Sąd Okręgowy w Lublinie
XI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XI Ka 1057/18
Data wyroku: 2018-12-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Żmigrodzka, Dorota Dobrzańska, Magdalena Kurczewska-Śmiech

Sygn. aktXI Ka 1057/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 grudnia 2018 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie XI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Dorota Dobrzańska (spr.)
Sędziowie SSO Magdalena Kurczewska - Śmiech
SSO Katarzyna Żmigrodzka
Protokolant Joanna Szewczyk
przy udziale Prokuratora Doroty Grzegorczyk
po rozpoznaniu dnia 6 grudnia 2018 roku
sprawyH. B. (1), c.J.iH. z d. S.,ur. (...)wR.
oskarżonej zart. 218 § 1a kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Rejonowego w Rykach z dnia 29 czerwca 2018 roku sygn. akt. II K 30/16
zmienia zaskarżony wyrok poprzez ustalenie, żeH. B. (1)w okresie od 1 września 2012 roku do 25 września 2012 roku wL.woj.(...)jako dyrektorZespołu (...)wL.nie wydała niezwłocznie świadectwa pracyS. K. (1), a czyn ten stanowi wykroczenie zart. 282§1 pkt 3 Kodeksu pracyi na podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpkw zw. zart. 45§1kw postępowanie karne umarza, wydatkami poniesionymi w sprawie obciąża Skarb Państwa.
Dorota Dobrzańska Magdalena Kurczewska – Śmiech Katarzyna Żmigrodzka

XI Ka 1057/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2018 roku Sąd Rejonowy w Rykach uznałH. B. (1)za winną tego, że w okresie od dnia 1 czerwca 2012 roku do daty dziennej nieustalonej czerwca 2014 roku wL., woj.(...)jako dyrektorZespołu (...)wL.wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych złośliwie i uporczywie naruszała prawa pracownikaS. K. (1)wynikające ze stosunku pracy w ten sposób, że utrudniała jej uzyskanie awansu zawodowego na nauczyciela mianowanego poprzez opóźnianie w wydawaniu dokumentów, nieobiektywnie oceniała w trakcie egzaminów na nauczyciela mianowanego, nie wydała w terminie świadectwa pracy, żądała okazania wyroku przywracającego ją do pracy, opóźniała wykonanie wyroku przywracającego do pracy, nie wydała w terminie angażu, w nieuzasadniony sposób wytypowała ją do zwolnienia z pracy, nie przydzieliła godzin nauczania wychowania fizycznego w roku szkolnym 2012/2013, wpisywała na liście zastępstw określenia „świetlica”, które to działania doprowadziłyS. K. (1)do zaniżonej oceny jej przydatności zawodowej i ośmieszenie oraz wyeliminowanie z zespołu pracowników, tj. przestępstwa wyczerpującego dyspozycjęart. 218 § 1a kk(w brzmieniuustawy kodeks karny z dnia 06 czerwca 1997 rokuobowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku) i za to na podstawieart. 218 § 1a kk(w brzmieniuustawy kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 rokuobowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku) skazał oskarżoną na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;
II. na mocyart. 69 § 1 i 2 kkiart. 70 § 1 pkt 1 kk(w brzmieniuustawy kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 rokuobowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku) wykonanie orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata;
III. na mocyart. 71 § 1 kk(w brzmieniuustawy kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 rokuobowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku) wymierzył oskarżonej 70 stawek dziennych grzywny ustalając wymiar jednej stawki w oparciu oart. 33 § 3 kkna kwotę 10 złotych;
IV. orzekł o kosztach postępowania.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się obrońca oskarżonej i wywiodła obszerną apelację zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania karnego odnoszących się głównie do powinności prawidłowej oceny materiału dowodowego wyznaczanej przez dyrektywyart. 7 kpk.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Argumentacja przedstawiona przez obrońcę w środku odwoławczym zasługuje na podzielenie w zdecydowanej części. Sięga ona do materiału dowodowego pominiętego przez Sąd I instancji (jak choćby protokół posiedzenia Rady Pedagogicznej z 26.04.2012r. czy protokół przesłuchaniaK. W. (1)w sprawie IV P 177/12, ujawniony na k. 88v) a także podejmuje logiczną polemikę z wnioskami wyciągniętymi przez tenże Sąd. W istocie rację ma skarżący twierdząc, że Sądowi Rejonowemu w Rykach umknął przedmiot rozpoznania i kopiował ustalenia sądu pracy. Tymczasem w sprawie IV P 179/13 (syg. postępowania odwoławczego VII Pa 2/15) Sąd Rejonowy w Puławach rozpoznawał powództwoS. K. (1)o odszkodowanie z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w związku z mobbingiem i wynagrodzenie. Z istoty różnych zakresów kognicji ustalenia sądu cywilnego nie mogły być wprost przełożone na ustalenia w niniejszej sprawie.
Przedmiotowa sprawa karna toczyła się w trybie postępowania karnego wprowadzonego ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianieustawy Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2013 poz. 1247), nazywanym umownie kontradyktoryjnym. Sąd dysponował jednak tak bogatym materiałem dowodowym, że nie potrzebna była inicjatywa dowodowa z urzędu. Zawiodła natomiast zdolność wyprowadzenia prawidłowych wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Rozbijając poszczególne zachowania przypisaneH. B. (1)jako podjęte w przypisanym okresie od 1.06.2012r. (od tej daty oskarżona pełniła funkcję dyrektoraZespołu (...)wL.i również zaczął obowiązywać 218§1a kkw aktualnym brzmieniu) do czerwca 2014r. na podpunkty, przedstawiają się one następująco.
1. Utrudnianie awansu poprzez opóźnienie wydawania dokumentów.
Sąd I instancji wiąże to z niewydaniem w terminie oceny dorobku zawodowego za okres stażu pracy (k.278v)S. K. (1), co nastąpiło przed 1.06.2012. Pokrzywdzona zeznała, że opóźnienie dotyczyło oceny stażu pracy, na co dyrektor ma 21 dni od momentu złożenia sprawozdania przez nauczyciela. (k.64). Skoro sprawozdanieS. K. (1)złożyła w dniu 16.04.2012r. i ma zastrzeżenia tylko do nie wydania jej we właściwym terminie oceny stażu, to przecież 21 dniowy termin określony aktualnie w art. 6a ust. 2a w zw. z ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela (brzmiał tożsamo w art. 9c ust.6 obowiązującym w kwietniu i maju 2012r.) upłynął przed objęciem funkcji przezH. B. (1)i jego nie zachowanie obciąża wyłącznieK. W. (1), ówczesnego wicedyrektora odpowiedzialnego za nadzór pedagogiczny. Nieporozumieniem są wywody Sądu Rejonowego na k. 279, gdyż wykazywanie rzeczywistego wpływuH. B. (1)na decyzje wicedyrektora nijak się mają do odpowiedzialności podmiotu kwalifikowanego określonego wart. 218§1a kk. Przy przyjęciu w wyroku krótszego w stosunku do zarzutu aktu oskarżenia czasu popełnienia przestępstwa oraz jednosprawstwaH. B., a także w uwzględnieniu kierunku apelacji, niemożliwym byłoby obecnie rozważanie odpowiedzialności na gruncie podżegania czy sprawstwa kierowniczego.
2. Nieobiektywna ocena w trakcie egzaminów na nauczyciela mianowanego.
Wszystkie zastrzeżenia pod adresem wniosków wyciągniętych przez Sąd I instancji, wyartykułowane przez obrońcę w apelacji, są zasadne. Oprócz jedynego zastrzeżenia w zakresie pierwszego egzaminu a sprowadzającego się do wystawienia najniższej liczby punktów, nie wiadomo jakie to działania miały być złośliwe, a do tego (kumulatywnie) naruszające prawa pracownicze. Odnośnie egzaminu w dniu 4.12.2012r. Sąd pisze, że atmosfera była ciężka, pokrzywdzona zdenerwowana i opiera się w zasadzie na zeznaniachE. D., przedstawicielaZwiązku Zawodowego (...). Skupiono się na odczuciach pokrzywdzonej a nie wykazano, w czym miałby tkwić nieobiektywizm oceny wydanej przezH. B. (1), tym bardziej, żeP. S. (1)również przyznał najniższą liczbę punktów. Oskarżona nie miała obowiązku zadawania pytań „wyciągających” i wprowadzania atmosfery oczekiwanej przezS. K. (1). Sąd pominął zeznaniaM. B.,P. S. (2)iP. S. (1), którzy niczego szczególnego nie zauważyli w przebiegu egzaminu w grudniu 2012r. Słusznie wypunktowuje wszystkie wady rozumowania obrońca na str. 22-28apelacji.
W powyższej sytuacji brak było podstaw do przypisania oskarżonej naruszenia jej praw pracowniczych w postaci nierzetelnej oceny jej umiejętności zawodowych zaprezentowanych w trakcie egzaminów.
3. Nie wydanie w terminie świadectwa pracy.
Oskarżona wyjaśniła, że nie miała akt osobowychS. K. (1), ponieważ były w sądzie pracy i kilkakrotnie zlecała ich dostarczenie mecenasowiJ. N.(k.227). Bezsporne pozostaje, że zostało wydane 25.09.2012r. a stosunek pracy ustał 31.08.2012r.
Art. 97§1 kodeksu pracymówi o „niezwłocznym wydaniu” świadectwa pracy, co oznacza bez uzasadnionej zwłoki. Błędnie ustala Sąd Rejonowy 7 dniowy termin, który należy odnosić do zamiaru nawiązania ponownego stosunku pracy. Brzmienie tego przepisu jest bowiem następujące:
§ 1. W związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie wydać pracownikowi świadectwo pracy, jeżeli nie zamierza nawiązać z nim kolejnego stosunku pracy w ciągu 7 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy. Świadectwo pracy dotyczy okresu lub okresów zatrudnienia, za które dotychczas nie wydano świadectwa pracy.
Uzasadnienie zaniedbaniaH. B. (1)w omawianym zakresie dostrzeżonego przez Sąd Rejonowy można uznać za zadowalające (k.280v), tylko umknęły rozważania na temat motywacji oskarżonej. A przecież tylko złośliwe lub uporczywe naruszenia praw pracowniczych są penalizowane przezart. 218§1 a kk. Sąd przyjmuje odczucia pokrzywdzonej za wyznacznik tego znamienia, zaś obrońca logicznie z tym polemizuje, aczkolwiek głównie poprzez pryzmat wyjaśnieńH. B. (1)w zakresie braku dostępu do akt osobowych.
W ocenie Sądu Okręgowego akceptując wyjaśnienia, że oskarżona nie dysponowała wszystkimi niezbędnymi danymi do wystawienia świadectwa pracy, a jednocześnie od pełnomocnika po rozmowie telefonicznej dowiedziała się, żeS. K.została przywrócona do pracy, nie znajduje usprawiedliwienia przeciąganie braku akt osobowych. Kiedy mec.N.nie wywiązał się z polecenia ich dostarczenia, należało sięgnąć do innych środków np. wysłania pracownika szkoły czy też osobistego uzyskania akt z sądu. Nie można dopatrzyć się jednak w takim zachowaniu złośliwości. Z tego względu zostały zrealizowane przez oskarżoną wyłącznie znamiona wykroczenia zart. 282§1 pkt 3 kp(przy braku znamienia złośliwości) , które uległo przedawnieniu z uwagi na termin określony wart. 45§1k.w.
4. Żądanie od pokrzywdzonej okazania wyroku przywracającego do pracy.
Nie wiadomo zupełnie, naruszenia jakich to praw pracowniczych dopatrzył się Sąd I instancji w takim zachowaniuH. B. (1), nie kwestionowanym przez nią. Wydaje się, że bardziej przejął się odczuciamiS. K. (1)(vide uzasadnienie na k.280v) niż znalezieniem właściwej podstawy prawnej. Przypomnieć jednak wypada, że proces niniejszy nie dotyczył mobbingu, tylko odpowiedzialności karnej, wymagającej precyzyjnych ustaleń co do winy przy realizacji ustawowych znamion przestępstwa. Sąd Okręgowy nie miał możliwości skontrolowania motywów skazania w omawianym zakresie a i sam nie widział żadnego naruszenia praw pracowniczychS. K. (1). Z tych względów nie można było przypisać oskarżonej realizacji znamionart. 218§1 a kk.
5. Opóźnianie wykonania wyroku Sądu Pracy i niewydanie w terminie angażu.
Nie sposób dowiedzieć się z uzasadnienia Sądu Rejonowego, jak to wpłynęło na prawa pracowniczeS. K. (1), nie odnosi się on bowiem do żadnego przepisukodeksu pracyczy innego aktu regulującego uprawnienia pracownika. Wyrok Sądu Rejonowego w Puławach w sprawie IV P 177/12 dotyczył przywrócenia pokrzywdzonej do pracy na poprzednie warunki pracy i płacy i umożliwiono jej wykonywanie pracy. Analizując przedstawione motywy wyroku skazującego w przedmiotowej sprawie można spostrzec, że Sąd meriti z opóźnieniem wykonania wyroku łączy niewystawienie pokrzywdzonej angażu (dokument bardziej kadrowo-księgowy) – został wystawiony dopiero 12.06.2013r, a pracownica zgłosiła się do pracy 21.05.2013r. W związku z przeszeregowaniem płacowym nauczyciele otrzymują tzw. angaż tj. pismo informujące o przysługującej wysokości wynagrodzenia. Potwierdza ono przeszeregowanie płacowe w każdym przypadku zmian w warunkach i wysokości płacy - z punktu widzenia prawa pracy jest to porozumienie zmieniające w zakresie wynagrodzenia. W przypadkuS. K. (1)powrót do pracy odbył się na tych samych warunkach pracy i płacy co przed zwolnieniem. Ponieważ oskarżonaH. B. (1)wytłumaczyła powód braku wystawienia angażu (brak akt osobowych - 227) nie kwestionując swojego obowiązku w tym zakresie, w rezultacie został wystawiony w dość krótkim czasie, trudno było interpretować jej zachowanie jako złośliwe w stosunku do pokrzywdzonej. Sąd Rejonowy poza stwierdzeniem, że „powyższe zachowania niewątpliwie opóźniały wykonanie wyroku sądu”, odnoszącym się łącznie do żądania okazania wyroku i nie wydania angażu, nie podjął żadnej próby uzasadnienia znamion ustawowychart. 218§1 a kktj,. złośliwości bądź uporczywości w zachowaniu oskarżonej. Zachodzi tu również sprzeczność w stosunku do treści zapadłego w dniu 29.06.2018r. wyroku, gdyż Sąd rozdziela w nim opóźnienie wykonania wyroku sądu pracy od niewydania angażu. Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy uznał, że i w tym zakresie nie nastąpiła realizacja ustawowych znamion czynu zabronionego. 18
6. Nieuzasadnione wytypowanie do zwolnienia.
W uzasadnieniu na k.274v. Sąd I instancji ustala: „W pierwszej połowie 2012r.H. B. (1)podjęła decyzję o zwolnieniu pokrzywdzonej”. Z drugiej strony ustala, że oskarżona była menadżerem do 31.05.2012r. a za nadzór pedagogiczny odpowiadał wicedyrektorK. W. (1), który zresztą podpisał wypowiedzenie przed 31.05.2012r. Wyrok zakreśla ramy czasowe działania oskarżonej i początkiem jest data 1.06.2012r. Skoro zatem wypowiedzenie zostało podpisane przez ta datą, to tym bardziej „typowanie” musiało nastąpić wcześniej. Już choćby z tego względu niezasadne było przypisanie oskarżonej czynu w omawianym kształcie. Nie wiadomo przy tym, jakie miałoby owo „typowanie” przełożenie na naruszenie praw pracowniczychS. K. (1)i w takim razie jak Sąd Rejonowy traktuje podpisanie decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem przez wicedyrektoraK. W. (1). Wywody obrońcy oskarżonej w apelacji na str. 15-18, dostrzegającej sprzeczności w zeznaniach świadka, są jak najbardziej słuszne, przy czym nie dostrzegł ich Sąd orzekający. Niezależnie od tego skonstatować trzeba, że to dopiero decyzja wicedyrektora mogła powodować skutki w prawach pracowniczych pokrzywdzonej a nie „typowanie”, obojętnie przez kogo. Dlatego to nieostre pojęcie nie mogło realizować znamionart. 218a§1 kk.
7. Nieprzydzielenie godzin w-f w roku 2012/13
Sąd I instancji upatruje winy oskarżonej w fakcie, że zatrudniła nauczyciela z zewnątrz, kiedyS. K. (1)miała odpowiednie kwalifikacje (k.278v). Znowu nie ma żadnego odniesienia do naruszenia praw pracowniczych pokrzywdzonej. Decyzja tego rodzaju należała arbitralnie do dyrektora zarządzającego jednostką. Ponadto celnie analizuje dowody obrońca na str. 19 apelacji, by dojść do logicznego wniosku, że oskarżona nie miała żadnego udziału w przydzielaniu godzin pokrzywdzonej. Szkoda, że dowodów tych nie dostrzegł organ, który winien mieć je wszystkie w polu widzenia przed ważeniem odpowiedzialności karnej osoby oskarżonej. Podzielając w pełni wywody apelacji, Sąd Okręgowy nie uznał winyH. B.w omawianym zakresie.
8. Wpisanie na liście zastępstw „świetlica” zamiast imię i nazwisko pokrzywdzonej.
Zgubiono tu istotę przepisu a skupiono się na odczuciach pokrzywdzonej, co pozostawało poza zakresem penalizacjiart. 218a§1 kk. Obrońca w apelacji wskazuje na dowody, że robiła to sekretarka i Sąd Rejonowy podziela takie wyjaśnienia oskarżonej, po czym pisze, żeH. B. (1)ponosi odpowiedzialność karną, bo to aprobuje (k.281). Można by tu upatrywać odesłania do konstrukcji zaniechania zart. 6 §1 kk, ale jest ono karalne, kiedy się wykaże, że sprawca był zobowiązany do działania. Nigdzie Sąd I instancji nie rozważa, czyH. B. (1)miała obowiązek wpisywania na liście zastępstw(...)lub przeciwdziałać takim praktykom stosowanym przez inne osoby. Do tego na k. 643K. W.zeznał, że taki zapis był zawsze stosowany w szkole, przejęty od poprzedników, a jakS. K.zgłosiła, że jej to przeszkadza, to zmieniono zapisy. Na akceptację zasługuje stanowisko obrońcy wyrażone na str. 20-21 apelacji. Również i w tym zakresie Sąd I instancji nie analizował odpowiednich przepisów regulujących prawa pracownicze, ograniczając się do stwierdzenia, że „okoliczność ta niejako dopełnia złośliwe podejście oskarżonej doS. K. (1)mające na celu ośmieszenie i zdyskredytowanie pokrzywdzonej”. Występek zart. 218a§1 kkzawiera zaś kilka elementów, które muszą wystąpić łącznie, czego nie dostrzegł tenże organ. Nie rozpoznawał wszak przestępstw przeciwko czci, tylko naruszenie przez dyrektora jednostki oświatowej praw pracowniczychS. K. (1)wynikających ze stosunku pracy.
Z tych wszystkich względów wyrok Sądu Rejonowego w Rykach został zmieniony a postępowanie karne umorzone (uwagi co do punktu 3 powyżej).
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparto oart. 632 pkt 2 kpkw zw. zart. 634 kpki odpowiednioart. 118§2kpsw.
Dorota Dobrzańska Katarzyna Żmigrodzka Magdalena Kurczewska-Śmiech