Sąd Rejonowy w Kłodzku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 2172/16
Data wyroku: 2018-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Daria Ratymirska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 679 kpc, art. 82 i 931 kc

Sygn. akt I Ns 2172/16

POSTANOWIENIE
Dnia 19 kwietnia 2018 roku
Sąd Rejonowy w Kłodzku Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Daria Ratymirska
Protokolant: sekr. sąd. Daria Mokrzycka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 roku
sprawy z wnioskuS. K.
przy udzialeG. W.
o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia i o zmianę stwierdzenia nabycia spadku
p o s t a n a w i a:

I
uchylić akt poświadczenia dziedziczenia, sporządzony w dniu 19 kwietnia 2016 roku, przez notariuszaA. S.w Kancelarii Notarialnej wK., Repertorium A nr(...);

II
stwierdzić, że spadek poT. K.,zmarłym w dniu 1 kwietnia 2016 roku wP., ostatnio zamieszkałym wK.,

na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli: żonaS. K., córkaW.iH., oraz wnukG. W., synA.iE.– po 1/2 części;

III
zasądzić od uczestnikaG. W.na rzecz wnioskodawczyniS. K.kwotę 904 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;

IV
nakazać uczestnikowiG. W.uiścić na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kłodzku kwotę 1255,64 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa na wynagrodzenie biegłych.

(...)

UZASADNIENIE
S. K.wniosła o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. A nr(...), sporządzonego dnia 19 kwietnia 2016r. przez notariuszaA. S., mocą którego spadek poT. K.nabył jego wnukG. W., oraz o stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu 1 kwietnia 2016r. wP.T. K., ostatnio zamieszkałym wK., nabyli na podstawie ustawy – żonaS. K.oraz wnukG. W.– po ½ części. W uzasadnieniu podała, że w dniu 19 kwietnia 2016r. złożyła przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku po mężu i następnie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia, na mocy którego spadek poT. K.nabył jego wnukG. W.. Podała, że w chwili sporządzania powyższych aktów, była leczona psychiatrycznie (w początkowej fazie leczenia), z uwagi na rozpoznanie u niej organicznych zaburzeń urojeniowych. Oświadczenie spadkowe wnioskodawczyni zostało złożone w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, dotknięte jest wadą zart. 82 kc, co skutkuje jego bezwzględną nieważnością.
UczestnikG. W.wniósł o oddalenie wniosku, zarzucając, że oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez wnioskodawczynię nie zostało złożone w stanie wyłączającym swobodne lub świadome powzięcie decyzji bądź wyrażenie woli. Podniósł, że dla spadkodawcy był jedynym wnukiem, łączyła ich szczególnie silna więź rodzinna, bowiem rodzice uczestnika nie żyją. Także wnioskodawczyni traktowała go jak jedynego wnuka. Łączyły ich bardzo dobre relacje. Uczestnik był zaangażowany w pomoc dziadkowi. Zgodną wolą spadkodawcy i wnioskodawczyni było to, aby odziedziczył on spadek po dziadku. Decyzja o przekazaniu całego majątku męża jego wnukowi, poprzez odrzucenie spadku, nie była podjęta przez wnioskodawczynię nagle, ale w sposób przemyślany i świadomy. W tym samym dniu wnioskodawczyni wybrała środki finansowe z rachunków bankowych zmarłego męża w(...)A., zamykając ten rachunek. W zbliżonym terminie wypłaciła też kwotę ok. 40.000 zł wspólnych środków z prowadzonego dla niej rachunku wBanku (...). Wnioskodawczyni załatwiła także osobiści kilka dni po śmierci męża rentę rodzinną dla siebie. W późniejszym okresie sprzedała uczestnikowi swoje udziały w mieszkaniu za kwotę 50.000 zł. Uczestnik zobowiązał się zapewnić jej dożywotnie zamieszkanie w tym mieszkaniu. Uczestnik podniósł, w zakresie wszystkich powyższych czynności wnioskodawczyni działała w sposób logiczny, rzeczowy, uporządkowany, nie miała problemów z komunikacją, przy podejmowaniu czynności prawnych działała z pełnym rozeznaniem, nic nie wskazywało na zaburzenia świadomości, nie miała problemów z oceną rzeczywistości, zrozumieniem sensu swoich działań, zachowywała się normalnie, choć oczywiście jej nastrój po śmierci męża był obniżony.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawcaT. K.zmarł w dniu 1 kwietnia 2016r. wP.. Ostatnio stale zamieszkiwał wK.. Pozostawił po sobie żonęS. K., i wnukaG. W.– synaE. W., córki spadkodawcy zmarłej w dniu 2 sierpnia 2010r.
Dowód:
odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy (k-6)
odpis skrócony aktu małżeństwa spadkodawcy i wnioskodawczyni (k-7)
odpis skrócony aktu zgonuE. W.(k-8)
W dniu 19.04.2016r. wnioskodawczyni złożyła przed notariuszemA. S.w Kancelarii Notarialnej wK.oświadczenie o odrzuceniu spadku po mężu.
Dowód:
protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku Rep. A nr(...)(k-9)
W tym samym dniu NotariuszA. S., przed którym stawiła się wnioskodawczyni i uczestnikG. W., dokonał poświadczenia dziedziczenia poT. K.przez wnukaG. W., synaA.iE.w całości.
Dowód:
protokół dziedziczenia Rep. A nr(...)(k-10-11)
akt poświadczenia dziedziczenia Rep. A. nr(...)(k-12)
W tym samym dniu wnioskodawczyni wybrała środki finansowe z rachunków bankowych zmarłego męża w(...)A., zamykając ten rachunek. Wypłaciła kwotę 50.000 zł z rachunku lokaty wbanku (...) S.A.Sprzedała uczestnikowi udział w ½ części wlokalu mieszkalnym nr (...)położonym wK.przyul. (...)(...)za cenę 50.000 zł. Uczestnik zobowiązał się zapewnić jej dożywotnie zamieszkanie w tym mieszkaniu. Wnioskodawczyni załatwiła także osobiście kilka dni po śmierci męża rentę rodzinną dla siebie.
Dowód:
zaświadczenie(...) Banku (...) S.A.z dn. 5.5.2016r., z dn. 14.11.2016r. (k-34, 56);
zestawienie operacji na rachunku w(...) S.A.za okres od 1 – 30.04.2016r. (k-57-59)
oświadczenie uczestnika z dn. 21.4.2016r. (k-36)
umowa sprzedaży z dnia 21.4.2016r. (k-39-41)
potwierdzenie wypowiedzenia umowy konta (k-76)
wypłata gotówkowa (k-77)
informacja o wypłacie środków z dn. 19.04.2016r. (k-78)
T. K.przed śmiercią mówił w rozmowie z byłą żonąJ. K.iC. K., że chce przekazać pozostały po nim majątek wnukowiG. W.. Spadkodawca i wnioskodawczyni utrzymywali przyjazne relacje zJ. K.. Po śmierciT. K.wnioskodawczyni, mówiła, że chce załatwić sprawy spadkowe zgodnie z wolą zmarłego męża. Wnioskodawczyni zachowywała się normalnie, przyjacielsko.
Uczestnik utrzymywał bardzo dobre relacje z dziadkiem i wnioskodawczynią, pomagał im w codziennym życiu, spędzali razem wolny czas.
Dowód:
zeznania świadkówJ. K.,C. K.(k-70-71)
W chwili składania oświadczenia o odrzuceniu spadku po mężu w dniu 19.04.2016r., wnioskodawczyni znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, z powodu choroby psychicznej Organicznych zaburzeń urojeniowych (podobnych do schizofrenii).
Od 22.03.2016r. leczyła się psychiatrycznie w(...)wK.. Zachorowała w 2015r. Jej choroba psychiczna, objawiała się ostrymi zaburzeniami psychotycznymi – cierpiała na urojenia ksobne i prześladowcze, bezsenność, odczuwała lęk, poczucie zagrożenia, halucynacje słuchowe. Odczuwała stres, związany ze śmiercią męża, towarzyszył jej stan żałoby ostrej, nakładający się na chorobę psychiczną. Wnioskodawczyni jest osobą zależną od osób dla niej znaczących, poddającą się sugestiom, nieufną i wycofaną.
Dowód:
opinia psychiatryczno – psychologiczna (k-113 i nast., 156 i nast., 186-187)
Sąd zważył, co następuje:
Na podstawie opinii biegłych psychiatryR. B.i psychologaW. H., Sąd ustalił, że w chwili składania oświadczenia o odrzuceniu spadku po mężu w dniu 19.04.2016r., wnioskodawczyni znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, z powodu choroby psychicznej Organicznych zaburzeń urojeniowych (podobnych do schizofrenii). Stwierdzone u niej schorzenia oraz zaburzenia świadomości, na które cierpiała w kwietniu 2016r., takie jak urojenia ksobne i prześladowcze, bezsenność, lęk, poczucie zagrożenia, halucynacje słuchowe w połączeniu ze stanem żałoby ostrej, nakładającym się na chorobę psychiczną, oraz rodzajem osobowości (osoba zależna, poddająca się sugestiom, nieufna i wycofana), wskazują, że w momencie składania przed notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku po mężu, wnioskodawczyni nie miała rozeznania w zakresie znaczenia i skutków swojego czynu, a w konsekwencji, że po jej stronie zachodziła niezdolność świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Choroba psychiczna, pod postacią Organicznych zaburzeń urojeniowych, spowodowała – jak wynika z kategorycznej opinii biegłych - wyłączenie możliwości świadomego oraz swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli w kwietniu 2016r. Opinia ta miała kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu świadomości wnioskodawczyni (art. 278 § 1 KPC). Inne dowody miały tylko znaczenie pomocnicze w szczególności zeznania świadków, którzy takich wiadomości specjalnych nie posiadają. Opinia miała charakter przesądzający- tylko biegli bowiem mogą w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości stwierdzić stopień świadomości wnioskodawczyni w dacie składania oświadczenia. Sąd ocenił opinię jako wiarygodną. Biegłe w sposób wyczerpujący odniosły się do uwag, zgłoszonych przez uczestnika, uwzględniając przy tym okoliczności, związane z aktywnością wnioskodawczyni w dniu składania przedmiotowego oświadczenia w innych sprawach, związanych z czynnościami notarialnymi i bankowymi, jak również fakt, że dla osób postronnych choroba psychiczna wnioskodawczyni mogła nie być dostrzegalna. Nie było zarazem żadnych uzasadnionych podstaw do zasięgania w tej sprawie opinii innych biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii, dlatego wniosek uczestnika w tym przedmiocie, oceniony jako nieuprawniona polemika z wiadomościami specjalnymi biegłych i dążenie do poparcia jego wersji, podlegał oddaleniu.
W przypadku wyłączenia świadomości dla zastosowaniaart. 82 KCnie musi być ona całkowicie zniesiona, wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Przewidziana zaś wart. 82 KCprzyczyna nieważności czynności, w postaci braku swobody, to stan, w którym strona czynności rozpoznaje wprawdzie sens własnego działania oraz działania drugiej strony, ale na skutek negatywnego oddziaływania pewnych czynników psychicznych wyłączona jest po jej stronie możliwość swobodnego (nieskrępowanego) podjęcia przez nią aktu woli i uzewnętrznienia jej treści. Brak swobody ma przy tym odnosić się do okoliczności dotyczących samej strony (wewnętrznych), a nie umiejscowionych w zewnętrznym otoczeniu, w którym przyszło jej działać. Nie jest przy tym wykluczone, iż jeden stan faktyczny będzie mógł być oceniony jako potwierdzający łączne spełnienie obu przyczyn, z którymi ustawodawca wiąże nieważność czynności prawnej, opisanej przez normęart. 82 KC, a z których każda, niezależnie od siebie, prowadzi do takiej kwalifikacji tej czynności.
Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić nieważność oświadczenia wnioskodawczyni o odrzuceniu spadku (art. 82 kc) i w konsekwencji uchylić akt poświadczenia dziedziczenia Rep. A nr(...), sporządzony dnia 19 kwietnia 2016r. przez notariuszaA. S., mocą którego spadek poT. K.nabył jego wnukG. W.. Zarazem Sąd stwierdził, że spadek po zmarłym w dniu 1 kwietnia 2016r. wP.T. K., ostatnio zamieszkałym wK., nabyli na podstawie ustawy – żonaS. K.oraz wnukG. W., synA.iE.– po ½ części (art. 931 § 1 i 2 kcw zw. zart. 679 § 1, 3 i 4 kpc).
Orzeczenie w pkt III oparto na przepisieart. 520 § 2 kpc. W skład kosztów postępowania, które uczestnik powinien zwrócić wnioskodawczyni wchodzą: opłata sądowa od wniosku (50 zł), wynagrodzenie pełnomocnika, będącego adwokatem (120 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (2 x 17 zł) oraz uiszczona zaliczka na wynagrodzenie biegłych (700 zł).
Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz.U. 2016, poz. 623) w zw. zart. 520 § 2 kpc, obciążono uczestnika wydatkami, poniesionymi w postępowaniu tymczasowo przez Skarb Państwa na wynagrodzenie biegłych, ponad uiszczona zaliczkę, w kwocie 1230,64 zł (k-121,122, 162, 163) oraz wydatkami, związanymi z pozyskaniem informacji od banku w kwocie 25 zł (k-63).