Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 465/17
Data wyroku: 2017-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bożena Szponar-Jarocka, Bożena Bielska, Sławomir Bagiński
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn.akt III AUa 465/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 grudnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Sławomir Bagiński
Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka
SO del. Bożena Bielska (spr.)
Protokolant: Barbara Chilimoniuk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. wB.
sprawy z odwołania(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
wB.

przy udziale zainteresowanegoS. S. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o ustalenie obowiązku ubezpieczenia i ustalenie podstawy składki
na skutek apelacji(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
wB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt V U 931/16

I
oddala apelację,

II
zasądza od(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.kwotę 240  
(dwieście czterdzieści)
            złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za drugą instancję.

Sygn. akt IIIAUa 465/17

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia 20.07.2016r., wydaną na podstawieart. 83 ust. 1 pkt 1 i 3, w zw.art. 38 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust 1, art. 13 pkt 2, art. 18 ust 3, art. 20 ust. 1, ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz art. 81 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 27.08.2014r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, żeS. S. (1)jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług u płatnika składek(...) sp. z o.o.wB.podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach: od 08.10.2012r. do 07.12.2012r., od 04.03.2013r. do 26.04.2013r., od 05.06.2013r. do 11.06.2013r., od 19.05.2014r. do 30.05.2014r. i od 23.06.2014r. do 30.06.2014r. ze wskazaną w tej decyzji podstawą wymiaru składek.
W odwołaniu od tej decyzji płatnik składek,(...) Sp. z o. o.wB.zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonej decyzji, dotyczący treści i charakteru umowy łączącej płatnika z ubezpieczonym, prowadzący do uznania przez organ rentowy, że ubezpieczony podlegał z tytułu tej umowy obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu, ubezpieczeniu wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu;
- naruszenieart. 83 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, zart. 13 pkt 2, art. 18 ust. 3 , art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27.08.2014r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych orazart. 627 k.c.,art. 734 § 1 kciart. 750 kc- poprzez dokonanie wadliwej oceny prawnej charakteru umowy łączącej płatnika z ubezpieczonym, skutkującej bezpodstawnym uznaniem, iż umowa ta stanowi umowę o świadczenie usług, do której stosować należy przepisy dotyczące umowy zlecenia.
Wskazując na powyższe, płatnik wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że ubezpieczonyS. S. (1)nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz zdrowotnemu z tytułu zawartej ze spółką umowy w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie wniósł ponadto o zasądzenie na rzecz odwołującego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podtrzymał argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z 04.04.2017r. oddalił odwołanie oraz zasądził od(...) Sp. z o.o.wB.na rzecz ZUS kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd I instancji ustalił, że płatnik składek(...) Sp. z o.o.prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. W ramach prowadzonej działalności płatnik składek zawarł zeS. S. (1)umowy o dzieło, na podstawie których zamawiający zamówił, a wykonawca przyjął do wykonania dzieła:
- w umowie zawartej na okres od 08.10.2012r. do 07.12.2012r. - wymiana podłóg w cerkwi wS.,
- w umowie zawartej na okres od 04.03.2013r. do 26.04.2013r. - wymiana podwalin i podłóg oraz podniesienie cerkwi wK.,
- w umowie zawartej na okres od 05.06.2013r. do 11.06.2013r. - renowacja progu drzwiowego cerkwi wK.,
- w umowie zawartej na okres od 19.05.2014r. do 30.05.2014r. – wymiana podwalin cerkwi wR.,
- w umowie zawartej na okres od 23.06.2014r. do 30.06.2014r. – odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej cerkwi wC..
Za wykonane dzieła zamawiający zobowiązywał się do zapłacenia wynagrodzenia – w trzech umowach określono je jako kwotowe, w dwóch natomiast jako zależne od ilości przepracowanych godzin.S. S. (1)wykonał swoje zobowiązania wynikające z ww. umów i otrzymał wynagrodzenie.
Sąd odwołał się do treści przepisówart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z których wynika, że osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu oraz rentowym od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Zgodnie z przepisami ww. ustawy, umowa o dzieło nie stanowi tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym. Kwestia sporna sprowadzała się więc do określenia charakteru prawnego umowy zawartej pomiędzy(...) Sp. z o.o.aS. S. (1), który to charakter decydował o prawnym obowiązku objęcia ww. ubezpieczeniami społecznymi na podstawie przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd wskazał też, że ma obowiązek zbadać, czy dane postanowienia zawarte w umowie, czy też okoliczności związane z jej wykonywaniem nie wskazują, że strony zawierając danego rodzaju umowę nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone zgodnie zart. 353 § 1 k.c., m. in. przez kryteria właściwości – natury stosunku prawnego wynikającego z zawartej umowy.
Sąd wskazał, że stosownie do treściart. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła (rezultatu pracy), które może mieć charakter materialny jak i niematerialny, musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym potrzebom zamawiającego, jak również nie może wykluczać zastosowania rękojmi za wady. Od umowy o dzieło odróżnić należy umowę o świadczenie usług (art. 750 k.c.), do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Spełnieniem świadczenia jest samo działanie w kierunku osiągnięcia danego rezultatu.
Sąd podkreślił, iż umowa o dzieło należy do umów rezultatu, wykonanie oznaczonego dzieła jest zwykle określonym procesem pracy lub twórczości o możliwym do wskazania momencie początkowym i końcowym, którego celem jest doprowadzenie do efektu (rezultatu) przyjętego przez strony w momencie zawierania umowy. Ryzyko nieosiągnięcia rezultatu obciąża przy tym przyjmującego zamówienie. Dzieło musi być wyrazem kreatywności, umiejętności, myśli technicznej, i powinno być przedmiotem zindywidualizowanym już w samej umowie, jest rezultatem przyszłym, z reguły czasochłonnym, strony muszą przewidzieć upływ pewnego czasu na wykonanie zamówienia. Z takim założeniem co do zasady nie koresponduje więc wykonywanie czynności powtarzalnych. Natomiast, to co charakterystyczne jest dla umowy o świadczenie usług, to obowiązek starannego działania – starannego wykonywania umówionych czynności.
Sąd zaznaczył, że ubezpieczonyS. S. (1)wyjaśnił, że w ramach zawartych z(...) sp. z o. o.umów wS.pracował przy podłogach - była wymiana starej podłogi na nową, wK.była wymiana podwalin, spróchniałych bali w ścianach i progu drzwiowego, nie pamiętał, jakie prace wykonywał przy cerkwi wR.i wC.. Potwierdził natomiast zakres i charakter wykonanych prac po okazaniu mu zdjęć z akt sprawy. Zaznaczył, że prace wykonywał wspólnie z innymi pracownikami. Zakres pracy był przydzielany przezP. Ś. (1), ale nie potrafił wskazać czy był on brygadzistą. Przy wykonywaniu swoich prac był nadzorowany, ale nie miał odgórnie narzucanych godzin pracy. Miał wykonać swoją pracę.S. S. (1)wskazał, że wykonywane prace w cerkwi nie różniły się od prac wykonywanych w starych mieszkaniach. Ubezpieczony miał narzędzia dostarczone mu przez(...) Sp. z o. o., a ze swoich korzystał tylko wtedy gdy firma ich nie miała, podpisywał listę obecności, wynagrodzenie miał ustalane za godziny pracy, a ewidencję czasu pracy prowadziłP. Ś. (1).
Na okoliczność wykonywania przez ubezpieczonego pracy objętej umową zE.Sąd dopuścił dowód z zeznań świadkówP. Ś. (1)orazG. K. (1).P. Ś. (1)zeznał, że razem z ubezpieczonym pracował na budowie wS., wK., wR.i wC., aczkolwiek nie był pewny tych okoliczności. Nie potrafił też precyzyjnie wskazać zakresu wykonywanych prac. Świadek zaznaczył, że na budowach pełnił funkcję brygadzisty. Początkowo wskazał, że nadzorował jedynie osoby zatrudnione na podstawy umowy o pracę, ale następnie zeznał, że na polecenie(...) Sp. z o. o.nadzorował również jako ekspert to, co robią pracownicy na umowach o dzieło. Dodatkowo zeznał, że oprócz swojej brygady, w której nie byłoS. S. (1), nie prowadził zestawienia przepracowanych godzin. W brygadzie świadka był jego bratM. Ś.oraz dwóch studentów, którzy nie byli wykwalifikowanymi pracownikami.P. Ś. (1)był z ramienia(...)uprawniony do kontroli wykonywania prac z projektem przez różne firmy, nie tylko przez swoją brygadę.
ŚwiadekG. K. (1)zeznał, że we wszystkich obiektach, w których wykonywał pracę ubezpieczony były wykonywane podobne roboty. On był autorem projektu wszystkich tych obiektów. WK.była robiona nowa podwalina pod cerkiew. Była też tam prostowana ściana. W narożnikach było wykonane nowe wiązanie i cały element był wymieniany. Były to prace ciesielskie. W cerkwi wR.było wzmocnienie fundamentów kamiennych, wymiana podwaliny, naprawa ścian, więźby dachu, pokrycie, szalowanie. WS.świadek był przy wymianie podłogi.G. K. (1)nie potrafił powiedzieć, na czym polegało odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej wC.. Wskazał, że tam była wykonywana alejka i nie były to prace ciesielskie. Świadek wskazał, że wszystkie prace dotyczyły obiektów zabytkowych, był nadzór konserwatorski.
Sąd dał wiarę wyjaśnieniom ubezpieczonegoS. S. (1). Nie miał on żadnych podstaw do tego, aby przedstawiać fakty w sposób sprzeczny z prawdą, gdyż jak zaznaczył, jest mu obojętne z jakiego tytułu wykonywał pracę u odwołującej się spółki. Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadkaG. K. (1), aczkolwiek jego depozycje nie dotyczyły bezpośrednio pracy wykonywanej przez ubezpieczonego. ZeznaniomP. Ś. (1)należało również nadać walor wiarygodności, oprócz zaprzeczeniu przez niego prowadzenia zestawienia przepracowanych godzin przezS. S. (1), gdyż jest to niezgodne z depozycjami ubezpieczonego.
W ocenie Sądu analiza treści zawartych umów, wszystkich okoliczności związanych z ich wykonywaniem, nie pozostawia wątpliwości, że były to umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło. Sąd I instancji zaznaczył, że dzieło w rozumieniu norm prawa cywilnego musi mieć zawsze indywidualny charakter. W przedmiotowej sprawie, w treści spornych umów brak jest jakichkolwiek elementów wskazujących na indywidualny charakter, określających dzieło. Strony ograniczyły się do wskazania, że umowa obejmuje: „wymianę podłóg zgodnie z projektem konserwatorskim zabytkowej cerkwi wS.”, „wymianę podwalin i podłóg oraz podniesienie cerkwi wK.”, „wykonanie renowacji progu drzwiowego zabytkowej cerkwi wK.”, „wymianę podwalin cerkwi wR.”, „odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej zabytkowej cerkwi p.w. Matki Bożej wC.”. Brak jest zatem jakichkolwiek danych wskazujących na to, że prace te były ukierunkowane na osiągnięcie określonego, indywidualnego rezultatu. Wykonywanie ww. prac nie wymagało posiadania specjalnej wiedzy, umiejętności czy kwalifikacji. Brak wymienionych elementów powoduje, że czynności wynikających z zawartej umowy nie sposób uznać za odpowiadające osobistym potrzebom, upodobaniom czy wymaganiom zamawiającego dzieło. Nadto czynności wykonywane w ramach zawartych umów były czynnościami powtarzalnymi, strony nie poczyniły w umowach jakichkolwiek postanowień dotyczących odbioru dzieła. Istotnym jest też fakt, że ubezpieczony nie miał swobody i dowolności w zakresie miejsca, czasu i metodologii pracy.S. S. (1)wykonywał pracę w ramach zespołu złożonego z kilku osób, wyznaczonych przezE., zakres pracy był przydzielany przezP. Ś. (1). Wprawdzie przy wykonywaniu swoich pracS. S. (2)nie miał odgórnie narzucanych godzin pracy, ale był nadzorowany, podpisywał listę obecności, wynagrodzenie miał ustalane za godziny pracy, a ewidencję czasu pracy prowadziłP. Ś. (1), który na polecenie(...) Sp. z o. o.nadzorował również jako ekspert to co robią pracownicy na umowach o dzieło i był uprawniony do kontroli wykonywania prac z projektem.
Z tych względów Sąd uznał, że umowy objęte treścią zaskarżonej decyzji organu rentowego były w rzeczywistości umowami o świadczenie usług i powodowały obowiązek objęciaS. S. (1)ubezpieczeniami społecznymi.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.oraz w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 04.04.2017r. wniósł płatnik(...) Sp. z o.o.wB., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:  
1.naruszenie prawa materialnego tj.art. 627 k.c.w zw. zart. 750 k.c.oazart. 65 § 2 k.c.iart. 3531k.c.orazart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27.08.2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychpoprzez ich niewłaściwą wykładnię prowadzącą do wadliwej subsumpcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego i przyjęcie, że umowa zawarta z ubezpieczonymS. S. (1)była umową o świadczenie usług tj. umową starannego działania, a nie umową o dzieło (umową rezultatu), co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego uznania, że ww. zainteresowany powinien zostać objęty obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym,
2.naruszenie prawa procesowego tj.art. 233 k.p.cw zw. zart. 258 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dowodu z zeznań świadkówP. Ś. (1)iG. K. (1), co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego poprzez ustalenie, że łącząca strony umowa była umową o świadczenie usług.
Wniósł o:
1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:
a)zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie, żeS. S. (1)nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu,
b)zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I instancję, wg norm przepisanych.
2.zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję, wg norm przepisanych.
Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu apelujący wskazał, że już treść umów świadczy o tym, że celem ich zawarcia było uzyskanie konkretnego, zindywidualizowanego i weryfikowalnego rezultatu, np. wymiana podłóg, wymiana podwalin, wykonanie renowacji progu drzwiowego. Nadto podniósł, że praceS. S. (1)były poddawane procedurze weryfikacyjnej, gdyż był on odpowiedzialny za jakość wykonanych prac i gdyby stwierdzono usterki, to musiałby je naprawić, jego czynności były skomplikowane i wymagały umiejętności oraz doświadczenia. W jego ocenie nie ma znaczenia fakt, że ubezpieczony był nadzorowany, gdyż musiał nad pracami istnieć jakiś nadzór konserwatorski, kierownika budowy, aby stwierdzić zgodność prac z projektem, aS. S. (1)mógł swobodnie ustalać dni i godziny swojej pracy. Podobnie dla oceny rodzaju umowy nie ma znaczenia fakt, że współpracował z innymi osobami, gdyż konieczność współpracy z innymi wykonawcami wynika ze specyfiki prac.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, że analiza treści zawartej przez strony umowy oraz wszystkich okoliczności związanych z jej wykonywaniem nie pozostawia wątpliwości, że były to umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło. W treści przedmiotowych w sprawie umów brak jest jakichkolwiek elementów konkretyzujących, określających dzieło, które co do zasady powinno być rezultatem określonych czynności, nie podano również jakichkolwiek szczegółowych informacji na temat tego, jakim wymogom dzieło powinno sprostać, jakie powinno spełniać standardy. Wykonywanie prac nie wymagało posiadania specjalnej wiedzy, umiejętności czy kwalifikacji, były to powtarzające się czynności; możliwe do wykonania przez każdą inną osobę mającą stosowne umiejętności. Zdaniem ZUS strony z góry zakładały, że zlecona praca ma na celu wykonywanie prostych czynności pod kierownictwem brygadzisty, ściśle wg wskazówek, w terminach określonych przez fundatora. Mając na uwadze specyfikę prac wykonanych na podstawie umowy nie można przyjąć, iż mogły być one wykonywanie w czasie wygodnym dla wykonującego usługę oraz w sposób dowolny pozwalający na podejście kreatywne i twórcze. Z materiału dowodowego nie wynika, aby ubezpieczony tworzył projekt lub co najmniej miał wpływ na jego założenia i efekt końcowy a jego wynagrodzenie było uzależnione od ilości przepracowanych godzin, nie zaś konkretnego rezultatu, który mógłby stanowić samodzielny element odbioru. Elementy wykonywane przez zainteresowanego nie stanowiły jakiejś samodzielnej części, obiektu.
W konsekwencji, w ocenie organu rentowego, należy uznać, że strony w istocie umawiały się na należyte wykonywanie czynności objętych zakresem zawartej umowy, dlatego zawarte przez strony umowy były umowami o świadczenie usług, do której na podstawieart. 750 k.c., stosuje się przepisy dotyczące umów zlecenia. Zainteresowany wykonywał usługi, a rezultat tej pracy nie wiązał się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie, nie stanowił całości mogącej samodzielnie funkcjonować jako gotowy produkt, obiekt. W ocenie organu rentowego, dokonana ocena charakteru umów zawartych przez odwołującego z wykonawcą, z uwagi na rodzaj prac i sposób ich wykonania, wyklucza możliwość przyjęcia, iż prace te mogłyby być uznane za roboty budowlane jak to obecnie, na etapie apelacji, usiłuje wywodzić skarżący. Powołując się na orzecznictwo sądowe ZUS wskazał, że umowa o roboty budowlane dotyczy większych przedsięwzięć o zindywidualizowanych właściwościach fizycznych i użytkowych, którym co do zasady towarzyszy projektowanie i zinstytucjonalizowany nadzór. W niniejszej sprawie zainteresowany nie miał ustalonego kosztorysowego wynagrodzenia, a wykonywane przez niego czynności nie zmierzały do wykonania budowli, nie wymagały pozwolenia na budowę i nie były przedsięwzięciem o większych rozmiarach. Zainteresowany wykonywał prace, które w istocie były czynnościami starannego działania, stąd też z uwagi na ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, nie można uznać, że były to roboty budowlane w rozumieniuart 647 k.c.NadtoE.był podwykonawcą(...) sp. z o.o.Umowa ta nie przewidywała, że skarżący może ją realizować przy pomocy dalszych podwykonawców, gdyż § 5 ust. 4 umowy stanowił iż „całość robót ma zostać wykonana przez Podwykonawcy. Zlecenie części robót innym podwykonawcom stanowiło podstawę do odstąpienia przez Zamawiającego od umowy z przyczyn leżących po stronie Podwykonawcy”. Również więc i z tego względu nie można uznać, że strony łączyła umowa o roboty budowlane.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 04.04.2017r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie(...) Sp. z o.o.wB.od decyzji ZUS z dnia 20.07.2016r. stwierdzającej, żeS. S. (1)jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług u płatnika składek(...) sp. z o.o.wB.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach wykonywania ww. umów ze wskazaną w tej decyzji podstawą wymiaru składek.
Apelacja płatnika od powyższego wyroku jest niezasadna.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy.(...) Sp. z o.o.wB.zawarła zeS. S. (1)umowy, nazwane umowami o dzieło, których przedmiotem było wykonanie różnych prac:
- w umowie zawartej na okres od 08.10.2012r. do 07.12.2012r. - wymiana podłóg w cerkwi wS.,
- w umowie zawartej na okres od 04.03.2013r. do 26.04.2013r. - wymiana podwalin i podłóg oraz podniesienie cerkwi wK.,
- w umowie zawartej na okres od 05.06.2013r. do 11.06.2013r. - renowacja progu drzwiowego cerkwi wK.,
- w umowie zawartej na okres od 19.05.2014r. do 30.05.2014r. – wymiana podwalin cerkwi wR.,
- w umowie zawartej na okres od 23.06.2014r. do 30.06.2014r. – odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej cerkwi wC..
Spór w sprawie sprowadzał się do oceny prawnej charakteru tych umów, czy były one umowami o dzieło (art. 627 k.c.), czy też umowami o świadczenie usług, do których na mocyart. 750 k.c.stosuje się przepisy o umowie zlecenia i które powodują obowiązek objęcia ich wykonawcy obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Wskazać trzeba, że chociaż w polskim prawie obowiązuje zasada swobody zawierania umów (art. 3531k.c.), to jednak w postępowaniu przed sądem dopuszczalne jest badanie rzeczywistego charakteru prawnego łączącej strony umowy. W szczególności sąd ma obowiązek zbadać, czy postanowienia zawarte w umowie i okoliczności związane z jej wykonywaniem nie wskazują, że strony zawierając danego rodzaju umowę nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone wart. 3531k.c.O tym jaki stosunek w rzeczywistości łączy strony, rozstrzygają warunki w jakich praca jest wykonywana, a nie sama nazwa umowy czy nawet zamiar stron w tym zakresie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił charakter prawny umów zawieranych w spornych okresach przez(...) Sp. z o.o.zeS. S. (1). Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, iż umowy powyższe nie spełniają warunków umowy o dzieło (art. 627 k.c.), są zaś umowami o świadczenie usług do których na mocyart. 750 k.c.stosuje się przepisy o umowie zlecenia, dlatego stanowią tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Tym samym niezasadne są zawarte w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.art. 627 k.c.w zw. z 750k.c.orazart. 65 § 2 k.c.iart. 3531k.c.orazart. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Sąd I instancji nie naruszył też prawa procesowego, tj.art. 233 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy przeprowadził w sprawie stosowne postępowanie dowodowe i wbrew zarzutom zawartym w apelacji, nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny dowodów. Sąd dokonał ustaleń faktycznych zgodnych z zebranym materiałem dowodowym, a ponadto wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. W uzasadnieniu wskazał, na jakich dowodach oparł się ustalając stan faktyczny, w jakim zakresie dał im wiarę i dlaczego. Dotyczy to w szczególności zeznań świadkówP. Ś. (1)iG. K. (1). Według utrwalonego orzecznictwa sądowego, błędna ocena dowodów polega na wyprowadzeniu z dowodów wniosków nie dających się pogodzić z ich treścią oraz na formułowaniu ocen - bez rozważenia całości zebranego w sprawie materiału, a także ocen sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.dochodzi wówczas, gdy strona apelująca wykaże sądowi pierwszej instancji uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, gdyż w apelacji zaprezentowana została jedynie odmienna, subiektywna ocena stanu faktycznego sprawy. W judykaturze za utrwalony należy uznać pogląd, że zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie może polegać na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń faktycznych, a tym samym korzystnej dla niego oceny materiału dowodowego. Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił charakter prawny spornych umów, w oparciu o całokształt okoliczności związanych z jej zawarciem i sposobem wykonania.
Wskazać trzeba, że zgodnie z treściąart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Na podstawie przepisu art. 12 ust. 1 tej ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Art. 13 pkt 2 ustawy stanowi zaś, że obowiązek ubezpieczeń zleceniobiorcy istnieje od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania łub wygaśnięcia umowy. Poza sporem jest, że umowa o dzieło nie powoduje obowiązku ubezpieczenia społecznego.
Sąd Okręgowy prawidłowo odniósł się do przepisów prawa materialnego, regulujących umowę o dzieło i umowę o świadczenie usług. Umowa o dzieło jest umową rezultatu (art. 627-646 k.c.). Przyjmujący zamówienie (wykonawca) zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, za którego wykonanie, jakość i wydanie jest odpowiedzialny, a zamawiający - do zapłaty wynagrodzenia i odbioru dzieła (art. 627 k.c.,art. 637 k.c.iart. 643 k.c.). Na essentalia negotii umowy o dzieło składa się: określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także – z uwzględnieniem regulacjiart. 628 k.c.w zw. zart. 627 k.c.– wynagrodzenie, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Przedmiotem świadczenia przyjmującego zamówienie jest wykonanie dzieła, które może polegać na jego stworzeniu lub przetworzeniu do postaci, w jakiej poprzednio nie istniało. Sąd Najwyższy wskazał, że umowa o dzieło to umowa o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich (wyrok z 18.04.2012r., II UK 187/11, Legalis numer 526727). Wykonanie oznaczonego dzieła stanowi najczęściej jakiś proces pracy lub twórczości o możliwym do określenia momencie początkowym i końcowym, a celem tego procesu jest doprowadzenie do rezultatu określonego przez strony w momencie zawierania umowy. Jest to zatem umowa o „rezultat usługi". Przyjmuje się, że rezultat ten jest z góry określony, ma samoistny byt, jest obiektywnie osiągalny, pewny i konieczny do osiągnięcia. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej odróżnić je od innych przedmiotów. W przypadku umowy o dzieło istotne jest osiągnięcie umówionego rezultatu, bez względu na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności. Przyjmujący zamówienie odpowiada więc za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Natomiast wykonanie określonej czynności bądź też szeregu powtarzających się czynności jest cechą charakterystyczną umów zlecenia i umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami. Umowy o świadczenie usług, do których z mocyart. 750 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy zlecenia, zalicza się do zobowiązań starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Do obowiązków przyjmującego zlecenie należy wykonanie usługi, tj. dokonanie określonej w umowie czynności, a sposób jej wykonania pozostawiony jest w zasadzie uznaniu zleceniobiorcy z uwzględnieniem udzielonych wskazań czy instrukcji zleceniodawcy, przy czym zleceniobiorca powinien wykonać usługę osobiście. Zobowiązuje się on tylko do dołożenia należytej staranności i nie odpowiada za brak rezultatu oczekiwanego przez zleceniodawcę. Przedmiotem zlecenia jest więc dokonanie określonej czynności, która może zostać wskazana w sposób zindywidualizowany (określenie rodzaju, przedmiotu, stron, postanowień przedmiotowo istotnych) lub przez wskazanie tylko rodzaju takiej czynności. Działający z zachowaniem należytej staranności zleceniobiorca, w razie niezrealizowania celu umowy, nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, iż umowy, które zainteresowany realizował na rzecz Spółki, nie były umowami o dzieło. Na ich podstawie zainteresowany zobowiązał się do wykonania prac: wymiana podłóg w cerkwi wS., wymiana podwalin i podłóg oraz podniesienie cerkwi wK., renowacja progu drzwiowego w cerkwi wK., wymiana podwalin cerkwi wR., odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej cerkwi wC..
Sąd I instancji na okoliczność ustaleń stron i sposobu wykonywania umów przezS. S. (1)przeprowadził postępowanie dowodowe, stosownie do wniosków stron. Zainteresowany przed Sądem wskazał, na czym polegały jego czynności i w jaki sposób były wykonywane. Z jego niespornych twierdzeń wynika, że wymiana podwaliny wymagała podniesienia cerkwi do góry, następnie należało wyciągnąć stare bale, położyć nowe, postawić cerkiew, potem wymienić podłogi, co polegało na zerwaniu starej i położeniu nowej. Z niespornych twierdzeńS. S. (1)wynika również, że żadnej z czynności wymienionych w umowach nie wykonywał sam, lecz pracował w brygadzie z innymi osobami, bowiem – jak podał – wymiany podwaliny, podłogi i progu nie mógł wykonywać sam. Z jego niespornych i niekwestionowanych w apelacji twierdzeń wynika również, że wykonywał pracę w ramach zespołu złożonego z kilku osób, wyznaczonych przezE., nie miał wpływu na skład tych osób, a co więcej, poszczególne osoby nie miały określonego indywidualnie zakresu prac, lecz pracowały w brygadzie. Zakres prac codziennie był im przydzielany przezP. Ś. (1), który w imieniuSpółki (...)nadzorował pracę zarówno osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jak i osób mających zawarte umowy o dzieło. Prawidłowo też Sąd Okręgowy uznał, iż zainteresowany wykonywał prace nie wymagające specjalnej wiedzy czy kwalifikacji, bowiem zainteresowany podał, że toP. Ś. (1)decydował, kto co będzie robił, od zainteresowanego nie wymagano zaś wykazania specjalnych umiejętności.S. S. (1)wskazał jedynie, że posiadał wiedzę w zakresie ciesielki, gdyż zbudował dwa domy. Zauważyć więc trzeba, że pozyskana w ten sposób wiedza nie pozwala na samodzielne wykonywanie specjalistycznych prac ciesielskich na zabytkowych obiektach. Przyznał to pośrednio sam zainteresowany wskazując, że przy pracach dotyczących wymiany podwalin dopasowywał na wymiar kloce drewniane tak, aby pasowały do innych i wymiaru cerkwi, i robił to z innymi osobami. Przyznał też, że wymiana podłóg i progu wiązała się z wymianą podwalin, a czynności układania nie wykonywał sam. Prace przy podwalinach i progu, wykonane w wyniku realizacji spornych umów, nie miały więc cech samodzielności, były bowiem zależne od wykonanych przez inne osoby i nie można określić zakresu pracy wykonanej przez konkretną osobę.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w cerkwi wR.jako cieśla pracowałB. B., z którym w okresie od 05.05.2014r. do 30.05.2014r. zwarto umowę na wymianę podwalin w cerkwi wR.. W dniu 07.12.2017r. Sąd Apelacyjny w sprawie IIIAUa 468/17 uznał, żespółka (...)zawarła z nim umowę o dzieło. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie IIIAUa 468/17 wynika jednak, że w odróżnieniu od zainteresowanegoS. S. (1),B. B.został wybrany do wykonania prac z uwagi na posiadane wieloletnie doświadczenie w zawodzie cieśli i specjalistyczną, rzadko spotykaną wiedzę i umiejętności budowy konstrukcji drewnianych w sposób tradycyjny, przy czym był jedynym cieślą na budowie w danym momencie. Umowa zawarta przezE.zeS. S. (1)pokrywa się zaś z umową zawartą zB. B., co oznacza, że obowiązki zainteresowanegoS. S. (1)nie mogły pokrywać się z obowiązkamiB. B.. Również sposób określenia wynagrodzeniaS. S. (1)w postaci stawki godzinowej (10zł) sugeruje, że strony umówiły się na wykonanie określonych prac przy dołożeniu należytej staranności, nie zaś na wykonanie indywidualnego dzieła. Z niespornych twierdzeńS. S. (1)wynika, iż nie miał on żadnego wpływu na rodzaj i warunki zawartej z nim umowy. Z akt IIIAUa 468/17 wynika natomiast, żeB. B., jako wysokiej klasy specjalista, sam wskazał, jaką stawkę wynagrodzenia powinna mu zapłacićspółka (...), była to stawka większa, bo 15zł/godz.
Stawkę godzinową strony zapisały także w umowie dotyczącej wykonywania przezS. S. (1)wymiany podwalin i podłóg oraz podniesienia cerkwi wK.. Wprawdzie w pozostałych spornych umowach zapisano wynagrodzenie w konkretnej kwocie, lecz zainteresowany wskazywał, że w każdym przypadku miał wynagrodzenie płacone wg stawki godzinowej, a godziny jego pracy zapisywałP. Ś. (1).S. S. (1)wskazywał również, iż nie uczestniczył w odbiorze żadnej z wykonywanych przez niego prac, płatnik nie zbadał więc efektów jego pracy, a tym samym nie zastosował się do § 4 ust 1 spornych umów, co także przemawia za stwierdzeniem, iż przedmiotowe umowy nie były umowami o dzieło. Powyższego braku nie usuwa okoliczność, że były dokonywane odbiory poszczególnych etapów prac, gdyżS. S. (1)w nich nie uczestniczył.
Odnosząc się do zarzutów apelacji wskazać też należy, że – wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki – Sąd I instancji, wydając wyrok, brał pod uwagę zeznania świadkówG. K. (1)iP. Ś. (1), przy czym zeznaniom świadkaG. K.dał wiarę w całości a zeznaniom świadkaP. Ś.oprócz zaprzeczeniu przez niego prowadzenia zestawienia godzin przepracowanych przezS. S.. W uzasadnieniu Sąd logicznie wyjaśnił swoją ocenę ww. dowodów, Sąd Apelacyjny ją podziela. Zeznania tych świadków nie mogą świadczyć o zawarciu między stronami umów o dzieło. ŚwiadekG. K. (1)wskazywał jedynie ogólnie, jakie prace miały być wykonane w poszczególnych obiektach, nie zeznawał konkretnie na temat czynności wykonywanych przez zainteresowanegoS. S. (1), gdyż nie potrafił sobie przypomnieć jego osoby. Zeznania świadkaP. Ś. (1)należy zaś oceniać także w kontekście wyjaśnieńS. S. (1), który wskazywał, jaką świadek pełnił rolę. Przy ocenie wiarygodności dowodów nie można też pominąć treści dokumentu – protokołu przesłuchaniaJ. M.w toku postępowania przed ZUS (k 20-21a.s.) który pracował zeS. S. (1)wK.i który zeznał wówczas, iżP. Ś. (1)był brygadzistą, wyznaczał codziennie harmonogram i etapy prac.P. Ś. (1)przyznał zaś w zeznaniach, że wymiana podwaliny wymaga pracy kilku osób, również czynność układania podłóg mogło wykonywać kilka osób. Wbrew twierdzeniom apelacji, nie można też uznać, żeS. S. (1)miał dużą swobodę w zakresie decydowania o czasie pracy oraz mógł swobodnie ustalać dni i godziny pracy. Materiał dowodowy nie potwierdza takiej tezy. Skoro bowiem zainteresowany czynności wykonywał w grupie osób, to zasadnym jest wniosek przeciwny – dni i godziny pracy musiały być ustalane dla wszystkich takie same, skoro wykonanie podwalin i układanie podłóg wymagało współpracy kilku osób. Mając na uwadze specyfikę prac nie można przyjąć, iż mogły być one wykonywanie w czasie wybranym przezS. S. (1), a sam zainteresowany nie wskazywał, aby w jakimś zakresie był osobą decyzyjną.
Odnosząc się do umowy zawartej od 23.06.2014r. do 30.06.2014r., której przedmiotem było odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej cerkwi wC.wskazać należy, że apelacja nie zawiera żadnych argumentów, dotyczących tej umowy. Z materiału dowodowego wynika, żeSpółka (...)w dniu 03.03.2014r. zawarła zeSpółką (...) Sp. z o.o.wL.umowę podwykonawczą o roboty budowlane, której przedmiotem było: remont ścian zewnętrznych cerkwi i dzwonnicy, konserwacja podwaliny cerkwi, wykonanie schodów głównych cerkwi, remont cokołu,niwelacja i ukształtowanie terenu wokół cerkwi.Przesłuchiwany w Sądzie Okręgowym świadekG. K. (1)nie potrafił powiedzieć, na czym polegało odtworzenie do stanu pierwotnego terenu przy bramie głównej wC., ale wskazał, że tam była wykonywana alejka, nie były to natomiast prace ciesielskie. Zakresu prac nie pamiętał teżS. S. (1). W konsekwencji – opierając się na dostępnych dowodach - należy uznać, że umowa zeS. S. (1)dotyczyła niwelacji i uporządkowania terenu wokół cerkwi, tak, aby usunąć zniszczenia spowodowane pracami dotyczącymi budynku cerkwi oraz wykonania alejki. Stwierdzić nadto należy, że z materiału dowodowego nie wynika, aby czynności zainteresowanego, wykonywane na podstawie umowy zawartej od 23.06.2014r. do 30.06.2014r., odpowiadały cechom umowy o dzieło, miały indywidualny, niestandardowy charakter, gdyż zainteresowany realizując tę umowę, wykonywał typowe prace porządkowe i brukarskie. Powtórzyć w tym miejscu należy, żeS. S. (1)wskazał, iż nie uczestniczył w odbiorze żadnej z wykonywanych przez niego prac, płatnik nie zbadał więc efektów jego pracy, a tym samym także w tym przypadku nie zastosował się do § 4 ust 1 umowy z dnia 23.06.2014r., co również przemawia za stwierdzeniem, iż przedmiotowa umowa nie była umową o dzieło.
Mając na uwadze całokształt ww. okoliczności i rozważań Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na treść spornych umów i rodzaj wykonywanych czynności, nie można mówić o umowach o dzieło. W konsekwencji należało uznać, że łączący odwołującego z zainteresowanym stosunek cywilnoprawny nie miał cech umowy o dzieło, lecz w istocie były to umowy o świadczenie usług, do których na mocyart. 750 k.c.stosuje się przepisy o umowie zlecenia. Powyższe uzasadnia objęcieS. S. (1)ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym, zgodnie z treściąart. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja organu rentowego oraz wyrok Sądu I instancji są więc prawidłowe, dlatego apelacja płatnika została oddalona, o czym orzeczono na podstawieart. 385 k.p.c.
Orzekając o kosztach procesu za II instancję Sąd Apelacyjny zastosował przepisart. 102 k.p.c.zasądzając od skarżącego na rzecz ZUS kwotę 240zł według stawki określonej w § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r. poz. 1804). Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasadne było zastosowanieart. 102 k.p.c.przez zasądzenie stawki w najniższej w wysokości stałej, zamiast od wartości przedmiotu sprawy. Sąd miał na uwadze, że przedmiotowa sprawa stanowi jedną z wielu o tym samym zakresie sporu, co uzasadnia w tym wypadku zastosowanie stawki minimalnej określonej dla spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. Sąd miał też na uwadze, że prawodawca dostrzegł, iż stosowanie stawek wynagrodzenia fachowych pełnomocników procesowych zgodnych z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20.07.2016 . (III UZP 2/16 OSNP 2017/1/6) prowadzi do nadmiernego obciążania stron sprawy ubezpieczeniowej tym kosztami i z dniem 13.10.2017r. (Dz.U. z 2017r., poz. 1799) zmienił przedmiotowe rozporządzenie dotyczące wynagrodzenia radców prawnych, nakazując liczyć te stawki nie od wartości przedmiotu zaskarżenia, lecz przyjmując stawkę stałą. Przepisy te wprawdzie nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ale uzasadniają zastosowanieart. 102 k.p.c., który umożliwia zmniejszenie kosztów zastępstwa procesowego.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.