Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 328/18
Data wyroku: 2018-10-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Tomasz Błoński, Wojciech Vogt, Barbara Mokras

Sygn. akt II Ca 328/18

POSTANOWIENIE
Dnia 4 października 2018 r.

Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Vogt (spr.)

Sędziowie:

SSO Barbara Mokras
SSR del. Tomasz Błoński

Protokolant:

st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt

po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. w Kaliszu
na rozprawie
sprawy z wniosku ASEKURACJA Sp z o.o. wS.
z udziałemA. G. (1),A. G. (2),M. G. (1),B. Ł.,W. Ł.,P. M.,R. M.,T. K.,D. B.,K. S. (1),A. K.,M. B.,E. M. (1),A. M.,M. M.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestnika postępowaniaR. M.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu
z dnia 22 stycznia 2018r. sygn. akt I Ns 1085/16

p o s t a n a w i a:

1
oddalić apelację,

2
nie obciążać uczestnika postępowaniaP. M.kosztami postępowania.

SSR del. Tomasz Błoński SSO Wojciech Vogt   SSO Barbara Mokras
II Ca 328/18

UZASADNIENIE
W dniu 18.05.2016r.(...) Sp. z o.o.wS.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poZ. K.zmarłym 30.08.2014r., ostatnio zamieszkałym wK.. Wnioskodawca jako uzasadnienie swojego interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nabycia spadku podał, żeZ. K.był jego dłużnikiem. Wierzytelność wnioskodawcy wobec spadkodawcy została stwierdzona nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w Lublinie- Zachód z dnia 30.08.2012r. w sprawie Nc-e936157/12.
Sąd Rejonowy w Kaliszupostanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. stwierdził, że spadek poZ. K.zmarłym 30 sierpnia 2014 r. wK., ostatnio stale zamieszkałym wK.na podstawie ustawy nabył syn siostrzeńcaP. M.w całości z tym, że dziedziczenie nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza. Orzekł również o kosztach postępowania.
Rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach:
Z. K.zmarł 30.08.2014r. wK., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Był raz żonaty zT. K.. Z małżeństwa miał 2 dzieci:M. B.iA. K.. Nie miał dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych.Z. K.nie pozostawił testamentu. Nikt nie zrzekł się po nim dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
W dniu 16.10.2014r. żona spadkodawcyT. K.oraz jego córki złożyły oświadczenie odrzuceniu spadku poZ. K.
M. B.ma jedno dziecko-D. B., która również w dniu 16.10.2014r. złożyła oświadczenie odrzuceniu spadku poZ. K..D. B.nie ma dzieci
RodziceZ. K.nie żyją, zmarli przed nim. Spadkodawca miał dwie siostry:K. S. (1)iE. M. (1)
K. S. (1)została poinformowana o złożeniu przez zstępnych spadkodawcy oświadczeń o odrzuceniu spadku w dniu 6.11.2014r. W dniu 13.11.2014r. złożyła w Sądzie Rejonowym w Kaliszu wniosek o przyjęcie od niej oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Samo oświadczenie złożyła w dniu 16.01.2015r. przed Sądem Rejonowym w Kaliszu w sprawie Ns 2283/14
K. S. (1)ma troje dzieci:A. G. (1),E. S.iB. Ł.
W dniu 15.06.2015r.E. S.złożyła wniosek o przyjęcie od niej oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.przed sądem. Samo oświadczenie złożyła w dniu 5.08.2015r. przed Sądem Rejonowym w Kaliszu w sprawie Ns 1409/15.E. S.nie ma dzieci.
Również w dniu 15.06.2015r.B. Ł.złożyła wniosek o przyjęcie od niej przez Sąd oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Oświadczenie złożyła w dniu 5.08.2015r. przed Sądem Rejonowym w Kaliszu w sprawie Ns 1408/15.B. Ł.ma jedno dziecko – małoletniąW. Ł.
W dniu 25.01.2016r.B. Ł.złożyła w Sądzie Rejonowym w Kaliszu III Wydział Rodzinny i Nieletnich wniosek o udzielenie jej zezwolenia na dokonanie w imieniu małoletniej córki czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka polegającej na złożeniu w imieniuW. Ł.oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Postanowieniem z dnia 11.02.2016r. w sprawieI. N.88/16 Sąd Rejonowy w Kaliszu zezwoliłB. Ł.na złożenie w imieniuW. Ł.oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 4.03.2016r.
W międzyczasie w dniu 12.02.2016r.B. Ł.złożyła w Sądzie Rejonowym w Kaliszu wniosek o przyjęcie od niej w imieniu małoletniejW. Ł.oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Samo oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniejB. Ł.złożyła w dniu 27.06.2016r. przed Sądem Rejonowym Kaliszu w sprawie Ns 808/16.
W dniu 9.07.2015r.A. G. (1)złożyła w Sądzie Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej wniosek o odebranie od niej oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Samo oświadczenie złożyła w dniu 17.08.2015r. przed Sądem Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej w sprawie I Ns 527/15
A. G. (1)ma dwoje małoletnich dzieci :A. G. (2)iM. G. (1)
W dniu 3.02.2016r.A. G. (1)złożyła w Sądzie Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej wnioski o przyjęcie od niej imieniu małoletnich dzieci oświadczeń o odrzuceniu spadku poZ. K.. W tym samym dniu złożyła w Sądzie Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej Wydział III Rodzinny i Nieletnich wnioski o zezwolenie na dokonanie w imieniu małoletnichA. G. (2)iM. G. (1)czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu ich majątkiem polegającej na złożeniu oświadczeń o odrzuceniu spadku poZ. K.. Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej postanowieniem z dnia 31.03.2016r. w sprawieI. N.48/16 udzieliłA. G. (1)zezwolenia na złożenie powyższych oświadczeń w imieniu dzieci. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 22.04.2016r. Z kolei w dniu 16.05.2016r.A. G. (1)złożyła przed Sądem Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej w sprawach Ns 108/16 i Ns 109/16 w imieniu małoletnichA. G. (2)iM. G. (1)oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.
E. M. (1)dowiedziała się o złożeniu oświadczeń o odrzuceniu spadku przez zstępnychZ. K.w dniu 5.11.2014r. W dniu 2.01.2015r. złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. K..E. M. (2)ma dwoje dzieci:R. M.iA. M..A. M.również w dniu 2.01.2015r. złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. K..A. M.nie ma dzieci
R. M.w dniu 15.04.2015r. złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. K..R. M.ma dwoje dzieci:M. M.oraz małoletniego synaP. M..M. M.również w dniu 15.04.2015r. złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. K.. Ona sama nie ma dzieci
W dniu 18.08.2015r.R. M.złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich o zezwolenie na złożenie w imieniu małoletniegoP. M.oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. K.. Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim udzieliłR. M.zezwolenia na dokonanie powyższej czynności w imieniu dziecka postanowieniem z dnia 19.10.2015r. w sprawieI. N.404/15. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 10.11.2015r. W dniu 22.01.2016r.R. M.złożył w imieniu małoletniegoP. M.oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. K..
Apelacjęod tego rozstrzygnięcia złożył uczestnik postępowaniaP. M.iR. M.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj.art. 123 § 1 pkt. 1 k.c.przez jego błędne niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęci, że oświadczenie o odrzuceniu spadku po ZmarłymZ. K.złożone w imieniu uczestnika postępowaniaP. M.przez jego ojcaR. M.nastąpiło z uchybieniem terminu ustawowego mimo, że zgodnie z powołanym przepisem termin sześciomiesięczny do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku rozpoczął bieg od moment uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim o wyrażenie przez sąd zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez przedstawiciela ustawowego w imieniu małoletniego dziecka, a zatem w zakreślonym przez sąd terminie.
Wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyjęcie, że spadek po zmarłym w dniu 20 sierpnia 2014 r.Z. K.nabył w całości Skarb Państwa.
Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia i rozważania Sądu I instancji i przyjmuje je za własne.
W niniejszej sprawie nie jest sporna dopuszczalność stosowania w drodze analogii przepisów o przedawnieniu do terminów zawitych. Kwestie tę bowiem rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 20 maja 1978 r., III CZP 39/77. Termin określony bowiem wart. 1015 § 1 k.c.jest terminem zawitym.
Do rozstrzygnięcia pozostaje zagadnienie, czy złożenie wniosku do sądu o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powodujeprzerwanie, czyzawieszenie– na czas trwania postepowania - biegu terminu określonego wart. 1015 k.c.
Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo od momentu zakończenia postępowania. Zawieszenie powoduje wstrzymanie biegu terminu przez czas trwania postępowania (art. 121 i 124 k.c.) .
Stanowisko Sądu Najwyższego jest w tym wypadku rozbieżne. Za przerwaniem biegu przedawnienia opowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 maja 2015 r., III CSK 352/14; za zawieszeniem biegu przedawnienia opowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 r., III CSK 329/13 i z dnia 24 września 2015 r., V CSK 696/14.
Nie ulega wątpliwości, że złożenie do sądu opiekuńczego wniosku o zezwolenie na przyjęcie albo odrzucenie spadku bądź też uzyskanie wskazanego zezwolenia nie jest równoznaczne z zachowaniem terminu zart. 1015 § 1 k.c.
Do zachowania rozważanego terminu konieczne jest bowiem złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
Niemniej ze względu na długość tego terminu przedstawiciel ustawowy spadkobiercy nie zawsze zdąży uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego i złożyć oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział sit się on o tytule powołania reprezentowanej osoby. Dostrzegając przedstawioną trudność, SN stwierdził w postanowieniu z 20.11.2013 r. (I CSK 329/13, OSNC 2014, Nr 9, poz. 93; glosa aprobująca P. Księżak, Rej. 2014, Nr 5, s. 105-111), że złożenie wspomnianego wniosku skutkujezawieszeniem– na czas trwania postępowania sądowego – biegu terminu zart. 1015 § 1 KC.
Tak stosowana analogii umożliwia przedstawicielowi ustawowemu małoletniego zachowanie sześciomiesięcznego terminu do złożenia oświadczenia nawet gdyby złożył wniosek o zezwolenie złożenia oświadczenia w ostatnim dniu terminu.
Nie istnieje więc żadna uzasadniona podstawa do rozszerzającej interpretacji tego wyjątku od reguły i uznania, że złożenie wniosku do sądu o zezwolenie na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przerywa bieg terminu zawitego. Należy podkreślić, że doktryna zdecydowanie opowiada się za zawieszeniem biegu tego terminu. Stanowisko takie zawarte jest w komentarzu dok.c.pod redakcją M. Gutowskiego (por. M. Gutowski, Komentarz do k.c., Warszawa 2016 r., s. 1740, dr Krzysztof Żok) za tym stanowiskiem opowiedział się również Grzegorz Wolak w glosie do orzeczenia S.N. z dnia 28 maja 2015 r., III CSK 352/14 (por. Przegląd Prawno-Ekonomiczny 35 nr 2/2016 r., s. 204).
W glosie tej autor wyraził aprobatę dla poglądu o tym, że złożenie do sądu opiekuńczego przez przedstawiciela ustawowego małoletniego spadkobiercy wniosku o zezwolenie na złożenie w jego imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku nie pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego wart. 1015 § 1 kc.Choć uznał, że bardziej właściwe byłoby przyjęcie, że złożenie do sądu opiekuńczego przez przedstawiciela ustawowego małoletniego spadkobiercy takiego wnioskunie przerywa, lecz zawiesza bieg terminuprzewidzianego wart. 1015 § 1 kcdo momentu uprawomocnienia się postanowienia sądu w przedmiocie udzielenia tego zezwolenia (art. 121 pkt 4 kcstosowany per analogiam), to jednak samą optykę patrzenia na problem prawny przez Sąd Najwyższy uznał za słuszną. Istotne jest bowiem to, że Sąd ten nie odrzucił możliwości stosowania do terminu zart. 1015 § 1 kcprzepisówkodeksu cywilnegoo zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminów przedawnienia.
W orzeczeniu III CSK 352/14 S.N. przyjął dość „karkołomną” konstrukcję w myśl której „złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o uzyskanie zgody na odrzucenie spadku jest czynnością przedsięwziętą przez przedstawiciela ustawowego małoletniego spadkobiercy bezpośrednio w celu uzyskania zgody sądu opiekuńczego”, nawet jeśli dopowiedzieć za Sądem Najwyższym, że ta zgoda umożliwia następnie skuteczne i ważne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego spadkobiercy”, to jest to jednak „jakościowo” coś innego od wszczęcia postępowania zmierzającego do uzyskania prejudykatu umożliwiającego dochodzenie roszczenia.
Ponadto stanowisko Sądu Najwyższego jest natomiast o tyle bardziej korzystne dla przedstawicieli ustawowych małoletnich bądź ubezwłasnowolnionych spadkobierców, że wydłuża termin w ciągu którego mogą oni skutecznie złożyć przed sądem lub u notariusza oświadczenie odnośnie do tego, czy spadek przyjmują, czy go odrzucają działając w imieniu małoletniego (pupila). Przy przerwie przedawnienia termin biegnie bowiem do początku (od nowa; od daty prawomocności postanowienia w sprawie o udzielenie zezwolenia na odrzucenie spadku), z kolei przy zawieszeniu termin nie biegnie, a gdy rozpoczął swój bieg nie biegnie przez czas przeszkody wskazanej wart. 121 kc, zaś po ustąpieniu tej przeszkody biegnie dalej (tym samym czas sprzed zaistnienia przeszkody podlega doliczeniu do terminu).
W podręczniku do części ogólnej prawa cywilnego (autorstwa A. Woltera, J. Ignatowicza, K. Stefaniuka) możemy przeczytać, że nie powinno budzić wątpliwości stosowanie do prekluzji w drodze analogiiart. 121 pkt 4 kco zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Jak to bowiem trafnie się podkreśla, w tym przepisie chodzi o wypadek niemożności realizacji w terminie prawa z przyczyny, na którą uprawniony nie miał żadnego wpływu, a „z ogólnych zasad naszego prawa – jak to zauważył Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 10.03.1992r. III CZP 10/92 – wynika, że skutki zdarzenia, na które osoba zainteresowana nie ma wpływu i któremu przy najbardziej posuniętej staranności nie może zapobiec nie powinny jej obciążać ujemnymi konsekwencjami”. Zastosowanie w drodze analogii do terminów prekluzyjnychart. 121 pkt 4 k.c.Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne w postanowieniu z 5.11.1976r. III CRN 202/76 24, w którym chodziło o termin zawity z zakresu prawa wynalazczego.
Z. R.iA. O.wskazują, że w szczególności terminy zawite do dochodzenia uprawnień przed sądem lub innym organem są najbliższe instytucji przedawnienia i dlatego w odniesieniu do nich analogia znajduje najsilniejsze uzasadnienie. Odnosi się to zwłaszcza doart. 121 pkt 4 k.c., który przewiduje zawieszenie biegu przedawnienia z powodu siły wyższej.
Z tych też względów w niniejszej sprawie należało przyjąć, że nastąpiło nie przerwanie na podstawie stosowanego w drodze analogiiart. 123 § 1 pkt. 1 k.c.ale zawieszenie terminu zawitego w oparciu oart. 121 pkt. 4 k.c.
Mając na uwadze powyższe należało, zgodnie zart. 385 k.p.c., orzec jak w sentencji.

  Barbara Mokras Wojciech Vogt Tomasz Błoński