Sąd Okręgowy w Olsztynie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 1139/17
Data wyroku: 2017-12-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Leszek Wojgienica, Zbigniew Paturalski, Małgorzata Tomkiewicz
Słowa kluczowe: Postępowanie odwoławcze

Sygn. akt VII Ka 1139/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 grudnia 2017 roku
Sąd Okręgowy wO.w VII Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący: SSO Zbigniew Paturalski
SO Małgorzata Tomkiewicz
SO Leszek Wojgienica (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Serafińska
przy udziale oskarżycielki prywatnejD. T.
po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 roku sprawy z oskarżenia prywatnegoD. T.przeciwko: 1/H. L. (2)z d.W., córkiE.iW.,urodzonej (...)w m.K., oskarżonej zart. 216 § 1 kkiart. 212 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkw zw. zart. 12 kk, 2/S. M., synowiL.iH. z d. W.,urodzonemu (...)wO., oskarżonemu zart. 216 § 1 kkiart. 212 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej od wyroku Sądu Rejonowego wO.z dnia 22 września 2017 roku, w sprawie(...)

I
Zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że wysokość świadczenia pieniężnego z pkt III wobec oskarżonejH. L. (2)ustala na kwotę 500 (pięciuset) złotych, a wobec oskarżonegoS. M.na kwotę 300 (trzystu) złotych;

II
W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
Obciąża oskarżonychS. M.iH. L. (2)kosztami procesu postępowania odwoławczego po ½ części;

IV
Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataM. S.z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym oskarżycielce prywatnejD. T.opłatę w kwocie 420 (czterystu dwudziestu) złotych, powiększoną o podatek od towarów i usług w kwocie 96,60 (dziewięćdziesięciu sześciu 60/100) zł.

VII Ka 1139/17

UZASADNIENIE
Prywatnym aktem oskarżeniaD. T.H. L. (2)iS. M.zostali oskarżeni o to, że w okresie od lipca 2015 roku do września 2016 roku na(...)wO., czynem ciągłym wielokrotnie, publicznie, w celu poniżenia pomawialiD. T.o to, że ma dziecko z własnym ojcem, że jest chora psychicznie oraz oblewa moczem sprzedawany na rynku szczaw, ponadto wyzywaliD. T.słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, to jest o czyn zart. 216 § 1 kkw zb. zart. 212 § 1 kk.
Wyrokiem Sądu Rejonowego wO.z dnia 22 września 2017 roku, w sprawie(...):

I
OskarżonaH. L. (2)została uznana za winna tego, że w dniach 26 lipca 2016 roku, 29 lipca 2016 roku i 30 lipca 2016 roku na(...)wO., czynem ciągłym, publicznie, w celu poniżenia pomawiałaD. T.o to, że m.in. ma dziecko z własnym ojcem, to jest o takie postępowanie, które mogło poniżyć pokrzywdzoną w opinii publicznej, ponadto wyzywałaD. T.słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, to jest czynu kwalifikowanego zart. 216 § 1 kkiart. 212 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkiart. 12 kki za to na podstawie przywołanych przepisów została skazana, a przy zastosowaniuart. 59 kkodstąpiono od wymierzenia kary;

II
OskarżonyS. M.został uznany za winnego tego, że w nieustalonym dniu w okresie od 26 lipca 2016 roku do 30 lipca 2016 roku na(...)wO., publicznie, w celu poniżenia pomawiałD. T.o to, że m.in. jest chora psychicznie, to jest o takie właściwości, które mogły poniżyć pokrzywdzoną w opinii publicznej, ponadto wyzywałD. T.słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, to jest czynu zart. 216 § 1 kkw zb. zart. 212 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki za ów czyn na podstawie przywołanych przepisów został skazany, a przy zastosowaniuart. 59 kkodstąpiono od wymierzenia kary;

III
Na podstawieart. 43a § 1 kkorzeczono wobec obydwojga oskarżonych świadczenie pieniężne po 50 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;

IV
Zasądzono na rzecz pełnomocnika oskarżycielki prywatnej z urzędu opłatę w kwocie 588 zł powiększoną o podatek VAT;

V
Na podstawieart. 624 § 1 kpkoskarżeni zostali zwolnieni od kosztów sądowych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnejD. T., który na podstawieart. 425 § 1-3 kpkiart. 444 kpkzaskarżył go w całości co do kary i środka karnego, na podstawieart. 427 § 1 i 2 kpkorazart. 438 pkt 3 i 4 kpkzarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że społeczna szkodliwość czynów oskarżonych nie jest znaczna oraz, że ze względu na warunki i właściwości osobiste oskarżonych cele kary zostaną spełnione przez orzeczenie wobec nich jedynie środka karnego w postaci świadczeń pieniężnych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości po 50 zł, podczas gdy społeczna szkodliwość czynów oskarżonych, okoliczności popełnienia tych przestępstw, potrzeby o charakterze prewencji indywidualnej i ogólnej nie pozwalają na zastosowanie instytucji zart. 59 kk, a także przemawiają za orzeczeniem wobec oskarżonych kar grzywny, a także środka karnego w postaci nawiązki, zgodnie zart. 212 § 3 kk.
Podnosząc powyższe zarzuty autor apelacji sformułował wniosek alternatywny o:
- zmianę zaskarżonego wyroku przez wyeliminowanie z opisu i kwalifikacji prawnej czynu przypisanego w pkt I zapisu dotyczącego zastosowaniaart. 59 kko odstąpieniu od wymierzenia kary i wymierzenie oskarżonejH. L. (2)kary grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych, przy określeniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 20 złotych;
- zmianę zaskarżonego wyroku przez wyeliminowanie z opisu i kwalifikacji prawnej czynu przypisanego w pkt II zapisu dotyczącego zastosowaniaart. 59 kko odstąpieniu od wymierzenia kary i wymierzenie oskarżonemuS. M.kary grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych, przy określeniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 20 złotych;
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonejH. L. (2)orazS. M.na rzecz oskarżycielki prywatnejD. T.kwoty po 2000 złotych tytułem nawiązki na podstawieart. 212 § 3 kk.
Sąd odwoławczy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie jedynie w takim zakresie, w jakim przytoczona w niej argumentacja skutecznie zakwestionowała sumę dolegliwości wynikających z orzeczenia skazującego obydwoje oskarżonych, w kontekście celu wynikającego z przepisuart. 59 kk. Nie odniosła ona jednakże oczekiwanego przez skarżącego skutku w tej części, w której podjęto w niej próbę wykazania nieistnienia przesłanek do warunkującego możliwość odstąpienia od wymierzenia kary obniżenia stopnia społecznej szkodliwości czynów przypisanych oskarżonym, w kontekście kwantyfikatorów społecznej szkodliwości wymienionych wart. 115 § 2 kk. Pamiętać bowiem należy, że dla sądu odwoławczego istotny zakres ustaleń faktycznych nie mógł na niekorzyść oskarżonych ulec zmianie, albowiem apelacja nie objęła swoim zasięgiem ustaleń dotyczących okoliczności popełnienia poszczególnych czynów, pobudek i motywacji działania sprawców, w tym w szczególności źródeł konfliktu między oskarżycielka prywatną i oskarżonymi, jak też powodów zachowania obydwojga oskarżonych w czasie zdarzenia, które zostało utrwalone na nośniku pamięci. Co do tego dowodu zwrócić należy uwagę, że na etapie postępowania odwoławczego odtworzono nagranie zarejestrowane przez oskarżoną, a wynika z niego m.in., że to niewłaściwe zachowanie oskarżycielki wobec oskarżonejL.spowodowało gwałtowną reakcję werbalną oskarżonegoS. M.. Niekwestionowane w apelacji ustalenia sądu a quo, charakteryzujące relacje między stronami w okresie poprzedzającym czyny przypisane oskarżonym, dowodzą w sposób kategoryczny, że niewłaściwe zachowanie oskarżonej wobecH. L. (2)wywołało po stronie obydwojga oskarżonych reakcję, która przybrała kształt czynów znamionujących przestępstwo kwalifikowane kumulatywnie zarówno jako znieważenie, jak też pomówienie. Nawet przyjmując, że w takiej sytuacji nie ulega umniejszeniu stopień winy należy zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisemart. 59 kk, będącym szczególną dyrektywą sądowego wymiaru kary, odstąpienie od wymierzenia kary możliwe jest – w przeciwieństwie do warunkowego umorzenia postępowania karnego - przy pełnej, niczym nieograniczonej „wolności w realizacji czynu zabronionego” (w konkretnym przypadku mogłoby ją ograniczyć wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami, co jednakże jest nie do zaakceptowania zważając na brak ścisłego związku czasowego między działaniami pokrzywdzonej i oskarżonych), a jedynym warunkiem materialnym jest stwierdzenie umniejszonego stopnia jego społecznej szkodliwości.
Społeczna szkodliwość czynu określa jego naganność zarówno od strony przedmiotowej (rodzaj zaatakowanego dobra prawnego, sposób działania, skutek, okoliczności), jak też podmiotowej (zamiar, cel, motywacja) i jakkolwiek sąd a quo w procesie oceny stopnia społecznej szkodliwości czynów przypisanych oskarżonym nie do końca sprostał zadaniu wykazania spełnienia warunku zart. 59 kkw perspektywie wszystkich kwantyfikatorów społecznej szkodliwości, to jednak w ustaleniach faktycznych ujawnił istotny zakres okoliczności przekładających się na częściowe usprawiedliwienie motywacji, wynikające z przyczynienia się pokrzywdzonej. Co zaś się tyczy rozmiarów wyrządzonej szkody zwrócić należy uwagę na zeznaniaW. O., który celnie zauważył, że „na targowisku granice zachowania normalnego lub nienormalnego są inne niż w życiu codziennym”. Stąd też inną miarę należy przyjąć dla oceny skutku dostrzegając równocześnie, że dzięki specyfice targowiska pokrzywdzona miała możliwość zdementowania informacji dotyczącej jej rzekomej ciąży kazirodczej.
Skarżący nie zakwestionował w apelacji tych ustaleń sądu a quo, które charakteryzują społeczną szkodliwość sprawców, a przecież mają one również niezwykle istotne znaczenie skoro ustawodawca zezwolił na skazanie bez orzekania kary jedynie w sytuacji, gdy istnieje uzasadnione domniemanie, że poprzez orzeczenie środków karnych, kompensacyjnych, czy też przepadku cele kary zostaną osiągnięte. W przypadku oskarżonych, w świetle ustaleń sądu a quo domniemanie to trudno podważyć. Tym bardziej, że obydwoje nie zaskarżyli wyroku skazującego, mając świadomość wynikających z tego konsekwencji, a tym samym zgodzili się z oceną karygodności popełnionych czynów. Nie sposób równocześnie uznać by celowi określonemu wart. 59 kksprzyjała wysokość orzeczonych wobec oskarżonych świadczeń pieniężnych. W procesie ustalania wysokości tych świadczeń sąd pominął zupełnie możliwości majątkowe oskarżonych oraz prawnie chroniony interes pokrzywdzonej, by do podobnych zdarzeń nie doszło w przyszłości. Tylko dolegliwość odczuwalna dla oskarżonych może spełnieniu tego oczekiwania sprzyjać. Ponieważ wyższy jest stopień pokrzywdzenia wywołany przez oskarżonąL., przeto w stosunku do niej podwyższono wysokość świadczenia pieniężnego w większym stopniu aniżeli w stosunku do oskarżonegoS. M.. Nie uwzględniono postulatu apelacji by orzec od oskarżonych na rzecz pokrzywdzonej nawiązki zart. 212 § 3 kk, albowiem w trakcie postępowania odwoławczego oskarżycielka nie była zainteresowana uzyskaniem rekompensaty finansowej za doznaną krzywdę.
W konsekwencji stwierdzić należy, że będąca następstwem niekwestionowanych ustaleń faktycznych ocena stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonych nie nosi wad wymagających jej przewartościowania, a skoro zostały spełnione wszystkie warunki przewidziane wart. 59 kkdo odstąpienia od wymierzenia kary, nie sposób zarzucić sądowi a quo, że skorzystał z przewidzianej w tym przepisie możliwości dowolnie. Dlatego też, dostrzegając nieadekwatność kwot orzeczonych świadczeń pieniężnych tak do realizacji celu ustawowego, jak też sytuacji materialnej oskarżonych, dostrzegając stopień pokrzywdzenia oskarżycielki prywatnej, zaskarżony wyrok zmieniono w ten sposób, że wysokość świadczenia pieniężnego z pkt III wobecH. L. (2)ustalono na kwotę 500 zł, a wobec oskarżonegoS. M.na kwotę 300 złotych, zaś w pozostałym zakresie rzeczony wyrok utrzymano w mocy (art. 437 § 1 i 2 kpkw zw. zart. 438 pkt 3 i 4 kpk).
O kosztach procesu za postępowanie odwoławcze orzeczono na podstawieart. 628 pkt 2 kpkw zw. zart. 633 kpkw zw. zart. 634 kpk.
O kosztach udzielonej oskarżycielce prywatnej z urzędu pomocy prawnej orzeczono na podstawie § 2, § 3, § 4 ust. 3 i § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 roku poz. 1714)