Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1131/17
Data wyroku: 2018-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Wencka
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 1035 kc, art. 212§2 kc, art. 686 kpc

I Ns 1131/17

POSTANOWIENIE
Dnia 8 czerwca 2018 roku.
SĄD REJONOWY W BIELSKU PODLASKIM I WYDZIAŁ CYWILNY
W składzie:
Przewodniczący:SSR Katarzyna Wencka
Protokolant:Katarzyna Pawluczuk
po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018 roku w Bielsku Podlaskim
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. G.
z udziałemL. S.,P. S.,T. F.,G. P.,B. D. (1),W. J.,I. W.,D. B.,J. S.,B. D. (2)
o dział spadku poS. P.i częściowy dział spadku poM. M. (1)
postanawia:
I Ustalić, że w skład spadku poS. P.synuP.iM., zmarłym w dniu 3 lutego 2012 roku wD., posiadającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu wD., gminaH.o łącznej wartości 88 577 zł (osiemdziesiąt osiem tysięcy pięćset siedemdziesiąt siedem złotych) wchodzi:

1
prawo własności zabudowanej drewnianym budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi nieruchomości położonej wD., gminaH., obręb(...)oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha o wartości 41 772 zł,

2

    prawo własności niezabudowanych nieruchomości rolnych położonych wD., obręb(...), gminaH.oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha,(...)o powierzchni(...)ha o łącznej wartości 39 395 zł,

3
prawo własności niezabudowanej nieruchomości rolnej położonej wD., gminaH., obręb(...)oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha, dla której nieruchomości Sąd Rejonowy wB.Zamiejscowy(...)Wydział Ksiąg Wieczystych wH.prowadziksięgę wieczystą Kw (...)o wartości 7410 zł.

IIUstalić, że w skład spadku poM. M. (1)synuM.iM., zmarłym w dniu 26 kwietnia 2014 roku wD., posiadającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu wD., gminaH.wchodzi udział w wysokości 1/3 (jednej trzeciej) części w majątku opisanym szczegółowo w pkt. I postanowienia.
IIIOddalić wniosekW. G.o ustalenie dokonania nakładów na nieruchomość opisaną szczegółowo w pkt. I podpkt. 1 postanowienia i spłacenia długów spadkowych.

    IVDokonać działu spadku poS. P.i częściowego działu spadku poM. M. (1)w ten sposób, że dokonując fizycznego podziału zabudowanej nieruchomości położonej wD., gminaH., obręb(...)oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha zgodnie ze stanowiącym integralną część orzeczenia projektem podziału sporządzonym przez biegłego z zakresu geodezji inż.S. W.z k-703 akt przyznać na rzecz:

a

W. G.zabudowaną nieruchomość położoną wD., gminaH., obręb(...)oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha oraz niezabudowane nieruchomości rolne położone wD., obręb(...), gminaH.oznaczone numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha,(...)o powierzchni(...)ha,

b
P. S.zabudowaną nieruchomość położoną wD., gminaH., obręb(...)oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha,

c
W. J.niezabudowaną nieruchomość położoną wD., gminaH., obręb(...)oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha,

d

T. F.niezabudowaną nieruchomość rolną położoną wD., gminaH., obręb(...)oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha, dla której nieruchomości Sąd Rejonowy wB.Zamiejscowy(...)Wydział Ksiąg Wieczystych wH.prowadziksięgę wieczystą Kw (...),

bez dopłat na rzeczL. S.,I. W.,B. D. (2),D. B.,G. P.,B. D. (1).
VZasądzić od wnioskodawczyniW. G.na rzecz uczestnika postępowaniaP. S.tytułem dopłaty kwotę 1392,42 zł (jeden tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote 42/100), płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym w razie uchybienia w terminie płatności.
VIZasądzić od wnioskodawczyniW. G.na rzecz uczestniczki postępowaniaW. J.tytułem dopłaty kwotę 5743,42 zł (pięć tysięcy siedemset czterdzieści trzy złote 42/100), płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym w razie uchybienia w terminie płatności.
VIIZasądzić od wnioskodawczyniW. G.na rzecz uczestniczki postępowaniaJ. S.tytułem spłaty kwotę 12 888,90 zł (dwanaście tysięcy osiemset osiemdziesiąt osiem złotych 90/100), płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym w razie uchybienia w terminie płatności.
VIIIZasądzić od uczestniczki postępowaniaT. F.na rzecz uczestniczki postępowaniaJ. S.tytułem spłaty kwotę 28,58 zł (dwadzieścia osiem złotych 58/100), płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w stosunku rocznym w razie uchybienia w terminie płatności.
IXNakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim następujące kwoty:
- od wnioskodawczyni kwotę 2031,44 zł,
- od uczestnika postępowaniaP. S.kwotę 280,20 zł,
- od uczestniczki postępowaniaW. J.kwotę 280,20 zł,
- od uczestniczki postępowaniaT. F.kwotę 280,20 zł,
- od uczestniczki postępowaniaJ. S.kwotę 490,35 zł,
tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w sprawie.
XStwierdzić, że zainteresowani we własnym zakresie ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
I Ns 1131/17

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniW. G.wniosła o dokonanie działu spadku poS. P.oraz częściowego działu spadku poM. M. (1)w ten sposób, aby przyznać na jej rzecz prawo własności niezabudowanych nieruchomości rolnych położonych w obrębie wsiD., gminaH., oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha,(...)o powierzchni(...)ha oraz części zabudowanej nieruchomości siedliskowej wD., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)według projektu biegłego z zakresu geodezjiS. W.z k- 481 oznaczonej jakodziałka (...)o powierzchni(...)ha. Domagała się także ustalenia, że dokonała nakładów na zabudowaną nieruchomość położoną wD.oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)oraz spłaciła długi spadkowego w postaci poniesienia kosztów pogrzebu spadkodawcyS. P.o łącznej wartości 40 000 zł. Ostatecznie wyraziła zgodę na przyznanie na rzecz uczestniczki postępowaniaT. F.niezabudowanej nieruchomości położonej w obrębie wsiD., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha, dla której nieruchomości Sąd Rejonowy wB.Zamiejscowy(...)Wydział Ksiąg Wieczystych wH.prowadziksięgę wieczystą Kw (...).
Uczestnik postępowaniaP. S.przychylając się do wniosku o co do zasady wnosił o przyznanie mu prawa własności części zabudowanej nieruchomości siedliskowej wD., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)według projektu biegłego z zakresu geodezjiS. W.z k- 703 i przedzielenie mudziałki (...)o powierzchni(...)ha. Domagał się także wyrównania jego udziału spadkowego dopłatą. Kwestionował żądania wnioskodawczyni w zakresie roszczeń uzupełniających. Zaprzeczał, aby dokonała ich wnioskodawczyni ponadto zgłosił zarzut przedawnienia tych roszczeń (k- 735).
Uczestniczka postępowaniaW. J.zajmowała stanowisko zbliżone doP. S.i wnosiła o przyznanie jej prawa własności części zabudowanej nieruchomości siedliskowej wD., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)według projektu biegłego z zakresu geodezjiS. W.z k- 703 i przedzielenie mudziałki (...)o powierzchni(...)ha. Domagała się także dopłaty.
Uczestniczki postępowaniaT. F.,G. P.iB. D. (1)początkowo wnosiły o przyznanie na współwłasność w częściach równych niezabudowanych nieruchomości rolnych położonych w obrębie wsiD., gminaH., oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha i(...)o powierzchni(...)ha. Ostatecznie na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia wniosły o przyznanie powyższych nieruchomości wyłącznie na rzeczT. F.(k- 807v).
Uczestniczka postępowaniaJ. S.od początku postepowania domagała się spłaty swego udziału w majątku spadkowym (k-92, 242).
Uczestnicy postępowaniaL. S.iD. B.oświadczyli, że zrzekają się swoich udziałów na rzecz wnioskodawczyni i nie chcą spłaty (k- 5, 755, 628).
Uczestniczki postępowaniaI. W.iB. D. (2)przychyliły się do stanowiska wnioskodawczyni, nie wnosiły o przyznanie na ich rzecz jakichkolwiek składników majątku spadkowego ani też zasądzenia spłaty.
Sąd ustalił i zważył, co następuje:

S. P.synaP.iA.zmarł w dniu 3 lutego 2012 roku wD., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Był kawalerem, bezdzietnym (k-4 akt(...)SR wB.).
Na podstawie ustawy spadek poS. P.nabyli: siostraW. G.i bratM. M. (1)po 1/3 części każde z nich, siostrzeńcy:L. S.,P. S.iW. J.w 1/12 części, a także córki siostrzenicyN. G.P.,B. D. (1),T. F.po 1/36 części każda z nich (postanowienie Sądu Rejonowego wB.z dnia 6 lutego 2015 roku w sprawie(...)k-141 wB.).

M. M. (1)zmarł 26 kwietnia 2014 roku wD.i ostatnio stale tam zamieszkiwał. Spadek po nim z mocy postanowienia Sądu Rejonowego wB.z dnia 3 sierpnia 2015 roku nabyła żonaJ. M.w 4/16 części oraz córki:I. W.,D. B.,B. D. (2),J. S.po 3/16 części każda z nich (k- 28 akt(...)).
Już w toku postępowania, gdyż w dniu 21 listopada 2016 roku zmarłaJ. M.(k- 622). Z kolei spadek po niej nabyła z mocy testamentu córkaJ. S.w całości. Porządek dziedziczenia poJ. M.określił Sąd Rejonowy wB.postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 roku w sprawie o sygn. akt(...).
Zgodnie z przepisemart. 684 k.p.c.w postępowaniu o dział spadku, sąd ustala skład i wartość majątku ulegającemu podziałowi. Zasadą jest, iż ustalenie składu i stanu spadku przez sąd następuje według chwili jego otwarcia (art. 924 k.c.), a jego wartości na podstawie cen (rynkowych) z chwili dokonywania działu (por. orzeczenie SN z dnia 16 maja 1950 r., C 72/50, OSN 1951, nr 1, poz. 12; uchwała SN z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90). Ponadto zgodnie ze stanowiskiem, w sprawie o dział spadku jego skład powinien być ustalony przez sąd na podstawie dowodów aktualnych w chwili dokonywania podziału (por. orzeczenie SN z dnia 16 marca 1994 r., II CRN 31/94, Wokanda 1994, nr 9, s. 9). Podstawą ustalenia składu spadku są przede wszystkim oświadczenia spadkobierców - uczestników postępowania działowego oraz przedstawione przez nich dowody, ewentualnie spis inwentarza, jeżeli był sporządzony. Jeżeli jednak zachodzą w tym względzie sprzeczności, obowiązkiem sądu jest ich wyjaśnienie. W każdym wypadku udowodnienia wymaga własność nieruchomości spadkowej (por. orzeczenie SN z 11 marca 1985 r., III CRN 52/85, nie publ.).
W sprawie nie ulegało wątpliwości że w skład spadku poS. P.wchodzi zabudowane gospodarstwo rolne położone we wsiD., gminaH., choć obecnie od wielu lat nie jest prowadzona produkcja rolna. Jednakże pierwotnym tytułem własności przedmiotowych gruntów był akt własności ziemi wydany w dniu 28 lipca 1975 roku Nr(...)na rzeczS. P.synaP.iA.(k-417). Powyższy dokument dotyczy nieruchomości obecnie oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...),(...),(...)(informacja ze Starostwa Powiatowego wH.k- 412). Natomiast w dniu 13 lipca 1990 rokuS. P.nabył od małżonkówJ.iH. C.niezabudowaną nieruchomość rolną oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha, dla której nieruchomości Sąd Rejonowy wB.Zamiejscowy(...)Wydział Ksiąg Wieczystych wH.prowadziksięgę wieczystą Kw (...). Skład majątku spadkowego w sprawie nie był przedmiotem sporu. W związku powyższym Sąd ustalił wyczerpująco skład masy spadkowej w pkt. I postanowienia.
Ustalając wartość powyższych nieruchomości Sąd posiłkował się opinią biegłego z zakresu szacowania nieruchomościA. T. (1)(opinia pisemna k-160-201). Biegły określił wartość majątku spadkowego poS. P.na łączną kwotę 88 577 zł. Zdaniem Sądu ustalenia poczynione biegłego były rzetelne, dokonane obiektywnie, a wnioski przez niego sformułowane poparte logicznym uzasadnieniem. Opinia została sporządzona w oparciu o głęboką wiedzę i praktyczne doświadczenie zawodowe biegłego, w konsekwencji Sąd podzielając zawarte w niej ustalenia odnośnie wyżej wymienionych składników majątku spadkowego. Opinia nie była kwestionowana przez żadnego z uczestników postępowania. Została ona zaktualizowana przez biegłegoA. T.w 2018 roku (k- 775). Ostatecznie wartości poszczególnych nieruchomości określone przez biegłego były podstawą ustalenia wartości majątku spadkowego w pkt. I postanowienia.
Poza sporem pozostawała też kwestia, że w skład spadku poM. M. (1)wchodzi udział w 1/3 części w majątku spadkowym nabytym po bracieS. P..
Natomiast spór w sprawie koncentrował się wokół wnioskuW. G.o ustalenie, że dokonała ona nakładów na nieruchomość siedliskową wD.oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)oraz spłaciła długi spadkowe w postaci kosztów pogrzebu spadkodawcy. Ostatecznie wnioskodawczyni sprecyzowała roszczenie w tym zakresie na kwotę 40 000 zł (k-239-240). W szczególności wnioskodawczyni podnosiła, że między innymi w 1994 roku wybudowaną obecnie istniejącą stodoła nadziałce (...), w latach 1997-1998 przekryła dach na budynku mieszkalnym, a w kolejnych latach doprowadziła do niego wodę, dokonała ogrodzenia całości posesji. Poniosła też koszty pogrzebu spadkodawcy oraz budowy pomnika na cmentarzu.
Uczestnicy postępowaniaP. S.,W. J.,G. P.,T. F.orazJ. S.oponowali powyższemu wnioskowiW. G.(k-294, 255, 259, 268, 294, 336). Nie kwestionowali samej okoliczności wykonania poszczególnych prac, ale sfinansowanie ich przez wnioskodawczynię. Podnosili, że dokonał ich spadkodawca i on poniósł związane z nimi wydatki, ewentualnie część prac była wykonywana na koszt córki i zięcia wnioskodawczyniE.iP. G.- którzy na przedmiotowej nieruchomości prowadzili produkcję rolną w zakresie hodowli trzody chlewnej. W związku z tym to oni dokonali nakładów w zakresie prac w budynku gospodarczym posadowionym na przedmiotowej nieruchomości, gdzie skupiała się ich działalność. Jednocześnie uczestnicy postępowania podkreślali, że rodzina wnioskodawczyni przez szereg lat korzystała z przedmiotowej nieruchomości, czerpała pożytki w postaci możliwości użytkowania na własne potrzeby budynków gospodarskich. Podkreślali, że wnioskodawczyni nie pozostawała w ostatnich latach życia spadkodawcy w dobrych stosunkach, a prace były wykonywane jeszcze przed otwarciem spadku. Odnośnie kosztów pogrzebu podnosili, że wnioskodawczyni otrzymała zasiłek pogrzebowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w całości je zrekompensował.
Natomiast zgodnie zart. 686 kpcw postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.
W sprawie było oczywiste, że po otwarciu spadku, czuli po dacie 3 lutego 2012 roku nie były dokonywane nakłady na majątek spadkowy w postaci nieruchomości siedliskowej. Należy zaznaczyć, że w tym dniu miał miejsce pożar budynku mieszkalnegoS. P.i jego śmierć była właśnie następstwem tego wydarzenia. Obecny stan przedmiotowej nieruchomości znakomicie obrazuje opinia biegłegoA. T. (1), z której wynika, że budynek mieszkalny uległ częściowemu spaleniu. O 2012 roku budynek nie został naprawiony i jest nieużytkowany. Pozostałe budynki także są również zniszczone, pokryte eternitem.
Natomiast przepisart. 686 kpcmówi o nakładach na spadek, a więc po powstaniu współwłasności między spadkobiercami wynikającymi ze spadkobrania. Ponieważ wydatki i ciężary związane ze wspólnym przedmiotem spadkowym ponoszą współspadkobiercy w stosunku do wielkości przysługujących im udziałów (art. 1035w zw. zart. 207 kc) dlatego też spadkobierca który poniósł wydatki na wspólny przedmiot należący do spadku, może żądać od pozostałych spadkobierców zwrotu świadczenia w częściach odpowiadających ich udziałom, chyba, że umowa między spadkobiercami stanowi inaczej. Okoliczność ponoszenia przez wnioskodawczynię nakładów na nieruchomość przed otwarciem spadku wskazywała sama wnioskodawczyni, jak też świadkowie chociaż zeznania niektórych z ich cechowała ogólnikowość.B. K.zeznał, że była doprowadzona woda i był wykonywany remont ogrodzenia za życiaS. P.(k-397v-398).M. N.podał, że pomagał przy remoncie dachu na stodole i jej docieplaniu na zlecenie wnioskodawczyni, a nie mieszkającego na działce spadkodawcy (k-398).J. J. (2)z kolei zrelacjonował, że wykonał instalację siłową na posesji wD.na zlecenieP. G.- zięcia wnioskodawczyni, który hodował na niej świnie (k- 398). NatomiastW. C.zeznał, że był wykonawcą ogrodzenia na zlecenie wnioskodawczyni, która dostarczała też materiały budowlane (k-398-398v), zaśW. B.komina i bramy (k-398-398v). TakżeW. K.(k- 397v),A. G.(k- 398v),E. G.(k-399) potwierdzali wersję wnioskodawczyni w zakresie wykonywanych prac oraz fakt wykonania ich za życia spadkodawcy.
Nie ulega wątpliwości, że nakłady czynione były w chwili, kiedy właścicielem nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)był spadkodawca. Z zeznań wnioskodawczyni, jak i świadków wynika, że traktowała ona je jako formę nieodpłatnego przysporzenia na rzeczS. P., bez obowiązku zwrotu z jego strony. Jak przyznała wnioskodawczyni nie zwracała się do niego o ich zwrot (k-755v). W tych okolicznościach brak podstaw dla przyjęcia, że spadkodawca miał obowiązek zwrotu tych świadczeń, który to obowiązek przekształcił się następnie w dług spadkowy. Należy także wskazać, że nie negując zakresu dokonanych przez wnioskodawczynię nakładów na nieruchomość przed datą otwarcia spadku trzeba podkreślić, że wnioskodawczyni, a właściwie jej córka i zięćE.iP. G.czerpali z niej korzyści prowadząc tam hodowlę trzody chlewnej. Wobec braku podstaw uznania w toku postępowania powyższych nakładów za dług spadkowy, rozważania w przedmiocie zgłoszonego przez uczestnika postępowaniaP. S.zarzutu przedawnienia są bezprzedmiotowe.
Jeśli chodzi o dług spadkowy w postaci poniesionych przez wnioskodawczynię kosztów pogrzebu spadkodawcy to wobec stanowiska uczestników postępowania, na wnioskodawczyni reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika spoczywał ciężar udowodnienia, że poniesione przez nią wydatki związane z pogrzebem brata przekroczyły kwotę zasiłku pogrzebowego. Wnioskodawczyni poprzestała na zestawieniu obrazującym jej wydatki (k-240) i nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów.
Stąd też Sąd w pkt. III postanowienia oddalił wnioskiW. G.o rozliczenie w toku postępowania roszczeń uzupełniających.
Do działu spadku z mocyart. 1035 k.c.stosuje się odpowiednio przepisy o zniesieniu współwłasności. W tej sytuacji odpowiednie zastosowanie znajduje przepisart. 210 k.c.stanowiący, iż każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. O wyborze sposobu zniesienia współwłasności rozstrzyga sąd, chociaż jest zobowiązany zasięgać stanowiska uczestników postępowania, a w razie zgodnego wniosku jest związany stanowiskiem współwłaścicieli (art. 622 § 2 k.p.c.), przy czym zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności nie może sprzeciwiać się prawu ani zasadom współżycia społecznego, jak też nie może zmierzać do obejścia ustawy.
Natomiast w razie „spornego zniesienia współwłasności" ostateczna, wiążąca decyzja należy do sądu, który rozstrzyga „stosownie do okoliczności". Jednym ze sposobów zniesienia współwłasności, aktualnym także w sprawie o podział majątku wspólnego jest przyznanie przedmiotu podziału jednemu ze współuprawnionych (art. 211 i 212 § 2 k.c.) z obowiązkiem spłaty pozostałych. O wyborze konkretnego nabywcy (współwłaściciela) decyduje zaś szereg złożonych okoliczności faktycznych każdej zawisłej sprawy. Można i trzeba tu uwzględniać, w różnym kontekście, takie okoliczności, jak rodzaj i przeznaczenie rzeczy, stan rodziny poszczególnych współwłaścicieli przygotowanie zawodowe, rodzaj działalności zawodowej, stan majątkowy, wykształcenie itp. Niezbędnym jest rozważenie wszelkich okoliczności, takich jak rodzaj i przeznaczenie rzeczy, potrzeby współwłaścicieli, interes społeczno-gospodarczy. Należy równocześnie zauważyć, że nie ma przeszkody do zniesienia współwłasności poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli wbrew woli współwłaścicieli w przypadku „spornego zniesienia współwłasności" Sąd bowiem stosuje ten sposób zniesienia współwłasności „stosownie do okoliczności".
W sprawie istniał spór co do sposobu podziału majątku spadkowego poS. P.. Na wstępie należy zaznaczyć, że mimo, że pierwotnie majątek spadkowy stanowiło gospodarstwo rolne, to jeszcze przed otwarciem spadku nieruchomości utraciły ten charakter z uwagi na odłogowanie go przez spadkodawcę przez wiele lat. Żadna osoba z spadkobierców nie zajmuje się rolnictwem. Stąd też przepisyart. 213-214 kcdotyczące zasad zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego zdaniem Sądu nie będą miały zastosowania.
Należy także zaznaczyć, że w toku niniejszego postępowania spadkobiercy uczestniczący w postępowaniu działowym składali niejednokrotnie oświadczenia o ,, przekazaniu” swoich udziałów na rzecz wnioskodawczyni. Oświadczenia takiej treści złożyła uczestniczka postępowaniaD. B.(k- 628),L. S.(k- 5, 755). Jednakże powyższych oświadczeń spadkobiercówS. P.nie można uznać za zbycie spadku, lecz za wniosek uczestnika postępowania wyrażający jego wolę co do sposobu dokonania działu spadku przez sąd. Oświadczenie takie nie uzasadnia poglądu, że udział wnioskodawczyni w spadku wynoszący 1/3 wzrósł o udziały powyższych uczestników postępowania.
Wnioskodawczyni wnosiła o przyznanie na jej rzecz niezabudowanych nieruchomości rolnych położonych w obrębie wsiD., gminaH., oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha,(...)o powierzchni(...)ha oraz części zabudowanej nieruchomości siedliskowej wD., oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)według projektu biegłego z zakresu geodezjiS. W.z k- 481 i przedzielenie jej nowopowstałejdziałki (...)o powierzchni(...)ha.
W sprawie bezsporne było, że niezabudowana nieruchomość rolna oznaczonanumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha ma przypaść na rzecz wnioskodawczyni. Nikt z pozostałych spadkobierców nie był nią zainteresowany.
Z kolei uczestniczki postępowaniaT. F.,G. P.iB. D. (1)wnosiły o przyznanie na rzeczT. F.nieruchomości rolnych położonych w obrębie wsiD., gminaH., oznaczonych numerami geodezyjnymi:(...)o powierzchni(...)ha i(...)o powierzchni(...)ha.T. F.oferowała wnioskodawczyni spłatę wartościdziałki (...), na coW. G.nie wyraziła zgody.
Sąd dokonując podziału przedmiotowych spornych nieruchomości kierował się przede wszystkim przesłanką zminimalizowania dopłat, tak aby poszczególne składniki majątkowe w jak największym stopniu pokrywały udziały spadkobierców, które były różne. Udziały uczestniczek postępowaniaT. F.,G. P.iB. D. (1)wynosiły po 1/36 części. Biorąc pod uwagę wartość majątku spadkowego powinny im łącznie przypaść składniki majątkowe o wartości 7381,42 zł ( 3× 1/36 = 1/12). Najbardziej zbliżoną wartość do tej kwoty miała działka oznaczonanumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha oszacowana przez biegłego na kwotę 7410 zł. Stąd też powyższą nieruchomość Sąd przyznał na rzeczT. F.. Nie uwzględnił natomiast wniosku o przyznaniedziałki (...)o wartości 10 806 zł, gdyż łączna wartośćdziałek (...)znacznie przekraczałyby udział spadkowy uczestniczek postępowaniaT. F.,G. P.iB. D. (1).
Spór w sprawie dotyczył także podziału działki siedliskowej wD.oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)o powierzchni(...)ha. Uczestnicy postępowaniaP. S.iW. J.od początku postępowania wnosili o dokonanie podziału fizycznegodziałki (...)tak aby wydzielić działki o wartości odpowiadających udziałom spadkobierców, czemu oponowała wnioskodawczyni.
Pierwszorzędne znaczenie ma zniesienie współwłasności przez podział fizyczny rzeczy wspólnej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że podział fizyczny jest podstawowym sposobem zniesienia współwłasności, preferowanym przezkodeks cywilny(tak SN w orzeczeniu z dnia 30.10.1978r., CRN 214/78 i 16.11.1993r., I CRN 176/93 niepublik.). Wynika z tego, że jeżeli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, powinien on brać pod uwagę przede wszystkim ten sposób wyjścia ze współwłasności, chyba, że współwłaściciele sami żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaż stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego. Stąd też wnioskiP. S.iW. J.o podział fizyczny nieruchomości siedliskowej oznaczonej numerem(...)były w pełnej mierze uzasadnione. Odstępstwem od zasady podziału fizycznego nieruchomości określaart. 211 kcstanowiąc, że podział rzeczy wspólnej nie może nastąpić w sytuacji, gdy podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub społeczno–gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy bądź znacznie zmniejszenie jej wartości. Sytuacja taka nie miała miejsca w sprawie. Biegły z zakresu geodezji opracował projekt podziału jednocześnie zaznaczył, że jest on zgodny z obowiązującymi przepisami dotyczącymi podziału nieruchomości, nie narusza społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i nie pociąga za sobą zmiany jej przeznaczenia (opinia biegłegoS.W.k- 480). W ocenie Sądu opinia jest w pełni wiarygodna i nie budzi wątpliwości w sprawie. Nowopowstałe działki mają też zapewniony dostęp do drogi publicznej. Biegły opracował jednak zgodnie z wnioskami wnioskodawczyni oraz uczestników postępowaniaP. S.iW. J.dwie wersje podziałudziałki (...)(k-480, 481). O ile uczestnicy opowiadali się za wersją z k-480, to wnioskodawczyni ostatecznie wnosiła o podział działki według wersji z k- 481. W szczególności podnosiła, że za wyborem tego sposobu podziału przemawia konieczność aby projektowana działka, która miałaby przypaść na jej rzecz, czyli(...)od stronyulicy (...)powinna mieć dostęp także doulicy (...)(kiedyś drogi zagumiennej), gdyż umożliwia to lepszy dojazd do gruntów rolnych, które zamierza uprawiać. Ponadto podnosiła, że według projektu podziału działki z k-480 na nowopowstałejdziałce (...), która miałaby przypaść na rzeczP. S.znalazłaby się stodoła stanowiąca jej nakład. W ocenie Sądu oba argumenty są nietrafione i ostatecznie Sąd do ostatecznego projektu podziału przyjął projekt z k- 480 za którym wnioskowaliP. S.iW. J.. Przede wszystkim argument, że nadziałce (...)znajdzie się budynek stodoły nie powoduje, że taki podział nie jest dopuszczalny. Budynki posadowione na działce siedliskowej nie stanowią już zaplecza dla gospodarstwa rolnego, które jak przyznała wnioskodawczyni, nie funkcjonuje od 2003 roku. Również podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, że stodoła stanowi jej nakład w świetle oddalenia jej wniosków w pkt. III postanowienia nie stoi na przeszkodzie w dokonaniu tego podziału. Także droga przebiegająca przez całą długośćdziałki (...)w wersji z k- 481 jako dojazd do pól uprawnych wobec sprzeciwu uczestników, nie może przemawiać za przyjęciem projektu podziału według wnioskuW. G.. Przede wszystkim projektowane działki powinny mieć dostęp do drogi publicznej. Projektowana dla wnioskodawczynidziałka (...)ma dostęp od stronyulicy (...). Natomiastdziałki (...)będą miały dostęp do stronyulicy (...). W tej sytuacji domaganie się przez wnioskodawczynię także dojazdu doulicy (...)wobec sprzeciwu uczestników postępowania, nie znajduje uzasadnienia. Tym bardziej kuriozalne wydają się zeznania wnioskodawczyni, że ma zamiar prowadzić gospodarstwo rolne i dojazd jej niezbędny do gruntów rolnych, w sytuacji gdy nie są uprawiane od 2003 roku, a sama jest 75-letnią emerytką. Kolejną okolicznością badaną przez Sąd było, czy podział fizycznydziałki (...)według wstępnych projektów opracowanych przez biegłegoS.W.(k-480, 481) nie spowoduje znacznego zmniejszenia jej wartości. W związku z tym biegłyA. T. (1)dokonał wyceny projektowanych działek (k- 570-596). Wprawdzie według wersji podziału z k- 480 wartośćdziałki (...)na skutek podziału na 3 działki spowoduje zmniejszenie wartości działki o 7140 zł, zaś według projektu z k- 481 o 5751 zł (k- 587-588), jednakże nie są to duże różnice. Ponadto wobec wartości całejdziałki (...), która została przez biegłego określona na kwotę 41 772 zł, obniżenie wartości o 7140 zł, nie może być kwalifikowane jako znaczne zmniejszenie wartości. Stąd też do ostatecznego projektu podziałudziałki (...)Sąd przyjął sporządzony przez biegłegoS.W.z k- 480, który następnie został opracowany już jako ostateczny projekt podziału (k- 703). W tej sytuacji na rzecz wnioskodawczyni przypadła więcdziałka (...), na rzeczP. S.działka (...), zaśW. J.działka (...).
Wartość majątku spadkowego będącego przedmiotem działu wynosiła 88 577 zł.
Wartość udziału wnioskodawczyni w majątku spadkowym wynosi 29 525,67 zł. (1/3 x 88 577 zł = 29 525,67 zł). Wnioskodawczyni w wyniku podziału otrzymała nieruchomości położone wD.oznaczone numerami:(...)o wartości 27 005 zł,(...)o wartości 28589 zł,(...)o wartości 10806 zł (łącznie 66 400 zł). Tak też wnioskodawczyni przypadły składniki majątkowe o wartości ponad wartość jej udziału. Natomiast udział spadkowyP. S.wynosił 1/12, a jego wartość to 7381,42 zł ( 1/12 x 88 577 zł = 7381,42 zł). Uczestnikowi Sąd przyznałdziałkę (...)o wartości 5989 zł, co nie wyczerpuje jego udziału podobnie w przypadku uczestniczki postępowaniaW. J., której udział również wynosił 1/12 części, zaśdziałka (...)ma wartość 1638 zł.
Stosując taka zasadę rozliczenia Sąd stosownie do treściart. 212 § 2 k.c.zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowaniaP. S.kwotę dopłaty 1392,42 zł (7381,42 zł – 5989 zł = 1392,42 zł). Natomiast dopłata na rzecz uczestniczki postępowaniaW. J.wyniosła 5743 zł.
Spłaty swego udziału domagała się konsekwentnie od początku postępowania uczestniczka postępowaniaJ. S.. Początkowo jej udział w majątku spadkowym wynosił 3/48 części, jednakże na skutek nabycia w całości spadku po matceJ. M.wzrósł do 7/48 części. Stąd też należna jej spłata wyniosła 12 917,48 zł. Przy czym zobowiązaną do spłaty była nie tylko wnioskodawczyni ( 12 888,90 zł), ale także w niewielkim zakresie uczestniczka postępowaniaT. F., która także otrzymała nieruchomość o wartości przekraczającej jej udział ( 28,58 zł). Spłaty i dopłaty, którymi została obciążona wnioskodawczyni nie są wysokie i w ocenie Sądu jest ona w stanie dokonać ich jednorazowo. Tym bardziej, że od początku trwającego już od 2015 roku postępowania było wiadomo, że ona będzie stroną zobowiązaną do spłat. Ponadto wnioskodawczyni sprzedała mieszkanie wH.dysponuje więc środkami na uregulowanie zobowiązań wobec zainteresowanych.
Przepisart. 520 § 1 k.c.stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników (§ 2 art. 520 k.c.). Mając na uwadze powyższe, Sąd Rejonowy uznał, że zainteresowani powinni ponieść koszty sądowe w częściach odpowiadających ich udziałom we współwłasności. Wydatki w sprawie wyniosły 8562,38 zł, zostały one częściowo pokryte z zaliczek wpłaconych przez wnioskodawczynię (1800 zł),W. J.(2800 zł),T. F.(800 zł),J. S.(800 zł). Do pokrycia pozostała jeszcze kwota 2362,38 zł tytułem wydatków oraz opłata od wniosku o dział spadku poM. M. (1)– 1000 zł, stąd też Sąd nakazał pobranie od wnioskodawczyni i uczestnikówW. J.,P. S.,T. F.,J. S.stosownie do ich udziałów brakującą część kosztów sądowych (pkt. IX orzeczenia).
O pozostałych kosztach postępowania, związanych z udziałem w sprawie Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., stwierdzając, że zainteresowani ponoszą je we własnym zakresie.