Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1785/16
Data wyroku: 2017-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art.991 kc

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Kraków dnia 11 grudnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Wojciech Żukowski
Protokolant: starszy protokolant Marzena Stępkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2017 r. w Krakowie
sprawy z powództwaZ. M.
przeciwkoL. M.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanegoL. M.na rzecz powodaZ. M.kwotę 22.917 (słownie: dwadzieścia dwa tysiące dziewięćset siedemnaście) zł. z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty,

II
w pozostałym zakresie powództwo oddala,

III
zasądza od pozwanegoL. M.na rzecz powodaZ. M.kwotę 2.693 zł. 10 gr. (dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt trzy złote dziesięć groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

IV
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz radcy prawnegoU. L.kwotę 6.162 zł. 90 gr. (słownie: sześć tysięcy sto sześćdziesiąt dwa złote dziewięćdziesiąt groszy) tytułem pozostałych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu,

V
nakazuje ściągnąć od powodaZ. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie, z roszczenia zasądzonego w pkt I, kwotę 4.727 zł. 43 gr. (słownie: cztery tysiące siedemset dwadzieścia siedem złotych czterdzieści trzy grosze) tytułem nieobciążającej pozwanego części kosztów sądowych tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa,

VI
nakazuje ściągnąć od pozwanegoL. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 2.065 zł. 84 gr. (słownie: dwa tysiące sześćdziesiąt pięć złotych osiemdziesiąt cztery grosze) tytułem nieobciążającej powoda części kosztów sądowych tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa,

VII
wyrokowi w pkt I nadaje rygor natychmiastowej wykonalności.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 9 maja 2016 r. powódZ. M.wniósł o zasądzenie od pozwanegoL. M.kwoty 75336 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Na uzasadnienie żądania podał, że W dniu 8 czerwca 2011 r. zmarła matka powodaS. M.. Do całości spadku testamentem został powołany do spadku pozwanyL. M.– ojciec powoda. Powód dochodzi 2/3 wartości udziału spadkowego, który przypadłby mu w wypadku dziedziczenia ustawowego. Powód nie otrzymał zachowku w jakiejkolwiek postaci.
Pismem z dnia 8 grudnia 2016 r. (k. 22) powód sprecyzował, że w skład spadku wchodzi lokal mieszkalny naos. (...)wraz z garażem, ogród działkowy naos. (...)stoku o wartości 5000 zł. środki pieniężne na rachunku bankowym oraz garaż w zespole garaży naOs. (...). W wypadku dziedziczenia ustawowego do spadku powołani byliby po ¼ części: pozwany, jako mąż, powód jako syn,G. C.iE. K.jako córki.
W złożonej w dniu 17 stycznia 2017 r. odpowiedzi na pozew (k.29) pozwanyL. M., uznając powództwo co do zasady, wniósł o oddalenie powództwa ponad kwotę 22917 zł. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Przyznał okoliczność, że powód dziedziczyłby z ustawy w ¼ części oraz nie zaprzeczył faktowi trwałej niezdolności powoda do pracy.
Oświadczył, że w skład spadku wchodziły:
- udział w ½ wlokalu nr (...)wbudynku nr (...)naOs. (...)wK.,
- udział w ½ w prawie do działki na terenie(...)o wartości 5000 zł.
- udział w ½ w spółdzielczym własnościowym prawie do boksugarażowego nr (...), położonym wK.wZespole (...)naOs. (...).
Zaprzeczył, aby w skład spadku wchodziły środki finansowe.
W piśmie z dnia 15 lutego 2017 r. (k. 44) powód jako składnik spadku powołał również samochód markiR..
Na rozprawie w dniu 22 marca 2017 r. powód przyznał, że udział spadkodawczyni w prawie do działki miał wartość 5000 zł. (czas rozprawy: 00:13:17) i stanowisko to podtrzymał na rozprawie w dniu 27 listopada 2017 r. (czas rozprawy: 00:31:52).
Na rozprawie w dniu 27 listopada 2017 r. pełnomocnik powoda oświadczył, że eliminuje z podstawy obliczania zachowku samochód (czas rozprawy 00:31:52) i wierzytelność z rachunku bankowego (czas rozprawy 00:34:04).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
S. M.zmarła dnia 8 czerwca 2011 r. Spadek na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 17 lutego 2005 r. nabył mążL. M..Z. M.jest synemS. M..
Dowód:- odpis aktu poświadczenia dziedziczenia, k. 43
- odpis aktu urodzenia, k. 137
W stosunku odZ. M.orzeczono całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji trwale.
Dowód:- odpis orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, k. 150
S. M.na dzień 8 czerwca 2011 r. nie posiadała rachunków w(...) S.A.ani jednostek funduszy inwestycyjnych
Dowód:- pismo(...) S.A., k. 66
- pismo(...) S.A., k. 80
W dacie 8 czerwca 2011 r.lokal mieszkalny nr (...)wbudynku nr (...)naos. (...)wK.nie był wyremontowany. Remonty w tym lokalu zostały wykonane po tej dacie.
Dowód:- przesłuchanie świadkaS. K., k. 160
- przesłuchanie świadkaJ. K., k. 160
Wartość rynkowa nieruchomości stanowiącejlokal mieszkalny nr (...)wbudynku nr (...)naos. (...)wK.według stanu na dzień 8 czerwca 2011 r. i cen aktualnych wynosi:
- przy założenie potrzeby remontu generalnego:219559 zł.
- przy założeniu braku potrzeby remontu generalnego:272622 zł.
Wartość rynkowa spółdzielczego własnościowego prawa do boksugarażowego nr (...)naOs. (...)według stanu na dzień 8 czerwca 2011 r. i cen aktualnych wynosi43091 zł.
Dowód:- opinia biegłego, k. 117
Przy ustalaniu stanu faktycznego oparł się sąd na dowodach z dokumentów publicznych – odpisie aktu poświadczenia dziedziczenia, odpisie aktu stanu cywilnego, odpisie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, pismach z banku i towarzystwa funduszy inwestycyjnych – które nie były kwestionowane przez strony i stanowiły dowód na okoliczności urzędowo w tych dokumentach stwierdzone.
Ustalając wartość nieruchomości i spółdzielczego prawa własnościowego, w których udziały stanowiły składnik majątku spadkowego oparł się sąd na dowodzie z opinii biegłegoB. W.. Opinii tej dał wiarę w całości. Biegły wykonał opinię zgodnie z odezwą. Sporządzona opinia jest zrozumiała i nie wykazuje błędów logicznych. Biegły pisemnie odniósł się w sposób wyczerpujący i przekonujący do zarzutów podniesionych przez strony (k. 152). Z uwagi na ustalony zeznaniami świadków stan lokalu jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęto wariant opinii przyjmujący jako podstawę stan lokalu przed wykonaniem w nim remontu.
Ustalając okoliczności dotyczące stanulokalu nr (...)wbudynku nr (...)naos. (...)wK.oparł się sąd na dowodzie z przesłuchania świadkówS. K.iJ. K.. Zeznaniom tym sąd dał wiarę w całości. Są one treściwe, konsekwentne, jasne i nie popadają we wzajemne sprzeczności.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 991 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego spadkodawczyniS. M.zmarła w dniu 8 czerwca 2011 r. i spadek po nim nabył na podstawie testamentu mążL.M.. Bezspornym było, że spadkodawczyni przeżyło również troje dzieci: powód i dwie córkiG. C.iE. K..
Powód jest synem spadkodawczyni, a zatem osobą, która byłaby powołana do dziedziczenia z ustawy w 1/4 części. Zgodnie zart. 991 § 1 k.c.przysługuje mu zachowek w wysokości 2/3 wartości udziału, który dziedziczyłby z ustawy, albowiem z ustalonego stanu faktycznego wynika, że powód jest trwale niezdolny do pracy, a pozwany okoliczności tej nie przeczył.
W chwili otwarcia spadku w skład majątku spadkowego wchodziły:
- udział w nieruchomości stanowiącejlokal mieszkalny nr (...)wbudynku nr (...)naos. (...)wK., o wartości 109779,50 zł. (1/2 wartości lokalu),
- udział w spółdzielczym własnościowym prawie do boksugarażowego nr (...)naOs. (...)o wartości 21545,50 zł. (1/2 wartości prawa),
- udział w prawie do działki na terenie(...)o wartości 5000 zł. (1/2 wartości prawa).
Łączna wartość składników majątku spadkowego wynosi 136325 zł. Podstawą obliczenia dochodzonego w niniejszej sprawie zachowku jest zatem kwota 136325 zł. Powód dziedziczyłby z ustawy w 1/4 części, a zatem wartość udziału powoda wynosiłaby 34081,50 zł. Powód jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, a zatem wartość przysługującego roszczenia określa się jako 2/3 wartości udziału dziedziczonego z mocy ustawy. Powodowi, przy uwzględnieniu oszacowań przeprowadzonych przez biegłego, przysługiwałoby zatem roszczenie o zachowek w wysokości 22721 zł. Wszelako uwzględnić należało, że pozwany w odpowiedzi na pozew uznał powództwo co do zasady i w kwocie 22917 zł. i oświadczenia tego w toku postępowania nigdy nie cofnął. Zgodnie zart. 213 § 2 k.p.c.sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. W realiach niniejszej sprawy nie ujawniła się żadna z powyższych okoliczności upoważniających do nieuwzględnienia uznania powództwa, a uwzględnić należy ocenny charakter oszacowań wykonywanych przez biegłego sądowego i relatywnie niewielką różnicę pomiędzy wysokością roszczenia uznanego a wysokością roszczenia wynikającą z wykonanych w sprawie oszacowań. Zatem zasądzeniu na rzecz powoda podlegała kwota zgodna z oświadczeniem o uznaniu pozwu, tj. kwota 22917 zł.
Odsetki za opóźnienie w zapłacie zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie do dnia zapłaty na podstawieart. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c., przyjmując, że pozwany popadał w opóźnienie już od dnia następnego po dniu doręczenia mu pozwu w niniejszej sprawie – 12 stycznia 2017 r. (k. 36) - co należało potraktować jako równoznaczne z doręczeniem pozwanemu wezwania do zapłaty, a zatem od daty wcześniejszej aniżeli data początkowa naliczania odsetek określona w pozwie.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt I sentencji na podstawie wyżej cytowanych przepisów, oddalając powództwo w pozostałym zakresie jako bezzasadne w pkt II sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono poprzez ich stosunkowe rozłożenie na zasadzieart. 100 k.p.c.przyjmując za podstawę stosunkowego rozłożenia, że powód wygrywa w 30,41 %, a pozwany w zakresie 69,59 %.
Na koszty poniesione przez powoda składają się:
- wynagrodzenie pełnomocnika powoda 8856 zł.
Stosownie do wyników postępowania należałby się powodowi zwrot kosztów w kwocie 2693,10 zł.
Pozwany nie poniósł żadnych kosztów procesu.
W konsekwencji zasądzono od pozwanego na rzecz powoda zasądzono w pkt III sentencji zwrot kosztów procesu w kwocie 2693 zł. 10 gr.
Nie ma natomiast podstaw do nieobciążenia pozwanego kosztami poniesionymi przez powoda z powołaniem się na fakt uznania powództwa (por.art. 101 i 102 k.p.c.). Pozwany wprawdzie uznał powództwo przy pierwszej czynności procesowej. Jednakże brak jest podstaw do uznania, że nie dał powodu do wytoczenia powództwa, skoro nie przeczył powoływanej w pozwie okoliczności, iż powód występował z żądaniem zapłaty zachowku, a ponadto nie zaspokoił przed procesem przynajmniej niespornej części żądanego świadczenia.
O przyznaniu pozostałej części wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, niepokrytej kosztami postępowania zasądzonymi od pozwanego, orzeczono w pkt IV sentencji na zasadzie § 8 pkt 6 w zw. z § 4 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805), przy uwzględnieniu nakładu pracy pełnomocnika wynikającego z potrzeby uczestnictwa w rozprawie, na której przeprowadzone przesłuchanie świadków i potrzeby zapoznania się z opinią biegłego sporządzoną w sprawie, w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).
O kosztach sądowych orzeczono w pkt V i VI sentencji. Powód został zwolniony od kosztów sądowych i w konsekwencji nie uiścił opłaty od pozwu w kwocie 3767 zł. a nadto Skarb Państwa poniósł koszty opinii biegłego w kwocie 3026,27 zł. Łącznie koszty sądowe poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa wynoszą 6793,27 zł.
O ściągnięciu od powoda z zasądzonego roszczenia kwoty 4727,43 zł. (tj. stosownie do wyników postępowania 69,59 % kwoty 6793,27 zł.) orzeczono w pkt V sentencji na zasadzie art. 113 ust. 2 pkt 1 u.k.s.c.
O ściągnięciu od pozwanego kwoty 2065,84 zł. (tj. stosownie do wyników postępowania 30,41% kwoty 6793,27 zł.) orzeczono w pkt VI sentencji na zasadzie art. 113 ust. 1 u.k.s.c.