Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Gz 173/18
Data wyroku: 2018-10-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Artur Fornal, Elżbieta Kala, Wiesław Łukaszewski
Słowa kluczowe: Koszty procesu
Podstawa prawna: art. 98 kpc

Sygn. akt VIII Gz 173/18

POSTANOWIENIE
Dnia 5 października 2018 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, VIII Wydział Gospodarczy

w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Elżbieta Kala
Sędziowie:  SO Wiesław Łukaszewski
SO Artur Fornal
po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. w Bydgoszczy
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku:H. K.
o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu
na skutek zażalenia radcy prawnegoP. Ł.na pkt 2 postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt XV GUo 48/17
p o s t a n a w i a:
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania
Elżbieta Kala Wiesław Łukaszewski Artur Fornal

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Bydgoszczy na podstawieart. 351 § 1 k.p.c.a contrario w zw. zart. 361 k.p.c.i art. 35 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, oddalił wniosek radcy prawnegoP. Ł.o uzupełnienie postanowienia, którym Sąd zwolnił go z obowiązku zastępowaniaH. K.w sprawie o ogłoszenie upadłości, poprzez zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd Rejonowy uznał, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o uzupełnienie postanowienia. Wniosek o ogłoszenie upadłościH. K.nie został dotąd złożony, zatem wniosek w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego pełnomocnika wyznaczonego z urzędu uznał za przedwczesny. Decyzja w przedmiocie wynagrodzenia może, zdaniem Sądu, zostać podjęta w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, stosownie doart. 108 § 1 k.p.c.
Radca prawnyP. Ł.wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 18 lipca 2018 r., w zakresie pkt 2 oraz zarzucił mu naruszenieart. 98 i nast. k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.poprzez błędne uznanie, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponoszone przez Skarb Państwa są kosztami sądowymi i stanowią składnik kosztów procesu, a w konsekwencji zarzucił bezzasadność odmowy rozstrzygnięcia wniosku z uwagi na uznanie go za przedwczesny.
Wniósł o zmianę postanowienia oraz przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduH. K.według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podał że z uwagi na zakończenie udziału pełnomocnika ustanowionego przez sąd z urzędu, zaistniała konieczność rozstrzygnięcia o kosztach pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. Pełnomocnik opisał szczegółowo w piśmie z dnia 25 kwietnia 2018 r. na czym polegała udzielona przez niego pomoc z urzędu. Ze względu na to, że żądane wynagrodzenie nie wchodzi w skład kosztów sądowych, nie ma do niego zastosowaniaart. 108 § 1 k.p.c.
Sąd zważył, co następuje.
Zażalenie pełnomocnika z urzędu należało uznać za uzasadnione.
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawieart. 118k.p.c.należy się wynagrodzenie. Przepisart. 223ust. 1ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych(Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 t.j.) stanowi, że koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. Wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715) określa zaś szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, w tym wysokość opłat należnych w poszczególnych kategoriach spraw.
Zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, iż orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu znaleźć się powinno w orzeczeniu kończącym sprawę, tj. dopiero po rozpoznaniu wniosku o ogłoszenie upadłości, który nawet nie został dotąd złożony, nie uwzględnia tego, że koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie należą do kosztów procesu, których zasady zwrotu regulują przepisyart. 98k.p.c.i następne. Te przepisy odnoszą się bowiem jedynie do rozliczenia kosztów procesu poniesionych przez same strony jako koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Taką definicję ustawową kosztów procesu zawieraart. 98 § 1k.p.c.Nie mieszczą się w niej koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako koszty nieponiesione przez stronę i niepodlegające wzajemnym rozliczeniom pomiędzy stronami, uwarunkowanym wynikiem procesu. Tym samym zastosowania nie znajduje w tym wypadku równieżart. 108 § 1 k.p.c., nakazujący rozstrzyganie o kosztach procesu przez Sąd w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt III CZ 53/09, świadczenie pomocy prawnej z urzędu jest działaniem dla dobra publicznego, umożliwiającym realizację w postępowaniu cywilnym zasady równości i prawa do sądu. Obowiązek pokrycia tych kosztów spoczywający na Skarbie Państwa ma charakter publicznoprawny i nie jest obowiązkiem pokrycia kosztów procesu w rozumieniu przepisówkodeksupostępowania cywilnegodotyczących tych kosztów. Rozstrzygnięcie sądu w takiej sytuacji o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu nie jest orzeczeniem w przedmiocie kosztów procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2007 r.,III CZ 61/07, "Biuletyn SN" 2008, nr 4, s. 12 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r.,III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24). Z tych względów nie można go też uznać za postanowienie "co do kosztów procesu".
Oznacza to, że Skarb Państwa każdorazowo w sytuacji reprezentowania uprawnionego przez pełnomocnika z urzędu, ma ustawowy obowiązek przyznania na jego wniosek, według zasad prawem przewidzianych, kosztów udzielonej tej stronie pomocy prawnej z urzędu, o ile koszty te nie zostały w żadnej części zapłacone.
Trzeba więc zauważyć, że ogólna reguła wynikająca zart. 108 § 1 k.p.c, zgodnie z którą sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, dotyczy co do zasady rozstrzygnięcia o kosztach między stronami czy uczestnikami postępowania. Z uwagi na treść § 6 cyt. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 3 października 2016 r. - sposób orzekania o wynagrodzeniu adwokata lub radcy prawnego świadczących pomoc z urzędu może wówczas istotnie zależeć od wyniku procesu wynik procesu nie ma natomiast znaczenia dla rozstrzygania o kosztach np. biegłych, tłumaczy, świadków, mediatorów, których wnioski o przyznanie należnych im kosztów sąd powinien rozpoznać niezwłocznie. To samo dotyczy sytuacji gdy wniosek taki złoży pełnomocnik ustanowiony z urzędu dla jedynego uczestnika postępowania, zwłaszcza gdy następnie sąd tego pełnomocnika zwolni. Wynik sprawy i orzeczenie kończące nie ma bowiem wpływu na ocenę zasadności wniosku pełnomocnika. Tym bardziej, gdy jedynym uczestnikiem postępowania jest wnioskodawca dla którego ten pełnomocnik został ustanowiony i nie zachodzi potrzeba ewentualnego obciążenia kosztami pełnomocnika strony przeciwnej. Zwolnienie przez sąd pełnomocnika z obowiązku zastępowania strony jest równoznaczne z wygaśnięciem pełnomocnictwa procesowego.
Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego nie ma przeszkód aby sąd rozpoznał wniosek pełnomocnika z 26 czerwca 2018 r. o uzupełninie postanowienia z dn. 8 czerwca 2018 r. (k-60).
Powyższe względy uzasadniają zatem konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art.art. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c., o czym Sąd Okręgowy postanowił w sentencji postanowienia.
Elżbieta Kala Wiesław Łukaszewski Artur Fornal