Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 528/18
Data wyroku: 2018-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Elżbieta Zarzecka, Alicja Sołowińska, Krzysztof Kruk
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn.akt III AUa 528/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Alicja Sołowińska (spr.)
Sędziowie: SA Dorota Elżbieta Zarzecka
SO del. Krzysztof Kruk
Protokolant: Barbara Chilimoniuk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. wB.
sprawy z odwołaniaA. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyA. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 30 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV U 968/17

I

oddala apelację;

II

zasądza odA. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

SSO del. Krzysztof Kruk  SSA Alicja Sołowińska SSA Dorota Elżbieta Zarzecka
Sygn. akt III AUa 528/18

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.decyzją z 21 czerwca 2017 r. odmówiłA. B.prawa do wcześniejszej emerytury wobec niespełnienia wszystkich przesłanek zart. 184 ust. 1 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.). Organ rentowy stwierdził, że na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie udowodnił okresu zatrudnienia wynoszącego 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a jedynie 21 lat, 8 miesięcy i 3 dni.
W odwołaniu od tej decyzjiA. B.wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do świadczenia emerytalnego. Wskazał, że organ niesłusznie nie zaliczył okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 18 maja 1973 r. do 24 lutego 1977 r. oraz od 1 czerwca 1978 r. do 30 czerwca 1978 r. do 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Twierdził, że w spornym okresie pracował w niezmechanizowanym gospodarstwie rolnym rodziców. W gospodarstwie rodzice wnioskodawcy hodowali bydło i trzodę oraz prowadzili ekstensywną produkcję roślinną. Wnioskodawca wyjaśnił, że codziennie dojeżdżał do szkoły oddalonej od gospodarstwa o 12 km i godził obowiązki szkolne z pracą na roli.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z 30 kwietnia 2018 r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, że 8 maja 2017 r.A. B.(urodzony (...)) złożył do ZUS wniosek o wcześniejszą emeryturę. Decyzją z 21 czerwca 2017 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję, odmawiającą prawa do wcześniejszej emerytury. Wnioskodawca nie jest członkiem OFE, a(...)ukończył 60 lat. Na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony udowodnił 15 lat pracy w szczególnych, lecz nie udokumentował okresu 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a tylko 21 lat, 8 miesięcy i 3 dni. Organ rentowy nie uwzględnił – na podstawieart. 10 ust. 1 pkt 3 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych– do ogólnego stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 18 maja 1973 r. do 24 lutego 1977 r. (3 lata, 9 miesięcy i 7 dni) oraz od 1 czerwca 1978 r. do 30 czerwca 1978 r. (1 miesiąc).
A. B.po szkole podstawowej kontynuował edukację w Zespole Szkół Zawodowych wŻ.w zawodzie mechanika maszyn rolniczych. Wnioskodawca ukończył szkołę w sierpniu 1976 r. Rodzice wnioskodawcy,S.iK. B., posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 3,39 ha, położone w miejscowościC., gminaK., pow.(...). Ojciec wnioskodawcy pracował zawodowo. Był pracownikiem poczty. Matka była krawcową, ale nie pracowała zawodowo. Szyła w domu. W spornym okresie w gospodarstwie było jeszcze dwóch młodszych braci. Dwie starsze siostry wnioskodawcy,J.iI., kształciły się w szkole średniej i mieszkały na stacji. Odległość od miejsca zamieszkania wnioskodawcy do szkoły wynosiła około 10 km. Wnioskodawca codziennie dojeżdżał około 25 minut autobusem, a następnie wracał po skończonych zajęciach lekcyjnych, które odbywały się od 8:00 do 13:00, lub po praktykach zawodowych w warsztacie, które odbywały się od 10:00 do 11:00. W gospodarstwie hodowano krowy (jedną, czasami dwie) oraz świnie. Uprawiano przede wszystkim: ziemniaki, zboża i buraki. Wszelkie prace polowe wykonywano bez użycia maszyn rolniczych. Wnioskodawca wstawał przed 6 rano i rozwoził mleko do mleczarni. Wraz z pozostałymi domownikami wykonywał konieczne prace polowe, pracował przy żniwach, pomagał ojcu, poił krowy, rozrzucał obornik, przygotowywał ziemniaki w parniku.
Sąd Okręgowy odwołał się doart. 184 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), które określają przesłanki przyznania prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Sąd odwołał się też doart. 10 ust. 1 pkt 3 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który określa przesłanki uwzględnienia do stażu ubezpieczeniowego okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Dodał, że możliwość doliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym ma charakter subsydiarny i znajduje zastosowanie tylko w wypadku, gdy ubezpieczonemu brakuje innych okresów wymaganych do uzyskania świadczenia emerytalnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2000 r., II UKN 665/99). Podkreślił, że praca ta musi mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika. Chodzi o obsługę konkretnego gospodarstwa rolnego polegającą na wykonywaniu w nim prac mających na celu jego funkcjonowanie jako pewien zespół składników o charakterze gospodarczym (pola uprawne, pastwiska, lasy oraz zabudowania gospodarskie przeznaczone do hodowli zwierząt), służących co najmniej zaspokojeniu potrzeb rolnika (właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego) oraz jego rodziny i dostarczenie im środków utrzymania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2016 r., III UK 172/16). W art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy chodzi nie o okresy jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym, a jedynie stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 18 kwietnia 2017 r., III AUa 892/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 28 marca 2018 r., III AUa 811/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 6 marca 2018 r., III AUa 319/17).
Sąd zaznaczył, że stała praca w gospodarstwie rolnym polega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga. Dlatego wymogiem jest zamieszkiwanie wraz z rolnikiem lub też w pobliżu gospodarstwa rolnego, co zapewnia dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 listopada 2016 r., III AUa 628/16). Do zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym jako okresu składkowego wymagane jest, aby praca ta wykonywana była w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy (wyroki Sądu Najwyższego: z 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96; z 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97; z 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98; z 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99; z 15 grudnia 2000 r., II UKN 147/00; z 17 kwietnia 2002 r., II UKN 337/01). Analogiczne stanowisko w tym zakresie zajmowały też w swoich orzeczeniach sądy apelacyjne, np.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 22 lutego 2017 r., III AUa 827/16; wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 19 października 2016 r., III AUa 837/16 i z 6 lipca 2016 r., III AUa 399/16.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko zawarte w tych wyrokach. Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że wnioskodawca, w trakcie uczęszczania do szkoły wŻ., stale pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Dodał, że jedynie praca wykonywana w takim wymiarze pozwala na gruncie cytowanych przepisów uwzględnić taki okres do stażu ubezpieczeniowego przy ustalaniu prawa do emerytury. Wnioskodawca nie wykazał jednak tego w postępowaniu. Praktyka orzecznicza, jaka utrwaliła się w tego typu sprawach, przemawia za tym, że czas, jaki zajmował wnioskodawcy dojazd i powrót ze szkoły, system zajęć lekcyjnych, wykluczał możliwość codziennej pracy w takim wymiarze. Poza tym, wielkość gospodarstwa rolnego była niewielka, bo wynosiła 3,39 ha, a w gospodarstwie rolnym w pewnym zakresie wykonywali pracę również rodzice wnioskodawcy.
Sąd podkreślił, że świadkowieH.iK. D.bardzo ogólnikowo opisali charakter pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rodziców. Co więcej, nie potrafili wskazać jaką konkretną pracę w gospodarstwie wykonywał wnioskodawca oraz w jakim wymiarze czasu pracy ją świadczył. Sąd stwierdził też, że wnioskodawca zeznawał w taki sposób, jakby był w ogóle mało zorientowany w charakterze pracy w gospodarstwie rolnym.
W konsekwencji Sąd przyjął, że wnioskodawca wykonując pracę w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, w istocie świadczył doraźną pomoc w realizowaniu typowych obowiązków domowych, właściwych i zwyczajowo wymaganych od dzieci będących członkami rodziny rolnika. Taka pomoc nie stanowi pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego, zgodnie z orzecznictwem powołanym przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku. Zdaniem Sądu OkręgowegoA. B.nie przedstawił przekonujących dowodów, które potwierdziły by fakt wykonywania przez niego w spornym okresie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, jak również tego, że jego pomoc miała istotne znaczenie dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziców. W tej sytuacji Sąd nie zaliczył spornego okresu na podstawieart. 10 ust. 1 pkt 3 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Końcowo Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie legitymuje się 25-letnim ogólnym stażem pracy i nie spełnia warunków do przyznania prawa do emerytury na podstawieart. 184 ust. 1 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z przepisamiRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z tego powodu Sąd orzekł na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
A. B.złożył apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Zaskarżył wyrok w całości i zarzucił naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, że zgromadzony w sprawie materiał dowody nie przemawia za uznaniem, że wnioskodawca w okresach od 18 maja 1973 r. do 24 lutego 1977 r. oraz od 1 czerwca 1978 r. do 30 czerwca 1978 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców stale i w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.A. B.wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych i zwolnienie wnioskodawcy z kosztów sądowych w całości. W zakresie wniosków ewentualnych wniósł o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach procesu za obie instancje.
Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, a zarzuty w niej wskazane nie prowadzą do odmiennej oceny stanu faktycznego sprawy niż ta, której Sąd Okręgowy dokonał i przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Ocena przeprowadzonych dowodów uwzględnia zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). W tym względzie Sąd Apelacyjny, dokonując analizy zasadności wyroku Sądu pierwszej instancji, oparł się na materiale dowodowym, jaki został zgromadzony w dotychczasowym postępowaniu, i uznał, że bezsprzecznie stanowi on podstawę do poczynienia ustaleń, które legły u podstaw wydania zaskarżonego orzeczenia.
Kwestia sporu w sprawie sprowadza się do ustalenia, czyA. B.legitymuje się 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym. Spełnienie tej przesłanki uprawniałoby go do uzyskania prawa do emerytury z tytułu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach na podstawieart. 184 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm., zwanej dalej „ustawą emerytalną”). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu niższego wieku emerytalnego (przewidzianego wart. 32, 33, 39 i 40), jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz posiadają niezbędny okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Warunkiem uzyskania emerytury wcześniejszej jest również nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa (art. 184 ust. 1 i 2 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Stosownie doart. 32 ust. 4 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których ubezpieczonym przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. W tym względzie ustawa emerytalna odsyła do przepisówRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43, zwanego dalej „rozporządzeniem”). Przepis § 4 rozporządzenia zawiera przesłankę odpowiednio długiego okresu pracy w warunkach szczególnych. Stosownie do tego przepisu pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: po pierwsze – jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, a po drugie – ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 rozporządzenia).
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości spełnienie przez wnioskodawcę kryterium wieku emerytalnego 60 lat oraz 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Spór koncentrował się na ustaleniu, czy należy wnioskodawcy zaliczyć do ogólnego stażu ubezpieczeniowego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 18 maja 1973 r. do 24 lutego 1977 r. oraz od 1 czerwca 1978 r. do 30 czerwca 1978 r. Możliwość zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu ubezpieczeniowego wynika zart. 10 ust. 1 pkt 3 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również okresy, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jak okresy składkowe, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Zgodnie z licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjęto wymiar czasu pracy nie niższy niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. nie krótszy niż 4 godziny dziennie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 czerwca 2014 r., III UK 180/13, Legalis nr 1047200; z 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96, OSNAPiUS 1997, Nr 23, poz. 473; z 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001, Nr 4, poz. 122; wyrok z 10 maja 2000 r., II UKN 535/99; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 września 2015 r., III AUa 513/15; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 2 lutego 2017 r., III AUa 882/16). Praca ta musi mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, a negatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych czy wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 5 sierpnia 2015 r., III AUa 727/15). Ponadto, orzecznictwo Sądu Najwyższego za błędne uznaje wnioskowanie, że aby móc uwzględnić przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy osoby w gospodarstwie rolnym po ukończeniu przez nią 16. roku życia musi ona spełniać warunki do uznania jej za domownika w myślart. 6 pkt 2 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Niedopuszczalność stosowania wobec osoby, o której mowa wart. 10 ust. 1 pkt 3 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kryteriów objęcia ubezpieczeniem domowników rolnika oznacza również, że praca takiej osoby nie musi stanowić jej głównego źródła utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2014 r., III UK 180/13, Legalis nr 1047200). W tych okolicznościach to stałość świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym oraz jej wykonywanie w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 5 sierpnia 2015 r., III AUa 727/15), determinują zaliczenie okresu pracy do stażu ubezpieczeniowego w kontekście ustalania prawa do emerytury w szczególnych warunkach.
Analizując okres zatrudnienia w gospodarstwie rolnym rodziców wnioskodawcy, Sąd Okręgowy poczynił właściwe ustalenia w zakresie powierzchni gospodarstwa rolnego, rodzaju produkcji w nim prowadzonej, osób mieszkających w tym gospodarstwie w latach 1973-1978, a nawet o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Istotnie, materiał dowodowy sprawy potwierdził, żeA. B.pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Jednakże już nawet ze stanowiska wnioskodawcy wynika, że poza obrządkiem inwentarza (1-2 krów, 4 świń), tj. np. wywożeniem obornika, dojeniem krów, wypędzaniem krów na pastwisko, czy też zawożeniem mleka do mleczarni, pracował on przede wszystkim w okresie wzmożonych prac polowych przy siewie, sianokosach, żniwach i wykopkach, a także przy młóceniu zboża. Wiadomym jest, że całe gospodarstwo rolne rodziców wnioskodawcy miało powierzchnię 3,39 ha. Po ukończeniu przez wnioskodawcę 16 roku życia w gospodarstwie mieszkali jego rodzice, wnioskodawca i dwaj jego młodsi bracia. Dwie siostry wnioskodawcy mieszkały poza gospodarstwem. Rodzice wnioskodawcy uprawiali ziemniaki, buraki, zboże. Mama wnioskodawcy była krawcową, ale nie pracowała zawodowo. Szyła w domu. Ojciec wnioskodawcy pracował na poczcie wS..
Biorąc pod uwagę liczbę osób mieszkających w tym gospodarstwie (rodzice, wnioskodawca i dwaj młodsi bracia, którzy – zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy złożonymi przed organem rentowy – również pomagali przy pracy w gospodarstwie), niewielką powierzchnię tego gospodarstwa (nieco powyżej 3 ha), niewielką liczbę inwentarza (2 krowy, 4 świnie), trudno uznać, że ciężar prowadzenia gospodarstwa rolnego rodziców spoczywał wyłącznie na uczącym się wówczas wnioskodawcy, zwłaszcza że w gospodarstwie pozostawała stale jego mama. Z wyjaśnień wnioskodawcy (złożonych przed organem rentowym) wynika też, że dochody z gospodarstwa nie wystarczały na utrzymanie 7-osobowej rodziny, dlatego tata wnioskodawcy podjął pracę zawodową na poczcie wS.. Można zatem uznać, że to właśnie praca zawodowa ojca była głównym źródłem finansowym rodziny.
Niewątpliwe głównym, zadaniem wnioskodawcy, w szczególności w roku szkolnym, była nauka. Wprawdzie wnioskodawca wykonywał pewną pracę w gospodarstwie rolnym jego rodziców, bo to potwierdzają również zeznania świadkówH. D.iK. D.. Jednakże z uwagi na codzienny obowiązek szkolny, niewielki rozmiar prac gospodarskich i stałą obecność mamy w tym gospodarstwie nie można przyjąć, że czynności gospodarskie wykonywane przez wnioskodawcę miały istotne znaczenie dla funkcjonowania tego gospodarstwa rolnego. Jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, prace gospodarskie w niewielkim gospodarstwie rolnym wykonywało 5 osób (rodzice wnioskodawcy, wnioskodawca i dwaj jego bracia), dlatego nie można przyjąć, że wnioskodawca w połowie pełnego wymiaru czasu pracy wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Charakter czynności wykonywanych przez wnioskodawcę należy raczej traktować jako doraźną i okazjonalną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci – członków rodziny rolnika. Takiej pracy nie można uznać za stałą pracę w gospodarstwie rolnym zaliczanej do ogólnego stażu ubezpieczeniowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99, LEX nr 49141). Sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby twierdzenie, że przeważający ciężar prowadzenia gospodarstwa rolnego spoczywał w spornym czasie na wnioskodawcy.
Specyfika pracy w rolnictwie uprawnia do stwierdzenia, że najintensywniejsze prace w gospodarstwie rolnym odbywają się od wiosny do jesieni. Przyjmując nawet, że wnioskodawca w tym okresie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy, to uwzględnienie w spornym okresie, tj. w latach od 1973 r. do 24 lutego 1977 r., 7 miesięcy obejmujących kwiecień-październik każdego roku oraz czerwiec 1978 r. nie spowoduje, że skarżący będzie legitymował się 25-letnim stażem ubezpieczeniowym na dzień 1 stycznia 1999 r., a jedynie wynoszącym niewiele ponad 24 lata i 3 miesiące.
W sytuacji gdy wnioskodawca nie legitymuje się 25-letnim ogólnym stażem ubezpieczeniowym, to nie spełnia jednej z przesłanek koniecznych do przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Mając powyższe na uwadze, apelacja podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.(pkt I sentencji wyroku).
O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono zgodnieart. 98 i art. 99 k.p.c.oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w brzmieniu obowiązującym od 30 stycznia 2018 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasadzając 240 zł (pkt II sentencji wyroku).
SSO del. Krzysztof Kruk SSA Alicja Sołowińska SSA Dorota Elżbieta Zarzecka