Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 199/18
Data wyroku: 2018-07-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Grzegorz Ślęzak, w SO Arkadiusz Lisiecki, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: 211 kc

Sygn. akt II Ca 199/18

POSTANOWIENIE
Dnia 12 lipca 2018 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA w SO Arkadiusz Lisiecki (spr.)

Sędziowie:

SSA w SO Grzegorz Ślęzak
SSO Dariusz Mizera

Protokolant:

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 roku
sprawy z wnioskuW. P.
z udziałemR. P.,A. P.iB. K.
o podział majątku wspólnego i dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 31 października 2017 roku, sygn. akt I Ns 34/14
postanawia:
1. oddalić apelację;
2. ustalić, iż każdy w uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSO Dariusz Mizera
Sygn. akt II Ca 199/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb., cytuję:
„1. Dokonał podziału majątku wspólnegoW. P.(synaA.iA.) iT. P.(córkiS.iE.), w skład którego wchodzą następujące składniki:
a) nieruchomość położona wW.obręb(...)o powierzchni 2,0303 ha, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. urządzona jestksięga wieczysta (...),
b) nieruchomość położona wP.obręb(...)gminaW.o powierzchni 27,8607 ha, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. urządzona jestksięga wieczysta (...),
c) maszyny i urządzenia rolnicze,
oraz dokonał działu spadku poT. P.(córceS.iE.), zmarłej dnia(...)r. wW.i tam ostatnio stale zamieszkałej, w skład którego to spadku wchodzi udział wynoszący ½ części w opisanych wcześniej składnikach majątku wspólnego,
w ten sposób , iż przyznał na wyłączną własnośćW. P.(synowiA.iA.) nieruchomość opisaną w pkt. 1a) oraz wszystkie maszyny i urządzenia rolnicze opisane w pkt. 1c), zaśR. P.(synowiW. H.iT. J.) iA. P.(synowiW. H.iT. J.) na współwłasność po ½ części dla każdego z nich nieruchomość opisaną w pkt. 1 b);
2. nie orzekał o spłatach należnychB. K.;
3. zasądził na rzeczW. P.odR. P.iA. P.dopłaty w kwotach po 81.147,00 zł od każdego z nich, płatne w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności;
4. nakazałW. P.wydanie na rzeczR. P.iA. P.przyznanej im w pkt. 1 orzeczenia nieruchomości w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia;
5. ustalił wartość przedmiotu postępowania na kwotę 1.537.336,00 zł;
6. ustalił , że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;
7. nie obciążał stron kosztami poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatków na opinie biegłych” – koniec cytatu..
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego:
T. P.(córkaS.iE.), która zmarła w dniu(...)r. wW.i tam ostatnio stale zamieszkiwała, była małżonką wnioskodawcyW. P.i matką uczestnikówB. K.(z domuP.),A. P.iR. P..
WnioskodawcaW. P.jest ojcem uczestnikówR. P.,A. P.iB. K..
W trakcie trwania związku małżeńskiegoT. P.i wnioskodawca nie zawierali majątkowych umów małżeńskich.
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 1993 r., sygn. akt I Ns 684/93, Sąd Rejonowy w Myszkowie stwierdził, że spadek poT. P.zmarłej w dniu(...)r. na podstawie ustawy nabyli: małżonekW. P.w ¼ części, córkaB. P.w ¼ części, synR. P.w ¼ części, synA. P.w ¼ części, z tym że gospodarstwo rolne należące do spadku odziedziczyli z mocy ustawy: małżonekW. P.w ¼ części, synR. P.w ¼ części, córkaB. P.w ¼ części i synA. P.w ¼ części.
W dniu 02 stycznia 2003 r. wnioskodawca oraz uczestnicyB. K.,A. P.,R. P.sprzedaliS. C.zabudowaną nieruchomość położoną wR., o powierzchni 2,5200 hektara, oznaczoną w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)za cenę 10.000,00 zł, a także sprzedaliJ. C.nieruchomość położoną wS.iR.o powierzchni 8,22 hektara, oznaczoną w ewidencji gruntów numeramidziałek (...)za cenę 40.000,00 zł.
W dniu 05 listopada 2003 r. uczestnikA. P.kupił od Agencji Nieruchomości Rolnych niezabudowaną nieruchomość położoną wW.oznaczoną w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)za cenę 235.000,00 zł.
W dniu 31 października 2003 r. uczestnikA. P.zawarł z(...) Bankiem (...) S.A.z siedzibą wW.umowę numer (...)o kredyt na zakup gruntów rolnych. Środki finansowe uzyskane z kredytuA. P.przeznaczył na zakup nieruchomości od Agencji Nieruchomości Rolnych (umowa z dnia 05 listopada 2003 r.).
W skład majątku wspólnego wnioskodawcy iT. P.wchodzą:
- nieruchomość położona wW.obręb(...)o powierzchni 2,0303 hektara, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...),
- nieruchomość położona wP.obręb(...)gminaW.o powierzchni 27,8607 hektara, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...),
- maszyny i urządzenia rolnicze.
Wartość nieruchomości położonej wW.obręb(...)o powierzchni 2,0303 hektara, oznaczonej w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), według stanu na dzień 13 września 1991 r. a cen aktualnych wynosi kwotę 293.308,00 zł (działka numer (...)– 200.234,00 zł,działka numer (...)– 50.192,00 zł,działka numer (...)– 42.882,00 zł).
Na nieruchomości położonej wW.znajdują się dwa silosy o wadze 25 ton każdy z nich o łącznej wartości około 10.000,00 zł. Istniały one w dacie otwarcia spadku poT. P.. Nie były uwzględnione w wycenie nieruchomości.
Wartość nieruchomości położonejP.obręb(...)gminaW.o powierzchni 27,8607 hektara, oznaczonej w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...), według stanu na dzień 13 września 1991 r. a cen aktualnych wynosi kwotę 546.628,00 zł (działka numer (...)– 78.925,00 zł,działka numer (...)– 92.003,00 zł,działka numer (...)– 375.700,00 zł).
Wartość maszyn i urządzeń rolniczych wchodzących w skład spadku według stanu na dzień 13 września 1991 r. a cen aktualnych wynosiła kwotę 687.400,00 zł.
Po dniu 13 września 1991 r. wnioskodawca sprzedał część maszyn i urządzeń rolniczych, niektóre z nich obecnie nie istnieją, stanowią złom lub zostały nagospodarstwie (...), które wnioskodawca dzierżawił wraz ze wspólnikiem. Z maszyn i urządzeń przez wszystkie lata korzystał wyłącznie wnioskodawca. Wnioskodawca korzystał również z całego gospodarstwa (przez 26 lat od śmierci spadkodawczyni do chwili obecnej), nie dzieląc się pożytkami z synami, nie pozwalając im objąć nawet części gospodarstwa i nadal nie wyrażając zgody, by przejęli jakąkolwiek część ziemi uprawnej. Pobierał dopłaty unijne za całość nieruchomości.
Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, ma zaciągnięte zobowiązania kredytowe. Wnioskodawca choruje, przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego pomaga mu obecnie szwagier, małżonka i koledzy.
UczestnicyA. P.iR. P.posiadają oszczędności
i środki finansowe na spłatę wnioskodawcy.
UczestnikR. P.jest współwłaścicielem 2 hektarów ziemi, dzierżawi ziemię o powierzchni 60 hektarów. Te działki znajdują się w województwach(...)i(...).R. P.prowadzi działalność rolniczą i ogrodniczą, posiada sprzęt rolniczy, ukończył technikum mechanizacji rolnictwa.
UczestnikA. P.jest z wykształcenia rolnikiem. Prowadzi działalność gospodarczą – sprzedaje maszyny. UczestnikA. P.ma ziemię w województwie(...),G.i wW..
Na mocy decyzji Starosty Powiatu(...)o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej numer(...), znak:(...)z dnia 10 marca 2016 r. częśćdziałki o numerze (...)(tj.(...)o powierzchni 0,0039 hektara stała się z mocy prawa własnością GminyW.z dniem 25 kwietnia 2016 r. Decyzja ta jest ostateczna. Wartość prawa własności ww. części nieruchomości określono na kwotę 8.403,00 zł.
Wartość nieruchomości ruchomości Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o opinie biegłej sądowej rzeczoznawcy majątkowegoA. K.i biegłego sądowegoS. I. (1). Ostatecznie pełnomocnik uczestników nie kwestionował opinii żadnego z biegłych. Wnioskodawca nie składał uwag i zastrzeżeń do tychże opinii.
W ocenie Sądu Rejonowego przedmiotowe opinie wraz z opiniami uzupełniającymi, były rzetelne, spójne i merytorycznie uzasadnione. Ustalając wartość nieruchomości miał na względzie niezaokrąglone przez biegłą sądowąA. K.wartości jednostkowe poszczególnych działek.
Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom wnioskodawcy oraz świadkówZ. M.iG. M., jakoby wnioskodawca zawarł umowę kredytu w celu darowania środków finansowych na rzecz uczestnikaA. P., po to, abyA. P.miał środki finansowe na zakup od Agencji Nieruchomości Rolnych nieruchomości położonej wW.. W ocenie Sądu Rejonowego wobec kwestionowania tej okoliczności przez uczestnika wnioskodawca powinien w tym zakresie przedstawić dowód z dokumentu, czego nie uczynił. Ponadto należy podkreślić, żeA. P.przedłożyłumowę numer (...)o kredyt na zakup gruntów rolnych, w której to jedynie on jest określony jako kredytobiorca. Umowa ta została zawarta w dniu 31 października 2003 r., a umowa sprzedaży nieruchomości wW.dnia 05 listopada 2003 r. Tym samym uczestnik – w przeciwieństwie do wnioskodawcy - wykazał sposób sfinansowania zakupu nieruchomości.
Sąd Rejonowy nie dał również wiary twierdzeniom wnioskodawcy, jakoby spłacił częściowo uczestnikaA. P.poprzez uiszczanie za niego czynszu dzierżawnego. Na tę okoliczność wnioskodawca miał przedłożyć stosowne dokumenty, czego również nie uczynił. Na terminie rozprawy w dniu 18 października 2017 r. wnioskodawca przyznał, że data na potwierdzeniu przelewu jest nieczytelna, wobec czego nie wie on ostatecznie, czego to potwierdzenie dotyczy.
W niniejszej sprawie wspólność ustawowa pomiędzy wnioskodawcąW. P.aT. P.ustała w dniu 13 września 1991 r. wskutek zgonuT. P..
Sąd Rejonowy zaliczył w skład majątku wspólnego wnioskodawcy iT. P.następujące składniki:
- nieruchomość położona wW.obręb(...)o powierzchni 2,0303 hektara, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...),
- nieruchomość położona wP.obręb(...)gminaW.o powierzchni 27,8607 hektara, oznaczona w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...),
- maszyny i urządzenia rolnicze.
Zdaniem Sądu Rejonowego nie ulegało wątpliwości, że w skład majątku wspólnego nie wchodzą długi wynikające z umów o kredyt przedłożonych przez wnioskodawcę, bowiem umowy te zostały zawarte już po śmierciT. P.(a więc po dacie ustania wspólności ustawowej).
W skład spadku poT. P.wchodzi udział wynoszący ½ części w opisanych wcześniej składnikach majątku wspólnego.
Dokonując działu spadku Sąd Rejonowy pominął uczestniczkęB. K., nie orzekł o spłatach na jej rzecz, bowiem na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2014 r., uczestniczka oświadczyła, że przekazuje swój udział na ojca i nie domaga się spłaty i w toku postępowania nie zmieniła już swojego stanowiska.
Sąd Rejonowy dokonał działu spadku poT. P.w ten sposób, że przyznał na wyłączną własność wnioskodawcy nieruchomość położoną wW.obręb(...)o powierzchni 2,0303 hektara, oznaczoną w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...)oraz maszyny i urządzenia rolnicze, zaś uczestnikomR. P.iA. P.na współwłasność po ½ części dla każdego z nich nieruchomość położoną wP.obręb(...)gminaW.o powierzchni 27,8607 hektara, oznaczoną w ewidencji gruntów numeramidziałek (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta o numerze (...).
Wartość przedmiotu postępowania wynosi kwotę 1.537.336,00 zł, na którą składają się:
- wartość nieruchomości wW.- 293.308,00 zł,
- wartość silosów znajdujących się na nieruchomości wW., istniejących w dacie otwarcia spadku poT. P., a niezwiązanych trwale z gruntem – 10.000,00 zł,
- wartość nieruchomość wP.- 546.628,00 zł,
- wartość maszyn i urządzeń rolniczych - 687.400,00 zł.
Zdaniem Sądu Rejonowego nie zaistniała żadna negatywna przesłanka zart. 211 k.c., wobec czego Sąd był związany żądaniem uczestników o podział fizyczny nieruchomości.
Sąd Rejonowy nie mógł również przychylić się do wnioskuW. P., ażeby to obie nieruchomości zostały przyznane na jego wyłączną własność, bowiem przez ponad ćwierć wieku po otwarciu spadku poT. P.wnioskodawca w jakikolwiek sposób nie spłacił swoich synów.
Rozważając sposób fizycznego podziału gospodarstwa Sąd Rejonowy musiał uwzględnić i zważyć usprawiedliwione interesy obu stron, w szczególności dotychczasowy sposób korzystania z majątku spadkowego, możliwości finansowe dokonania ewentualnych dopłat, możliwości prowadzenia działalności rolniczej itp. Z jednej strony to wnioskodawca dotychczas korzystał z całego gospodarstwa i czerpał z niego pożytki, z drugiej strony wnioskodawca sam zdaje sobie sprawę ze swojej trudnej sytuacji majątkowej, skoro proponował spłatę uczestników dopiero w terminie 5 lat, gdy spłaci kredyty (na co nie wyrazili oni zgody). Nadmienić należy, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne i obecnie prowadzi gospodarstwo rolne przy pomocy obecnej małżonki, szwagra i kolegów. Przez wszystkie te lata po śmierci matki uczestników, w tym pomimo trwającego kilka lat postępowania sądowego, wnioskodawca dysponując całym majątkiem (o dużej wartości) nie poczynił żadnych kroków, by zgromadzić środki na spłatę synów. Wręcz przeciwnie wnioskodawca cały czas prezentuje stanowisko, że synom nic się nie należy, a jeśli już mieliby cokolwiek otrzymać, to spłaty, ale dopiero za kolejne 5 lat. Z kolei uczestnicy sami są rolnikami i prowadzą szeroko zakrojoną działalność rolniczą, ponadto mają środki finansowe na spłatę wnioskodawcy, w przeciwieństwie doW. P., który jak sam przyznał nie posiada żadnych oszczędności, lecz tylko zobowiązania. Uczestnicy z uwagi na wieloletni konflikt z ojcem byli pozbawieni możliwości korzystania z majątku spadkowego. Wnioskodawca – co wydawało się racjonalnym rozwiązaniem - pomimo swojego wieku i stanu zdrowia nie wyraził zgody na przyznanie ziemi uprawnej na rzecz synów i pozostawienie mu tylko działki siedliskowej z budynkami, pomimo iż proponowali oni godziwą dopłatę w krótkim terminie, co pozwoliłoby wnioskodawcy spłacić długi i zająć się swoim stanem zdrowia. Twierdził, że nadal zamierza uprawiać ziemię, co wiąże się z korzystaniem z dopłat unijnych. Mając powyższe na względzie i przyjmując za prawdziwe deklaracje wnioskodawcy w przekonaniu Sądu Rejonowego przyznanie mu wyłącznie działki z siedliskiem (tj. o numerze 171/2), tak jak chcieli uczestnicy, pozbawiłoby go możliwości prowadzenia jakiejkolwiek produkcji rolnej i źródła zarobku i byłoby nadmiernie krzywdzące, skoro to właśnie on przez lata gospodarował na nieruchomościach.
Z tychże względów Sąd Rejonowy przyznał uczestnikom na współwłasność po ½ części nieruchomość o większej powierzchni i wyższej wartości, ale stanowiącą odrębną całość objętą jedną księgą wieczystą (uczestnicy nie potrzebują siedliska, gdyż jak sami oświadczyli mają własne i dysponują możliwościami przewożenia w razie potrzeby odpowiednich maszyn rolniczych), a wnioskodawcy na wyłączną własność nieruchomość, na której znajduje nie tylko dom, ale i część gruntów ornych, objętą drugą księgą wieczystą . Ponadto Sąd Rejonowy przyznał na wyłączną własność wnioskodawcy maszyny i urządzenia rolnicze (z których wyłącznie on korzystał przez 26 lat i które sam zużył). Ponieważ wszystkie ruchomości (bądź ich pozostałości) były i są w posiadaniu wnioskodawcy, za zgodą stron Sąd Rejonowy nie wymieniał ich szczegółowo w sentencji orzeczenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy zasądził na rzecz wnioskodawcy od uczestników dopłaty po 81.147,00 zł od każdego z nich, płatne w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi w razie uchybienia terminowi płatności.
Udział wnioskodawcy we współwłasności wynosił 3/4 , a więc powinien on otrzymać składniki majątkowe o wartości 1.153.002,00 zł (3/4 kwoty 1.537.336,00), natomiast otrzymał on składniki o wartości 990.708,00 zł (nieruchomość położona wW.- 293.308,00 zł, silosy znajdujące się na nieruchomości położonej wW.– 10.000,00 zł, maszyny i urządzenia rolnicze - 687.400,00). W konsekwencji należała mu się od obu uczestników dopłata w łącznej kwocie 162.294,00 zł (1.153.002,00 zł – 990.708,00 zł), co po podzieleniu na pół daje kwoty po 81.147,00 zł odA. P.iR. P..
Sąd Rejonowy nakazał wnioskodawcy wydanie na rzecz uczestnikówR. P.iA. P.przyznanej im nieruchomości w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia.
Na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Na podstawieart. 102 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.Sąd Rejonowy nie obciążył stron kosztami poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatków na opinie biegłych.
WnioskodawcaW. P.wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb., w której zaskarżył je w całości.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez pominięcie przez sąd zgłaszanych przeze niego wniosków dowodowych i tym samym błędne ustalenie stanu faktycznego, a także oparcie ustaleń faktycznych na błędnej opinii biegłego z zakresu szacowania ruchomości.
Wskazując na powyższe wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpatrzenia.
Pełnomocnik uczestnikówR. P.iA. P.wnosiła o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje: apelacja nie jest uzasadniona.
W ocenie Sądu II instancji nie ma racji wnioskodawca, kiedy zarzuca Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów postepowania poprzez pominięcie zgłaszanych przez niego dowodów na okoliczność przekazywania pieniędzy dla uczestników tj.R.iA. P.oraz ustalenia wartości ruchomości objętych podziałem majątku wspólnego i działem spadku.
Jak wynika z lektury akt sprawy Sąd Rejonowy przeprowadził w sprawie wszystkie dowody jakie wnioskodawca i uczestnicy zgłosili.
Wnioskodawca w toku postępowania przed Sądem I i II instancji podnosił, że już spłacił uczestnikaA. P.poprzez uiszczanie za niego czynszu dzierżawnego oraz, że zawarł umowę kredytu w celu umożliwienia synowi zakup nieruchomości rolnej położonej wM.od Agencji Nieruchomości Rolnych.
W ocenie Sądu Okręgowego brak jest dowodów potwierdzających fakt spłacenia udziału uczestników z majątku, który objęty jest niniejszym postępowaniem. Wnioskodawca wprawdzie przedłożył dokument przelewu środków pieniężnych ( k. 64-65 ), jednakże na w/w dokumencie nie jest czytelna data, a wnioskodawca nie wiedział jakiej dotyczy transakcji.
UczestnikA. P.przedłożył w postępowaniu przed sądem umowę kredytową przeznaczoną na zakup nieruchomości rolnej, z której wynika, że to on jest kredytobiorcą. Brak jest natomiast innych dokumentów, które potwierdzałyby, że wnioskodawca przekazał uczestnikowi jakiekolwiek środki pieniężne na zakup nieruchomości przez uczestnika.
W postepowaniu przed Sądem II instancji wnioskodawca przedstawił zaświadczenie z Banku, że dokonał wpłat na rachunek uczestnika trzech kwot: w dniu 18.10.2002 r. – 19300 zł, w dniu 30.10.2003 r. – 11768 zł i w dniu 30.09.2004 r. kwotę 15188 zł, z których ostatnia wpłata odpowiadała wysokości raty z tytułu kredytu jakiA. P.zaciągnął na zakup nieruchomości.
Sąd Okręgowy na tę okoliczność przeprowadził dowód z przesłuchania wnioskodawców i uczestników. Ze zgodnych zeznań zarówno wnioskodawcy orazA. P.wynika, że wnioskodawca miał pełnomocnictwa do rachunku bankowego uczestnika oraz, że wspólnie uprawiali nieruchomość uczestnika wM., która wcześniej była przez niego dzierżawiona. Wnioskodawca przyznał, że skoro dał pracę i nawozy to brał plony z nieruchomości syna.
Z kolei z zeznań uczestnika wynika, że wnioskodawca dysponował i decydował także o jego nieruchomości. Jak zeznał to wnioskodawca kiedy trzeba było coś zapłacić to wszystko załatwiał. Stan ten trwał aż do lipca 2005 r., kiedy to uczestnik pozbawił wnioskodawcę prawa decydowania o jego nieruchomości oraz odwołał pełnomocnictwo do rachunku bankowego ( dowód nagranie audio – video, k. ).
W sytuacji kiedy wnioskodawca miał nieograniczony dostęp do rachunku bankowego, decydował o nieruchomości i pożytkach będącymi własnościąA. P., to uznać należy, że w/w kwoty zostały przekazane na rachunek uczestnika w związku ze wzajemnymi rozliczeniami. W toku postępowania wnioskodawca nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu wskazującego na rozliczenie się uczestnikiemA. P.z pobranych pożytków z nieruchomości uczestnika ( w tym także faktur za sprzedaż zboża ).
Zdaniem Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy brak jest podstaw by uznać, że w/w kwoty wnioskodawca darował bądź przekazał na rzecz uczestnika tytułem spłaty z majątku objętego podziałem.
W tym miejscu podkreślić należy, że wnioskodawca w toku postepowania przed Sądem I instancji nawet nie próbował wykazać by jakąkolwiek kwotę przekazał tytułem spłaty na rzecz drugiego synaR. P.. Powszechnie wiadomym jest, że w przypadku gdyby wnioskodawca przeprowadził w sposób nieformalny podział spadku i dokonał spłat z majątku na rzecz uczestników, to na powyższą okoliczność przedstawiłby stosowne pokwitowania udzielone przez uczestników. Tymczasem wnioskodawca próbował powyższe spłaty udowodnić przedstawiając jedynie zaświadczenie potwierdzone przez bank o przekazanych środkach jedynie na rzeczA. P., z okresu kiedy pobierał pożytki z jego nieruchomości.
Podnoszona zaś w uzasadnieniu apelacji okoliczność, że po śmierci żony wszystkie dzieci były na jego utrzymaniu, że zapewniał im opiekę, dał wykształcenie nie daje podstaw by uznać, że wnioskodawca spłacił dzieci z należnych im udziałów w majątku. Z uwagi na tak zaprezentowane stanowisko, należy jedynie zaważyć, że wnioskodawca w ten sposób wypełnił jedynie spoczywające na nim jako rodzicu obowiązki, wynikające z władzy rodzicielskiej.
Wnioskodawca stosownie do treściart. 6 k.c.obowiązany był wskazywać dowody dla potwierdzenia dokonanej spłaty synów. Skoro wnioskodawca nie złożył dowodów w tej kwestii, to zasadnie wywiódł Sąd Rejonowy, że wnioskodawca powyższego faktu nie udowodnił.
Dodatkowo podnieść należy, że uczestnicy w niniejszej sprawie nie domagali się zasądzenia od wnioskodawcy pożytków jakie przyniosło mu gospodarstwo rolne objęte działem.
W sprawie niniejszej nie było sporu co do ustalenia składu majątku jaki powinien być objęty podziałem.
Kwestią sporną była wartość poszczególnych składników podlegających podziałowi tj. wartość maszyn i urządzeń rolniczych. Zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego wartość majątku ustala się według stanu na dzień ustania wspólności oraz według cen z chwili dokonywania podziału. Wartość zatem poszczególnych składników majątkowych określa się według cen z chwili zamknięcia rozprawy przez sąd pierwszej instancji –art. 316 k.p.c.w związku zart. 13 § 2k.p.c. ( por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 20.01.1974 r., III CRN 384/73, nie publ., z dnia 18.10.2002 r., V CZ 129/02 nie publ., z dnia 17.10.1997 r., III CKU 41/97, OSNC 1998, Nr 3, poz. 48 oraz Rozliczenia majątkowe małżonków w stosunkach wzajemnych i wobec osób trzecich, E. Skowrońska - Bocian, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 223 ).
Wartość nieruchomości i ruchomości została ustalona przez Sąd Rejonowy na podstawie opinii sporządzonych przez biegłych sądowych. W toku procedowania przed Sądem II instancji wnioskodawca oraz stawający uczestnicy zgodnie oświadczyli, że nie wnoszą o przeprowadzenie aktualizacji wycenionych przez biegłych składników zarówno w zakresie nieruchomości oraz maszyn i urządzeń rolniczych.
Wnioskodawca w apelacji ograniczył się jedynie do zarzutu nie uwzględnienia amortyzacji maszyn i urządzeń rolniczych w wycenie ich przez Sąd I instancji.
Stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Jak to już wyżej wskazano obowiązkiem Sądu I instancji było ustalić stan maszyn i urządzeń rolniczych na dzień 13.09.1991 r. oraz ustalić ich wartość na dzień zamknięcia rozprawy. Jak wynika z opinii biegłegoS. I., która została przyjęta przez Sąd Rejonowy za podstawę swych ustaleń faktycznych biegły uwzględnił stan maszyn na dzień otwarcia spadku i na tej podstawie ustalił ich wartość według cen z daty orzekania. Faktem, iż wnioskodawca eksploatował maszyny i urządzenia rolnicze przez okres ponad 27 lat przez co doprowadził do ich zużycia. Zdaniem wnioskodawcy maszyny i urządzenia rolnicze przedstawiają obecnie wartość złomową. Jednakże wartość obecnie wyeksploatowanych maszyn nie może być przyjęta za podstawę ich wyceny. Proponowany przez wnioskodawcę sposób ustalenia wartości maszyn i urządzeń rolniczych naruszałby bowiem rażąco interes uczestników.
Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa, że wartość maszyn i urządzeń rolniczych objęta podziałem ustalona przez Sąd Rejonowy odpowiada dziś równowartości jednego kombajnu i małego ciągnika rolniczego.
Nie ma racji wnioskodawca, kiedy zarzuca w uzasadnieniu apelacji, że dokonany podział nieruchomości i ruchomości jest sprzeczny ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, że powoduje znaczne zmniejszenie jej wartości.
Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzony podział jest zgodny z treściąart. 211 k.c.Uczestnicy postępowania są rolnikami, prowadzącymi duże gospodarstwa rolne i dają gwarancję należytego gospodarowania przyznanymi im na współwłasność nieruchomością, czego wnioskodawca nie kwestionuje. Takich gwarancji nie daje natomiast wnioskodawca, który ze względu na wiek, stan zdrowia jest w stanie gospodarować jedynie przy pomocy osób trzecich.
Dokonując podziału fizycznego gospodarstwa rolnego zasadnie Sąd I instancji kierował się interesem zainteresowanych. Wnioskodawca przez okres ponad 27 lat gospodarował całą nieruchomością spadkową, czerpał z niej pożytki i nie zgromadził przez ten czas środków pieniężnych , ani też nie spłacił swych dzieci z należnej im części majątku. Obecnie wnioskodawca jest w trudnej sytuacji także finansowej, posiada wysokie zadłużenie.
Zasądzona zaś od uczestników dopłata tytułem wyrównania udziału pozwoli wnioskodawcy zwolnić się z długów.
Sąd Rejonowy rzeczywiście nie uwzględnił w przeprowadzonym podziale uczestniczkiB. K., ale stało się tak na jej wniosek. Przypomnieć bowiem należy, że na rozprawie w dniu 02.04.2014 r. uczestniczka złożyła oświadczenie, którym cały swój udział w 1/8 części (o wartości 192167 zł) przekazała wnioskodawcy nie domagając się spłat.
W tym stanie rzeczy zarzut apelacji nie jest zasadny i nie może odnieść zamierzonego skutku.
Zaskarżone orzeczenie nie narusza także przepisów prawa materialnego. Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy apelację na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił. Z uwagi na treśćart. 520 § 1 k.p.c.orzeczono o kosztach postępowania za instancję odwoławczą.
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSO Paweł HochmanSSO Dariusz Mizera