Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1459/16
Data wyroku: 2018-09-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

IC 1459/16

UZASADNIENIE
PowodowiM. F. (1),A. M. (1),J. M.wnieśli o zasądzenie od pozwanychK. M.,M. M. (1)iE. U. (1)solidarnie kwoty po 14.160 zł tytułem zachowku z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i orzeczenie o kosztach procesu.
Roszczenie swoje uzasadnili tym, że w dniu 18.10.1996 r. zmarł ojciec powodówA. M. (2). Zmarły miał sześcioro dzieci. Postanowieniem z dnia(...)r. Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek poA. M. (2)na podstawie testamentu nabył synZ. M..Z. M.zmarł, a jego spadkobiercami są pozwani.
W skład spadu poA. M. (2)wchodzą dwie nieruchomości położone wR.. Wartość tej nieruchomości powodowie szacują na kwotę(...), a zatem należny im w związku z tym zachowek wynosi kwotę dochodzoną pozwem.
Z informacji uzyskanej przez powodów wynika, że na nieruchomości położonej wR.działka nr (...)znajdują się urządzenia nawigacyjne(...).
Powodowie nie otrzymali należnego im zachowku w jakiejkolwiek postaci.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, motywując to tym, że do schedy spadkowej poA. M. (2)nie wchodzi gospodarstwo rolne położone wR., składające się zdziałki nr (...)o pow.(...)wyceniane przez powodów na kwotę 100.000 zł. Nieruchomość ta została nabyta przez pozwanych od Skarbu Państwa w późniejszym terminie. Ponadto powodowie otrzymali należny sobie zachowek w formie darowizn poczynionych przez Zmarłego. Pozwani nie zawierali żadnej umowy z(...)dotyczącej utrzymywania urządzeń nadziałce nr (...).
Ponadto pozwani wskazali, że zachodzą podstawy do obniżenia wysokości należnego powódce zachowku w oparciu o zasady współżycia społecznego. Powodowie nie interesowali sięA. M. (2), nie kontaktowali się z nim. (k.37-38)
Ponadto pozwanaK. M.w piśmie z dnia 22.03.2017 r. (k.63-64) podniosła, że powodowie z chwilą usamodzielnienia się i założenia własnych rodzin, zerwali wszelkie kontakty z ojcem, nie interesowali się jego losem. przez całe życie spadkodawcy nie utrzymywała z nim kontaktu.
J. M.otrzymała od ojca darowiznę w postaci motocykla oraz ojciec pokrył koszty jego wesela. CórceM. F. (1)ojciec podarował kwotę 12.000 zł i pokrył koszt jej wesela, a córceA. M. (1)darował kwotę 5.000 zł.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. M. (3)zamarł w dniu 18.10.1996 r. wR.. W chwili śmierci był wdowcem. Miał sześcioro dzieci:T. M.,J. M.,B. W.,M. F. (1),A. M. (1)iZ. M.. Postanowieniem z dnia 4.12.2015 r. w sprawie(...)Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek poA. M. (2)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28.05.1980 r. nabył w całości jego synZ. M.. (dowód: akta stanu cywilnego k. 3, orzeczenie k.75 akt(...)

Z. M.zmarł w dniu 25.11.2014 r. wR.. Postanowieniem z dnia 24.04.2015 r. w sprawie(...)Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek poZ. M.na podstawie ustawy nabyły dzieci:K. M.,M. M. (1)iE. U. (2)po 1/3 części każde z nich. (dowód: orzeczenie k.36 akt(...))
A. M. (3)w wyniku wykonania aktu nadania z dnia 20.02.1954 r. otrzymała gospodarstwo rolne o pow. 11,32 ha położone wR.. Decyzją z dnia 10.11.1977 r. Skarb Państwa przejął na własnośćgospodarstwo rolne (...)o pow. 14,91 ha, składające się zdziałek nr (...)położone wR.,S.,S.. Wyłączone spod przejęcia zostały budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności.
Decyzją z dnia 19.11.1992 r. Urząd Rejonowy wS.orzekł o przeniesieniu prawa własności gruntu Skarbu Państwa oznaczonego jakodziałka nr (...)o pow. 0,50 ha położonego wR.na rzeczA. M. (2).
Decyzją z dnia 16.03.2016 r. Starosta(...)orzekł o przeniesieniu nieodpłatnie prawa własności działki gruntu Skarbu państwa oznaczonej nr(...)położonej wR., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na rzeczK. M.udział 1/3,M. M. (1)udział 1/3 iE. U. (2)udział 1/3, będących właścicielami budynków położonych na przedmiotowej działce stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. (dowód: dokumenty aktksiąg wieczystych KW nr (...)k. 1-8, 12-30, orzeczeń z dn. 20.03.1964, 20.02.1954, 15.03.1952, 27.05.1954, KW nr(...)k.1-19, KW nr(...)k.1 do końca, KW nr(...)k.1 -26, 31 do końca, odpisów KW k.(...))
Wartość nieruchomości położonej wR.składającej się zdziałki nr (...)o pow. 0,21 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na dzień 18.10.1996 r. wynosi 112.000 zł. Wartość nieruchomości położonej wR.składającej się zdziałki nr (...)o pow. 0,50 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na dzień 18.10.1996 r. wynosi 14.000 zł. (dowód: opinia pisemna biegłej z zakresu szacowania nieruchomościB. R.k. 146 – 200)
Działka nr (...)położona wR.nie jest przedmiotem żadnej umowy łączącej pozwanych z Polską Agencją(...). (dowód: pismo k.111)
Stosunki między powodami a ich ojcem,A. M. (2)układały się dobrze. CórkiM. F. (1)iA. M. (1)odwiedzały ojca w miejscu zamieszkania, przywoziły mu artykuły spożywcze, papierosy. Odwiedzały go gdy przebywał w szpitalu.A. M. (1), gdy pracował jako stróż, odwiedzał córkęM. F. (1)w jej miejscu zamieszkania. PowódJ. M.widywał się z ojcem podczas swoich pobytów wR..
A. M. (2)przekazał córceM. F. (2)pieniądze na pokrycie kosztów wesela, synowiJ. M., gdy ten skończył 18 lat, kupił motocykla. Nie darował córceA. M. (1)pieniędzy na kupno mieszkania. Innych darowizn nie poczynił.
(dowód: zeznania świadków:B. W.k. 79 odwr.,J. Z.k. 79 odwr.-80,M. F. (3)k.80,H. M.k. 80,I. B.k. 80 odwr.J. S.k.104, zeznania powódek płyta CD k.112, powoda k. 136-137)

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego roszczenie powodów zasługuje na uwzględnienie częściowo.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, żeA. M. (2)w chwili śmierci był wdowcem. Miał sześcioro dzieci:T. M.,J. M.,B. W.,M. F. (1),A. M. (1)iZ. M..
Postanowieniem z dnia 4.12.2015 r. w sprawie(...)Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek poA. M. (2)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28.05.1980 r. nabył w całości jego synZ. M., a postanowieniem z dnia 24.04.2015 r. w sprawie(...)Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek poZ. M.na podstawie ustawy nabyły dzieci:K. M.,M. M. (1)iE. U. (2)po 1/3 części każde z nich.
W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy należy przyjąć, że do spadku poA. M. (2)należy nieruchomość położona wR.składająca się zdziałki nr (...)o pow. 0,50 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)oraz nieruchomość zabudowana położona wR.składająca się zdziałki nr (...)o pow. 0,21 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...).
O ile nie było kwestią sporną, że nieruchomość składająca się zdziałki nr (...)o pow. 0,50 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)należy do spadku poA. M. (2), to kwestionowane było przez pozwanych, że nieruchomość zabudowana składająca się zdziałki nr (...)o pow. 0,21 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)wchodzi w skład spadku. Pozwani podnosili, że nieruchomość tą otrzymali na własność po śmierci spadkodawcy.
Z dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych wynika jednakże, żedziałka nr (...)położona wR.wchodziła w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własnośćA. M. (2). Z dokumentów tych wynika, że Decyzją z dnia 10.11.1977 r. Skarb Państwa przejął na własnośćgospodarstwo rolne (...)o pow. 14,91 ha, składające się zdziałek nr (...)położone wR.,S.,S., przy czym wyłączone spod przejęcia zostały budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności znajdujące się nadziałce nr (...). Natomiast Decyzją z dnia 19.11.1992 r. Urząd Rejonowy wS.orzekł o przeniesieniu prawa własności gruntu Skarbu Państwa oznaczonego jakodziałka nr (...)o pow. 0,50 ha położonego wR.na rzeczA. M. (2), a Decyzją z dnia 16.03.2016 r. Starosta(...)orzekł o przeniesieniu nieodpłatnie prawa własności działki gruntu Skarbu państwa oznaczonej nr 63 o pow. 0,21 ha położonej wR., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na rzeczK. M.udział 1/3,M. M. (1)udział 1/3 iE. U. (2)udział 1/3, będących właścicielami budynków położonych na przedmiotowej działce stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności.
W skład spadku wchodzi ekspektatywa, a więc stan oczekiwania prawnego polegająca na tym, że do powstania pełnego prawa podmiotowego brakuje spełnienia niektórych przesłanek. (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2.02.2017 r. ICSK 260/16) Należy zatem uznać, że w skład spadku poA. M. (2)wchodzą wszelkie roszczenia przysługująceA. M. (2)wynikające z sytuacji prawnej związanej z własnością budynków znajdujących się nadziałce gruntu nr (...), która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa, które pozwani nabyli, w tym prawo do nieodpłatnego nabycia własnościdziałki nr (...).
Wartość tego prawa, zdaniem sądu odpowiada wartości nieruchomości według jej stanu na datę śmierci spadkodawcy.
Z tych też względów, Sąd pominął wniosek pełnomocnika pozwanejK. M.o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłej z zakresu szacowania nieruchomości uznając, że okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione.
W ocenie sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia by w skład spadu poA. M. (2)wchodziły inne składniki majątkowe. Z informacji uzyskanej od Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej wynika, żedziałka nr (...)położona wR.nie jest przedmiotem żadnej umowy łączącej pozwanych z tym podmiotem.
Zgodnie z pisemną opinią biegłego z zakresu szacowania nieruchomościB. R., wartość nieruchomości położonej wR.składającej się zdziałki nr (...)o pow. 0,21 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na dzień 18.10.1996 r. wynosi 112.000 zł, a wartość nieruchomości położonej wR.składającej się zdziałki nr (...)o pow. 0,50 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)na dzień 18.10.1996 r. wynosi 14.000 zł.
Udział powodów w majątku spadkowym wynosi po 1/6 części, a zgodnie zart.991 § 1 k.c.należy im się połowa wartości tego udziału, tj.1/12 wartości masy spadkowej. Wartość zachowku należnego powodom wynosi zatem po 10.500 zł.
Z zeznań świadkówB. W.,H. M.,J. S.wynika, że zmarłyA. M. (3)kupił synowiJ. M.motocykl, a córceM. F. (1)przekazał pieniądze na pokrycie kosztów wesela. Jednakże z ich zeznań nie wynika jaka była wartość kupionego motocykla, ile pieniędzyA. M. (2)przekazała na wesele córki. ŚwiadekJ. S.podała, co prawda że była to kwota 5.000 zł, jednakże zeznała, że kwotę tą dała jej matka, konkubina spadkodawcy. Świadek nie wiedziała czy pieniądze te stanowiły wyłącznie własność jej mamy, czy teżA. M. (2). Z tych też względów, z uwagi na brak dowodów pozwalających ustalić wartość tych darowizn oraz z uwagi na to, że w ocenie Sądu darowizny te należy potraktować jako darowizny zwyczajowo przyjęte w stosunkach danego rodzaju, nie podlegające doliczeniu do masy spadkowej.
Sąd nie dał wiary zeznaniom powodów w tej części, żeM. F. (1)nie otrzymała od ojca pieniędzy na koszty wesela, aJ. M.motocykla, gdyż pozostają w sprzeczności z zeznaniami powołanych świadków. Należy zauważyć, że świadekB. W.jest siostrą powodów, a więc nie ma interesu w podawaniu nieprawdziwych informacji.
Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia byA. M. (2)dokonał innych darowizn. Zeznania świadkówH. M.iJ. S.jakoby Zmarły darował powódceA. M. (1)pieniądze na zakup mieszkania orazH. M., żeM. F. (1)dał dodatkowo kwotę 12.000 zł, jako odosobnione nie zasługują na wiarę. Powodowie zaprzeczyli by takie darowizny otrzymali.
W ocenie sądu, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do pozbawienia lub obniżenia należnego powodom zachowku w oparciu o zasady współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za dominujące uznać trzeba stanowisko, żeart. 5 k.c.przy roszczeniach o zasądzenie zachowku jest stosowany wyjątkowo. Konsekwentnie podkreśla się, że ocena sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa w myślart. 5 k.c.nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich osób najbliższych. Należy także pamiętać o przyjętej przez ustawodawcę zasadzie, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie z pominięciem swoich najbliższych. Podkreśla się przy tym konieczność dokonania przez Sąd oceny okoliczności faktycznych konkretnej sprawy przy uwzględnieniu zasady, że zastosowanieart. 5 k.c.może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo; zakres zastosowania tego przepisu w sprawie o zachowek winien być wąski. Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego w świetle ugruntowanego orzecznictwa zachodzić może jedynie wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musi być ocenione negatywnie. Z uwagi na wskazaną tutaj istotę zachowku pozbawienie go na podstawieart. 5 k.c.musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki nadużycia tego prawa (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., I CK 215/03, B. (...)/11/40 i z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 250/00, LEX nr 490432, wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 maja 2013 r., I ACa 101/13, LEX nr 1392043). Doniosłość następstw związanych z pozbawieniem prawa do zachowku uzasadnia przyjęcie, że postępowanie osób uprawnionych do zachowku musi być rażąco naganne albo cechować się złą wolą po ich stronie.
Opierając się na zeznaniach świadkówB. W.,J. Z.,M. F. (3),J. S.oraz powodów, zdaniem Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, by powodowie dopuścili się rażąco nagannego zachowania w stosunku do spadkodawcy.. Z zeznań tych wynika, że stosunki między powodami a ich ojcem,A. M. (2)układały się dobrze. CórkiM. F. (1)iA. M. (1)odwiedzały ojca w miejscu zamieszkania, przywoziły mu artykuły spożywcze, papierosy, odwiedzały go gdy przebywał w szpitalu, aA. M. (1), w okresie gdy pracował jako stróż, odwiedzał córkęM. F. (1)w jej miejscu zamieszkania. PowódJ. M.widywał się z ojcem podczas swoich pobytów wR..
Sąd nie dał wiary zeznaniomH. M., że powodowie nie utrzymywali kontaktów ze spadkodawcą, nie interesowali się jego losem, nie odwiedzali go w szpitalu podczas choroby, gdyż są odosobnione i nie mają potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym.
Niesporne jest, że powodowie nie zostali wydziedziczeni w rozumieniuart. 1008 k.c.
Sąd nie analizował zeznań pozwanegoM. M. (1)gdyż nic nie wiedział na temat okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Z tych też względów na mocy powołanych przepisów orazart. 994 k.c.orzeczono jak w sentencji.
Ponieważ powodowie wygrali sprawę w 74,16 %, Sąd zasądził na mocyart. 100 k.p.c.od pozwanych na rzecz powodów wyłożone przez nich koszty procesu w tak ustalonym procencie. Na koszty te składa się opłata od pozwu, opłata skarbowa od pełnomocnictwa, wynagrodzenie pełnomocnika, a w przypadkuA. M. (1)także zaliczka na koszty opinii biegłego.
O kosztach sądowych orzeczono na mocy art.113 u.k.s.c.
O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na mocy Rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 3.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
z/1odnotować,
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć peł. pozwanejK.M., peł. pozwanejE. U. (2), pozwanemuM.M.
3. za 14 dni lub z apelacją,
3.09.2018 r.