Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 785/17
Data wyroku: 2018-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Lasoń
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt IC 785/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2018 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący

Sędzia SO Paweł Lasoń

Protokolant

st. sekr. sądowy Renata Brelikowska

po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie
sprawy z powództwaG. S. (1)
przeciwkoG. M.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
oddala powództwo;

2
nie obciąża powoda kosztami procesu.

Sygn. akt 785/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 9 czerwca 2017 roku skierowanym przeciwkoG. M.powódG. S. (1)wniósł o uznanie za bezskutecznej względem niego umowy sprzedaży nieruchomości położonej wmiejscowości S.M., którą pozwany nabył 5 czerwca 2012 roku, w drodze aktu notarialnego umowy sprzedaży, od dłużnika powodaR. J. (1)i jego żonyM. J..
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
W czerwcu 2011 rokuG. S. (1)prowadzący działalność gospodarczą pod nazwąM.wG.zawarł zR. J. (1)prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwąG.wT.umowę, na mocy której wykonywał dlaR. J. (1)prace dekarskie na budynkach dwóch hal CeramikiP.. Praca została wykonana do końca 2011 roku, w związku z czym powód wystawił dwie faktury, które nie zostały zapłacone przezR. J. (1).
W 2014 rokuG. S. (1)wystąpił na drogę sądową i uzyskał tytuł wykonawczy przeciwkoR. J. (1)na łączna kwotę 83.300,75 złotych z odsetkami.
Egzekucja skierowana przeciwkoR. J. (1)okazała się bezskuteczna.
/okoliczności niesporne dowód: umowa faktury, kopie tytułów wykonawczych postanowienia komornika – k. 20-48/
G. M.od lat prowadzi działalność gospodarczą pod nazwąG.Usługi (...)wT.. Jest to bardzo duża firma osiągająca roczne obroty na poziomie 40 milionów złotych. Zatrudnia 80-100 osób. Na stałe współpracuje z ponad pięćdziesięcioma podwykonawcami, z których każdy zatrudnia pracowników.
Prowadzi własne inwestycje deweloperskie obejmujące budowę całych osiedli mieszkaniowych (wŁ.osiedla (...)). Prowadziła budowy dużych obiektów i budynków wielomieszkaniowych, hal i biurowców takich jakGaleria (...), Starostwo Powiatowe wT., hal produkcyjnych i magazynowych CeramikiP.i wielu innych. Korzysta z dużej liczby podwykonawców.
G. M.od 2011 roku do 2012 roku jako generalny wykonawca prowadził na rzecz(...) Sp. z o.o.wO.dużą inwestycję polegająca na rozbudowie zakładu wW., zaś w latach 2014 -2015 Centrum Handlowo-Logistycznego wT.. Były to wielomilionowe kontrakty, przy wykonaniu, których pozwany korzystał z pomocy kilkudziesięciu podwykonawców.
/dowód: pismo CeramikiP.– k. 163-165; umowy z CeramikąP.– k. 166-254/
W dniu 10 czerwca 2011 rokuG. M.prowadzący działalność gospodarczą pod nazwąG.Usługi (...)wT.zawarł zR. J. (1)prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwąG.wT.umowę, mocą którejR. J. (1)miał wykonać pokrycie dachowe hali numer 1 i 2 na budynkach CeramikiP.wW..R. J. (1)jako podwykonawcę polecił pozwanemuW. F..
R. J. (1)zatrudniał co najmniej kilka osób. Część prac zlecił powodowiG. S. (2)prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwąM..
Prace zostały wykonane i odebrane do końca 2011 roku, a pozwanyG. M.zapłaciłR. J. (1)cztery faktury na kwoty po: 61.500 złotych, 184.500 złotych, 135.300 złotych, 110.700 złotych (łącznie 492.000 zł).
R. J. (1)nie współpracował zG. M.przy innych inwestycjach pozwanego. Wiele lat wcześniej był jedynie pracownikiem firmy panaI., która to firma wykonywała pokrycie dachu budynku jednorodzinnego na zlecenie pozwanego.
/dowód: umowa – k. 261-267; faktury, przelewy – k. 104-112; zeznania świadkaP. I.– k. 361-363; zeznania pozwanego – k. 366-370/
PozwanyG. M.nie pozostawał w relacjach towarzyskich zR. J. (1). Na inwestycję wW.potrzebował wielu podwykonawców, miał krótki termin jej realizacji.
/dowód: zeznania świadkaP. I.– k. 361-363; zeznania pozwanego – k. 366-370/
G. M.lokuje pieniądze między innymi w nieruchomości znajdujące się blisko jego miejsca zamieszkania. W 2012 roku posiadał kilkanaście działek wS.Małych, o łącznej powierzchni około 18 hektarów. ŻonaR. J. (1)sama zgłosiła się do żony pozwanego proponując sprzedaż działki. Po krótkich negocjacjach w dniu 5 czerwca 2012 roku pozwany kupił odR. J. (1)i jego żony nieruchomość za cenę 140.000 złotych. Nic nie wskazywało, aby w tym czasieR. J. (1)miał kłopoty finansowe. Jeździł nowymS.-em markiM..
/dowód: zeznania świadkaP. I.– k. 361-363; zeznania pozwanego – k. 366-370/
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
W myślart. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,a osoba trzecia o tym wiedziała, lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
Ciężar udowodnienia przesłanek skargi paulińskiej spoczywał na wierzycielu.
Nie ma jednoznacznych dowodów jaka była sytuacja finansowa dłużnika w 2012 roku.R. J. (1)był osobą, która często zalegała kontrahentom z płatnościami, nie wiadomo jednak czy był to efekt jego rzeczywistych kłopotów z wypłacalnością czy też świadomy wybór takiej formy współpracy. Niewątpliwie rok 2013 i 2014 to lata, w których sytuacja finansowaR. J. (1)była zła. Świadczą o tym dokumenty wskazujące na dochodzenie od niego w tym czasie licznych wierzytelności. W istocie jedynym dowodem niewypłacalności, albo co najwyżej zaburzonej płynności finansowejR. J. (1)przed 2012 rokiem jest dług wobec powoda i kłopoty z wyegzekwowaniem na czas należności przez świadkaP. I.. Znamiennym jest przy tym, żeP. I.był bardzo dobrym kolegąR. J. (1)i jego wspólnikiem. Z zeznań tego świadka wynika, że ostatecznieR. J. (1)stał się niewypłacalny.
W ocenie Sądu pozwala to przyjąć za udowodnione, żeR. J. (1)zbywając swoją nieruchomość działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, bowiem na skutek wyzbycia się tego składnika majątku co najmniej, stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem tej czynności. (art. 527 § 2 k.c.)
Przesłankami skargi pauliańskiej jest dokonanie czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli, w związku z czym dłużnik stał się niewypłacalny (albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności), zaś osoba trzecia wskutek czynności prawnej dłużnika uzyskała korzyść majątkową, dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia miała wiedzę lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym. Wszystkie wyżej wskazane przesłanki akcji pauliańskiej muszą zostać spełnione łącznie.
Tymczasem nie została wykazana ostatnia z wymienionych a konieczna przesłanka skargi paulińskiej, albowiem nie wykazano by pozwany wiedział lub miał możliwość – przy zachowaniu należytej staranności- dowiedzieć się o tym, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Wbrew stanowisku powoda w sprawie nie zachodzi domniemanie przewidziane wart. 527 § 4 k.c.
Przepis ten stanowi, że jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Relacje pozwanego zR. J. (2)nie mogą być w świetle powołanego przepisu ocenione jako stałe stosunki gospodarcze.
Niewątpliwie pozwany był kontrahentem dłużnikaR. J. (3). Nie przesądza to jednak o zaistnieniu podstaw do stosowania zacytowanej regulacji. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w żadnym przypadku nie daje podstaw do ustalenia, że pozwany pozostawał z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych. W orzecznictwie przyjmuje się, że o stałości stosunków gospodarczych przedsiębiorcy z dłużnikiem świadczy nie tylko czas trwania tych stosunków (wyznaczony powtarzalnymi czynnościami lub długoterminową umową), ale także ich charakter i rozmiar,dające podstawę do przyjęcia, że przedsiębiorca ma wiedzę o stanie majątkowym dłużnika.
Celem tej regulacji jest zrównanie sytuacji prawnej osoby bliskiej dłużnikowi z osobą stale i blisko współpracującą z dłużnikiem. Chodzi o to, że wprowadzone domniemania, mają chronić przed stosunkowo częstymi porozumieniami osób pozostających ze sobą w bliskich relacjach, których celem jest utrudnienie wierzycielom znalezienie majątku dłużnika. Wprowadzając§ 4 art. 527 k.c.ustawodawca chciał zrównać sytuacją osób bliskich (rodzinnie, towarzysko) z osobami czy też podmiotami (osobami prawnymi), których relacje biznesowe są bliskie. Nie chodzi jednak o jakąkolwiek relację biznesową, ale o relację na tyle bliską, że pozwala uznać, iż z natury rzeczy osoby, czy podmioty prawa znajdujące się w tak bliskich relacjach muszą znać swoją wzajemną sytuację finansową.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie został przedstawiony ani jeden dowód, z którego można by wnioskować, że umowa łącząca pozwanego zR. J. (1)dowodzi pozostawania ich w stałych stosunkach gospodarczych. Umowę tę trzeba odnieść do charakteru wzajemnych relacji jej stron. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że jedyną umową jaka łączyła dłużnika zG. M.była umowa wykonania pokrycia dachowego na halach CeramikiP.wW.. Była to umowa z dnia 10 czerwca 2011 roku. Półroczny czas trwania tej umowy, ani jej wartość nie świadczą o bliskiej relacji biznesowej stron.
Aby postawić taki wniosek przy cenie usługi bliskiej pół miliona złotych trzeba odnieść tę umowę do skali i charakteru relacji stron. Pozwany jest dużym przedsiębiorcą budowlanym z obrotami rocznymi na poziomie 40 milionów złotych. Zatrudnia 80-100 osób. Na stałe współpracuje z ponad pięćdziesięcioma podwykonawcami, z których każdy zatrudnia pracowników i może być porównywany zR. J. (1). Różnica polega na tym, żeR. J. (1)w istocie wykonał dla pozwanego jedno wartościowe zlecenie.
O charakterze bliskości i stałości stosunków gospodarczych dwóch podmiotów świadczyć będzie przede wszystkim stopień ich wzajemnego powiązania biznesowego. Może się bowiem okazać, że kontrahent, który dokonuje w długiej perspektywie czasowej wielu drobnych czynności pranych z drugim przedsiębiorcą może być uznany za pozostającego w stałych stosunkach gospodarczych, (choć nie w każdym wypadku). Z drugiej strony możliwe jest, że jednorazowa, ale niezwykle silna współpraca przy realizowaniu jednego zadania biznesowego przesądzi o stosunku bliskości. W ocenie Sądu istotna jest skala obu działalności i partnerstwo przy jej wykonywaniu. Ten element wspólności jednego celu współpracujących podmiotów będzie dowodził bliskości, która zaś z kolei będzie pochodną konieczności posiadania wzajemnego zaufania partnerów biznesowych.
Pojęcie stałych stosunków gospodarczych trzeba bowiem łączyć z pojęciem bliskości stosunków wskazanych w§ 3 art. 527 k.c.Żaden przedsiębiorca dokonujący od kilku lat regularnych, codziennych zakupów o dużej wartości w Castoramie, nie będzie uznany w świetleart. 527 § 4 k.c.za pozostającego w stałych stosunkach gospodarczych z właścicielem Castoramy. Nawet stały dostawcaI.nie będzie mógł być uznany w świetle powołanego przepisu za pozostającego w stałych stosunkach gospodarczych, dokąd skala jego współpracy nie będzie dla kontrahenta czyliI.istotnie znacząca. Charakter współpracy musi bowiem dowodzić istnienia więzi pomiędzy podmiotami i to więzi pozwalającej zbudować domniemanie, że mają dobry wgląd we wzajemną sytuację finansową. Takie jest właśnieratio legispodołanego przepisu.
Wracając do relacji pozwanego zR. J. (1)można stwierdzić, żeR. J. (1)był dla pozwanego na tyle mało istotnym kontrahentem, że jego miejsce mógł zajmować ktokolwiek inny. Choćby dlaR. J. (1)zlecenie na blisko pół miliona było kontraktem życia, nie przesądzi to jeszcze o posiadaniu przez niego przymiotu stałego współpracownika pozwanego. Potwierdzają to zeznaniaP. I., który jedynie w pierwszej reakcji wskazał, że współpracaR. J. (1)z pozwanym była znacząca. Ostatecznie przyznał, żeR. J. (1)nie robił dla pozwanego nic poza zleceniem na CeramiceP.. Z perspektywy świadka, czy teżR. J. (1)była to współpraca znacząca, ale jak obrazowo przyznał ten świadek - pozwany był odJ.„dziesięć razy większy”. W ocenie Sądu z dostępnego materiału dowodowego wynika raczej, że było to, nie dziesięć razy więcej, ale raczej ponad pięćdziesiąt razy więcej.
Przepisart. 527 k.c.zawiera jedną z ważniejszych instytucji prawa cywilnego pozwalający czynić stosunki społeczne bardziej sprawiedliwymi. Jego interpretacja nie może być oderwana od reguł sprawiedliwości. Za uwzględnieniem powództwa przez ten pryzmat przemawiać mogłaby potencjalna możliwość odpowiedzialności pozwanego za długiR. J. (1)wynikająca zart. 6471l k.c.oraz to, że ze względu na status majątkowy pozwanego stać go na przegranie niniejszego procesu. Trzeba jednak mieć na uwadze, żeart. 6471l k.c.nie jest podstawą niniejszego żądania, zaś względy równej redystrybucji dóbr materialnych i statusu materialnego stron nie mogą przesądzać o zasadności roszczeń. Ze smutkiem należy stwierdzić, że powód mając taką możliwość nie dopilnował należycie swoich spraw, jednak ceny za te błędy nie powinien płacić pozwany.
Reasumując należy wskazać, że strony umowy z 10 czerwca 2011 roku o wykonanie pokrycia dachowego hali numer 1 i 2 na budynkach CeramikiP.wW.nie pozostawały w relacjach bliskości pozwalających przyjąć, że jest to bliski stosunek świadczący o znajomości przez pozwanego sytuacji finansowej dłużnika, a w konsekwencji świadomości co do możliwości pokrzywdzenia wierzyciela na skutek czynności prawnej, którą zawarł zR. J. (1).
Dla zastosowaniaart. 527 § 4k.c.konieczne jest ustalenie, że przed zawarciem umowy i w chwili jej zawarcia strony pozostawały w stałych relacjach gospodarczych w rozumieniu przedstawionym wyżej. Skoro tak nie było to domniemanie z powołanego przepisu nie może być zastosowane.
Oznacza to, że zgodnie z regułą rozkładu ciężaru dowodu określoną wart. 6k.c., to na powodzie ciążył obowiązek wykazania, że uzyskanie korzyści majątkowej przez pozwanego (nabycie wartościowego mienia) nastąpiło z pokrzywdzeniem wierzycieli, a dłużnik działał ze świadomością tej okoliczności, natomiast osoba trzecia o tym wiedziała, lub przy dochowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
W konsekwencji powództwo jako nieudowodnione podlegało oddaleniu.
Uwzględniając charakter sprawy i sytuację stron procesu Sąd na podstawieart. 102 k.p.c.nie obciążył powoda kosztami procesu.