Sąd Okręgowy we Włocławku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 196/16
Data wyroku: 2017-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mariusz Nazdrowicz, Lucyna Samolińska, Barbara Baranowska
Słowa kluczowe: Dziedziczenie ustawowe
Podstawa prawna: art.385 kpc
Teza: Obraza przepisów art. 5 kpc i art. 212 kpc nie skutkuje nieważnością postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony praw ( art. 379 pkt 5 kpc).

Sygn. akt I Ca 196/16

POSTANOWIENIE
Dnia 26 stycznia 2017 r.
Sąd Okręgowy we Włocławku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:
Sędziowie :

SSO Barbara Baranowska
SO Mariusz Nazdrowicz (spraw.)

SO Lucyna Samolińska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Małgorzata Dybowska - Pyrek

po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. we Włocławku
na rozprawie
sprawy z wnioskuS. J.
z udziałemZ. K.,J. J.,M.R.,E. J.,B. Z.iT. J.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Radziejowie
z dnia 26 listopada 2015 roku, sygn. akt I Ns 192/15

p o s t a n a w i a:

I
oddalić apelację;

II
orzec, że wnioskodawca i uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

SSO Mariusz Nazdrowicz SSO Barbara Baranowska SSO Lucyna Samolińska
Sygn. akt I Ca 196/16

UZASADNIENIE
Wnioskodawca w swojej apelacji nie zakwestionował dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, a Sąd odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego jak również ustaleń tych nie zmienił czyniąc je podstawą orzekaniaw postępowaniu apelacyjnym. W tej sytuacji uzasadnienie Sądu Okręgowego ograniczy się do elementów określonych wart. 387 § 21kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Nie zachodzi w szczególności wyeksponowana na pierwszym miejscu rozpatrywanego środka odwoławczego nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie wnioskodawcyi uczestników postępowania możliwości obrony praw (art. 379 pkt 5 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc). W orzecznictwie za utrwalony można przyjąć pogląd (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2014 roku I PZ 20/14 nie publ., LEX nr 1541251, wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2011 roku III CSK 137/10, LEX nr 1084562, wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2007 roku II CSK 286/07 nie publ., LEX nr 490414, wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 2005 roku II UK 271/04 opubl. OSN P 2006/5-6/95, wyrok Sądu Najwyższego z 28 maja 2002 roku II UKN 250/01 nie publ., LEX nr 149 597), że ewentualna obraza przepisów postępowania tj.art. 5 kpciart. 212 kpcnie skutkuje nieważnością postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony swych praw. Zapatrywanie to Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację w pełni podziela i nie ma potrzeby powielania argumentów prezentowanych na rzecz tego stanowiska. Nawet więc gdyby przyjąć (choć – o czym będzie za chwilę mowa – brak jest ku temu podstaw), że Sąd Rejonowy miał obowiązek poinformować osoby biorące udział w sprawie o czynnościach związanych ze złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ( w tym możliwości złożenia w określonym terminie oświadczenia o przyjęciu spadkuz dobrodziejstwem inwentarza) to i tak nie pociągnęłoby to za sobą konsekwencji przewidzianych w przepisieart. 379 pkt 5 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.
Do nieważności postępowania nie doszło również wskutek wyznaczenia przez Sąd meriti rozprawy po upływie terminu do złożenia wspomnianego oświadczenia (wniosek wpłynąłw trakcie jego biegu). Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie trzeba sprawdzić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniui w końcu zbadać, czy pomimo zajścia tych okoliczności strona mogła bronić swoich praw. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych przesłanek można mówićo pozbawieniu strony możności działania ( zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2013 roku II PK 273/12 nie publ., LEX nr 1365652 i wskazane w jego uzasadnieniu dalsze orzecznictwo).
Żaden przepis procedury cywilnej nie wskazuje terminu, w jakim ma odbyć się rozprawa po wpłynięciu pozwu lub wniosku. Także żadnego wymogu w tym zakresie nie przewidują przepisy w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku. Przy wyznaczeniu posiedzenia należy przestrzegać jedynie ogólnego terminu do doręczenia wezwania (art. 149 § 2 kpc) i naturalnie z drugiej strony przeciwdziałać przewlekaniu postępowania (art. 6 § 1 kpc). Wyznaczeniew rozpatrywanym przypadku rozprawy na dzień, w którym nie było już możliwe skuteczne złożenie przed Sądem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie stanowiło więc jakiegokolwiek uchybienia procesowego i już z tego względu brak jest podstaw do stwierdzenia pozbawienia wnioskodawcy i uczestników postępowania możności obrony swych praw.
Ubocznie w tym miejscu można zaznaczyć, że gdyby we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku została wyrażona wola złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku to rozpoznanie go po upływie terminu zart. 1015 § 1 kcnie pociągałoby za sobą negatywnych dla zainteresowanych skutków, gdyż Sąd musiałby takie oświadczenie odebrać i zostałoby ono skutecznie złożone. W niniejszej sprawie sytuacja była jednak odmienna, gdyż we wniosku z 24 lutego 2015 roku trudno doszukać się choćby intencji złożenia wspomnianego oświadczenia.
Niezależnie od powyższego trzeba również mieć na uwadze, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ma charakter jednostronnej czynności prawnej z zakresu prawa cywilnego materialnego. Taki charakter zachowuje także w sytuacji, gdy spadkobierca dokonuje jej przed Sądem („Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 450 – 1088” pod red. K. Pietrzykowskiego, C.H. BECK Warszawa 2009, Tom II, s. 1117 i dalsze przywołane tam piśmiennictwo, „Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki” pod red.A. Kidyby, LEX 2015, komentarz do art. 1012 kc, teza 3, „Kodeks cywilny. Komentarz” pod red. J. Ciszewskiego, Lexis Nexis 2014, Komentarz do art. 1012 kc, teza 6). Także więcz tego względu nie mogło dojść do naruszenia przepisów proceduralnych regulujących kwestię wyznaczenia rozprawy. Sprawia to również, że bezskuteczny był zarzut naruszenia przepisów postępowania w postaci obrazyart. 5 kpcwskutek braku pouczenia o instytucji przyjęcia lub odrzucenia spadku. W świetle tego przepisu nie istnieje obowiązek pouczania stron o czynnościach prawa materialnego. Przepisart. 5 kpcmoże mieć zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy tego wymaga ochrona praw procesowych strony (przywołany wyrok Sądu Najwyższego III CSK 137/10, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższegoz 22 sierpnia 2000 roku III CKN 873/00 nie publ., LEX nr 1165871). Nie może on być rozciągany na sferę przysługującej stronie uprawnień bądź roszczeń przewidzianychw przepisach prawa materialnego i sposobu ich realizacji. Dodać można, że gdyby podzielić zapatrywanie skarżącego to konsekwentnie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku Sąd miałby obowiązek – i to już z chwilą doręczenia odpisu wniosku – pouczenia np. o istocie instytucji dziedziczenia ustawowego i testamentowego, kręgach osób uprawnionych do dziedziczenia z ustawy, warunkach skutecznego rozrządzenia na wypadek śmierci ( w tym przesłankach ważności testamentu), formach testamentu itd. Brak jest ku temu jakichkolwiek uzasadnionych podstaw.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy we Włocławku na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcoddalił apelację. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawieart. 520 § 1 kpc.
SSO Mariusz Nazdrowicz SSO Barbara Baranowska SSO Lucyna Samolińska