Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 933/16
Data wyroku: 2018-05-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Katarzyna Antoniak
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 70 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt IV U 933/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 maja 2018 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Katarzyna Antoniak

Protokolant

st. sekr. sądowy Anna Wąsak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2018 r. wS.
odwołaniaM. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
z dnia 22 września 2016 r. Nr(...)
w sprawieM. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do renty rodzinnej
I. zmienia zaskarżoną decyzję i ustala prawoM. M.do renty rodzinnej od 1 lipca 2016 roku do 31 stycznia 2021 roku;
II. przyznaje i nakazuje wypłacić z sum Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Siedlcach) na rzecz adwokatM. R.kwotę 221,40 (dwieście dwadzieścia jeden złotych 40 groszy), w tym należny podatek VAT, tytułem kosztem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzeczM. M..
Sygn. akt: IV U 933/16UZASADNIENIE
Decyzją z 22 września 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., działając na podstawieart.70 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń SpołecznychodmówiłM. M.prawa do renty rodzinnej od 1 lipca 2016r. wskazując, że u ubezpieczonej nie stwierdzono niezdolności do pracy.
Odwołanie od w/w decyzji złożyłaM. M.wnosząc o jej zmianę i ustalenie jej prawa do renty rodzinnej. W uzasadnieniu stanowiska wskazała, że nie zgadza się z ocenę stanu jej zdrowia dokonana przez komisję lekarską ZUS i wnosi o zbadanie przez biegłych sądowych. Podniosła, ze cierpi ma szereg chorób, w tym na depresję, które powodują, że nie jest zdolna do pracy. Ponadto posiada trwale całkowicie niezdolną do pracy córkęO. M. (1), a choroba córki ma trwałe reperkusję również w jej stanie zdrowia (odwołanie k.1 akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wskazując że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 września 2016r., która nie stwierdziła u ubezpieczonej niezdolności do pracy, a odwołanie nie wnosi do sprawy żadnych nowych dowodów faktycznych lub prawnych, które uzasadniałyby zmianę tej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.2-3 akt sprawy).
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 31 stycznia 2008r. zmarł mąż ubezpieczonejM. M.–Z. P.(odpis skrócony aktu zgonu k.13 akt rentowych za wnioskiem z 26 marca 2008r.).
W dniu 26 marca 2008r. wpłynął do organu rentowego wniosek ubezpieczonej o ustalenie prawa do renty rodzinnej poZ. P.na rzecz ubezpieczonej oraz małoletniejO. M. (2)ur. w dniu (...)(wniosek o rentę rodzinną z 26 marca 2008r. k.1 akt rentowych). Decyzją z 23 lipca 2008r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej i jej córceO., prawo do renty rodzinnej poZ. P.od 1 marca 2008r. Prawo dlaO. M. (2)przyznane zostało na okres od 31 sierpnia 2008r., a prawo dla ubezpieczonej przyznane zostało na okres do 31 grudnia 2008r. Podstawę ustalenia prawa ubezpieczonej stanowiło orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 20 czerwca 2008r., która ustaliła, że ubezpieczona jest częściowo niezdolna do pracy do 31 grudnia 2008r., a niezdolność ta powstała w dniu 9 marca 2008r. i istniała na dzień zgłoszenia wniosku o rentę ,tj. w dniu 26 marca 2008r. (orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 20 czerwca 2008r. i pierwsza decyzja o przyznaniu renty rodzinnej z 23 lipca 2008r. k.83 i 105 akt rentowych oraz decyzja z 5 sierpnia 2008r. o przeliczeniu renty rodzinnej ubezpieczonej – od 1 marca 2008r. do 31 grudnia 2008r. - w pierwotnej decyzji błędnie wskazano datę końcową prawa jako 30 listopada 2008r.). W dniu 14 listopada 2008r. wpłynął do organu rentowego wniosek ubezpieczonej o ustalenie prawa do renty rodzinnej na dalszy okres (wniosek k.131 akt rentowych). Rozpoznając wniosek ubezpieczonej, organ rentowy skierował ubezpieczoną na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z 11 grudnia 2008r. stwierdził, że ubezpieczona jest nadal częściowo niezdolna do pracy do 31 grudnia 2010r. (orzeczenie lekarza orzecznika z 11 grudnia 2008r. k.135 akt rentowych). Na podstawie tego orzeczenia, decyzją z 31 grudnia 2008r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do renty rodzinnej na okres do 31 grudnia 2010r. (decyzja z 31 grudnia 2008r. k.137 akt rentowych). Kolejnymi decyzjami organ rentowy przedłużał ubezpieczonej prawo do renty rodzinnej na dalsze okresy, po raz ostatni do 30 czerwca 2016r. (decyzje z: 31 grudnia 2010r. k.184 akt rentowych, 8 kwietnia 2011r. k.189 akt rentowych, 26 marca 2013r. k.209 akt rentowych, 7 kwietnia 2015r. k.215 akt rentowych oraz decyzja z 29 kwietnia 2016r. o ustaleniu prawa do renty rodzinnej na okres do 30 czerwca 2016r. k.224 akt rentowych). Obok ubezpieczonej, do renty rodzinnej uprawniona była i pozostajeO. M. (2), która uznana została za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18. roku życia (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 17 października 2014r. k.52 aktach rentowychO. M. (2)z wniosku o rentę socjalną oraz decyzja z 29 kwietnia 2016r. o przeliczeniu renty rodzinnej wobecO. M. (2)k.226 akt rentowych – z wniosku o rentę rodzinną). W związku z powyższym orzeczeniem lekarza orzecznika,O. M. (2)uprawniona jest również do stałej renty socjalnej (vide: akta rentoweO. M. (2)z wniosku o rentę socjalną).
W dniu 29 czerwca 2016r. ubezpieczona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z wnioskiem o ustalenie prawa do renty rodzinnej na dalszy okres (wniosek k.234 akt rentowych). Rozpoznając wniosek organ rentowy skierował ubezpieczoną na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z 2 sierpnia 2016r. ustalił, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika z 2 sierpnia 2016r. k.237 akt rentowych). Na skutek sprzeciwu ubezpieczonej od powyższego orzeczenia lekarza orzecznika, ubezpieczona skierowana została na badanie przez komisję lekarską ZUS, która w orzeczeniu z 12 września 2016r. ustaliła, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy (sprzeciw ubezpieczonej od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS k.74-75 akt rentowych – tom dokumentacji medycznej dot. ubezpieczonej i orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 12 września 2016r. k.240 akt rentowych). Na podstawie powyższego orzeczenia, zaskarżoną decyzją z 22 września 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówił ubezpieczonej prawa do dalszej renty rodzinnej wskazując, że nie spełnia przesłanek do jej nabycia na podstawieart.70 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(decyzja z 22 września 2016r. k.241 akt rentowych).
Ubezpieczonaurodziła się w dniu (...)W dniu śmierci mężaZ. P., a zatem w dniu 31 stycznia 2008r. ubezpieczona miała ukończone 42 lata. 50-ty rok życia ubezpieczona ukończyła w dniu 29 sierpnia 2015r. Ubezpieczona ma wykształcenie zawodowe – kucharz, przed ustaleniem prawa do renty rodzinnej pracowała jako sprzedawca w sklepie (wyjaśnienia ubezpieczonej k.33v akt sprawy).
Ubezpieczona cierpi na schorzenia somatyczne w postaci nadciśnienia tętniczego leczonego farmakologicznie u lekarza rodzinnego, cukrzycy typu 2 leczonej dietą oraz wola guzkowego nie powodującego objawów uciskowych i nie dającego klinicznych cech zaburzenia funkcji tarczycy. Schorzenia te nie powodują u ubezpieczonej niezdolności do pracy (opinia biegłego kardiologaJ. M., biegłego diabetologaE. R.oraz biegłego endokrynologaW. B.k.18-19 akt sprawy).
Ponadto ubezpieczona cierpi na schorzenia psychiczne pod postacią mieszanych zaburzeń osobowości oraz nawracających zaburzeń depresyjnych. Ubezpieczona leczy się w(...)od 2008r. z rozpoznaniem zaburzenia depresyjnego nawracającego o charakterze endo-reaktywnym z okresowym nasileniem objawów depresyjnych w związku z niekorzystnymi uwarunkowaniami sytuacyjnymi. Ubezpieczona była dwukrotnie hospitalizowana psychiatrycznie w 2016r. i 2017r. z rozpoznaniem zaburzenia depresyjnego nawracającego – epizod depresyjny umiarkowany w 2016r. i epizod depresyjny ciężki bez objawów psychotycznych w 2017r. Z dokumentacji medycznej i psychologicznej zawartej w aktach sprawy wynika, że ubezpieczona nie współpracuje w wykonywaniu badań psychologicznych i z tego powodu nie udało się obiektywnie ocenić jej poziomu intelektualnego oraz zdiagnozować jej osobowości. Niektórzy badający ubezpieczoną lekarze i psychologowie wskazują, że ujawnia ona postawę agrawacyjną, a nawet symulacyjną. Podobnie ubezpieczona zachowywała się podczas badania na potrzeby opinii w niniejszej sprawie wykonywanego przez biegłego psychiatręM. A.i biegłą psychologN. B.. Wyniki badania oraz analiza dokumentacji medycznej pozwala na rozpoznanie u ubezpieczonej mieszanych zaburzeń osobowości. Za rozpoznaniem takim przemawia jednostajność reakcji i postaw ubezpieczonej w sytuacjach dla niej trudnych. W trakcie badań diagnostycznych ubezpieczona ujawnia objawy pseudodementywne wskazujące na niski poziom intelektualny i obniżony krytycyzm. Ponadto ubezpieczona przejawia cechy osobowości zależnej. Po śmierci pierwszego męża utrzymywały się u niej objawy przedłużonej żałoby, co świadczy o osłabionych zdolnościach adaptacyjnych. Ubezpieczona ma potrzebę funkcjonowania w związku z mężczyzną (opiekunem) m.in. ze względu na trudności w podejmowaniu decyzji, co wpisuje się w rozpoznane u niej mieszane zaburzenia osobowości. Okresowo występują u ubezpieczonej epizody depresyjne o różnym stopniu nasilenia, które mają charakter epizodów depresyjnych endogennych. Zachowania ubezpieczonej opisywane jako agrawacyjne mieszczą się w symptomatyce mieszanych zaburzeń osobowości i nie mają charakteru celowych zachowań. Opisany stan zdrowia psychicznego ubezpieczonej i stwierdzone u niej zaburzenia osobowości oraz zaburzenia depresyjne nawracające powodują u ubezpieczonej dalszą ,tj. istniejącą nadal po 30 czerwca 2016r. częściową niezdolność do pracy, a przewidywany termin trwania tej niezdolności to 31 stycznia 2021r. (opinia biegłego psychiatryM. A.i biegłej psychologN. B.k.77-85 akt sprawy oraz uzupełniająca opinia tych biegłych co do początku istnienia u ubezpieczonej niezdolności do pracy k.112 akt sprawy).
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonejM. M.podlegało uwzględnieniu.
Zgodnie zart.70 ust.1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2016r., poz.887 ze zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy. Ponadto zgodnie z art.70 ust.2 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci. W myśl art.12 ust.1, 2 i 3 ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Rozstrzygnięcie o zasadności odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego odmawiającej jej prawa do renty rodzinnej od 1 lipca 2016r. wymagało ustalenia, czy u ubezpieczonej istnieje nadal ,tj. po 30 czerwca 2016r. niezdolność do pracy i jakiego stopnia. Z ustaleń Sądu wynika bowiem, że ubezpieczona była uprawniona do renty rodzinnej od marca 2008r. do 30 czerwca 2016r., a to wobec ustalenia, że stała się częściowo niezdolna do pracy od 9 marca 2008r., a zatem przed upływem 5 lat od śmierci jej mężaZ. P.. W tym celu Sąd zasięgnął opinii specjalistów z zakresu schorzeń występujących u ubezpieczonej. Sporządzone na tę okoliczność opinie biegłych dały podstawy do ustalenia, że ubezpieczona cierpi na schorzenia somatyczne pod postacią nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz wola guzkowego, które nie powodują u niej niezdolności do pracy (opinia biegłych na k.18-19 akt sprawy) oraz na schorzenia natury psychicznej pod postacią mieszanych zaburzeń osobowości oraz nawracających zaburzeń depresyjnych, które czynią ubezpieczoną nadal ,tj. od 1 lipca 2016r. osobą częściowo niezdolną do pracy, a przewidywany okres trwania tej niezdolności to 31 stycznia 2021r. (opinia biegłego psychiatryM. A.i biegłej psychologN. B.k.77-85 akt sprawy). W uzasadnieniu swojego stanowiska co do dalszego istnienia u ubezpieczonej częściowej niezdolności do pracy biegli wskazali, że u ubezpieczonej utrzymują się cechy mieszanych zaburzeń osobowości oraz zaburzeń depresyjnych nawracających, z powodu których była dwukrotnie hospitalizowana w 2016r. i 2017r. Ubezpieczona ujawnia objawy pseudodementywne wskazujące na niski poziom intelektualny i obniżony krytycyzm oraz cechy osobowości zależnej, z których wynika potrzeba funkcjonowania w związku z mężczyzną z uwagi na trudności w podejmowaniu decyzji. Opisywane podczas badania zachowania agrawacyjne ubezpieczonej – w ocenie biegłych – również wpisują się w symptomatykę zaburzeń osobowości mieszanej. Analizując powyższą opinię biegłych Sąd doszedł do przekonania, że stanowi ona wiarygodny dowód w sprawie, gdyż wydana została przez specjalistów z zakresu schorzeń występujących u ubezpieczonej, a ponadto poprzedzona była analizą dokumentacji medycznej ubezpieczonej i jej badaniem. Opinia jest spójna i należycie uzasadniona.
Sąd nie przychylił się do wniosku organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii zgłoszonego w piśmie z 29 marca 2018r. (k.96-98 akt sprawy) i podtrzymanego w piśmie z 17 maja 2018r. (k.121-122 akt sprawy). W ocenie Sądu zawarte w w/w pismach zastrzeżenia do opinii złożonej przez biegłychM. A.iN. B.stanowią polemikę z prawidłowymi ustaleniami i wnioskami biegłych. Argumentując za wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych organ rentowy wskazał, że opinia biegłychM. A.iN. B.stoi w sprzeczności z opiniąE. L.iB. B., w której to opinii (na k.19-19 akt sprawy) biegłe wskazały, że z uwagi na brak współpracy ubezpieczonej przy badaniu nie podejmują się wydania ostatecznej opinii i proponują przeprowadzenie obserwacji szpitalnej ubezpieczonej. Odnosząc się do powyższych ustaleń biegłychE. L.iB. B., przywołanych przez organ rentowy jako argument przeciwko opinii biegłychM. A.iN. B., wskazać należy, że opinii obu tych składów biegłych nie można ze sobą porównywać, gdyż pierwsza w kolejności opinia - biegłychE. L.iB. B.wprawdzie wskazywała we wnioskach na brak u ubezpieczonej niezdolności do pracy, ale jednocześnie z treści opinii wynika, że biegłe nie wydały kategorycznej – ostatecznej opinii wskazując na brak współpracy ubezpieczonej podczas badania i na konieczność uprzedniej obserwacji szpitalnej ubezpieczonej (opinia k.19 akt sprawy). Tymczasem opinia biegłychM. A.iN. B.jest kategoryczna we wnioskach, a jej wydanie poprzedziła szczegółowa analiza dokumentacji medycznej i badanie ubezpieczonej. Co do sugestii pierwszego zespołu biegłych o potrzebie obserwacji szpitalnej ubezpieczonej wskazać należy, że sąd ubezpieczeń społecznych nie dysponuje instrumentami prawnymi, zgodnie z którymi możliwe byłoby zlecenie obserwacji szpitalnej ubezpieczonej na potrzeby wydania opinii. Niemniej wskazać należy, że po wydaniu opinii przez biegłeE. L.iB. B.(w dniu 6 lutego 2017r. - k.18-19 akt sprawy), ubezpieczona w okresie od 13 czerwca 2017r. do 11 sierpnia 2017r. przeszła leczenie szpitalne w oddziale psychiatrycznym Szpitala wŁ.z rozpoznaniem epizodu depresji ciężkiej (dokumentacja z tego leczenia w kopercie na k.58 akt sprawy) i biegliM. A.iN. B.dysponowali tą dokumentacją przy wydawaniu swojej opinii. Biegli ci wskazali ponadto, że zachowania ubezpieczonej opisywane przez część lekarzy jako agrawacyjne mieszczą się w symptomatyce rozpoznanych u ubezpieczonej mieszanych zaburzeń osobowości i nie mają charakteru zachowań celowych.
Na marginesie wskazać należy, że po przebyciu przez ubezpieczoną w/w leczenia szpitalnego, Sąd zlecił biegłymE. L.iB. B.wydanie opinii uzupełniającej (vide: postanowienie dowodowe k.59 akt sprawy), ale z przyczyn organizacyjnych (długotrwałej nieobecności biegłej psychiatryE. L.– notatka służbowa k.65 akt sprawy), Sąd zlecił wydanie opinii nowemu zespołowi biegłych wskładzie (...), a wydana przez tych biegłych opinia została przez Sąd oceniona jako rzeczowa, spójna i miarodajna dla oceny spełnienia przez ubezpieczoną przesłanek prawa do renty rodzinnej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawieart.47714§2 kpczmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.