Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 190/18
Data wyroku: 2018-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Stanisław Kucharczyk, Janusz Jaromin, Piotr Brodniak
Słowa kluczowe: Przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji
Podstawa prawna: art. 437§2 kpk

Sygn. aktII AKa 190/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 grudnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Stanisław Kucharczyk

Sędziowie:

SA Janusz Jaromin
SA Piotr Brodniak (spr.)

Protokolant:

sekr. sądowy Emilia Misztal

przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej w Międzyrzeczu Anny Jasiewicz
po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2018 r.
sprawyS. K.
oskarżonego zart. 173 § 1 k.k.w zw. zart. 173 § 2 k.k.w zw. zart. 173 § 4 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowegoi obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp.
z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt II K 186/17
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
-S. K.uznaje za winnego tego, że w dniu 5 lutego 2017 r.w okolicy miejscowościT.nieumyślnie nie zachował należytej ostrożnościi w efekcie spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując naautostradzie (...)samochodem osobowym marki(...), nr rej.
(...), w wyniku zaśnięcia, w sposób niesygnalizowany i niekontrolowany zmienił pas ruchu z prawego na lewy, a następnie wykonał gwałtowny manewr skrętu w prawo, co spowodowało utratę panowania nad pojazdem i uderzenie w znajdującą się po prawej stronie drogi barierę ochronną, a po odbiciu się od niej, zderzenie z jadącym lewym pasem ruchu samochodem marki(...)nr rej. (...)kierowanym przezA. M., w następstwie czego samochód marki(...)wykonał kilka obrotów wokół własnej osi i stanął poprzecznie względem jezdni, a samochód marki(...)zatrzymał się na prawym pasie ruchu, to jest popełnienia wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. i za wykrocznie to, na podstawie art. 86 § 1 k.w., wymierza mu karę 2.000 (dwóch tysięcy) złotych grzywny,
- uchyla zawarte w punkcie II części dyspozytywnej wyroku orzeczenie o środku karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym oraz zawarte w punkcie III tej samej części wyroku orzeczenie o zwrocie wydatków poniesionych przez oskarżycielkę posiłkowąZ. K.,
II. zasądza odS. K.na rzecz Skarbu Państwa wydatki związane z postępowaniem odwoławczym i wymierza mu 200 (dwieście) złotych opłaty za obie instancje, zaś oskarżycielowi posiłkowemu(...) S.A.wW.wymierza za postępowanie odwoławcze opłatę w kwocie 60 (sześćdziesięciu) złotych.
SSA Piotr Brodniak SSA Stanisław Kucharczyk SSA Janusz Jaromin
Sygn. akt II AKa 190/18

UZASADNIENIE

S. K.został oskarżony o to, że w dniu 05 lutego 2017 roku naautostradzie (...)w okolicy miejscowościT., województwa(...), nieumyślnie sprowadził katastrofę w ruchu lądowym poprzez nieumyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że prowadząc samochód osobowy marki(...)onr rej. (...)na autostradzie, w wyniku zaśnięciaza kierownicą, w sposób niekontrolowany rozpoczął zmianę pasa ruchu z prawegona lewy, bez wcześniejszego sygnalizowania manewru, a następnie, po nagłym przebudzeniu się, wykonał gwałtowny manewr skrętu kierownicą w prawo,co spowodowało utratę panowania nad pojazdem i uderzenie w znajdującą się po prawej stronie drogi barierę ochronną, a następnie po odbiciu się od niej, zderzenie się z jadącym lewym pasem ruchu, samochodem marki(...)onr rej. (...)kierowanym przez obywatela NiemiecA. M., w następstwie czego samochód marki(...)wykonał kilka obrotów wokół osi jezdni i stanął poprzecznie względem jezdni, a samochód marki(...)zatrzymał się w okolicy prawego pasa ruchu, następnie w samochód(...)stojący poprzecznie względem jezdni uderzył kierujący samochodem(...)onr rej (...)kierowany przezM. D., po uderzeniu przez samochód marki(...), samochód marki(...)uderzył w tylną część przyczepy samochodu ciężarowego marki(...)onr rej. (...)kierowanego przez obywatela LitwyG. B., któremu udało się wcześniej ominąć „slalomem” uczestniczące w zdarzeniu pojazdy, następnie nadjeżdżający prawym pasem samochód marki(...)onr rej. (...)kierowany przezP. K.uderzył w tył stojącego pod pewnym kątem na tym samym pasie ruchu samochodu marki(...), a następnie jadący „slalomem” miedzy rozbitymi pojazdami, zmieniając w związku z tym pasy ruchu, samochód marki(...)onr rej. (...)kierowany przezB. C.uderzyłw samochód marki(...), w skutek którego to zdarzenia śmierć ponieśli kierowcai pasażer samochodu(...), tj.P. K.iS. S. (1), a ponadto doszło do narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia i zdrowia wielu osób, tj. pozostałych uczestników zdarzenia: pasażera samochodu marki(...)T. K., który w wyniku zdarzenia doznał obrażeń ciała w postaci stłuczenia klatki piersiowej po stronie lewej, stłuczenia grzbietu ręki prawej i stłuczenia barku lewego, które to obrażenia nie naruszały czynności narządów jego ciała i nie spowodowały rozstroju zdrowia na okres przekraczający 7 dni oraz kierowcy samochodu marki(...)obywatela NiemiecA. M.i pasażerów tego pojazdu obywateli RosjiI. M.,N. K.iA. K. (1), kierowcy samochodu marki(...)M. D.i pasażerów tego pojazduA. D.iF. D., kierowcy samochodu(...)obywatela LitwyG. B.oraz kierowcy samochodu marki(...)B. C.i pasażerów tego samochoduJ. C.,Z. C.iA. C., którzy w wyniku zdarzenia nie odnieśli obrażeń ciała,
to jest o czyn zart. 173 § 1 kkw zw. zart. 173 § 2 kkw zw. zart. 173 § 4 kk.
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia8 czerwca 2018 r., wydanym w sprawie II K 186/17,S. K.uznał za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu i kwalifikując go jako występek zart. 173 § 4 kk, za ów czyn, na podstawieart. 173 § 4 kk, wymierzył oskarżonemu karę 2 lat pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 42 § 1 kk, orzekł wobecS. K.zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat.
Zasądził odS. K.na rzecz oskarżycielki posiłkowejZ. K.885,60 złotych tytułem zwrotu wydatków na zastępstwo procesowe.
Nadto, Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach sądowych.
Apelacje od wyroku, na korzyśćS. K., wnieśli jego obrońca oraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego(...) S.A.

ObrońcaS. K.zarzucił wyrokowi:
1. błędne, albowiem nieoparte na żadnym przeprowadzonym dowodzie i sprzecznez opinią biegłych (k.590 i nast.) przyjęcie, iż zapięcie pasów bezpieczeństwa przez pasażera(...)nie spowodowałoby przeżycia zmarłych pp.P. K.orazS. S. (1),
2. błędne, albowiem sprzeczne z zeznaniami strażaków i w/w uzupełniającą opinią biegłych przyjęcie, iż koła z bagażnika nie wpadły do kabiny i nie przyczyniły siędo obrażeń u ofiar,
3. a nadto - rażącą niewspółmierność i surowość wymierzonej kary.
Podnosząc te zarzuty, obrońcaS. K.wniósł o zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu w formie obecnie sformułowanej, ewentualnie, o złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary poprzez wymierzenie kary wolnościowej.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego(...) S.A., zarzucił wyrokowi:
1) obrazę przepisów postępowania, tj.art. 7 kpkw związku zart. 4 kpk,art. 5 § 2 kpkorazart. 193 § 1 kpki201 kpkpoprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, skutkującą poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych, pozostających w sprzeczności z przeprowadzonymi dowodami w postaci interdyscyplinarnej opinii biegłychS. M.,A. K. (2)iM. S.z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych oraz z zakresu medycyny sądowej, a także przesłuchanych w niniejszej sprawie świadków, która to obraza miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, gdyż doprowadziła do błędnego uznania, że:
a) przedmiotowe zdarzenie miało charakter nagły i jednolity w sytuacji gdy składało się na nie kilka niezależnych od siebie, umiejscowionych w pewnych odstępach czasu najechań pojazdów na pojazdy poprzedzające, które uległy wcześniej wypadkowi,
b) skutkiem zdarzenia z dnia 5 lutego 2017 r., za które może ponosić odpowiedzialność oskarżony, była śmierćP. K.iS. S. (1), w sytuacji, gdy niezapięcie pasów bezpieczeństwa przezS. S. (1)zerwało związek pomiędzy śmiercią mężczyzn a uderzeniem w pojazd oskarżonego, gdyż jak wynika z opinii biegłych z zakresu rekonstrukcji wypadkówi medycyny sądowej, gdybyS. S. (1)miał zapięte pasy bezpieczeństwa, przewożone w bagażniku koła zostały zabezpieczone prawidłowo aP. K.w sposób odpowiedni zareagował na sygnały świetlne wysyłane przez osobę znajdującą się przez miejscem zdarzenia, to nie doszłoby do ich śmierci, co potwierdza doznanie niewielkich obrażeń przez znajdującego się w tym pojeździeT. K.,
c) zdarzenie miało charakter katastrofy w ruchu lądowym, mimo że na skutek zdarzenia obrażeń ciała doznał wyłącznieT. K., bo jak wyżej wskazano śmierćP. K.iS. S. (1)nie pozostaje w adekwatnym związku ze zdarzeniem, mienie uszkodzone nie było mieniem znacznej wartości, a tym bardziej wielkiej wartości, a zatem nie został spełniony wymóg wystąpienia „realnego skutku” w postaci odniesienia obrażeń ciała przez kilka osób niezbędny dla przyjęcia, że dane zdarzenie było katastrofą w ruchu lądowym,
d) dowolne przyjęcie, że oskarżony zasnął za kierownicą,
2) obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 173 § 4 kkpoprzez jego niewłaściwą wykładnię i wadliwe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, że pomiędzy zachowaniem oskarżonego, które doprowadziło do zderzenia samochodu(...)z samochodem(...), a śmierciąP. K.iS. S. (1)zachodzi związek przyczynowy, podczas gdy, przy prawidłowej wykładni tego przepisu i zastosowaniu teorii tzw. obiektywnego przypisania skutku związek taki należy wykluczyć, gdyż śmierć obu pokrzywdzonych nie była normalnym następstwem uderzenia pojazdu(...)w pojazd(...), a jak wynika z opinii biegłych w przypadku prawidłowego zapięcia pasów bezpieczeństwa przezS. S. (1)i w przypadku braku nieprawidłowego przewożenia kół samochodowych w bagażniku samochodu(...), nie wystąpiłby skutek w postaci śmierci obu mężczyzn, co potwierdza okoliczność niedoznania większych obrażeńw tym zderzeniu przezT. K., który miał zapięte prawidłowo pasy bezpieczeństwa; uznać zatem należy, że ryzyko wystąpienia śmierci spowodowali,a nie tylko przyczynili się, swoim zachowaniemS. S. (1)poprzez niezapięcie pasów bezpieczeństwa orazP. K.poprzez niedopilnowanie zapięcia pasów przez pasażera i przewożenie w sposób nieprawidłowy w bagażniku
O. (...)kół samochodowych, a nadto nie dostosowując prędkości do warunków panujących na drodze (widoczność 100 m z uwagi na mgłę i osoba machająca światłem latarki na 100 m przed miejsce zdarzenia), co było bezpośrednią przyczyną przełamania tylnej kanapy, przemieszczenia sięS. S. (1)we wnętrzu pojazdu po uderzeniu z prędkością ok. 140 km/h w stojący pojazd(...), przełamaniu przez niego fotela kierowcy, spowodowania obrażeń ciałaP. K.skutkujących jego śmiercią oraz śmierciS. S. (1).
Formułując te zarzuty, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu, ewentualnie, poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemuzart. 173 § 4 kknaart. 86 § 1kw, a jeśli zajdzie potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacje są częściowo zasadne.
Dokonując takiej oceny wywiedzionych środków odwoławczych, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy rozpoznający analizowaną sprawę zgromadził wszystkie dostępne mu dowody a na ich podstawie prawidłowo zrekonstruował przebieg zdarzenia, które jest przedmiotem osądu. Czyniąc tę drugą uwagę, wypada jednocześnie powtórzyć za Sądem orzekającym, że żadenz uzyskanych dowodów nie stwarza podstaw do przyjęcia, iż w momencie uderzenia samochodu marki(...)nr rej. (...)w samochód oskarżonego marki(...)nr rej. (...), koła znajdujące się w części bagażowej pierwszegoz wymienionych pojazdów, przemieściły się do części pasażerskiej i spowodowały obrażenia ciała u którejś z osób podróżujących tym autem. Natomiast cytowane przez obrońcęS. K.a wskazane w opinii z zakresu ruchu drogowego wypowiedzi strażaków, którzy przybyli na miejsce zdarzenia, takie jak „pasażera mogły zabić te koła”, „żeby nie te koła w bagażniku to pasażer(...)mógł przeżyć”, w żadnym razie nie uprawniają do sformułowania odmiennej tezy, niż ta przytoczona powyżej. Natomiast odnosząc się do uwag pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego traktujących na temat zmiany kierunku jazdy samochodu kierowanego przezS. K., oczywiście należy zgodzić się z autorem tych uwag, że owa zmiana mogła być spowodowana różnymi okolicznościami. Wypada jednak zauważyć to, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a mianowicie,że podstawą dokonanego przez Sąd Okręgowy ustalenia, iż do wspomnianej zmiany doszło na skutek zaśnięcia oskarżonego, nie są dywagacje, bądź hipotezy, lecz zasady doświadczenia życiowego. Odwołując się do nich, należy zaś przypomnieć,że uS. K.nie stwierdzono żadnych schorzeń somatycznych, czy psychicznych, które to mogłyby zaburzać jego świadomość. Zaakcentować też trzeba, że z żadnego z uzyskanych dowodów nie wynika, by ujawnione na miejscu zdarzenia zwłoki zwierzęcia (prawdopodobnie jenota) stanowiły przeszkodę zmuszającą kierujących pojazdami do zmiany pasa ruchu. W związku z tym, jedynym racjonalnym wytłumaczeniem tej zmiany dokonanej przezS. K.jest, jak prawidłowo ustalił to Sąd Okręgowy, krótkotrwałe zaśnięcie wymienionegoi w efekcie utrata przez niego panowania nad pojazdem.
Odnosząc się do następnych elementów, które determinowały treść rozstrzygnięcia wyrażonego w zaskarżonym orzeczeniu, wypada przypomnieć,że przepisykodeksu karnego, a także żadnej innej ustawy nie definiują pojęcia katastrofy w ruchu lądowym, która to jest istotą przestępstwa stypizowanegowart. 173 § 1 kk. W tej sytuacji, jak słusznie zauważył to Sąd Okręgowyoraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, należy się więc odwołać do powszechnie akceptowanej, zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie, definicji katastrofy przedstawionej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975/3-4/33. W judykacie tym, Sąd Najwyższy stwierdził, że katastrofąw ruchu drogowym jest zdarzenie zakłócające w sposób nagły i groźny ruch lądowy, sprowadzające konkretne, rozległe i dotkliwe skutki obejmujące większą liczbę ludzi lub mienie w znacznych rozmiarach oraz niosące ze sobą zagrożenie bezpieczeństwa powszechnego. Spośród tych elementów, które materializują byt katastrofy w ruchu lądowym, na gruncie przedmiotowej sprawy należy zaś wyeksponować ten, który stanowi o nagłości zdarzenia. Zwrócenie na niego uwagi jest bowiem koniecznea to dlatego, że zderzenie samochodów marki(...)i(...)nr rej.KN IM 757, którymi to kierowali, odpowiednio,S. K.iA. M., jakkolwiek zakłóciło i to groźnie ruch pojazdów obywający się naautostradzie (...), niemniej jednak, zdaniem Sądu Apelacyjnego, do owego zakłócenia nie doszłow sposób nagły w rozumieniu cytowanej wyżej definicji katastrofy w ruchu lądowym. Przekonując o słuszności tej tezy, w pierwszym rzędzie wypada zauważyć,że na stronie 5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sam Sąd Okręgowy stwierdził,iż z zeznań osób uczestniczących w zdarzeniu „(…) wyłania się obraz zdarzenia dynamicznego i rozłożonego w czasie (…)”. Oznacza to więc, że Sąd meriti dostrzegł, iż owo zdarzenie nie było „skumulowane” w jednym czasie, aczkolwiek trzeba też zauważyć, że w dalszej części cytowanej konkluzji wyraził pogląd, że co prawda zdarzenie to było rozłożone w czasie, to „(…) jednak nie w długim okresie, w którym poszczególne kolejne zderzenia pojazdów następowały po sobie w odstępie kilkunastu - kilkudziesięciu sekund”. W dalszej części pisemnych motywów kwestionowanego orzeczenia (strona 7), Sąd Okręgowy wskazał ponadto, że „czas, który upłynął między pierwszym zderzeniem pojazdów a kolejnymi, nie ma większego znaczenia, sam upływ czasu nie przerywa bowiem adekwatnego związku przyczynowo - skutkowego między spowodowaniem pojawienia się nieoświetlonych przeszkód na drodzea najechaniem na nie kolejnych pojazdów”. Ustosunkowując się do tych uwag Sądu orzekającego, najpierw trzeba się odnieść do tej ostatniej. Abstrahując w tym miejscu od tego, że w uwadze tej, oprócz zagadnienia nagłości, czy też inaczej czasu zdarzenia, koncentruje się również, nie wynikające z opisu czynu, zagadnienie związane z niedopełnieniem przez oskarżonego obowiązków, które ciążyły na nim po zaistnieniu kolizji (o tym w dalszej części uzasadnienia), stwierdzić należy, że rację ma Sąd Okręgowy, iż z punktu widzenia istnienia, bądź nieistnienia związku przyczynowo - skutkowego, czas, który upłynął pomiędzy pierwszym zderzeniem pojazdów a kolejnymi, nie ma większego znaczenia. Okoliczność ta posiada jednak fundamentalne znaczenie dla stwierdzenia, czy zderzenie samochodów kierowanych przezS. K.iA. M.(samochody marki(...)i(...)), do którego to doszło z wyłącznej winy tego pierwszego, zakłóciłow sposób nagły ruch drogowy naautostradzie (...). Udzielając odpowiedzi na tak sformułowane pytanie, należy się zaś odwołać do faktów ustalonych przez Sąd Okręgowy. I tak, w pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że po wspomnianym zderzeniu, kierowca oraz trzech pasażerów podróżujących samochodem marki(...)zdołali z niego wysiąść i przemieścić się w miejsce, które uznaliza bezpieczne. Dodać również należy, a właściwie nie dodać, lecz zaakcentować,że zanim na miejsce zdarzenia dojechał nieustalony samochód ciężarowy, a za nim kierujący zestawem ciężarowymG. B., po prawej stronie, na pasie awaryjnym, w odległości około 100 metrów od wspomnianego miejsca, stał nieuczestniczący w zdarzeniu samochód, którego kierowca, błyskami świateł drogowych ostrzegał przed zaistniałym niebezpieczeństwem. Ów kierowca, następnie wysiadł z samochodu i ostrzegał przed tym niebezpieczeństwem światłem emitowanym przez telefon komórkowy. W taki właśnie sposób został ostrzeżonyM. D., kierowca samochodu marki(...),nr rej. (...), który jako pierwszy uderzył w uczestniczący we wcześniejszym zderzeniu samochód marki(...). Dla porządku dodać też trzeba, że o sytuacji zaistniałej na drodze,w ten sam sposób został ostrzeżony równieżB. C., który kierując samochodem marki(...)nr rej. (...), dojechał do miejsca zderzenia samochodów(...)i(...)bezpośrednio po tym, gdy w ten drugi pojazd uderzył kierowany przezP. K.samochód marki(...)nr rej.(...). Na kanwie tych, przytoczonych uwarunkowań trzeba więc podkreślić,że osoba, która ostrzegała innych uczestników ruchu o powstałym na drodze niebezpieczeństwie, najpierw sama musiała je rozpoznać. Aktualnie nie sposób ustalić jak to uczyniła, niemniej jednak pewnym jest to, że czynność ta zajęła jej, bo musiała zająć, odpowiednią ilość czasu. Wskazać też trzeba, że opuszczenie auta przez cztery osoby podróżujące samochodem marki(...)też nie nastąpiło, bo z oczywistych względów nie mogło nastąpić, kolokwialnie rzecz ujmując, „w oka mgnieniu”. Innymi więc słowy, czas który upłynął od momentu zderzenia się samochodów marki(...)i(...)do momentu dojechania do nich innych aut, zdaniem Sądu Apelacyjnego, był długi i to na tyle, że nie pozwala przyjąć, iż zdarzenie, które zostało zainicjowane nieprawidłowym zachowaniemS. K., posiadało charakter nagły w rozumieniu cytowanej wcześniej definicji katastrofy w ruchu lądowym. Natomiast to, że kolejne pojazdy dojechały do miejsca zderzeniasię samochodów(...)i(...)w odstępach kilkunasto, bądź kilkudziesięciosekundowych, niczego w analizowanej materii nie zmienia. Elementu tego nie można bowiem traktować jako wyznacznika nagłości zdarzenia. W realiach rozpoznawanej sprawy ową „nagłość” należy odnosić ściśle i konkretnie do zderzenia się samochodów marki(...)i(...), a to przecież, zważywszy na zaprezentowane wyżej uwarunkowania faktyczne, nie zakłóciło ruchu lądowego w taki właśnie, to jest nagły sposób.
Podsumowując dotychczasowe rozważania, wypada więc jedynie powtórzyć,że zderzenie się samochodów marki(...)i(...), będące następstwem nieprawidłowego zachowaniaS. K.nie zakłóciło w sposób nagły ruchu odbywającego się naautostradzie (...), a to w konsekwencji oznacza,że zdarzenie będące przedmiotem osądu nie jest przewidzianą wart. 173 § 1 kkkatastrofą w ruchu lądowym.
Niezależnie od uwag przytoczonych powyżej, realia rozpoznawanej sprawy wmuszają potrzebę dokonania ich oceny z innej perspektywy, niż ta zaproponowana przez oskarżyciela publicznego w akcie oskarżenia i zaaprobowana przez Sąd Okręgowy w treści zaskarżonego wyroku. Konkretnie rzecz ujmując, chodzi o kwestię związaną z niedopełnieniem przezS. K.obowiązków jakie ciążyły na nim bezpośrednio po zderzeniu się kierowanego przez niego pojazduz samochodem marki(...). Zagadnienie z tym związane, jak wspomnianoto wcześniej, znalazło się również w zainteresowaniu Sądu orzekającego, który tona stronie 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku stwierdził, że „oskarżony co prawda po pierwszym zderzeniu nic już nie mógł uczynić, by zapobiec kolejnym zderzeniom, jednak nie zwalnia go to od odpowiedzialności za następstwa pozostawienia przeszkód na drodze, które w tym układzie okoliczności należy uznać za normalne, typowe”. Odnosząc się do tej tezy, na pełną aprobatę bez wątpienia zasługuje pierwszy jej człon. Oczywistym jest bowiem to, żeS. K., na skutek poważnych obrażeń ciała, których doznał w następstwie zderzenia się jego pojazdu z samochodem marki(...)nie mógł zrealizować obowiązków przewidzianych wart. 44 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym(Dz. U. 2018.1990 j.t.), które to ciążyły na nim jako osobie uczestniczącej w zdarzeniu drogowym. Konkretyzując tę tezę,S. K.nie mógł więc przedsięwziąć odpowiednich środków w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchuw miejscu wypadku. Czyniąc te uwagi, nie można się jednak zgodzić z poglądem, wyrażonym przez Sąd Okręgowy w drugiej części cytowanej tezy. Trzeba bowiem zdać sobie sprawę z tego, że niemożność uczynienia zadość przezS. K.obowiązkom, o których mowa we wskazanym wyżej przepisie, była spowodowana okolicznością zupełnie niezależną od niego. Innymi słowy, to nie zaniechanie wymienionego doprowadziło do tego, że nie zrealizował on tych obowiązków, lecz stan jego zdrowia. Obrażenia, których doznał były bowiem tak poważne, że z obiektywnego punktu widzenia, uniemożliwiały mu wypełnienie wspomnianych obowiązków. W tej sytuacji nie zasługuje więc na akceptację stwierdzenie Sądu orzekającego, że niemożność zapobiegnięcia przezS. K.kolejnym zderzeniom i to niemożność spowodowana obiektywnymi, niezależnymi od niego okolicznościami, jest indyferentna, z punktu widzenia, odpowiedzialności wymienionego „(…) za następstwa pozostawienia przeszkódna drodze (…).” Na marginesie tych uwag, wypada jeszcze zaakcentować,że obowiązki, o których mowa powyżej, zgodnie z treściąart. 44 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ciążyły nie tylko naS. K., ale równieżna kierującym samochodem marki(...)nr rej. (...)757A. M., a także pasażerach podróżujących tym autem.
Dla wyczerpania tematyki, która materializuje się na gruncie rozpoznawanej sprawy, koniecznym staje się również nawiązanie do zagadnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nieprawidłowym zachowaniemS. K.a skutkiem w postaci śmierci kierowcy i pasażera samochodu marki(...)nr rej. (...), to jestP. K.iS. S. (1). Rozważania w tej materii należy zaś poprzedzić uwagą, że ich podstawą jest wyłącznie hipotetyczne założenie, iż zdarzenie będące przedmiotem osądu posiadało charakter nagły i tym samym było katastrofą w ruchu lądowym. Czyniąc to założenie, wypada jednocześnie zwrócić uwagę, że Sąd Okręgowy, przyjmując, iż owo zdarzenie było katastrofą oraz, że pomiędzy zachowaniemS. K.a wspomnianym skutkiem istnieje związek przyczynowy, tematyce owego związku poświęcił zaledwie niewielki fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku znajdujący się na stronie 10 tego dokumentu. Jego lektura nie pozwala się zaś do końca zorientować, czy ustalając istnienie rzeczonego związku, Sąd meriti miał w polu widzenia powszechnie akceptowaną w omawianej materii i to zarównow orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie, koncepcję obiektywnego przypisania skutku. Odwołanie się do niej jest zaś konieczne, ponieważ istnienie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem oskarżonego a wypadkiem, w czysto fizykalnym sensie(a więc tak jak to jest w niniejszej sprawie), nie jest wystarczające dla obiektywnego przypisania skutku sprawcy tego wypadku. Obiektywne przypisanie skutku owemu sprawcy jest natomiast możliwe tylko wtedy, gdy zachowanie tego sprawcy stwarzało lub istotnie zwiększyło prawnie nieakceptowane niebezpieczeństwo (ryzyko) dladobra prawnego stanowiącego przedmiot zamachu i niebezpieczeństwo (ryzyko)to zrealizowało się w postaci nastąpienia danego skutku przestępnego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2000 r., III KKN 231/98, OSNKW 2000/5-6/45, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., IV KKN 509/98,OSNKW 2001/5-6/45, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2002 r., V KK 21/02, LEX nr 54393, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r.,IV KK 290/06, OSNwSK 2006/1/1866, wyrok Sądu Najwyższego z dnia30 sierpnia 2011 r., IV KK 187/11, LEX nr 950442, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2013 r., V KK 342/12, LEX nr 1388235, wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 4 lipca 2013 r., III KK 33/13, LEX nr 1391441, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2017 r., III KK 28/17, LEX nr 2397573). Jednymz warunków wspomnianego przypisania, zresztą również powszechnie akceptowanym, jest zachodzącaex ante(w momencie realizacji czynu) obiektywna przewidywalność tego, że dane zachowanie łączy się z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia skutku na tej drodze kauzalnej, na której ostatecznie skutek ten się zrealizował (vide: na przykład, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2013 r., V KK 342/12, LEX nr 1388235). Innymi słowy, koncepcja obiektywnego przypisania skutku, oprócz wykazania czysto fizykalnego przepływu informacji, bądź energii pomiędzy zachowaniem sprawcy a zaistniałym skutkiem oraz ustalenia na płaszczyźnie normatywnej naruszenia reguł postępowania z dobrem prawnym, wymaga bezwzględnie także i tego, by zaistniały przebieg kauzalny prowadzący do skutku(a więc nie sam skutek - uwaga Sądu Apelacyjnego) był obiektywnie przewidywalny, to jest, by był rozpoznawalny dla tzw. wzorca normatywnego wyposażonegow adekwatną wiedzę i doświadczenie życiowe (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r., III KK 33/13, LEX nr 1391441).
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i oczywiście mając cały czas w polu widzenia tylko hipotetyczne założenie, że zdarzenie będące przedmiotem tej sprawy było katastrofą w ruchu lądowym, w pierwszym rzędzie stwierdzić należy, żeS. K.nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa obowiązujące w ruchu drogowym. W dalszej kolejności wypada zauważyć, że owo naruszenie bez wątpienia stwarzało niebezpieczeństwo dla innych uczestników ruchu. Natomiast odpowiedź na pytanie, czy niebezpieczeństwo to zrealizowało się w postaci skutku jakim była śmierćP. K.iS. S. (1)oraz, czy przebieg kauzalny zdarzenia prowadzący do tego skutku był, czy też mógł być, przewidywalny dlaS. K., należy poprzedzić odwołaniem się do wniosków sformułowanych w opinii biegłych z zakresu ruchu drogowego (k.590-615). Z opinii tej wynika bowiem, żeS. S. (1), zajmujący miejsce na tylnym siedzisku samochodu marki(...), w chwili zderzenia się tego pojazdu z samochodem marki(...)nie miał zapiętego pasa bezpieczeństwa. Wspomniana opinia wskazuje również na to, że gdybyS. S. (1)miał zapięty pas bezpieczeństwa, to w wyniku zderzenia mogłoby nie dojść u niego do wystąpienia skutku śmiertelnego, a także mogłoby nie dojść do wystąpienia tego skutkuu kierującego pojazdemP. K., przy założeniu, że doznane przez kierującego obrażenia ciała były bezpośrednio związane także z naporem ciała tylnego pasażera, niezapiętego w pasy. Na kanwie tego założenia uczynionego przez autorów opinii,dla wykazania, że jest ono wyłącznie wyrazem ich ostrożności w opiniowaniu, trzeba natomiast przypomnieć, że bezpośrednio po zderzeniu,S. S. (1)leżał na połamanym oparciu fotela kierowcy, ten zaś (P. K.) leżał na podszybiu, a obaj doznali podobnych obrażeń ciała, w tym między innymi, uszkodzeń klatki piersiowej. Z cytowanej opinii wynika ponadto, że cztery kompletne koła samochodowe, które znajdowały się w bagażniku samochodu marki(...)nie były w żaden sposób zabezpieczone, a co za tym idzie nie były przewożone w sposób prawidłowy.W momencie zderzenia się pojazdu z samochodemS. K., kołate mogły więc bez przeszkód wyłamać oparcia tylnych foteli samochodu marki(...), a następnie mogły spowodować, zarówno destrukcję wnętrza pojazdu, jak i obrażenia ciała znajdujących się w nim osób. W konsekwencji, koła te, zdaniem opiniujących, mogły przyczynić się do powstania śmiertelnych obrażeń ciała uP. K.iS. S. (1).
W obliczu takich a nie innych wniosków, dodać trzeba bardzo obszerniei przekonywująco uzasadnionych w opinii, nie można więc zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że niezapięcie pasa bezpieczeństwa przezS. S. (1)oraz nieprawidłowe przewożenie w bagażniku samochodu marki(...)czterech kompletnych kół samochodowych, to elementy, które tylko nieznacznie przyczyniły się do skutku w postaci śmierciS. S. (1)iP. K.. Przeciwnie, zważywszy na treść przytoczonych wniosków, wymienione elementy miały istotny wpływ na zmaterializowanie się wspomnianego skutku.Co więcej, można nawet rzec, że gdyby kierujący samochodem marki(...)P. K.oraz podróżujący tym pojazdem pasażerS. S. (1)dopełnili ciążących na nich obowiązków i tym samym nie doszłoby do zmaterializowaniasię wskazanych elementów, to skutek w postaci śmierci wymienionych by nie nastąpił. W tym stanie rzeczy, nie ulega więc wątpliwości, że ów skutek jest odzwierciedleniem nie tylko niewłaściwego zachowaniaS. K., ale również okoliczności zaprezentowanych powyżej, które to posiadały istotny wpływ na jego wystąpienie. Wyrażając ten pogląd trzeba jednocześnie zaakcentować, to co jest oczywiste, a mianowicie, żeS. K.nie miał żadnego wpływuna zaistnienie tych okoliczności, jak również, a właściwie przede wszystkim, nie byłw stanie ich przewidzieć. Z obiektywnego punktu widzenia nie sposób bowiem przyjąć, żeS. K.mógł, czy też powinien był, przewidzieć, że inny uczestnik ruchu, konkretnieS. S. (1)podróżuje autem bez zapiętego pasa bezpieczeństwa, zaś w aucie tym, przewożone są nieprawidłowo, bo w żaden sposób niezabezpieczone, cztery kompletne koła samochodowe. Innymi więc słowy, uwarunkowania faktyczne, których wypadkową była śmierćP. K.iS. S. (1), czy też jeszcze inaczej, przebieg kauzalny, który doprowadził do tego skutku, obiektywnie rzecz ujmując, nie był i nie mógł być przewidywalnydlaS. K.. W konsekwencji tej tezy, stwierdzić zatem należy,że nawet gdyby przyjąć hipotetycznie, iż zdarzenie będące przedmiotem osądu było katastrofą w ruchu lądowym, to i tak, z powodów wskazanych powyżej, nie można byłoby przypisaćS. K.spowodowania skutku w postaci śmierciP. K.iS. S. (1).
W konkluzji przedstawionych rozważań należy więc sformułować wniosek,że bezprawne zachowanieS. K.polegało na tym,iż nieumyślnie nie zachował on należytej ostrożności i w efekcie spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym odbywającym się naautostradzie (...). Konkretnie, kierując samochodem osobowym marki(...)nr rej. (...),S. K., w wyniku zaśnięcia, w sposób niesygnalizowanyi niekontrolowany zmienił pas ruchu z prawego na lewy, a następnie wykonał gwałtowny manewr skrętu w prawo, co spowodowało utratę panowania nad pojazdem i uderzenie w znajdującą się po prawej stronie drogi barierę ochronną, a po odbiciu się od niej, zderzenie z jadącym lewym pasem ruchu samochodem marki(...)nr rej. (...)757 kierowanym przezA. M., w następstwie czego samochód marki(...)wykonał kilka obrotów wokół własnej osi i stanął poprzecznie względem jezdni, a samochód marki(...)zatrzymał się na prawym pasie ruchu. Tego rodzaju zachowanie wyczerpuje zaś znamiona wykroczenia stypizowanegow art. 86 § 1 kw, w związku z czym, Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok, przypisującS. K.to właśnie wykroczenie, popełnionew sposób opisany powyżej.
Określając wysokość kary grzywny wymierzonejS. K., Sąd Apelacyjny miał w polu widzenia to, że jakkolwiek wymieniony naruszył jedną z podstawowych zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, to jednak uczynił to w sposób nieumyślny. Uwadze Sądu odwoławczego nie uszło również i to, że stopień zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym jakie spowodowałS. K.był znaczny. Kształtując wymiar kary grzywny, Sąd Apelacyjny uwzględnił także i to, żeS. K.nie był dotychczas karany sądownie, zaś w następstwie zdarzenia, sam odniósł bardzo poważne obrażenia ciała. W obliczu tych, wymienionych okoliczności, wymierzonaS. K.kara 2.000 złotych grzywny, zdaniem Sądu odwoławczego, jawi się jako sprawiedliwa i wyważona. Natomiast mając na uwadze fakt, że wymienionyw sposób nieumyślny naruszył zasady bezpieczeństwa obowiązujące w ruchu drogowym, Sąd Apelacyjny uznał, że nie materializuje się potrzeba czasowego wyeliminowaniaS. K.z uczestnictwa w tym ruchu. W związku z tym, Sąd odwoławczy nie orzekł wobec wymienionego przewidzianegow art. 86 § 3 kw środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdówi jednocześnie uchylił rozstrzygnięcie o tym środku zawarte w punkcie II części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku. Natomiast ustalenie, żeS. K.nie można przypisać odpowiedzialności za śmierć, między innymi,P. K., w konsekwencji powoduje, że nie może on ponosić wydatków, którew toku przeprowadzonego postępowania wyłożyła z tytułu zastępstwa procesowego oskarżycielka posiłkowaZ. K.. W związku z tym, Sąd Apelacyjny uchylił wyrażone w punkcie III części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku, orzeczenieo zwrocie tych wydatków przezS. K.na rzeczZ. K..
O wydatkach związanych z postępowaniem odwoławczym, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 633 kpkiart. 636 § 1 kpk, zaś o opłacie za obie instancje należnej odS. K., w oparciu oart. 3 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zmianami). Natomiast rozstrzygnięcie o opłacie należnej od oskarżyciela posiłkowego(...) S.A., zapadło na podstawie art. 13 ust. 2 wskazanej ustawy.

    Piotr Brodniak Stanisław Kucharczyk Janusz Jaromin