Sąd Rejonowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 3503/17
Data wyroku: 2017-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Justyna Smolińska

Sygn. akt I C 3503/17 upr.

WYROK ZAOCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2017 r.
Sąd Rejonowy w Olsztynie, I Wydział Cywilny,
w składzie:
Przewodniczący: SSR Justyna Smolińska
Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Wyrozębska
po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r., wO., na rozprawie,
sprawy z powództwa(...) S.A.w restrukturyzacji z siedzibą wB.
przeciwkoD. L.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1 637,96 zł (jeden tysiąc sześć set trzydzieści siedem 96/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty;

II
w pozostałym zakresie oddala powództwo;

III
zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 620,70 zł (sześćset dwadzieścia 70/100) tytułem zwrotu kosztów procesu;

IV
wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w punkcie I i III.

SSR Justyna Smolińska
Sygn. akt I C 3503/17 upr

UZASADNIENIE
Powód(...) S.A.w restrukturyzacji z siedzibą wB.wystąpił 30 czerwca 2017 r. do Sądu Rejonowego(...), w elektronicznym postępowaniu upominawczym, przeciwkoD. L.o zapłatę kwoty 2.680,88 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Nadto, wniósł o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego roszczenia powód wskazał, że strony zawarły umowę, której przedmiotem było udzielenie pożyczki pieniężnej. Na podstawie ww. umowy pozwana zobowiązała się spłacić zaległość w 57 tygodniowych ratach. Pozwana z tytułu zawartej umowy pożyczki spłaciła jedynie kwotę 1342 zł. Mimo wezwania do dobrowolnego uregulowania zadłużenia z 10 marca 2017 r. pozwana nie spłaciła zadłużenia. Zdaniem powoda na dzień wniesienia pozwu do zapłaty na rzecz powoda pozostało: 2361,79 zł tytułem należności głównej oraz kwota 319,09 zł tytułem skapitalizowanych odsetek naliczonych do 29 czerwca 2017 r. Na odsetki te składają się odsetki maksymalne naliczone od przeterminowanych wpłat oraz od kwot i terminów wymagalności poszczególnych rat pożyczki do 29 czerwca 2017 r. Nadto powód domaga się odsetek ustawowych za opóźnienie od całości zadłużenia, tj. od kwoty 2.680,88 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Sąd Rejonowy(...), w sprawie o sygn. akt VI Nc-e 1278853/17 przekazał sprawę do rozpoznania tutejszemu Sądowi, stwierdzając brak podstaw do wydania nakazu zapłaty.
Pozwana nie złożyła odpowiedzi na pozew, nie zajęła stanowiska w sprawie i nie stawiła się na rozprawę, mimo prawidłowego zawiadomienia.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Strony zawarły umowę pożyczki 25 listopada 2014 r. Na podstawie umowy powód udzielił pozwanej pożyczki w kwocie 1500 zł z roczną stopą oprocentowania w wysokości 7%, skapitalizowaną na 91,11 zł. Jednocześnie powód zastrzegł w umowie konieczność zapłaty opłaty przygotowawczej w kwocie 300 zł, kosztów ubezpieczenia w kwocie 390 zł oraz opłaty za obsługę pożyczki w domu w kwocie 912,60 zł. Ostatecznie, łączne zobowiązanie do spłaty wyniosło 3193,71 zł. Rzeczywista stopa oprocentowania wyniosła 116,53 %.
Pozwana obowiązana była spłacić pożyczkę w 60 tygodniowych ratach po 53,14 zł.
Ustalono, że uiszczane wpłaty będą zaliczane na: opłatę za obsługę pożyczki w domu, dalej na wymagalne odsetki i całkowitą spłatę pożyczki. Zgodnie z pkt 33 gdy pożyczkobiorca opóźnia się ze spłatą kwoty równej dwóm pełnym ratom pożyczki pożyczkodawca może wezwać do zapłacenia w terminie 7 dni od doręczenia wezwania zaległych rat pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki, a w przypadku braku zapłaty może wypowiedzieć umowę z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia. W myśl pkt 34 umowy po upływie okresu wypowiedzenia pożyczkodawca ma prawo wymagać od pożyczkobiorcy zwrotu całości niespłaconej kwoty łącznego zobowiązania do spłaty oraz naliczyć odsetki za opóźnienie od zaległej kwoty pożyczki, pozostałej do spłaty, na podstawie ostatniej aktualnej rocznej stopy oprocentowania pożyczki za okres od dnia rozwiązania umowy.
Zgodnie z pkt. 8 i nast., stanowiącym nierozerwalną część umowy pożyczki, wraz z pożyczką pożyczkobiorca miał zawrzeć umowę ubezpieczenia na życie poprzez przystąpienie do(...) S.A.zawartej pomiędzyTowarzystwem (...) S.A.i powodem. Umowa przewidywała, że zapłata składki nastąpi z dodatkowych środków pochodzących z udzielonej pozwanej pożyczki, która zostanie potrącona przy udzieleniu pożyczki i wpłacona ubezpieczycielowi. Jednocześnie umowa pożyczki przewidywała wyrażenie przez pożyczkobiorcę nieodwołalnej zgody na cesję praw z umowy ubezpieczenia na rzecz powoda, który miał zostać jedynym uprawnionym do otrzymania świadczenia z tytułu ubezpieczenia w razie zaktualizowania się wypadku ubezpieczeniowego. W treści umowy brak było możliwości zawarcia umowy pożyczki z pominięciem postanowień w zakresie zawarcia umowy ubezpieczenia, lub z pominięciem postanowień uprawniających powoda do otrzymania świadczeń z ubezpieczenia.
(dowód: umowa pożyczki – k. 25-28, deklaracja przystąpienia do Grupowego(...)– k. 29-30,)
W dniu 6 lipca 2015r. strony zawarły aneks do umowy pożyczki, zgodnie z którym pozwana zobowiązała się do spłaty kwoty 2853,71 zł w ratach tygodniowych w wysokości 50 zł każda.
(bezsporne; aneks – k. 33)
Pozwana tytułem zawartej umowy pożyczki spłaciła kwotę 1342 zł.
(bezsporne, historia spłat – k. 34-35)
Pismem z 10 marca 2017 r., stanowiącym ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty, powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 2609,07 zł, w tym kwoty 2361,79 zł tytułem niespłaconych rat pożyczki oraz kwoty 247,28 zł tytułem skapitalizowanych ustawowych odsetek za opóźnienie w spłacie poszczególnych rat.
(dowód: wezwanie do zapłaty – k. 38)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie jedynie w części.
Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, których prawdziwość i wiarygodność nie została w toku postępowania zakwestionowana oraz nie budziła wątpliwości.
Jednocześnie, zgodnie zart. 339 § 2 k.p.c.w wypadku wydania przez sąd wyroku zaocznego, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.
W przedmiotowej sprawie powód wywodzi swoje roszczenia z umowy pożyczki, do której zastosowanie znajdują zapisyustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 powołanej ustawy przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym w myśl ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Z kolei z przepisu art. 5 pkt 8 ustawy wynika, że całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta stanowi sumę całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu. W pkt 6 tego artykułu wskazano, że całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Przywołana wyżej ustawa nie wyłącza stosowania ogólnych przepisówKodeksu cywilnegodotyczących pożyczki. Stanowi jednak ograniczenie wyrażonej wart. 3531 k.c.zasady swobody umów. W myślart. 720 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Pożyczka zawarta przez strony była odpłatna. Zwyczajowo formą wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału są odsetki, ewentualnie także prowizja, na pokrycie kosztów ponoszonych przez pożyczkodawcę w związku z zawarciem umowy. Koszty te powinny zostać określone w wysokości rzeczywiście ponoszonej przez pożyczkodawcę, nie powinny stanowić ukrytego źródła zysku. Ustawodawca wart.359§21k.c. wprowadził maksymalną wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej. Regulacja ta miała przeciwdziałać zjawisku lichwy, które było i jest oceniane negatywnie z punku widzenia zasad współżycia społecznego. Instytucja odsetek maksymalnych miała chronić interes słabszych uczestników obrotu gospodarczego, jakimi zwykle są konsumenci. Wysokość odsetek maksymalnych jest uzależniona od aktualnej na rynku międzybankowym ceny pieniądza i poziomu inflacji. Pozwala z jednej strony na zapewnienie pożyczkodawcom godziwego zysku, uniemożliwiając im jednocześnie wykorzystywania swojej pozycji w stosunku do osób znajdujących się często w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadających rozeznania rynkowego, a nierzadko również mających problemy intelektualne z rozeznaniem konsekwencji własnego działania.
Zdaniem sądu rozstrzygając przedmiotową sprawę należało ocenić, czy kwota należności dochodzonej przez powoda wynikająca z umowy pożyczki, a obejmująca również opłaty za dodatkowe usługi (opłatę za obsługę w miejscu zamieszkania) jest należna powodowi, czy też w związku z tym, że postanowienia przewidujące te koszty stanowiły klauzule abuzywne, nie można uznać, że pozwanego wiązały.
Zgodnie zart. 385 1§1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).Art. 385 1 § 4 k.c.stanowi, że ciężar dowodu, iż postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie (na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta), spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Powód w niniejszej sprawie nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność tego, że indywidualnie uzgadniał z pozwanym warunki umowy pożyczki.
Żądanie zasądzenia na rzecz powoda należności z tytułu opłat przygotowawczych oraz opłaty za obsługę pożyczki w domu, Sąd uznał za żądanie zapłaty ukrytych prowizji. Powód zaś od zsumowanych tak należności nalicza dalsze odsetki ustawowe od poszczególnych wymagalnych rat.
W ocenie Sądu roszczenie powoda w zakresie wymienionych wyżej opłat nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód w żaden sposób nie udokumentował bowiem zasadności pobrania należności z tak wysokiej opłaty za obsługę pożyczki w domu. Analiza umów zawieranych przez powoda, w innych sprawach prowadzonych przed tutejszym Sądem prowadzi do wniosku, że wysokość opłaty za obsługę pożyczki w domu została uzależniona od kwoty jaką pożyczkodawca wypłacał pożyczkobiorcom, nie zaś od czasu trwania umowy (powód zawiera umowy liczone w tygodniach), a co za tym idzie liczby wizyt w miejscu zamieszkania pożyczkobiorcy, które to generują ewentualne koszty po stronie pożyczkodawcy.
W ocenie Sądu dochodzony przez powoda obowiązek zwrotu kapitału pożyczki był niewątpliwie zasadny i nie sprzeciwiał się przepisom prawa. Z treści przedstawionych dowodów wynika, iż pozwana dokonała spłaty pożyczki jedynie w kwocie 1.342 zł.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd ustalił, że powód nie udowodnił całości dochodzonego pozwem roszczenia, w szczególności co do jego wysokości.
Uzasadnione wątpliwości budzi żądanie zasądzenia na rzecz powoda należności za obsługę pożyczki w domu, czyli tzw. ukrytych prowizji. Powód od zsumowanych tak należności nalicza dalsze odsetki ustawowe od poszczególnych wymagalnych rat.
Zgodnie z ogólną regułą dowodową zawartą w przepisieart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Na gruncie prawa procesowego odpowiednikiemart.6 k.c.jest przepisart. 232 k.p.c., zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.
W ocenie Sądu roszczenie powoda w zakresie wymienionych wyżej opłat nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód w żaden sposób nie udokumentował bowiem zasadności pobrania należności z tytułu odsetek oraz tak wysokiej opłaty za obsługę pożyczki w domu.
Nieuwzględnienie ww. opłat w całkowitych kosztach pożyczki wskazanej w umowie powoduje, że albo mamy do czynienia z naruszeniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, albo, jak przyjął Sąd, że zapisy te stanowią osobne, ale powiązane z umowami pożyczki, zobowiązania. Nie ma ona zatem samodzielnego, niezależnego charakteru w stosunku do umowy pożyczki, jest ona jedynie dodatkiem. Umowy tego typu podlegają ocenie pod kątem zgodności z zasadami współżycia społecznego i zgodności z prawem. Do zasad tych odnoszą się z kolei trzy przepisy:art. 5 k.c., (który stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony),art. 58 k.c.(§1 - czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. § 2 - nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.) orazart. 3531 k.c.(strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego).
Z kolei za naruszenie zasad współżycia społecznego należy rozumieć zawarcie umowy sprzecznej z uczciwością i rzetelnością kupiecką lub takiej, która kształtować będzie wzajemne stosunki między stronami w sposób ewidentnie urągający słuszności (tak Agnieszka Rzetecka-Gil, Kodeks Cywilny. Komentarz. Zobowiązania – część ogólna, LEX/el., 2011).
Należy także zauważyć, że obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy spowoduje uznanie jej za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego dopiero wówczas, gdyby do ewidentnie krzywdzącego ukształtowania stosunków umownych doszło przy świadomym lub tylko spowodowanym niedbalstwem wykorzystaniu przez powoda swojej silniejszej pozycji. Wynika to z okoliczności, że umowa zawarta przez stronę działającą pod presją faktycznej przewagi kontrahenta nie może być uznana za wyraz w pełni swobodnej i rozważnie podjętej przez nią decyzji (podobnie wyrok SN z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 478/07).
W powyższej umowie powód doskonale zdawał sobie sprawę ze swojej dominującej pozycji względem pewnej grupy pożyczkodawców i na tej podstawie zawarł z pozwanym umowę zawierającą obsługę w domu, za którą przysługiwało mu bardzo duże wynagrodzenie, stanowiące ponad połowę całkowitej kwoty pożyczki, którą otrzymał pozwany. Wynagrodzenie to nie było w zasadzie powiązane z ilością wizyt w domu pozwanego, brak jest jakichkolwiek informacji ile razy powód lub jego przedstawiciel świadczyli usługi bezpośrednio u pozwanego.
Odnośnie zaś odsetek wskazania wymaga, iż odsetki, jakich domaga się powód zostały skapitalizowane. Oznacza to, iż nastąpiło powiększenie kapitału o odsetki, które zostały przez ten kapitał wygenerowane. Skoro więc kwestionuje się składniki składające się na należność główną, żądanie powoda w tym zakresie nie może zostać uwzględnione.
Sąd uznał zatem, że w niniejszej sprawie, w zakresie żądania z tytułu odsetek oraz tak wysokiej opłaty za obsługę pożyczki w domu, doszło z całą pewnością do naruszenia zasad współżycia społecznego. Tak ustalone przez powoda opłaty jednoznacznie jawią się jako nienależna próba nałożenia na konsumenta dodatkowych obciążeń przy pożyczkach, co z kolei nie jest dozwolone w świetle ustawy o kredycie konsumenckim i narusza właśnie wspomniane wyżej zasady współżycia społecznego. W ocenie Sądu naliczenie ww. opłat stanowi także obejście przepisów ustawy, tj.Kodeksu cywilnegow zakresie odsetek maksymalnych. Stąd też powództwo w zakresie ww. opłat podlegało oddaleniu.
Umowa w zakresie obsługi konsumenta w domu, tak jak każda umowa winna zawierać pewną równowagę stron i ekwiwalentność świadczeń, której co oczywiste w tej umowie brak. Fakt zawarcia jej przy okazji zawierania umowy pożyczki wskazuje natomiast, iż umowa w tym kształcie ma za zadanie zapewnić powodowi korzyści majątkowe w żaden racjonalny sposób nieuzasadnione.
Przez analogię, wskazując niewłaściwość postępowania powoda można przywołać wyrok sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2012 r., w sprawie I ACa 377/12, który dotyczy wprawdzie nienależytego ustalenia odsetek, ale może być również zastosowany do niniejszej sprawy: „zastrzeganie w umowie pożyczki między osobami fizycznymi odsetek w wysokości nadmiernej, która nie ma uzasadnienia ani w wysokości inflacji ani w zyskach osiąganych w ramach normalnej, rzetelnie prowadzonej działalności gospodarczej, może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”.
Uwzględniając powyższe, sąd uznał, że pozwana zobowiązana była do spłaty wypłaconej jej kwoty pożyczki 2190 zł, kosztów ubezpieczenia 390 zł, opłaty przygotowawczej 300 zł. Skoro spłaciła łącznie 1342 zł to do spłaty pozostała kwota 1538 zł. Pierwotnie w umowie określono, że czas spłaty będzie wynosił 60 tygodni począwszy od 25 listopada 2014 roku, następnie zmieniono warunki umowy aneksem i określono, że spłata pożyczki nastąpi w 57 ratach tygodniowych począwszy od 6 lipca 2015 roku do 30 maja 2017 roku. Tym samym od kwoty należytej w uznaniu Sądu należą się odsetki od dnia 31 maja 2017 roku do dnia 29 czerwca 2017 roku (dzień poprzedzający złożenie pozwu) co daje po kapitalizacji odsetek łącznie 1546,85 zł (1538 zł +8,85 zł) plus kwota odsetek 91,11 zł. Należy podkreślić, że w umowie bowiem przewidziano odsetki umowne w wysokości 7% w okresie trwania umowy. Do kwoty 1546,85 zł należało doliczył kwotę odsetek podaną w umowie 91,11 zł, zatem łącznie na dzień 29 czerwca 2017 roku (złożenie pozwu bo do tego dnia powód naliczał odsetki)pozwanej pozostało do zapłaty 1637,96 zł. Od tej kwoty zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu tj. 30 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, na podstawie wyżej wskazanych przepisów, Sąd zasądził w pkt I wyroku kwotę 1.637,96 zł,
Od powyższego, zgodnie z żądaniem wskazanym w pozwie, należało zasądzić odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, czyli od 30 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty, na podstawieart. 455 i art. 488 § 1 k.c.
W pozostałym zakresie powództwo z przyczyn opisanych powyżej podlegało oddaleniu.
W pkt III wyroku orzeczono o kosztach procesu na podstawieart. 100 k.p.c., zgodnie z którym razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Ponieważ powód poniósł koszty procesu w kwocie 1.017,61 zł, a wygrał w 61,1 %, na jego rzecz należało zasądzić kwotę 620,70 zł.
Na podstawieart. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.Sąd nadał wyrokowi w pkt I. rygor natychmiastowej wykonalności (pkt IV wyroku).
/-/ SSR Justyna Smolińska