Sąd Okręgowy w Elblągu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 120/17
Data wyroku: 2017-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Koronowski
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art.32 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt IV U 120/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 kwietnia 2017r.
Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Tomasz Koronowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Tomaszewska
po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017r. w Elblągu na rozprawie
sprawy z odwołaniaR. Z.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 18 listopada 2016r. znak:(...)
o emeryturę

I
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyR. Z.prawo do emerytury od dnia 10 listopada 2016r.;

II
nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sygn. akt IV U 120/17

UZASADNIENIE
UbezpieczonyR. Z.zakwestionował decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wO.z dnia 18 listopada 2016r., znak(...), którą to pozwany odmówił mu prawa do emerytury. W odwołaniu skarżący wniósł o przesłuchanie wskazanych świadków, którzy wykonywali pracę na takich samych stanowiskach jak skarżący i na podstawie takich samych dokumentów uzyskali prawo do emerytury.
Pozwany organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania. Powołując się naart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(obecnie: Dz.U. z 2016r., poz. 887 ze zmianami, dalej: ustawa emerytalna) irozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zmianami, dalej także: rozporządzenie RM z lutego 1983r.), pozwany wskazał, że skarżący ukończył wiek 60 lat oraz złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku Otwartego Funduszu Emerytalnego, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, wykazał on także na dzień 1 stycznia 1999r. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Ubezpieczony nie udowodnił jednak 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Pozwany nie uwzględnił wnioskodawcy do okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia na stanowisku piekarza wGminnej Spółdzielni (...)wD.w okresie od 1 września 1971r. do 28 maja 1976r. oraz wSpółdzielni (...)wP.od 29 maja 1976r. do 31 grudnia 1998r.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SkarżącyR. Z.urodził się w dniu (...), zatem w dniu(...)2016r. ukończył 60 lat. W dniu 24 maja 2016r. wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury. Decyzją z dnia 29 czerwca 2016r. pozwany odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury z powodu tego, iż przystąpił on do Otwartego Funduszu Emerytalnego i nie złożył oświadczenia o przekazaniu środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa, a także nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca zaskarżył powyższą decyzję, jednakże wyrokiem z dnia 7 października 2016r. Sąd Okręgowy w Elblągu oddalił odwołanie.
Ubezpieczony wystąpił z kolejnym wnioskiem o emeryturę w dniu 10 listopada 2016r. składając jednocześnie wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na OFE, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 listopada 2016r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury, ponieważ nie udowodnił on 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy podniósł, że przedłożone świadectwo pracy w warunkach szczególnych zawiera błędną podstawę prawną – przepis resortowy.
(bezsporne, nadto wnioski i decyzje w aktach ZUS, wyrok w aktach IV U 941/16)
Ubezpieczony zatrudniony był od dnia 1 września 1971r. do 28 maja 1976r. wGminnej Spółdzielni (...)wD.na stanowisku piekarza. Skarżący po zakończeniu nauki w szkole podstawowej rozpoczął naukę w szkole zawodowej, której tojednak nie ukończył. Przerwał naukę w drugiej klasie i wówczas rozpoczął przyuczeniedo zawodu piekarza piecowego. Przez 3 lata pracę wykonywał pod dozorem, nie brał odpowiedzialności za wykonywane czynności. Następnie samodzielnie wykonywał czynnościpiekarza.
(świadectwo pracy k. 9 pliku emerytalnego z maja 2016r., dokumenty z akt osobowych koperta k.31, nadto wyjaśnienia skarżącego z rozprawy z dnia 26 kwietnia 2016r.)
Następnie w okresie od 29 maja 1976r. do dnia 3 września 2001r. pracował jako piekarz wSpółdzielni (...)wP.. W trakcie tego zatrudnienia odbył zasadniczą służbę wojskową w okresie od 28 kwietnia 1978r. do 11 kwietnia 1980r. Jako piekarz piecowy zajmował się obsługą pieca – palił w nim. Otrzymywał wyrobione ciasto i zajmował się wypiekiem pieczywa, czyli wkładał je do pieca, wyjmował, dbał o prawidłowy wypiek. W zakładzie pracy był jeden piec, ale praca była zorganizowana zmianowo, w systemie ciągłym, zatem zatrudnionych było trzech piecowych, na trzy zmiany, każda po 8 godzin. Wnioskodawca zatrudniony był na pełen etat. Nie zdarzyło, aby zastępował innego pracownika spoza piekarzy, gdyż na jednej zmianie w piekarni było z reguły 3 – 4 piekarzy, ale tylko jeden piecowy. W okresie zatrudnienia skarżący nie korzystał z urlopu bezpłatnego, nie miał dłuższych przerw w pracy.
(świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach k. 7, kopia książeczki wojskowej k. 11-14 pliku emerytalnego z maja 2016r., dokumenty z akt osobowych k.34-35, nadto wyjaśnienia skarżącego i zeznania świadkówZ. T.iW. U.z rozprawy z dnia 26 kwietnia 2017r.)

Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Na wstępie należy przybliżyć przepisy prawa, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie, co pozwoli następnie omówić tylko okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia.
Z art. 184 ustawy emerytalnej wynika, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli, po pierwsze, okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz, po drugie, okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. w niniejszej sprawie wynoszący 25 lat. Przy tym emerytura taka przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu. Stosownie do powołanego w części wstępnej uzasadnienia §4 rozporządzenia RM z lutego 1983r. pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia,w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z §2 ust. 1 tegorozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu, są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Ubezpieczony bezspornie ukończył 60 lat, złożył w dniu 10 listopada 2016r. wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na koncie Otwartego Funduszu Emerytalnego, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz udowodnił na dzień 1 stycznia 1999r. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Spór ograniczał się zatem do tego, czy ubezpieczony legitymuje się stażem 15 lat pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999r.
W tym miejscu należy podkreślić, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem cywilnym, które cechuje się kontradyktoryjnością. Oznacza to, iż strony wywodzące z określonych faktów skutki prawne obowiązane są te fakty udowodnić (art. 232 kpc). Strona zobowiązana przez Sąd do zgłoszenia twierdzeń i złożenia dowodów na ich poparcie, która takiego zobowiązania nie wykonuje, godzi się z rozstrzygnięciem mającym u podstawy orzekania tylko te dowody, które znajdowały się w dyspozycji Sądu. Sąd prowadzi postępowanie w takim zakresie, w jakim zostanie ono zainicjowane przez strony. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 kc), w niniejszej sprawie na ubezpieczonym.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego zasadne było przyjęcie, że skarżący legitymuje się stażem 15 lat pracy w warunkach szczególnych przed 1999r.
Skarżący wyjaśnił, że po ukończeniu szkoły podstawowej rozpoczął naukę w szkole zawodowej, ale nie ukończył drugiej klasy i przerwał edukację. Zatrudniony został wGminnej Spółdzielni (...)wD.celem przyuczenia do zawodu piecowego. Jest to jedno ze stanowisk piekarza. Ubezpieczony zajmował się wszystkimi czynnościami związanymi z wypiekiem pieczywa, ale w okresie trzyletniego przyuczenia wszystkie czynności wykonywał pod nadzorem wykwalifikowanego piecowego. WD.pracował w okresie od dnia 1 września 1971r. do 28 maja 1976r.
W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie miało wykazanie, czy wnioskodawca świadczył pracę w warunkach szczególnych na stanowisku piekarza wSpółdzielni (...)wP.w okresie od 29 maja 1976r. do dnia 3 września 2001r., bowiem bez udowodnienia tego okresu zatrudnienia nie spełniłby on przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Skarżący wyjaśnił, że wP.praca odbywała się w systemie ciągłym, na trzy zmiany. Zatrudnionych było trzech piecowych, a ubezpieczony był jednym z nich. Pracował on po 8 godzin dziennie, w okresie zatrudnienia nie korzystał z urlopu bezpłatnego ani nie miał żadnych innych dłuższych przerw w zatrudnieniu, oprócz służby wojskowej, którą odbył w latach 1978 – 1980. Jak wyjaśnił skarżący i zeznali zgodnie powołani w sprawie świadkowieZ. T.iW. U., których to zeznaniom Sąd dał wiarę, skarżący zajmował się obsługą pieca piekarniczego. Był to piec opalany węglem, zatem piecowy musiał palić w piecu. Zajmował się wkładaniem i wyciąganiem z pieca pieczywa, dbał o jego prawidłowy wypiek. Skarżący nie zastępował innych pracowników Spółdzielni poza piekarzami.
Organ rentowy w zaskarżonej decyzji podniósł, że wnioskodawca przedłożył wprawdzie świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w okresie zatrudnieniaw Spółdzielni wP., jednakże w zaświadczeniu tym błędnie wskazano przepisy resortowe określające wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Dlatego też należy przypomnieć, że zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia RM z lutego 1983r. okresy pracy m.in. w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w odpowiednim świadectwie, jednak świadectwo takie bądź jego brak nie jest jednak bezwzględną przesłanką ani do zaliczenia, ani do niezaliczenia danej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Decydujące znaczenie ma zawsze fakt rzeczywistego wykonywania pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie charakteru pracy także w oparciu o inne dowody niż świadectwo z zakładu pracy, nawet jeśli pracownik go nie posiada, bądź przedkłada świadectwo nieodpowiadające określonej w przepisie formie. Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 maja 1985r. (sygn. akt III UZP 5/85) stwierdzając, że w postępowaniu odwoławczym w sprawach o świadczenia emerytalno – rentowe dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy z powodu likwidacji zakładu pracy lub zniszczenia dokumentów dot. takiego zatrudnienia. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków nie jest dopuszczalne w postępowaniu przed organem rentowym.
Należy wskazać, że stwierdzenie (bądź nie) przez zakład pracy okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych nie ma charakteru wiążącego i podlega kontroli sądu. Świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz zwykłe świadectwa pracy nie są dokumentami urzędowymi w rozumieniuart. 244 § 1 i 2 kpc, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwa traktuje się w postępowaniu sądowym, jako dokumenty prywatne w rozumieniuart. 245 kpc, które stanowią dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno, co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej.
W ocenie Sądu skarżący udowodnił, że w okresie zatrudnienia wP.w okresie od 29 maja 1976r. do 3 września 2001r. świadczył pracę w warunkach szczególnych na stanowisku piekarza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Potwierdzają to zeznania powołanych w sprawie świadków, którzy w spornym okresie także świadczyli pracę jako piecowi w Spółdzielni wP.. Zeznania te są spójne i wzajemnie się uzupełniają. Także ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji pracowniczej z omawianego okresu zatrudnienia, wprawdzie skąpej, bo składającej się z kopii umowy o pracę i zaświadczenia z dnia 31 sierpnia 2001r. wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wynika, że skarżący pracował jako piekarz.
Odnosząc się natomiast do podstawy prawnej ze świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, należy wyjaśnić, że skoro art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej odwołuje się do przepisów dotychczasowych, to obowiązujące w tym zakresie i przywoływane już kilkakrotnie rozporządzenie RM z lutego 1983r., wydane zostało w oparciu o delegację zart. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zmianami), w którym Radzie Ministrów powierzono w szczególności określenie rodzaju prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których osobom m.in. zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury w niższym wieku. Wprawdzie wobec tego za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników stale zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 53 ust. 2tej samejustawy z dnia 14 grudnia 1982r.i tożsama regulacja w obecnie obowiązującym art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej), jednak jednocześnie tylko tych pracowników, którzy wykonują rodzaj prac lub zajmują stanowiska pracy określone w przywołanym wyżej rozporządzeniu RM z lutego 1983r. W wykazie A, stanowiącym załącznik do wspomnianego rozporządzenia, w dziale X „W rolnictwie i przemyśle rolno - spożywczym” wymienia się pod poz. 11 prace przy wypieku pieczywa. Natomiast przepisy resortowe, na które powołał się w decyzji organ rentowy, mają charakter informacyjny, techniczno – porządkujący, uściślający. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach – w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia RM z lutego 1983 r. nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym np. prace przy wypieku pieczywa. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego czy centralny związek spółdzielczy w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową. Wskazać zresztą należy, iż w wykazie A stanowiącym załącznik do uchwały nr 38 Zarządu(...) Związku Spółdzielni (...)z dnia 11 lipca 1983 r., (a więc w rozpoznawanej sprawie odnoszącym się do pracodawcy skarżącego w spornym okresie), w dziale X – rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy, pod pozycją 11 – prace przy wypieku pieczywa – wymienione jest stanowisko piekarza. Stanowisko to jest przykładowo także ujęte w załączniku nr 1 do uchwały nr 64/83 Zarządu Głównego(...) Związku Spółdzielni Rolniczych (...)z dnia 25 lipca 1983 r. w dziale X rolnictwo i przemysł rolno – spożywczy, pod pozycją 11 – prace przy wypieku pieczywa, co wskazywałoby na niemożliwość wykluczenia a priori pracy piekarza jako pracy w szczególnych warunkach. Taka kwalifikacja pracy piekarza w tych jednostkach wynika niewątpliwie z występujących w trakcie jej wykonywania uciążliwości (w szczególności w małych i niezmechanizowanych piekarniach) związanych z niekorzystnymi warunkami mikroklimatycznymi (temperatura na stanowisku pracy), znacznym zakresem ciężkich fizycznych prac ręcznych, pracą wielozmianową, w tym nocną, zapyleniem z powodu pyłów pochodzenia organicznego, głównie mąki.
Z powyższych rozważań wysnuć należy wniosek, że skarżący świadczył pracę stale i w pełnym wymiarze czasu w warunkach szczególnych – na stanowisku piekarza – przez okres znacznie przekraczający wymagane przepisami prawa 15 lat. Zatem na mocyart. 47714§2 kpczaskarżona decyzja podlegała zmianie przez przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury od dnia 10 listopada 2016r., tj. od dnia złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku otwartego Funduszu Emerytalnego, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Dopiero we wskazanym dniu ubezpieczony spełnił wszystkie niezbędne przesłanki przyznania wnioskowanego prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym (pkt I. wyroku).
Sąd doszedł do przekonania, że wątpliwości organu rentowego co do przyznania wnioskowanego świadczenia były uzasadnione. Zostały one rozwiane dopiero w wyniku przeprowadzonego przed Sądem postępowania dowodowego. Z tego też względu na mocy art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej Sąd nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt II. wyroku).