Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 704/18
Data wyroku: 2018-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Leszek Dąbek, Marcin Rak, Gabriela Sobczyk
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 679 kpc

Sygn. akt III Ca 704/18

POSTANOWIENIE
Dnia 11 grudnia 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędziowie:    SO Gabriela Sobczyk
SO Marcin Rak
Protokolant    Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2018 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z wnioskuE. M.
z udziałemH. B. (1),H. M. (1)iH. M. (2)(M.)
o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczek postępowaniaH. B. (1)iH. M. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w(...)
z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt II Ns 351/16
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od uczestniczek postępowaniaH. B. (1)iH. M. (1)na rzecz wnioskodawczyniE. M.kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym.

SSO Marcin Rak SSO Leszek Dąbek SSO Gabriela Sobczyk
Sygn. akt III Ca 704/18

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniE. M.żądała zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w(...)z dnia 3 06 2008r. wydanego
w sprawie sygn. akt II Ns 1593/07, w którym stwierdzono, że spadek poA. M. (1), córceW.iF.na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 8 10 1980r. nabyła w całości uczestniczka postępowaniaH. B. (2)oraz zasądzenia na jej rzecz od uczestników postępowania zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając wniosek twierdziła, że nie była uczestnikiem postępowania
w którym wydano powyższe postanowienie i do 20 10 2015r. nie wiedziała,
że zostało on przeprowadzone. Do spadku poA. M. (1)został powołana na podstawie jej późniejszego notarialnego testamentu sporządzonego w dniu 2 10 1984r.
Uczestniczki postępowaniaH. B. (1)iH. M. (1)wnosiły
o oddalenie wniosku i zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania.
Zarzucał, że sporządzony przezA. M. (1)w dniu 2 10 1994r. testament notarialny jest nieważny, gdyż został on sporządzony przez nią w stanie wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Uczestnik postępowaniaH. M. (2)nie był zainteresowany wynikiem postępowania.
Sąd Rejonowy w(...)w postanowieniu z dnia 21 11 2017r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w(...)z dnia 3 06 2008r.
i stwierdził, że spadek poA. M. (1)nabyła w całości na podstawie testamentu notarialnego z dnia 2 10 1994r. jej wnuczkaE. M.i orzekł o kosztach postępowania.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia stwierdził, że wniosko-dawczyni nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego Sądzie Rejonowym w(...)pod sygnaturą akt II Ns 1593/07 i złożyła wniosek o zmianę wydanego w nim postanowienia w ciągu rocznego terminu od uzyskania informacji o jego wydaniu i podstawie do jego wzruszenia. SpadkodawczyniA. M. (1)sporządziła dwa ważne testamenty w formie aktu notarialnego, która jest najpewniejszą formą testament, gdyż notariusz prawnik, osoba zaufania publicznego powinna przed przystąpieniem do sporządzania testamentu ustalić czy stający testator ma zdolność oraz oddać wolę testatora w treści testamentu, aby nie budziła ona wątpliwości interpretacyjnych. Ocenił, że treści obydwu testamentów nie da się pogodzić, gdyż w obu testamentach powołano inne osoby do całości spadku i przyjął, że zgodnie z regulacjamiart. 947 k.c.iart. 948 k.c.
spadkodawczyni w późniejszym testamencie z dnia 2 10 1984r. odwołała testament sporządzony w dniu 8 10 1980r. Następnie przywołał regulacjęart. 945 § 1 k.p.c.i wskazał, że stosownie do regulacjiart. 945 § 2 k.c.nie można się powoływać na nieważność testamentu z powodu: sporządzenia go przez testatora testujący w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji
i wyrażenia woli, pod wpływem błędu lub groźby – po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku. Stwierdził, że postępowanie wykazał, że sporządzony przezA. M. (1)testament z dnia 2 10 1984r. był wynikiem głębokich uczuć łączących ją z wnioskodawczynią, zaś testament z dnia 8 10 1980r. został przez nią sporządzony pod naciskiemH.iB. M.jako zabezpieczenie dokonanej przez nich inwestycji zakupu nieruchomości wB.i nie oddawała rzeczywistej woli spadkodawczyni. Ocenił, że w sprawie – co do zasady –
nie może mieć zastosowania regulacjaart. 5 k.c.Nie analizował oświadczeń spadkodawczyni, że „chce ona aby nieruchomość wB.należą do jej wnuczkiH. B. (1)”, gdyż „testamenty są czynnościami prawnymi o sforma-lizowanym charakterze, a oświadczenia składane przez spadkodawczyni nie speł-niały – również w ocenie uczestniczek postępowania – żadnej z form przewidzianych dla sporządzenia testamentu”.
W konkluzji uznał, że zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku i dlatego orzekła jak w sentencji. O kosztach postępowania orzekł stosując regulację
art. 520 § 2 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżyłyuczestniczki postępowaniaH. B. (1)
iH. M. (1),które wnosiły o jego zmianę przez oddalenie wniosku
oraz zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzuciły, iż przy ferowaniu postanowienia naruszono wskazane w apelacji przepisy prawa procesowego i materialnego w sposób w niej podany.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek, a następnie prawidłowo rozpoznał sprawę.
Wbrew zarzutom apelacji przy konstruowaniu podstawy faktycznej orzeczenia nie naruszył regulacjiart. 233 § 1 k.p.c.
Ustalenia składające się na podstawę faktyczną orzeczenia, mają bowiem źródła w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, których ocena jest logiczna i mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów.
Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.
Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie są prawidłowe i Sąd odwoławczy ją podziela i przyjmuje za własną (orz. SN z dn. 26 04 1935r. C III 473/34, Zb U. z 1935r. poz. 496).
W sprawie jest bezsporne, iż spadkodawczyniA. M. (2)pozostawiła dwa testamenty sporządzone w formie aktów notarialnych z dnia 8 10 1980r.
i z dnia 2 10 1984r., w których odpowiednio zmarła powołała do całości spadku po niej wnuczki uczestniczkę postępowaniaH. B. (1)i wnioskodawczynięE. M..
W testamencie sporządzonym w dniu 2 10 1984r. spadkodawczyni powołała do całości spadku po niej wnioskodawczynię.
Został on sporządzony w formie aktu notarialnego, stąd też w drodze domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.) przyjąć należy, iż przed jego sporządzeniem spadkodawczyni została prawidłowo poinformowana przez notariusz o znaczeniu i zakresie tego rozporządzenia
(w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji pozwalających przyjąć,
że notariusz nie wywiązał się z tego obowiązku).
Wbrew temu co zarzuca apelacja z uwagi na użyte w nim sformułowania i co za tum idzie zakres rozporządzenia jego treści nie da się pogodzić z treścią wcześniejszego testamentu z dnia 8 10 1980r. w którymA. M. (1)do „całości spadku” powołała uczestniczkę postępowaniaH. B. (1)i Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że sporządzając drugi testament spadkodawczyni w całości odwołała testament wcześniejszy (art. 947 k.c.).
A. M. (1)zmarła w dniu 16 04 1995r. i do chwili wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie (6 04 2016r.) i podniesienia w nim przez skarżące zarzutu, że zmarła sporządziła testament z dnia 2 10 1984r. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, upłynął przewidziany wart. 945 § 1 k.c.dziesięcioletni termin, co uniemożliwia skarżącym skuteczne powoływanie tego zarzutu (dotyczy to także ewentualnego zarzutu sporządzenia testamentu pod wpływem błędu).
Niezależnie od tego w materiale sprawy brak jest jakichkolwiek wiarygodnych informacji pozwalających przyjąć, że spadkodawczyni sporządziła ten testament pod wpływem wnioskodawczyni, która co prawda zawiozła ją i jej dziadka do notariusz, lecz nie asystowała w tych czynnościach, a jego treść odzwierciedla jedynie ich wzajemne bardzo bliskie relacje uczuciowe.
Na jego treść, zakres i ważność nie ma żadnego wpływu przywoływana przez uczestniczki postępowania wypowiedź zmarłej, że chce, żeby dom
wB.jest uczestniczki postępowaniaH. B. (1).
Gdyby bowiem przyjąć, że takie słowa zostały rzeczywiście wypowiedziane prze zmarłą, to niewątpliwie miało to miejsce już po sporządzeniu drugiego testamentu (w szpitalu) i co należy - za Sądem pierwszej instancji – podkreślić, w toku postępowania nie wykazano, iż nastąpiło to w przewidzianej prawem formie rozporządzenia testamentowego (np. testamentu ustnego),
przez co nie miały one żadnego wpływu na ważność i zakres rozporządzenia dokonanego przez zmarłą w testamencie z dnia 2 10 1984r.
Dlatego z podanych względów testament ten należy uznać za ważny,
a zawarte w nim powołanie wnioskodawczyni do całości spadku poA. M. (1)za skuteczne.
E. M.wnioskodawczyni nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego Sądzie Rejonowym w(...)pod sygnaturą akt II Ns 1593/07,
w którym na podstawie testamentu notarialnego z dnia 8 10 1980r. do całości spadku poA. M. (1)powołano uczestniczkę postępowaniaH. B. (1).
O wszczęciu tego postępowania nie został poinformowana przez jej uczestników pomimo tego, że po jego przeprowadzeniu wielokrotnie przyjeżdżała do Polski i miała kontakt z nimi.
O jego przeprowadzeniu i wyniku dowiedziała się w październiku 2015r.
i wnosząc so Sadu Rejonowego w(...)w dniu 6 04 2016r. dochowała przewidzianego wart. 679 § 1 k.p.c.rocznego terminu do jego wniesienia.
W połączeniu z powyższym czyni to wniosek uzasadnionym, a to stoso-wnie do regulacjiart. 679 § 3 k.p.c.obligowało Sąd pierwszej instancji do zmiany postanowienia wydanego przez ten Sąd w dniu 3 09 2008r. w sprawie o sygn. akt II Ns 1593/07.
Znalazło to prawidłowe odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu, przez co apelacja jest bezzasadna w rozumieniuart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.a to z mocy zawartej w nim regulacji prowadziło do jej oddalenia.
Reasumując zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i dlatego apelację jako bezzasadną oddalono w oparciu regulacjeart. 385 k.p.c.
w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulacjęart. 520 § 2 zd. 1 k.p.c.biorąc pod uwagę, iż interesy uczestników postępowania były sprzeczne, a uczestniczki postępowania uległy w całości w tym postępowaniu, wobec czego powinny one zwrócić wnioskodawczyni poniesione przez nią w tym postępowaniu koszty zastępstwa przez fachowego pełnomocnika.