Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 107/12
Data wyroku: 2018-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Leszek Bil

Sygn. akt: I Ns 107/12

POSTANOWIENIE
Dnia 19 listopada 2018 r.
Sąd Rejonowy w Szczytnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Leszek Bil

Protokolant:

Sekr. Patrycja Zygmuntowicz

po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2018 r. w Szczytnie na rozprawie
sprawy z wnioskuR. K.
z udziałemŁ. K.,A. Ż.,K. K. (1), Skarbu Państwa - NadleśnictwoK.,
o ustanowienie służebności gruntowej
postanawia:

I
na nieruchomości gruntowej stanowiącej własnośćA. Ż.o łącznej powierzchni 35,5941 ha, składającej się między innymi z działek o numerach: 3 i 5/16 , położonej w obrębieS.gm.S., dla której Sąd Rejonowy w Szczytnie prowadziksięgę wieczystą nr (...)ustanawia na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości położonej w obrębieS.J., dla której Sąd Rejonowy w Szczytnie prowadziksięgę wieczystą nr (...), składającej się między innymi zdziałki o numerze (...), służebność gruntową polegająca na prawie przejścia, przejazdu oraz przepływu przezdziałki nr (...)szlakiem o szerokości 1,5 m o powierzchni 1.514 m2– zgodnie z wersją I projektu służebności przedstawionym w pisemnej opinii uprawnionego geodetyW. O.z dnia 12 sierpnia 2016 roku zaznaczonym kolorem czerwonym na załączonej do opinii mapie z projektem przebiegu służebności wersja I – k. 336 akt prawy,

II
tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności gruntowej, o której mowa w pkt I zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiA. Ż.kwotę 1.500,- zł płatną w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia,

III
nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Szczytnie:

– od wnioskodawcyR. K.2.829,77 zł
– od uczestniczkiA. Ż.kwotę 4.681,14 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa,

IV
koszty postępowania wnioskodawca i uczestnicy ponoszą we własnym zakresie.

Sygn. akt: I Ns 107/12

UZASADNIENIE
WnioskodawcaR. K.wniósł o ustanowienie służebności gruntowej zapewniającej dostęp jego nieruchomości ( obejmującejdziałkę nr (...)) do drogi publicznej a początkowo także domagał się służebności polegającej na prawie korzystania z upustu wodnego i rurociągu zasilającego staw. W toku postępowania częściowo cofnął wniosek. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. ( k. 316) postępowanie zostało umorzone w części dotyczącej żądania ustanowienia służebności korzystania z upustu wodnego i rurociągu zasilającego staw.
Po ostatecznym sprecyzowaniu wniosku ( k. 458) wnioskodawca domagał się ustanowienia służebności gruntowej – przejścia, przejazdu i przepływu przez nieruchomość składającą się zdziałki nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...), za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 1.500,- zł.
W uzasadnieniu podał, że na granicy gminP.iS.znajduje się jezioroS.. Składa się ono z dwóch działek geodezyjnych –działki nr (...)będącej własnością wnioskodawcy oraz(...)należącej do uczestniczki. Pomiędzy wnioskodawcą a uczestniczką nie ma porozumienia co do wykorzystywania urządzeń wodnych. Ponadto nieruchomość wnioskodawcy
(będąca częścią jezioraS.) oznaczona jakodziałka nr (...)pozbawiona jest dostępu do drogi publicznej a wnioskodawca nie może dojechać lub dopłynąć do swojej części jeziora. Podniósł, że w przeszłości jezioroS.stanowiło własność jednej osoby a zatem zgodnie z obowiązującym stanem prawnym należy poszukiwać szlaku komunikacyjnego przez drugą część jeziora -działkę (...). Z uwagi na charakter nieruchomości wnioskodawca domaga się szlaku wodnego, będącego jednocześnie najkrótszym połączniem działki wnioskodawcy z drogą publiczną. Podniósł, że w taki sposób wnioskodawca korzystał zdziałki (...)przed wystąpieniem konfliktu między stronami.
UczestniczkaK. K. (1)sprzeciwiła się ustanowieniu służebności w żądany sposób i wniosła o oddaleniewniosku ( k.43). Podniosła, że wnioskodawca posiada dostęp do swojej części jezioraS.drogą żwirową i szlakiem leśnym a NadleśnictwoK.nie utrudnia wnioskodawcy tego dostępu. Wnosiła również na późniejszym etapie postępowania o ustanowienie służebności na istniejących drogach leśnych.
Podniosła, że od lat 70 tych ubiegłego wieku wykorzystuje swoją część jeziora na cele gospodarki rybackiej i posiada w tym kierunku fachowe kwalifikacje. Wnioskodawca ma dostęp do swojej części jeziora drogami leśnymi tak z lewej jak i z prawej strony jeziora i z takiego dostępu korzystał w przeszłości . Podniosła, że ustanowienie służebności w sposób wskazany przez wnioskodawcę – to jest szlakiem wodnym - utrudni wnioskodawczyni prowadzenie gospodarki rybackiej a przy tym taka służebność służyć ma jedynie wygodzie wnioskodawcy.
UczestniczkaŁ. K.– żona wnioskodawcy - będąca współwłaścicielemdziałki (...), wezwana do udziału w sprawie (k. 228), poparła w całości stanowisko wnioskodawcy.
Wezwany do udziału w sprawieuczestnik Skarb Państwa – NadleśnictwoK.(k.422), ostatecznie poparł żądanie wnioskodawcy - co do ustanowienia służebności szlakiem wodnym - to jest przez nieruchomość uczestniczki a nie przez grunty leśne ( k.482).
Wezwana do udziału w sprawieuczestniczkaA. Ż.( k. 466) - córka uczestniczkiK. K. (1), na rzecz której uczestniczka w toku postepowania darowała nieruchomość, poparła stanowisko poprzedniczki prawnej , domagając się ustanowienia służebności na gruntach leśnych Skarbu Państwa NadleśnictwaK.. Na wypadek zaś obciążenia służebnością jej nieruchomości - to jestdziałek (...)- kwotę wynagrodzenia określiła na 45.000,-zł. ( k. 462, k.481)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W powiecie(...), na granicy gminS.iP.znajduje się jezioroS.. Powierzchnia jeziora wynosi ok. 33 ha. Jest to wąskie jezioro o mocno wydłużonym kształcie. Otoczone jest głównie lasami. Jezioro jest płytkie i posiada regulowany sztucznie od ponad 100 lat poziom wody.
W przeszłości jezioroS.należało do ojca stronA. K. (1)i wchodziło w skład nieruchomości rolnej o pow. 95,15 haA. K. (1)zmarł dniu 30 stycznia 1966 r. a spadek po nim łącznie z gospodarstwem rolnym nabyli wdowaE. K.oraz dzieci:K. K. (1),R. K.iA. K. (2). NastępnieE. K.iA. K. (2)przeniosły swoje udziały w spadku na rzeczK. K. (1)- na podstawie umowy o dożywocie z dnia 28 maja 1972r. Ugodą zawartą przed Sądem Powiatowym wS.w dniu 8 listopada 1972 r. w sprawie Ns 341/72 -K. K. (1)iR. K.dokonali działu spadku po ojcuA. K. (1), w wyniku którego dokonali podziału fizycznego nieruchomości na część o pow. 56,81 ha, która przypadłaK. K. (1)oraz część o pow. 38,34 ha, która przypadłaR. K.. W wyniku tejże czynności doszło do podziału gruntów pod wodami jezioraS.na dwie części albowiemdziałka nr (...)o pow. 16.20 ha obejmująca północną część jeziora przypadłaR. K.zaś ówczesnadziałka (...)((...)) obejmująca południową część jeziora o podobnej powierzchni wód jak część północna przypadłaK. K. (1). Strony czynności nie uregulowały wówczas w jakikolwiek sposób zasad dostępu części nieruchomości, która przypadłaR. K.do sieci dróg publicznych położonych przy części uczestniczki.
Dla nieruchomościK. K. (1)urządzono w byłym Państwowym Biurze Notarialnym Zbiór Dokumentów Zd 895 a w roku 1996 została założona w Sądzie Rejonowym w Szczytnie V Wydziale Ksiąg Wieczystych księga wieczysta o obecnym numerze(...). Z kolei dla nieruchomości, która przypadł w wyniku działu spadkuR. K.urządzono w byłym(...)Zbiór Dokumentów ZD 904, a w roku 2007 założono w Sądzie Rejonowym w Szczytnieksięgę wieczystą (...)
( dowód: mapy ewidencyjne , umowa o dożywocie, oświadczenie, ugoda – w Zd 895 załączonym do akt księgi wieczystej(...), oraz w Zd 904 załączonym do akt księgi wieczystej(...))
W rezultacie działu spadku i podziału gospodarstwa rolnego, w tym gruntów pod wodami, jezioroS.składa się formalnie z dwóch nieruchomości - oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałka (...)idziałka (...). Zewnętrzne granice działek wyznaczają brzegiJ.a granica pomiędzy działkami dzieli jezioro na dwie części a dodatkowo pokrywa się ona z granicą pomiędzy GminamiS.iP..
Południowa część wódJ.położona w gminieS.oznaczona jest obecnie jakodziałka nr (...)i wchodzi w skład nieruchomości, której właścicielem jest aktualnie uczestniczkaA. Ż.. W toku postępowaniaK. K. (1)darowała bowiem córce tą nieruchomość na podstawie umowy darowizny z dnia 30.12.2016r. rep(...)
( dowód: umowa darowizny – k. 44 akt(...), jawna treść księgi wieczystej )
Aktualnymi współwłaścicielami nieruchomości obejmującej północną częśćJ.S.położoną na terenie gminyP.oznaczonej jakodziałka (...)są na prawach wspólności ustawowej wnioskodawcaR. K.i jego żonaŁ. K..
( dowód: jawna treśćksięgi wieczystej (...))
Jezioro jest wąskie i ma mocno wydłużony kształt.Działka nr (...)należąca do wnioskodawcy i jego żony nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. W przeszłości wnioskodawca korzystał bądź z przepływu łodzią przez jezioro , w tym przez część należącą do uczestniczki lub też dojeżdżał do jeziora drogami leśnymi biegnącymi przez grunty należące do Skarbu Państwa NadleśnictwaK.. Dojazd jest możliwy istniejącymi dogami leśnymi. Wnioskodawca w latach 80- tych wyjechał na stałe z Polski do Niemiec. W zarządzaniu nieruchomością pomagała mu wówczas bratowa. Po dziesięciu latach zaczął przyjeżdżać na swoją nieruchomość i korzystał z jeziora głownie w celach rekreacyjnych. Po roku 2000 powrócił do Polski na stałe i przystąpił do remontu domu. Przed wyjazdem do Niemiec wnioskodawca cumował łódź przy kładce znajdującej się w pobliżu zabudowań należących do stron, posadowionych na części jeziora należącej do uczestniczki - przy południowym brzegu jeziora. Stąd łodzią pływał na swoją część jeziora. Do lat 80-ych pomiędzy wnioskodawcą i jego siostrą nie było sporu co do sposobu korzystania z jeziora.
( dowód: protokół oględzin z dnia 03 lipca 2012r. – k.74-77 wraz z dokumentacją fotograficzną k. 74-86, zeznania świadkaR. S.– k. 134, )
Najbliższe drogi publiczne - drogi gminne - oznaczone jakodziałki nr (...)a także droga krajowa, usytuowane są od południowej strony Jeziora i przylegają do części nieruchomości należącej do uczestniczki. Odpowiedni dostęp z nieruchomości wnioskodawcy do drogi publicznej możliwy jest w trzech a w zasadzie w dwóch wariantach, gdyż wariant dojazdu wskazywany przez uczestniczkę jako drugi, przebiega krętymi, nierównymi i wąskimi drogami leśnymi częściowo niemal niemożliwymi do przejechania samochodem i nie jest to dostęp odpowiedni.
( dowód: opinia biegłego z zakresu geodezjiW. O.z dnia 12.08.2016r. – k. 330 -332)
Wariant pierwszy drogi - biegnący od drogi publicznej oznaczonej jakodziałka nr (...)poprzez działkę uczestniczki oznaczoną nr 3 i dalej szlakiem wodnym o szerokości 1,5 m przez środek jeziora nadziałce oznaczonej nr (...)aż dodziałki nr (...). Powierzchnia służebności wynosi w tym wypadku 1514 m2
Wariant drugi - biegnie istniejącymi drogami leśnymi oznaczonymi nrdziałek (...). Początkowo drogi są żwirowe o szerokości 4 m a końcowy odcinek to droga leśna. Można tędy dojechać samochodem osobowym czy dostawczym. Powierzchnia służebności wynosi w tym wypadku 3597 m2.
( dowód: opinia biegłego geodetyW. O.j.w. wraz z mapami obejmującymi poszczególne projekty szklaków drogowych – k. 330 -402, protokół oględzin z dnia z dnia 03 lipca 2012r. – k.74-77 wraz z dokumentacją fotograficzną k. 74-86, )
Szacunkowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej najkrótszym szlakiem wynosi od 1.000,- zł do 1379,- zł.
( dowód: opinia biegłego sądowegoE. J.z dnia 30 czerwca 2018r. – k. 494-498 i opinia uzupełniająca z dnia 24.09.2018r. – k. 542 )
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd stwierdził:
W istocie rzeczy na końcowym etapie postępowania pomiędzy uczestnikami nie było sporu co do tego, że nieruchomość wnioskodawcy ( i jego żony) oznaczona jakodziałka nr (...)stanowiąca północną część jezioraS., nie ma zapewnionego odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Najbliższe drogi gminne i droga krajowa usytuowane są bowiem przy południowej części jeziora należącej do uczestniczki ( obecnieA. Ż.).
Z poczynionych ustaleń - w toku oględzin nieruchomości oraz na podstawie opinii biegłego z zakresu geodezji - wynika przy tym, iż zapewnienie odpowiedniego dostępu do sieci dróg publicznych możliwe jest w dwóch wariantach . Pierwszym – „szlakiem wodnym” i drugim – droga lądową- poprzez grunty leśne. Uczestnicy nie uzgodnili jednak stanowiska co do wyboru jednego wariantu drogi koniecznej. Ostatecznie do wyboru jednego z wariantów drogowych sprowadził się spór w sprawie.
W tym zakresie zważyć należy, że nieruchomości stron stanowiły w przeszłości jedną nieruchomość rolną należącą do ich ojca. Z treści dokumentów zawartych w aktach ksiąg wieczystych i załączonych do tych akt zbiorach dokumentów, wynika jednoznacznie, iż dopóki jezioro stanowiło jeden przedmiot własności, nieruchomość posiadała zapewniony dostęp do drogi publicznej poprzez fakt przylegania jeziora strona południową do sieci dróg publicznych. Wówczas też ukształtował się sposób korzystania z drogi wodnej w celu dotarcia do innych części nieruchomości albowiem członkowie rodzinyK.cumowali łodzie i pływali stąd do północnej części jeziora. Znajduje to potwierdzenie w wiarygodnych zeznaniach świadkaR. S.. Do lat 80 tych ub. wieku , pomiędzy stronami nie było przy tym konfliktów na tle korzystania z jeziora. Analizując zatem dokumentację związaną ze zmianami własnościowymi Sąd doszedł do wniosku, że za moment utraty odpowiedniego dostępu do drogi publicznej przezdziałkę (...)obejmująca północną cześć jeziora należy uznać czynność działu spadku po ojcu stronA. K. (1)- dokonaną w 1972 r. pomiędzyR. K.aK. K. (1). Wtedy to bowiem doszło do odcięciadziałki (...)od sieci dróg publicznych albowiem część przylegająca do drogi publicznej przypadłaK. K. (1). Wszystko wskazuje również na to, że mimo iż formalnie nie uregulowano wówczas sposobu korzystania z jeziora, to z uwagi na usytuowanie siedliska, przez szereg lat sposób ten nie był kwestionowany. Wnioskodawca cumował łódź na pomoście znajdującym się przy zabudowaniach i stąd pływał na swoją część jeziora. Ostatecznie gdy wnioskodawca powrócił do Polski z Niemiec, strony będąc w konflikcie na tle gospodarczego wykorzystywania jeziora, popadły także w spór co do możliwości korzystania przez wnioskodawcę ze szlaku wodnego wiodącego od strony zabudowań do jego części jeziora.
Brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej rodzi po stronie wnioskodawcy roszczenie o ustanowienie służebności drogowej.
Zgodnie zart. 145 §1 kcjeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Zasady ustanawiania służebności drogowej wskazano wart. 145§2kc.Wynika, z tego przepisu, że przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Natomiastart. 145§3 kcwskazuje, że przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.
Obok zatem uwzględnienia potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej należy dążyć do jak najmniejszego obciążenia gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli jednak potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, zasadą jest, że sąd zarządzi przeprowadzenie tej drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.
W niniejszej sprawie - jak wynika z opinii biegłego- możliwe są alternatywne dwa warianty drogowe mogące zapewnić odpowiedni dostęp nieruchomości wnioskodawcy do drogi publicznej.
Uwzględniając jednak powyżej wspomniane zasady zart. 145§2 kcstwierdzić należy, że odpowiednią służebność drogową powinna zapewnić wnioskodawcom przed wszystkim działka uczestniczki a zatem nieruchomości oznaczona(...). Wystarczające jest bowiem dla uzyskania odpowiedniego dostępu do drogi obciążenie służebnością tej działki i nie zachodzi konieczność rozciągania służebności na inne sąsiednie grunty.
Skoro zatem same strony podzieliły nieruchomość i odcięły jedną nich od sieci dróg publicznych to obowiązane są one porozumieć się także co do zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Skoro tego porozumienia nie osiągnęły to nie mogą oczekiwać zapewnieniu dostępu do drogi przez właściciela innego gruntu sąsiedniego. Zważyć przy tym należy, że przez szereg lat po dziale spadku , uczestnik korzystał ze szlaku wodnego przez część jeziora uczestniczki.
Uczestniczka nie wykazała ponadto, iż korzystnie przez wnioskodawcę z przepływu przez jej część jeziora znacznie utrudni jej gospodarkę na tym akwenie. Obecnie zresztąK. K. (1)darowała nieruchomości obejmującej jezioro córce. Również należy mieć na uwadze, że droga wodna jest najkrótszym połączeniem nieruchomości wnioskodawcy z drogą publiczną a zatem w mniejszym stopniu niż dłuższa trasa lądowa, obciąża ta służebność grunty, przez które przebiega.
Brak zatem -w ocenie Sądu- podstaw do odstąpienia w niniejszej sprawie od normy zart. 145§2 kc, wskazującej jako priorytet ustanowienie służebności na działkach będących przedmiotem czynności prawnej rodzącej potrzebę ustanowienia służebności. Z tych względów ustanowiono służebność zgodnie z żądaniem wnioskodawcy.
W celu zweryfikowania możliwości ustanowienia służebności oraz wytyczenia optymalnego szlaku drogowego, Sąd zasięgnął opinii biegłego geodetyW. O.. Biegły szczegółowo przedstawił w opinii przebieg możliwych szlaków drogowych i profesjonalnie sporządził niezbędną dokumentację geodezyjną. Opinia jest rzetelna i nie nasuwa wątpliwości.
W ocenie Sądu, zaproponowany w opinii biegłego przebieg drogi realizuje wszystkie wymogi w tym zakresie. Uwzględnia bowiem to jaki był wcześniejszy dostęp do drogi publicznej oraz przyczyny powodujące utratę tego dostępu. Uwzględnia też stanowisko większości uczestników postępowania. Droga ta jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb nieruchomości władnącej i uwzględnia jej specyfikę oraz wyjątkowy charakter gospodarczy.
Za ustanowienie służebności, właścicielowi przysługuje wynagrodzenie. Wysokość wynagrodzenia Sąd ustalił na kwotę 1500,-zł – w granicach zaproponowanych przez wnioskodawcę. Stanowisko wnioskodawcy co do wysokości wynagrodzenia znajduje oparcie w opinii biegłej z zakresu szacowania nieruchomościE. J., która oszacowała wysokość wynagrodzenia na nawet niższą sumę niż zaproponowana przez wnioskodawcę
W tych warunkach na podstawieart. 145§1§2i§3kcorzeczono jak wpkt I i II.
Na podstawie art. 113§ 1 u.o.k.s.c. nakazano ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Szczytnie:
– od wnioskodawcyR. K.2.829,77 zł
– od uczestniczkiA. Ż.kwotę 4.681,14 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa, na opinie biegłych.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520§1 kpc.
Z/

1
Odnot

2
Odpis doręczyć pełn. wnioskującym o doręczenie,

3
Za 14 dni lub z apel.

S., 4 stycznia 2019