Sąd Okręgowy w Gdańsku
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 117/18
Data wyroku: 2018-10-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Szulczewska
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy
Podstawa prawna: art. 173 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VII U 117/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 października 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Wiesława Szulczewska
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Szewczyk
po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawyK. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o wysokość kapitału początkowego
na skutek odwołaniaK. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
z dnia 14 listopada 2017 r. nr(...)

1
zmienia decyzję pozwanego w ten sposób, że nakazuje ustalić wysokość kapitału początkowegoK. C.przy uwzględnieniu wynagrodzenia uzyskanego przez niego wPrzedsiębiorstwie Handlowo-Usługowym (...)a wykazanego na karcie 83 legitymacji ubezpieczeniowej;

2
w pozostałym zakresie odwołanie oddala;

3
koszty zastępstwa procesowego między stronami wzajemnie znosi.

SSO Wiesława Szulczewska
Sygn. akt VII U 117/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.ustalił ubezpieczonemuK. C.kapitał początkowy. Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 673,08 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych od 01 stycznia 1988 r. do 31 grudnia 1997 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 55,13 %. Zakład przyjął 13 lat, 8 miesięcy i 12 dni okresów składkowych oraz 4 lata okresów nieskładkowych. Kapitał początkowy ustalony na dzień 01 stycznia 1999 r. wyniósł 69.043,15 zł.
Do ustalenia wartości kapitału organ nie uwzględnił:
- okresu od 15 grudnia 1977 r. do 21 stycznia 1978 r., gdyż nie został wystarczająco udowodniony (w legitymacji brak stempla, daty i podpisu osoby odpowiedzialnej za wpis),
- okresów od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. gdyż nie został wystarczająco udowodniony (brak informacji o uzyskanych zarobkach),
- dochodów w kwocie 35.089,00 zł za 1976 r. oraz 19.550,00 zł za 1977 r., gdyż wpis w legitymacji jest nieformalny (podpis z upoważnienia)(k. 3-4 akt kapitałowych).
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł ubezpieczonyK. C.domagając się ponownego przeliczenia kapitału początkowego z uwzględnieniem pominiętych okresów ubezpieczenia od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r., jak również pominiętych dochodów w kwocie 35.089,00 zł za 1976 r. oraz 19.550,00 zł za 1977 r.
Skarżący stwierdził, iż fakt zatrudnienia w okresie od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od znajduje potwierdzenie w umowie zawartej przez niego z(...)wG.z dnia 18 września 1978 r. na prowadzenie sklepu w systemie agencyjnym przyul. (...)wG.oraz pism Działu AgencjiG.do działu spraw osobowych(...)G.potwierdzające ustanie zatrudnienia w dniu 31 grudnia 1979 r. i zaświadczenia archiwum z 11.09.2017 r.
W zakresie natomiast wysokości odprowadzonych składek skarżący wskazał, że konstruując kalkulację dla agencyjnych punktów sprzedaży wszystkie podmioty handlowe, w tym(...), ustalały wysokość rocznej (i miesięcznej) odpłatności, którą ponosił agent prowadząc punkt sprzedaży agencyjnej. Częścią składową tej odpłatności były zawsze składki na ubezpieczenia społeczne agenta i osób zatrudnionych. Jeżeli chodzi o wysokość składki przypadającej na samego ta to nie była nigdy niższa niż 9% miesięcznej odpłatności. W przypadku ubezpieczonego miesięczna odpłatność wynosiła 39.600 zł miesięcznie. W związku z powyższym(...)G.odprowadzało co mniej 3.564,00 zł miesięcznie na ubezpieczenie mojej osoby co stanowi składkę w 1978 roku wysokości 12.236,00 zł, oraz w 1979 roku w wysokości 42.768,00 zł. Znając wysokość składki można policzyć wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne płaconej przez agenta. Zasady i wymiar składek na ubezpieczenia społeczne był jednakowy dla wszystkich kalkulacji sporządzonych dla agencyjnych punktów sprzedaży w 1978 r. i 1979 r., składka na ubezpieczenia społeczne była zawsze integralną częścią kalkulacji finansowej i stanowiła kwotę 14.000 zł rocznie.
Odnośnie nieuwzględnionego okresu od 27.05.1983 do 30.04.1988 r. skarżący ponownie podniósł, że osoby prowadzące punkty handlowe na zasadach agencyjnych nie uzyskiwały dochodów z listy płac tylko z nadwyżki przychodów nad kosztami działalności, a okres prowadzonej działalności agencyjnej potwierdzają przedłożone dokumenty. Odnośnie zarzutu braku informacji o uzyskanych zarobkach w tym okresie, ubezpieczony wskazał, że wysokość opłat ponoszonych na ubezpieczenia społeczne określana była w kalkulacjach finansowych sporządzanych indywidualnie przez(...)dla każdego punktu agencyjnego.
(k. 3-9 akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonej od obu decyzji pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Pozwany w odniesieniu do załączyć przez ubezpieczonego kalkulacji finansowych wskazał, że to są jedynie plany na dany rok i nie wynika z nich, czy faktycznie takie wielkości dochodu zostały osiągnięte, natomiast co do wpisów w legitymacji podniósł, że pieczątka osoby potwierdzającej wpisy za lata 1976 r. i 1977 r. jest niezgodna z nazwiskiem osoby faktycznie podpisującej się(k. 42-43 akt sprawy).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
UbezpieczonyK. C.,urodzony w dniu (...), w dniu 25 września 2017 r., złożył w organie rentowym wniosek o emeryturę.
W związku z powyższym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 14 listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.ustalił ubezpieczonemu kapitał początkowy, do którego ustalenia nie uwzględnił:
- okresu od 15 grudnia 1977 r. do 21 stycznia 1978 r., gdyż nie został wystarczająco udowodniony (w legitymacji brak stempla, daty i podpisu osoby odpowiedzialnej za wpis),
- okresów od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. gdyż nie został wystarczająco udowodniony (brak informacji o uzyskanych zarobkach),
- dochodów w kwocie 35.089,00 zł za 1976 r. oraz 19.550,00 zł za 1977 r., gdyż wpis w legitymacji jest nieformalny (podpis z upoważnienia)
okoliczności bezsporne, nadto: wniosek o emeryturę k. 1-3 akt emerytalnych, decyzja z 14.11.2017 r. k. 3 akt kapitałowych
W okresie od 25 lutego 1976 r. do 31 maja 1977 r.K. C.był zatrudniony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie Handlowo Usługowym (...)wG.na stanowisku stażysty w Dziale Organizacyjno-Prawnym z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 2.300 zł oraz premią regulaminową.
W związku z powyższym ubezpieczony uzyskał wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru składek:
- za okres od 25 lutego 1976 r. do 31 grudnia 1976 r. w kwocie 35.089 zł
- za okres od 01 stycznia 1977 r. do 31 maja 1977 r. w kwocie 19.550 zł.
Dowód: umowa o prace z 25.02.1976 r. k. 15 akt emerytalnych, k. 83 legitymacji ubezpieczeniowej- koperta k. 44 pliku kapitałowego, zeznania ubezpieczonego protokół k. 140 wraz z nagraniem k. 141
W okresie od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. o. ubezpieczony prowadził agencyjny punkt sprzedaży detalicznej wG.przyul. (...)na podstawie umowy zWojewódzkim Przedsiębiorstwem Handlu (...)wG.z dnia 18 września 1978 r.
Umowa została na czas nieokreślony z prawem jej wypowiedzenia w terminie sześciomiesięcznym (§11)
Ubezpieczony- agent zobowiązał się wypłacać zleceniodawcy– (...)każdego miesiąca za miesiąc ubiegły kwoty:

1
przez okres 3 pierwszych lat tj. od 18 września 1978 r. do 30 września 1981 r. kwotę 39.600 niezależnie od obrotów osiąganych w punkcie,

2
przez następny okres 5-letni tj. od dnia 01 października 1981 r. do 30 września 1986 r. kwotę stanowiącą 8,1% od wykonanego obrotu (§7 ust 1 umowy)

Powyższe kwoty zostały ustalone na podstawie kalkulacji finansowej (§ 7 ust. 4)
Wysokość w/w odpłatności mogła ulec zmianie w okresie jej obowiązywania w przypadku dokonana w szerszym zakresie urzędowania zmian cen na towary będące przedmiotem obrotu punktu sprzedaży detalicznej (§ 7 ust 2) .
Umowa agencyjna została wypowiedziana przez ubezpieczonego z dniem 31 grudnia 1979 r.
dowód: akta sprawy - kalkulacja k. 10, umowa agencyjna z 18.09.1978 r. k. 13-19, pismo wewnętrzne(...)z 21.02.1980 r. k. 20
W okresie od 24 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. ubezpieczony prowadził agencyjny punkt sprzedaży detalicznej wG.przyul. (...)na podstawie umowy zWojewódzkim Przedsiębiorstwem Handlu (...)wG.z dnia 27 maja 1983 r.
Umowa została na czas nieokreślony z prawem jej wypowiedzenia w terminie trzymiesięcznym (§11)
Ubezpieczony- agent zobowiązał się wypłacać zleceniodawcy– (...)każdego miesiąca za miesiąc ubiegły w okresie. od 27 maja 1983 r. do 31 grudnia 1983 r. kwotę 16.400 niezależnie od obrotów w punkcie sprzedaży (§ 8 ust. 1 pkt a).
Wysokość w/w odpłatności w okresie jej obowiązywania mogła być zmieniana aneksem do umowy (§ 8 ust. 3)
Odpłatność mogła być zmiana w razie istotnych zmian cen i marż na towary, zmiany asortymentu towarów, zmiany obrotów, a także innych istotnych zmian warunków działania placówki (§ 8 ust. 4).
Skutki finansowe przeszacowania zapasów towarów znajdujących się w placówce polegały rozliczeniem z budżetem i jednorazowo mogły zwiększyć lub zmniejszyć odpłatność (§ 8 ust. 5)
Umowa przewidywała również, iż w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach, że zleceniodawca mógł na wniosek agenta podjąć decyzję o jednorazowym zmniejszeniu zryczałtowanej odpłatności w okresie jednego lub kilku miesięcy (§8 ust. 6)
Umowa przewidywała również kary w przypadku nieterminowego uiszczenia zryczałtowanej odpłatności – 0,5% za każdy z pierwszych trzech dni opóźnienia, 0,25% za każdy następny (§8 ust. 7)
Z tytułu wykonywania powyższej wymowy agent był objęty obowiązkowymi ubezpieczeniem społecznym na postawie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy zlecenia i przepisów na jej postawie wydanych (§ 10 ust. 2)
Składki na ubezpieczeni agenta i osób z nim współpracujących oraz za pracowników zatrudnionych przez agenta przekazywał zleceniodawca do oddziału ZUS (§10 ust. 5).
W celu ustalenia odpłatności z tytułu w/w umowy ubezpieczony sporządził kalkulacje finansowe w roku 1983, 1984, 1986 i 1987, które były zatwierdzane przez zleceniodawcę. Kalkulacje obejmowały również składki na ubezpieczenia społeczne agenta, osoby współpracującej oraz pracownika.
W 1988 r. również(...)sporządziło własną kalkulację, która nie została zaakceptowania przez ubezpieczonego
W okresie obowiązywania umowy ubezpieczony kilkukrotnie zwracał się do(...)o zwolnienie z odpłatności wskutek czego w marcu 1988 r. uzyskał zwolnienie z części składki za listopad 1987 r., w kwietniu 1988 r. uzyskał zaś odmowę obniżenia odpłatności w związku z korektą planu sprzedaży na 1988 r.
dowód: akta sprawy - kalkulacje k. 32-38, umowa agencyjna z 24.05.1983 r. k. 22-29 i 41, pismo z 15.03.1988 r. k. 39, pismo z 19.04.1988 r. k. 40
Ubezpieczony na rzecz(...)wG.uiścił następujące kwoty :
- 2.732 zł za maj 1983 r.
- 16.400 zł za czerwiec 1983 r.
-16.400 zł za lipiec 1983 r.
- 16.400 zł za sierpień 1983 r.
- 16.400 zł za wrzesień 1983 r.
- 16.400 zł za październik 1983 r.
- 16.400 zł za listopad 1983 r.
- 16.400 zł za grudzień 1983 r.
- 16.400 zł za styczeń 1984 r.
- 16.400 zł za luty 1984 r.
- 17.000 zł za marzec 1984
- 18.800 zł za kwiecień 1984 r. (ryczałt + wyrównanie 3x600)
- 19.320 za maj 1984 r.
- 19.602 zł za czerwiec 1984 r.
- 36.286 zł za lipiec 1984 r.
- 24.373 zł za sierpień 1984 r.
- 17.000 zł za wrzesień 1984 r.
- 16.400 za październik 1984 r.
- 19.645 zł za listopad 1984 r.
- 22.370 zł za grudzień 1984 r.
- 8.871 zł za styczeń 1985 r.
- 17.000 zł za luty 1985 r.
- 24.375 zł za marzec 1985 r.
- 17.000 zł za kwiecień 1985 r.
- 31.941 zł za maj 1985 r.
- 36.030 zł za czerwiec 1985 r.
- 22.125 zł – tytułem zmiany kalkulacji w czerwcu 1985 r.
- 55.510 zł za lipiec 1985 r.
- 60.234 zł za sierpień 1985 r.
- 24.375 zł za wrzesień 1985 r.
- 24.375 zł za październik 1985 r.
- 26.538 zł – tytułem rozliczenia za 1984 r.
- 24.375 zł za listopad 1985 r.
- 28.958 zł za grudzień 1985 r.
- 34.833 zł za styczeń 1986 r.
- 34.833 zł za luty 1986 r.
- 34.833 zł za marzec 1986 r.
- 18.286 zł za kwiecień i maj 1986 r. (po odjęciu kwoty wynikającej z noty)
- 40.508 zł za czerwiec 1986 r.
- 77.148 zł za lipiec 1986 r.
- 75.536 zł za sierpień 1986 r.
- 41.830 zł za wrzesień 1986 r.
- 34.833 zł za październik 1986 r.
- 34.833 zł za listopad 1986 r.
- 44.384 zł za grudzień 1986 r.
- 34.833 zł za styczeń 1987 r.
- 50.770 zł za luty 1987 r.
- 46.655 zł za kwiecień 1987 r.
- 61.366 zł za maj 1987 r. (+różnica)
- 51.065 zł za czerwiec 1987 r.
- 86.485 zł za lipiec 1987 r.
- 61.586 zł za wrzesień 1987 r. (uiszczona we wrześniu 1987 r.)
-43.750 zł za wrzesień 1987 r.
- 43.750 zł za październik 1987 r.
- 43.750 zł za listopad 1987 r.
- 54.558 zł za grudzień 1987 r.
- 54.460 zł - za kwiecień 1988 r.
dowód: potwierdzenia wpłat k. 91-112 akt sprawy
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny wynikał z dokumentów zgromadzonych w aktach pozwanego oraz akt sprawy. Dowód z dokumentów zgromadzonych w sprawie w zakresie w jakim posłużyły do ustalenia stanu faktycznego Sąd uznał za w pełni wiarygodny, gdyż dokumenty te nie budziły żadnych wątpliwości co do ich autentyczności i nie były przez strony kwestionowane. Sąd również nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu. Dowody w postaci dokumentów urzędowych Sąd ocenił na podstawieart. 244 § 1 k.p.c.ustalając, że skoro w toku procesu nie zostały skutecznie podważone, stanowią świadectwo tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone. Dokumenty prywatne Sąd ocenił zgodnie zart. 245 k.p.c.Powyższe dowody układają się zdaniem Sądu w spójną całość, wzajemnie się potwierdzając lub uzupełniając.
Sąd przeprowadził również dowód z zeznań świadków –E. P.– siostry ubezpieczonego, która pracowała u ubezpieczonego w sklepie orazS. F.– kolegi wnioskodawcy. Zeznania świadków Sąd nie wpłynęły na dokonanie ustaleń faktycznych, których sąd dokonał przede wszystkim w oparciu o dokumenty, albowiem potwierdziły jedynie okoliczności bezsporne tj. fakt uiszczania przez ubezpieczonego opłaty z tytułu umowy agencyjnej, a także tego, że w sporządzonych kalkulacjach były uwzględniane składki na ubezpieczenia społeczne. Powyższe jednak w ocenie Sądu nie dowodzi tego, iż składki te faktycznie zostały uiszczone za ubezpieczonego. Ponadto co do wysokości składek zeznaniaE. P., że składka na ZUS wynosiła 40 % obrotu są niewiarygodne i świadczą o braku wiedzy co do zasad ustalania składek na ubezpieczenie społeczne osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej , a świadekS. F.nie miał wiedzy w jakiej wysokości ubezpieczony składki płacił .
Zeznania ubezpieczonego Sąd uznał za wiarygodne co do zasady niemniej jednak nie mogą one stanowić podstawy do uznania, że wskutek uiszczania odpłatności doszło faktycznie do zapłaty składek za ubezpieczonego, albowiem zeznania w tym zakresie należało ocenić jedynie jako przekonanie ubezpieczonego o tym fakcie, z uwagi na to, że istotnie składki na ubezpieczenia były uwzględniane w kalkulacjach.
Sąd oddalił wniosek ubezpieczonego o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego uznając go za bezcelowy. W ocenie Sądu o ile dokumenty zgromadzone w niniejszym postępowaniu nie budzą wątpliwości co do ich autentyczności, to jednak nie stanowią potwierdzenia stanowiska ubezpieczonego. Na podstawie złożonych przez ubezpieczonego kalkulacji nie można bowiem ustalić, jaki był przychód czy dochód ubezpieczonego w spornych okresach, a tym samym nie ma materiału źródłowego, na podstawie którego biegły miałby wydać opinię sprowadzająca się do ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek. Kwestia zaś wysokości opłaconych składek jest jedynie pochodną ustalenia wysokości podstawy ich wymiaru i wynika z przepisów prawa, a do ich ustalenia nie są konieczne wiadomości specjalne.
Odwołanie ubezpieczonegoK. C.zasługuje na uwzględnienie jedynie w części.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wysokość kapitału początkowego ubezpieczonego na dzień 1 stycznia 1999 r., w szczególności kwestią sporną było, czy organ rentowy jest zobowiązany do ustalenia kapitału początkowego wnioskodawcy przy uwzględnieniu okresów wykonywania umów agencyjnych w okresach od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. przy przyjęciu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia obliczonej na podstawie kalkulacji złożonych przez ubezpieczonego.
Zgodnie zart. 173 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.), dalej: ustawa, dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek ustala się kapitał początkowy. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust.3 dla osób w wieku 62 lat. Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy tj. na dzień 01 stycznia 1999 r.
W myślart. 174 ust. 1powyższej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniemust. 2-12. Stosownie do treściart. 174 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6,
2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5,
3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.
Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Odesłanie z art. 174 ust. 3 ustawy do wymienionych w nim przepisów oznacza, że zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego są takie same, jak zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent. Ogólne zasady ustalania tej podstawy uregulowane są w art. 15 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę.
Natomiast według art. 15 ust. 6 tejże ustawy, na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176.
Według art. 15 ust. 2a tejże ustawy, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy.
Wskazać w tym miejscu należy, iż wybór okresu należy do osób zainteresowanych, jednakże ustawa określa w sposób wiążący pewne ramy czasowe, do których osoby te muszą się stosować. Możliwe jest zatem:
• wybranie kolejnych (następujących bezpośrednio po sobie, bez względu na ewentualne przerwy w ubezpieczeniu) 10 lat z dwudziestolecia bezpośrednio poprzedzającego rok złożenia wniosku emerytalnego/rentowego
• wybranie z całego okresu podlegania ubezpieczeniu dowolnych (niekoniecznie kolejnych) 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia stosownego wniosku.
Obecnie środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412), są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Jak wynika z § 22 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: 1) legitymacja ubezpieczeniowa; 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.
W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami. Nie mają więc zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów (por. wyroki SN: z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239; z dnia 14 czerwca 2006 r., I UK 115/06, OSNP 2007/17-18/257; z dnia 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06, LEX nr 342283 i z dnia 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342).
Wysokości wynagrodzenia lub danego składnika wynagrodzenia nie można jednak ustalać w sposób przybliżony, ale pewny, na podstawie konkretnego dokumentu, który zachował się w dokumentacji osobowej ubezpieczonego. Chodzi tutaj o umowy o pracę czy angaże, w których zawarte są dane dotyczące wynagrodzenia. W takim wypadku uwzględnić można jednak tylko takie składniki wynagrodzenia, które są pewne, wypłacane były w danym okresie, stałe i w określonej wysokości (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 18.01.2012 r., III AUa 1555/11, LEX nr 1113058).
Odnośnie zakwestionowanej przez ZUS wysokości wynagrodzeń osiąganych przez ubezpieczonego wPrzedsiębiorstwie Handlowo-Usługowym (...)wG., w ocenie Sądu stanowisko ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie w całości.
W legitymacji ubezpieczeniowej na stronie 83 podano bowiem, że ubezpieczony osiągnął zarobki za okres od 25 lutego 1976 r. do 31 grudnia 1976 r. w kwocie 35.089 zł oraz za okres od 01 stycznia 1977 r. do 31 maja 1977 r. w kwocie 19.550 zł.
Wyliczając wartość kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił powyższych zarobków odwołującego w wysokości wynikającej z dokonanego w wpisu legitymacji ubezpieczeniowej, podnosząc, że pieczątka imienna osoby potwierdzającej, jest niezgodna z nazwiskiem osoby faktycznie podpisującej się.
W ocenie Sądu takie stanowisko nie jest uzasadnione, gdyż w ocenie Sądu wpis w legitymacji ubezpieczeniowej, w którym wskazano, że osoba dokonująca wpisu działała z upoważnienia kierownika działu rachunku i płac, jest wystarczającą podstawą do uznania, iż wskazane tam wynagrodzenie stanowiło podstawę wymiaru składek.
Z powyższych względów Sąd przyjął, że uwidocznione na stronie 83 legitymacji kwoty wynagrodzenia za rok okres od 25 lutego 1976 r. do 31 grudnia 1976 r. oraz od 01 stycznia 1977 r. do 31 maja 1977 r. odwołujący rzeczywiście uzyskał ze stosunku pracy i stanowiło ono podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Rozstrzygając sprawę miał też na uwadze, że legitymacja ubezpieczeniowa - zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe- jest równoprawnym środkiem dowodowym, jeżeli zawiera odpowiednie wpisy dotyczące zatrudnienia i wynagrodzenia. W wyroku z dnia 29 sierpnia 2013 r., III AUa 11/13 (LEX nr 1366060) Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził, że nawet brak imiennej pieczątki osoby dokonującej wpisu o wysokości osiąganych wynagrodzeń w legitymacjach ubezpieczeniowych funkcjonujących w latach 1950-1990 nie może stanowić przeszkody formalnej do uznania takiego wpisu jako środka dowodowego przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury, renty lub kapitału początkowego. Wymóg pieczątki imiennej jest uzasadniony bowiem przy ocenie przez ZUS wpisów wynagrodzeń za lata przypadające po 1990 r.
Tymczasem wpis w legitymacji ubezpieczeniowej odwołującego się w zakresie zarobków za sporny okres jest opatrzony podpisem osoby działającej z upoważnienia osoby uprawnionej do reprezentowania pracodawcy w zakresie płac, jak również, wynikające z umowy o pracę.
Uwzględniając powyższe okoliczności na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.w związku z przywołanymi wyżej przepisami, Sąd Okręgowy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.z dnia 14 listopada 2017 r. w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do uwzględniania przy ustaleniu kapitału początkowego wynagrodzenia wnioskodawcy w kwocie wynikającej z wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej na k. 83.
Inaczej Sąd ocenił zasadność stanowiska ubezpieczonego kwestionującego nie uwzględnienie przez organ do ustalenia kapitału początkowego okresów wykonywania umów agencyjnych od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. przy przyjęciu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia obliczonej na podstawie kalkulacji złożonych przez ubezpieczonego. Sąd uznał bowiem, że decyzja organu w tym zakresie była prawidłowa.
Przypomnieć również należy, iż art. 6 ust. 2 pkt 13 ustawy emerytalnej stanowi, że za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: pracy na obszarze Państwa Polskiego wykonywanej na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu takiej umowy:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) wykonywanej przed dniem 1 stycznia 1976 r., jeżeli umowa odpowiadała warunkom ubezpieczenia obowiązującym w tym dniu.
W dniu 1 stycznia 1976 r. weszła w życieustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia(Dz. U. Nr 45, poz. 232 ze zm.), która obowiązywała do 31 grudnia 2002 r.
Ustawą z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia(t.j. Dz.U. z 1983 r., Nr 31, poz. 146) dokonano jedynie zmiany redakcyjnej numeracji artykułów.
Art. 1 ust. 1 ww. ustawy stanowił, że obowiązkowe ubezpieczenie społeczne określone ustawą, obejmuje osoby wykonujące stale i odpłatnie pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, zawartej z jednostkami gospodarki uspołecznionej.
Umową agencyjną lub umową zlecenia w rozumieniu ustawy, zwaną dalej „umową”, jest umowa, na podstawie której osoba ją zawierająca zobowiązuje się do wykonywania określonych czynności w imieniu jednostki gospodarki uspołecznionej lub na rzecz tej jednostki (Ust. 2)
Pracę uważa się za wykonywaną stale, jeżeli trwa nieprzerwanie co najmniej sześć miesięcy (Ust. 3)
Obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem oznaczonym w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania, a ustaje z dniem rozwiązania lub wygaśnięcia umowy (art. 4 i art. 5 ust. 1 ww. ustawy).
Art. 26 cytowanej ustawy (numeracja jak tekście pierwotnym, w tekście jednolitym z 1983 r. - art. 25) stanowił, że składkę na ubezpieczenie opłacają w odpowiednich częściach jednostka gospodarki uspołecznionej, która zawarła umowę, i ubezpieczony (ust. 1). Składkę na ubezpieczenie w okresie kontynuowania ubezpieczenia w myśl art. 5 ust. 2 opłaca w całości ubezpieczony (ust. 2).
Zgodnie z art. 27 cytowanej ustawy składkę na ubezpieczenie opłaca się za każdy miesiąc, w którym istniało ubezpieczenie (ust. 1). Składek na ubezpieczenie nie opłaca się w okresie pobierania przez ubezpieczonego zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego.
Art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy stanowił, że jeżeli po upływie roku kalendarzowego okaże się, że w ciągu tego roku przeciętny miesięczny dochód z wykonywania umowy nie osiągnął połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej, składki opłacone za ten rok podlegają zwrotowi, a tego roku nie wlicza się do okresu ubezpieczenia wymaganego do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy. Kwotę składek podlegającą zwrotowi pomniejsza się o kwotę pobranych w ciągu tego roku zasiłków przewidzianych w art. 6 ust. 1 pkt 2 i 3.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego dochodu określonego w ust. 1 nie bierze się pod uwagę miesięcy, w których nie istniał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie w myśl art. 27 ust. 2.
W razie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy przed upływem roku kalendarzowego przeciętny miesięczny dochód określony w ust. 1 ustala się za okres do rozwiązania lub wygaśnięcia umowy (art. 28 ust. 3).
Na podstawie art. 7 i art. 29 ust. 1 w/w ustawy zostało wydaneRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia(Dz.U.1975.46.250), które obowiązywało do 1997 r.
Zgodnie z § 12 tego rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym do 17maja 1982 r.) podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie i podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia nie mogą przekraczać 10 tys. zł miesięcznie, po dniu 17 maja 1982 r. zaś pięciokrotnej kwoty najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej.
W myśl § 13 w/w rozporządzenia kwotę ustaloną jako podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie pomniejszoną o kwotę składki opłaconej przez zainteresowanego uważa się zadochódw rozumieniu przepisów o niezawieszaniu prawa do emerytury lub renty oraz przepisów o zasiłkach rodzinnych.
W myśl§3 ust. 2, obowiązującego do 1983 r.rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 kwietnia 1977 r. w sprawie zawieszania prawa do emerytury lub renty(Dz.U.1977.11.46), przy ustalaniu dopuszczalnej kwoty zarobku uwzględnia sięzarobki, które przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń, z tym że:
1) do kwoty zarobku dolicza się kwoty pobranego zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego,
2) w razie osiągania zarobków przyjmowanych do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i świadczeń z tego ubezpieczenia w kwotach zryczałtowanych uwzględnia się odpowiednią zryczałtowaną kwotę, zmniejszoną proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy,
3) nie uwzględnia się wartości umundurowania, deputatów oraz innych świadczeń w naturze ani ich ekwiwalentu pieniężnego.
W myśl§ 3, obowiązującego do 1991 r.Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty(Dz.U.1985.40.197 j.t.) przy ustalaniu, czy nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej kwoty wynagrodzenia, uwzględnia sięte składnikiwynagrodzenia osiąganego przez emeryta lub rencistę z tytułu zatrudnienia,które przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, z tym że:
1) do kwoty wynagrodzenia dolicza się kwoty wypłaconego zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego,
2) w razie osiągania dochodu, który jest przyjmowany do podstawy wymiaru w kwotach zryczałtowanych, uwzględnia się część tej kwoty proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy (ust. 1). Wysokość wynagrodzenia osiąganego z tytułu zatrudnienia za granicą ustala się w złotych według zasad stosowanych przy wypłacie rent z zagranicy (ust. 2). Przy ustalaniu, czy nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej kwoty wynagrodzenia, nie uwzględnia się kwot wynagrodzenia przekazanych przez emeryta lub rencistę na rzecz funduszów przeznaczonych na cele społeczne lub kulturalne, a pozostających w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych lub stowarzyszeń wyższej użyteczności albo innych organizacji społecznych służących podobnym celom (ust. 3).
Podkreślić należy, że niniejsza sprawa nie jest sprawą o prawo do emerytury, gdzie inaczej traktuje się kwestię opłacenia bądź nieopłacenia składek na ubezpieczenia społeczne (niedopełnienie obowiązku ciążącego na pracodawcy nie może wywoływać ujemnych skutków, w zakresie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zatrudnionych przez niego pracowników), a sprawą o ustalenie kapitału początkowego. Tym samym również wymagała precyzyjnego określenia, czy zostały opłacane składki na jego ubezpieczenie społeczne z tytułu wykonywania umowy agencyjnej.
Bezspornym było, żeK. C.na podstawie umów zWojewódzkim Przedsiębiorstwem Handlu (...)wG.prowadził działalność agencyjną polegającą na prowadzeniu sklepów najpierw wG.później wG., a także to, że uciszał odpłatności z tytułu tej umowy na rzecz zleceniodawcy, które były ustalane na podstawie kalkulacji, w których były uwzględniane również składki na ubezpieczenia społeczne.
Kwestią wymagająca ustalenia pozostawało, czy w spornym okresie faktycznie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne wnioskodawczyni.
Zaznaczyć przy tym należy, iż przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych są normami bezwzględnie obowiązującymi i nie zawierają unormowań, które pozwalałyby na ustalenie wynagrodzenia, będącego bazą do wyliczenia podstawy wymiaru świadczenia, w sposób przybliżony lub prawdopodobny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 r., III AUa 482/07, OSA 2009/1/1).
Obowiązek dowodowego wykazania opłacenia składek w spornym okresie zgodnie z zasadą kontradyktoryjności znajdującą wyraz wart. 6 k.c.iart. 232 zd. 1 k.p.c.spoczywał na wnioskodawcy.
Ubezpieczony wniósł o przesłuchanie świadkówE. P.iS. F.na okoliczność odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, niemniej jednak świadkowi ci jedynie potwierdzili okoliczności bezsporne tj. fakt uiszczania przez ubezpieczonego opłaty z tytułu umowy agencyjnej, a także tego, że w sporządzonych kalkulacjach były uwzględniane składki na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczyć przy tym należy, iż uiszczane przez ubezpieczonego odpłatności (ryczałt) na rzecz(...)były niezależne od osiąganych przychodów/dochodów, a ta właśnie okoliczność – tj. osiągnięcie w ciągu roku przeciętnego miesięcznego dochodu z wykonywania umowy co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej – warunkowała podleganie ubezpieczeniom społecznym.
Zdaniem Sądu na podstawie ww. świadków, a także ubezpieczonego, Sąd nie mógł przyjąć, że w spornym okresie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy, jako osoby, która zawarła umowę agencyjną. Świadkowie potwierdzili bowiem jedynie bezsporną okoliczność uiszczania przez ubezpieczonego odpłatności ustalonej w umowie, która choć była ustalana na podstawie kalkulacji uwzględniającej również konieczność opłacenia składek na ubezpieczenia, z faktycznie opłaconymi składkami nie miała nic wspólnego, albowiem te zależały od rzeczywistych dochodów.
Natomiast, wbrew stanowisku ubezpieczonego w niniejszej sprawie nie ma dowodów, które potwierdzałyby faktyczne opłacenie składek, albowiem takiego dowodu nie mogą stanowić ani umowy agencyjne, ani kalkulacje, ani też potwierdzenia uiszczenia odpłatności na rzecz(...)(nazywane przez ubezpieczonego ryczałtem). Na tej podstawie nie można bowiem ustalić w jakiej wysokości były opłacone składki, ani od jakiej podstawy wymiaru. Obowiązek opłacania składek nie oznacza, bowiem że zostały one rzeczywiście odprowadzone.
Wskazać również należy, iż w tym względzie nie wystarczające są zeznania ubezpieczonego, który wskazywał, że przekraczał kalkulacje finansowe, tym bardziej, że w świetle złożonych przez niego dokumentów – wniosku o obniżenie odpłatności uiszczanej na rzecz(...)z dnia 29.03.1988 r./ k- 115 a.s / , odmowy obniżenia planu sprzedaży z dnia 19.04.1988 / pismo(...)k- 40 a.s/, zwolnienia z części odpłatności za miesiąc listopad 1987/ k- 39 a.s /, odmowy przyjęcia warunków kalkulacji w związku z jej zawyżeniem / pismo ubezpieczonego z 21.04.1988 k- 117 a.s / jednoznacznie wynika, że nie jest to okoliczność pewna (vide: k. 115 a. s.)
W ocenie Sądu przedłożone przez ubezpieczonego kalkulacje finansowe, jak słusznie podnosi strona pozwana, stanowią jedynie założenia, prognozę i nie uwzględniają wszystkich zdarzeń gospodarczych, które mogły mieć wpływ na wysokość osiąganego przychodu. Nie sposób również przyjąć, iż w każdym miesiącu w roku dochód z prowadzenia sklepu był taki sam, gdyż byłoby to założenie z góry nieuzasadnione. Tym samym dokumenty te nie mogły stanowić miarodajnego dowodu na to, że z tytułu prowadzonej działalności wnioskodawca w spornym okresie osiągał przeciętny miesięczny dochód z wykonywania umowy agencyjnej w wysokości połowy najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej, co jest istotne z punktu widzenia treściart. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia(Dz. U. Nr 45, poz. 232 ze zm.) (numeracja jak tekście pierwotnym, w tekście jednolitym z 1983 r. -art. 27).
Zaznaczyć również należy, iż z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. określał jedynie górną granice podstawy wymiaru składek, co nie oznacza, iż w każdym miesiącu składki były ustalane w tej samej wysokości, bowiem te, jak już wyższej wskazano, zależały od realnego dochodu, który również określał obowiązek podlegania ubezpieczeniom.
Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było ustalić osiąganego przychodu z tytułu prowadzonej działalności agencyjnej, wysokości odprowadzonych składek i podstawy ich wymiaru, a tym samym okresy od 18 września 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. oraz od 27 maja 1983 r. do 30 kwietnia 1988 r. nie mogły zostać uwzględnione ani do okresów ubezpieczenia, ani podstawy wymiaru składek.
Z powyższych względów odwołanie ubezpieczonego w tym zakresie podlegało oddaleniu, o czym na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.w związku z przywołanymi wyżej przepisami, orzeczono w punkcie 2 wyroku.
W punkcie 3 wyroku Sąd rozstrzygnął o kosztach postępowania na podstawieart. 98 k.p.c.orazart. 100 k.p.c.znosząc je wzajemnie, mając na uwadze, iż stanowisko każdej ze stron zostało uwzględnione w równych częściach.

SSO Wiesława Szulczewska