Sąd Okręgowy w Lublinie
XI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XI Ka 1157/18
Data wyroku: 2019-01-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariusz Jaroszyński

Sygn. aktXI Ka 1157/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 stycznia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Lublinie XI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Mariusz Jaroszyński
Protokolant: apl. sędz. Beata Pocheć
po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2018 r.
sprawyR. B.urodzonego (...)wC., synaJ.iZ. z domu O.,
oskarżonego zart. 217 § 1 k.k.i in.
T. B.urodzonego (...)wP., synaR.iZ. z domu Z.,
oskarżonego wzajemnie zart. 216 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego i oskarżonego wzajemnieT. B.
od wyroku Sądu Rejonowego w Puławach
z dnia 30 sierpnia 2018 roku sygn. akt II K 1016/17
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1) na podstawieart. 66 § 1 i 2 k.k.iart. 67 § 1 k.k.postępowanie karne wobecT. B.o czyn zart. 216 § 1 k.k.warunkowo umarza na okres próby wynoszący rok;
2) zasądza odT. B.na rzecz Skarbu Państwa 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem opłaty za obie instancje;
II. w pozostałej części zaskarżony wyrok wobecT. B.oraz w stosunku doR. B.utrzymuje w mocy.
Sygn. akt XI Ka 1157/18

UZASADNIENIE
R. B.został oskarżony przezT. B.o to, że:

1
w dniu 27 października 2017 r. naul. (...), wP.(woj(...)), dopuścił się naruszenia nietykalności cielesnejT. B.przez uderzenie go ręką w głowę oraz szarpiąc,tj. o czyn zart. 217 § 1 k.k.;

2
w dniu 27 października 2017 r. naul. (...), wP.(woj.(...)) dopuścił się znieważeniaT. B., wypowiadając pod jego adresem słowa obraźliwe (cytowane w prywatnym akcie oskarżenia),tj. o czyn zart. 216 § 1 k.k.

T. B.został oskarżony wzajemnie przezR. B.o to, że w dniu 27 października 2017 roku wP.przyul. (...), znieważyłR. B.wulgarnym gestem (wyciągnięty środkowy palec tzw. […]) oraz słowami wulgarnymi,tj. o czyn zart. 216 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. aktII K 1016/17, Sąd Rejonowy w Puławach:

1
oskarżonegoR. B.uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, z których czyn z pierwszego punktu aktu oskarżenia wyczerpuje dyspozycjęart. 217 § 1 k.k., zaś czyn z drugiego punktu aktu oskarżenia wyczerpuje dyspozycjęart. 216 § 1 k.k.i na podstawieart. 216 § 3 k.k.i217 § 2 k.k.odstąpił od wymierzenia oskarżonemu kar za zarzucane mu czyny;

2
oskarżonegoT. B.uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu we wzajemnym akcie oskarżenia, który wyczerpuje dyspozycjęart. 216 § 1 k.k.i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę grzywny w wysokości 70 (siedemdziesięciu) stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 15 (piętnaście) złotych;

3
ustalił, iż koszty postępowania ponosi każdy z oskarżonych w zakresie dotychczas poniesionym i zasądził od oskarżonegoT. B.kwotę 105 (sto pięć) złotych tytułem opłaty.

Apelację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik oskarżyciela prywatnego i oskarżonego wzajemnieT. B..Zaskarżając go w pkt l w części dotyczącej odstąpienia od wymierzenia oskarżonemuR. B.kar oraz w pkt II w całości:

I
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.orazart. 427 § 2 k.p.k.zarzucił obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a mianowicie:

a
art. 424 § 1 k.p.k.polegającą na nieodniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - a mianowicie:



okoliczności pozostawania w wieloletnim skonfliktowaniu przez strony, co czyni uzasadnionym i racjonalnym (wbrew twierdzeniom Sądu) zainicjowanie przedmiotowego konfliktu przez oskarżonego (oskarżyciela prywatnego wzajemnego);

okoliczności, że to „zajechanie drogi" - wymuszenie pierwszeństwa - przez oskarżonegoR. B.wywołało u pokrzywdzonego słowne wzburzenie co jest przesłanką do odstąpienia od wymierzenia kary pokrzywdzonemu zgodnie z dyspozycjąart. 216 § 3 k.k.;

okoliczności, iżT. B.poruszał się pojazdem dostawczym (siedzenie kierowcy jest znacznie wyżej ulokowane niż siedzenie w samochodzie osobowym), co powoduje, iż pasażer jadącego w kierunku przeciwnym pojazdu, w momencie gdy pojazdy te znajdują się w bezpośredniej bliskości nie ma możliwości bycia świadkiem wykonywanego przez tego kierującego gestu jego prawą ręką.

II
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.orazart. 427 § 2 k.p.k.zarzucił błądw ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę i mających wpływ na treść wyroku, tj.:

a
art. 216 § 3 k.k.orazart. 217 § 2 k.k.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż naruszenie nietykalności cielesneji znieważenie pokrzywdzonego zostało wywołane jego „wyzywającym" zachowaniem, podczas gdy przeprowadzone dowody nie potwierdzająw sposób jednoznaczny faktu wystąpienia wyzywającego zachowaniau pokrzywdzonego;

b
art. 7 k.p.k.polegający na dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału dowodowego, tj. dowodu z zeznań świadków, wyjaśnień oskarżonego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania winnym oskarżonego wzajemnieT. B., podczas gdyw zgromadzonym w sprawie materiale pozostają zasadnicze rozbieżności co do okoliczności wystąpienia wyzywającego zachowania po stronie pokrzywdzonego (prawa/lewa ręka);

c
polegający na dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału dowodowego tj. zeznań świadkaP. P., co w konsekwencji doprowadziło do uznaniaT. B.winnym popełnienia zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że zeznania tegoż świadka nie mogą być oceniane jako wiarygodne.

W razie nieprzychylenia się przez Sąd do stanowiska, że to nie zachowanie pokrzywdzonego wywołało naruszenia nietykalności cielesnej i znieważenia jego osoby:

I
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.orazart. 427 § 2 k.p.k.zarzucił błądw ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę i mających wpływ na treść wyroku poprzez przyjęcie, że do prowokującego zachowaniaT. B.doszło w miejscu publicznym, podczas gdy z zeznań obu świadków zdarzenia gest wzburzonego podniesienia ręki wykonany przez pokrzywdzonego miał miejsce zza szyby jego auta;

II
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.orazart. 427 § 2 k.p.k.zarzucił obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a mianowicieart. 410, art. 424 k.p.k.,art. 7 k.p.k.polegającą na tym, że rozstrzygając przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary wobecR. B.Sąd błędnie ustalił, iż zachowanieR. B.zostało wywołane przez prowokujący gestT. B., które to założenie zostało oparte na równie błędnej konstatacji, iż działanie sprawcy (R. B.) nie różni się w sposób istotny od rodzaju i sposobu zachowania się pokrzywdzonego, co wpływa na wadliwą kwalifikację prawną czynu;

III
na podstawieart. 438 pkt 4 k.p.k.orazart. 427 § 1 i 2 k.p.k.zarzucił rażącą niewspółmierność kary grzywny - w wysokości 70 (siedemdziesięciu) stawek dziennych gdzie wysokość jednej stawki ustalono na kwotę 15 (piętnaście) złotych - przez przecenienie znaczenia ustalonych błędnie okoliczności wpływających na dotkliwość kary tj. skierowanie rzekomej zniewagi do osoby starszej oraz uczynnienie tego w miejscu publicznym, co w całokształcie relacji łączących strony i realiach całej sprawy, sytuacji życiowej pokrzywdzonego należy oceniać odmiennie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1
na podstawieart. 427 § 1 i 437 § 2 k.p.k.zmianę zaskarżonego wyroku:





w pkt l w części dotyczącej odstąpienia od wymierzenia oskarżonemu kary poprzez nałożenie na oskarżonego kary za zarzucane mu czyny wobec braku podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary oraz

w pkt II w całości poprzez uniewinnienieT. B.od zarzucanego mu czynu i odstąpienie od wymierzenia mu kary.

W sytuacji nieprzychylenia się przez Sad odwoławczy do powyższego wniosku i nieuwzględnienia powyższych zarzutów, wniósł o:

2
na podstawieart. 427 § 1 i 437 § 2 k.p.k.uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt l w części dotyczącej odstąpienia od wymierzenia oskarżonemuR. B.kary oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt II w całości i przekazanie sprawy w uchylonym zakresie Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się skuteczna, albowiem doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku w stosunku do oskarżonego wzajemnieT. B.i zastosowania wobec niego instytucji zart. 66 § 1 k.k.
Odnosząc się kolejno do postawionych zarzutów w pierwszym rzędzie podnieść należy, iż zarzut naruszeniaart. 424 § 1 k.p.k.nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku, gdyż nie może on stanowić samodzielnej podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku, bowiem wadliwość sporządzonego uzasadnienia nie oznacza automatycznie wadliwości samego wyroku. Niezależnie również od tego, że obrazaart. 424 k.p.k.nie jest tego rodzaju uchybieniem, które może mieć wpływ na treść orzeczenia, nie można uchylić wyroku z tego powodu, że jego uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych wart. 424 k.p.k.–art. 455a k.p.k.Zwrócić zaś uwagę wypada, iż niniejszą apelacją został zaskarżony wyrok, a nie uzasadnienie. Tym samym zarzut ten w kształcie zaprezentowanym w apelacji jest niezasadny.
W dalszej kolejności oceniając zarzut błędu w ustaleniach faktycznych należy przede wszystkim wskazać, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych służy kwestionowaniu całości lub części ustaleń sądu. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych może być podnoszony, gdy Sądmeritipoczynił ustalenie faktycznie nie mające oparcia w przeprowadzonych dowodach albo gdyby takiego ustalenia nie poczynił, mimo że z przeprowadzonych dowodów określony fakt jednoznacznie wynikał. Może on wynikać także z obrazy przepisów postępowania, w tym z zakresu oceny materiału dowodowego, lecz wymaga wykazania, z zastosowaniem odpowiedniej konstrukcji tak zarzutu jak i apelacji, nieprawidłowości w ocenie materiału dowodowego i jego skutków na poczynione ustalenia faktyczne. Wśród zarzutów apelacyjnych w kategorii błędów w ustaleniach faktycznych skarżący wskazał zaś zarzut obrazy prawa materialnego (art. 216 § 3 k.k.orazart. 217 § 2 k.k.–pkt a), który można podnieść wówczas, gdy nie kwestionuje się ustaleń faktycznych stanowiących podstawę ich zastosowania oraz gdy skarżący nie podnosi zarzutu obrazy przepisów postępowania. Ponadto apelujący do podstawy odwoławczej wskazanej wart. 438 pkt 3 k.p.k.włączył zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7 k.p.k.–pkt b i c), co jest formalnie wadliwe. Tak postawiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych jest nieprawidłowy, wewnętrznie sprzeczny i w konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy z całokształtu ujawnionych okoliczności wyprowadził wnioski jak najbardziej trafne, kierując się przy tym wskazaniami wiedzy, doświadczenia życiowego, jak i zasadami logicznego rozumowania. Podzielić tym samym należy argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w którym Sąd I instancji w sposób uporządkowany przedstawił jakie fakty i na podstawie jakich dowodów uznał za udowodnione oraz nieudowodnione, dlaczego obdarzył wiarą poszczególne dowody, odmawiając jej innym. Ocena zeznań świadkówP. P.iZ. W., których relacje, co do przebiegu przedmiotowego zdarzenia są zasadniczo zbieżne oraz wyjaśnień oskarżonego wzajemnieT. B.oraz oskarżonegoR. B., a także pozostałych dowodów poprzedzona została należytym ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy. Stwierdzić ponadto należy, iż Sąd Rejonowy badał i uwzględniał tak okoliczności korzystne dla oskarżonego wzajemnieT. B., jak i przemawiające na jego niekorzyść. Swoje stanowisko, co do oceny poszczególnych dowodów (ich wiarygodności lub niewiarygodności) logicznie i z uwzględnieniem wskazań wiedzyi doświadczenia życiowego uargumentował. Z tych względów ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd orzekający podlega ochronieart. 7 k.p.k.
Argumentacja wniesionego środka odwoławczego nie przekonuje natomiast, aby ustalając stan faktyczny sprawy Sądmeritipopełnił nieprawidłowości rzutujące na treść wyroku. Nie sposób bowiem uznać, iż rozbieżność w relacjach świadków, co do ręki którąT. B.wykonał wulgarny gest przesądzała o ich niewiarygodności i dowodziła, że taki gest nie miał miejsca. Okoliczność ta ma drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Istotnym jest fakt, iż obaj świadkowie gest ten zaobserwowali, a Sąd Rejonowy, na podstawie trafnej oceny ich zeznań dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i oceny prawnej zachowania oskarżonego wzajemnieT. B.. Wykonany przez niego wulgarny gest słusznie został oceniony jako znieważającyR. B..
Przechodząc do alternatywnych zarzutów apelacyjnych wskazać skarżącemu należy, iż zdarzenie miało miejsce na ulicy, a więc w miejscu publicznym i nie ma żadnego znaczenia fakt, iżT. B.swój wulgarny gest wykonał z wnętrza pojazdu. Sąd Rejonowy w tym względzie błędu nie popełnił, trafnie zwrócił uwagę na tę okoliczność i nadał jej adekwatne do sytuacji znaczenie.
Sądmeritinie popełnił również nieprawidłowości rozstrzygając przestanki odstąpienia od wymierzenia kary wobecR. B.. Trafnie ustalił,w oparciu o niebudzącą zastrzeżeń ocenę zeznań świadkówZ. W.iP. P., iż zachowanieR. B.zostało wywołane przez wyzywające zachowanieT. B.. ZachowanieR. B.pozostawało natomiast w związku przyczynowym z zachowaniemT. B.. Nie sposób zaś zaaprobować stanowiska obrony, iż zachowanieR. B.różniło się w sposób istotny od rodzaju i sposobu zachowania sięT. B.. W obu przypadkach doszło do zniewagi – słownej i za pomocą gestu – zaś okoliczność, żeR. B.naruszył nietykalności cielesnąT. B.przez uderzenie go ręką w głowę oraz poprzez szarpanie wobec braku jakichkolwiek następstw takiego zachowania nie jest na tyle istotną różnicą, aby wykluczyć stosowanie instytucji zart. 216 § 3 k.k.i217 § 2 k.k.Kwalifikacja przypisanegoR. B.czynu jest zatem prawidłowa.
Wreszcie, odnosząc się zarzutu, który skutkował zmianą zaskarżonego wyroku, stwierdzić należało, iż w istocie w okolicznościach niniejszej sprawy kara wymierzonaT. B.jest niewspółmiernie surowa. Choć oskarżony wzajemnie swym zachowaniem zrealizował ustawowe znamiona czynu zart. 216 § 1 k.k., to jednak jego zachowanie posiadało relatywnie mniejszy negatywny ładunek i było mniej społecznie szkodliwe niż zachowanieR. B., wobec którego Sąd Rejonowy słusznie odstąpił od wymierzenia kary za zarzucane czyny.
Należy zauważyć, iż pomiędzyR. B., aT. B.doszło do scysji zainicjowanej wulgarnym gestemT. B., ale zakończonej jego uderzeniem przezR. B..
Uwzględniając powyższe w realiach niniejszej sprawy, w której w istocie głównym powodem przedmiotowego zdarzenia oraz zachowania sięT. B.iR. B.jest wieloletni konflikt rodzinny stwierdzić należy, iż stopień winy oskarżonegoT. B.oraz społeczna szkodliwość przypisanego mu czynu nie są znaczne. Uprawnia to z kolei do zastosowania wobec niego instytucji warunkowego umorzenia postępowania, która będzie adekwatna do rozstrzygnięcia, jakie zapadło względemR. B..
Zgodnie zart. 66 § 1 k.k.sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. W myśl zaś§ 2 art. 66 k.k.warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.
Art. 66 § 2 k.k., uwzględniając zagrożenie karą za czyn zart. 216 § 1 k.k., nie sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu. Okoliczności popełnienia przedmiotowego czynu także nie budzą wątpliwości. Postawa niekaranegoT. B., jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy nienaganny sposób życia uzasadniają zaś przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie on przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności nie popełni przestępstwa. Roczny okres próby pozwoli na zweryfikowanie podjętej decyzji, a zarazem winien być wystarczający do ugruntowania wT. B.konieczności przestrzegania porządku prawnego, którego naruszenie wiązać się będzie z możliwością podjęcia niniejszego postępowania.
Z tych względów Sąd Okręgowy, wobec braku okoliczności, o których mowawart. 439 § 1 k.p.k.iart. 440 k.p.k., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawieart. 66 § 1 i 2 k.k.iart. 67 § 1 k.k.postępowanie karne wobecT. B.o czyn zart. 216 § 1 k.k.warunkowo umorzył na okres próby wynoszący rok, zasądził odT. B.na rzecz Skarbu Państwa 60 złotych opłaty za obie instancji –art. 629 k.p.k.w zw. zart. 627 k.p.k.w. zw. zart. 7 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(t.j. Dz.U. 1983 Nr 49, poz. 223) –w pozostałej części zaskarżony wyrok wobecT. B.oraz w stosunku doR. B.utrzymując w mocy.

Mariusz Jaroszyński