Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1497/18
Data wyroku: 2018-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 222 kc

Sygn. akt III Ca 1497/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach:
1) nakazał pozwanymW. B.,I. B.iA. B.aby wydali Skarbowi Państwa – Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasom Państwowym – NadleśnictwuS.i opróżnili zabudowaną budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi nieruchomość położoną wW., o powierzchni 0,15 ha, obejmującądziałkę ewidencyjną nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Skierniewicach prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
2) nakazał pozwanemuW. B., aby wydał Skarbowi Państwa – Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasom Państwowym – NadleśnictwuS.częśćdziałki ewidencyjnej nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Skierniewicach prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), o powierzchni 300 m2, usytuowaną wzdłuż północno – wschodniej granicydziałki nr (...), na długości 20 metrów i szerokości 15 metrów, na której pozwany posadowił pszczele ule,
3) zasądził solidarnie od pozwanychW. B.iI. B.na rzecz Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych – NadleśnictwaS.kwotę 377 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu,
4) przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach na rzecz adw.A. Ż.kwotę 442,80 złote tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanejI. B.z urzędu,
5) przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach na rzecz adw.A. T.kwotę 442,80 złote tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemuW. B.z urzędu,
6) nakazał pobrać solidarnie odW. B.iI. B.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach kwotę 200 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, której powód nie miał obowiązku uiścić,
7) orzekł, że nieuiszczone koszty sądowe w pozostałej części poniesie Skarb Państwa.
Powyższy wyrok wynikał z uznania za zasadne i podlegające uwzględnieniu żądanie wydania lokalu zajmowanego dotychczas przez pozwanych. Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że pozwani nie wykazali ustawowej przesłanki stałego, wspólnego zamieszkiwania z najemcą do jego śmierci, co prowadziłoby do wstąpienia z mocy prawa na zasadzieart. 691 k.c.w stosunek najmu po matce pozwanego, która dotychczas zajmowała lokal stanowiący przedmiot sporu. Sąd I instancji oparł się w tym względzie na ustaleniach, że centrum życiowe pozwanego znajdowało się w należącej do niego nieruchomości wS., gdzie zamieszkiwał wraz z żoną i dziećmi, zaś w lokalu, którego wydania domaga się powód przebywał co prawda często i regularnie, ale jedynie w związku z pogarszającą się sytuacją zdrowotną matki, a także ze względu na usytuowanie na tej samej nieruchomości pasiece, której prowadzeniem zajmował się w okresie wiosenno – letnim. W rezultacie uzasadniony okazał się wniosek, że pozwani nie dysponują tytułem prawnym do lokalu, w oparciu o który mogliby skutecznie przeciwstawić się żądaniu pozwu.
Apelację od powyższego wyroku w zakresie uwzględniającym powództwo oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu i kosztach tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa wywiódł pozwany, podnosząc następujące zarzuty:
- naruszeniaart. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie wyrażające się uznaniem, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek przemawiający za zwolnieniem pozwanego od kosztów postępowania podczas gdy sytuacja zdrowotna i majątkowa pozwanego przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych w całości;
- sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z całokształtem materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wyrażającej się bezpodstawnym uznaniem, żeW. B.nie mieszkał stale i nieprzerwanie wL.położonej wW., a tym samym nie wstąpił w stosunek najmu na podstawieart. 691 k.c.po zmarłej matceZ. B., podczas gdy przeczą temu zeznania przesłuchanych w toku postępowania świadków oraz pozwani;
- naruszenie art. 14 ust. 1,3,4 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 200l roku o ochronie lokatorów, mieszkaniowym, zasobie gminy i o zmianieKodeksu Cywilnegopoprzez nierozstrzygnięcie o uprawnieniu pozwanego do otrzymania lokalu socjalnego, w sytuacji gdy pozwany jest emerytem.
W konkluzji pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie zaś o jego zmianę w części dotyczącej kosztów sądowych poprzez zwolnienie pozwanego od kosztów sądowych w całości przed Sądem I instancji. Pozwany sformułował także wniosek o zwolnienie go od kosztów postępowania przed Sądem II instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych za pomoc prawną świadczoną z urzędu przed Sądem II instancji.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest niezasadna.
Ustalenia faktyczne, jak również ocena prawna przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Rejonowy, znajdują pełną akceptację Sądu Okręgowego.
Ustosunkowanie się do zarzutów apelacji wymaga w istocie rozstrzygnięcia kwestii, czy Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pozwany nie wstąpił w stosunek najmu lokalu po zmarłej najemcy – matce pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Dla uzasadnienia tego stanowiska w pierwszej kolejności trzeba uwypuklić, że w myśl dyspozycjiart. 691 k.c.sąd ocenia jedynie zaistnienie dwóch wskazanych w nim przesłanek koniecznych dla wstąpienia z mocy prawa w stosunek najmu, a mianowicie stosunek bliskości z poprzednim najemcą i stałe zamieszkiwanie z nim aż do chwili jego śmierci. O ile przesłanka stosunku bliskości pomiędzy pozwanym a zmarłym najemcą nie była kwestionowana, spór pomiędzy stronami ogniskował się wokół drugiej z wymienionych powyżej kwestii. W tym miejscu odwołać należy się do dominującego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym stałe zamieszkiwanie z najemcą osoby mu bliskiej oznacza ześrodkowanie przez tę osobę całej swej działalności życiowej w lokalu najemcy, tak by zajmowany przez tę osobę lokal stanowił jej centrum życiowe, a osoba bliska najemcy nie miała w tym czasie innego mieszkania ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 40/99, publ.(...)oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1999 r., I CKN 1031/97, publ. Program Komputerowy Lex nr 1213435). Odnotować należy również pogląd wyrażony w wyroku z dnia 29 kwietnia 1998 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I CKN 637/97, w którym Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż udzielanie przez stronę pomocy w codziennych sprawach życiowych poprzedniemu najemcy, z uwagi na łączące ją z nim pokrewieństwo i w związku z tym przebywanie w zajmowanym przez niego lokalu, a nawet fakt zameldowania w nim, nie przesądzają o tym, że strona w lokalu tym stale zamieszkiwała i by tam znajdowało się centrum jej spraw życiowych, rodzinnych i majątkowych.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie można uznać za spełnioną w stosunku do pozwanego przesłanki stałego wspólnego zamieszkiwania ze zmarłym najemcą. Prawidłowość powyższego stwierdzenia znajduje potwierdzenie zwłaszcza w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, którego oceny, wbrew odmiennemu przekonaniu skarżącego, Sąd Rejonowy dokonał w sposób prawidłowy i zgodny z regułami logicznego rozumowania. Przede wszystkim wyeksponować należy, iż twierdzenia pozwanego, że stale zamieszkiwał do chwili śmierci w lokalu stanowiącym przedmiot niniejszego sporu, nie dają się pogodzić z zasadami doświadczenia życiowego, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Nie powtarzając słusznych w tym względzie wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyeksponować trzeba, że okoliczności związane ze stanem zdrowia matki pozwanego, a także dotyczące założonej na nieruchomości wW.pasieki nie wydają się być racjonalnym i podyktowanym rzeczywistą potrzebą, uzasadnieniem dla podjęcia przez pozwanego decyzji o stałym zamieszkaniu z dala od rodziny, którą tworzył z żoną i dziećmi. Przede wszystkim, jak wynika z zeznań świadków matka powoda pomimo kłopotów ze zdrowiem zachowała względną samodzielność. Miarodajne w tym względzie są zeznania świadkaM. J., przesłuchanego na wniosek pozwanych, który powoływał się łączącą go zZ. B.przyjaźń i częstą obecność w leśniczówce. Zeznał on, żeZ. B.co prawda w zasadzie się nie poruszała, niemniej jeszcze na pół roku przed śmiercią była w stanie dojść do ogrodzenia posesji, tj. pokonać o własnych siłach odległość około 40 metrów. Poinformował również, że wielokrotnie w takich okolicznościach rozmawiał z matką pozwanego, bowiem w okolicach leśniczówki bywał niemal codziennie w celach rekreacyjnych, jeżdżąc rowerem lub biegając na nartach. Na wiarę nie zasługują również twierdzenia pozwanego co do potrzeby permanentnego zajmowania się pszczelimi ulami, a zwłaszcza w okresie jesienno – zimowym. Dodać też trzeba, iż pozwany nie powołał się na inne okoliczności, dotyczące choćby osobistych relacji z członkami najbliższej rodziny zamieszkałej wS., które w świetle zasad doświadczenia życiowego mogły tłumaczyć stałe i długotrwałe zamieszkiwanie skarżącego w rozłączeniu od żony i dzieci. Ocena ta jest zasadna tym bardziej, że wS.pozwany przez wiele lat prowadził gospodarstwo ogrodnicze. Nie może również umknąć uwadze fakt, że pozwany reprezentując matkę w staraniach o zakup leśniczówki wskazał swój adres korespondencyjny wS.. Truizmem jest twierdzenie, że gdyby skarżący rzeczywiście na stałe zamieszkiwał wW., nie poleciłby kierowania korespondencji wS.. Powyższe podważa prawdziwość twierdzeń pozwanego, że jego centrum życiowe znajdowało się w leśniczówce wW.. Wskazuje natomiast, iż rzeczywiste miejsce zamieszkania skarżącego mieściło się wS.wraz z najbliższą rodziną. Powyższa konstatacja nie pozostaje natomiast w sprzeczności z ustaleniem, że pozwany często przebywał w nieruchomości zajmowanej przez matkę, zwłaszcza w sezonie letnim w okresie miodobrania, w związku zaś z potrzebą zapewnienia opieki matce, okresowo nawet w niej nocował, przechowywał tam również osobiste rzeczy. Nie negując zatem faktu okresowego przebywania przez pozwanego w lokalu swojej matki, świadczy to jedynie o jego wspólnym z nią zajmowaniu, nie stanowi natomiast przesłanki do wstąpienia w stosunek najmu po jej śmierci z mocyart. 691 k.c.
Do odmiennych wniosków w tym względzie nie prowadzą zeznania świadkówA. D.,B. Ż.,A. K.,A. F.iA. J., którzy swoją wiedzę odnosili do okresu, kiedy pozwany przed zakupem nieruchomości wS., zamieszkiwał z żoną i dziećmi w leśniczówce z matką, a zatem nie posiadali oni informacji o jego miejscu zamieszkania w okresie poprzedzającym śmierć jego matki. Także zeznania świadkówM. D.iI. J.nie mogą stanowić dowodu na okoliczność, iż pozwany stale zamieszkiwał z matką przed jej śmiercią. Ich twierdzenia dotyczące okresu w jakimI. B.mieszkała jeszcze w leśniczówce, są sprzeczne nawet z wersją prezentowaną przez pozwanych, a przez to zupełnie niewiarygodne. Podobnie należy ocenić zeznania świadkówA. U.,M. P.,D. B.,P. D.,L. K.iD. C., których wiedza na temat okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy była fragmentaryczna i nie mogła przez to stanowić podstawy do poczynienia ustaleń w zakresie rzeczywistego miejsca zamieszkania pozwanego. Jeśli zaś chodzi o świadkaP. D., przyznał on, że swoją wiedzę w omawianej sprawie czerpie z przekazu innych osób. Z kolei świadekM. G.wprost zeznał, iż pozwany mieszkał wS., a w leśniczówce przybywał jedynie w okresie letnim w związku z prowadzeniem pasieki. Również świadekJ. W.przyznał, że widywał się z pozwanym w jego domu wS., a spotkanie te miały charakter zarówno zaplanowany jaki i przypadkowy. Także świadek potwierdził, żeM. J.odwiedził oboje pozwanych wS..
Reasumując, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wspiera twierdzeń pozwanego odnośnie jego stałego i nieprzerwanego zamieszkiwania w leśniczówce. Przeciwnie, ocena materiału dowodowego daje podstawy do przyjęcia, że pozwany w rzeczywistości zamieszkiwał wS., a wW.jedynie okresowo i przede wszystkim w związku konieczności sprawowania opieki nad matką oraz prowadzeniem pasieki. Wychodząc z tego założenia Sąd I instancji trafnie uznał na gruncie okoliczności faktycznych sprawy, że lokal, którego dotyczy spór nie stanowił dla pozwanego centrum życiowego w rozumieniuart. 691 k.c., gdyż na stałe zamieszkiwał on wraz ze swoją rodziną wS.. Podkreślić jednocześnie należy, iż ciężar wykazania okoliczności świadczących o zamieszkiwaniu pozwanego z najemcą do dnia jego śmierci spoczywał właśnie na pozwanym. W konsekwencji, nie budzi żadnych zastrzeżeń konkluzja Sądu Rejonowego, że pozwany nie wstąpił z mocy prawa w stosunek najmu poZ. B.. Ostatecznie prowadzi to do dalej idącego wniosku, że skarżącemu nie przysługuje skuteczny względem powoda tytuł prawny do lokalu, którego żądanie wydania jest przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.
Chybiony jest także zarzut naruszeniaart. 14 ust. 1,3,4 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego( tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.), którego zasadności skarżący upatruje w nieprzyznaniu mu uprawnienia do lokalu socjalnego pomimo, iż posiada status emeryta. Pozwany nie dostrzega bowiem, że obowiązek dostarczenia lokalu socjalnego osobom wymienionym wart. 14 ust. 4pkt cyt. ustawy odpada w sytuacji, gdy mogą oni zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem z przyczyn przedstawionych na dotychczasowym etapie rozważań ustalono, że pozwany może zamieszkać w należącej do niego nieruchomości położonej wS..
Wreszcie, niezasadnie skarżący kwestionuje rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Sąd Rejonowy z powołaniem na właściwe przepisy i wynikające z nich stawki zastępstwa procesowego profesjonalnych pełnomocników, a także uwzględniając poniesione przez powoda koszty sądowe związane z dochodzeniem należności objętej pozwem, obciążył kosztami postępowania pozwanego stosownie do wyniku postępowania, jako stronę przegrywającą sprawę w całości. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się przesłanek do odstąpienia od zasady obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi przez stronę przegrywającą proces. W oparciu o zasadę słuszności unormowaną w przepisieart. 102 k.p.c.w wypadkach szczególne uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej kosztami w ogóle. Przenosząc powyższe na płaszczyznę rozpoznawanej sprawy należy wyrazić przekonanie, że ani sytuacja osobista pozwanego, jego postawa procesowa w toku postępowania ani też charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu Sądu nie uzasadniają skorzystania przez niego z dobrodziejstwa tej instytucji. Sama zaś niska wysokość dochodów skarżącego nie wyczerpuje pojęcia „szczególnie uzasadnionego wypadku” w rozumieniu powołanego przepisu.
Z tych względów Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów mogących podważyć stanowisko Sądu Rejonowego, a tym samym jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 roku ( Dz.U.2015.1804. ze zm.). Na koszty te złożyła się kwota120 złotych kosztów zastępstwa procesowego.
W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanym z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 147,60 złotych ( z podatkiem VAT ) orzeczono na podstawie § 2 w związku z § 8 pkt 1 i § 16 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714).