Sąd Rejonowy w Zambrowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 278/18
Data wyroku: 2018-12-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Karolina Malinowska-Krutul
Słowa kluczowe: Księgi wieczyste
Podstawa prawna: art. 10 u. o kwih

Sygn. akt I C 278/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 grudnia 2018 r.
Sąd Rejonowy w Zambrowie Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący – SSR Karolina Malinowska - Krutul
Protokolant - Pamela Trześniewska
po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2018 r. w Zambrowie
na rozprawie
sprawy z powództwaH. Ł.,W. Ł. (1)
przeciwkoA. Ł. (1),R. Ł.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

I
uzgadnia stan prawny nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW nr (...), prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wZ. (...), stanowiącej działkę gruntu oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)położoną wO., gminaR., powiat(...), woj.(...), przez wpisanie w dziale III tej księgi ograniczonegoprawa rzeczowegoo następującej treści : „niniejsza nieruchomość obciążona jest nieodpłatną osobistą dożywotnią służebnością mieszkania na rzeczW.iH.małżonkówŁ., polegającą na korzystaniu przez nich z jednej izby od północy, współkorzystaniu z kuchni, łazienki oraz pomieszczeń gospodarczych w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb”;

II
w pozostałym zakresie powództwo oddala ;

III
odstępuje od obciążania pozwanych kosztami procesu.

Sygn. akt I C 278/18

UZASADNIENIE
PowodowieH. Ł.iW. Ł. (1)wystąpili do Sądu Rejonowego w Zambrowie z pozwem przeciwkoA. Ł. (1)iR. Ł.o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wnieśli o nakazanie, aby w dziale IIIksięgi wieczystej Kw nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zambrowie dla nieruchomości położonej wO., gm. Rutki nrdziałki (...)o powierzchni 1,077 ha dokonać wpisu ograniczonegoprawa rzeczowegoo treści: niniejsza nieruchomość obciążona jest prawem dożywocia i służebnością mieszkania na rzeczW. Ł. (1)PESEL (...), zam.O.(...),(...)-(...) R.orazH. Ł.PESEL (...), zam.O.(...),(...)-(...) R..
Wnosili również o zasądzenie od pozwanych kosztów procesu.
PozwanyA. Ł. (1)uznał powództwo powodów.
PozwanaR. Ł.wniosła o oddalenie powództwa w całościi obciążenie powodów kosztami postępowania.
Pozwana przyznała, że nieruchomość położoną wO.o numerze(...)pozwani nabyli na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 24 maja 2005 r. odP. Ł.iA. Ł. (2). Pozwana wskazała, że w powyższym akcie oświadczono, że działy III i IVksięgi wieczystej KW nr (...)oraz dział IVksięgi wieczystej nr (...)są wolne od wpisów. Prawo dożywocia zostało wpisane tylko w dziale IIIksięgi wieczystej nr (...).P. Ł.dostał zawiadomienie z Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 31 maja 2005 r. o zmianie wpisu w dziale I i II. W zawiadomieniu było wskazane – w dziale III (ciężary i ograniczenia) brak wpisów. Na powyższe zawiadomienieP. Ł.nie wniósł żadnych zastrzeżeń.
W toku procesu stanowisko pozwanej nie było jednolite. Początkowo w pozwie wskazywała, żeP. Ł.na podstawie umowy dożywocia z dnia 12 sierpnia 1998 r. nabył gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 8,4350 ha oraz udział(...)częścidziałki nr (...)o powierzchni 2,6800 m(
    2), natomiast małżonkomR.iA. Ł. (1)przekazałdziałkę nr (...)o powierzchni 1 ha 07770 m(
    2)oraz udział(...)częścidziałki (...).P. Ł.jest zatem w dalszym ciągu właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 7 ha oraz zabudowanej działki gruntu ornego nr(...), na której znajduje się budynek mieszkalny. Pozwana wskazała, żeP. Ł.zostawił tym samym w swoim posiadaniudziałkę nr (...), na której znajduje się budynek mieszkalny i zdaniem pozwanej to tam powinno być ujawnione prawo dożywocia. W związku z powyższym świadomym zamierzeniemP. Ł.nie wpisanie prawa dożywocia na darowaną aktem notarialnym działkę(...)ponieważ to on czuł się uprawniony do zapewnienia zbywcomW.iH. Ł.dożywotniego utrzymania.
Na ostatniej rozprawie zmieniła swoje stanowisko i przyznała, że dopiero w ostatnim czasie dowiedziała się , że nie ma wpisanego prawa dożywotniej służebności mieszkania w akcie notarialnym z 2005 roku, mocą którego przeniesiono na pozwanych własnośćdziałki o numerze (...). Dotąd była przekonana, że tam jest taki wpis (k. 75).
Sąd ustalił, co następuje :
Na podstawie umowy dożywocia zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 12 sierpnia 1998 r. powodowieW.iH. Ł.darowali gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły zabudowania i działki, na rzecz swojego synaP. Ł.(§ 1 aktu, k. 8 i odwr.).W.iH. Ł.oświadczyli, iż przenoszą własność opisanego w akcie gospodarstwa rolnego – w skład którego wchodzą zabudowania i działki – na rzecz synaP. Ł., aP. Ł.oświadczył, iż na to przeniesienie własności wyraża zgodę i w zamian za nie zobowiązuje się zapewnić zbywcom dożywotnie utrzymanie (§ 3 aktu , k. 8 odwr.).P. Ł.oświadczył, iż ustanowia nieodpłatnie na rzeczW.iH. Ł.osobistą dożywotnią służebność mieszkania , polegającą na korzystaniu przez nich z jednej izby od północy, współkorzystaniu z kuchni, łazienki oraz pomieszczeń gospodarczych w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb (§ 4 aktu notarialnego, k. 8 odwr.).
W/w/ umową powodowie na rzecz synaP.przekazali całe gospodarstwo rolne , w tym równieżdziałkę nr (...)(zeznania powodów k. 74 odwr. i 34, pozwanegoA. Ł. (1)k. 34 i odwr., zeznania świadkaP. Ł.k. 35 i odwr. oraz świadkaA. Ł. (2)k. 35 odwr., ale również zeznania samej pozwanej na k. 34 i odwr, k. 75.).
Powodowie przekazali całe gospodarstwo wraz z domem, w którym mieszkali. PowodowieH.iW. Ł. (2)fizycznie zamieszkują na tej nieruchomości –działce (...)wO.(...)od zawsze, w tym samym domu od kiedy go tylko pobudowali. Nigdy nigdzie indziej nie zamieszkiwali i nigdy nie mieli takiego zamiaru 9przyznane przez powódkę k. 74 odwr.).
Bezspornie powodowie mieszkali początkowo z synemP. Ł.. W 1999 r.P. Ł.wyjechał za granicę. Przebywał tam wraz z żonąA. Ł. (2). Kiedy pojawił się pomysł, żeP. Ł.z żoną, zostanie tam na stałe, u powodów zrodził się pomysł przekazania działki siedliskowej drugiemu z synów -A.i jego żonieR. Ł.. Tym bardziej, iż wówczasA.iR. Ł.zamieszkiwali na stancji wZ.. Powodowie zwrócili się wówczas do synaP.i synowej o przekazanie działki siedliskowejA.iR. Ł..
Wobec powyższego, w dniu 24 maja 2005 r.P. Ł.wraz z żonąA. Ł. (2)umową darowizny przekazali nieruchomość rolną oznaczoną numerem(...)- której częściami składowymi były : budynek mieszkalny i budynki gospodarcze - na rzecz pozwanychA. Ł. (1)iR. Ł.(akt notarialny k. 10-15).P. Ł.założył nowąksięgę wieczystą o numerze (...)dla w/w nieruchomości.
Podczas sporządzenia umowy darowizny z 2005 r. bądź przy zakładaniuksięgi wieczystej KW (...)dla zabudowanej nieruchomości onumerze geodezyjnym (...), pominięto prawo powodów do nieodpłatnej osobistej dożywotniej służebności mieszkania , polegającej na korzystaniu przez nich z jednej izby pod północy , współkorzystaniu z kuchni, łazienki oraz pomieszczeń gospodarczych w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb.
Od samego początku, t.j. od daty podpisania aktu notarialnego z 2005 roku - umowy darowizny przekazującej nieruchomość rolną oznaczoną numerem(...)- oczywistym było dla wszystkich, że powodom przysługuje dożywotnia służebność mieszkania, w takim zakresie, w jakim wynikało to z wcześniejszego aktu notarialnego z 1998 roku. Powyższe wynikało zgodnie z zeznań powodów, świadków:A.iP. Ł.oraz zeznań samej pozwanejR. Ł.złożonych na ostatniej rozprawie.
PowódkaH. Ł.zeznała, że jak synowie przekazywali między sobą nieruchomości oczywistym było dla wszystkich, że „my przechodzimy wraz z domem” (k. 34). Pozwana na ostatniej rozprawie przyznała, że dopiero w ostatnim czasie dowiedziała się, że nie ma wpisanego dożywocia formalnie, ani w akcie ani w księdze. Dotąd była przekonana, że jest taki wpis (k. 75). Podała, „w 2005 roku byłam przekonana, jak wyszliśmy od notariusza, że jest tam wpis o dożywociu na domu”, czyli zatem o dożywotniej służebności mieszkania.
Sąd nie miał wątpliwości, że na skutek zgodnych ustaleń stron z 2005 roku, uzgodniono, że ostatecznie toA. Ł. (1)iR. Ł.(nie ich synP.) mają dochować powodów i zapewnić im dożywotnią służebność mieszkania, w takim zakresie, w jakim wynikało to z wcześniejszego aktu notarialnego z 1998 roku. Zeznania powodów i świadków (P. Ł.,A. Ł. (2)) i w tym zakresie korespondowały ze sobą. Wskazano, że podczas sporządzania aktu notarialnego u notariusza w 2005 roku była rozmowa na temat, przekazania domu łącznie z dożywociem ( zeznaniaA. Ł. (2)k. 35 odwr,). Po powrocie do domu od notariusza mówiło się, żeR.iA. Ł. (3)„mają dochować rodziców w zamian za dożywocie” (zeznaniaP. Ł.k. 35). Oczywistym było dla wszystkich, że zakres tej służebności jest taki , jak wynikało to poprzednio z aktu notarialnego z 1998 roku. Istotne są tu zeznania świadkaA. Ł. (2), która podała, że całej sytuacji przekazania nieruchomości z jednego syna powodów na drugiego, towarzyszyły „żarty”, że „jedni się tego prawa pozbywają, które to prawo przechodzi na drugich”.
Istotnym jest też fakt, że na powyższym tle nigdy wcześniej nie dochodziło między stronami do konfliktów i nie było żadnego sporu. Wszyscy uczestnicy (powodowie i sami pozwani) byli przekonani, że powodom przysługuje dożywotnia służebność mieszkania w domu nadziałce (...), w takim zakresie jak to wynika z aktu z 1998 roku. Strony były przekonane ( i tak to rozumiały), że to niejako automatycznie przechodzi w momencie przekazania nieruchomości.
Wszyscy uczestnicy podali, że dopiero w sprawie o podział majątku wspólnego międzyA. Ł. (1)iR. Ł.wszczętej z wnioskuR. Ł.wyszło na jaw , że formalnie taki stan jaki istniał faktycznie, nie jest zgodny ze stanem prawnym i nie został ujawniony w księdze wieczystej .
Ani pozwani, ani ich poprzednicy prawni –P.iA. Ł. (2)nie mieli - do czasu wszczęcia sprawy w/w o podział majątku wspólnego miedzyR.aA. Ł. (1), żadnych zastrzeżeń co do wykonywania przez powodów swoich praw.
Powodowie wystąpili z pozwem z obawy na możliwą sprzedaż nieruchomości wynikającą z prowadzonej w tutejszym Sądzie sprawy o podział majątku wspólnego międzyR. Ł.aA. Ł. (1).
Powyższe ustalono na podstawie: wyżej wskazanych dowodów z dokumentów oraz zeznań powodów (k. 34, 74 odwr.), zeznań pozwanegoA. Ł. (1)(34 i iodwr) , zeznań świadków :P.iA. Ł. (2)(k. 35 i odwr.), częściowych zeznań pozwanejR. Ł.(k. 75).
Sąd zważył, co następuje :
W myślart. 10 ust. 1 Ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Przepis ten statuujesui generispowództwo o ustalenie uprawniające osobę, której prawo nie zostało wpisane bądź też zostało wpisane błędnie albo dotknięte zostało wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia do żądania usunięcia zaistniałej niezgodności. Art. 3 w/w ustawy zawiera domniemanie, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane z rzeczywistym stanem prawnym.
W rozpoznawanej sprawie powodowie twierdzili, iż brak było ujawnionego wksiędze wieczystej o numerze (...)ograniczonegoprawa rzeczowego. Twierdzenia ich okazały się prawdziwe. Jednakże w ocenie Sądu zakres winien być ustalony tak jak wynikało to z aktu notarialnego - umowy dożywocia z 1998 roku. Wszyscy uczestnicy byli przekonani, że w takim zakresie, prawo to niejako automatycznie przeszło naA.iR. Ł.i zostało wpisane . Dlatego Sąd w tym zakresie wniosek uwzględnił, a w pozostałym oddalił.
Sąd nie miał wątpliwości, iż umową dożywocia z 1998 roku powodowie przekazali całe gospodarstwo rolne, w tym równieżdziałkę nr (...). Było tak, mimo, iż numer tej działki, nie został wskazany w akcie notarialnym jako numer działki wchodzącej w skład gospodarstwo. Z zapisów z aktu notarialnego z 1998 roku, jednak wyraźnie wynika, że przekazane gospodarstwo obejmowało zabudowania, adziałka (...)była jedyną nieruchomością zabudowaną powodów, jedyną na której znajdował się dom powodów, w którym to od zawsze zamieszkiwali. Na datę 1998 r. – sporządzenia aktu notarialnego dożywocia – powodowie nie byli w posiadaniu innej działki zabudowanej.
Umową w/w powodowie przekazali zatem własność całego gospodarstwa rolnego , w tym równieżdziałki nr (...). Powyższe wynikało też zgodnie z zeznań : powodów (k. 74 odwr. k. 34), pozwanegoA. Ł. (1)(k. 34 i odwr.), zeznania świadkaP. Ł.(k. 35 i odwr.) orazA. Ł. (2)(k. 35 odwr.).
W świetle powyższego stwierdzić też należy, iżP. Ł.iA. Ł. (2)nie mogli nabyćdziałki (...)w czasie trwania ich związku małżeńskiego na podstawie rzekomej umowy kupna sprzedaży z dnia 2002, czym próbowała bronić się w tym procesie pozwana.P. Ł.podał, że „nic mu nie wiadomo, aby kupował działkę w 2002 roku”. Pełnomocnik powodów podał również, iż taką umową nie dysponuje, aniP., aniA. Ł. (1). SamaR. Ł.nie potrafiła na rozprawie sprecyzować wniosku dowodowego i wskazać, kto taką umowę kupna – sprzedaży miał zawrzeć, nie wie co miałoby być jej przedmiotem i nie ma pewności czy w ogóle kiedykolwiek była ona zawarta. Stąd wobec takich okoliczności, wniosek dowodowy Sąd oddalił .
Pozwana nie przekonała również Sądu, że ograniczonymprawem rzeczowymwinna być obciążana inna działka – o numerze(...).P. Ł.posiadał jeszcze inną zabudowaną nieruchomość –działkę (...)po babci . W 2005 roku była jednak ona w fatalnym stanie, wymagała remontu m.in. podłóg, dachu. Nadto zwraca uwagę fakt, iż w akcie notarialnym z 1998 roku była ustanowiona służebność mieszkania polegającą na korzystaniu m.in. z łazienki . Tymczasem budynek mieszkalny – dom, posadowiony nadziałce o numerze (...), nie miał łazienki w 2005 roku. Ponadto powódkaH. Ł.od samego początku konsekwentnie zaprzeczała, aby miała kiedykolwiek zamiar zamieszkać w innym miejscu niż dotychczasowe. Twierdziła , iż nigdy nie miała poważnych planów, aby zamieszkać nadziałce (...), a nieruchomość trzeba wyremontować (i mąż miał początkowo takie plany stąd decyzja z k. 56) z uwagi również choćby na skargi zgłaszane przez sąsiadów (k. 74 odwr.)., którym budynek w takim stanie również zagraża. Szczegółowo pytana na rozprawie podała, że owszem miała pomysły, „żeby tam pomieszkać” , ale pojawiły się dopiero w czasie kiedy konflikt osobisty międzyA. Ł. (1)iR. Ł.(który w efekcie doprowadził do rozwodu) się nasilił, a więc w ostatnich latach. Atmosfera w domu niejako wymuszała powyższe myśli u powódki. Tymczasem w 2005 roku między małżonkamiR.iA.były bardzo dobre relacje i była zgoda. Z tych wszystkich względów, dożywotnia służebność mieszkania ustanowiona na rzecz powodów, nie mogła zatem dotyczyćdziałki (...), jak wywodziła pozwana.
Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak wpunkcie I i II .Wpunkcie IIIna mocyart. 102 kpc, kierując się względami słuszności oraz niekorzystną sytuacją materialną pozwanej , ale i pozwanego i Sąd odstąpił od obciążania pozwanych kosztami procesu.