Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1945/17
Data wyroku: 2017-12-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: A. Przybylska
Słowa kluczowe: Świadczenia emerytalno-rentowe
Podstawa prawna: art.1 ustawy z dnia 2.09.1994r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej  służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalni węgla, kamieniołomach i zakładach rud uranu i batalionach budowlanych

Sygn. akt VIII U 1945/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 sierpnia 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ., na podstawie  art. 1 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 roku o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, odmówiłM. M.prawa do świadczenia pieniężnego, z uwagi na to, że przedłożony dokument nie jest dokumentem właściwym potwierdzającym rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.
(decyzja – k.  nien um .  akt ZUS).
W dniu 26 września 2017  roku  ubezpieczony wniósł od powyższej decyzji odwołanie.
( odwołanie –  k. 2 ) .
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.wniósł o oddalenie odwołania, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.
( odpowiedź na odwołanie – k .7 ) .
W piśmie złożonym na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 r wnioskodawca uzasadniał swoje roszczenia opierając się między innymi naKonstytucji, Karcie Praw Podstawowych UE, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka  wskazując, iż w sprawie należy oprzeć się na zeznaniach wnioskodawcy, bowiem uzyskanie stosownego zaświadczenia będzie utrudnione bądź niemożliwe.
(pismo – k. 41 – 47)
Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 r pełnomocnik wnioskodawcy z urzędu wniósł o  zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty nie  zostały uiszczone w żadnej części.
(e –  prot . 00:01:06)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaM. M.jest uprawniony do emerytury od 27 października 1982 r.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 3 sierpnia 2017 r ubezpieczony złożył wniosek o świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy oraz ryczałt energetyczny, w związku z zastępczą służbą wojskową i przymusowym zatrudnieniem w Batalionach Budowlanych w okresie od 1 października 1954 r do 30 grudnia 1957 r.
/wniosek – k. nienum. akt ZUS/
Wnioskodawcaurodził się w dniu (...), w Litewskiej(...), obwodzie wileńskim. Służył w Armii Radzieckiej od października 1954 r do grudnia 1957 r wS., był robotnikiem IK.(...)OddziałuW./Wojskowo/ –B.. Wnioskodawca rozładowywał wagony, wykonywał prace przy produkcji cegieł, mieszkał w koszarach, nie otrzymywał wynagrodzenia.
/kserokopia opinii -  k. 28, zaświadczenie – k. 22,23, przesłuchanie wnioskodawcy – e – prot. 00:27:37 w zw. z 00:12:21/
Wojskowa Komenda Uzupełnień wŁ.nie posiada dokumentów potwierdzających odbywanie zastępczej służby wojskowej w Armii Radzieckiej.
/kserokopia pisma – k. 48/
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych/ Dz.U.2014.1373 t.j/
Żołnierzom:
1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych,
2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad(...)i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach,
3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959
- przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne.
Świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu(...)Wewnętrznego i Wojsk OchronyP.odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym.
Osobie uprawnionej jednocześnie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, do dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także do dodatku za tajne nauczanie przysługującego na podstawie odrębnych przepisów bądź do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków - wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.
Zgodnie z art.  2a. ustawy  osobom, o których mowa w art. 1 ust. 1, przysługuje ryczałt energetyczny określony w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Zgodnie z art. 3 ustawy świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny przyznaje i wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z zaświadczeniem, o którym mowa w art. 5 ust. 1:
1) osobie pobierającej emeryturę lub rentę - wraz z tą emeryturą lub rentą,
2) osobie mającej ustalone prawo do emerytury lub renty, której wypłata została zawieszona - kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.
Zgodnie z art. 5  ustawy świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny są przyznawane na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 1. Wydanie zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, powinno być poprzedzone zasięgnięciem przez organ wojskowy opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy batalionów budowlanych. Opinia sporządzana jest nieodpłatnie. Minister Obrony Narodowej określa, w drodze rozporządzenia, organy wojskowe właściwe do wydawania zaświadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz tryb postępowania przed tymi organami.
Zgodnie zROZPORZĄDZENIEM MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 16 grudnia 1994 r.w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami/Dz.U.1994.136.707/,zaświadczenia potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu przez żołnierzy powołanych w okresie do dnia 31 grudnia 1959 r. do odbycia zastępczej służby wojskowej oraz przez żołnierzy z poboru 1949 r. wcielonych do ponadkontyngentowych brygad(...)i przymusowo zatrudnionych w kopalniach węgla i kamieniołomach, a także żołnierzy przymusowo zatrudnionych w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 wydaje się na wniosek osoby ubiegającej się o to zaświadczenie.
Zaświadczenia, o których mowa wust. 1, wydaje sięna podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym wKodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.
W razie ustalenia w trybie, o którym mowa w ust. 1 i 2, że wnioskodawca po odbyciu zastępczej służby wojskowej kontynuował ochotniczo zatrudnienie w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu, fakt ten podaje się w zaświadczeniu.
Jeżeli w ewidencji nie ma szczegółowych danych o pracy, o której mowa w ust. 1, i w razie braku możliwości ustalenia ich w toku postępowania wyjaśniającego, gdy można potwierdzić jedynie fakt jej wykonywania w czasie odbywania służby wojskowej - należy w zaświadczeniu podać ogólny czas trwania tej służby oraz okres i rodzaj wykonywania pracy przymusowej, licząc od dnia złożenia przysięgi wojskowej do końca służby wojskowej.(§1)
Zaświadczenia, o których mowa w § 1 ust. 1, wydaje wojskowy komendant uzupełnień, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.
W wypadku odmowy wydania zaświadczenia lub odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści albo niewydania zaświadczenia w terminie, wnioskodawcy przysługujeprawo wniesienia zażalenia do szefa właściwego wojewódzkiego sztabu wojskowego w trybie określonym wKodeksie postępowania administracyjnego.(§2)
Nie jest dopuszczalne, prowadzenie przez sąd powszechny ustaleń w zakresie spełnienia wymogów do tego dodatku, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. Decyzja w tej mierze należy do wojskowego komendanta uzupełnień właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy, zaś jej niewydanie upoważnia wnioskodawcę do wniesienia odwołania w trybie określonym wkodeksie postępowania administracyjnego./tak SN w uchwale z dnia 4.06.1996 r, II UZP 13/96, LEX nr 25867/.
Natomiast brak takiego zaświadczenia pozbawia  możności skutecznego dochodzenia uprawnień do świadczeń określonych w ustawie.(por. w tym zakresie wyrok SA w Łodzi z dnia 6 listopada 2012 r, III AUa 398/12, Lex nr 1237151).
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie przedstawił na dzień wydania decyzji  wymaganego ustawą zaświadczenia. Nie wykazał także, by w ogóle wystąpił o wydanie przedmiotowego zaświadczenia do uprawnionego organu i by wyczerpał drogę odwoławczą. Przedstawił jedynie pismo stanowiące odpowiedź(...)w przedmiocie braku dokumentów.
Zatem, mając na uwadze obowiązujące uregulowania ustawowe brak było podstaw prawnych do przyznania wnioskodawcy prawa do spornych świadczeń, z uwagi na brak zaświadczenia wynikającego  z art. 5 spornej ustawy.
Podnoszone przez ubezpieczonego okoliczności w postaci trudności w uzyskaniu zaświadczenia z uwagi na tło historyczne sprawy nie mogą mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem do złagodzenia rygo-rów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje sięart. 5 k.c, czyart. 8 kp.Przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. Rygoryzm prawa publicznego nie może byćłagodzony konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego przewidzianą wart. 5 k.c.lubwart. 8 k.p.Zarzut ten (nadużycia prawa podmiotowego, albo czynienia ze swegoprawa podmiotowego użytku niezgodnego z zasadami współżycia społecznego lubspołeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa) w sprawie z zakresu ubezpieczeńspołecznych musiałby być odniesiony do czynności organu rentowego, który - wydając decyzję - nie korzysta ze swoich praw podmiotowych (regulowanych prawemprywatnym -Kodeksem cywilnymlubKodeksem pracy), lecz realizuje ustawowekompetencje organu władzy publicznej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznychart. 5 k.c.nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisyprawa, a nie zasady współżycia społecznego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego:wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, Służba(...)1987 nr 3; wyrok z29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyrok z 26maja 1999 r., II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597 - notka; wyrok z 12stycznia 2000 r., II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321 - notka, postanowienie z 26 maja 1999 r., II UKN 670/98, niepublikowane).
Nadto skoro ustawodawca określił warunki nabycia konkretnego świadczenia w ustawie, brak podstaw do odwoływania się w tym zakresie do przepisówKonstytucjiczy przepisów prawa międzynarodowego.
Z tych przyczyn odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
O kosztach pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 4, § 15 ust. 2 Rozporządzenia MS z dnia 3.10.2016 r w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu./Dz.U. 2016 poz. 1715/