Sąd Rejonowy w Kolbuszowej
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 209/16
Data wyroku: 2018-09-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Cichoń
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: 1036 kc, 317 kpc
Teza: zarzut oparty na normach z art. 1036 kc może być skutecznie  podniesiony jedynie przez spadkobierców i wobec spadkobierców, nie jest skuteczny, jeżeli dział spadku już się dokonał

Sygn. akt I Ns 209/16

POSTANOWIENIE

częściowe
7 września 2018 r.
Sąd Rejonowy w Kolbuszowej
I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Katarzyna Cichoń
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kłosowska
po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. w Kolbuszowej
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. K.
z udziałemJ. L.,R. L.,K. K. (1),S. M.,B. K.,K. K. (2),H. L.,I. M.
o dział spadku poS. P.i zniesienie współwłasności nieruchomości

p o s t a n a w i a
oddalić wniosek o dział spadku poS. P..
Sędzia Sądu Rejonowego
Katarzyna Cichoń

UZASADNIENIE

Postanowienia częściowego

Sądu Rejonowego w Kolbuszowej I Wydziału Cywilnego

Z dnia 7.09.2018 r. I Ns 209/16
Dnia 8.07.2016 r.W. K.wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wC.składającej się zdziałek nr (...)objętej KW nr(...)w ten sposób, by wnioskodawcy – współwłaścicielowi ¼ części – przyznaćdziałkę nr (...)oraz częśćdziałki nr (...), pozostałą zaś część nieruchomości przyznać uczestniczce postępowaniaK. K. (1)– współwłaścicielce ¾ części.
Dnia 16.12.2016 r. /k.(...)./ uczestniczkaK. K. (1)w odpowiedzi na wniosek zażądała zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie jej całej nieruchomości oraz rozliczenie nakładów poczynionych na nieruchomości przez nią przez zasądzenie spłaty od wnioskodawcy w kwocie 12000 zł.
Dnia 21.02.2017 r. /k. 63-65/ uczestniczka postępowania w powyższej sprawieK. K. (1)wniosła o dokonanie działu spadku poS. P.i:

⚫

ustalenie, że w skład spadku po zmarłej wchodziła nieruchomość składająca sięzdziałek nr (...)objętej KW nr(...),

przyznanie całej powyższej nieruchomości wnioskodawczyni bez żadnych spłati dopłat na rzecz pozostałych spadkobierców,

uznanie za bezskuteczne zbycie nieruchomości objętej postępowaniem przezK. K. (3)na rzeczW. K.z dnia(...),

rozliczenie nakładów poczynionych na w/w nieruchomość przez spadkodawcę wnioskodawczyniJ. L.,

Postanowieniem z dnia 26.06.2017 r. sprawa o dział spadku została przyłączona do sprawyo zniesienie współwłasności nieruchomości i sprawa toczyła się pod sygnaturą I(...).
Dnia 18.08.2017 r. /(...)/W. K.poparł wniosek o dokonanie działu spadku poS. P.potwierdzając skład spadku prócz zabudowań nadziałce (...), /które według niego wchodzą w skład masy spadkowej a nie są nakłademJ. L./ i zażądał dokonania go poprzez przyznanie mu – jak we wnioskuo zniesienie współwłasności -działki nr (...)oraz częścidziałki nr (...); podniósł także zarzut zart. 1036 kcodnośnie umowy darowizny zawartej międzyJ. L.– spadkodawcąK. K. (1)– aB. K.iS. M., zawartej(...)r. Rep. A(...).
Dnia 21.08.2017 r. uczestniczki postępowaniaS. M./k. 118/,B. K./k. 120/ iK. K. (2)/dawniejK.k. 122/, poparły wniosek o dział spadku, potwierdziły skład spadku objęty wnioskiem i ocenie sądu pozostawiły zarzuty zart. 1036 kcpodnosząc, że zarzut taki winien dotyczyć także darowizn dokonanych przez nie na rzeczJ. L..

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
S. P.zmarła(...)r. Spadek po niej odziedziczyli: dzieciJ. L.,B. K.,S. M.,H. L.po 4/20częśći oraz wnuki:I. M.,K. K. (3),J. L.s.J.iR. L.po 1/20 częściz tym, że gospodarstwo rolne odziedziczyli:J. L.,B. K.,S. M.i wnuczkaK. K. (3)po ¼ części.

/postanowienie Sądu Rejonowego w Kolbuszowej z dnia(...)/
W skład spadku poS. P.wchodziło wyłącznie gospodarstwo rolne składające się z nieruchomości złożonej zdziałek nr (...)objętej KW nr(...).

/akta KW nr Tb1K/(...)– papierowa treść KW k. 58, oświadczenia stron postępowania/
Dnia(...)r. w KN wK.przed notariuszem(...)zawarto umowę darowizny, mocą której między innymiS. M.iB. K.darowałyJ. L.całe swoje udziały przysługujące im z tytułu spadku poS. P.w nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)objętej KW nr(...). Działka bowiem(...)objęta(...)wydanym na rzeczS. P., stanowiąca podstawę jej wpisu jako właścicielki nieruchomości objętej ówczesną KW nr(...), podzieliła się nadziałki nr (...), zaśJ. L.,S. M.,B. K.iK. K. (3)– a więc wszyscy spadkobiercy – podarowali swoje udziały wynoszące łącznie całość wdziałce (...)W. K.i jego żonie.
Na tej podstawie w KW nr(...)wpisano w dziale I – O podziałdziałki nr (...)nadziałki nr (...), odłączono do nowejksięgi wieczystej działkę nr (...), zaś w dziale II tej księgi wpisano jako współwłaścicieliJ. L.w ¾ częściach iK. K. (3)w ¼ części.

    /umowa darowizny zawarta przed n.(...)dnia 9.12.2002 r. Rep.(...)k. 112-116, treść papierowejKW (...)w aktach KW TB1K/(...)

J. L.zmarł(...)r. i spadek po nim w całości nabyła córkaK. K. (1).

    /postanowienie Sądu Rejonowego w Kolbuszowej z dnia(...)r. I Ns(...)o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. L.k.(...)/

Dnia(...)r. w KN wK.przez notariuszem(...)zawarto umowę darowizny, mocą którejK. K. (3)podarowałaW. K.cały swój udział wynoszący ¼ część przysługujący jej z tytułu spadku poS. P.w nieruchomości składającej się zdziałek nr (...)objętej KW nr(...). Działka bowiem(...), jaka pozostała w tej księdze, podzieliła się nadziałki nr (...), przy czym dwie ostatnie działki zostały z niej odłączone do KW nr(...)i stanowią własnośćW. K..
Na tej podstawie w KW nr(...)wpisano w dziale II jako współwłaściciela nieruchomościW. K.w ¼ części w miejsceK. K. (3).
Działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...).
K. K. (3)zbyła cały swój udział wynoszący 3/4 części wdziałce nr (...)na rzecz GminyC.. Na tej podstawie działka ta została odłączona do nowozałożonej KW nr(...).
Ostatecznie zatem KW nr(...)obejmuje nieruchomość położoną wC., składającą się zdziałek nr (...)o łącznej pow. 4,5671 ha stanowiącą własnośćK. K. (1)w ¾ częściachiW. K.w ¼ części.

/akta KW nr TB1K/(...)/

    /umowa darowizny zawarta przed n.(...)dnia(...)r. Rep. A(...)k.(...), treść papierowejKW (...)w aktach KW TB1K/(...)

Odpis z KW nr(...)/
W. K.iK. K. (2)/wcześniejK./ zawarli umowę zbycia udziału w spadku jakiK. K. (2)przysługiwał poS. P..

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 1037 kc, dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź też na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawartaw formie aktu notarialnego.
Jak wynika z powyższego, dział spadku po pierwsze nie jest obowiązkowy, po drugie zaś może być przeprowadzony między spadkobiercami w różny sposób. Może to być postępowanie przed sądem zakończone postanowieniem o dziale spadku – także częściowym, może to być umowa o dział spadku – w tym także częściowy, która jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego, bądź też może odbyć się w inny sposób a mianowicie, poszczególni spadkobiercy mogą zbywać swoje udziaływ poszczególnych przedmiotach spadkowych. Jeśli przedmiotem tym są nieruchomości, umowę zbycia należy zawrzeć w formie aktu notarialnego. Dział spadku dokonany w taki sposób, jest zakończony z chwilą rozporządzenia wszystkimi składnikami masy spadkowej.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak ustalono w tym postępowaniu, przy uczestnictwie wszystkich żyjących spadkobiercówS. P., w skład spadku po niej wchodziło wyłącznie gospodarstwo rolne; nieruchomości rolne wchodzące będące jego częścią objęte były KW nr(...). Wyłącznymi spadkobiercami zatemS. P.w tym zakresie byliJ. L.,S. M.,B. K.iK. K. (3)po ¼ części.
Umową z dnia 9.12.2002 r.S. M.iB. K.podarowałyJ. L.swoje udziały w niemal całej powyższej nieruchomości oraz wszelkie inne ruchomości z gospodarstwa – jak wynika z wyjaśnień uczestniczekS. M.iB. K.. Działka natomiast(...), wydzielona zdziałki nr (...), podarowana została przez wszystkich właścicieli – spadkobiercówS. W.K.. Następnie już po śmierciJ. L.umową z dnia(...)r. ostatnia ze spadkobierczyńS. K.K.rozporządziła swoim udziałem w nieruchomości wchodzącej w skład spadku i darowała goW. K..
Z tą chwilą zatem zakończył się umowny dział spadku poS. P., bowiem wszyscy spadkobiercy rozporządzili swymi udziałami we wszystkich przedmiotach wchodzących w skład spadku. Został on w całości wyczerpany i nie ma już jego substratu.
Taki sposób dokonania działu spadku – poprzez rozporządzanie przez poszczególnych spadkobierców ich udziałami w poszczególnych składnikach spadku jest jednakże o tyle ryzykowny, że – zgodnie zart. 1036 kc– spadkobierca może rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku za zgodą pozostałych spadkobierców. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienie przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.
Z przepisu tego wynika, że jeżeli dział spadku odbywa się de facto w formie rozporządzania udziałami przez poszczególnych spadkobierców w poszczególnych przedmiotach spadkowych, to nie może on naruszać uprawnień przysługujących innym spadkobiercom na podstawie przepisów o dziale spadku.
W wypadku naruszenia tych uprawnień, rozporządzenie jest o tyle bezskuteczne wobec spadkobiercy o ile narusza jego uprawnienia.
Po pierwsze zatem przepis ten statuuje roszczenie o uznanie czynności za bezskuteczną między spadkobiercami. Chodzi tu przy tym o spadkobierców, których prawa do spadku wynikają ze stwierdzenia nabycia spadku. I tylko takich. Nie mogą takich roszczeń wysuwać spadkobiercy tych spadkobierców chyba, że roszczenie to wchodziło w skład spadku z tego tytułu, że zostało przez bezpośredniego spadkobiercę podniesione.
Po drugie ochrona spadkobierców wskazana w cytowanym przepisie trwa do zakończenia działu spadku w jakiejkolwiek z wyżej wskazanych form. Taka cezura czasowa obowiązywania ochrony wynikającej z tego przepisu nie jest jednak wystarczającaw przypadkach, gdy do - nieobowiązkowego jak wyżej wskazano – działu spadku w ogóle nie dojdzie. Wówczas wskazuje się, że nabywcy udziałów w poszczególnych przedmiotach wchodzących w skład spadku chronieni sią rożnymi instrumentami przysługującymi imw takich sytuacjach jak np. wynikającymi zart. 169 kc,1028 kcczy – odnośnie nieruchomości –art. 5 u kw i h. Jeśli bowiem współspadkobiercy zostali wpisani w księdze wieczystej jako współwłaściciele na podstawie stwierdzenia nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, zgodnie z udziałami w spadku, to od chwili dokonania wpisu współspadkobierców w księdze wieczystej, jako współwłaścicieliw częściach ułamkowych, spadkobierca może swobodnie rozporządzać swoim udziałemw przedmiocie współwłasności, a zniesienie tej współwłasności odbywać się powinno na podstawie przepisów ogólnych. Współwłaściciel może swobodnie rozporządzać swoim udziałem, jest bowiem osobą uprawnioną według treści księgi wieczystej. Gdyby przyjąć inną koncepcję rozumienia tego przepisu, obrót przedmiotami nabytymi ze spadku nie byłby nigdy pewny.
W niniejszej sprawieK. K. (1)jako spadkobierczyniJ. L.podnosi roszczenie zart. 1036 kczarzucając, iż umowa darowizny udziału w nieruchomości z dnia(...)r. na podstawie którejW. K.stał się współwłaścicielem nieruchomości objętej wnioskiem jest wobec niej bezskuteczna bowiem narusza jej uprawnienia z tytułu rozliczenia nakładów jakie na nieruchomość poczynił jej spadkodawcaJ. L.wobecW. K..
Zarzut ten jest chybiony.
PO pierwsze, jak wyżej wskazano, zarzut oparty na cytowanym przepisie może być skutecznie podniesiony jedynie przez spadkobierców i wobec spadkobierców.K. K. (1)nie jest spadkobierczyniąS. P..
Po drugie, zarzut ten jest spóźniony, bowiem od 23.06.2005 r. kiedy to ostatnia spadkobierczyniS. P.rozporządziła swoim udziałem w nieruchomości będącej jedynym składnikiem spadku, dział spadku się dokonał i nie ma przedmiotu działu spadku.
Po trzecie zaś abstrahując od powyższym argumentów, które powodują, że podniesienie tego zarzutu przezK. K. (1)nie jest dopuszczalne, należy wskazać, że jest on dodatkowo sprzeczny de facto z wynikającym z dokonanych rozporządzeń czynności prawnychJ. L., a więc spadkodawcyK. K. (1). W 2002 r. bowiem dokonano szerszego niż tylko dotyczącego wchodzących w skład spadku poS. P.nieruchomości rozporządzenia majątkiem; w tym między innymiJ. L.a więc poprzednik prawnyK. K. (1), podarowałW. K.swój udział w nieruchomości powstałej z podziałudziałki nr (...)–działki (...)i zobowiązał się do sprzedaży całego swojego udziału wynoszącego po darowiźnie ¾ części, w części wydzielonej zdziałki nr (...)o pow. Około 15 m2. Takie rozporządzenie i zobowiązanie prowadzi do przekonania, że taki był dalszy plan dyspozycji majątkowychJ. L.. Postępowanie zatemK. K. (1)zmierzające do uchylenia skutków prawnych, jakie wywołało to porozumienie znajdujące odzwierciedlenie w aktach notarialnych z 2002 i 2005 r. jest zatem tyle bezpodstawne prawnie, co niesłuszne.
Wobec niezasadności zarzutuK. K. (1)sąd na marginesie tylko wskazuje, iż zarzuty pozostałych uczestniczek postawione na ewentualność uznania przez Sąd zarzutuK. K. (1), też są chybione.
Zarzuty te zresztą podniesione zostały jedynie ogólnie, bez wskazywania do kogoS. M.,B. K.iK. K. (2)je podnoszą i z jakiego tytułu. Trudno zaś uznać, by dwie pierwsze uczestniczki mogły móc podnieść taki zarzut do siebie nawzajem czy też doK. K. (3)jako spadkobierczyniJ. L., bowiem brały udziałw umowie rozporządzającej w 2002 r. Zarzuty te zmierzały jedynie do tego, by przy akceptacji zarzutuK. K. (1)stan prawny spadku poS. P.wrócił do chwili sprzed rozporządzeń w 2002 i 2005 r.
Reasumując sąd uznał, że wobec bezzasadności zarzutuK. K. (1)zart. 1036 kc, nie można prowadzić postępowania w przedmiocie działu spadku poS. P., bowiem wszystkimi składnikami spadku rozporządzono ostatecznie w 2005 r. Obecnie zatem nieruchomości objęta wnioskiem pozostaje tylko we współwłasnościK. K. (1)w ¾ częściach iW. K.w ¼ części i tylko sprawa o zniesienie własności winna i może się nadal toczyć.
Na podstawie zatem powołanych przepisów oraz w oparciu oart. 13 § 2 kpcw zw. Zart. 317 kpcorzeczono jak w sentencji uznając, że ta część postępowania – dotycząca żądania działu spadku poS. P.– nadaje się do rozstrzygnięcia już na obecnym etapie postępowania.
Z;
(...)