Sąd Okręgowy w Kielcach
IX Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ka 1779/16
Data wyroku: 2017-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt IX Ka 1779/16

UZASADNIENIE
Prokurator Prokuratury Rejonowej w Busku – Zdroju wystąpił do Sądu Rejonowego w Busku – Zdroju z wnioskiem w przedmiocie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za czyn zabroniony pod groźbą kary. Oskarżyciel publiczny powołując się na treść art. 3 pkt 1, art. 4, art. 5 pkt 2 i art. 16 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. „o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary” wniósł o stwierdzenie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego ZDROVITA KIM KAPUTA sp.j. z siedzibą wB., za potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym wydanym przez Sad Rejonowy w Busku 0-Z., II Wydział Karny w dniu 30 września 2015 roku (II K 742/13) przestępstwo skarbowe zart. 77 § 2 kksw zw. zart. 9 § 3 kksw zw. zart. 6 § 2 kkspopełnione przezK. K. (1)działająca w imieniu i interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia do podejmowania w jego imieniu decyzji jako partner, które przyniosło podmiotowi zbiorowemu korzyść majątkową polegająca na tym, że w okresie od marca 2012 roku do 21 stycznia 2013 roku prowadząc działalność gospodarczą jako wspólnik(...)sp.j. z siedzibą wB.zajmując się sprawami finansowymi tej spółki, obowiązana była jako płatnik do obliczania i pobierania od podatników zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz do wpłacania tych zaliczek właściwemu urzędowi skarbowemu w terminie do dnia 20 miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki, obowiązku tego nie wykonywała, działając z wykorzystaniem takiej samej sposobności, naliczonych i pobranych od zatrudnionych w tej spółce pracowników zaliczek za miesiąc od lutego do grudnia 2012 roku w łącznej kwocie 22.102 zł. Nie wpłacała w ustawowym terminie na rachunek Urzędu Skarbowego wB.– działaniem swoim naruszając przepis art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku „o podatku dochodowym od osób fizycznych” (Dz. U. 2012.361 j.t. ze zm.)
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2016 r. w sprawie II K 74/16, Sąd Rejonowy w Busku – Zdroju umorzył postępowanie, a kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.
Apelację od tego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając go w całości na niekorzyśćPrzedsiębiorstwa (...)sp.j. z siedzibą wB..
Apelujący na podstawieart. 427 § 1 kpkiart. 438 pkt 1 kpkwyrokowi temu zarzucił:
-obrazę prawa materialnego to jest art. 5 pkt 2 ustawy „o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary”, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 listopada 2011 roku poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zignorowanie zawartej w tym przepisie, normatywnej podstawy do przypisania odpowiedzialności podmiotowi zbiorowe mu za czyny przestępne osób wskazanych w art. 3 pkt 1 tej ustawy, a więc m.in. do czynów wspólnika tego podmiotu („wina organizacyjna podmiotu zbiorowego”), co miało istotny wpływ na treść wyroku.
W oparciu o powyższy zarzut apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Busku – Zdroju do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja prokuratora jako zasadna zasługiwała na uwzględnienie i skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi Rejonowemu w Busku - Zdroju.
W pierwszej kolejności rację należy przyznać apelującemu, że Sąd Rejonowy w Busku - Zdroju wydając zaskarżony wyrok naruszył treść przepisuart. 5 pkt 2 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 listopada 2011 roku, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zignorowanie zawartej w tym przepisie, normatywnej podstawy do przypisania odpowiedzialności podmiotowi zbiorowemu za czyny przestępne osób wskazanych w art. 3 pkt 1 ustawy. Rzecz bowiem w tym, na co słusznie powołuje się prokurator, że Sąd I instancji wydając wyrok w przedmiotowej sprawie – inaczej niż to uczynił - zobowiązany był badać przesłanki odpowiedzialności podmiotu zbiorowego w oparciu o stan prawny obowiązujący na datę popełnienia czynu tj. od marca 2012 roku do 21 stycznia 2013 roku. W tym zaś czasie (podobnie jak w dacie orzekania) obowiązywało natomiast nowe brzmienieart. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28.10.2002 rokuo odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Tymczasem Sąd Rejonowy, ustalając odpowiedzialność podmiotu zbiorowego objętego wnioskiem prokuratora, oparł się na stanie prawnym i orzecznictwie Sądu Najwyższego, które to orzecznictwo dotyczy czynów popełnionych przed dniem 14.11.2011 roku, kiedy to przesłanka zawinienia ustanowiona została tylko w odniesieniu do osób wskazanych w art. 3 pkt 2 lub 3 ustawy. Przepis art. 5 ustawy, w ówczesnym brzmieniu faktycznie nie zawierał więc przesłanki „własnej odpowiedzialności” podmiotu zbiorowego za czyny osób wskazanych w art. 3 pkt 1 powołanej ustawy, do kręgu których to należą osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, a więc prezesi, członkowie zarządu, wspólnicy.
Istotne w niniejszej sprawie jest więc to, że na skutek nowelizacji dokonanejustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary(Dz.U. Nr 191, poz. 1135), obowiązującej od dnia 14 listopada 2011 r., wprowadzono do art. 5 dodatkową przesłankę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, a mianowicie, gdy do popełnienia czynu zabronionego doszło także w następstwie organizacji jego działalności, niezapewniającej uniknięcia popełnienia takiego czynu, tym razem także przez osobę wskazaną m.in. w pkt 1 art. 3 ustawy, jeżeli uniknięcie jego zaistnienia mogło być zapewnione przez zachowanie należytej staranności wymaganej w danych okolicznościach, przez organ lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r., V KK 75/13). Jak więc z tego wynika, zmodyfikowany przepis art. 5 ustawy w punkcie 2 wprowadził dodatkową podstawę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, także w odniesieniu do czynów zabronionych, osób wskazanych w art. 3 pkt 1 ustawy, a więc między innymi do czynów partnerów, prezesów spółek, czy też – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – wspólników.K. K. (1)będąca bezpośrednim sprawcą przestępstwa, za które została prawomocnie skazana w sprawie II K 742/13 SR w Busku – Zdroju, jako wspólnik spółki i zajmująca się jej sprawami finansowymi (i podatkowymi) bez wątpienia należy do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 3 pkt 1 omawianej ustawy.
Zarówno w dacie popełnienia czynu zabronionego, mogącego być podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, jak również w dacie orzekania w niniejszej sprawie, stan prawny przewiduje więc, iż w przypadku popełnienia czynu zabronionego przez osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentacji, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku – jak to słusznie podniesiono w apelacji (k.33) – wina po stronie podmiotu zbiorowego może przyjąć postać tzw. winy worganizacji (...)więc w tym przypadku o tzw. „winę organizacyjną” podmiotu zbiorowego, która polega na niewłaściwym zorganizowaniu tego podmiotu, skutkującym niezapewnieniem wymaganej ostrożności w zachowaniu osób wskazanych w art. 3 pkt 1 ustawy. Wobec powyższego Sąd Rejonowy, rozpoznając wniosek prokuratora, winien był rozważyć, czy w przedmiotowej sprawie przesłanka taka zaistniała i czy – w świetle stanu prawnego obowiązującego od dnia 14.11.2011, skoro czyn przypisanyK. K.zaistniał w okresie od marca 2012 roku do dnia 21 stycznia 2013 roku – zasadnym jest pociągnięcie podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności przewidzianej wustawie z dnia 28 października 2002 roku o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.
Uznać zatem należy, że zaskarżony apelacją wyrok wydany został z obrazą przepisuart. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, w kształcie, w jakim przepis ten obowiązywał w dacie popełnienia przestępstwa, o jakim mowa w sprawie II K 742/13 SR w Busku Zdroju i w chwili wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w sprawie niniejszej. Naruszenie tego przepisu, jak również treśćart. 454 § 1 kpk, wyłączająca możliwość reformatoryjnego orzekania przez Sąd II instancji, skutkowała koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustali więc, na podstawie przepisów obowiązujących do dacie 14 listopada 2011 roku ustawy, czy podmiot ZbiorowyPrzedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe (...)sp.j. z siedzibąB.ponosi odpowiedzialność za czyn zabroniony pod groźbą kary opisany we wniosku prokuratora, co wymaga też przeprowadzenia na nowo w całości przewodu sądowego.
Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawieart. 425 kpk,art. 437 § 1 i 2 kpk,art. 438 pkt 1 kpkiart. 456 kpkorzekł jak w wyroku.
SSO Bogusław Sędkowski SSO Alina Bojara  SSO Krzysztof Sójka