Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 253/17
Data wyroku: 2017-04-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Justyna Andrzejczak

Sygn. akt XVII Ka 253/17

WYROK

W I M I E N I U

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2017 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu w XVII Wydziale Karnym - Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Justyna Andrzejczak
Protokolant: st. prot. sąd. Agnieszka Słuja-Goronska
przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej Poznań-Nowe Miasto Anny Sobieralskiej
po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 roku
sprawyS. K.
oskarżonego o czyny zart. 56§2kksi inne
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 10 listopada 2016 roku sygn. akt IIIK 166/16
1.uchyla zaskarżony wyrok i na podstawieart.439§1pkt 9 kpkumarza postępowanie przeciwkoS. K.,
2.kosztami postępowania w obu instancjach obciąża Skarb Państwa.

Justyna Andrzejczak

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 roku w sprawie III K 166/16 Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu uznał oskarżonegoS. K.za winnego przestępstw skarbowych zart. 56 § 2 k.k.s.iart. 76 § 2 k.k.s.iart. 62 § 2 k.k.s.w zw. zart. 6 §2 k.k.s.w zw. zart. 7 §1 k.k.s.oraz zart. 56 § 2 k.k.s.iart. 62 § 2 k.k.s.w zw. zart. 7 § 1 k.k.s.(k. 1994 – 1997).
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł obrońca oskarżonego (k. 2023 – 2032).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja oskarżonego okazała się konieczna, albowiem pozwoliła Sądowi Okręgowemu na kontrolę zaskarżonego wyroku także w świetle bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych w przepisach w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.w zw. zart. 439 § 1 k.p.k.iart. 440 k.p.k.Kontrola taka ujawniła w niniejszej sprawie istnienie takiej przesłanki, która wyrażona została w przepisieart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.co spowodowało uchylenie przedmiotowego wyroku i umorzenie postępowania w sprawie, o czym szerzej poniżej.
Na początku wskazać należy, że zgodnie z przepisemart. 439 § 1 k.p.k.niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia Sąd odwoławczy uchyla zaskarżone orzeczenie w przypadku stwierdzenia jednego z wymienionych w tym przepisie rażących uchybień. Nakaz wynikający z przepisuart. 439 § 1 k.p.k.konstytuuje obowiązek Sądu odwoławczego wyjścia poza granice zaskarżenia, w ramach których co do zasady, sąd ten orzeka (art. 433 § 3 k.p.k.), oraz wyjścia poza granice podniesionych zarzutów, również w odniesieniu do zarzutów sformułowanych we wniesionym na niekorzyść oskarżonego środku odwoławczym oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika, mimo iż granicami tych zarzutów sąd odwoławczy jest związany (art. 434 § 1 k.p.k.).
W niniejszej sprawie Sąd I instancji wydał wyrok skazujący oskarżonego za popełnienie przestępstw skarbowych zart. 56 § 2 k.k.s.iart. 76 § 2 k.k.s.iart. 62 § 2 k.k.s.w zw. zart. 6 §2 k.k.s.w zw. zart. 7 §1 k.k.s.oraz zart. 56 § 2 k.k.s.iart. 62 § 2 k.k.s.w zw. zart. 7 § 1 k.k.s., które to orzeczenie zaskarżone zostało przez obrońcę oskarżonego na jego korzyść, dlatego też Sąd odwoławczy, dostrzegając dotknięcie zaskarżonego wyroku uchybieniem wskazanym w przepisieart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., nie był związany ograniczeniem zawartym w przepisieart. 439 § 2 k.p.k.Zgodnie z tym przepisem uchylenie orzeczenia jedynie z powodów określonych m.in. wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Tymczasem kasatoryjny wyrok wydany w niniejszej sprawie przez Sąd Okręgowy, w którym jednocześnie umorzono postępowanie w sprawie przeciwko oskarżonemu – jest orzeczeniem wydanym na korzyść oskarżonego.
Przypomnieć należy, iż zgodnie z przepisemart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.podstawą do uchylenia orzeczenia jest stwierdzenie, że zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych wart. 17 § 1 pkt 5, 6 i 8 – 11 k.p.k.Natomiast zgodnie z przepisemart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela.
Przechodząc do meritum zaistniałego w niniejszej sprawie uchybienia wskazać trzeba, że na skutek nowelizacji przepisówKodeksu karnego skarbowegoz dniem 1 lipca 2015 roku (ustawa z dnia 27 września 2013 roku – Dz.U. z 2013 roku, poz. 1247), akt oskarżenia kończący śledztwo wnosi do Sądu prokurator. Ponadto uprawnienie takie wynika dla prokuratora z przepisuart. 155 § 1 k.k.s., także w przypadku dochodzeń objętych jego nadzorem.
W świetle przepisówart. 155 § 1, 2 i 4 k.k.s.stwierdzić należy, że finansowy organ postępowania przygotowawczego uprawniony jest do wniesienia aktu oskarżenia w sprawach o przestępstwa skarbowe wyłącznie wówczas, gdy prowadzone było dochodzenie, które nie zostały objęte nadzorem prokuratora. W sprawach natomiast, w których finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził śledztwo oraz w sprawie o przestępstwo skarbowe, w której prowadził on dochodzenie objęte nadzorem prokuratora, akt oskarżenia zawsze wnosi do sądu prokurator. W takim przypadku, finansowy organ postępowania przygotowawczego w ciągu 14 dni od zakończenia dochodzenia lub śledztwa wprawdzie sporządza akt oskarżenia, ale winien przesłać go z aktami prokuratorowi, który następnie wnosi go do sądu. Wobec tych uwag należy podkreślić, że w sprawie o przestępstwo skarbowe, w której finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadzi dochodzenie objęte nadzorem prokuratora „uprawnionym oskarżycielem” zart. 14 § 1 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.jest jedynie prokurator, do którego wyłącznych kompetencji ustawa wprost zastrzega zatwierdzenie i wniesienie w takiej sprawie aktu oskarżenia do sądu (art. 153 § 2 k.k.s.).
Postępowanie przygotowawcze poprzedzające wniesienie aktu oskarżenia w niniejszej sprawie prowadzone było przeciwkoS. K.bezsprzecznie w formie dochodzenia (wszczętego w dniu 23 lipca 2013 roku – k. 1079). Przepisart. 151c § 2 k.k.s.nie określa w sposób wyczerpujący sytuacji, w których prokurator sprawuje nadzór nad dochodzeniem w sprawie o przestępstwo skarbowe. W orzecznictwie trafnie bowiem wskazuje się, że również przedłużenie przez właściwego prokuratora, na podstawieart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.na okres powyżej 6 miesięcy, dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe, prowadzonego przez finansowy organ postępowania przygotowawczego i nadzorowanego przez organ nadrzędny nad tym organem, również oznacza objęcie przez prokuratora nadzorem tego dochodzenia. Stanowisko takie zostało wyrażone w szczególności w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 roku, sygn. akt I KZP 13/15 (OSNKW 2016/3/17; por. także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 listopada 2013 roku, II AKz 717/13, KZS 2014/2/122). Sąd Okręgowy w niniejszym składzie w pełni podziela argumenty przedstawione w uzasadnieniu powyższej uchwały. Czynność przedłużania organom finansowym przez właściwego prokuratora czasu trwania dochodzenia na podstawieart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.nie stanowi wyłącznie czynności technicznej, czy też wpadkowej. W takim przypadku prokurator zobowiązany jest bowiem do zbadania przed podjęciem decyzji w przedmiocie przedłużenia trwania dochodzenia, dotychczasowego jego przebiegu i efektów oraz rozważenia, czy istnieje wymagany przez ustawę szczególnie uzasadniony wypadek nakazujący takie przedłużenie, a przy jego braku - odmówić organowi finansowemu przedłużenia tego dochodzenia. W rezultacie prokurator musi zapoznać się z całokształtem dokonanych dotąd czynności dochodzeniowych oraz ich rezultatami. Omawiana czynność prokuratora ma tym samym charakter czynności nadzorczej i w swej istocie przesądza o dalszym bycie postępowania przygotowawczego. Jak zasadnie zaś wskazano w uzasadnieniu powołanej uchwały, jakakolwiek czynność nadzorcza nie może być podejmowana poza samym nadzorem, lecz musi mieć miejsce w jego ramach i albo jest przedsiębrana w toku podjętego już wcześniej nadzoru, albo to ona nadzór ów rozpoczyna. Konsekwencją regulacji zawartej wart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.jest to, iż – podobnie jak ma to miejsce na gruncie powszechnej procedury karnej – prokurator przedłużając dochodzenie prowadzone przez inne podmioty (a więc podejmując czynność nadzorczą) obejmuje dochodzenie przez tę decyzję swoim nadzorem. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały, decyzja ta od momentu jej wydania umożliwia zatem i obliguje prokuratora do realizowania swych uprawnień wynikających zart. 298 § 1 k.p.k.iart. 326 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.Nadzór ten, mający swą podstawę wart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., jest zatem nadzorem z mocy samego prawa. Sąd Najwyższy zasadnie również podkreślił, że przedłużenie przez prokuratora czasu trwania dochodzenia, jako powodujące, że jest ono kontynuowane pod jego nadzorem oznacza również, że obecnie – stosownie doart. 155 § 1-3 k.k.s.– to do prokuratora, a nie do organu finansowego prowadzącego postępowanie przygotowawcze, należy również wnoszenie aktu oskarżenia, jak i jego surogatów wskazanych w tych przepisach.
W odniesieniu do powyższych wywodów wskazać należy, że lektura akt niniejszej sprawy dowodzi tego, że prokurator objął dochodzenie prowadzone przeciwkoS. K.swoim nadzorem w rozumieniu przepisuart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.– wydając m.in. w dniach 9 stycznia 2015 roku oraz 9 grudnia 2015 roku postanowienia o przedłużeniu postępowania (k. 1199, 1298).
Skoro więc zgodnie z powołaną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 roku prokuratorskie przedłużenie dochodzenia oznacza objęcie go nadzorem, to akt oskarżenia w sprawie toczącej się podobnie jak niniejsza w formie dochodzenia – ma prawo obecnie, tj. po nowelizacji przepisuart. 155 § 1 k.k.s. z dnia 1 lipca 2015 roku, wnieść jedynie prokurator. To z kolei prowadzi do jednoznacznego wniosku, że inspektor kontroli skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej wP., który jako finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził dochodzenie przeciwkoS. K.i w dniu 15 lutego 2016 roku sformułował oraz podpisał ponowny akt oskarżenia skierowany do Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu (k. 1306 – 1309), który został następnie wniesiony w dniu 25 lutego 2016 roku (k. 1316) – nie był w niniejszej sprawie organem uprawnionym do złożenia przeciwkoS. K.aktu oskarżenia i w rezultacie nie może być traktowany jako „uprawniony oskarżyciel” w rozumieniuart. 14 § 1 k.p.k.orazart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.Wyraźnie podkreślić bowiem należy, że w związku z nowelizacją przepisuart. 155 § 1 k.k.s., która weszła w życie od dnia 1 lipca 2015 roku (ustawa z dnia 27 września 2013 roku – Dz.U. z 2013 roku, poz. 1247) w sprawie o przestępstwo skarbowe, w której finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził dochodzenie objęte nadzorem prokuratora „uprawnionym oskarżycielem” zart. 14 § 1 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.jest jedynie prokurator, do którego wyłącznych kompetencji ustawa wprost zastrzega zatwierdzenie i wniesienie w takiej sprawie aktu oskarżenia do sądu (art. 153 § 2 k.k.s.).
Z tych względów Sąd Okręgowy przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia z urzędu i uwzględniając zaistniałą w niniejszej sprawie bezwzględną przesłankę odwoławczą z przepisuart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie w sprawie.
Sąd Okręgowy w tym miejscu wskazuje, że w myśl dyrektyw zawartych w przepisieart. 436 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.ograniczył rozpoznanie apelacji do uchybienia podlegającego w niniejszej sprawie uwzględnieniu z urzędu (art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.), które było wystarczające do wydania orzeczenia i uchylenia zaskarżonego wyroku oraz umorzeniu postępowania w sprawie. Rozpoznanie zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy oskarżonego było w tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe.
Podsumowując powtórzyć należy, że skarga uprawnionego oskarżyciela jest niezbędna do prowadzenia postępowania w sprawie (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.), zatem rozpoznanie sprawy mimo jej braku naruszało określone gwarancje procesowe oskarżonego i wymagało uchylenia orzeczenia obciążonego taką wadą z powodu bezwzględnej przesłanki odwoławczej z przepisuart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., bez potrzeby badania wpływu tej wady na treść zaskarżonego orzeczenia. Z tego względu Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 113 § 1 k.k.s.w zw. zart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i na podstawieart. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.umorzył postępowanie w sprawie.
Zważywszy na treść wyroku na podstawie przepisówart. 113 § 1 k.k.s.w zw. zart. 634 k.p.k.w zw. zart. 632 pkt 2 k.p.k.Sąd odwoławczy kosztami procesu za obie instancje obciążył Skarb Państwa.
Justyna Andrzejczak