Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 673/17
Data wyroku: 2018-01-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Orechwa-Zawadzka, Bożena Szponar-Jarocka, Marek Szymanowski
Podstawa prawna: art. 2,21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U nr237 poz. 656 ze zm.).

Sygn.akt III AUa 673/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 stycznia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.)
Sędziowie: SA Barbara Orechwa-Zawadzka
SA Bożena Szponar - Jarocka
Protokolant:  Agnieszka Charkiewicz
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. wB.
sprawy z odwołaniaB. O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o rekompensatę
na skutek apelacji wnioskodawczyniB. O.
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt V U 108/17

I

oddala apelację;

II

zasądza tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Białymstoku) na rzecz adwokatI. Ł.kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku VAT.

SSA Bożena Szponar - Jarocka SSA Marek Szymanowski SSA Barbara Orechwa-Zawadzka
Sygn. akt III AUa 673/17

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.decyzją z dnia 23 grudnia 2016 r. – wydaną na podstawie przepisówustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. z 2015 r. poz. 965) orazustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2016 r., poz. 887) - odmówiłB. O.prawa do rekompensaty, ponieważ na dzień 31 grudnia 2008 r. nie udowodniła, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzjiB. O.wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty.
Wyrokiem z dnia 3 sierpnia2017 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie i zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokataI. Ł.kwotę 90 zł podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.Sąd Okręgowy ustalił, iżB. O.urodziła się w dniu (...)Decyzją z dnia 15 kwietnia 2016 r. ZUS przyznał jej prawo do emerytury - od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, tj. od dnia 15 kwietnia 2016 r. W dniu16 grudnia 2016 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej prawado rekompensaty pieniężnej w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty wskazując, że nie legitymuje się ona, co najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych.
Prawo do rekompensaty zostało przewidziane w ustawie z dnia 18 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zgodnie z art. 2 pkt 5 tej ustawy rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z art. 21 ust. 2 powoływanej ustawy, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.W myślart. 23 ustawy o emeryturach pomostowychustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Analiza układu warunkującego prawo do rekompensaty prowadzido wniosku, że przysługuje ona tym pracownikom, którzy nie nabyli prawado emerytury pomostowej, a osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracyw szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym przy ustalaniu prawa do rekompensaty uwzględnia się tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Należy jednak pamiętać, że nie każda praca w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych uprawnia do otrzymania wcześniejszej emerytury. Wykazy prac, których wykonywanie pozwala na otrzymanie tego świadczenia, zostały przewidziane w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Nie ulega wątpliwości, że praca w szczególnych warunkach musi być wykonywana efektywnie. Natomiast podczas urlopu wychowawczego pracownik faktycznie nie świadczy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie ma możliwości uznania tego okresu za dającego uprawnienia do wcześniejszej emerytury (rekompensaty).
Tymczasem jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawieB. O.była zatrudniona w okresie od 14 lipca 1976 r.do 10 października 1995 r. wZakładach (...)wB.na stanowiskach: stażysty, referenta do spraw ekonomicznych, starszego referenta do spraw ekonomicznych, starszego referenta ekonomicznego, a ostatnio na stanowisku pomocnika w oddziałach produkcji (k. 34 akt sprawy). Zatrudnienie w w/w zakładzie było jedynym okresem pracy wnioskodawczyni. Przy czym w okresach od 25 października 1983 r. do 7 października 1988 r., od 14 stycznia 1989 r. do 28 stycznia 1990 r. oraz od 29 stycznia 1990 r. do 7 października 1995 r. przebywała na urlopie wychowawczym (czyli przez okres 11 lat, 8 miesięcy i 9 dni). W okresachod 14 lipca 1976 r. do 24 października 1983 r. oraz od 8 października 1995 r.do 10 października 1995 r. wnioskodawczyni wykonywała pracę w(...), od 8 października 1988 r. do 13 stycznia 1989 r. pobierała zasiłek macierzyński, a od 12 października 1995 r. do 11 października 1996 r. zasiłek dla bezrobotnych (czyli przez łączny okres 8 lat, 6 miesięcy i 23 dni) (akta ZUS).
W związku z tym, że praca w warunkach szczególnych musi być wykonywana efektywnie, zaś okresów przebywania na bezpłatnych urlopach wychowawczych nie uwzględnia się, należało stwierdzić, że ubezpieczona nie legitymuje się, co najmniej 15 letnim okresem pracy w warunkach szczególnych. Abstrahując już nawet od tego, czy stanowiska zajmowane przez nią w(...)zostały wymienione w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., należy mieć przede wszystkim na uwadze to, że ubezpieczona pracowała efektywnie przez niespełna 9 lat, natomiast przez pozostały okres zatrudnienia przebywała na urlopach wychowawczych.
W związku z powyższym Sąd nie badał charakteru pracy odwołującej, albowiem nawet gdyby założyć, że była ona wykonywana w szczególnych warunkach, to jednak nie w niezbędnym wymiarze 15 lat.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
O kosztach ponoszonej przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu(Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).
Apelację tego wyroku wywiodłaskarżąca, w której nie sprecyzowano zarzutów, lecz ogólnie zakwestionowano prawidłowość przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że skarżąca nie wykazała zasadności swego roszczenia. Apelacja domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia odwołania oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje
Apelacja podlegała oddaleniu
Na wstępie trzeba zauważyć, w związku z dość szeroko rozbudowanymi pismami procesowymi odwołującej (działającej z pełnomocnikiem z urzędu) składanymi w toku postępowania, że w sprawach w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego zakres rozpoznania sprawy przez sąd wyznacza przede wszystkim zaskarżona decyzja (por. w tym zakresie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r. II UZ 52/99 OSNP 2000/15/601, wyrok SN z dnia 11 listopada 1999 r., II UKN 204/99, OSNAPiUS 2001, nr 5, poz. 169; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2008 r. II UK 346/07, Lex nr 818591; wyrok SN z dnia 25 lutego 2009 r. II UK 221/08 OSNP 2010/19-20/242). Oznacza to, iż przedmiotem sporu w sprawie, a zatem przedmiotem postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz przed Sądem Apelacyjnym było tylko prawo do rekompensaty, jego bowiem dotyczy zaskarżona decyzja z dnia 23 grudnia 2016r.(k.154 a.r.).Oznacza to jednocześnie, iż Sąd Apelacyjny podobnie jak Sąd I instancji nie był uprawniony do orzekania o roszczeniach nie będących przedmiotem powyższej decyzji, w szczególności co wysokości kapitału początkowego odwołującej się. Stąd też twierdzenia zawarte w uzasadnieniu apelacji co do nieuwzględnienia wnioskodawczyni wszystkich okresów składkowych nie mają znaczenia w kontekście prawa do rekompensaty, o której rozstrzygnięto zaskarżoną decyzja.
Przechodząc do meritum przypomnieć trzeba, iż zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U.2017.664 j.t. )rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma on okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Przy czym zgodnie z ust. 2 nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nieco niezręczne sformułowanie ust. 2 wymaga doprecyzowania, iż jego istota sprowadza się nie do nabycia jakiejkolwiek emerytury na podstawie wspomnianej ustawy, lecz nabycia emerytury wcześniejszej, a zatem w obniżonym wieku emerytalnym (por. w tym zakresie wyroki Sądów Apelacyjnych w Warszawie z dnia 22 września 2017 r. III AUa 529/16 LEX nr 2409371; wG.- z dnia 5 maja 2017 r. III AUa 2047/16 LEX nr 2348605 ; wG.z dnia 17 grudnia 2015 r. III AUa 717/15, LEX nr 1964970 ; wŁ.w wyroku z dnia 14 grudnia 2015 r. III AUa 1070/15, LEX nr 1979477). Nabycie zatem emerytury przez odwołującą w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego decyzją z dnia 15 04 2016r.( k.31a.r.)nie stałoby na przeszkodzie nabycia prawa do rekompensaty, jeżeli spełniałby przesłanki jej nabycia. W świetleart. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychprzesłankami nabycia prawa do rekompensaty jest :
1. nienabycie prawa do emerytury pomostowej (z powodu nieuznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych);
2. osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. W świetle prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego, już sam okres efektywnej pracy odwołującej (z okresu jej zatrudnienia 14 lipca 1976 r. do 10 października 1995 r. wZakładach (...)) jest dużo niższy niż 15 lat. Niezależnie od tego odwołująca nie dysponuje dowodami potwierdzającymi wykonywanie przez nią pracy w szczególnych warunkach w tymże okresie, a wykonywanie takiej pracy nie dowodzi bynajmniej w żaden sposób świadectwo pracy z dnia 10 października 1995r.(k.34 ). W jego świetle odwołująca zajmowała stanowiska: stażysty, referenta do spraw ekonomicznych, starszego referenta do spraw ekonomicznych, starszego referenta ekonomicznego, a ostatnio pomocnika w oddziale produkcji. Żadne z tych stanowisk nie było związane z wykonywaniem pracy wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał, iż odwołująca nie spełnia warunków do nabycia prawa do przedmiotowej rekompensaty, a apelacja nie dostarcza ani nowych dowodów mających znaczenie w tym zakresie ani nie zawiera z narzutów podważających ustalenia i wywód prawny Sądu Okręgowego.
W tym stanie rzeczy apelacja na zasadzieart. 385 k.p.c.podlegała oddaleniu
O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na zasadzie § 2 , 4 ust. 3 i 16 ust. 2 pkt 2. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu( Dz.U.2016.1714).