Sąd Apelacyjny w Gdańsku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 160/18
Data wyroku: 2018-09-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Andruszkiewicz, Krzysztof Noskowicz, Włodzimierz Brazewicz
Słowa kluczowe: Kara łączna, Wyrok łączny
Podstawa prawna: art. 437 § 1 i § 2 k.p.k.

Sygn. akt II AKa 160/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku II Wydział Karny
w składzie:
Przewodniczący:  SSA Włodzimierz Brazewicz
Sędziowie:   SSA Krzysztof Noskowicz (spr.)
SSA Wojciech Andruszkiewicz
Protokolant:  st. sekr. sądowy Aleksandra Konkol
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)wG.A. P.

po rozpoznaniu w dniu 4 września 2018 r.
sprawy
P. S., s.J.,ur. (...)wT.
o wydanie wyroku łącznego
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 26 marca 2018 r., sygn. aktII K 9/18
1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że karę łączną pozbawienia wolności orzeczoną w punkcie I obniża do 3 (trzech) lat,
2.  utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części,
3.  zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.G. B.- Kancelaria Adwokacka wG.kwotę 177,12 (sto siedemdziesiąt siedem i 12/100) złotych brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym,
4.  zwalnia skazanego od ponoszenia wydatków za postępowanie odwoławcze, którymi obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Toruniu wydał w dniu 26 marca 2018 r. w sprawieo sygn. aktII K 9/18wyrok łączny w stosunku doP. S.ustalając, że został on skazany prawomocnymi wyrokami:

1
Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 30 grudnia 2003 r. w sprawieVIII K 1189/03za czyn zart. 278 § 1 i § 5 k.k.iart. 275 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., popełniony w dniu 24 maja 2003 r. na karę 12 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem nieodpłatnej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie;

2
Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawieVIII K 24/04za przestępstwa:

-

zart. 279 §1 k.k.iart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 279 § 1 k.k., popełnionew ramach ciągu przestępstw w dniach 2 lipca 2003 r., 5 lipca 2003 r. oraz z 25 na 26 sierpnia 2003 r., na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 278 § 1 i art. 278 § 1 i 5 k.k.iart. 275 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnione w dniu 20 lipca 2003 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 279 § 1 k.k.popełnione w ramach ciągu przestępstw w lipcu 2003 r. oraz w okresie od 31 sierpnia do 1 września 2003 r., na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 279 § 1 k.k.iart. 275 § 1 k.k.,278 § 1 i 5 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnione w z 30 na 31 lipca 2003 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności;

zart. 275 § 1 k.k.iart. 278 § 1 i 5 k.k.oraz zart. 278 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnione w dniu 1 sierpnia 2003 r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 45 ust. 2 Ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomaniipopełnione w dniu 10 sierpnia 2003 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 279 § 1 k.k.,art. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnione w dniu 12 sierpnia 2003 r., na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 276 k.k.popełnione w dniu 13 sierpnia 2003 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 275 § 1 k.k.popełnione w dniu 25 sierpnia 2003 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

zart. 263 § 2 k.k.popełnione w dniu 1 września 2003 r. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,

przy czym w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzono karę łączną 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności; zaś wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 24 października 2011 r. w sprawie VIII K 1078/11 połączono skazanemu kary orzeczone wobec niego w sprawach VIII K 1189/03 oraz VIII K 24/04 tegoż Sądu i wymierzono w ich miejsce karę łączną 3 lat pozbawienia wolności;

3
Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 17 marca 2009 r. w sprawieX K 1603/08za czyn zart. 178a § 1 k.k.popełniony w dniu 27 września 2008 r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby oraz karę 50 stawek dziennych grzywny po 10 złotych każda stawka. Postanowieniem z dnia 4 października 2011 r. Sąd Rejonowy w Toruniu zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności;

4
Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z dnia 10 września 2010 r. w sprawieII K 407/09za przestępstwo zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 279 § 1 k.k.popełnione w dniu 7 maja 2009 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 10 złotych każda stawka;

5
Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 17 września 2010 r. w sprawieII K 28/10za przestępstwo zart. 244 k.k.popełnione w dniu 14 sierpnia 2009 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

6
Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 15 listopada 2012 r. w sprawieo sygnaturze aktII K 562/11za przestępstwa:

-

zart. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomaniipopełnione w dniu 16 grudnia 2010 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności;

zart. 280 § 1 k.k.,art. 275 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.popełnionew okresie od września do października 2010 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności;

zart. 276 k.k.popełnione w grudniu 2010 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności;

zart. 234 k.k.popełnione w dniu 17 lutego 2011 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności,

przy czym w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzono skazanemu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności;

7
Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 21 września 2015 r. w sprawie II K 344/13 za przestępstwa zart. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.o przeciwdziałaniu narkomaniiw zw. zart.12 k.k.popełnione w okresie od 18 listopada 2010 r. do 15 grudnia 2010 r., na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; orzeczono nadto wobec niego przepadek korzyści majątkowej;

8
Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lutego 2016 r. w sprawie II K 128/15 za przestępstwo zart. 158 § 2 k.k.popełnione w dniu 30 sierpnia2009 r., na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

Przywołanym wyrokiem Sąd Okręgowy w Toruniu orzekł następująco, stosując na zasadzieart. 4 § 1 k.k.przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.:
- na podstawieart. 569 § 1 i 2 k.p.k.,art. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności, orzeczone wobecP. S.wyrokami: Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z dnia 10 września 2010 r.w sprawie II K 407/09 oraz Sądu Okręgowego w Toruniu: z dnia 17 września 2010 r. w sprawie II K 28/10 i z dnia 9 lutego 2016 r. w sprawie II K 128/15,i w ich miejsce wymierzył mu karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I);
- na podstawieart. 569 § 1 i 2 k.p.k.,art. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności, orzeczone wobecP. S.wyrokami Sądu Rejonowego w Toruniu: z dnia 15 listopada 2012 r. w sprawie II K 562/11 i z dnia 21 września 2015 r. w sprawie II K 344/13, i w ich miejsce wymierzył mu karę łączną 6 lat pozbawienia wolności (pkt II);
- na podstawieart. 576 § 1 k.p.k.ustalił, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego wyroki ulegające połączeniu podlegają odrębnemu wykonaniu w zakresie nieobjętym wyrokiem łącznym (pkt III);
- na mocyart. 577 k.p.k.zaliczyłP. S.na poczet orzeczonejw punkcie I kary łącznej pozbawienia wolności okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie II K 128/15 Sądu Okręgowego w Toruniuz tytułu tymczasowego aresztowania w czasie od 11 marca 2010 r. do 17 września 2010 r. oraz na poczet orzeczonych w punktach I i II kar łącznych pozbawienia wolności okresy odbytych kar jednostkowych (pkt IV);
- na mocyart. 572 k.p.k.iart. 572 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.umorzył postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie objęcia karą łączną kar orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego w Toruniu: z dnia 30 grudnia 2003 r. w sprawie VIII K 1189/03, z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie VIII K 24/04 oraz z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie X K 1603/08 (pkt V);
- wyrok zawiera nadto orzeczenie o zasądzeniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu (pkt VI) oraz w przedmiocie wydatków postępowania (pkt VII).
Apelację od tego wyroku wywiódł obrońca skazanego, który zaskarżył go w części dotyczącej wymierzonych kar łącznych, zarzucając:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 434 § 1 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 443 k.p.k., mające wpływ na treść wyroku, polegające na wydaniu orzeczenia z naruszeniem zakazu reformationis in peius;
2. na podstawieart. 438 pkt 4 k.p.k.rażącą niewspółmierność kary łącznej wymierzonej w miejsce kar jednostkowych pozbawienia wolności, która to kara nie odpowiada dyrektywom kary łącznej oraz nie uwzględnia w należytym stopniu okoliczności dotyczących osoby skazanego, mających wpływ na ograniczenie wysokości kary łącznej.
Podnosząc te zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokupoprzez połączenie jednostkowych kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami:
a) Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie w sprawie II K 407/09 oraz Sądu Okręgowego w Toruniu w sprawach II K 28/10 i II K 128/15,
b) Sądu Rejonowego w Toruniu w sprawach II K 562/11 i II K 344/13
i wymierzenie skazanemu kary łącznej pozbawienia wolności w dolnych granicach ustawowego zagrożenia, tj. zastosowanie zasady absorpcji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się do wysokości wymierzonej kary łącznej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie tylko częściowo, tj. co do zarzutu opartego o treśćart. 438 pkt 4 k.p.k., co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku w punkcie I. W pozostałym zakresie okazała się niezasadna.
Nie ma racji skarżący i wtórujący mu w licznych pismach procesowych, w tym w piśmie zatytułowanym „Apelacja” (k. 365-367) skazanyP. S., że w sprawie doszło do obrazy przepisów postępowania, tj.art. 434 § 1 pkt 1 k.p.k.w zw. zart. 443 k.p.k.
Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, że określony wart. 434 § 1 pkt 1 k.p.k.zakazreformationis in peiusadresowany jest do sądu odwoławczego, natomiast tzw. pośredni zakazreformationis in peiusokreślony wart. 443 k.p.k.dotyczy przeprowadzenia postępowania ponownego. Jego istota polega na tym, że sąd, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania nie możew dalszym postępowaniu wydać orzeczenia surowszego niż uchylone,w sytuacji gdy orzeczenie to było zaskarżone tylko na korzyść oskarżonego. Takiej sytuacji dotyczy postawiony zarzut. Błędnie jednak utrzymuje skarżący, że ów zakaz rozciąga się na wszystkie wcześniejsze postępowania, w których dochodziło do wymierzenia skazanemu kary łącznej, zarówno co do samego jej wymiaru (wysokości), jak i przyjętych w tych postępowaniach zasad tego wymiaru.
W realiach sprawy porównywanie orzeczeń pod kątem ewentualnego naruszenia omawianego zakazu odnosi się do wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 11.10.2017 r. o sygn. akt II K 29/17, który został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21.12.2017 r.w sprawie II AKa 417/17 i wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 26.03.2018 r. o sygn. akt II K 9/18, który jest przedmiotem zaskarżeniaw niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy uwzględniając wskazania i zapatrywania sądu odwoławczego w sprawie II AKa 417/17 (k. 283-289), wydając zaskarżony wyrok słusznie zastosował ustawę względniejszą (art. 4 § 1 k.k.). W sprawie mamy bowiem do czynienia z konfiguracją wyroków, w której co najmniej jeden wyrok objęty wyrokiem łącznym uprawomocnił się po dniu 30 czerwca 2015 r., a w takiej sytuacji należało brać pod uwagę treść przepisu przejściowego, tj. art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 396), czyliw konsekwencji rozważać zastosowanie „ustawy względniejszej” w rozumieniuart. 4 § 1 k.k.(por. postanowienie SN z 16.02.2017 r., II KK 347/16, OSNKW 2017/8/42, LEX nr 2284181).
Wypada dodać, że w dokonywanej ocenie względności ustaw nie jest wystarczające opieranie się tylko na treści znowelizowanych przepisów, ponieważ oceny tej w rozumieniuart. 4 § 1 k.k.należy dokonywać zarówno na gruncie konkurujących ze sobą przepisów (ustaw), jak i niepowtarzalnych okoliczności konkretnej sprawy. Chodzi zatem o dokonanie kompleksowej oceny całokształtu konsekwencji, które z tego wynikają (por. wyrok SNz 5.01.2017 r., IV KK 188/16, Prok. i Pr.-wkł. 2017/2/1, KZS 2017/3/6; postanowienie SN z 23.01.2018 r., IV K 188/17, LEX nr 2435659);
Jednocześnie nie można zapominać o tym, że obowiązek stosowania przepisów tylko jednej ustawy oznacza, że w zakresie właściwego zastosowaniaart. 4 § 1 k.k.sąd musi dokonać wyboru między konkurującymi ustawamii zastosować całościowo jedną z nich, czyli tę, którain concretojest względniejsza dla sprawcy(por. wyrok SN z 17.11.2016 r., II KK 351/16, LEX nr 2151421; zob. też wyrok SA w Szczecinie z 8.12.2016 r., II AKa 177/16, LEX nr 2229170).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy kwestie te uwzględniał (s. 7 i n. uzasadnienia) i słusznie przyjął, że w realiach sprawy należało zastosować przepisyrozdziału IX Kodeksu karnegow brzmieniu obowiązującym do dnia 30.06.2015 r. Przełożyło się to w konsekwencji na orzeczenie wobec skazanego dwóch kar łącznych.
Prowadząc rozważania w tej mierze Sąd Okręgowy miał zatem na uwadze zakazreformationis in peius,adresowany do niego jako sądu ponownie rozpoznającego sprawę. Konstatacja, że obecnie ukształtowane kary łączne nie pogarszają sytuacji oskarżonego i nie naruszają wynikającego zart. 443 k.p.k.zakazu jest trafna (s. 18-19 uzasadnienia). Zarazem trzeba zwrócić uwagę na to, że można to wykazać nie tylko w odniesieniu do rozmiaru kar pozostałych do odbycia w każdej konfiguracji, lecz również poprzez porównanie sumy kar podlegającej odbyciu w poszczególnych konfiguracjach. I tak w warunkach wydanego wyroku łącznego w sprawie II K 29/17 przedstawia się to następująco: 1 rok (II K 407/09) + 6 miesięcy (II K 28/10) + 4 lata (II K 562/11) + 4 lata i 6 miesięcy (II K 344/13 i II K 128/15) = 10 lat pozbawienia wolności. Natomiast w warunkach zaskarżonego wyroku łącznego mamy: 3 lata i 6 miesięcy (II K 407/09, II K 28/10 i II K 128/15) + 6 lat (II K 562/11 i II K 344/13) = 9 lat i 6 miesięcy. Takie wyliczenia arytmetyczne mają jednoznaczną wymowę, a przez to są wystarczające dla potwierdzenia, że wskutek zastosowania „ustawy względniejszej” sąd a quo nie naruszył przywołanego pośredniego zakazureformationis in peius.
Tym niemniej, mając na uwadze zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonych kar łącznych trzeba wskazać, że co do kary łącznej orzeczonejw punkcie I zaskarżonego wyroku przedstawia się on zasadnie, choćz odmiennych nieco przyczyn niż podnosi to autor apelacji.
Nie ulega wątpliwości, że sąda quoorzekając karę łączną w punkcie I niezasadnie przyjął, że przestępstwa pozostające w zbiegu popełnione zostaływ znacznym odstępstwie czasowym: pierwsze z nich 7.05.2009 r. (II K 4507/09), kolejne w dniu 30.08.2009 r, zaś ostatnie w dniu 17.09.2010 r.,a w konsekwencji przyjął, że pomiędzy pierwszym a drugim upłynęło ponad3 miesiące, zaś pomiędzy drugim a trzecim blisko 13 miesięcy (s. 15 uzasadnienia). Tymczasem w rzeczywistości drugie przestępstwo zostało popełnione w dniu 14.08.2009 r. (II K 28/10), a trzecie w dniu 30.08.2009 r.(II K 128/15). Jakkolwiek pomiędzy pierwszym a drugim nadal mamy odstęp czasowy ponad 3 miesiące, to jednak pomiędzy drugim a trzecim upłynęło zaledwie kilkanaście dni. Natomiast wszystkie te przestępstwa zostały popełnione na dystansie ledwie zbliżającym się do 4 miesięcy, co wskazuje, że uprawnione jest wnioskowanie o bliskim związku czasowym pomiędzy zbiegającymi się przestępstwami. Wymagało to w konsekwencji zmiany orzeczonej kary łącznej, ponieważ wskazana okoliczność przemawia za większym stopniem redukcji kar. Dlatego też Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I, obniżając orzeczoną karę łączną do 3 lat pozbawienia wolności.
Holistycznie rzecz ujmując, jeszcze bardziej poprawia to sytuację skazanego. Orzeczona kara łączna jawi się jako kara sprawiedliwa,a jednocześnie w powiązaniu z rozstrzygnięciem zawartym wpunkcie IInie pozostawia wątpliwości co do tego, że „ustawą względniejszą” dla skazanego są przepisyrozdziału IX Kodeksu karnegow brzmieniu obowiązującym do dnia 30.06.2015 r.
Kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku nie ujawniła przy tym innych uchybień, które należałoby brać pod uwagę z urzędu (art. 439 k.p.k.iart. 440 k.p.k.). Dlatego też Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok w pozostałej części jako słuszny utrzymał w mocy.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na mocy § 4 ust. 1 i 3 oraz§ 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.10.2016 r.w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2016, poz. 1714), przy uwzględnieniu stawki podatku od towarów i usług, o której mowa w § 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia.
O zwolnieniu skazanego od ponoszenia wydatków za postępowanie odwoławcze orzeczono na mocyart. 626 § 1 k.p.k.w zw. zart. 624 § 1 k.p.k., ze względów słuszności.