Sąd Okręgowy w Poznaniu
XV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: XV Ca 231/14
Data wyroku: 2017-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Andrzejak-Kruk, Krzysztof Godlewski, Agata Szlingiert
Słowa kluczowe: Zniesienie współwłasności
Podstawa prawna: art. 212 § 3 kc, art. 621 kpc

POSTANOWIENIE
Dnia 12 grudnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w(...)Wydział XV Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Agata Szlingiert
Sędziowie: SSO Joanna Andrzejak-Kruk (spr.)
SSO Krzysztof Godlewski
Protokolant: p.o. stażysty Maciej Tomaszewski
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2017 r. w(...)
sprawy z wnioskuJ. N.
przy udzialeK. S.,M. C.,K. N. (1),C. B.iE. N.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę
od postanowienia Sądu Rejonowego(...)w(...)

z dnia 23 sierpnia 2013 r.,
sygn. akt I.Ns. 1175/11
postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w pkt I. w ten tylko sposób, że jako podstawę zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez jej podział fizyczny wskazać projekt podziału z dnia 1 lutego 1994r. sporządzony przez biegłego geodetęR. W.w sprawie(...)odzwierciedlony na mapie k. 45 akt tej sprawy, stanowiącej integralną cześć postanowienia;

2
w pozostałej części oddalić apelację;

3
nakazać ściągnięcie od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa ( Sąd Okręgowy w(...)) kwoty 101,70zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych;

4
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiK. S.kwotę 559,47zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, natomiast pozostałymi kosztami tego postępowania obciążyć wnioskodawcę i uczestników w zakresie przez nich poniesionym.

/-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Agata Szlingiert /-/Krzysztof Godlewski

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym w dniu 20.11.1992r.W. N.wystąpił o zniesienie współwłasności nieruchomości o powierzchni 0.12,80 ha położonej wP.przyul. (...), obejmującejdziałki nr (...), zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...)Sądu Rejonowego wP.Jako uczestników postępowania wnioskodawca wskazał tabularnych współwłaścicieliM. N. (1)orazW. S.. Wnioskodawca wystąpił przy tym o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytuM. N. (1). Postanowieniem z dnia 17.05.1993r. sąd ustanowił kuratora dlaM. N. (1).
Wnioskiem złożonym w dniu 6.02.1996r.W. N.wystąpił o stwierdzenie, iż nabył z dniem 1.01.1987r. należący doM. N. (1)udział wynoszący 1/3 część we własności nieruchomości o obszarze 0.12,80 ha położonej wP.przyul. (...), zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...)Sądu Rejonowego w(...). Jako uczestników postępowania wskazałW. S.orazM. N. (1), co do której – z uwagi na nieznane mu miejsce jej pobytu – wniósł o ustanowienie kuratora. Postanowieniem z dnia 13.08.1996r. sąd ustanowił dla nieznanej z miejsca pobytu uczestniczkiM. N. (1)kuratora do reprezentowania jej interesów w postępowaniu.
Postanowieniem z dnia 20.04.1999r., na podstawieart. 618 § 1 i 2 k.p.c., połączono do wspólnego rozpoznania sprawę o stwierdzenie zasiedzenia ze sprawą o zniesienie współwłasności nieruchomości.
W dniu(...)zmarł uczestnik postępowaniaW. S., po którym stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło postanowieniem z dnia 11.01.2000r. sygn. akt(...)Sądu Rejonowego w(...). Postępowanie o zniesienie współwłasności i zasiedzenie kontynuowano z udziałem jego spadkobierczyni testamentowejK. S..
Postanowieniem z dnia 8.10.2003r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy w(...):

I
oddalił wniosek wnioskodawcyW. N.o zasiedzenie udziału w wysokości 1/3 należącego doM. N. (1)we własności nieruchomości położonej wP., zapisanej wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w(...);

II
oddalił wniosek uczestniczkiK. S.o zasiedzenie udziału w wysokości 1/3 we własnościdziałki nr (...)należącego doW. N.i doM. N. (1);

III
dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wP., zapisanej wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w(...), w ten sposób, iż:

1
przyznał na wyłączną własność wnioskodawcyW. N.działkę o powierzchni 1033 m2oznaczoną na projekcie podziału z dnia 16.02.1994r. sporządzonym przez biegłegoR. W., a stanowiącym integralna część postanowienia – numerem(...),

2
przyznał na wyłączną własność uczestniczceK. S.:

a
działkę o powierzchni 222 m2oznaczoną w projekcie podziału z dnia 16.02.1994r. sporządzonym przez biegłegoR. W., a stanowiącym integralna część postanowienia – numerem(...)

b
działkę o powierzchni 25 m2oznaczoną w projekcie podziału z dnia 16.02.1994r. sporządzonym przez biegłegoR. W., a stanowiącym integralna część postanowienia –numerem(...);

II
zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiK. S.tytułem dopłaty kwotę 14.928,68zł płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia;

III
zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiM. N. (1)tytułem spłaty kwotę 85.647,66zł płatną w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia;

IV
oddalił wniosek uczestniczkiK. S.o zwrot pożytków;

V
oddalił wniosek wnioskodawcy o zwrot nakładów;

VI
wartość przedmiotu postępowania ustalił na kwotę 175.943,-zł a wpis na kwotę 2.079,50zł;

VII
kosztami postępowania obciążył wnioskodawcę i uczestników postępowania zakresie przez nich dotychczas poniesionym;

VIII
nakazał ściągnąć od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa kwotę 847,75zł tytułem nieuiszczonego wpisu;

IX
nakazał ściągnąć od uczestniczkiK. S.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.039,75zł tytułem nieuiszczonego wpisu.

Na skutek apelacji wnioskodawcyW. N.od powyższego postanowienia Sąd Okręgowy w(...)postanowieniem z dnia 20.04.2004r., sygn. akt(...): 1) zmienił zaskarżone postanowienie w pkt. IV w ten sposób, że oddalił wniosekK. S.o zasądzenie dopłaty; 2) oddalił apelację w pozostałej części; 3) oddalił wniosek wnioskodawcy o zwrot kosztów postępowania w drugiej instancji.

M. N. (1)zmarła w dniu 6.11.1989r. wE.w Kanadzie. Postanowieniem z dnia 11.12.2008r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy(...)w(...)stwierdził, iż spadek po niej nabyli na podstawie testamentu jej córkaM. C.oraz synowieW. N.orazK. N. (1)– każdy po 1/3 części.
W. N.zmarł w dniu 5.10.2007r., a jego spadkobiercą testamentowym jest synJ. N..Działkę nr (...), która została wydzielona i przyznanaW. N.na wyłączną własność postanowieniem z dnia 8.10.2003r.,W. N.przekazałJ. N.na podstawie umowy darowizny.
Na skutek skargiM. C.,W. N.iK. N. (1)o wznowienie postępowania Sąd Okręgowy w(...)w sprawie prowadzonej z udziałemJ. N.iK. S.postanowieniem z dnia 7.04.2009r., sygn. akt(...)uchylił postanowienia: Sądu Okręgowego w(...)z dnia 20.04.2004r. i Sądu Rejonowego w(...)z dnia 8.10.2003r., zniósł postępowanie w całości i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu(...)w poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego w sprawie(...)oraz postępowania skargowego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy o zniesienie współwłasności nieruchomości:
Następca prawny wnioskodawcyW. N.,J. N.domagał się zniesienia współwłasności tak jak w postanowieniu z dnia 8.10.2003r., a więc w ten sposób, żeJ. N.przyznana zostanie na wyłączną własnośćdziałka nr (...), aK. S.działki nr (...)z odpowiednią spłatą ze strony wnioskodawcy na rzecz pozostałych uczestników ( pismo z 11.08.2009r. ).J. N.nie podtrzymał natomiast wniosku o stwierdzenie zasiedzenia udziału w nieruchomości oraz roszczeń o zwrot nakładów na nieruchomość ( rozprawa z 10.09.2009r. ). W dalszym toku postępowaniaJ. N.domagał się rozłożenia spłaty na raty płatne w ciągu 10 lat względnie zniesienia współwłasności nieruchomości przez jej sprzedaż ( rozprawa z 12.06.2013r., pismo z 3.07.2013r. ).
UczestniczkaK. S.domagała się zniesienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości poprzez jej podział fizyczny i przyznanie na własność uczestniczkidziałek nr (...)wraz z zasądzeniem odpowiedniej dopłaty stosownie do wartości udziałów w nieruchomości. Uczestniczka nie podtrzymała natomiast wniosku o stwierdzenie zasiedzenia udziału w projektowanychdziałkach nr (...)oraz roszczenia o rozliczenie pożytków pobieranych przez wnioskodawcę zdziałki nr (...)( pismo z dnia 17.08.2009r. ).
UczestnicyM. C.,W. N.iK. N. (1)wnieśli o zniesienie współwłasności poprzez jej podział fizyczny i przyznanie wydzielonych działek na własność wnioskodawcyJ. N.i uczestniczkiK. S.ze spłatą stosownie do aktualnej wartości rynkowej nieruchomości ( pismo z 21.09.2009r. ). UczestnikW. N.zmarł w dniu 6.04.2010r. weW.. Postanowieniem z dnia 12.08.2016r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy(...)w(...)stwierdził, że spadek po nim na w zakresie majątku spadkowego położnego na terenie Polski nabyli zonaC. B.i synE. N.– po 1/2 części każde z nich. Postanowieniem z dnia 6.09.2011r. wezwano do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnikówC. B.iE. N.. Podtrzymali oni stanowisko zajmowane wcześniej przezW. N.( pismo z 27.02.2013r. ).

    Postanowieniemz dnia 23.08.2013r., sygn. akt I.Ns.1175/11 Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu:

I
dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wP.przyul. (...), obrębG., ark mapy(...)zapisanej dawniej wksiędze wieczystej nr (...), zgodnie z projektem podziału biegłego geodetyS. S.z dnia 20.06.2012r. ( k.298-300 akta sprawy ), składającej się zdziałek nr (...)w ten sposób, że:

1. przyznał na wyłączną własnośćJ. N.działkę nr (...)o pow. 1.033 m2, dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...);
2. przyznać na wyłączna własnośćK. S.:
a)działkę nr (...)o pow. 222 m2, dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...);
b)działkę nr (...)o pow. 25 m2, dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...);
II. tytułem dopłaty zasądził odJ. N.na rzeczK. S.kwotę 40.800,- zł płatną w 36 ratach, przy czym pierwsza z rat w kwocie 10.000,-zł płatna w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia postanowienia, a każda z następnych po 880,-zł płatnych do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca;
III. tytułem spłaty:
a) zasądził odJ. N.na rzeczM. C.kwotę 53.067,-zł płatną w 36 ratach, przy czym pierwsza z rat w kwocie 11.067,-zł płatna w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia postanowienia, a każda z następnych po 1.200,-zł płatnych do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca;
b) zasądził odJ. N.na rzeczK. N. (1)kwotę 53.067,-zł płatną w 36 ratach, przy czym pierwsza z rat w kwocie 11.067,-zł płatna w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia postanowienia, a każda z następnych po 1.200,-zł płatnych do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca;
c) zasądził odJ. N.na rzeczE. N.kwotę 26.533,-zł płatną w 36 ratach, przy czym pierwsza z rat w kwocie 5.533,-zł płatna w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia postanowienia, a każda z następnych po 600,-zł płatnych do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca;
d) zasądzić od uczestnikaJ. N.na rzeczC. B.kwotę 26.533,-zł płatną w 36 ratach, przy czym pierwsza z rat w kwocie 5.533,-zł płatna w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia postanowienia, a każda z następnych po 600,-zł płatnych do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca;
IV. kosztami postępowania obciążył uczestników w zakresie przez nich poniesionym, z tym wyjątkiem, że nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa tytułem kosztów wynagrodzenia biegłych: odJ. N.kwotę 2.244,60zł, odK. S.kwotę 2.244,60zł, odM. C.kwotę 748,2zł, odK. N. (1)kwotę 748,20zł, od uczestniczkiC. B.kwotę 374,10zł i odE. N.kwotę 374,10zł;
VI. kosztami postępowania skargowego obciążyć uczestników w zakresie przez nich poniesionym;
VII. kosztami postępowania apelacyjnego obciążyć uczestników w zakresie przez nich poniesionym.
Jako podstawę powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Nieruchomość położona wP.przyul. (...), o pow. 1.280 m2, składająca się zdziałek o nr (...), dla której Sąd Rejonowy w(...)prowadziłksięgę wieczystą nr (...)stanowiła własnośćS.iM.małżeństwaN.. MałżeństwoN.było ponadto właścicielami nieruchomości sąsiedniej obejmującejdziałkę nr (...)o pow. 1.541 m2, zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...). Obie nieruchomości stanowiły całość pod względem użytkowym. Po śmierciS. N.własność przedmiotowej nieruchomości przypadła jego żonieM. N. (2)oraz dzieciomW. N.,F. N.iK. N. (2).K. N. (2)zmarła w 1952r., a spadek po niej nabył synW. S..M. N. (2)zmarła w 1953r., a spadek po niej nabyli jej synowieW. N.iF. N.oraz wnukW. S., każdy w 1/3 części. W dniu 25.03.1960r.F. N.na podstawie umowy darowizny przeniósł przypadający mu udział w prawie własności nieruchomości wynoszący 1/3 na rzecz swojej szwagierki, żonyW. M.N..
Wobec powyższego w latach 60-tych ubiegłego wieku współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli:W. N.w 1/3 części,W. S.w 1/3 części orazM. N. (1)w 1/3 części.
W 1975r. małżeństwoW.iM. N. (1)zostało rozwiązane przez rozwód.M. N. (1)zmarła w dniu(...)a spadek po niej nabyły jej dzieciM. C.,W. N.orazK. N. (1), każde z nich w 1/3 części.W. S.zmarł w dniu(...)., a spadek po nim nabyła w całości jego córkaK. S..W. N.zmarł w dniu(...)., a spadek po nim nabył jego synJ. N..W. N., synM. N. (1), zmarł w dniu(...)a spadek po nim nabyli jego żonaC. B.i synE. N..
Obecnie współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości są:J. N.w 1/3 części,K. S.w 1/3 części,M. C.w 2/18 części,K. N. (1)w 2/18 części,K. B.w 1/18 części,E. N.w 1/18 części.
Nieruchomość obejmującadziałkę (...)stanowiła po śmierciS.iM. N. (2)współwłasnośćW. N.w 1/3 części,F. N.w 1/3 części iW. S.w 1/3 części.F. N.przeniósł dwój udział w tej nieruchomości na rzecz brataW. N..W. S.darował połowę swojego udziału w w/w nieruchomości swojej córceK. S.. W dniu 17.07.1992r.W. N.,W. S.iK. S.dokonali zniesienia współwłasności nieruchomości obejmującejdziałkę nr (...)poprzez podział fizyczny w taki sposób, iż została ona podzielona na dwiedziałki: nr (...)o pow. 803 m2oraz(...)o pow. 738 m2.Działka nr (...)została przyznana na wyłączną własnośćW. N., adziałka nr (...)do współwłasnościW. S.iK. S.. Po śmierciW. S.współwłaścicielami działki stali sięW. N.orazK. S..
W 1994r. na potrzeby postępowania przed Sądem Rejonowym w(...)został opracowany przez biegłegoR. W.projekt podziałudziałki nr (...)o pow. 1.058 m2ujawnionej wksiędze wieczystej KW nr (...)( księga ta obejmowała równieżdziałkę nr (...)). W wyniku podziału ujawniona zostaładziałka nr (...)o pow. 1.033 m2idziałka (...)o pow. 25 m2. Powyższy podział jest zgodny ze stanowiskiem uczestników oraz obowiązującymi przepisami. Obecniedziałka nr (...)o pow. 222 orazdziałka nr (...)zapisane są wksiędze wieczystej KW nr (...), natomiastdziałka nr (...)wksiędze wieczystej KW nr (...).Działki (...)przylegają do siebie i pod względem geometrycznym tworzą całość w kształcie wydłużonego wielokąta.Działka nr (...)o szerokości ok. 5 m jest utwardzona płytami betonowymi.Działki (...)tworzą działkę budowlaną, której wielkość, cechy geometryczne, wyposażenie w infrastrukturę techniczną, umożliwia racjonalne i prawidłowe korzystanie z budynku i urządzeń towarzyszących.Działki (...)mają na celu regulację granic i powiększeniedziałki (...).Działka (...)nie posiada dostępu do drogi publicznej -ulicy (...). Na działce zlokalizowana jest altana (szopa drewniana) oraz wolnostojący, parterowy budynek w złym stanie technicznym, przeznaczony do rozbiórki. Budynek gospodarczy posadowiony na sąsiedniejdziałce nr (...), stanowiącej własnośćJ. N., częściowo zajmuje również terendziałki nr (...).
Wartość całej nieruchomości o pow. 1.280 m2złożonej zdziałek nr (...)wynosi 477.600,-zł. Wartośćdziałki nr (...)o pow. 1.033 m2wynosi 359.200,-zł. Wartośćdziałki nr (...)o pow. 25 m2wynosi 12.000,-zł. Wartośćdziałki nr (...)o pow. 222 m2wynosi 106.400,-zł.
J. N.posiada mieszkanie - kawalerkę o pow. 37 m2położoną wP.przyul. (...), gdzie prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto uczestnik oraz jego żona posiadają inną nieruchomość położoną wP.przyul. (...), na zakup której w 2005r. zaciągnęli kredyt hipoteczny na okres 30 lat.Działka nr (...)przylega do należącej doJ. N.działki nr (...). Pomiędzy działkami nie istnieje żaden płot i obie działki były użytkowane zarówno przez uczestnika jak i jego ojcaW. N.. MałżeństwoN.posiada dwójkę małoletnich dzieci. Żona wnioskodawcy nie pracuje i opiekuje się dziećmi. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą obejmującą handel, instalację oraz wynajem automatów sprzedających do żywności. W 2012r. dochód rodzinyN.wyniósł 85.785,25zł, natomiast koszty spłaty kredytu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę oraz podatek 56.056,-zł.
Wnioskodawca posiada oszczędności w wysokości 50.000,-zł.

K. S.od 1993r. zamieszkuje w budynku o pow. 110 m(
    2)położonym wP.przyul. (...)(działka nr (...)), stanowiącym jej wyłączną własność. Uczestniczka korzysta z garażu zbudowanego przez jej ojcaW. S., a usytuowanego nadziałce nr (...), do którego prowadzi drogą nadziałce nr (...). Uczestniczka nie posiada innych mieszkań. Uczestniczka była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w(...)wP.na stanowisku telemarketera i z tego tytułu w roku 2012r. osiągnęła dochód w wysokości 14.400,-zł, a w miesiącach od stycznia do mają 2013r. uczestniczka osiągnęła dochód w wysokości około 5.484,-zł netto. Obecnie uczestniczka nie pracuje, pobiera rentę w wysokości 660,-zł i znajduje się na utrzymani swojej matki.
UczestnicyM. C.,K. N. (1),C. B.iE. N.mieszkają na stałe poza granicami kraju i nigdy nie zamieszkiwali na przedmiotowej nieruchomości.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów, zeznań zainteresowanych oraz opinii biegłych sądowych.
Dowody z dokumentów Sąd uznał za wiarygodne. Wobec tego, iż żadna ze stron nie kwestionowała ich prawdziwości i autentyczności, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu, należało je znać jako pełnowartościowy materiał dowodowy.
Sąd uznał za wiarygodne zeznaniaK. S.iJ. N., albowiem były one logiczne, spójne, wzajemnie ze sobą korelowały i znajdowały odzwierciedlenie w pozostałym materiale.
Opinie biegłych zostały zdaniem Sądu sporządzone w sposób zwięzły, komunikatywny, a zawarte w nich twierdzenia były wypowiedziane w sposób zrozumiały. Biegli wyczerpująco ustosunkowali się do tezy dowodowej zawartej w postanowieniu o ich powołaniu. Nie ulega także wątpliwości, że posiadali specjalistyczną wiedzę z dziedzin, które były niezbędne do udzielenia odpowiedzi na postawione pytania.
W opinii z dnia 20.06.2012r. biegły geodetaS. S., na podstawie dokonanych oględzin i analizy projektu podziału sporządzonego przez biegłegoR. W., stwierdził jednoznacznie, iż sporządzony projekt jest nie tylko zgodny z oczekiwaniami zainteresowanych, ale także racjonalny i zgodny z aktualnie obowiązującymi przepisami określającymi zasady podziału nieruchomości. Biegły określił dodatkowo, iż możliwy jest dalszy podziałdziałki nr (...)po spełnieniu warunku, że projektowane działki będą miały dostęp do drogi publicznej. Powyższa opinia nie była kwestionowana przez zainteresowanych.
Wartość całej nieruchomości i poszczególnych działek ustalono na podstawie opinii biegłegoA. N.. Pierwsza z opinii została sporządzona w dniu 17.07.2010r. i z uwagi art. 156 ust. 3 ustawy o spodarce nieruchomościami wymagał aktualizacji. Ostatecznie w opinii z dnia 13.12.2012r. biegły określił, iż wartość całej nieruchomości wynosi 511.600,-zł, wartośćdziałki nr (...)359.200,-zł, wartośćdziałki nr (...)12.000,-zł, a wartośćdziałki nr (...)106.400,-zł. Sąd, kierując się zasadami racjonalności i uwzględniając, iż faktyczny podział przedmiotowej nieruchomości został już faktycznie przeprowadzony, a ponadto ujawniony w ewidencji gruntów, przyjął jednak, iż wartość całej nieruchomości winna stanowić sumę wartości poszczególnych działek. Stąd też Sąd ustalił, iż wartość nieruchomości wynosi 477.600,-zł.J. N.zakwestionował powyższą opinię i zarzucił jej brak wyjaśnienia przyczyn przyjęcia poszczególnych działek do porównania (dlaczego są to działki z różnych dzielnic i w tak różnych cenach), brak wyjaśnienia przyczyn przyjęcia tak niewielkiej liczby działek do porównania, brak wyjaśnienia dlaczego poszczególne działki mają korzystne, a inne średnio korzystną lokalizację i dostępność komunikacyjną, błędy metodologiczne przy wycenie wpływu umiejscowienia budynku przeznaczonego do rozbiórki na wartość jednej z działek, nieuwzględnienie przy określaniu wartości działki konieczności rozbiórki altany. Biegły odniósł się do powyższych zarzutów w piśmie z dnia 22.02.2013r. oraz w trakcie zeznań na rozprawie w dniu 12.06.2013r. Biegły wskazał, iż dokonał wyceny nieruchomości przy zastosowaniu podejścia porównawczego.(...)przyjęte do wyceny spełniają kryteria określone wustawie o gospodarce nieruchomościami(art. 4 ust. 16, art. 153) i są nieruchomościami podobnymi. Zdaniem biegłego są to nieruchomości podobne, gdyż są zlokalizowane w strefie pośredniejP., w odległości od 4,9 do 7,6 km od centrum, tymczasem odległość nieruchomości wycenianej to 6,1 km. W tej strefie ceny są porównywalne. Ponadto pod względem prawnym wszystkie nieruchomości na moment transakcji stanowiły przedmiot własności. Dodatkowo wszystkie te nieruchomości były niezabudowane i przeznaczone pod zabudowę inną niż zagrodowa, w ewidencji gruntów oznaczone symbolem Bp, który oznacza zurbanizowane tereny nie zabudowane. Biegły wziął pod uwagę przed ponadto nieruchomości z okresu maksymalnie 24 miesięcy przed datą sporządzenia opinii czyli przed 13.12.2012r., zgodnie z ustawowym wymogiem. W dalszej kolejności biegły podniósł, iż w treści przedmiotowej opinii nie ma potwierdzenia zarzutu jakoby uznał, iż poszczególne działki mają korzystne, a inne średnio korzystną lokalizację i dostępność komunikacyjną. Biegły podkreślił przy tym, iż przy sporządzaniu opinii tego typu nie porównuje się nieruchomości z nieruchomością, tylko nieruchomość ze średnią wyprowadzoną z nieruchomości przyjętych do porównania. Zarzutowi błędów metodologicznych przy wycenie wpływu umiejscowienia budynku przeznaczonego do rozbiórki na wartość jednej z działek biegły zarzucił daleko idącą ogólnikowość, która nie pozwala na wypowiedzenie się w tej kwestii. Ostatecznie biegły wskazał, iż przedmiotowa opinia nie zawiera stwierdzenia o konieczności rozbiórki altany. Biegły ocenił jedynie, że stan techniczny altany jest zły i nie przedstawia ona dającej się oszacować wartości rynkowej. Biegły podał informacyjnie, iż koszt rozbiórki niewielkiej, drewnianej altany z materiałów nie nadających się do odzysku jest niski i nieistotny w odniesieniu do wartości całej nieruchomości. Zdaniem Sądu powyższe argumenty i wyjaśnienia biegłego okazały się w pełni logiczne, racjonalne i wyczerpujące, a więc Sąd uznał opinię za w pełni przydatną i postanowieniem z dnia 12.06.2013r. oddalił wniosek wnioskodawcy o uzupełnienie opinii i o wydanie opinii przez innego biegłego.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy skazał, że podstawowym sposobem zniesienia współwłasności, wyraźnie preferowanym przezkodeks cywilny, jest podział fizyczny. Wynika z tego, że jeśli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, powinien on brać pod uwagę przede wszystkim ten sposób wyjścia ze współwłasności, chyba że współwłaściciele zgodnie żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaży. O wyborze sposobu zniesienia współwłasności rozstrzyga sąd, chociaż jest zobowiązany zasięgać stanowiska uczestników postępowania, a w razie zgodnego wniosku jest związany stanowiskiem współwłaścicieli (art. 622 § 2 k.p.c.).
W niniejszym postępowaniu zasadniczo pomiędzy zainteresowanymi nie istniał spór co do sposobu podziału przedmiotowej nieruchomości. Jedynie wnioskodawca złożył ewentualny wniosek o sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanych w ten sposób środków, jednak wniosek ten nie został poparty przez pozostałych współwłaścicieli. Opinia biegłego geodety potwierdziła, iż sposób zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez podział fizyczny proponowany przez uczestników jest możliwy, racjonalny, a ponadto zgodny z obowiązującymi przepisami.J. N.wniósł o przyznanie mu na wyłączną własnośćdziałki nr (...), a pozostałych dwóch działek na rzecz uczestniczkiK. S.. Wskazywał, iżdziałka nr (...)przylega do należącej do niegodziałki nr (...). Pomiędzy działkami nie istnieje żaden płot i obie działki były użytkowane już przez jego ojca. Wniosek ten został poparty przez uczestniczkęK. S., która podniosła, iż od 1993r. zamieszkuje nadziałce nr (...). Uczestniczka korzysta ponadto z garażu zbudowanego przez jej ojcaW. S., a usytuowanego nadziałce nr (...), do którego prowadzi droga nadziałce nr (...). W toku postępowania nie ujawniono, aby obecny stan używania poszczególnych działek rodził jakiekolwiek konflikty pomiędzy uczestnikami. Pozostali uczestnicy postępowania nie domagali się przyznania na ich rzecz którejkolwiek z działek, a jedynie spłat należnych im udziałów. Biorąc powyższe pod uwagę, kierując się przeznaczeniem nieruchomości, potrzebami współwłaścicieli, interesem społeczno-gospodarczym, a także pomocniczo utrwalonym sposobem korzystania z nieruchomości przez część współwłaścicieli, Sąd uznał za zasadne dokonać zniesienia współwłasności nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)zgodnie z projektem podziału biegłegoS. S.z dnia 20.06.2012r. w ten sposób, że przyznać na wyłączną własnośćJ. N.działkę nr (...), a na wyłączna własnośćK. S.działki nr (...).
Zniesienie współwłasności poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli wiąże się z obciążeniem nabywcy obowiązkiem odpowiednich spłat i dopłat (art. 212 § 1 i 2 k.c.). Spłata stanowi wyrażoną w formie pieniężnej wartość zbywanego, w trybie zniesienia współwłasności, udziału we współwłasności. Dopłata to forma uzupełnienia wartości udziału występuje w razie podziału fizycznego rzeczy wspólnej Dotyczy to przypadków podziału nie odpowiadającego w części wartości poszczególnych udziałów. Wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 477.600,-zł. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd wskazał, że wartość udziału w wysokości 1/3 przypadającegoJ. N.wynosi 159.200,-zł, wartość udziału w wysokości 1/3 przypadającegoK. S.wynosi 159.200,-zł, wartość udziału w wysokości 2/18 przypadającegoM. C.wynosi 53.067,-zł, wartość udziału w wysokości 2/18 przypadającegoK. N. (1)wynosi 53.067,-zł, wartość udziału w wysokości 1/18 przypadającego uczestniczce postępowaniaC. B.wynosi 26.533,-zł, wartość udziału w wysokości 1/18 przypadającegoE. N.wynosi 26.533,-zł. W konsekwencji Sąd zasądził odJ. N.na rzeczK. S.kwotę 40.800,-zł, na rzeczM. C.iK. N. (1)kwoty 53.067,-zł, na rzeczC. B.iE. N.kwoty 26.533,-zł.
Sąd ustalił termin płatności spłaty kierując się normąart. 212 § 3 k.c.Termin i sposób rozłożenia na raty zależy od sytuacji materialnej zarówno uczestnika obciążonego spłatami, jak i uczestników uprawnionych do spłat, które to okoliczności sąd zawsze powinien zbadać i rozważyć z urzędu. W ocenie Sądu nie ma przeszkód, byJ. N.uiścił spłaty w 36 ratach, począwszy od terminu dwóch miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca dysponuje oszczędnościami w kwocie 50.000,-zł, które mógłby przeznaczyć na spłatę dotychczasowych współwłaścicieli. Stąd też brak jest przeszkód do ustalenia pierwszych rat w wyższych wysokościach. Wnioskodawca jest w stanie uiścić tego rodzaju raty, a tym samym znaczna część roszczeń uczestników zostanie zaspokojona w krótkim terminie. Sąd nie przychylił się do wniosku wnioskodawcy o rozłożenie spłaty na 10 lat, albowiem brak jest ku temu podstaw. Wnioskodawca poza oszczędnościami jest dodatkowo właścicielem domu, a także mieszkania. O ile dom stanowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy oraz jego rodziny, o tyle w lokalu mieszkalnym prowadzi on działalność gospodarczą. Niewątpliwie nieruchomość ta może stanowić źródło dodatkowych dochodów. Tak wyznaczony termin spłaty rat umożliwi wnioskodawcy zgromadzenie środków finansowych, w tym także zaciągnięcie kredytu bankowego, gdyby istniała taka konieczność i w konsekwencji terminową realizację zobowiązania, a przy tym nie będzie krzywdzące dla pozostałych zainteresowanych. Zdaniem Sądu rozłożenie spłaty na okres 10 lat prowadziłoby do pokrzywdzenia pozostałych współwłaścicieli i wydłużyło ich okres zaspokojenia ponad niezbędną miarę.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Sąd nakazał ściągnąć od zainteresowanych koszty poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa na wynagrodzenia biegłych, wynoszące łącznie 6.733,81zł, stosownie do wysokości udziałów.
Apelacjęod powyższego postanowienia złożył wnioskodawca, zaskarżając je w całości oraz zarzucając:

1
nieważność postępowania na podstawieart. 379 pkt 5 k.p.c.w zw. zart. 271 § 1 k.p.c.iart. 289 k.p.c.poprzez pozbawienie wnioskodawcy możności obrony jego praw na skutek uniemożliwienia zadawania pytań biegłemu, gdy dowód z przesłuchania biegłego miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż zmierzał do ustalenia metodologii zastosowanej przez biegłego przy ustalaniu wartości nieruchomości;

2
naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a
art. 227 k.p.c.poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii biegłego z dziedziny szacowania nieruchomości zawnioskowanej na rozprawie w dniu 12.06.2013r. ( w sytuacji, gdy dowód miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż zmierzał do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości w sytuacji, gdy biegły powołany przez sąd nie był w stanie wyjaśnić metodologii zastosowanej przy ustalania wartości nieruchomości ) oraz dodatkowego przesłuchania biegłego zawnioskowanego na rozprawie w dniu 9.08.2013r. ( w sytuacji, gdy dowód z przesłuchania biegłego miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż zmierzał do ustalenia metodologii zastosowanej przez biegłego przy ustalaniu wartości nieruchomości );

b
art. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności dokumentów odnoszących się do sytuacji materialnej wnioskodawcy, a także dokonanie oceny materiału dowodowego niezgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w szczególności w zakresie opinii biegłego dotyczącej wartości nieruchomości i uznanie jej za wiarygodny dowód w sprawie w sytuacji, gdy metodologia zastosowana przez biegłego była błędna;

3
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a
art. 212 § 1 i 2 k.c.przez zniesienie współwłasności przez przyznanie własności nieruchomości na wyłączną własność dwóch uczestników zamiast a drodze sprzedaży publicznej w sytuacji, gdy jeden z uczestników nie jest w stanie wywiązać się z zasądzonych spłat i dopłat i sprzeciwiał się przyznaniu mu własności nieruchomości na warunkach przyjętych przez Sąd;

b
art. 212 § 3 k.c.poprzez ustalenie terminu płatności rat z tytułu spłat i dopłat bez uwzględnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy i bezpodstawne przyjęcie że brak jest przeszkód, aby uiścił on należne płatności w 36 ratach.

W oparciu o te zarzuty wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zniesienia postępowania i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a ewentualnie zmiany zaskrzonego postanowienia w pkt II i III przez rozłożenie dopłaty i spłat na 120 miesięcznych rat, a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku – zmiany zaskarżonego postanowienia przez zniesienia przez zniesienie współwłasności przez sprzedaż publiczną nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)i podział uzyskanych środków pomiędzy współwłaścicieli. Wnioskodawca wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od uczestników kosztów postępowania według norm przepisanych.
W toku postępowania apelacyjnego wnioskodawca zmodyfikował wnioski apelacji w ten sposób, że domagał się jedynie zmiany zaskarżonego postanowienia w pkt II. i III. przez rozłożenie dopłaty i spłat na 120 miesięcznych rat ( rozprawa z 18.07.2014r. ).
UczestnicyM. C.,K. N. (1),C. B.iE. N.wodpowiedzi na apelacjędomagali się jej oddalenia oraz zasądzenia na swoją rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
UczestniczkaK. S.wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jej rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy okazała się potrzebna tylko z uwagi na błąd Sądu I instancji polegający na wskazaniu nieprawidłowej podstawy dokonania zniesienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości przez jej podział fizyczny. Sąd odwołał się w tym zakresie do projektu podziału z dnia 20.06.2012r. sporządzonego przez biegłego geodetęS. S., natomiast w rzeczywistości opinia tego biegłego nie zawiera projektu podziału nieruchomości.
Zgodnie zart. 621 k.p.c., projektowany sposób podziału nieruchomości na części powinien być zaznaczony na planie sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych. Zasady te określone są w przepisachrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.09.2001r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów( Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm. ), będącego aktem wykonawczym doustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dane dotyczące nieruchomości gruntowych i budynkowych wpisuje się w księdze wieczystej na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej oraz wypisu z rejestru gruntów lub innego dokumentu sporządzonego na podstawie przepisów o ewidencji gruntów i budynków, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej ( § 28 ust. 1 rozporządzenia ). Dokumenty powinny być przy tym zaopatrzone w klauzulę właściwego organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków stwierdzającą, że przeznaczone są do dokonywania wpisów w księgach wieczystych ( § 28 ust. 3 rozporządzenia ). Z kolei część nieruchomości może być odłączona do osobnej księgi wieczystej tylko wtedy, gdy zostaną przedstawione dokumenty stanowiące podstawę oznaczenia nieruchomości zarówno co do części odłączonej, jak i co do części pozostałej ( § 36 ust. 1 rozporządzenia ). Na tle powyższych uregulowań przyjmuje się, że projekt podziału sporządzony według zasad obowiązujących przy oznaczeniu nieruchomości w księgach wieczystych powinien stanowić integralną część sentencji postanowienia o zniesieniu współwłasności nieruchomości, którym sąd przyznaje dotychczasowym współwłaścicielom wydzielone jej części na własność ( por. np. postanowienie SN z 21.5.1971r., III CR 119/71 ). Wynika to również faktu, że postanowienie, w którym sąd orzeka o zniesieniu współwłasności ma charakter konstytutywny (art. 624 zd. 1 k.p.c.), gdyż uchyla dotychczasowe uprawnienia przysługujące współwłaścicielom na podstawie stosunku współwłasności, a jednocześnie tworzy dla nich nowe prawa. Do wyodrębnienia zarówno geodezyjnego, jak i prawnego nowo wydzielanych działek dochodzi dopiero na podstawie prawomocnego postanowienia sądu przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części nieruchomości. Orzeczenie to stanowi podstawę wprowadzenia do zasobu państwowego i geodezyjnego podziału dotychczasowej nieruchomości oraz wyodrębnienia wchodzących w jej skład działek. Oznacza to, że sądowe zniesienie współwłasności nieruchomości z pominięciem projektu podziału geodety sprawia, iż wykonanie takiego orzeczenia nie jest możliwe, gdyż nie wywołuje ono także żadnych skutków przewidzianych wart. 624 k.p.c.( por. postanowienie SN z 17.3.2011r., IV CSK 366/10 ).
Jak już zaznaczono, opinia biegłego geodetyS. S.z dnia 20.06.2012r. nie zawiera projektu podziału przedmiotowej nieruchomości. Zadaniem biegłego, zgodnie z postanowieniem dowodowym z dnia 4.11.2011r., było ustalenie możliwości podziału nieruchomości, przy czym biegły uwzględnić miał – o ile jest to zgodne z aktualnymi przepisami – sposób podziału określony w projekcie z dnia 16.02.1994r. sporządzonym przez geodetęR. W., a ewentualnie sporządzić dodatkowy projekt podziału ( k.243 ). BiegłyS. S.w wydanej opinii pisemnej stwierdził, że projekt podziału wykonany przez geodetęR. W.jest racjonalny oraz zgodny z oczekiwaniami stron i aktualnie obowiązującymi przepisami określającymi zasady podziału nieruchomości ( k.300 ), a stanowisko to podzielił Sąd I instancji i nie było ono podważane w postępowaniu apelacyjnym. W rezultacie podstawę podziału nieruchomości powinien stanowić projekt z dnia 16.02.1994r., gdyż opinia z dnia 20.06.2012r., dokonująca jedynie oceny jego prawidłowości i aktualności, nie może być traktowana jako osobny projekt.
W tym stanie rzeczy i na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w pkt I. w ten tylko sposób, że właściwie, stosownie doart. 691 k.p.c., oznaczył podstawę zniesienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości.
W pozostałej części apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała natomiast na uwzględnienie. Dodać trzeba, że finalnie opierała się ona wyłącznie na zarzutach kwestionujących rozstrzygnięcia w pkt II. i III. zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej rozłożenia na raty zasądzonych tam należności z tytułu dopłaty ( na rzecz uczestniczkiK. S.) oraz spłat ( na rzecz pozostałych uczestników ).
Początkowo wnioskodawca w ramach zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.podważał przede wszystkim ustalenia Sądu I instancji dotyczące wartości wydzielonych działek, oparte na opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowegoA. N., a ponadto wskazując na naruszenieart. 212 § 1 i 2 k.c.wywodził, że przy przyjęciu takiej wartości nieruchomości oraz określeniu rat nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku dopłaty i spłat, a w konsekwencji przyznana mu na własnośćdziałka nr (...)powinna podlegać sprzedaży, zaś uzyskana cena podziałowi pomiędzy współwłaścicieli.
Rozpoznając sprawę w tym zakresie Sąd Okręgowy uznał, że doszło do zarzucanego w apelacji naruszeniaart. 289 k.p.c.w zw. zart. 271 § 1 k.p.c., a takżeart. 227 k.p.c.polegającego na tym, że Sąd I instancji podczas odbierania od biegłegoN.na rozprawie w dniu 12.06.2013r. wyjaśnień do opinii pisemnej wydał postanowienie, w którym „oddalił dalsze pytania wnioskodawcy i zakończył przesłuchanie biegłego” ( k.410 ), zaś na rozprawie w dniu 9.08.2013r. oddalił wniosek o dalsze przesłuchanie biegłego ( k.490a ). Wadliwości te nie skutkowały natomiast nieważnością postępowania, o której mowa wart. 379 pkt 5 k.p.c., a więc z uwagi na pozbawienie wnioskodawcy możności obrony jego praw. Nieważność postępowania z tego powodu należy oceniać w okolicznościach konkretnej sprawy. Generalnie chodzi o sytuacje, gdy na skutek uchybień procesowych popełnionych przez sąd strona wbrew swojej woli została faktycznie pozbawiona możliwości działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji ( tak również Sąd Najwyższy m.in. w: postanowieniu z 17.10.1969r., I CR 316/69, publ. OSP 1971/1/5; wyroku z 10.05.1974r., II CR 155/74, publ. OSP 1975/3/66 czy wyroku z 12.02.2004r., IV CK 61/03, LEX nr 151638; wyroku z 3.06.2011r., III CSK 285/2010, LEX nr 950724 ). W ocenie Sądu Okręgowego nie mieszczą się jednak w tej kategorii uchybienia procesowe sądu związane z prowadzeniem postępowania dowodowego, w tym oddalenie wniosku dowodowego strony ( por. uzasadnienie wyroku SN z 21.01.2009r., II CSK 446/08, publ. OSN-Zb.dod. 2010/A/7 ). Z tego względu nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek apelacji – ostatecznie zresztą cofnięty – o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zniesienia postępowania, zaś zarzuty procesowe wnioskodawcy należało rozpatrywać jedynie pod kątem możliwości wpływu naruszeń na treść wydanego rozstrzygnięcia.
Zgodnie zart. 286 k.p.c., sąd może zażądać ustanego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie. W niniejszej sprawie Sąd I instancji skorzystał z tej możliwości, gdyż po wydaniu przez biegłegoN.opinii pisemnej z 13.12.2012r. wnioskodawca zgłosił do niej uwagi i zastrzeżenia, wnosząc o przesłuchanie biegłego na rozprawie. Do przesłuchania biegłego stosuje się odpowiednio przepisy o świadkach (art. 289 k.p.c.), co oznacza, że strony mają prawo zadawać biegłemu pytań w przedmiocie opinii (art. 271 § 1 k.p.c.). W orzecznictwie niekiedy uznaje się, że z uwagi naart. 289 k.p.c.oraz zasadę bezpośredniości ustanowioną wart. 235 § 1 k.p.c.przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie może ograniczać się do złożenia pisemnej opinii do akt sprawy, a biegły powinien zostać wezwany na rozprawę, aby strony mogły mu zadawać pytania ( por. wyrok SN z 2.12.2011r., III CSK 60/11 czy wyrok SN z 14.10.1977r., III PR 142/77 ), natomiast nawet nie podzielając tego kierunku wykładni należy niewątpliwie uznać, że wezwanie biegłego niezbędne wtedy, gdy strona zgłosiła zastrzeżenia do opinii pisemnej ( por. np. wyrok SN z 16.09.1998r., II UKN 220/98, publ. OSNAPiUS 1999/18/597 ). Zadawanie pytań biegłemu umożliwia wówczas ustalenie, czy zastrzeżenia były uzasadnione, a opinia nie jest wadliwa i może stanowić podstawę dokonania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych. Zgodnie przy tym zart. 155 § 2 k.p.c., przewodniczący może uchylić pytanie tyko wtedy, gdy uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne. Już z samej istoty tej regulacji wynika, że uchyleniu mogą podlegać tylko pytania zadane, gdyż tylko wtedy można ocenić, czy zachodzi przypadek zart. 155 § 2 k.p.c.Nie znajduje zaś żadnej podstawy prawnej decyzja Sądu I instancji o „oddaleniu” dalszych ( nie zadanych jeszcze ) pytań. Skoro zaś w wyniku tej decyzji wnioskodawca został pozbawiony możliwości uzyskania pełnych wyjaśnień do pisemnej opinii biegłego, nie sposób było odeprzeć zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zakresie dokonanej przez Sąd I instancji oceny tego dowodu.
Z tego względu Sąd Okręgowy zdecydował o uzupełniającym przesłuchaniu biegłego rzeczoznawcy majątkowegoA. N.( k.588 ), które odbyło się na rozprawie apelacyjnej w dniu 18.07.2014r. ( k.606-607 ) i w trakcie którego wnioskodawca miał możliwość zadania biegłemu pytań związanych z opinią dotyczącą wartości nieruchomości. Wyjaśnienia udzielne przez biegłego pozwoliły Sądowi Okręgowemu na stwierdzenie, że operat szacunkowy nie jest dotknięty wadami, o których mowa była w apelacji. W szczególności nie można uznać, aby biegły zastosował nieprawidłową metodologię wyceny. Oszacowanie dotyczyło wartości rynkowej i zostało dokonane podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, którą przewidujeart. 152 ust. 2 i art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami( t.j. Dz.U. 2016/2147 ) oraz§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.09.2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego( Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm. ). Zgodnie z § 4 ust. 4 rozporządzenia, przy metodzie korygowania ceny średniej do porównań przyjmuje się co najmniej kilkanaście nieruchomości podobnych, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości, zaś wartość nieruchomości będącej przedmiotem wyceny określa się w drodze korekty średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami korygującymi, uwzględniającymi różnice w poszczególnych cechach tych nieruchomości. Biegły uwzględnił te zasady, co wynika treści operatu szacunkowego. Wyjaśnił ponadto w opinii i na rozprawie, że musiał poszerzyć bazę nieruchomości porównawczych poza obrębG.( gdzie położona jest przedmiotowa nieruchomość ) z uwagi na niedostateczną – w stosunku do wymaganej przepisami – liczbę transakcji w tym obrębie, co biegły ustalił w oparciu o wykaz transakcji za ostanie 24 miesiące udostępniony mu przez(...)(...)wP..(...)porównawcze, pomimo częściowo zlokalizowania w innych dzielnicach, odpowiadały natomiast ustawowej definicji nieruchomości podobnych, a więc były porównywalne z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość ( art. 4 pkt 16 ustawy ). Biegły ze zbioru dostępnych mu transakcji dokonał wyboru nieruchomości w jego ocenie najlepszych. Dokonane przez biegłego oszacowanie odpowiadało zatem wymogom ustanowionym w obowiązujących przepisach i nie zostało skutecznie zakwestionowane w postępowaniu apelacyjnym. Nie znajdował w konsekwencji uzasadnienia wniosek wnioskodawcy zgłoszony na rozprawie apelacyjnej w dniu 18.07.2014r. o sporządzenie opinii uzupełniającej, w której do porównań zostaną przyjęte wyłącznie nieruchomości z dzielnicyG.. Brak było podstaw do przyjęcia, że na rynku pojawiła się wystarczająca ilość transakcji z tej dzielnicy, i to obejmujących nieruchomości podobne do przedmiotowej. Przede wszystkim zaś nie można uznać, aby oszacowanie przy uwzględnieniu nieruchomości o różnej lokalizacji było wadliwe. Co istotne, biegły wydał w dniu 30.06.2017r. opinię uzupełaniającą, w której – po przeprowadzeniu analizy cen transakcyjnych nieruchomości na rynku wtórnym obejmującym terenP.– na podstawieart. 156 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościamipotwierdził aktualność operatu szacunkowego z dnia 13.12.2012r. ( k.670-671 ), natomiast ani wnioskodawca, ani też uczestnicy nie zgłaszali zastrzeżeń do opinii uzupełniającej, zaś wnioskodawca nie podtrzymał wniosku dowodowego zgłoszonego na rozprawie w dniu 18.07.2014r. ( k.724 ). Pozwala to na podzielenie ustaleń Sądu I instancji dotyczących wartości rynkowej wydzielonych działek.
Wnioskodawca w toku postępowania apelacyjnego wycofał się z żądania zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zniesienie współwłasności nieruchomości przez sprzedaż przyznanej mu na własnośćdziałki nr (...), a w rezultacie również z zarzutu naruszeniaart. 212 § 1 i 2 k.c.Ostatecznie więc kwestionował jedynie sposób zastosowania przez Sąd I instancjiart. 212 § 3 k.c.
Zgodnie z tym przepisem, jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy m.in. termin i sposób ich uiszczenia, przy czym w razie rozłożenia na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W orzecznictwie przyjmuje się, że oznaczając na podstawieart. 212 § 3 k.c.sposób i termin uiszczenia spłat bądź dopłat sąd winien zbadać i rozważyć całokształt okoliczności danej sprawy związanych z sytuacją materialną i życiową zarówno uczestnika obciążonego spłatami bądź dopłatami, jak i uprawnionego do nich ( por. m.in. postanowienia SN: z 12.04.2001r., II CKN 658/00, publ. OSN 2001/12/179; z 11.03.1974r., III CRN 2/74 czy z 28.02.1967r., II CR 408/66 ). Zasady te miał na uwadze Sąd I instancji w rozpoznawanym przypadku, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
Nie sposób zgodzić się z poniesionym w apelacji zarzutem naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., mającego polegać na dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych, bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności dokumentów odnoszących się do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd I instancji ustalił tę sytuację w oparciu dokumenty oraz przesłuchanie wnioskodawcy, które to dowody uznał za wiarygodne, zaś ocena ta nie została zakwestionowana w apelacji. Wnioskodawca nie podważał też żadnych konkretnych ustaleń przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, w tym dotyczących wysokości jego dochodów oraz obciążeń i wydatków, ograniczając się do stwierdzenia, że po pokryciu stałych wydatków pozostały dochód z ledwością wystarcza na utrzymanie 4-osobowej rodzinnym, a zatem nie jest możliwe uiszczenie dopłaty i spłat w ciągu 3 lat.
Nie był także zasadny zarzut błędnego zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawyart. 212 § 3 k.c.Sytuacja materialna wnioskodawcy przedstawia się stosunkowo dobrze. Liczy on obecnie 41 lat, z zawodu jest ekonomistą i od 2002r. prowadzi działalność gospodarczą ( handel, instalacja i wynajmem automatów do sprzedaży żywności ), która aktualnie – jak podał na rozprawie apelacyjnej w dniu 1.12.2012r. – przynosi mu dochód na poziomie 10.000,-zł miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem kawalerki wP.( w której mieści się biuro jego firmy ), domu jednorodzinnego wP.( kupionego na kredyt zaciągnięty w 2005r. na 24 lata ) oraz nieruchomości sąsiadującej z przyznaną mu na własnośćdziałką nr (...). Już na dzień wydania zaskarżonego postanowienia wnioskodawca miał zgromadzone oszczędności w wysokości 50.000,-zł, które pozwolą mu pokryć pierwsze, drugie oraz część z trzecich zasądzonych rat dopłaty i spłat ( pierwsze raty w łącznej kwocie 43.200,-zł, pozostałe raty w łącznych kwotach 4.480,-zł ). Co istotne, postępowanie apelacyjne było przez dłuższy czas zawieszone, a zatem od wydania zaskarżonego postanowienia upłynęły ponad 4 lata, w którym to okresie wnioskodawca mógł przedsięwziąć kroki pozwalające mu – choćby poprzez zaciągniecie kredytu czy pożyczki – na uzyskanie środków w kwocie 150.000,-zł ( dysponuje oszczędnościami 50.000,-zł, a całość dopłaty i spłat to 200.000,-zł ) na uiszczenie należnych uczestnikom świadczeń. O tym zaś, że będzie zachodziła konieczność takich rozliczeń, wnioskodawca miał świadomość od 2009r., kiedy to uchylone zostało pierwsze postanowienie w przedmiocie zniesienia współwłasności. W tym stanie rzeczy, skoro wnioskodawca dysponuje realnymi możliwościami zgromadzenia środków finansowych na uregulowanie dopłaty i spłat w terminie ustalonym przez Sąd I instancji, wynoszącym 3 lata, nie znajduje uzasadnienia wniosek o rozłożenie tych należności na maksymalny, dopuszczony ustawą termin 10 lat. Byłoby to krzywdzące dla uczestników.
Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.w pozostałej części oddalił apelację wnioskodawcy.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl tej zasady kosztem związanym z udziałem w sprawie były dla: wnioskodawcy – poniesione przez niego opłata od apelacji oraz koszty zastępstwa prawnego, a także wydatki, w których pokryciu nie uczestniczył, tj. wynagrodzenie biegłegoA. N.w wysokości 220,65zł w związku z jego stawiennictwem na rozprawie apelacyjnej ( wnioskodawca domagał się uzupełniającego przesłuchania biegłego ) i połowa wynagrodzenia biegłegoA. N.w wysokości 881,05zł za sporządzenie pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 30.06.2017r. ( wniosek o aktualizację opinii złożyli wnioskodawca oraz uczestniczkaK. S.); uczestniczkiK. S.– poniesione przez nią koszty zastępstwa prawnego i połowa wynagrodzenia biegłegoA. N.w wysokości 881,05zł za sporządzenie pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 30.06.2017r. ( wniosek o aktualizację opinii złożyli wnioskodawca oraz uczestniczkaK. S.), na poczet której uczestniczka uiściła zaliczkę w kwocie 1.000,-zł ( k.653 ); pozostałych uczestników – poniesione przez nich koszty zastępstwa prawnego. Wynagrodzenie biegłego w łącznej wysokości 1.101,70zł zostało pokryte: co do kwoty 1.000,-zł z zaliczki uiszczonej przez uczestniczkęK. S., co do kwoty 101,70zł ze środków Skarbu Państwa. Na wnioskodawcę przypadała z tego kwota 661,17zł ( 220,65zł + 440,52zł ). Oznacza to, że na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.wnioskodawca powinien zwrócić uczestniczceK. S.kwotę 559,47zł ( 1.000,-zł – 440,53zł ), zaś na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 83 ust. 2 i art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych( t.j. Dz.U. 2016/623 ) należało do niego ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa kwotę 101,70zł. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy obciążył wnioskodawcę i uczestników kosztami postępowania w zakresie przez nich poniesionym. Brak było podstaw do uwzględnienia wniosków uczestników o zasądzenia na ich rzecz od wnioskodawcy całości wyłożonych przez nich kosztów postępowania, gdyż nie zostały spełnione przesłanki zastosowaniaart. 520 § 2 i 3 k.p.c.
/-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Agata Szlingiert /-/ Krzysztof Godlewski