Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 1004/17
Data wyroku: 2018-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Kaźmierczak, Jan Futro, Mikołaj Tomaszewski
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art. 121 pkt 3 kc

Sygn. akt I ACa 1004/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Kaźmierczak
Sędziowie: SA Mikołaj Tomaszewski,
SA Jan Futro (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Paulus
po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaG. K.
przeciwkoH. K.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 20 czerwca 2017 r.
sygn. akt I C 418/16
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 oraz w punkcie 4 i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w Koninie do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Jan Futro Małgorzata Kaźmierczak Mikołaj Tomaszewski

I A Ca 1004/17

UZASADNIENIE
PowódkaG. K.w pozwie wniesionym 9 października 2015 r. skierowanym przeciwkoH. K.wniosła o zasądzenie od pozwanego kwoty 1 000 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu.
W uzasadnieniu twierdziła, że dochodzona w pozwie kwota stanowi zadośćuczynienie za doznany uszczerbek na zdrowiu, cierpienie, ból, krzywdę jaką doświadczyła powódka na skutek zachowania pozwanego w stosunku do niej
Wywodziła, że wniosła pozew przeciwko pozwanemu w dniu 9.02.2005 r. do Sądu Rejonowego w Turku tytułem zadośćuczynienia, jednakże sprawa ta nie została rozpoznana i nie nadano jej biegu, w związku z czym powódka, powołując się na ten wcześniej złożony pozew domaga się zasądzenia od pozwanego zadośćuczynienia. Wskazała, że pozwany w 1988 r. znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie oraz stosował przemoc. Natomiast w październiku 1988 r. pozwany kopnął powódkę w twarz, w wyniku czego pękła powódce szczęka i powódka przebywała na leczeniu w szpitalu.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa podnosząc m.in. zarzut przedawnienia.
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Koninie oddalił powództwo.
Nadto zasądził od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Koninie) na rzecz adwokataS. K.z Kancelarii Adwokackiej wT.kwotę 1 353 zł, na rzecz adwokataK. K.z Kancelarii Adwokackiej wK.kwotę 6 150 zł, na rzecz adwokataR. K.z Kancelarii Adwokackiej wK.kwotę 1 353 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu.
Jako podstawy rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał następujące ustalenia.
PowódkaG. K.i pozwanyH. K.zawarli związek małżeński w dniu(...)r. Z tego związku strony mają dwoje pełnoletnich dzieci: córkęA.ur.(...)i synaA.ur.(...)
W dniu 30.10.1988 r. pozwanyH. K.kopnął powódkęG. K.w twarz, w wyniku czego powódka doznała ona złamania szczęki.
W okresie od dnia 30.10.1988 r. do dnia 29.11.1988 r. powódka przebywała na leczeniu na Oddziale(...)SzczękowejWojewódzkiego Szpitala (...)wK.z rozpoznaniem: wieloodłamowe złamanie żuchwy – wyrostków kłykciowych stawów żuchwowo-skroniowych i trzonu w okolicy zęba – przyśrodkowego lewego siekacza; rana tłuczona bródki. W trakcie pobytu powódki w szpitalu powódce założono szyny i wyciąg międzyszczękowy, a ranę zeszyto.
Powódka w czasie pobytu w szpitalu miała problemy z mówieniem i jedzeniem, przy czym wówczas powódka miała podawane jedzenie w płynie. Powódka w czasie pobytu w szpitalu wykonywała ćwiczenia na szczękę, co powodowało dolegliwości bólowe i w związku z tym powódka otrzymywała zastrzyki przeciwbólowe, przy czym leki przeciwbólowe powódka przyjmowała do 6 miesięcy po wyjściu ze szpitala. Obecnie powódka nadal odczuwa dolegliwości bólowe i odczuwa ból przy zmianie pogody.
Sąd Rejonowy w Turku prawomocnym wyrokiem z dnia 6.02.1989 r. sygn. akt II K 3/89 uznałH. K.za winnego tego, że w okresie od marca 1987r. do 30 października 1988 r. wS.znęcał się fizycznie i moralnie nad żonąG. K., w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wywoływał w domu awantury, w trakcie których bił ją, używał pod jej adresem słów wulgarnych oraz groził zabiciem, a nadto w dniu 30.10.1988 r. kopnął ją nogą w twarz czym spowodował u niej wieloodłamowe złamanie żuchwy oraz ranę tłuczoną bródki, tj. obrażenia naruszające czynności narządu ciała na czas powyżej dni 7, tj. przestępstwa zart.184 § 1 k.k.iart.156 § 1 k.k.w zw. zart.10 § 2 k.k.i za przestępstwo to wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat, zobowiązując go równocześnie do powstrzymania się od nadużywania alkoholu i oddając go w okresie próby pod dozór kuratora.
Sąd Okręgowy w PoznaniuOśrodek (...)wK.prawomocnym wyrokiem z dnia 26.10.2001 r. sygn. akt XV C 758/01 rozwiązał przez rozwód małżeństwo powódki i pozwanego z winy obojga małżonków; powierzył powódce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, zastrzegając pozwanemu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz ograniczając powódce władzę rodzicielską przez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego; orzekł o obowiązku alimentacyjnym pozwanego względem małoletnich dzieci stron; nie orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron, jak również orzekł o kosztach sądowych.
W dniu 16.05.2014 r. wpłynęła do Sądu Okręgowego w Koninie skarga na przewlekłość postępowania wniesiona przez powódkęG. K., a dotycząca przewlekłości postępowania przed Sądem Rejonowym w Turku w związku z pozwem o odszkodowanie z dnia 9.02.2005 r. Sąd Okręgowy w Koninie prawomocnym postanowieniem z dnia 25.06.2014 r. sygn. akt I 1 S 8/14 umorzył postępowanie w powyższej sprawie wskazując w uzasadnieniu tego postanowienia, że stwierdzenie faktu przewlekłości postępowania, które według informacji udzielonych przez Sąd Rejonowy w Turku, w ogóle się nie toczyło przed tym sądem, jest bezprzedmiotowe.
W urządzeniach ewidencyjnych prowadzonych w Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w Turku nie został zarejestrowany pozewG. K.z dnia 9.02.2005 r. o zasądzenie odszkodowania odH. K.. Również w wyniku sprawdzenia wpisów do dziennika korespondencji wpływającej do Sądu Rejonowego w Turku ustalono, iż w 2005 r. pozew taki nie został złożony.
Dokumentacja medyczna z hospitalizacji powódkiG. K.na Oddziale(...)SzczękowejWojewódzkiego Szpitala (...)wK.z lat 1988-1989 nie mogła zostać udostępniona, gdyż nie jest już przechowywana.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że powódkaG. K.roszczenie swoje wywodziła zart. 445 § 1 k.c.zgodnie z którym w wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym – a więc wart. 444 § 1 k.c.- sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Zgodnie z mającym na podstawieart. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. 2007. 80. 538) do powyższych roszczeń, stosuje się przepisyart. 442 Kodeksu cywilnego. Zgodnie zatem zart. 442 § 1 k.c.– który obowiązywał do dnia 10 sierpnia 2007 r. - roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.; jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Nadto zart. 442 § 2 k.c.– który obowiązywał do dnia 10 sierpnia 2007 r. – wynika, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwanyH. K.został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Turku z dnia 6.02.1989 r. sygn. akt II K 3/89 za to, że w okresie od marca 1987 r. do 30 października 1988 r. znęcał się fizycznie i moralnie nad żonąG. K., a nadto w dniu 30.10.1988 r. kopnął ją nogą w twarz czym spowodował u niej wieloodłamowe złamanie żuchwy oraz ranę tłuczoną bródki, tj. za przestępstwo zart.184 § 1 k.k.iart.156 § 1 k.k.w zw. zart.10 § 2 k.k..
Oznacza to, że od dnia 30.10.1988 r rozpoczął bieg termin przedawnienia i roszenie powódki dochodzone w niniejszej sprawie – w świetleart. 442 § 2 k.c., który obowiązywał do dnia 10 sierpnia 2007 r. - przedawniło się z dniem 30.10.1998 r. Natomiast pozew w niniejszej sprawie został wniesiony przez powódkę w dniu 9.10.2015 r., w związku z czym należy uznać zarzut pozwanego, dotyczący przedawnienia roszczenia powódki za uzasadniony.
PowódkaG. K.postanowieniem z dnia 21.10.2015r. w niniejszej sprawie została zwolniona w całości od kosztów sądowych oraz został ustanowiony dla powódki pełnomocnik z urzędu, którego miała wyznaczyć Okręgowa Rada Adwokacka wP..
Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 30.10.2015r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.H. G., która pismem z dnia 3.12.2015 r. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku pełnomocnika z urzędu powódki. Następnie Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 22.12.2015 r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.D. G., który pismem z dnia 7.01.2016r. wniósł o zwolnienie go z obowiązku zastępowania powódki w niniejszej sprawie.
Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 25.02.2016 r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.S. K.. AdwokatS. K.pismem z dnia 14.03.2016r. zwróciła się do powódki, w związku z wyznaczeniem jej pełnomocnikiem powódki, o stawienie się w kancelarii w dniu 19.03.2016 r. bądź w dniu 21.03.2016 r.; w dniu 18.03.2016 r. zapoznała się z aktami niniejszej sprawy i sporządziła z nich fotokopię; w dniach 21.03.2016 r., 22.03.2016 r., 23.03.2016 r. podjęła próbę kontaktu telefonicznego z powódką. AdwokatS. K.pismem z dnia 25.03.2016r. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku zastępowania powódki w niniejszej sprawie, jak również wniosła o przyznanie jej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu dla powódki, gdyż nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w żadnej części.
Następnie Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 4.05.2016r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.M. R., który pismem z dnia 9.05.2016 r. wniósł o zwolnienie go z obowiązku zastępowania powódki w niniejszej sprawie. Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 29.06.2016 r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.J. W., która pismem z dnia 2.08.2016 r. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku zastępowania powódki w niniejszej sprawie.
Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 30.08.2016 r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.K. K.. AdwokatK. K.: sporządziła pismo procesowe z dnia 7.11.2016 r. zawierające roszczenie powódki wraz z jego uzasadnieniem oraz zawierające wnioski dowodowe, brała udział w rozprawach w dniu 10.11.2016 r. i w dniu 12.01.2017 r.; w dniu 23.11.2016 r. oraz w dniu 5.01.2017 r. i w dniu 21.02.2017 r. zapoznała się z aktami sprawy; sporządziła pismo procesowe z dnia 23.11.2016 r. ustosunkowujące się do podniesionego zarzutu przedawnienia; sporządziła pismo procesowe z dnia 10.01.2017 r. AdwokatK. K.pismem z dnia 28.03.2017 r. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku reprezentowania powódki w niniejszej sprawie, jak również wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, gdyż nie zostały one uiszczone w żadnej części.
Następnie Okręgowa Rada Adwokacka wP.w dniu 12.04.2017 r. wyznaczyła dla powódki pełnomocnika z urzędu w osobie adw.R. K.. Pełnomocnik substytucyjny adwokataR. K.w dniu 25.05.2017 r. zapoznał się z aktami sprawy i wykonał fotokopie akt, natomiast na rozprawie w dniu 6.06.2017 r. powódkę reprezentował upoważniony przez pełnomocnika powódki aplikant adwokacki.
Sąd zatem na podstawie§ 2 ust. 1 i 3 oraz § 6 pkt. 7 i § 19 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461 ze zm.) orazart. 109 § 2 k.p.c.biorąc pod uwagę nakład pracy każdego z pełnomocników zasądził od Skarbu Państwa na ich rzecz wskazane w sentencji kwoty.
Od wyroku tego zaskarżając go w części, w jakiej oddalono powództwo i orzeczono o kosztach zastępstwa procesowego na rzecz adwokataR. K.apelację wniosła powódka zarzucając zaskarżonemu wyrokowi

1
naruszenie normy prawa procesowego zawartej wart. 227 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku powódki o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych sądowych z dziedziny chirurga stomatologii szczękowo-twarzowej, ortodonty, chirurgii urazowej, psychiatry i psychologa, które to naruszenie miało wpływ na rozstrzygnięcie, albowiem nie doszło do szczegółowego ustalenia zakresu uszkodzeń ciała powódki wywołanych czynem zabronionym pozwanego popełnionym w okresie od marca 1987 r. do 30 października ł988 r, przebiegu i czasu ich leczenia oraz czasu występowania dolegliwości bólowych i ich nasilenia, a także rozmiaru cierpień psychicznych wywołanych w/w okolicznościami oraz pobytem w szpitalu;

2
sprzeczność ustaleń Sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na uznaniu, że powódka nie złożyła pozwu w dniu 9 lutego 2005 r. w Sądzie Rejonowym w Turku o zasądzenie od pozwanego zadośćuczynienia w kwocie 1 000 000 zł, a co za tym idzie, że nie doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia dochodzonego niniejszym powództwem, podczas gdy z dokumentu przedstawionego przez powódkę wynika, że pozew taki został w w/w terminie złożony, a tym samym bieg przedawnienia przerwany;

3
naruszenie normy prawa materialnego zawartej wart. 4421§ 2 k.c.poprzez jej niezastosowanie i uznanie, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu w dniu 30 października 1998 r.;

4
naruszenie normy prawa procesowego zawartej wart. 109 § 2 k.p.c.oraz§ 2, § 6 pkt 7 oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędupoprzez zasądzenie na rzecz adwokata udzielającego pomocy prawnej w postępowaniu, w którym wartości przedmiotu sprawy przewyższa 200 000 zł, poniżej stawki minimalnej wynoszącej 7 200 zł netto (8 856 zł brutto).

W konsekwencji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1 000 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokataR. K.kwotę 7 503 zł tytułem uzupełnienia wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu (oprócz kwoty 1 353 zasądzonej już zaskarżonym wyrokiem). Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie go Sądowi Okręgowemu w Koninie do ponownego rozpatrzenia sprawy pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Nadto pełnomocnik powódki wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokataR. K.kosztów (nieopłaconych w żadnej części) pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych lub przedłożonego spisu kosztów.
Powódka wniosła nadto o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych sądowych: chirurga stomatologii szczękowo-twarzowej, ortodonty, chirurgii urazowej, psychiatry i psychologa - na okoliczność ustalenia zakresu uszkodzeń ciała powódki wywołanych czynem zabronionym popełnionym przez pozwanego w okresie od marca 1987 r. do 30 października 1988 r., przebiegu i czasu ich leczenia oraz czasu występowania dolegliwości bólowych i ich nasilenia, a także rozmiaru cierpień psychicznych wywołanych w/w okolicznościami oraz pobytem w szpitalu.
S ą d Apelacyjny zwa ż y ł , co nast ę puje:
Apelacja okazała się zasadna.
Argument, że powódka w 2005 r. wytoczyła powództwo przeciwko pozwanemu jest - przyczyn o których niżej – bez znaczenia. Wytoczenie powództwa jest najbardziej typową przyczyną przerwania biegu przedawnienia. Pozew wywołuje skutki prawne od chwili wniesienia, którą jest chwila złożenia pisma w sądzie. W piśmiennictwie trafnie zwrócono uwagę, że ustawodawca wiąże skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia z czynnością wierzyciela, a nie sądu, np. zarejestrowaniem w systemie repertoryjnym czy doręczeniem pozwu (zob. T. Pałdyna, Przedawnienie w polskim, s. 187).
Przyjmując, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu Sąd Okręgowy pominął jednak, że zgodnie zart. 121 pkt 3 k.c.bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa. Ratio legis tego przepisu jest ochrona trwałości małżeństwa; procesy majątkowe między małżonkami na pewno nie służą dobrym stosunkom małżeńskim. Zawieszenie biegu przedawnienia dotyczy wszystkich roszczeń majątkowych małżonków, ma charakter dwustronny (dotyczy roszczeń każdego z małżonków) i dotyczy okresu trwania małżeństwa. Zawieszenie dotyczy również okresu faktycznej i prawnej separacji małżonków (M. Pyziak-Szafnicka, w: Pyziak-Szafnicka, Księżak, Komentarz KC, 2014, s. 1205).
Zważywszy, że małżeństwo stron ustało z dnia(...). dopiero w tej dacie rozpoczął bieg termin przedawnienia roszczenia wywodzonego z faktu pobicia jej w latach osiemdziesiątych.
Według art. 2 nowelizacji z 16.2.2007 r. (Dz. U. nr 80, poz. 538), roszczenia z czynów niedozwolonych, które powstały i nie uległy przedawnieniu przed dniem wejścia w życie nowelizacji (weszła ona w życie 10.8.2007 r.), podlegają przedawnieniu na nowych zasadach (zasada bezpośredniego skutku nowego prawa).
Stosownie zatem do tego przepisu przejściowego do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej powódce przez pozwanego czynem niedozwolonym stanowiącym przestępstwo zastosowanie znajduje przepisart. 4421§ 2 k.c.. Skoro zatem nie upłynął dwudziestoletni termin przedawnienie bez znaczenia jest obecnie fakt złożenia pozwu w 2005 r.
W konsekwencji przyjęcia zarzutu przedawnienia Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Błędnie bowiem oparł wyrok na przesłance unicestwiającej roszczenie, która sprawiła, że dalsze rozpoznanie i rozstrzygnięcie istoty spornego stosunku prawnego lub prawa stało się na użytek konkretnego postępowania zbędne.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.orzekł jak w wyroku orzekając o kosztach postępowania zgodnie z treścią przepisuart. 108 § 2k.p.c.
Jan Futro Małgorzata Kaźmierczak Mikołaj Tomaszewski