Sąd Rejonowy w Jędrzejowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 288/17
Data wyroku: 2018-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Wysoczyńska
Słowa kluczowe: Oświadczenie spadkowe
Podstawa prawna: art. 1015 kc i 1019§2 kc
Teza: brak staranności w działaniach spadkobiercy, nie uzasadniona skuteczność powołania się na błąd co do podziału spadku

Sygn. akt: I Ns 288/17

POSTANOWIENIE
Dnia 23 stycznia 2018 r.
Sąd Rejonowy w Jędrzejowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Katarzyna Wysoczyńska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Justyna Gul

po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. w Jędrzejowie na rozprawie
sprawy z wnioskuR. Ż.
z udziałem Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA wW.,E. P.,B. P. (1),K. P.
o zatwierdzenie uchylania się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poL. P.
postanawia:

I
odmówić zatwierdzenia uchylenia się  przezR. Ż.od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poL. P.zmarłym dnia 24 grudnia 2010 roku

II
orzec, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie

Sygn. akt I Ns 288/17

UZASADNIENIE

Postanowienia z dnia 23 stycznia 2018 roku
W dniu 5 czerwca 2017 roku do tut. Sądu wpłynął wniosekR. Ż.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejem inwentarza poL. P.oraz przyjęcie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poL. P..W uzasadnieniu swego wnioskuR. Ż.wskazała, że po śmierci ojca, który zmarł w dniu 24 grudnia 2010 roku nie składała żadnego oświadczenia o przyjęciu spadku lub jego odrzuceniu, nie wiedziała bowiem, że zmarły zostawił jakieś długi, a o istnieniu długów dowiedziała się dopiero w dniu 23 grudnia 2016 roku z pisma wzywającego ją do zapłaty kwoty 115.484,26 zł.R. Ż.wskazała nadto, że pozostawała w konflikciez ojcem.
W odwiedzi na wniosek z dnia 26 lipca 2017 rokuE. P.E. P.iB. P. (2)wskazały, że popierają wniosekR. Ż.(k. 26 -27).
W odwiedzi na wniosek z dnia 7 listopada 2017 roku Zakład Emerytalno – Rentowy MSWiA wniósł o oddalenie wniosku (k. 76 - 87).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2004 roku sygn. akt II K 158/04 Sądu RejonowegowJ.L. P.został uznany za winnego popełnienia przestępstwa zart. 286 kkna szkodęZakładu (...)MSWiA wW., polegającego na pobraniu nienależnych świadczeń emerytalnych w kwocie 71.372,01 zł.
Dowód:akta sygn. II K 158/04.
Urząd Skarbowy wJ.prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwkoL. P.na podstawie tytułu wykonawczego(...)z dnia 22 listopada 2005 roku obejmującego kwoty nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych. Postępowanie to zostało umorzone na skutek śmierciL. P..
Dowód: akta egzekucyjne US (k. 123 – koperta).
Nakazem zapłaty z dnia 28 lutego 2006 roku sygn. akt I Nc 7/06 Sąd RejonowywJ.zasądził odL. P.na rzecz Skarbu Państwa - Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA wW.kwotę 35.253,62 zł.
Dowód:akta sygn. I Nc 7/06.
L. P.zmarł w dniu 24 grudnia 2010 roku.R. Ż.od początku wiedziała o śmierci ojca.
R. Ż.iL. P.pozostawali w złych relacjach. Przez wiele lat uczestniczyli w postępowaniu o dział spadku poS. P.- matce wnioskodawczyni.
Z wnioskuR. Ż.komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Jędrzejowie prowadził przeciwkoL. P.postępowanie egzekucyjne dotyczące eksmisji z nieruchomości.
Po śmierciL. P.wnioskodawczyni pytała komornika sądowegoT. W., czy prowadził on postępowania przeciwkoL. P., lecz komornik odmówił jej dzielenia informacji. NadtoR. Ż.czyniła ustalenia co do zadłużenia ojca w Banku Spółdzielczym.
Dowód:częściowe zeznaniaR. Ż.(k. 47 v – 48 + nagranie rozprawy z dnia 26 września 2017 roku), częściowe zeznania świadkaM. Ż.(k. 125 v, + nagranie rozprawy z dnia 26 września 2017 roku), akta sygn. I Ns 561/94, akta km 298/97.
W dniu 31 stycznia 2012 roku do tut Sądu wpłynął wniosek Zakładu Emerytalno - Rentowego MSW wW.o twierdzenie nabycia spadku poL. P.. We wniosku wskazano, że zmarły był dłużnikiem wnioskodawcy.
W piśmie z dnia 14 czerwca 2012 roku Zakład Emerytalno – Rentowy MSW wW.wskazał, że przeciwkoL. P.prowadzone było postępowanie karneo pobranie należnych świadczeń, a także złożył podanie spadkodawcy o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych.
W trakcie postępowania w sprawie sygn. akt I Ns 192/12 wnioskodawczyni nie składała wniosku o przyjęciu spadku poL. P.ani o odrzuceniu spadku po nim
Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 maja 2013 roku sygn. akt I Ns 192/13 spadek poL. P.na mocy ustawy nabyły dzieciR. Ż.iA. P.każde w ½ części.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Zakład Emerytalno – Rentowy MSW wykazał swój interes w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poL. P..
Dowód: akta sygn. I Ns 192/12.
Do czasu rozpoczęcia postępowania w sprawie sygn. akt I Ns 192/12R. Ż.nie wiedziała, że ojciec pobierał świadczenie z Zakładu Emerytalno - Rentowego MSW i A wW.. Nadto nie wiedziała ona o żadnych długach zmarłego ojca.Po dacie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku poL. P.do chwili obecnej wnioskodawczyni nie czyniła samodzielnych ustaleń co do wysokości zadłużenia ojca w Zakładu Emerytalno - Rentowym MSW.
Dowód:częściowe zeznaniaR. Ż.(k. 47 v – 48 + nagranie rozprawy z dnia 26 września 2017 roku), częściowe zeznania świadkaM. Ż.(k. 125 v, + nagranie rozprawy z dnia 26 września 2017 roku), akta sygn. I Ns 192/12.
Pismem z dnia 21 grudnia 2016 roku Zakład Emerytalno – Rentowy MSW wezwałR. Ż.do uiszczenia kwoty 115.484,26 zł z tytułu zadłużenia poL. P..
Dowód:pismo (k. 3, 98-99).
W dniu 26 września 2017 rokuR. Ż.złożyła oświadczenia o przyjęciu spadku poL. P.z dobrodziejstwem inwentarza.
Dowód:oświadczenie (k. 50).
Sąd zważył co następuje:
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisemart. 1015 § 1 kc, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Zazwyczaj jest to dzień śmierci spadkodawcy (Elżbieta Skowrońska - Bocian „Komentarz do kodeksu cywilnego, księga czwarta - spadki” Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2002 rok).
W ocenie Sądu dniem, w którym wnioskodawczyni dowiedziała się, że jest spadkobiercąL. P.był dzień śmierci ojca. Wnioskodawczyni nie zaprzeczała, że wiedziała od początku śmierciL. P..
Niewątpliwym w niniejszej spawie było to, że w terminie 6 miesięcy od dnia śmierciL. P., a więc do dnia 24 czerwca 2010 roku,R. Ż.nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu, względnie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Zgodnie z przepisemart. 1019 § 2 kcw wyjątkowych przypadkach istnieje możliwość uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie żadnego oświadczenia.
Zgodnie ze wskazanym przepisem spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia może uchylić się od skutków prawnych nie zachowania terminu. Konieczne jest przy tym złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych przed Sądem z jednoczesnym złożeniem oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.
Spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych nie złożenia oświadczenia w terminie 1 roku od wykrycia błędu (art.1019 § 2 kcw zw. z art.art. 88 § 1 kczd. 1 i § 2 kc). Termin ten jest terminem zawitym, po upływie którego wszelkie oświadczenia stają się nieskuteczne, a uprawienie wskazane w cytowanym przepisie wygasa.
Złożenie stosownego oświadczenia wymaga zatwierdzenia przez Sąd.
Podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art.art. 1019 § 2 kcw zw. z art.art. 84 § 1 kczd. 1 i § 2 kc). Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego. O błędzie co do przedmiotu spadku można mówić wtedy, gdy brak wiedzyo rzeczywistym stanie majątku spadkowego nie jest wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy, gdy błąd jest usprawiedliwiony okolicznościami sprawy; poprzestanie na pozbawionym jakichkolwiek konkretnych podstaw przypuszczeniu dotyczącym stanu majątku spadkowego nie może być uznane przez Sąd za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stawowi podstawy uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia oświadczenia woli na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli. Ocena należytej staranności powinna uwzględniać konkretne okoliczności, a w szczególności konkretne działania spadkobierców zmierzające do uzyskania wiedzy o rzeczywistym stanie majątkowym spadkodawcy. Niedołożenie określonych, uzasadnionych w danej sytuacji działań może prowadzić do oceny o niedołożeniu przez spadkobiercę należytej staranności wyłączającej skuteczne powołanie się na błąd co do przedmiotu spadku (Postanowienie SN z dnia 30.06.2005 roku IV CK 799/04 OSNC 2006/5/94).
Wnioskodawczyni złożyła przed tut. Sądem w dniu 26 września 2017 roku stosowne oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejem inwentarza poL. P., powołując się jednocześnie na pozostawanie pod wpływem błędu co do faktu istnienia jakichkolwiek długów spadkowych poL. P., a o istnieniu których miała się dowiedzieć dopiero w grudniu 2016 roku.
W ocenie SąduR. Ż.nie dołożyła należytej staranności w ustaleniu stanu majątku spadkowego po ojcu, ustaleniu czy faktycznie pozostawił on jakieś długi oraz ich wysokości, a tym samym nie mogła skorzystać z dobrodziejstwaart. 1019 § 2 kc.
W ocenie Sądu pierwsze informacje w tym względzie, które winny wnioskodawczynię skłonić do takich działań, uzyskała ona co najmniej w ramach postępowania o twierdzenie nabycia spadku poL. P.. Co prawda w aktach tych brak jest zwrotnego potwierdzenie doręczenia wnioskodawczyni odpisu wniosku, ale jednoczenie z akt tych wynika, że w dniu 5 maja 2012 roku ustanowiła ona fachowego pełnomocnika, nadtoR. Ż.samodzielnie uczestniczyła w kolejnych terminach rozprawy. Zatem w ocenie Sądu co najmniej w dniu 5 maja 2012 roku wnioskodawczyni dowiedziała się, że mogą istnieć potencjalne długi zmarłego, w przeciwnym wypadku do dosyć prostej sprawy nie ustanawiałby pełnomocnika.
W ocenie Sądu z dokumentów znajdujących się w aktach sygn. I Ns 192/12 wynikało, żeL. P.mógł pozostawić długi spadkowe. Zatem w ocenie Sądu wnioskodawczyni uzyskała wcześniej, aniżeli w grudniu 2016 roku (jak wskazywała) wiedzę o ewentualnych długach spadkowych ojca.
Z uwagi na powyższe Sąd nie dał wiary wnioskodawczyni, a także świadkowiM. Ż., żeR. Ż.nie wiedziała o długach spadkowych ojca przed grudniem 2016 roku.
Ostatecznie przy przyjęciu najkorzystniejszej dla wnioskodawczyni daty w tym względzie należało przyjąć, że o długu ojca w Zakładzie Emerytalno – Rentowym MSW wnioskodawczyni dowiedziała się w dniu 8 maja 2012 roku, tj. w dacie ustanowienia pełnomocnika w sprawie I Ns 192/12, a o potencjalnej wysokości tego długu dowiedziała się z pisma Zakładu Emerytalno – Rentowego MSW z dnia 14 czerwca 2012 roku wraz z załącznikiem – pismem samegoL. P.(k. 43), który zwracał sie do swego wierzyciela o umorzenie długu. Zatem z samego pisma ojca wnioskodawczyni wynikało, że zmarły nie kwestionował swego zadłużenia. Zatem zdaniem Sądu pismo to winno skłonić wnioskodawczynię do poczynienia dodatkowych ustaleń w zakresie faktycznego zadłużenia zmarłego.
Tymczasem wnioskodawczyni nie tylko nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu, względnie nie złożyła oświadczeniu o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ale nawet nie zwróciła się do wierzyciela ojca o dodatkowe informacje.
W ocenie Sądu brak działania wnioskodawczyni od maja 2012 roku w zakresie złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu lub oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza należało potraktować jako jej zaniedbanie, które nie mogło skutkować uwzględnieniem wniosku z dnia 5 czerwca 2017 roku.
W ocenie Sądu wnioskodawczyni mogła w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu złożyć stosowne oświadczenie wraz z wnioskiem analogicznym do tego jaki złożyła w dniu 5 czerwca 2017 roku. Jest zdaniem Sądu wysoce prawdopodobnym, że wtedy w 2012 roku wniosek taki zostałby uwzględniony, albowiem z akt sygn. I Ns 192/12, sygn. II K 158/04 i sygn. I Nc 7/06 nie wynika, abyR. Ż.przed złożeniem wniosku stwierdzenia nabycia spadku poL. P.wiedziała o jego długu w ZER MSW, a z akt sygn. I Ns 561/94 i sygn. Km 298/97 wynika, że nie pozostawała z ojcem w dobrych relacjach.
Nadto należy dodać, że przy uwzględnieniu przepisu art.art. 1019 § 2 kcw zw. z art.art. 88 § 1 kczd. 1 i § 2 kctermin do złożenia oświadczenia na podstawie przepisuart. 1019 kcupłynął dla wnioskodawczyni najpóźniej w dniu 5 maja 2013 roku, czyli w ciągu roku od dnia, w którym ustanowiła pełnomocnika w sprawie sygn. I Ns 192/12. Tymczasem pierwsze pismo, w którym wskazała na możliwość powołania się naart. 1019 kczłożyła dopiero w czerwcu 2017 roku.
W ocenie Sądu brak było także podstaw do uwzględnienia wniosku i usprawiedliwienia zaniechania w działaniu przez wnioskodawczynię w ustaleniu długów ojca, z uwagi w fakt iż w sprawie sygn. akt I Ns 192/12R. Ż.występowała z fachowym pełnomocnikiem, który zapewniał ją, że długi zmarłego nie istnieją, że miały wygasnąć. Należy wskazać, żeR. Ż.jest osobą dorosłą zdolna do czynności prawnych. To, że w sprawie sygn. akt I Ns 192/12 występowała z fachowym pełnomocnikiem nie zwalniało, w ocenie Sądu,R. Ż.z podjęcia osobistych działań w zakresie ustalenia czy długi zmarłego ojca w Zakładzie Emerytalno – rentowym faktycznie istnieją, tym bardziej, że pełnomocnik fachowy nie przedstawił jej żadnego dokumentu, z którego wynikałby ten fakt.
W ocenie Sądu z uwagi na powyższe brak było podstaw do uwzględnienia wniosku i dlatego
Orzeczono jak w pkt I postanowienia.
Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawczyni i świadkaM. Ż.w części w jakiej zostało to omówione we wcześniejszych rozważaniach. W pozostałym zakresie Sąd uznał zeznania wskazanych osób jako wiarygodne.
Jeżeli chodzi rzezaniaE. P.iB. P. (2)to Sąd uznał je za mało przydatne dla rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania wpkt IIorzeczono na mocyart. 520 § 1 kpc.