Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 18/18
Data wyroku: 2018-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Dunikowski, Dariusz Czajkowski, Jerzy Szczurewski
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Sygn. akt II AKa 18/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym w składzie

Przewodniczący

SSA Dariusz Czajkowski

Sędziowie

SSA Jerzy Szczurewski
SSA Jacek Dunikowski (spr.)

Protokolant

Agnieszka Wądołkowska

przy udziale prokuratora Piotra Karola Bilewicza
po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r.
sprawyT. S. (1)
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
z powodu apelacji pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt II Ko 46/17

I
uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt I i na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.postępowanie w sprawie umarza;

II
w pozostałym zakresie wyrok utrzymuje w mocy;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. K.kwotę 147,60 zł w tym 27,60 zł podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem odwoławczym;

IV
kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Ostrołęce po rozpoznaniu wnioskuT. S. (1)o zasądzenie na jej rzecz kwoty 2 000 000 złotych, w tym 1.250 000 tytułem odszkodowania i 750 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za „niezasadne pozbawienie jej wolności w 1998 roku ”, wyrokiem z dnia 26 października 2017 r. w sprawie sygn. akt II Ko 46/17 wniosek odrzucił. Uznał, że ponowne wystąpienie o zadośćuczynienie i odszkodowanie nie mogło być uwzględnione z uwagi na zaistniałą przeszkodę procesową w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Wnioskodawczyni wystąpiła bowiem ponownie o to, czego domagała się w 2001 r. i co zostało prawomocnie rozstrzygnięte w sprawie II Ko(...). Jednocześnie wskazał, że w przedmiocie roszczeń odszkodowawczych kwestia dopuszczalności postępowania ze względu na powagę rzeczy osądzonej powinna być dokonywana w oparciu o przepisyKodeksu postępowania cywilnegotj.art. 366 k.p.c., ponieważ przepisart. 17 §1 pkt 7 k.p.k.odnosi się do czynu zabronionego, a nie roszczeń cywilnych.
Apelację wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:

1
nie rozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu przepisuart. 386 § 4 k.p.c.

2
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, przejawiający się w sprzeczności ustaleń Sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez dowolne ustalanie sensu wypowiedzi wnioskodawczyni i stwierdzenie, że zapewne omyłkowo podała datę 1998 r. zamiast 1999 r. jako zdarzenie będące podstawą dochodzonych roszczeń, a także omyłkowo zmienione zostały przez wnioskodawczynię obecne kwoty dochodzone z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia gdyż poprzednio już dochodziła zapłaty podobnych kwot,

3
obrazę przepisów postępowania to jestart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na pominięciu tego przepisu i odrzuceniu wnioskuT. S. (1)o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu internowania na podstawieart. 366 k.p.c.iart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c..

W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ostrołęce.
W obszernym piśmie zatytułowanym „ Apelacja od wyroku ” swoje stanowisko wyraziła także wnioskodawczyniT. S. (1). Domagając się zmiany lub uchylenia orzeczenia w całości, przedstawiła argumenty, które jej zdaniem powinny doprowadzić do wzruszenia postanowienia z dnia 22 czerwca 1998 r. sygn. Ds.(...)Prokuratury Rejonowej w Pułtusku o umorzeniu postępowania w związku z dopuszczeniem się przez podejrzaną czynu w stanie niepoczytalności oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Pułtusku z dnia 5 marca 1999 r. w sprawie II Ko(...)o zastosowaniu środka zabezpieczającego, jako orzeczeń wydanych bezpodstawnie, tj. bez udowodnienia popełnienia przez nią czynów i z naruszeniem przepisów proceduralnych gwarantujących rzetelny przebieg postępowania, w tym w szczególności związanych z prawem do obrony, co skutkowało bezpodstawnym umieszczeniem jej w okresie od 7 lipca 1999 r. do 19 października 2001 r. w szpitalu psychiatrycznym tytułem środka zabezpieczającego i co warunkowało zasadność roszczeń odszkodowawczych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Jako zasadny należało uznać jedynie ten zarzut apelacji pełnomocnika wnioskodawczyni, w którym podnosi obrazęart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.poprzez jego niezastosowanie jako podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dalej idąca argumentacja jakoby sąd nie dokonał należytego zbadania podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia i w konsekwencji doszedł do niesłusznego wniosku o zaistnieniu powagi rzeczy osądzonej jawi się jako oczywiście niezasadna.
Układ faktyczny i procesowy nie pozostawia wątpliwości, że roszczenie sformułowane przezT. S. (1)w sprawie niniejszej nie mogło być inaczej potraktowane niż jako żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu pozbawienia jej wolności w ramach orzeczonego środka zabezpieczającego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Pułtusku w sprawie II Ko(...). Zresztą i apelujący, który stara się zakwestionować odczytaną przez sąd podstawę sporu, nie zaprezentował żadnej konkurującej, dającej się racjonalnie zinterpretować i mającej umocowanie w określonych przepisachKodeksu postępowania karnego, prawa cywilnego, bądź innych ustawach podstawy prawnej przedmiotu roszczeń odszkodowawczych.
Oczywiście z szeregu wypowiedzi zaprezentowanych przezT. S. (1)w licznych pismach procesowych, także w tym z 29 grudnia 2017 r. zatytułowanym „ Apelacja od wyroku ” wyłania się w pierwszej kolejności wola wzruszenia postanowienia z dnia 22 czerwca 1998 r. sygn. Ds.(...)Prokuratury Rejonowej w Pułtusku o umorzeniu postępowania w związku z dopuszczeniem się przez podejrzaną czynu w stanie niepoczytalności oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Pułtusku z dnia 5 marca 1999 r. w sprawie II Ko(...)o zastosowaniu środka zabezpieczającego, jako wydanych jej zdaniem bez podstawy faktycznej wskazującej na popełnienie czynów i przy braku okoliczności wskazujących na istnienie podstawy i konieczności zastosowania środka zabezpieczającego. Z tymi też w jej ocenie uchybieniami oraz internacją, która była ich konsekwencją, wiąże ona zgłoszone roszczenie odszkodowawcze. Jednocześnie uświadamiając sobie, że w sprawie II Ko(...)Sąd Okręgowy w Ostrołęce rozstrzygnął o roszczeniu odszkodowawczym za niesłuszne zastosowanie środka zabezpieczającego, z którym to wyrokiem jednakT. S. (1)nie zgadza się, wywodząc, że sąd zaniechał rozważenia podstaw jej odpowiedzialności karnej, wnioskodawczyni wystąpiła z pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa o „uznanie niezgodności z prawem” wyroku w sprawie II Ko(...)Sądu Okręgowy w Ostrołęce (k. 2 akt). W konsekwencji wezwania do sprecyzowania pozwu w obliczu faktu, że sprawa II Ko(...)została prawomocnie rozstrzygnięta, wnioskodawczyni określiła, że roszczenia opiera na przepisach postępowania karnego –art. 552 k.p.k., określającego prawo do odszkodowania za niesłuszne zastosowanie środka zabezpieczającego (k. 140 akt). Kwota została sprecyzowana na 2 000 000 złotych (k. 162) i takie też żądanie zostało określone na ostatniej rozprawie (k. 830).
Rozpoznający kwestię odszkodowania Sąd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej, do którego wnioskodawczyni także wniosła pozew, postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017 r., sygn. akt I C(...)(k. 153), uznając swoją niewłaściwość przekazał sprawę Wydziałowi Karnemu Sądu Okręgowego w Ostrołęce. Podobnie postąpiono w Sądzie Okręgowym w Ostrołęce, przekazując po stwierdzeniu niewłaściwości funkcjonalnej Wydziału Cywilnego sprawy I C(...), I C(...)oraz I C(...)Wydziałowi Karnemu tegoż sądu (k.240, 372 i 794 akt).
W ocenie Sądu Apelacyjnego decyzje te zasługiwały na aprobatę.
Jakkolwiek w natłoku żądań formułowanych przez wnioskodawczynię znamienne jest, że oczekuje ona generalnie uprzedniej oceny zasadności ustalonej odpowiedzialności karnej, którą kwestionuje i czyni przedmiotem roszczeń odszkodowawczych bezpodstawność ustalenia jej sprawstwa i wiążącego się z tym zastosowania środka zabezpieczającego, nie może ulegać wątpliwości, że kwestia tej odpowiedzialności została prawomocnie przesądzona i nie podlega ponownej ocenie. Skoro zaś nie było uzasadnienia do ponownej oceny prawidłowości orzeczeń zapadłych w kwestii środka zabezpieczającego, sąd orzekający miał prawnie zawężony zakres orzekania i jedynym poddającym się procesowemu rozpoznaniu przedmiotem, mogły być roszczenia odszkodowawcze oparte o przepisy rozdziału 58 Kodeksu postepowania karnego. Takie zidentyfikowanie podstawy sformułowanych żądań znajdowało też uzasadnienie w wyrażanych niejednokrotnie w pismach procesowych wnioskodawczyni stanowiskach, które chociaż w pierwszej kolejności odnoszą się do prawidłowości orzeczeń zapadłych w przedmiocie środka, to ostatecznie w niesłuszności tych rozstrzygnięć poszukują umocowania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Powyższa argumentacja wyklucza zatem zasadność zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia.
Wobec tej konstatacji słuszne było też stanowisko Sądu Okręgowego, że w powyższym przedmiocie zapadło już wcześniej prawomocne orzeczenie i ponowny wniosek de facto o to samo, stwarzał tzw. ujemną przesłankę dopuszczalności postępowania. Należy bowiem przypomnieć, że tożsamy wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu bezprawnego zdaniem wnioskodawczyni pozbawienia wolności był przedmiotem postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 26 listopada 2004 r. w sprawie II K(...). Zresztą z wnioskiem takimT. S. (1)wystąpiła ponownie w dniu 12 listopada 2012 r., i już wówczas z uwagi na powagę rzeczy osądzonej, wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie sygn. akt II Ko(...)został on odrzucony.
Jakkolwiek ze względów, o których wyżej, na pełną aprobatę zasługuje ocena, że i w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka powagi rzeczy osądzonej, Sąd Apelacyjny odmiennie niż we wspomnianej sprawie II Ko(...)podzielając w tym zakresie stanowisko apelacji uznał, że właściwym rozstrzygnięciem w tym układzie procesowym powinno być umorzenie postepowania na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., a nie odrzucenie wniosku. Wprawdzie orzekając w ten sposób Sąd Okręgowy odwołał się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r. V KKN 218/01 wywodząc,że kwestia dopuszczalności postępowania ze względu na powagę rzeczy osądzonej powinna być dokonywana w rozumieniu przepisówkodeksu postępowania cywilnegotj. art.. 366k.p.c., ponieważ przepisart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.odnosi się do czynu zabronionego, a nie do roszczeń cywilnych,to jednak nie dostrzegł, że przedmiotem tego poglądu były granice przedmiotowe powagi rei iudicatae, a więc przedmiot rozstrzygnięcia sądu i podstawa faktyczna tego rozstrzygnięcia, a nie decyzja procesowa. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 2008 r. W A 22/08 (OSNwSK 2008 nr 1, poz. 1369,L.), podstawę umorzenia postępowania prowadzonego na podstawie przepisówustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który zawiera przepis odsyłający doKodeksu postępowania karnegoi który będzie miał zastosowanie w sprawach odszkodowawczych w oparciu o przepisy rozdziału 58 tego kodeksu, w przypadku stosowania w tymże postępowaniu przesłanki określonej wart. 17 §1 pkt 7 k.p.k.podstawą umorzenia będzie ten właśnie przepis. Identyczne stanowisko wynika również z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2016 r. W A 2/13 (Legalis 1444872).
W opisanym stanie rzeczy zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I, a postępowanie w sprawie na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.umorzeniu.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 17 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz.1714).
Kosztami postępowania odwoławczego zgodnie zart. 554 § 4 k.p.k.obciążono Skarb Państwa.