Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 628/16
Data wyroku: 2016-12-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Podstawa prawna: art. 24 kc
Teza: W ramach naruszenia uprawniony może żądać, by osoba która dopuściła się naruszenia jego dóbr osobistych, złożyła oświadczenie określonej treści, w określonej formie.

Sygn. akt: I C 628/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 grudnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym: Przewodniczący SSO Rafał Kubicki
Protokolant st. sekr.A. G.
po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. T.
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego wO.
o zapłatę i ochronę dóbr osobistych

I
oddala powództwo,

II
zasądza od powodaM. T.na rzecz pozwanego Skarbowi Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego wO.kwotę 1.817 (tysiąc osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Rafał Kubicki
Sygn. akt I C 628/16

UZASADNIENIE
M. T.iL. W.wnieśli przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego wO.o zapłatę po 5.000 zł zadośćuczynienia za przebywaniew niewłaściwych warunkach socjalno-bytowych: w brudnych i zagrzybionych celach, a w jednej z nich (nr(...)) doszło do zakażenia powodów świerzbem. Zakażenie to spowodowało, że współwięźniowie traktowali powodów jak trędowatych, a personel Aresztu podchodził do nich bez zrozumienia i szacunku.M. T.wyjaśnił, że przybył do Aresztu w dniu 18 maja 2015 r. zdrowy. Powodowie wnieśli też o nakazanie pozwanemu przystosowania się do zwalczania grzyba, świerzbu i insektów oraz humanitarnego traktowania więźniów.
Zarządzeniem z 26.05.2015 r. (k. 1) w Sądzie Rejonowym w(...)rozdzielono pozew podmiotowo. Ta sprawa dotyczy tylkoM. T..
W piśmie procesowym z 24.05.2015 r. (k. 10)M. T.podwyższył żądanie zadośćuczynienia do 10.000 zł i dodał w wyjaśnieniach, że z powodu inwalidztwa nie mógł się sam wykąpać ani posmarować maścią, nie miał do dyspozycji środków czystości, kran nad umywalką podaje wodę w sposób utrudniający korzystanie z niej. W dalszych pismach (k. 11i 13) stwierdził, że poniżanie polegało też na tym, że wmagazynie (...)okradziono goz nowych pantofli, musiał zniszczyć prywatne ubrania (spodnie dresowe, 2 bluzy, 2 podkoszulki, skarpety, buty, bielizna), bo były dotknięte świerzbem. Do zakażenia powoda doszło w celi nr(...)w dniu 19 maja 2015 r. Opieka lekarska była niewystarczająca. W celach panowały wszy. Lekarz zakwestionował niepełnosprawność powoda, sugerując, że symuluje.
Zarządzeniem z 6.08.2015 r. (k. 32) pozew zwrócono w części dotyczącej roszczeniao nakazanie.
Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że powód miał zapewnione warunki bytowe wynikające z obowiązujących przepisów i że nie udowodnił swoich roszczeń.
W toku sprawy, już reprezentowany przez radcę prawnego, powód zażądał w piśmie procesowym (k. 99-101) dodatkowo przeproszenia go za dokonane naruszenia dóbr osobistych, których skutków nie da się już usunąć, poprzez zamieszczenie na stronie internetowejFundacji (...)(www.(...)) w dziale „Ogłoszeniai komunikaty” czcionkąV.rozmiar „small” z pojedynczą interlinią tekstu: „Wyrażam ubolewanie, że(...)dopuścił do naruszenia dóbr osobistych PanaM. T.poprzez umieszczenie go w jednostkach penitencjarnych niespełniających standardów cywilizowanego państwa i za wszystkie wyrządzone PanuM. T.szkody niematerialne szczerze przepraszam”, dostępnego na stronie przez 30 dni. Zażądał też dodatkowo kwoty 5.000 zł na cel społeczny – na rzeczFundacji (...),Organizacji (...). Sprecyzował, że powód borykał się z niedostatkiem środków czystości, z całkowitym brakiem dostępu do ciepłej wody, co było problemem szczególnie w okresie zimowym. Opieka medyczna była nieprofesjonalna, lekarze ignorowali pacjentów, stawiali niefachowe diagnozy, byli opieszali, nie podchodzili indywidualnie, zachodziły braki personalne w opiece, nie leczono schorzeń, nie udzielano pomocy. Powód przybył do pozwanej jednostki jako osoba zdrowa psychicznie i fizycznie. Traktowany był w sposób nieludzki i poniżający. Naruszono cześć wewnętrzną powoda, jego prawo do prywatności i intymności, wywołano poczucie przygnębienia i poniżenia. Na rozprawie powód dodał, że adresowana do niego paczka została przez personel Aresztu złośliwie odesłana.
Sąd ustalił, co następuje:
Powód przebywał w Areszcie Śledczym wO.18 - 27 maja 2015 r. w Oddziale(...)cela(...)(18-21.05),(...)cela(...)(21-25.05) i(...)cela(...)(25-27.05).
(bezsporne - twierdzenie powoda przyznane w odpowiedzi na pozew)
W dniu 8.04.2015 r. w toku postępowania w sprawie(...)SR(...)P.wG.powód został przez biegłych sądowych uznany w opinii za osobę trwale niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od 1.03.2014 r. z powodu schorzenia neurologicznego (poudarowy niedowład lewostronny), ze znacznym ograniczeniem możliwości samodzielnego poruszania (za pomocą kuli łokciowej). Wymaga okresowej pomocy innych osób w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Nastąpiło to w wyniku wypadku, do którego doszło w celi w trakcie wykonywania przez powoda kary pozbawienia wolności – w dniu 27.08.2010 r., kiedy powód upadł i stracił przytomność, doznając tłuczonej rany głowy. Wyrokiem z 16.02.2016 r. ww. Sąd zaliczył powoda do osób trwale niepełnosprawnychw stopniu umiarkowanym ze znacznym ograniczeniem możliwości samodzielnego poruszania.
(bezsporne – opinia sądowa k. 18-19, zaświadczenie lekarskie z 6.05.2016 r. k 94, odpis wyroku k. 132)
Cele w Areszcie Śledczym wO.były w spornym okresie podobne we wszystkich oddziałach. Jeśli któraś zostaje zniszczona, jest remontowana. Ciepła woda była dostępna dla powoda w celach przez 3 godziny na dobę – w godzinach: 8-9, 13-14 i 18-19. Środki czystości wydawane są co miesiąc zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 28 stycznia 2014 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Osadzeni mają zapewnioną darmową diagnostykę, terapię i leczenie.
(dowód: zeznania świadkówT. C.iJ. P.- k. 119)
Postanowieniem z 13.05.2016 r. (II K(...)) Sąd Rejonowy w(...)uchylił swoje wcześniejsze postanowienie z 29.03.2010 r. o orzeczeniu powodowi zastępczej kary pozbawienia wolności w zamian za nieuiszczoną grzywnę, wskazując w uzasadnieniu, że aktualny stan zdrowia powoda uległ pogorszeniu i że powód nie jest zdolny do odbywania kary pozbawienia wolności z warunkach zakładu karnego.
(dowód: odpis postanowienia k. 132)
Sąd zważył, co następuje:
W świetle poczynionych w sprawie ustaleń roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie jako nieudowodnione. Sąd pominął dowód z zeznań świadkaM. S., ponieważ powód, wezwany zarządzeniem z 24.03.2016 r. (k. 56) do wskazania właściwego adresu tego świadka nie wykonał tego zobowiązania w wyznaczonym terminie. Ponadto wszelkie oświadczenia pisemne współwięźniów nie mogą zastąpić dowodu z ich zeznań składanych w charakterze świadka. Sąd pominął wniosek pełnomocnika powoda (pkt 10 pisma procesowego z 31.08.2016 r.) o zobowiązanie pozwanego do udzielenia informacji dotyczącej dostępu powoda do opieki zdrowotnej w warunkach więziennych, ponieważ zobowiązanie przeciwnika do złożenia dowodu powinno dotyczyć tylko dowodu(dokumentu) już istniejącego, a nie mającego powstać na zamówienie wnioskodawcy.
Zacząć trzeba od stwierdzenia, że we własnych pismach i w zeznaniach złożonychw ramach przesłuchania stron (a te należy traktować jako definitywne stanowisko powoda) stwierdzał, że podstawą faktyczną powództwa jest pobyt w Areszcie Śledczym wO.– a więc okres 18 - 27 maja 2015 r. Za oderwane od tego stanowiska należy więc uznać zarzuty sformułowane w piśmie pełnomocnika powoda, dotyczące braku ciepłej wody w okresie zimowym. Za oczywiście błędne należy też uznać twierdzenia, że powód przybył do pozwanej jednostki jako osoba zdrowa psychicznie i fizycznie, skoro bezsporne jest, że już w wyniku upadku z 2010 r. (z którego powód nie czyni zarzutów pozwanemu w tej sprawie) był osobą trwale niepełnosprawną. Powód skupił się w trakcie przesłuchania stron wyraźnie i tylko na okresie: 18 - 27 maja 2015 r. Pozwany nie kwestionował faktu, że powód został przyjęty bez oznak zakażenia świerzbowcem, więc fakt ten należy uznać za bezsporny, podobnie jak fakt, że objawy zakażenia (świąd) pojawiły się właśnie w trakcie tego pobytu i że były zwalczane przez personel medyczny Aresztu lekiem przeciwświerzbowym (C.F.). Jednak nie można wyprowadzać z tego wniosku, że zakażenie powstało w Areszcie. Powszechnie wiadomym jest, że świąd w takich przypadkach zaczyna się zwykle w okolicach 3-4 tygodni od zakażenia. Ponadto nawet gdyby przyjąć, że do zakażenia doszło w Areszcie, wymagałoby to wykazania przez powoda (zgodnie zart. 6 k.c.), że nastąpiło to w wyniku zaniedbań personelu.
Naruszenie dobra, jakim jest zdrowie, uprawnia do domagania się zadośćuczynienia na odrębnej, szczególnej podstawie prawnej, którą stanowiart. 445 § 1 k.c.Pomimo sporów co do wzajemnego stosunkuart. 448 i art. 445 k.c.przyjąć można jako nie budzące poważniejszych wątpliwości stanowisko, że w zakresie unormowanym wart. 445 k.c.wyłączona zostaje możliwość oparcia rozstrzygnięcia na unormowaniu ogólnym wynikającym zart. 448 k.c.Oznacza to, że roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z zakażenia powoda należało rozpoznać według zasad przewidzianym wart. 445 § 1 k.c., na bazie przesłanek odpowiedzialności deliktowej określonych wart. 417 §1w zw. zart. 415 k.c.Zgodnie z nimi przesłanką dochodzenia od podmiotów władzy publicznej naprawienia wyrządzonej przez nie szkody jest sam fakt niezgodnego z prawem działania, a nie wina bezpośredniego sprawcy szkody (funkcjonariusza publicznego). Dla ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) niezgodnego z prawem działania (zaniechania) przy wykonywaniu władzy publicznej, 2) wystąpienie szkody oraz 3) adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tak określoną przyczyną sprawczą a szkodą. Przesłanki te nie zostały w tej sprawie wykazane. Sąd Okręgowy wskazuje, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 roku (SK 18/00 OTK 2001/8/256), że pod pojęciem „działania niezgodnego z prawem” należy rozumieć jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej. „Niezgodność z prawem"w świetleart. 77 ust. l Konstytucjimusi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa. Pojęcie to jest więc węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Pogląd ten zyskał również poparcie wśród przedstawicieli doktryny. W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie udowodnił faktu zakażenia go świerzbem podczas pobytu w Areszcie Śledczym wO.. Same zeznania powoda, złożone w ramach przesłuchania stron, są niewystarczające w tym zakresie i muszą być uznane za gołosłowne (niewiarygodne). Ponadto z tej samej przyczyny powód nie udowodnił, aby opieka medyczna była świadczona powodowi podczas pobytu w Areszcie w sposób niewłaściwy. Aktem normatywnym, który w okresie, kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności regulował obowiązki zakładów karnychw przedmiocie zapewnienia osobom osadzonym świadczeń zdrowotnych, byłKodeks karny wykonawczy. Zgodnie zart. 115 §1 k.k.w.skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne.
Zgodnie zart. 6 Kodeksu cywilnego(k.c.) ciężar udowodnienia faktów spoczywa na tej stronie procesu, która z faktów tych wywodzi określone skutki prawne. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że powód - domagając się roszczeń, które wywodził z faktów mających świadczyć o naruszeniu jego dóbr osobistych wskutek niezapewnienia mu właściwychi godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności - miał obowiązek przedstawienia przed Sądem dowodów na poparcie swoich twierdzeń w zakresie objętym w pozwie. W ocenie Sądu, przedstawiony przez strony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania twierdzeń powoda za udowodnione w stopniu uzasadniającym uwzględnienie powództwa w jakiejkolwiek części.
Powód nie udowodnił, by personel Aresztu podchodził do niego bez zrozumieniai szacunku. Nie trafił do przekonania Sądu argument, że z powodu inwalidztwa nie mógł się sam wykąpać ani posmarować maścią, nie miał do dyspozycji środków czystości, a kran nad umywalką podaje wodę w sposób utrudniający korzystanie z niej. Z powołanego przez powoda postanowienia Sądu z 13.05.2016 r. wynika, że to na ten dzień stan zdrowia powoda pogorszył się na tyle, że uniemożliwił odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego. Powód nie udowodnił kradzieży butów, złośliwego odesłania paczki, niewystarczającej opieki lekarskiej, panowania wesz w celach (wszy doklejone do pisma procesowego są niewiadomego dla Sądu pochodzenia) oraz że lekarz zakwestionował niepełnosprawność powoda, sugerując, że symuluje. Przeciwnie, z zeznań świadków wynika, że powód miał dostęp do ciepłej wody i zapewnioną darmową opiekę medyczną.
Powód nie wykazał, aby takie naruszenia wystąpiły w niniejszej sprawie, co skutkowało koniecznością oddalenia powództwa zarówno w części dotyczącej zadośćuczynienia, jaki przeprosin oraz zasądzenia sumy na cel społeczny (pkt I sentencji wyroku).
Podstawę materialnoprawną żądań powoda stanowiły przepisyart. 417 k.c.,art. 23 k.c.,art. 24 k.c.,art. 445 i art. 448 k.c.
O kosztach procesu (stawki minimalne wynagrodzenia radcowskiego: 1.200 zł i 600 zł oraz opłata od pełnomocnictwa 17 zł) orzeczono zgodnie zart. 98 k.p.c.
SędziaR. K.