Sąd Okręgowy w Białymstoku
VIII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ka 96/18
Data wyroku: 2018-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Niewińska Dorota, Wiesław Oksiuta, Wasilewski Przemysław
Słowa kluczowe: Przestępstwo przeciwko zdrowiu
Podstawa prawna: art. 177§2 kk

I.Sygn. akt VIII Ka 96/18

1.1.WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 kwietnia 2018 roku
Sąd Okręgowy w Białymstoku VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:SSO Przemysław Wasilewski – spr.Sędziowie:SO Dorota Niewińska
SO Wiesław Oksiuta
Protokolant Aneta Chardziejko
przy udziale Prokuratora Edyty Winnickiej
po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 roku
sprawyS. C.
oskarżonego o czyn zart. 177 § 2 k.k.;
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora oraz pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 13 października 2017 roku, sygnatura akt VII K 684/16

I
Wyrok  w zaskarżonej części utrzymuje w mocy.

II
Zwalnia oskarżycieli posiłkowych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze w ½ części.

III
Kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
S. C.został oskarżony o to, że w dniu 28 maja 2016 r. ok. godz. 09.15 wB.naul. (...)kierując samochodem markiO. (...)nr rej. (...)umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i nieumyślnie spowodował wypadek drogowy w ten sposób, że jadąc prawym pasem ruchu i zbliżając się do oznakowanego przejścia dla pieszych nie zachował szczególnej ostrożności polegającej na zwiększeniu uwagi i właściwym obserwowaniu drogi oraz nie dostosował prędkości pojazdu, która umożliwiałaby zatrzymanie się przed przejściem na skutek czego wjechał na oznakowane przejście dla pieszych i potrącił prawidłowo przechodzącą przez jezdnięE. J., która doznała uszkodzeń wielonarządowych organów ciała, stanowiących bezpośrednią przyczynę jej śmierci, to jest o czyn zart. 177 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 13 października 2017 roku w sprawie o sygn. akt VII K 684/16 Sąd Rejonowy w Białymstoku uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu i za to na mocyart. 177 § 2 k.k.skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności. Na mocyart. 69 § 1 i 2 k.k.,art. 70 § 1 k.k.,art. 72 § 1 pkt 1 k.k.wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonemu na okres próby wynoszący 3 lata i zobowiązał go w tym okresie do informowania kuratora o przebiegu okresu próby. Na mocyart. 42 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. Na mocyart. 63 § 4 k.k.na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy w dniach od 28 maja 2016 roku do 6 lipca 2016 roku. Na mocyart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonego obowiązek częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę poprzez uiszczenie na rzecz pokrzywdzonychA. K.iA. J.kwot po 10.000 złotych. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 180 złotych tytułem opłaty oraz kwotę 5.715,37 zł – tytułem pozostałych kosztów sądowych.
Prokurator na zasadzieart. 425 § 1, § 2 k.p.k.,art. 444 k.p.k.zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze - na niekorzyść oskarżonegoS. C.
Na zasadzieart. 427 § 1 i § 2 k.p.k.,art. 438 pkt 4 k.p.k.iart. 437 § 1 i § 2 k.p.k.zarzucił rozstrzygnięciu:
rażącą niewspółmierność wymierzonej oskarżonemuS. C.kary pozbawienia wolności w wysokości 1 (jednego) roku polegającą na zawieszeniu jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata, podczas gdy mając na uwadze okoliczności zaistniałego wypadku drogowego, wagę naruszonych przez oskarżonego zasad w ruchu drogowym, nieodwracalne skutki wypadku oraz postawę sprawcy, uznać należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne przesłanki do warunkowego zawieszenia wykonania takiej kary, jak również poprzez orzeczenie wobecS. C.środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres lat 3 (trzech), podczas gdy naruszył on szereg niezwykle istotnych zasad w ruchu drogowym, nie wykazał skruchy, co powinno skutkować wyeliminowaniem oskarżonego z grona kierowców na okres lat 5 (pięciu).
Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:
- uchylenie rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej wobecS. C.kary pozbawienia wolności i wymierzenie w tym zakresie kary 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności oraz orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres lat 5 (pięciu).
Ponadto pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych na podstawieart. 425 § 1-3 k.p.k.wniósł apelację od powyższego wyroku i zaskarżył go na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej orzeczenia o karze, tj. pkt I-V wyroku oraz braku rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa prawnego na rzecz oskarżycieli posiłkowych.
Na podstawieart. 427 § 1 i art. 438 pkt 4 k.p.k.zarzucił rozstrzygnięciu:
- naruszenie przepisów postępowania karnego mające istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia poprzez błędne zastosowanie dyrektyw wynikających zart. 53 § 1 i 2 k.k.objawiające się rażącą niewspółmiernością kary wymierzonej oskarżonemu w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości, winy, oraz postawy oskarżonego, wynikającą z orzeczenia zbyt niskiej kary - tj. kary roku pozbawienia wolności z jednoczesnym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata oraz zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, podczas gdy okoliczności zdarzenia drogowego, w tym naruszenie istotnych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, czego następstwem była śmierć innej osoby, postawę oskarżonego objawiającą się m.in. brakiem wyrażenia skruchy, zmianą składanych oświadczeń będących przyjętą linią obrony i próbą zrzucenia odpowiedzialności na osobę zmarłą, warunki pogodowe oraz swoją sytuację zdrowotną co nie znalazło potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym powodują, że wymierzona kara nie spełnia swojej funkcji oraz rażąco godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości.
- rażąca obrazaart. 42 § 1 k.k.mająca istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia poprzez orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdu na okres 3 lat, podczas gdy postawa oskarżonego jako kierowcy dojrzałego, przeceniającego swoje umiejętności, niepotrafiącego skupienia uwagi i koncentracji na drodze, jak również nieposiadającego mechanizmów obronnych związanych z ewentualnym zdarzeniem drogowym - nie daje rękojmi należytego prowadzenia pojazdów mechanicznych i zagraża bezpieczeństwu w komunikacji zarówno dla oskarżonego jak i innych uczestników ruchu.
- obrazę przepisów postępowania, mających wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 626w zw. zart. 627 k.p.k.w zw. z § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. objawiające się brakiem zasądzenia od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowychA. J.orazA. K.wydatków poniesionych w trakcie procesu, a w tym kosztów zastępstwa prawnego.
Mając na uwagę powyżej poniesione zarzuty wniósł o:
1. uchylenie rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu wykonania
2. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemuS. C.kary 2 lat pozbawienia wolności
3. orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.
4. zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowychA. J.orazA. K.zwrotu kosztów procesu, a w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądem I instancji oraz postępowaniu apelacyjnym.
Obrońca oskarżonego w odpowiedzi na apelacje wniósł o:

1
oddalenie apelacji w całości,

2
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej oskarżonego w postaci skierowania do szpitala psychiatrycznego na okoliczność stanu zdrowia oskarżonego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje oskarżyciela publicznego i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych okazały się bezzasadne i nie zasługiwały na uwzględnienie.
Ponieważ w przeważającym zakresie zarzuty w apelacjach pokrywają się – zostaną omówione łącznie. Jedynie w apelacji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych pojawia się zarzut dotyczący kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I Instancji i w tym zakresie zostanie omówiony oddzielnie.
Sąd Okręgowy nie podzielił zawartych w apelacjach argumentów zmierzających do wykazania rażącej niewspółmierności orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności, jak również wymiaru środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a w konsekwencji nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku w postulowany przez skarżących sposób tj. wymierzenia kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania i podwyższenia wymiaru środka karnego z 3 do 5 lat.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd I Instancji, przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący i pełny. Analizując szczegółowo dowody zgromadzone w sprawie, wyciągnął prawidłowe wnioski o sprawstwie i winie oskarżonego, czego apelujący nie kwestionowali, stąd zbędne jest badanie i rozważanie przedmiotowych kwestii.
Odnosząc się wprost do jedynego zarzutu sformułowanego przez apelujących, a mianowicie rażącej niewspółmierności kary i środka karnego stwierdzić należy, że – w ocenie Sądu Okręgowego – nie jest on trafny.
Z rażącą niewspółmiernością kary (rozumianej jako całokształt kar i środków karnych) mamy do czynienia wówczas, gdy na podstawie wszystkich okoliczności mających wpływ na jej wymiar można ustalić, że zachodzi wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez Sąd I Instancji, a karą jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej przy prawidłowym zastosowaniu dyrektyw wymiaru kary zawartych wart. 53 k.k.i dalszych. Zarzut rażącej niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen można zasadnie podnosić tylko wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy – innymi słowy, gdy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 listopada 2009 r. w sprawie o sygn. akt II AKa 297/09, LEX nr 553884, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie o sygn. akt II AKa 21/13, LEX nr 1292670, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 lipca 2000 r. w sprawie o sygn. akt II AKa 116/00, Prok. i Pr. - wkł. 2002/1/30).
W przedmiotowej sprawie – zdaniem Sądu Okręgowego – taka ocena całokształtu dolegliwości i skutków prawnych, wynikających z kary orzeczonej względem oskarżonego jest wykluczona.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I Instancji uwzględnił wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia wymiaru kary, właściwie je oceniając (art. 53 k.k.). Tym bardziej, że stanowisko w tym zakresie Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy i logiczny uzasadnił. Sąd wskazał, że czyn sprawcy godził w najcenniejsze dobro prawem chronione – życie człowieka. Nieodwracalny skutek był spowodowany umyślnym naruszeniem zasad obowiązujących w ruchu drogowym – sprawca nie obserwował należycie miejsca, w którym kierowcy są zobowiązani do zachowania najwyższego stopnia ostrożności obowiązującej uczestników ruchu drogowego, jak również nieznacznie przekroczył dozwoloną prędkość, co samo w sobie przy należytej obserwacji przejścia dla pieszych nie spowodowałoby tragicznych następstw. Skarżący zgodnie wskazują, na ich zdaniem okoliczność obciążającą w/w - obieranie zmiennej linii obrony, początkowo wskazującej na winę zmarłej za zdarzenie. Następnie wskazywanie na chwilową utratę świadomości kierowcy bezpośrednio przed zdarzeniem. Uwadze apelujących nie uszło, że w końcu oskarżony ugiął się pod ciężarem dowodów i przyjął odpowiedzialność za zdarzenie. Przeprosił pokrzywdzonego. Zdaniem Sądu OkręgowegoS.C.nie należy do kategorii osób zdemoralizowanych, najczęściej występujących przed Sądem i z wyrachowaniem przyjmujących każdą możliwą strategię, dającą choćby cień szansy na uwolnienie od winy czy chociażby łagodniejszą karę. Jest on człowiekiem, który przez 67 lat swojego życia nie był karany za przestępstwa, cieszy się dobrą opinią w środowisku, ma dorobek naukowy, pracuje jako nauczyciel akademicki. W ocenie Sądu naturalnym jest, że człowiek wykształcony i inteligentny, który znalazł się w sytuacji takiej jak w/w, uprzednio przez kilkadziesiąt lat uczestnicząc w ruchu drogowym, stara się wytłumaczyć sobie i zracjonalizować to, co się zdarzyło. W charakterze człowieka u przeważającej większości członków społeczeństwa leży poszukiwanie winy za wypadek w okolicznościach zewnętrznych, dopatrywanie się winy za tragiczne zdarzenia w przyczynach niezależnych od człowieka, aby za wszelką cenę zdjąć z siebie ciężar odpowiedzialności za spowodowanie śmierci innej osoby. Dopiero rzetelnie i precyzyjnie przeprowadzony proces uświadomił podsądnemu, że to jego zachowanie, a raczej bezczynność spowodowała tragedię nie tylko w postaci śmierci danej osoby, ale nieodwracalnie zmieniła życie członków jej rodziny. Jest to ogromny ciężar i „pozakodeksowa” dożywotnia kara - życia ze świadomością skutków swojego działania. W ocenie Sądu taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, tym należy tłumaczyć przeproszenie oskarżyciela posiłkowego na końcowym etapie postępowania. Zresztą, jak słusznie Sąd zauważył i podkreślił, elementy skruchy u oskarżonego były zauważalne na etapie postępowania przygotowawczego. W powyższe wpisują się również szukanie pomocy u specjalistów z zakresu psychiatrii, kłopoty ze snem, obniżony nastrój i inne objawy wskazujące na podążanie w kierunku depresji, po zdarzeniu objętym aktem oskarżenia. Stąd skierowanie w/w do szpitala psychiatrycznego (k. 481). Sąd Okręgowy wyraża opinię, że obecne industrialne, zmotoryzowane czasy, ilość pojazdów mechanicznych i innych pojazdów sprawiają, że w każdym momencie uczestnicy ruchu drogowego muszą zachowywać wzmożoną uwagę i wykazywać się przewidywaniem zachowania innych uczestników. Chwila dekoncentracji, zamyślenia czy też nieuwagi może skutkować tragicznymi następstwami. Może to dotyczyć każdego uczestnika ruchu drogowego. Nie sposób wytłumaczyć zachowania w/w, czym innym niż chwilą tragicznej w skutkach nieuwagi.
Sąd Rejonowy, czego nie kwestionują skarżący, prawidłowo określił karę i jej rozmiar. Natomiast wbrew stanowisku apelujących, Sąd Odwoławczy nie ma najmniejszych wątpliwości, że Sąd I Instancji w sposób prawidłowy dostrzegł pozytywną prognozę kryminologiczną w przypadkuS. C.zawieszając mu wykonanie kary pozbawienia wolności na maksymalnie długi przewidziany prawem okres próby 3 lat. Zawieszając wykonanie kary, Sąd w sposób prawidłowy wziął pod uwagę postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa. Słusznie uznał, że tak orzeczona kara spełni cele prewencji szczególnej w stosunku do w/w, który nie popełni ponownie przestępstwa, jak i w odczuciu przeciętnego obywatela będzie to kara sprawiedliwa. Cele prewencji generalnej zostaną w ten sposób również osiągnięte. Osadzanie w/w w zakładzie karnym oznaczałoby wyeksponowanie jedynie aspektu odwetowego kary. Żadnych innych celów taka kara nie osiągnęłaby. Tym bardziej, że w/w został wyeliminowany z ruchu drogowego związanego z kierowaniem pojazdami mechanicznymi na okres 3 lat. Ponownie Sąd Odwoławczy nie zgadza się ze stanowiskiem skarżących, że jest to środek karny zbyt łagodny, ponieważ jego właściwy wymiar powinien wynosić 5 lat. Uwadze apelujących uszedł fakt, żeS. C.ma obecnie 70 lat. W momencie zakończenia wykonywania środka karnego, będzie miał lat 73. Zgodnie zart. 49 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 05 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami(Dz.U. 2017.978 t.j. z późn. zm.) jeżeli w/w będzie chciał odzyskać uprawnienia, jego kwalifikacje będą podlegały sprawdzeniu w formie egzaminu państwowego. Będzie się to wiązało z dodatkowymi, wysokimi kosztami. Dlatego Sąd Odwoławczy nie podziela obaw skarżących, że sprawca może zagrażać bezpieczeństwu w ruchu drogowym w przypadku orzeczenia środka karnego na okres 3 lat.
W takim stanie rzeczy Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku.
Sąd II Instancji nie zgodził się z ostatnim zarzutem pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych – obrazy przez Sąd Rejonowyart. 626w zw. zart. 627 k.p.k.poprzez niezasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych wydatków poniesionych w trakcie procesu. Przede wszystkim zauważyć należy, że z protokołu ostatniej rozprawy, która odbyła się w dniu 11 października 2017 r., wynika, iż żądanie dotyczące zwrotu poniesionych przez w/w wydatków nie zostało w ogóle sformułowane, jak również nie wskazano żądanej kwoty i nie udokumentowano jej poniesienia (k. 426-427). Jak wynika z akt, do czasu nadania biegu apelacjom i przekazania akt do Sądu Odwoławczego nie wpłynął również taki wniosek na piśmie. Brak jest podstaw prawnych do orzekania w powyższym zakresie przez Sąd I Instancji z urzędu. Dlatego zarzut dotyczący braku zasądzenia kosztów reprezentacji oskarżycieli posiłkowych przed Sądem Rejonowym został uznany za pozbawiony jakichkolwiek podstaw.
W oparciu oart. 634 k.p.k.w zw. zart. 624 § 1 k.p.k.zwolniono oskarżycieli posiłkowych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych związanych z ich apelacją uznając, że przemawiają za tym względy słuszności. Kosztami procesu obciążono Skarb Państwa (art. 636 § 1 i 2 k.p.k.).