Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 757/17
Data wyroku: 2018-03-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: w SO Stanisław Łęgosz, Jarosław Gołębiowski, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
Podstawa prawna: art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

Sygn. akt II Ca 757/17, II Cz 796/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 marca 2018 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Jarosław Gołębiowski

Sędziowie

SSA w SO Stanisław Łęgosz (spr.)
SSO Dariusz Mizera

Protokolant

st. sekr. sąd. Anna Owczarska

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaE. S.
przeciwkoH. S. (1),B. J.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji wniesionej przez powódkęE. S.i pozwanąB. J.oraz zażalenia pozwanegoH. S. (1)
od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 11 sierpnia 2017 roku, sygn. akt I C 893/16

1
oddala obie apelacje;

2
oddala zażalenie;

3
koszty procesu za instancję odwoławczą między powódkąE. S.i pozwanąB. J.wzajemnie znosi;

4
zasądza od pozwanegoH. S. (1)na rzecz powódkiE. S.120,00 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

SSO Jarosław Gołębiowski

SSA w SO Stanisław Łęgosz      SSO Dariusz Mizera
Sygn. akt. II Ca 757/17, II Cz 796/17

UZASADNIENIE
W pozwie skierowanym przeciwkoH. S. (1)iB. J., powódkaE. S., po wielokrotnych modyfikacjach żądania, ostatecznie domagała się usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym wksiędze wieczystej o numerze (...)prowadzonej dla nieruchomości położonej wJ.przez wpisanie w dziale II tej księgi powódkiE. S.orazH. S. (1)jako współwłaścicieli w częściach ułamkowych po 1/2 każde z nich, w miejsceB. J., wpisanej jako właściciel nieruchomości, ewentualnie w przypadku uznania nieważności umowy darowizny z dnia 5 lipca 2015 roku za nieważną tylko w części przez wpisanieE. S.iB. J.jako współwłaścicieli w częściach ułamkowych po 1/2 części każde z nich w miejsceB. J.ujawnionej jako właściciel nieruchomości.
Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2017 r., w sprawie I C 893/16, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. uzgodnił treśćksięgi wieczystej (...)z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że w dziale II w miejsce właścicielaB. J.nakazał wpisać jako współwłaścicieli:B. J.w ½ części orazE. S.w ½ części. W pozostałej części oddalił powództwo. Zasądził od pozwanejB. J.na rzeczE. S.kwotę 4.917,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Nie obciążył powódkiE. S.kosztami procesu na rzecz pozwanegoH. S. (1).
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania.
W Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...). W dziale II księgi wieczystej jako właściciel wpisana jest pozwanaB. J.. PozwanaB. J.jest siostrą pozwanegoH. S. (1).
PowódkaE. S.zawarła związek małżeński z pozwanymH. S. (1)w dniu 28 maja 1977 r.
W trakcie małżeństwa powódka zajmowała się domem, wychowywaniem dzieci. PozwanyH. S. (1)był odpowiedzialny za utrzymanie rodziny. Dnia 30 marca 1980 r. rodzice pozwanegoH. S. (1)przekazali mu gospodarstwo rolne położone wP.. W trakcie trwania związku małżeńskiego powódka i pozwanyH. S. (1)nie zawierali majątkowych umów małżeńskich.
PozwanyH. S. (1)nie informował powódki o wszystkich umowach, na podstawie których nabywał współwłasność nieruchomości. Powódka nie miała wpływu na treść zawieranych umów.
W dniu 13 marca 2007 r. pozwanyH. S. (1)oświadczył przed notariuszemG. B., że udzielaA. S.pełnomocnictwa do nabycia do jego majątku osobistego nieruchomości położonej wJ.. PowódkaE. S.oświadczyła, że jej małżonekH. S. (1)nabycia przedmiotowej nieruchomości dokonuje do majątku osobistego i wyraziła na to zgodę.
Powódka nie zdawała sobie sprawy ze skutku prawnego jaki miał zostać wywołany przez jej oświadczenie złożone w dniu 13 marca 2007 r. przed notariuszemG. B..
W dniu 8 lipca 2015 r. pozwaniH. S. (1)i pozwanaB. J.zawarli przed notariuszemT. D.umowę darowizny, na podstawie której pozwany darował na rzecz pozwanej nieruchomość położoną wJ., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), a pozwana darowiznę tę przyjęła.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt III RC 386/14, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanowił z dniem 7 lipca 2014 r. rozdzielność majątkową powódki i pozwanegoH. S. (1).
W dniu 21 grudnia 2015 r. powódka złożyła pisemne oświadczenie, iż nie wyraża zgody na zawarcie przez swojego małżonkaH. S. (1)umowy darowizny dotyczącej nieruchomości położonej wJ., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), zawartej dnia 8 lipca 2015 r. przed notariuszemT. D., rep. A numer(...).
Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I C 1322/13, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim I Wydział Cywilny rozwiązał przez rozwód związek małżeński powódkiE. S.i pozwanegoH. S. (1)– z winy pozwanego.
W ocenie Sądu Rejonowego powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym co do zasady zasługiwało na uwzględnienie. Podstawę prawną roszczenia powódki stanowiłart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z treścią którego w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.
Roszczenie z ww. przepisu daje jedyną możliwość obalenia domniemania zart. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inneprawo rzeczowe(rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych) – art. 5 ustawy. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze (art. 6 ust. 1 ustawy). W złej wierze jest ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć (art. 6 ust. 2 ustawy).
W trybieart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecepowód może dowodzić brak spełnienia przesłanek, od których uzależnione było dokonanie wpisu w księdze wieczystej, np. przez udowodnienie nieważności jednostronnego oświadczenia woli albo umowy stanowiącej podstawę wpisu w księdze. W procesie wszczętym na podstawie art. 10 ust. 1 tejże ustawy ciężar dowodu niekiedy rozkłada się również na pozwanego. Jeżeli bowiem pozwanym jest nabywca nieruchomości, którego nie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, a twierdzi on, że uzyskał własność nieruchomości wpisanej w księdze wieczystej na rzecz tylko jednego z małżonków, nabytej w czasie trwania wspólności ustawowej, musi udowodnić, że nieruchomość stanowiła majątek osobisty tego małżonka.
Należy również podkreślić, że stosownie do treściart. 31 ust.1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczegoz chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (art. 33 pkt 1 k.r.o.) i przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 33 pkt 10 k.r.o.). Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków (art. 37 ust. 1 pkt 1 k.r.o.).
W ocenie Sądu Rejonowego analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie pozwalała na przyjęcie, iż pozwanyH. S. (1)nabył własność nieruchomości położonej wJ., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), w zamian za składniki swojego majątku osobistego. Zdaniem Sądu pozwanyH. S. (1)przed zawarciem związku małżeńskiego z powódkąE. S.nie dysponował środkami finansowymi, które umożliwiłyby mu na dokonanie tejże transakcji. Sąd nie uznał za wiarygodne twierdzeń pozwanych, jak również świadkówG. P.(siostry ciotecznejH. S. (1)) iT. K., jakoby przed zawarciem związku małżeńskiego z powódką pozwanyH. S. (1)dysponował złotymi monetami, które miały być następnie przerabiane na pierścionki i sprzedawane z kilkukrotnym zyskiem.
W przekonaniu Sądu gdybyH. S. (1)przed ślubem faktycznie był osobą majętną, to powódka miałaby wiedzę w tym zakresie. Tymczasem pozwanyH. S. (1)zeznał, iż przed zawarciem związku małżeńskiego miał majątek około 5-6 milionów złotych, którego nie pokazywał żonie (akta sprawy I C 889/16, nagranie audio-video, k. 389), co w ocenie Sądu nie jest wiarygodne i stoi w sprzeczności z doświadczeniem życiowym. PozwanyH. S. (1)nie wyjaśnił dlaczego – nawet przy uwzględnieniu „specyfiki” poprzedniego ustroju polityczno-społecznego – miałby ukrywać swój majątek nie tylko przed władzą, osobami obcymi, ale również przed powódką – własną małżonką, a więc osobą najbliższą. Sąd podkreślił przy tym, że relacje między powódką a pozwanymH. S. (1)zaczęły pogarszać się później (apogeum konfliktu to rok 2000).
Sąd dał w zakresie stanu majątkowegoH. S. (1)wiarę twierdzeniom powódki popartym zeznaniami świadkaJ. S., córki powódki i pozwanegoH. S. (1), która podniosła, iż z rozmów z rodzicami wie, iż jej ojciec nie wniósł żadnego majątku do małżeństwa. W przekonaniu Sądu świadekJ. S.nie miała interesu ażeby zeznawać niezgodnie z prawdą, w przeciwieństwie doB. J., która w sprawie I C 889/16 zeznawała jako świadek, mając świadomość, iż jest stroną pozwaną w analogicznych sprawach z powództwaE. S.. Z kolei świadekG. P.jest siostrą cioteczną pozwanegoH. S. (1), a świadekT. K.kuzynem byłej konkubinyE. L.(pozwanego w analogicznej sprawie I C 889/16). Świadkowie ci z uwagi na więzy rodzinne mogli więc zeznawać korzystnie z punktu widzenia pozwanych.
W konsekwencji, skoro środki finansowe nie pochodziły z majątku osobistego pozwanegoH. S. (1), zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że powódkaE. S.i pozwanyH. S. (1)nabyli na prawach wspólności ustawowej własność nieruchomości położonej wJ..
W ocenie Sądu skoro przedmiotowa nieruchomość została nabyta w okresie istnienia między powódką a pozwanymH. S. (1)wspólności ustawowej, nie za środki z majątku osobistego tegoż pozwanego, to tym samym oświadczenie powódki z dnia 13 marca 2007 r. o wyrażeniu zgody na nabycie tejże nieruchomości przez pozwanego do majątku osobistego, nie mogło wywrzeć i nie wywarło skutku prawnego (jest bezskuteczne).Artykuł 35 k.r.o.stanowi bowiem jasno, że w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Dalej Sąd Rejonowy podniósł, że w dniu 21 grudnia 2015 r. powódka złożyła pisemne oświadczenie, iż nie wyraża zgody na zawarcie przez swojego małżonkaH. S. (1)umowy darowizny nieruchomości położonej wJ., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), zawartej dnia 08 lipca 2015 r. przed notariuszemT. D., rep. A numer(...).
Jednocześnie niewątpliwie w niniejszym stanie faktycznym nie ma zastosowania rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż nie chroni ona rozporządzeń nieodpłatnych – do których zalicza się umowa darowizny.
Mając powyższe na uwadze Sąd wydał wyrok, w którym uzgodnił treśćksięgi wieczystej (...)prowadzonej w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, iż w Dziale II w miejsce właścicielaB. J.wpisał jako współwłaścicieli:B. J.w ½ części orazE. S.w ½ części. Sąd stanął na stanowisku, że skoro umowa darowizny została zawarta już po ustanowieniu między powódką z pozwanymH. S. (1)rozdzielności majątkowej, to tym samym pozwany był uprawniony do rozporządzania swoim udziałem w ½ części we współwłasności nieruchomości. Pozwany nie uzyskał jednakże zgody powódki do rozporządzania jej udziałem.
Sąd oddalił powództwo w pozostałej części. Powódka domagała się wpisania w dziale II księgi wieczystej siebie i pozwanegoH. S. (1)jako współwłaścicieli w częściach ułamkowych po ½ każde we współwłasności nieruchomości, jednakże z przyczyny podanej powyżej żądanie to nie było zasadne.
Powódka w istocie wygrała sprawę przeciwko pozwanejB. J., wobec czego Sąd na podstawieart. 100 k.p.c.zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 4.917,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Z uwagi na charakter roszczenia, okoliczności sprawy Sąd na mocyart. 102 k.p.c.nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanegoH. S. (1).
Od powyższego wyroku apelacje złożyły: pozwanaB. J.oraz powódkaE. S..
Pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu (pkt 1 i 3 wyroku). Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 244 § 1 k.p.c.poprzez bezzasadne pominięcie w ocenie materiału dowodowego treści aktu notarialnego zawierającego oświadczenie powódki o nabyciu przez pozwanegoH. S. (1)spornej nieruchomości do majątku osobistego, w sytuacji gdy oświadczenia zawarte w dokumencie urzędowym korzystają z domniemania prawdziwości,

2
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 252 k.p.c.poprzez bezzasadne przyjęcie, że strona pozwana nie wykazała, aby pozwanyH. S. (1)nabył sporną nieruchomość do majątku osobistego, w sytuacji gdy to na powódce spoczywał ciężar dowodu wykazania niezgodności z prawdą jej oświadczenia zawartego w treści aktu notarialnego,

3
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań świadkaT. K.skutkującą w konsekwencji odmową uznania jego wiarygodności w zakresie dysponowania przez pozwanegoH. S. (1)środkami finansowymi umożliwiającymi mu nabycie nieruchomości do majątku osobistego, podczas gdy świadek nie jest osobą bliską żadnej ze stron, a jego zeznania uzupełniają się wzajemnie z zeznaniami świadkaG. P., a także pozwanychH. S. (1)iB. J., a przede wszystkim korespondują z treścią zawartego w akcie notarialnym oświadczenia powódki o nabyciu przez pozwanegoH. S. (1)spornej nieruchomości do majątku osobistego,

4
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań świadkaG. P., a także pozwanychH. S. (1)iB. J.polegającą na odmowie uznania ich wiarygodności w zakresie dysponowania przez pozwanegoH. S. (1)środkami finansowymi umożliwiającymi mu nabycie nieruchomości do majątku osobistego, z uwagi na istniejące między nimi związki rodzinne i towarzyskie, podczas gdy powyższe okoliczności nie mogą same w sobie dyskwalifikować złożonych zeznań, a ponadto ich zeznania uzupełniają się wzajemnie i korelują z zeznaniami świadkaT. K., a przede wszystkim korespondują z treścią zawartego w akcie notarialnym oświadczenia powódki o nabyciu przez pozwanegoH. S. (1)spornej nieruchomości do majątku osobistego,

5
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędną i sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań świadkaJ. S., polegającą na uznaniu jej wiarygodności w zakresie niedysponowania przez pozwanegoH. S. (1)środkami finansowymi umożliwiającymi mu nabycie nieruchomości do majątku osobistego, podczas gdy zeznaniaJ. S.nie korespondują z zeznaniami świadków zgłoszonych przez stronę pozwaną, a oceny ich wiarygodności należało dokonać z uwzględnieniem istniejącego konfliktu z pozwanymH. S. (1), a także kierując się zasadami doświadczenia życiowego, z których wynika, że rodzice nie wtajemniczają dzieci co do szczegółów swoich spraw majątkowych,

6
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez sprzeczną z zasadami logiki ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań powódki, polegają na uznaniu jej wiarygodności w zakresie niedysponowania przez pozwanegoH. S. (1)środkami finansowymi umożliwiającymi mu nabycie nieruchomości do majątku osobistego, podczas gdy z zeznań samej powódki wynika, iż nigdy nie zajmowała się sprawami finansowymi stron a pozwanyH. S. (1)nie wtajemniczał jej w kwestie swego stanu majątkowego.

Wskazując na powyższe apelująca wnosiła o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa także w stosunku do pozwanejB. J.,

2
zasądzenie od powódkiE. S.na rzecz pozwanejB. J.kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

Z kolei powódka zaskarżyła wyrok co do pkt 1 w zakresie w jakim w miejsce właścicielkiB. J.wpisanoB. J.w ½ części oraz co do punktu 2 w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. ustalenie, że umowa darowizny z dnia 8 lipca 2015 r. została zawarta już po ustanowieniu między powódką a pozwanymH. S. (1)rozdzielności majątkowej, podczas gdy wyrok ustanawiający z dniem 7 lipca 2014 r. rozdzielność majątkową pomiędzy powódkąE. S.a pozwanymH. S. (1)uprawomocnił się dopiero w dniu 9 maja 2016r., co oznacza, że w chwili zawierania ww. umowy darowizny, a następnie wyrażenia przez powódkę sprzeciwu na jej zawarcie, obowiązywał pomiędzy powódką a pozwanymH. S. (1)ustawowy ustrój wspólności majątkowej;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 37 § 1 pkt 1 krow zw. zart. 37 § 2 krow zw. zart. 63 § 2 kcpoprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy w dacie zawarcia umowy darowizny z dnia 8 lipca 2015 r. i chwili wyrażenia przez powódkę sprzeciwu na jej zawarcie, obowiązywał pomiędzy powódką a pozwanymH. S. (1)ustawowy ustrój wspólności majątkowej. Powyższe skutkować musi zastosowaniem do ww. umowy darowiznyart. 37 § 1 pkt 1 krow zw. zart. 37 § 2 krow zw. zart. 63 § 2 kc, a w konsekwencji - z uwagi na wyrażenie przez powódkę, przed dniem uprawomocnienia się wyroku ustanawiającego pomiędzy powódką a pozwanym rozdzielność majątkową sprzeciwu co do jej zawarcia - nieważnością bezwzględną ex tunc umowy darowizny, która to wada ma charakter definitywny i nie może być konwalidowana na skutek później wydanego orzeczenia w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej.
Występując z tymi zarzutami powódka wnosiła o :

1
zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 wyroku poprzez uzgodnienie treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że w miejsce właścicielkiB. J.wpisać jako współwłaściciela - obokE. S.(w części ustalonej prawidłowo przez Sąd I instancji - takżeH. S. (1)w pozostałej ½ (jednej drugiej) części oraz w pkt 2 poprzez jego uchylenie.

2. zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Natomiast pozwanyH. S. (1)złożył zażalenie na rozstrzygnięcie o nieobciążaniu powódki obowiązkiem zwrotu kosztami procesu. W zażaleniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, to jest:

1
art. 102 k.p.c.przez nieobciążenie powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanegoH. S. (1)w sytuacji, gdy na gruncie przedmiotowej sprawy nie występują szczególne okoliczności uzasadniające takie rozstrzygnięcie,

2
art. 328 § 2 k.p.c.przez niedostateczne wyjaśnienie w treści uzasadnienia wyroku szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadniać w ocenie Sądu odstąpienie od obciążania powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanegoH. S. (1).

Wskazując na powyższe pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu tj. pkt 4 wyroku przez zasądzenie od powódkiE. S.na rzecz pozwanegoH. S. (1)kwoty 4.817,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje nie są uzasadnione.
Rozważając w pierwszej kolejności zarzuty podniesione w apelacji pozwanejM. J.dotyczące naruszenia prawa procesowego podkreślić należy, iż zarzuty te nie są uzasadnione.
Wbrew twierdzeniom pozwanej Sąd Rejonowy nie pominął w swej ocenie treści aktu notarialnego z 2007r. który miał zawierać oświadczenie powódki o nabyciu przez pozwanego nieruchomości do majątku osobistego. Błędnie jednak w apelacji skarżąca stara się dowodzić, iż w/w akt notarialny w zakresie w jakim zawiera oświadczenie powódki korzysta z wynikającego z przepisuart. 244§1kpcprzymiotu urzędowego potwierdzenia zgodności z prawdą złożonego oświadczenia.
W tym miejscu należy przytoczyć treść aktu notarialnego z dnia 13 marca 2007 roku Rep A nr(...)stanowiącego pełnomocnictwo. W akcie tym są dwa oświadczenia. W §1 zawarte jest oświadczenieH. S. (1), że udzielaA. S.pełnomocnictwa do nabycia do jego (oświadczającego) majątku osobistego szeregu, dokładnie wymienionych, działek położonych w obrębieJ.w gminieM.. W §2 zawarte jest oświadczeniI. S.o wyrażeniu zgody na nabycie powyższych nieruchomości do majątku odrębnego jej mężaH. S. (1). Jest rzeczą charakterystyczną, że w akcie notarialnym brak jest jakichkolwiek informacji, co do pochodzenia środków finansowych za które ma nastąpić nabycie nieruchomości.
Akt notarialny, zgodnie zart. 2 § 2 ustawy z 14 lutego 1991r. Prawo o Notariacie, jest dokumentem urzędowym w rozumieniuart. 244 § 1 kpc. Korzysta z dwóch domniemań wzruszalnych - domniemania prawdziwości, czyli autentyczności oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Badanie mocy dowodowej dokumentu urzędowego wymaga odróżnienia, na tle konkretnego dokumentu, właściwej treści „zaświadczającej” od pozostałej treści dokumentu oraz właściwego zakresu „zaświadczenia”, bo tylko ta treść dokumentu jest objęta domniemaniem, a pozostała treść podlega ocenie na zasadach ogólnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2010 r., I CSK 340/09, OSNC - ZD z 2010 r. Nr 3, poz. 97). Akty notarialne dokumentujące określoną czynność prawną zalicza się do dokumentów konstytutywnych, ucieleśniają bowiem i wyrażają określoną czynność prawną, natomiast inne akty do dokumentów sprawozdawczych, narratywnych. Problem domniemania zgodności z prawdą dotyczy wyłącznie dokumentów urzędowych sprawozdawczych, a taki charakter nosi akt notarialny w części obejmującej jego treścią oświadczenia wiedzy. Tymczasem w akcie notarialnym z dnia 13 marca 2007 roku brak jest jakichkolwiek danych odnośnie środków finansowych mających służyć za cenę nabycia nieruchomości i nie można przyjąć, że zawiera on oświadczenie wiedzy powódki przyznające, że nieruchomości zostaną nabyte z środków finansowych stanowiących majątek odrębny. Stąd w tym zakresie pozwany nie może powoływać się na domniemanie prawdziwości związane z dokumentem urzędowym.
W tym przypadku dokument urzędowy który zawiera oświadczenia uczestników udokumentowanej czynności prawnej stanowi jedynie dowód faktu złożenia przez dane osoby w danym miejscu i czasie oświadczeń określonej treści. W żaden sposób nie dowodzi on zgodności złożonych oświadczeń z prawdą. Tylko w takim zakresie organ, przed którym czynność prawna została dokonana, urzędowo zaświadcza ten fakt. Dokument taki nie jest już jednak dowodem zgodności złożonych oświadczeń z prawdą bowiem oświadczenia woli nie poddają się weryfikacji pod kątem ich prawdziwości.
Sedno sprawy w przedmiotowym postępowaniu leży w ustaleniu czy nieruchomość została nabyta do majątku osobistego pozwanego za środki pochodzące z jego majątku, czy też wchodzi do majątku wspólnego.
Tymczasem generalna zasada określająca przynależność przedmiotów majątkowych w ustroju wspólności małżeńskiej została określona wart. 31§ 1 krioi polega na włączeniu w skład majątku wspólnego wszystkich przedmiotów majątkowych o ile zostały one nabyte w czasie trwania wspólności i nie zostały z niej wyłączone z mocy przepisów prawa (por.art. 33 krio).
W efekcie należy przyjąć, iż ustawodawca nadaje dominujące znaczenie kwestii czasu nabycia przedmiotów majątkowych co sprawia, że o zaliczeniu ich do określonego majątku nie decyduje samo oświadczenie małżonków dokonujących czynności prawnej. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał na bezskuteczność złożonych przez małżonków oświadczeń których treścią była przynależność własności nieruchomości do określonego majątku nawet gdy oświadczenia te były zawarte w akcie notarialnym (por. postanowienie SN z 18 stycznia 2008r. V CSK 355/07 baza Legalis, postanowienie SN z 2 marca 2012r. II CSK 363/11, baza Legalis, postanowienie SN z 5 grudnia 2014r. III CSK 95/14 baza Legalis).
O tym, czy nabyty przez jednego z małżonków przedmiot staje się składnikiem majątku wspólnego, decydują kryteria obiektywne, a nie treść oświadczeń złożonych przez strony. Samo złożenie przez małżonka pozostającego w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, oświadczenia, że wskazany przedmiot jest nabywany do jego majątku osobistego, ani potwierdzenie tego faktu przez drugiego małżonka, nie jest wystarczające, aby przedmiot ten rzeczywiście stał się wyłączną jego własnością. Pogląd ten jest aprobowany przez judykaturę (tak SN w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2014r., sygn. akt III CSK 45/14, w postanowieniu z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt II CSK 363/11, w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2008r., sygn. akt V CSK 355/07, oraz w postanowieniu z dnia 17 maja 1985r., sygn. akt III CRN 119/85, a także Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 24 października 2013r, sygn. akt I ACa 293/13).
Nie można także zaakceptować stanowiska skarżącej, że wobec treści oświadczania powódki złożonego w akcie ustanowienia przez jej męża pełnomocnictwa dlaA. S.to na powódce spoczywał ciężar wykazania, że nieruchomość rzeczywiście została nabyta do majątku wspólnego małżonkówS.. Należy w tym miejscu powtórzyć, że w oświadczeniu powódki złożonym przed notariuszem nie ma żadnych informacji co do pochodzenia środków, z jakich nabywana miała być nieruchomość. Zatem oświadczenie to nie przesądza o rzeczywistej przynależności nieruchomości do majątku odrębnegoH. S. (2)i nie przerzuca ciężaru dowodowego na powódkę (nieruchomość została nabyta w okresie małżeństwa korzysta zatem z domniemania zart 31 §1 krio).
Mając zatem na uwadze fakt, iż nieruchomość została nabyta w czasie trwania wspólności majątkowej to rolą pozwanego jest w takiej sytuacji wykazanie, że nieruchomość została nabyta za środki stanowiące majątek osobisty pozwanegoH. S. (1).  Tymczasem w toku procesu nie przeprowadzono takiego dowodu. Argumentacja pozwanego która opiera się na zeznaniach świadkówT. K.,G. P.oraz pozwanychH. S. (1)iM. J.w żaden sposób nie jest wiarygodna i słusznie została przez Sąd Rejonowy odrzucona. Dodatkowo należałoby podkreślić, iż świadkowie strony pozwanej to osoby blisko związane z pozwanym, ich zeznania nie są przekonujące albowiem trudno uznać, za wiarygodne twierdzenia jakoby pozwany zakupił nieruchomość z własnych środków które posiadał jeszcze z czasów sprzed zawarcia związku małżeńskiego. Pojawiająca się tak w niniejszej jak i w winnych sprawach toczących się między stronami ta sama argumentacja jakoby przed zawarciem małżeństwa pozwany otrzymał 10 złotych monet i był później w stanie pomnożyć ten majątek do kilku milionów złotych nie wydaje się być w pełni wiarygodna.
W ocenie Sądu Okręgowego dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego nie była nieprawidłowa, a co za tym idzie nie naruszała wskazanej wyżej normyart. 233 kpc. Sąd Okręgowy w pełni ją podziela.
Wprawdzie wśród zarzutów apelacyjnych pozwana nie zgłasza zarzutu naruszenia przepisuart. 33 pkt10 kriojednakże w uzasadnieniu apelacji podkreśla, iż majątek odrębnyH. S. (1)sprzed zawarcia związku małżeńskiego ulegał wielokrotnym przeobrażeniom i w efekcie doprowadził do wyłożenia środków na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Pozwana w ten sposób twierdząc - jak się wydaje - stara się podkreślić, iż pozwanyH. S. (1)nabył przedmiotową nieruchomość na zasadzie surogacji do majątku osobistego w myślart. 33 pkt 10 krio.
Z treści w/w przepisu wynika, iż strona chcąca skorzystać z dobrodziejstwa surogacji powinna precyzyjnie określić składniki majątkowe pozyskane przed zawarciem związku małżeńskiego i składniki które zostały pozyskane za aktywa wchodzące w skład majątku osobistego. Pozwani powołując się na zasadę surogacji nie dokumentują tej okoliczności, powołują się jedynie na dosyć lakoniczne i ocenione jako niewiarygodne zeznania świadków którzy i tak nie byli w stanie precyzyjnie określić tych „wielokrotnych przeobrażeń” zasobów pozwanego.
Nie ulega wątpliwości, iż zwłaszcza po znacznym upływie czasu powoływanie się na zasadę surogacji zwłaszcza w sytuacji „wielokrotnych przeobrażeń” zasobów pozwanego nastręcza wielu trudności dowodowych. Ciężar udowodnienia przynależności określonego przedmiotu majątkowego do majątku osobistego spoczywa jednak na tym małżonku, który twierdzi, że przedmiot ten jest surogatem nabytym w zamian za środki pochodzące z jego majątku osobistego (art. 6 k.c.). Pozwani nie sprostali temu ciężarowi i nie zdołali wykazać, iż pozwany nabył sporną nieruchomość za środki pochodzące bądź to z majątku osobistego bądź też w zamian za składniki z majątku osobistego.
Skoro tak to Sąd Rejonowy nie dopuścił się przy wyrokowaniu naruszeniaart. 33 pkt 10 krio.
Co do apelacji powódki: Nie zasługują na uwzględnienie podniesiony przez powódkę zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.art 233 § 1 k.p.cpoprzez ustalenie, że umowa darowizny z dnia 8 lipca 2015 r. została zawarta już po ustanowieniu między powódką a pozwanymH. S. (1)rozdzielności majątkowej, a w konsekwencji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.art. 37 § 1 pkt I k.r.o.w zw. zart. 37 § 2 k.r.o.w zw. zart. 63 § 2 k.c.poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy w dacie zawarcia umowy darowizny z dnia 8 lipca 2015 r. i chwili wyrażenia przez powódkę sprzeciwu na jej zawarcie, obowiązywał pomiędzy powódką a pozwanymH. S. (1)ustawowy ustrój wspólności majątkowej. Powyższe zdaniem skarżącej doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że na skutek rozdzielności majątkowej międzyH. S. (1)aE. S.pozwanyH. S. (1)skutecznie rozporządził częścią udziałów do niego należących.
Rozumowanie skarżącej opiera się na założeniu jakoby w dniu zawierania umowy nie istniała umowa majątkowa małżeńska ani też przed tą datą nie wydano prawomocnego orzeczenia w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej.
W ocenie skarżącej skutkiem tego jest przyjęcie, że umowa zbycia nieruchomości w czasie trwania wspólności ustawowej bez zgody drugiego małżonka skutkuje nieważnością umowy darowizny, co winno prowadzić do ujawnienia w księdze wieczystej powódki oraz pozwanegoH. S. (1)po ½ części.
Takiej oceny nie sposób podzielić. Kluczowe znaczenie ma bowiem prawidłowo ustalony przez sąd pierwszej instancji fakt pozostawania przezH. S. (1)iE. S.w ustroju rozdzielności majątkowej od dnia 7 lipca 2014 r. Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd (również z datą wsteczną) powoduje bowiem, że od daty oznaczonej w wyroku pomiędzy małżonkami powstaje współwłasność w częściach ułamkowych. Wobec tego, należało przyjąć, że w dacie zawarcia kwestionowanej przez powódkę umowy darowizny nieruchomość ta stanowiła przedmiot współwłasności w częściach ułamkowychE. S.iH. S. (1).
Wbrew temu co stara się przeforsować powódka w apelacji, bez znaczenia dla oceny ważności rozporządzenia udziałem we współwłasności tejże nieruchomości przezH. S. (1)pozostaje fakt, że wyrok ustanawiający rozdzielność z datą wsteczną uprawomocnił się po dacie zawarcia kwestionowanej umowy. Immanentną cechą rozdzielności majątkowej z datą wsteczną jest bowiem wywołanie erga omnes skutku z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia, wcześniejszym nawet niż dzień wytoczenia powództwa (art. 52 § 2 k.r.o.). Gdyby zatem skutek ten miał powstać - jak twierdzi powódka - dopiero w dacie uprawomocnienia się orzeczenia, to niweczyłoby to sens instytucji rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.
Problematyka umów zawartych w trakcie formalnej wspólności majątkowej w sytuacji ustanowienia następnie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną obejmująca okres w którym została zawarta umowa znalazła swój finał w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W uchwale SN z dnia 23 lutego 2018r. III CZP 103/17 ( Legalis), w której Sąd Najwyższy wypowiadał się co do ważności umowy o częściowym podziale majątku wspólnego z naruszeniem zakazu zart. 35 kriowprost stwierdził , iż umowa o podziale majątku wspólnego zawarta przed ustanowieniem przez Sąd rozdzielności majątkowej z dniem poprzedzającym zawarcie tej umowy jest ważna.
Jest oczywistym , że skoro ustawodawca dopuszcza ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną ( nawet wcześniejszą niż data wniesienia pozwu por.art. 52§2 krio) to już z tą datą powstaje rozdzielność majątkowa która umożliwia skuteczne rozporządzenie przez jednego z małżonków swoim udziałem w majątku wspólnym.
Reasumując pozwanyH. S. (1)miał pełne prawo zbyć swój udział w majątku wspólnym, a zatem aktualny stan prawny taki jak to ustalił Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy.
Dlatego też obie apelacje jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlegają oddaleniu o czym sąd Okręgowy orzekł w oparciu o przepisart. 385 k.p.c.
Nie jest uzasadnione także zażalenie pozwanegoH. S. (1)na nieobciążenie powódki obowiązkiem zwrotu poniesionych przez niego kosztów procesu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, powołanych w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia, sąd pierwszej instancji władny był skorzystać z możliwości jaką daje przepisart. 102 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c., zaś o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawieart. 98 k.p.c.
StŁ/AOw

SSO Jarosław Gołębiowski

SSA w SO Stanisław Łęgosz      SSO Dariusz Mizera