Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 845/17
Data wyroku: 2017-09-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Paulina Kuźma
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 marca 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.po rozpatrzeniu wniosku z dnia 6 lutego 2017 roku odmówiłS. R.prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie udowodnił wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach ani 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.(decyzja – k. 20 akt ZUS)
W dniu 19 kwietnia 2017 rokuS. R.złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o uznanie, że w okresie zatrudnienia wOdlewni (...) S.A.wK.od 2 maja 1979 roku do 31 marca 1995 roku pracował w warunkach szczególnych oraz o zaliczenie do ogólnego stażu pracy okresu praktyk zawodowych odbytych podczas nauki w latach 1972-1975 na warsztatach szkolnych wZespole Szkół Nr (...)wK..(odwołanie – k. 2)
Odpowiadając na odwołanie pismem z dnia 27 kwietnia 2017 roku organ rentowy wniósł o jego oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji.(odpowiedź na odwołanie – k. 8)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

S. R.urodził się w dniu (...).(okoliczność bezsporna)
W okresie od 1 września 1972 roku do 30 czerwca 1975 roku wnioskodawca był uczniem(...) Szkoły ZawodowejwK.. W okresie pierwszego roku nauki, oprócz zajęć lekcyjnych przewidzianych programem nauczania, dwa razy w tygodniu w wymiarze po 6 godzin dziennie odbywał na terenie szkoły praktyki w warsztatach, podczas których wykonywał strugarki oraz świadczył usługi, jakie szkoła podejmowała dlaFabryki (...)wK.. W drugim i trzecim roku nauki praktyki odbywały się trzy razy w tygodniu po 6 godzin dziennie.(zeznania świadkówZ. P.,T. K., przesłuchanie wnioskodawcy – e-protokół rozprawy płyta CD koperta k 74)
W okresie nauki w szkole wnioskodawca nie zawierał żadnej umowy o pracę ani ze szkołą ani z zakładami, na rzecz których szkoła wykonywała usługi.(zeznania świadkówZ. P.,T. K., przesłuchanie wnioskodawcy – e-protokół rozprawy płyta CD koperta k 74)
Nie otrzymywał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.(zeznania świadkaT. K., przesłuchanie wnioskodawcy – e-protokół rozprawy płyta CD koperta k 74)
Prace wykonywane przez uczniów prowadzić miały do nauki zawodu, miały charakter praktyczno – dydaktyczny.(zeznania świadkaT. K.– e-protokół rozprawy płyta CD koperta k 74)
W okresie od 2 maja 1979 roku do 31 marca 1995 roku wnioskodawca był zatrudniony wOdlewni (...) spółce z o.o.wK., od 2 stycznia 1984 roku - na stanowisku modelarza odlewniczego w metalu.(świadectwo samokontroli, k 5-6, angaże k 7)
Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie powołanych dowodów z dokumentów, zeznań świadków i przesłuchania ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie jest zasadne.
W myślart. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1383), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat – dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Z treści zaś ust.2 powołanego przepisu wynika, że emerytura, o której mowa w ust.1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Według treści§ 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudniania” uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn;

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Do przyznania emerytury konieczne jest aby wszystkie wskazane w cytowanych przepisach przesłanki zostały spełnione łącznie. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że na dzień 1 stycznia 1999 r. miał wymagany staż ogólny (25 lat), staż pracy w warunkach szczególnych (15 lat). Musi ukończyć 60 lat oraz nie może być członkiem otwartego funduszu emerytalnego albo musi złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody państwa.
Bez kumulatywnego spełnienia powyższych warunków prawo do emerytury w oparciu o wskazane przepisy cytowanej ustawy, nie przysługuje.
Organ rentowy uznał, że na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie ma wymaganego 25 - letniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Wnioskodawca wniósł o zaliczenie do ogólnego stażu pracy okresu nauki od 1 września 1972 roku do 30 czerwca 1975 roku w(...) Szkole ZawodowejwK., podczas której odbywał zajęcia warsztatowe.
Zgodnie z treścią art.6 ust.2 pkt 3 cytowanej ustawy do okresów składkowych podlegają uwzględnieniu okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r., ponieważ w tym czasie osoby te były objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.
Tak więc jeżeli młodociany odbywał naukę zawodu (praktyczną naukę zawodu) w zakładzie pracy, na podstawie umowy zawartej między nim a zakładem pracy, okres nauki zawodu podlega uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty oraz przy ustalaniu wysokości tych świadczeń. W takim bowiem przypadku młodociany podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a w związku z tym była za niego opłacana składka na ubezpieczenie społeczne.
Rozwiązania prawne przyjęte w powołanej wyżej ustawie stanowią kontynuację regulacji wprowadzonychustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), które miały na celu przywrócenie systemowi emerytalno-rentowemu jego ubezpieczeniowego charakteru.(...)tego celu służył m.in. podział stażu emerytalnego na okresy składkowe i nieskładkowe, jak również nadanie zasadniczego znaczenia okresom ubezpieczenia. Tylko niektóre okresy nieopłacania składek mogą być uwzględnione w stażu emerytalnym, a mianowicie te okresy absencji zawodowej, które znajdują uzasadnienie społeczne lub wynikały z konieczności honorowania praw nabytych.
Podstawowe rozróżnienie dotyczy zatem tego czy nauka zawodu była pobierana przez młodocianego przy jego równoczesnym zatrudnieniu, czy też jako przedmiot praktyczny w programie nauki szkolnej. Ujmując to inaczej, czy nauczający zawodu był pracodawcą, czy nauczycielem młodocianego, a więc czy związek między nimi polegał na stosunku prawa pracy - nauki zawodu, czy na stosunku administracyjnym.
Stosunek zatrudnienia obejmował bowiem tylko młodocianych przyjętych do pracy w celu nauki zawodu, obowiązanych do dokształcania się w szkole, nie zaś tych, którzy pobierali naukę bez zatrudnienia się. Wobec tego realizacja praktycznej nauki zawodu w takich szkołach, jak zasadnicze szkoły zawodowe i technika zawodowe (przewidziane w art. 1 pkt b i c uchwały nr 448 Prezydium Rządu z dnia 21 czerwca 1951 r. o ustroju szkolnictwa zawodowego), w których praktyczna nauka zawodu, gdy odbywała się poza warsztatami szkolnymi, w zakładach pracy, organizowana była na podstawie umowy zawieranej między szkołą a zakładem pracy i uczniowie wykonujący prace w ramach praktyki nie byli pracownikami tych zakładów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 1996 r., II URN 2/95, OSNAPIUS 1996 r. Nr 17, poz. 225).
Gdy jest mowa o warunkach zatrudnienia młodocianych obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r., to w spornym okresie obowiązywałaustawa z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczania do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy(Dz.U. Nr 45, poz. 226 ze zm.), w brzmieniu nadanym przezustawę z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania(Dz.U. Nr 32, poz. 160), przy czym dokonana nowelizacja, która weszła w życie 21 lipca 1961 r., w sprawie nie ma znaczenia. W treści art. 3 ust. 1 tej ustawy przyjęto, że młodociani mogli być zatrudniani przez zakłady pracy tylko w celu:
1) nauki zawodu,
2) przyuczenia do określonej pracy,
3) odbycia wstępnego stażu pracy.
Na mocy art. 9 ust. 1 ustawy, zakład pracy, przyjmując młodocianego na naukę zawodu, w celu przyuczenia do określonej pracy oraz odbycia wstępnego stażu pracy, był obowiązany zawrzeć z nim na piśmie umowę określającą zawód albo rodzaj pracy, w jakim młodociany będzie szkolony, czas trwania nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy lub wstępnego stażu pracy oraz zasadnicze obowiązki i uprawnienia młodocianego. Nauka zawodu młodocianego po myśli art.4 ust. 1 trwała zależnie od zawodu od 2 do 4 lat i kończyła się egzaminem. Art. 12 ust. 1 stanowił, że młodociani zatrudnieni przez zakłady pracy obowiązani byli do dokształcania się do czasu ukończenia 18 lat życia z możliwością przedłużenia tego obowiązku o jeden rok. Według art. 12 ust. 3 młodociani zatrudnieni w celu nauki zawodu obowiązani byli do dokształcania się w zakresie obranego zawodu. Z wydanego m.in. na podstawie art. 12 ust. 4 ustawyrozporządzenia Ministra Oświaty z dnia 14 lutego 1959 r. w sprawie dokształcania oraz kontroli nauki zawodu młodocianych zatrudnionych w zakładach pracy(Dz.U. Nr 17, poz. 9), wynikało, że obowiązek dokształcania się do czasu ukończenia 18 lat życia przez młodocianych zatrudnionych w zakładach pracy powinien być wykonywany przez uczęszczanie do zasadniczych szkół zawodowych dla pracujących i innych szkół zawodowych, ośrodków dokształcania zawodowego i szkół ogólnokształcących oraz na kursy (§ 3).
Powyższe rozporządzenie zostało uchylone z dniem 1 stycznia 1975 roku, czyl z datą wejścia w życieKodeksu pracy, regulującego kwestie zatrudnienia młodocianych.
W świetle powyższego rzeczą Sądu Okręgowego było wyjaśnienie, czy w okresie objętym sporem wnioskodawca miał status pracownika młodocianego.
Zaliczenie praktycznej nauki zawodu w latach 1972-1975 jest nieuzasadnione, ponieważ do stażu emerytalnego zalicza się okres zatrudnienia młodocianego, a nie okres nauki w zasadniczej szkole zawodowej.
Jak wynika z ustaleń Sądu wnioskodawca nie zawierał żadnej umowy o pracę, nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia za wykonane w warsztatach szkolnych czynności, gdyż były one tylko praktyczno – dydaktycznymi zadaniami w ramach nauki szkolnej. Instruktor nauki zawodu czyli praktycznej nauki zawodu nie reprezentował pracodawcy jako kierownik zakładu pracy i nie realizował jego zadań produkcyjnych, tylko program praktycznej nauki zawodu uczniów zasadniczej szkoły zawodowej.
Reasumując - przepisy ustawy emerytalnej zawierające katalog okresów składkowych i nieskładkowych, uwzględnianych przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego warunkującego prawo do emerytury lub renty oraz ich wysokość, nie przewidują możliwości uwzględniania okresu edukacji na poziomie uzyskiwania podstawowych kwalifikacji zawodowych, a więc okresu nauki w szkole zawodowej, technikum czy liceum, nawet jeśli program nauki przewidywał także naukę zawodu, np. w warsztatach szkolnych.
Jeżeli młodociany odbywał praktyczną naukę zawodu w zakładzie pracy na podstawie umowy zawartej między nim a zakładem pracy, to okres praktycznej nauki zawodu podlega uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty oraz przy ustalaniu wysokości tych świadczeń. W takim bowiem przypadku młodociany podlegał ubezpieczeniom społecznym, a w związku z tym była za niego opłacana składka na te ubezpieczenia. Podstawowe rozróżnienie dotyczy zatem tego, czy nauka zawodu była pobierana przez młodocianego przy jego równoczesnym zatrudnieniu, czy też jako przedmiot praktyczny w programie nauki szkolnej. Innymi słowy, czy nauczający zawodu był pracodawcą, czy nauczycielem młodocianego, a więc czy związek między nimi polegał na stosunku prawa pracy - nauki zawodu, czy na stosunku administracyjnym. Stosunek zatrudnienia obejmował bowiem tylko młodocianych przyjętych do pracy w celu nauki zawodu, obowiązanych do dokształcania się w szkole, nie zaś tych, którzy pobierali naukę bez zatrudnienia się. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 2 marca 2016 r., III AUa 1000/15, opubl.L.)
Wynika z powyższego, że nie jest możliwe zaliczenie powyższego okresu nauki do okresu składkowego.
Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy – okres tej nauki nie może być także zaliczony do okresu nieskładkowego stażu wnioskodawcy, określonego w art.7 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Niezależnie od powyższego wnioskodawca nie wykazał w niniejszym procesie okresu co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Złożone do akt sprawy kserokopie świadectwa samokontroli wskazuje, że stanowisko modelarza odlewniczego w metalu wnioskodawca objął od dnia 2 stycznia 1984 roku, a zatem do dnia rozwiązania stosunku pracy zOdlewnią (...)wK.– do 31 marca 1995 roku nie upłynął wymagany cytowanymi przepisami okres 15 lat pracy na tym stanowisku.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd na podstawieart.47714§ 1 k.p.c.Sąd oddalił odwołanie jako niezasadne.