświadczenia pozwala sądowi dokonać oceny jego skuteczność.
Podobne ma się rzecz z zagadnieniem pozostawienia przez zmarłego testamentu ustnego.
Jakkolwiek bowiem skarżąca zeznała, że spadkodawca nie pozostawił testamentu, to równocześnie – co umknęło uwadze Sądu – konsekwentnie podnosiła ona
w toku postępowania a następnie zeznała, że spadkodawca miał wielokrotnie oświadczyć w obecności „większej ilości osób”, że ma ona po nim dziedziczyć (k- 64 akt)
i na tę okoliczność zaoferowała ona dowody z zeznań podanych przez nią świadków.
Dopiero w wyniku przeprowadzenia tych dowodów możliwe jest zatem pozyskanie informacji pozwalających ustalić okoliczności złożenia przez spadkodawcę tych oświadczeń, a następnie w sposób jednoznaczny ocenić ich charakter prawny, a w konsekwencji tego w sposób prawidłowy ocenić, czy pozostawił on testament ustny.
Dziedziczenie testamentowe wyprzedza dziedziczenie oparte na ustawowym porządku dziedziczenia (art. 926 § 2 k.c.) i okoliczność pozostawienia przez spadkodawcę testamentu sąd uwzględnia z urzędu (art. 670 k.p.c.), w konsekwencji czego
nie wyjaśnienia tych okoliczności jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art.art. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Czyni to apelacje uzasadnianą i dodatkowo przemawiało, za koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Reasumując, zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji w oparciu o przepis art. 386
§ 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i w celu prawidłowego rozpoznania sprawy :
- pozyska akt zgonuM. K. (2)i przeprowadzi z niego dowód,
- uzupełni złożone przez wnioskodawczynie zapewnienie spadkowy i w jego ramach wyjaśni czyM. K. (2)pozostawiła zstępnych, jeżeli tak to po ustaleniu ich danych osobowych, zweryfikowania ich pokrewieństwa ze spadkodawcą - poprzez pozyskanie ich aktów urodzenia i przeprowadzenie z nich dowodów - wezwie te osoby
do udziału w sprawie,
- odbierze od uczestniczki postępowaniaM. K. (1)oświadczenie
o przyjęciu spadku po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza i dopiero po jego formalnym odebraniu dokona oceny jego skuteczności,
- wysłucha wnioskodawczynię na okoliczność aktualnego miejsca pobytu uczestniczek postępowaniaK. T.iS. W., a po jego ustaleniu umożliwi im faktyczny udział w sprawie i w tym celu ponownie doręczy im odpis wniosku,
- dopuści i przeprowadzi dowód z zeznań wskazanych przez skarżącą świadków
i po przeprowadzeniu tych dowodów ponownie oceni, czy spadkodawca pozostawił ważny testament ustny,
- przeprowadzi dowód z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników postępowania
w celu ustalenia czy zmarły w chwili śmierci posiadała gospodarstwo rolne albo udział w takim gospodarstwie rolnym, a jeżeli tak to wyjaśni wszystkie okoliczności dotyczące jego dziedziczenia.
SSO Leszek Dąbek SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Urszula Walenta