Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 354/18
Data wyroku: 2018-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Lucyna Morys-Magiera, Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 2 kpc

Sygn. akt III Ca 354/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 czerwca 2018 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędzia SO Lucyna Morys-Magiera
Sędzia    SO Roman Troll
Protokolant    Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaK. B.następcy prawnegoW. B.
przeciwkoZakładom (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.i GminieŻ.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanejZakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.
od wyroku Sądu Rejonowego w Żorach
z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt I C 96/10
uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 oraz 4 i w tym zakresie znosząc postępowanie od dnia 23 sierpnia 2017 r. sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Żorach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

SSO Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Lucyna Morys-Magiera
Sygn. akt III Ca 354/18

UZASADNIENIE
PowódW. B.żądał zasądzenia na jego rzeczod pozwanejZakładu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.kwoty 17.723,76 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi począwszy od dnia6 11 2009r. oraz zwrotu kosztów procesu.
Uzasadniając żądanie twierdził, że przez 17 lat świadczył na rzecz pozwanej usługi inkasenta bazaru przyul. (...). W październiku 2009r. został poinformowany, że przeprowadzona kontrola wykazała niedopłatę wpłat do kasy w kwocie 14.740,00 złotych. Powód zapłacił naliczoną kwotę. Pomimo tego pozwana wzywałago do zapłaty dalszych kwot oraz dokonała zawiadomienia do Prokuratury RejonowejwŻ.o popełnieniu przestępstwa. Zdaniem powoda pozwana wprowadziłago w błąd i wykorzystując jego zaufanie pobrała jego pieniądze zamiast rozwiązaćz nim umowę. Dochodzona należność obejmuje kwotę 16.234,00zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia i kwotę 1.489,76zł tytułem należnej prowizji za pobranie opłaty targowej we wrześniu 2009 roku.
PozwanaZakłady (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenieod powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu.
Zarzuciła brak legitymacji biernej. Przyznała, iż strony łączyła umowa zleceniai jednocześnie wskazała, że wszelkie należności z tytułu opłat targowych stanowiące dochód gminy, była przekazywane na rachunek bankowy Urzędu Miasta wŻ..Nie pozostaje wzbogacona skoro przekazała środki pieniężne na rzecz innego podmiotu. Kwota wpłacona przez powoda pokryła jedynie część wyrządzonej przez niego szkody, gdyż łączna wysokość niewpłaconej do kasy pozwanej opłaty targowej wynosi39.902 zł.
Pismem procesowym z dnia 13 05 2011r. powód wniósł o wezwaniedo udziału w sprawie w charakterze pozwanej GminyŻ.. Następnie wniósło zasądzenie na jego rzecz solidarnie należności dochodzonej pozwem od obu pozwanych oraz dodatkowo o ustalenie, że nie jest zadłużony wobec pozwanychz tytułu niewpłaconej opłaty targowej za okres od dnia 1 05 2008r. do dnia 30 09 2009r. oraz, że roszczenie pozwanych z tytułu pobieranej przez powoda opłaty targowejza okres od 1 01 2006r. do 30 04 2008r. przedawniły się.
Sąd Rejonowy w Żorachpostanowieniem z dnia 24 05 2011r. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanej GminęŻ..
PozwanaGminaŻ.wniosła o odrzucenie pozwu, bądź oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu zarzuciła, że opłata targowa jest dochodem gminy i wszelkie spory dotyczące opłaty targowej są rozstrzygane na drodze administracyjnej w oparciuo przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Spór powoda z gminą nie możebyć przedmiotem rozpoznania przez sąd cywilny, gdyż nie ma charakteru cywilnego. Ponadto podniosła, że z powodem nie łączyła ją żadna umowa, która mogłabybyć podstawą jego roszczeń. Powód nie uzyskał od gminy jakąkolwiek korzyści majątkowej. Nie zostało także wykazane, by świadczone przez niego dobrowolniena rzeczZakładów (...) Sp. z o.o.kwoty były świadczonebez podstawy prawnej. Nadto zarzuciła, że kwoty wpłacone do jej budżetu z tytułu opłaty targowej zostały zużyte w taki sposób, że nie jest już wzbogacona. Zgodniez przepisami o finansach publicznych środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być co do zasady przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków, dlatego dochody pozwanej z tytułu opłat targowych wpływały do budżetu i nie były powiązane z żadnym ze szczegółowych rodzajów wydatków. Z budżetu tego były finansowane wydatki związane z całokształtem działalności pozwanej.
Sąd Rejonowy w Żorachw wyroku z dnia 28 11 2017r. zasądziłod pozwanejZakładów (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.rzecz powoda kwotę 17.723,76 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienieod dnia 1 04 2010 roku oraz kwotę 5.621,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; umarzył postępowanie w stosunkudo pozwanej GminyŻ.; nakazał pobrać od pozwanejZakładów (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŻ.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Żorach kwotę 816,59 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach rozstrzygnięcia przywołał regulacjęart. 405 k.c.,art. 410 § 1 i 2 k.c.orazart. 407 k.c.i. 409k.c., i uznał, że pozwanaad. 1 powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia, jako świadczenia nienależnego. Powód nie był w ogóle zobowiązany do jego spełnienia. W oparciuo opinię biegłych uznał, iż fakt ujęcia przez pozwaną wpłaconych przez powoda należności w rozliczeniu zaległej opłaty targowej nie oznacza, że rozliczenie to mogło stanowić podstawę do zapłaty należności. Ponadto stwierdził, że nie doszłodo bezproduktywnej utraty przedmiotu wzbogacenia. Nie zachodziła też żadnaz przesłanek określonych wart. 411 k.c.wyłączających zwrot nienależnego świadczenia, a w szczególności, że spełnienie świadczenia czyniło zadość zasadom współżycia społecznego. Wobec cofnięcia powództwa w stosunku do pozwanejad. 2 i uznając cofnięcie pozwu za dopuszczalne w świetleart. 203 § 4 k.p.c.,na podstawieart. 355 § 1 k.p.c., orzekł o umorzeniu powództwa w stosunkudo pozwanej GminyŻ..
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 k.c., oddalając powództwow pozostałym zakresie, biorąc pod uwagę że powód zakreślił pozwanej ad. 1 termindo zwrotu należności do dnia 31 marca 2010 roku.
O kosztach procesu w oparciu oart. 100 zd. 2 k.p.c., a o nieuiszczonych kosztach sądowych na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 623 z późn. zm.).
Orzeczenie zaskarżyłaPozwanaZakłady (...)z ograniczoną odpowiedzialnością wŻ., która wnosiła o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania, bądź uchylenie wyroku w zakresie punktu 1,4 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Zarzuciła błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegające na przyjęciu, że:

-

przedmiotem żądania pozwu jest zwrot kwoty nadpłaconej przez powoda zainkasowanej przez niego opłaty targowej, podczas gdy przekazana przez powoda kwota w wysokości 17 723,76zł nie stanowiła nadpłaty opłaty targowej, a pokrywała w części sumę ujawnionej niedopłaty;

pozwana winna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu kwoty zapłaconej przez powoda, podczas gdy kwota ta winna zostać przez powoda jako jedynego inkasenta pobrana od podatników, wpłacona w kasie pozwanej, a następnie przez pozwaną przekazana GminieŻ.;

powód podczas świadczenia usług na rzecz pozwanej zawsze miał porządekw dokumentach, wpłaty powoda z tytułu należnej opłaty targowej wysokościna budzą żadnych zastrzeżeń, według posiadanych przez powoda potwierdzeń dokonania zapłaty, należnej kwoty nie brakowało. Wskazane ustalenia doprowadziły do błędnego wniosku, że rozbieżności pomiędzy kwotami należnymiG. Ż.tytułem opłaty targowej, a sumą zainkasowaną i wpłaconą przez powoda w kasie pozwanej nie mogły powstać z winy powoda, podczas gdy powód już w treści pozwu wskazał, że nie dotrzymywał należytej staranności w wypełnianiu swoich obowiązków;

wszelkie wyliczenia przedstawione przez pozwaną SA niepoprawne, niewiarygodne i nieudokumentowane, a przedstawione zestawienia nie mają mocy prawnej, bowiem w aktach brak jest ich oryginałów, podczasgdy pozwana obecnie nie posiada oryginałów z uwagi na upływ czasu 5 lat,w jakim była ona obowiązana je przechowywać;

powód spełnił świadczenie pozwanej dokonując zapłaty należności dochodzonych pozwem jedynie z uwagi na twierdzenia pozwanej o brakuw kasie opisanej kwoty, nie mając wcześniejszej możliwości wyjaśnienia skąd wziął się dług i czując się jednocześnie zastraszonym, podczas gyd powód miał pełną świadomość, że z jego winy powstały rozbieżności pomiędzy kwotami należnymi GminieŻ.;

Ponadto zarzuciła, że przy ferowaniu wyroku naruszono prawo materialne regulacje:

-

art. 405 k.c.iart. 410 k.c.poprzez błędne ich zastosowanie i orzeczenie,że świadczenie spełnione przezW. B.jest pozwanej nienależne i powinno być przez pozwaną zwrócone, podczas gdy świadczenie pozwanego było należne pozwanej z uwagi na łączącą strony umowę zlecania;

art. 407 k.c.poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od pozwanej dochodzonej pozwem kwoty, podczas gdy ewentualny obowiązek jej wydania przeszedł na podmiot trzeci GminęŻ., której pozwana jako beneficjentowi opłaty targowej przekazała w całości uzyskana od powoda sumę;

art. 409 k.c.poprzez jego niezastosowanie bowiem nawet gdyby uznać,że pozwana tytułem zapłaty dokonanej przez powoda uzyskała korzyść majątkową to obowiązek wydania lub zwrotu tej rzekomo osiągniętej korzyści wygasł, bowiem:



w krótkim czasie od jej otrzymania pozwana rozporządziłatą korzyścią bezpłatnie na rzecz podmiotu trzeciego, poprzez przekazanie jej beneficjentowi opłaty targowej, stąd pozwana nie jest już wzbogacona wskutek wyzbycia się rzekomo osiągniętej korzyści;

pozwana otrzymując tę wpłatę od powoda nie powinna była liczyćsię z obowiązkiem jej zwrotu powodowi, bowiem została ona wpłacona przez niego tytułem pokrycia rozbieżności powstałych między kwotą pobraną przez powoda, a płaconą następnie przez niego w kasie pozwanej;

-

art. 411 § 1 k.c.poprzez jego niezastosowanie, bowiem gdyby dać wiarę zeznaniom powoda złożonym w toku postępowania przed sądemI instancji i uznać, że powód miał świadomość, że świadczenie przez niego spełnione jest pozwanej nienależne – powództwo pozbawione byłoby podstawy prawnej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W toku postępowania odwoławczego ustalono, iż powód zmarł w dniu23 08 2017r., a więc przed zakończeniem rozprawy i wydaniem skarżonego orzeczenia.
Stosownie do treściart. 174 § 1 k.p.c.Sąd zawiesza postępowaniez urzędu w razie śmierci strony.
Niezawieszenie postępowania i przeprowadzenie rozprawy po śmierci strony powoduje, że zachodzi nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 2
(por. w uzasadnieniu wyrok SN z dnia 18 kwietnia 1997 r., III CKN 39/97,
LEX nr 50774).
Dlatego niezależnie od oceny zasadności zarzutów podniesionychw apelacji zachodziła potrzeba uchylania zaskarżonego postanowienia, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Reasumując z podanych względów apelację jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji w oparciu o przepisart. 386 § 2 k.p.c.,art. 379 pkt 2 k.p.c.w związkuart. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie weźmie pod uwagę, iż zniesione przez Sąd odwoławczy czynności nie istnieją, co wymaga ich powtórzenia.

SSO Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Lucyna Morys-Magiera