Sąd Rejonowy w Sokółce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 499/15
Data wyroku: 2017-01-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sławomir Kuczyński
Słowa kluczowe: Zniesienie współwłasności
Podstawa prawna: art. 688 k.p.c., art. 211-212 k.c.

UZASADNIENIE

     We wniosku datowanym na dzień 2 marca 2015 r. zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskodawcaM. S.wniósł o ustalenie, iż w skład spadku po zmarłym dnia 16 lipca 1988 r.W. S. (1)oraz zmarłej dnia 7 października 1992 r.A. S. (1)wchodzi gospodarstwo rolne składające się z nieruchomości położonych we wsiS., w gminieJ., oznaczonych jakodziałki o numerach (...), nieruchomości położonej we wsiT., w gminieJ., oznaczonej jakodziałka nr (...), udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości położonej we wsiB.S., w gminieS., oznaczonej jakodziałka o numerze (...), a także z drewnianego budynku mieszkalnego w stanie surowym zamkniętym – przeniesionego po śmierci spadkodawców przez uczestniczkę postępowaniaE. R.na należącą do niej nieruchomość położoną wR., przy czym łączną wartość majątku będącego przedmiotem postępowania wnioskodawca oszacował na kwotę 60.000,00 zł. W dalszej kolejnościM. S.domagał się dokonania działu spadku poW.iA. S. (1)i zniesienia współwłasności w ten sposób, by wchodzące w skład spadku nieruchomości gruntowe przyznać na wyłączną własność wnioskodawcy, a przeniesiony budynek mieszkalny na wyłączną własnośćE. R.– bez spłat i dopłat na rzecz uczestników postępowania. Wnosił nadto o zasądzenie na jego rzecz od uczestników postępowania kosztów postępowania.

Uzasadniając proponowany sposób działu spadków, pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż opisane w petitum wniosku nieruchomości gruntowe użytkowane są obecnie w celach rolniczych wyłącznie przezM. S., zaś parterowy budynek drewniany o wymiarach 12 m x 7,6 m – po rozebraniu i przeniesieniu na inną nieruchomość – przezE. R.i jej rodzinę. Jednocześnie podał, iżC. S. (1)iE. W.na powyższych sposób działu spadku wyrażają zgodę.
Uczestniczki postępowaniaC. S. (1)iE. W.w odpowiedziach na wniosek wniesionych odpowiednio w dniach: 2 kwietnia 2015 r. i 9 kwietnia 2015 r. przychyliły się do wniosku w całości. Na rozprawie wyznaczonej na w dzień 2 września 2015 r. oświadczyły ponadto, iż nie żądają spłaty z tytułu przysługujących im udziałów w majątku spadkowym.

     W odpowiedzi na wniosek datowanej na dzień 7 kwietnia 2015 r. zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika uczestniczka postępowaniaE. R.przychyliła się do wniosku co do zasady; wskazała przy tym, iż w skład spadku poW. S. (1)orazA. S. (1)wchodzi gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi nieruchomość oznaczonanumerem ewidencyjnym (...)i nieruchomość zabudowana drewnianym domem mieszkalnym, drewnianą stodołą, murowaną oborą i murowanym spichlerzem, oznaczona nr ewidencyjnym(...)- położona we wsiS., nieruchomość oznaczonanumerem ewidencyjnym (...), położona we wsiT., udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości położonej wB.S., oznaczonej numerem(...), dla której to nieruchomości IV Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wS.prowadziKsięgę Wieczystą o numerze (...)– o łącznej wartości 120.000,00 zł, a ponadto dom mieszkalny parterowy drewniany w stanie surowym  zamkniętym – o wartości 16 000 zł. Pełnomocnik uczestniczki postępowaniaE. R.w tym samym piśmie wniósł o dokonanie działu spadku w sposób wskazany przez wnioskodawcę, ze jednoczesną spłatą na rzecz mocodawczyni w wysokości 30.000,00 zł, płatną w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi w razie zwłoki w płatności, a także o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stanowiska co do przedmiotu postępowania pełnomocnikE. R.potwierdził, iż po śmierci rodziców mocodawczyni wchodzący w skład spadku dom ta ostatnia rozebrała i przeniosła na swoją działkę, a następnie dokonała spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców – do rąkM. S., w wysokości 1.500,00 zł.

Sąd ustalił, co następuje:

W. S. (1), synW.iZ., ostatnio stale zamieszkały we wsiS., gminaJ., zmarł w dniu 16 lipca 1988 r. wB.; w chwili śmierci pozostawał on w związku małżeńskim zA. S. (1).A. S. (2) z domu D., córkaJ.iS., ostatnio stale zamieszkała we wsiS., gminaJ., zmarła w dniu 7 października 1992 r. wS..
Prawomocnym postanowieniem z dnia 11 września 2014 r., wydanym w sprawie z wnioskuM. S.i z udziałemE. W.,C. S. (1)iE. R.o stwierdzenie nabycia spadku (sygn. akt I Ns 1651/14), Sąd Rejonowy wS.stwierdził, iż spadek poW. S. (1), synuW.iZ., zmarłym dnia 16 lipca 1988 r. wB., ostatnio stale zamieszkałym wS., na podstawie ustawy nabyli – w tym również co do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego – żonaA. S. (1)– w 1/4 części oraz dzieci:M. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.– po 3/16 części każde z nich, zaś spadek poA. S. (2) z domu D., córceJ.iS., zmarłej dnia 7 października 1992 r. wS., ostatnio stale zamieszkałej wS., na podstawie ustawy nabyły – w tym również co do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego – dzieciM. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.– po 1/4 każde z nich (dowód: prawomocne postanowienie z dnia 11 września 2014 r., wydane w sprawie z wnioskuM. S.i z udziałemE. W.,C. S. (1)iE. R.o stwierdzenie nabycia spadku – k. 33 akt o sygnaturze I Ns 1651/14).

     Spadkodawcy przed śmierciąW. S. (1)wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne położone we wsiS.iT., gminaJ., oraz we wsiB.S., gminaS., w którego skład wchodziły: nieruchomości rolne oznaczone w jednostce rejestrowej(...)obrębu(...)S.jako działki o numerach:(...)i(...), o łącznej powierzchni 4,4000 ha, wraz zabudowaniami posadowionymi nadziałce oznaczonej numerem (...): starym domem drewnianym z dobudowaną częścią murowaną o powierzchni użytkowej 57,10 m 
(

      2)
         , chlewem murowanym o wymiarach 15,20 m x 6,50 m, spichlerzem murowanym o wymiarach 4,30 x 3,20 m, piwnicą murowaną o wymiarach 6,80 m x 4,50 m; nieruchomość rolna oznaczona w jednostce rejestrowej(...)obrębu(...)T.jakodziałka o numerze (...), o powierzchni 0,8600 ha; udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej w jednostce rejestrowej G.(...)obrębu(...)B.S.jakodziałka o numerze (...), o  powierzchni 2,2300 ha oraz udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości oznaczonych w jednostce rejestrowej(...)obrębu(...)S.jako działki o numerach:(...), o łącznej powierzchni 0,3800 ha.

W. S. (2)

      ,

    synW.iS.(ojciec spadkodawcyW. S. (1)), prawo własności nieruchomości rolnej położonej we wsiS., w gminieJ., oznaczonej wówczasnumerem ewidencyjnymi (...), o powierzchni 4,40 ha (oznaczonej obecnie – na skutek odnowienia operatu ewidencji gruntów – numerami(...)i(...)) – zgodnie z Aktem Własności Ziemi o numerze(...), wydanym w dniu 14 czerwca 1973 r. przez Zastępcę Kierownika Wydziału(...)i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wS., udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości rolnych położonych we wsiS., w gminieJ., oznaczonych numerami(...), o powierzchni 0,38 ha – zgodnie z Aktem Własności Ziemi o numerze(...), wydanym w dniu 14 czerwca 1973 r. przez Zastępcę Kierownika Wydziału(...)i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wS.oraz udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości rolnej położonej wewsi U.B., w gminieS., (obecnieB.S.), oznaczonej numerem(...), o powierzchni 2,3000 ha – zgodnie z Aktem Własności Ziemi o numerze PBG.OU.(...), wydanym w dniu 26 maja 1975 r. przez Naczelnika Powiatu wD., nabył z mocy samego w trakcie trwania związku małżeńskiego zZ. S.– na podstawie przepisów zart. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.), z dniem 4 listopada 1971 roku (okoliczności bezsporne; dowody: odpis Aktu Własności Ziemi o numerze(...), wydanego w dniu 14 czerwca 1973 r. przez Zastępcę Kierownika Wydziału(...)i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wS.– k. 125; odpis Aktu Własności Ziemi o numerze(...), wydanego w dniu 14 czerwca 1973 r. przez Zastępcę Kierownika Wydziału(...)i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wS.– k. 4 aktksięgi wieczystej o numerze (...), prowadzonej przez IV Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Sokółce; odpis umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej dniu 30 stycznia 1980 r. pomiędzyW. S. (2)iW. S. (1)– k. 126; wypisy z rejestru gruntów i poczynione na tych dokumentach uwagi – k. 7, 9 i 10).

     MałżonkowieW.iZ. S.w trakcie trwania małżeńskiej wspólności ustawowej do majątku wspólnego nabyli ponadto – na podstawie umowy sprzedaży, zawartej w dniu 7 czerwca 1972 r. w Państwowym Biurze Notarialnym wS.w formie aktu notarialnego, sporządzonego za numerem Repertorium(...)pomiędzyW. A.z jednej strony iK. Z.iW. S. (2)z drugiej – nieruchomość rolną położoną we wsiT., oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...), o powierzchni 0,8560 ha (dowód: kserokopia wypisu z tego aktu notarialnego – k. 127-128). Powierzchnia powyższej nieruchomości rolnej na skutek odnowienia operatu ewidencyjnego skorygowana została do obszaru 0,8600 ha (dowód: wypis z rejestru gruntów i poczyniona na tym dokumencie uwaga – k. 8).

     Umową przekazania własności gospodarstwa rolnego, zawartą w dniu 30 stycznia 1980 r. w trybieustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) przed pracownikiem upoważnionym przez Naczelnika GminyJ. S., działając bez zgody żonyZ. S., własność gospodarstwa rolnego  o łącznej powierzchni 6,1300 ha, składającego się z: nieruchomości rolnych położonych we wsiS., oznaczonych numerami(...)(obecnie(...)i(...)), o powierzchni 4,40 ha, nieruchomości położonej we wsiT., oznaczonej numerem(...), o powierzchni 0,8560 ha, udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości rolnej położonej wewsi U.B., oznaczonej numerem(...)oraz udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości rolnej położonej we wsiS., składającej się zdziałek oznaczonych numerami (...), przeniósł w całości na rzecz swojego synaW. S. (1)(dowód: odpis umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej w dniu 30 stycznia 1980 r. pomiędzyW. S. (2)iW. S. (1)– k. 126).

Z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy prawo do renty inwalidzkiej – zgodnie z przepisamiustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) nabył zarównoW. S. (2), jak i jego żonaZ. S.(dowód: informacja pochodząca z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – k. 359).

     Dla nieruchomości położonej wB.S., gminaS., o powierzchni 2,2300 ha, oznaczonej jakodziałka o numerze (...), oraz dla nieruchomości położonych we wsiS., gminaJ., o łącznej powierzchni 0,3800 ha, oznaczonych jako działki o numerach:(...), Sąd Rejonowy wS.Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o numerze (...). Wedle wpisów zawartych w dziale II tejże księgi przedmiotowe nieruchomości stanowią współwłasność – z udziałami w wysokości po 1/3 części –W. S. (1), synaW.iZ.,W. S. (3), synaH.iI.orazK. S., synE.iT.(dowód: odpisksięgi wieczystej o numerze (...)).(...)rolne położone we wsiS., gminaJ., o łącznej powierzchni 4,4000 ha, oznaczone jako działki o numerach:(...)i(...), oraz nieruchomość rolna położone we wsiT., gminaJ., o powierzchni 0,8600 ha, oznaczona jakodziałka o numerze (...), nie mają urządzonej księgi wieczystej.

M. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.po śmierci rodziców uzgodnili, iż należące do spadkodawców gospodarstwo rolne położone we wsiachS.,T.iB.S.należeć będzie – z wyłączeniem pozostałych spadkobierców – doM. S., natomiastE. R.uzyskać miała materiały budowlane pochodzące z rozbiórki drewnianego domu posadowionego na działki siedliskowej oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...), położonej we wsiS.(dowody: zeznania złożone przez świadków:Z. R.– k. 66,M. R.– k. 66v,L. B.– k. 66v; zeznania złożone przezM. S.– k. 335v,C. S. (2)– k. 336 iE. R.w charakterze strony – k. 355).

Sąd zważył, co następuje:

Sąd Rejonowy w Sokółce prawomocnym postanowieniem z dnia 11 września 2014 r., wydanym w sprawie z wnioskuM. S.i z udziałemE. W.,C. S. (1)iE. R.o stwierdzenie nabycia spadku (sygn. akt I Ns 1651/14), stwierdził, iż spadek po zmarłym dnia 16 lipca 1988 r.W. S. (1), w tym również co do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego, nabyli:M. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.– w 3/16 części każdy z nich oraz żona spadkodawcyA. S. (1)– w  1/4 części. Natomiast do kręgów spadkobierców po zmarłej dnia 7 października 1992 r.A. S. (1)– stosownie do treści powyższego postanowienia – należeli wyłącznie zainteresowani w niniejszej sprawie, a udział spadkowy każdego z nich wynosił 1/4 części.M. S.,E. W.,C. S. (2)iE. R.łączyła zatem wspólność praw i obowiązków spadkowych, wynikająca zarówno z bezpośredniego dziedziczenia poW. S. (1)iA. S. (1), jak w zakresie dalszego spadkobrania poW. S. (1).
Wedle przepisu zart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z chwilą jego śmierci przechodzą na jedną lub kilka osób stosownie do przepisówksięgi czwartej kodeksu cywilnego. Z chwilą nabycia spadku pomiędzy spadkobiercami powstaje wspólność praw i obowiązków spadkowych, która to wspólność utrzymuje się do chwili dokonania działu spadku. Do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych – z zachowaniem przepisówtytułu VIII kodeksu cywilnego(art. 1035 k.c.).
Artykuł 1037 §1 k.c.przewiduje dwa sposoby dokonania działu spadku – bądź na podstawie zawartej między wszystkimi spadkobiercami umowy bądź w drodze orzeczenia sądowego, na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Umowne dokonanie działu przez spadkobierców wywiera ten skutek, że w sposób definitywny i zupełny znosi współwłasność w stosunku do objętego podziałem składnika majątkowego, wywołuje skutki rzeczowe i zarazem wyczerpuje wzajemne roszczenia współwłaścicieli w odniesieniu do tego konkretnego składnika majątkowego.
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania złożone przez wnioskodawcęM. S.i uczestniczki postępowaniaC. S. (2)iE. R.w charakterze strony, wskazywał, iż zainteresowani po śmierci spadkodawców zawarli porozumienie w przedmiocie działu spadku po obu rodzicach, wedle którego wchodzące w skład spadku gospodarstwo role stanowić miało własność wnioskodawcyM. S., natomiast parterowy drewniany dom posadowiony we wsiS.na działce oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)uzyskać miałaE. R..
Przedmiotowa umowa – z uwagi na niezachowanie przewidzianej wart. 158 k.c.w zw. z 1037§1 k.c.formy aktu notarialnego – nie mogła wywrzeć skutków w zakresie częściowego działu spadku obejmującego nieruchomości rolne wchodzące w skład prowadzonego przez spadkodawców gospodarstwa rolnego. Stosownie bowiem doart. 158 k.c.zarówno umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości, jak i umowa przenosząca własność zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości, powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna (art. 73 § 2 k.c.) i jako taka nie mogła wywrzeć skutków prawnych.
Odmiennie ocenić należało natomiast porozumienie spadkobierców w zakresie uzyskanych przez uczestniczkę postępowaniaE. R.materiałów z rozbiórki budynku mieszkalnego. W pierwszej kolejności, odnosząc się do stanowiska prezentowanego przez zainteresowanych co do uznania budynku drewnianego za odrębny składnik majątku spadkowego, podkreślić należy, iż z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych budynki i inne urządzenia trwale związane z gruntem stanowią części składowe gruntu (art. 48 k.c.) i jako takie – zgodnie z zasadą  superficies solo cedit  – nie mogą być odrębnym od gruntu przedmiotem własności i innychpraw rzeczowych(art. 47 § 1 k.c.iart. 191 k.c.).  Odrębna własność budynków zachodzi jedynie w przypadku budynków wzniesionych lub nabytych przez użytkownika wieczystego (art. 235 § k.c.), budynków użytkowanych lub wzniesionych przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na gruncie Skarbu Państwa (art. 272 § 1 i 2 k.c.) oraz budynków wzniesionych przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na gruncie stanowiącym wkład gruntowy członka spółdzielni (art. 279 § 1 k.c.).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy żaden z powyższych wyjątków nie występował, wobec czego parterowy drewniany dom mieszkalny w stanie surowym zamkniętym nie stanowił odrębnej nieruchomości i nie mógł zostać zaliczony jako odrębny przedmiot własności. Podkreślić jednak należy, iż budynki będące częściami składowymi gruntu mogą być natomiast przedmiotem czynności prawnych zobowiązujących, co oznacza, że można przenieść własność budynku na rozbiórkę, z tym jednak skutkiem rzeczowym, że materiał rozbiórkowy stanie się własnością nabywcy z chwilą jego odłączenia od gruntu (S. Rudnicki, R. Trzaskowski, Komentarz do art. 48 kodeksu cywilnego [w:] J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza. Część Ogólna, LexisNexis 2014).
Taka sytuacja zaistniała również w niniejszej sprawie – spadkobiercyW.iA.małżonkówS.dokonali w drodze umowy zawartej w formie ustnej częściowego działu spadków po tych spadkodawcach pozostałego i przyznali na wyłączną własnośćE. R.materiały budowlane, jakie uzyskać miała ona z rozbiórki parterowego drewnianego domu mieszkalnego, posadowionego we wsiS.na działce oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...), zaś poczynione przez spadkobierców ustalenia zostały fizycznie zrealizowane – uczestniczka postępowania rozebrała budynek i pochodzące z tej rozbiórki materiały budowlane wykorzystała do budowy domu na nieruchomości do niej należącej.
W tym zatem zakresie doszło zatem do skutecznego częściowego działu spadku poW. S. (1)iA. S. (1), a majątek ruchomy objęty wcześniejszym częściowym i zgodnym działem spadków nie wchodził w zakres niniejszego postępowania.
Zgodnie zart. 684 k.p.c.Sąd w postępowaniu o dział spadku ustala skład i wartość spadku ulegającego podziałowi, przy czym skład spadku ustala się według jego stanu z chwili otwarcia, natomiast wartość spadku według cen z chwili dokonywania działu.
Przepis zart. 680 § 2 k.p.c.stanowi zaś, że w wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.

     Dowodami stwierdzającymi prawo własności nieruchomości, w świetle wymagań tego przepisu, są te dokumenty, które z mocy przepisów prawa stwierdzają nabycie własności lub stanowią dowód, że takie nabycie miało miejsce; w szczególności do dokumentów tych zaliczyć należy odpisy z ksiąg wieczystych, odpowiednie orzeczenia sądowe lub administracyjne, odpisy umów notarialnych o przeniesieniu własności oraz wyciągi z tabel likwidacyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1957 r., I CO 39/56, OSNCK 1958, nr 4, poz. 91). W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania jest rzecz stanowiąca przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej, dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie mas spadkowych zmarłych małżonków niezbędne jest przeprowadzenie również podziału ich majątku wspólnego (por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r., III CZP 100/71, Legalis 16080, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1998 r., II CKU 56/98, Legalis 174293). Do postępowania o podział  majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 567 § 3 k.p.c.).

Stosownie doart. 31 § 1 k.r.o.w zw. zart. 32 § 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym w okresie trwania związku małżeńskiegoW. S. (1)iA. S. (1)z mocy ustawy z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.  Zaliczenie danego przedmiotu do majątku osobistego jednego z małżonków jest wyjątkiem od reguły i wymaga udowodnienia. Stosownie zaś doart. 33 pkt 2 k.r.o.do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej.
W przedmiotowej sprawie głównym składnikiem majątku, jaki w ocenie zainteresowanych wchodzić miał w skład spadków poW. S. (1)orazA. S. (1), było gospodarstwo rolne, składające się z nieruchomości rolnych opisanych szczegółowo przez Sąd w punkcie I i w podpunkcie 1 punktu II sentencji postanowienia. Powyższe gospodarstwo rolne miało zostać nabyte  – wedle twierdzeń wnioskodawcy – przezW. S. (1)i jego żonę na podstawie zawartej przezW. S. (1)w dnia 30 stycznia 1980 r. w trybieustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego.
Przy braku jednoczesnej zgody współmałżonka na przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w pierwszej kolejności należało ocenić ważność powyższej umowy, a to z uwagi na objęcie jej przedmiotem składników majątkowych, które wchodziły, w ocenie Sądu, w skład majątku wspólnego małżonkówW.iZ. S.,
Do umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej w trybieustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, mają zastosowanie przepisykodeksu cywilnegookodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednakże z wyjątkami wynikającymi z przepisów powyższej ustawy.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 maja 1981 r. (III CRN 73/81, OSNC 1982/1/12, Lex 2690), „Umowa przekazania przez jednego tylko z małżonków następcy gospodarstwa rolnego, objętego małżeńską wspólnością ustawową, sporządzona przez naczelnika gminy w trybieart. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz.U. Nr 32, poz. 140), przenosi na następcę własność tego gospodarstwa także w razie braku zgody drugiego małżonka, jeżeli zachodzi jedna z trzech przesłanek uchylających – w myśl art. 44 tej ustawy – wymaganie zgody tego małżonka.”
Zgodnie z przepisem art. 44 tej ustawy przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymaga zgody małżonka, który ma prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie niniejszej ustawy lub innych przepisów albo dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania bądź też jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych.
W niniejszej sprawie – stosownie do informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k. 359) – prawo do renty inwalidzkiej na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin uzyskał zarówno dokonujący czynnościW. S. (2), jak i jego żona.
Tym samym skuteczność przeniesienia przezW. S. (2)własności przedmiotowego gospodarstwa rolnego na rzecz następcy (spadkodawcyW. S. (1)) była niezależna od zgody drugiego z małżonków (czyliZ. S.).
Kluczowe znaczenia dla ustalenia składu majątku wspólnego spadkodawców – z uwagi na wskazanie w treści umowy jako nabywcy jedynieW. S. (1)– miało zatem ustalenie charakteru prawnego umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego w odniesieniu do wskazanego wyżejart. 33 pkt 2 k.r.o.
W ocenie Sądu umowa przeniesienia gospodarstwa rolnego zawarta w trybieustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzino jest umową cywilnoprawną o specyficznym charakterze, odmienną od umowy darowizny w rozumieniuart. 888 k.c.i nast. Celem powyższej umowy nie jest bowiem nieodpłatne obdarowanie następcy poprzez przekazanie gospodarstwa rolnego, lecz uzyskanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Stanowi ona integralny składnik systemu emerytalnego i rentowego rolników, a zarazem jej ważność jest ściśle związana z ważnością decyzji w przedmiocie świadczeń przyznawanych z ubezpieczenia społecznego. Dokonany na podstawie art. 50 ust. 1 tej ustawy wybór co do przekazania gospodarstwa rolnego jedynie swojemu następcy lub obojgu małżonkom do majątku wspólnego nie przesądzał przy tym o przynależności gospodarstwa do jednego z tych majątków, bowiem przepis powyższy nie stanowił przepisu szczególnego wobecart. 33 k.r.o.i nie miał wpływu na zamknięty katalog przedmiotów stanowiących majątek osobisty małżonka. Podkreślić przy tym należy, iż powyższy katalog ma charakter wyjątkowy i nie powinien być interpretowany rozszerzająco. Tym samym Sąd podzielił stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z 28 listopada 2012 r. (III CZP 68/12, LEX nr 1230048), zgodnie z którym gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzinnastępcy pozostającemu w ustroju wspólności majątkowej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.
Wobec powyższego Sąd w podpunktach 1 i 2 punktu I sentencji postanowienia ustalił, iż nieruchomości rolne położone we wsiS., gminaJ., oznaczone jakodziałki o numerach (...), o łącznej powierzchni 4,4000 ha, wraz zabudowaniami posadowionymi nadziałce oznaczonej numerem (...), oraz nieruchomość rolna położone we wsiT., gminaJ., oznaczona jakodziałka o numerze (...), o powierzchni 0,8600 ha, wchodzą w skład majątku wspólnegoW. S. (1), synaW.iZ., iA. S. (1), córkiJ.iS.. Mając natomiast na uwadze wskazaną wart. 43 k.r.o.równość u działów małżonków w majątku wspólnym Sąd ustalił, iż w skład spadku pozostałego poW. S. (1)oraz w  skład spadku pozostałego poA. S. (1), wchodzą udziały w tym majątku w wysokości 1/2 części

     Ustalając natomiast w  podpunktach 1 i 2 punktu II sentencji postanowienia , iż udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości położonej wB.S., gminaS., o powierzchni 2,2300 ha, oznaczonej jakodziałka o numerze (...), oraz udział w wysokości 1/3 części w prawie własności nieruchomości położonych we wsiS., gminaJ., o łącznej powierzchni 0,3800 ha, oznaczonych jako działki o numerach:(...), dla których to nieruchomości IV Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wS.prowadziKsięgę Wieczystą o numerze (...), wchodziły w skład majątku osobistegoW. S. (1)Sąd miał na uwadze wynikające zart. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(tekst jednolity: Dz.U.  z 2016 r., poz. 790) domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i że prawo wykreślone nie istnieje. Stosownie bowiem do powyższych regulacji domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś prawo wykreślone nie istnieje. Domniemanie to jest domniemaniem wzruszalnym ( iuris tantum ), a zatem może być ono obalone przez przeciwstawienie mu dowodu przeciwnego bądź w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bądź ewentualnie w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym więc w postępowaniu o dział spadku i podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Dopiero obalenie powyższego domniemania aktualizowałoby potrzebę wykazania, iż powyższe składniki majątkowe wchodziły w skład majątku wspólnego małżonkówW.iA.małżonkówS..

W niniejszej sprawie żaden z zainteresowanych nie kwestionował prawidłowości wpisów dokonanych w prowadzonej przez IV Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wS.księdze wieczystej o numerze (...), a tym bardziej nie podjął próby obalenia domniemania, że prawo wywiedzione z podrubryk 2.2.1 i 2.2.5 Działu II powyższej księgi wieczystej o jest wpisane niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Wobec powyższego Sąd stan prawny przedmiotowych nieruchomości opisanych szczegółowo w  podpunktach 1 i 2 punktu II sentencji postanowienia  ustalił w oparciu o treść odpisu zwykłego księgi wieczystej, stanowiącego karty od 11 do 13 akt sprawy, zweryfikowanego z aktamiksięgi wieczystej o numerze (...), prowadzonej przez IV Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego wS.
Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego wS.z dnia 11 września 2014 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1651/14, spadek po zmarłymW. S. (1)w 1/4 części nabyła jego żonaA. S. (1). Tym samym w skład spadku po tej ostatniej wchodzi również – oprócz udział w wysokości 1/2 części w majątku wspólnym małżonkówW. S. (1)iA. S. (1)– nabyty przez nią udział w wysokości 1/4 części w majątku spadkowym pozostałym poW. S. (1), szczegółowo opisanego w punkcie II sentencji postanowienia.
Wartość wskazanych wyżej nieruchomości Sąd ustalił w oparciu o sporządzoną w dniu 24 lutego 2016 r. w formie pisemnej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i szacowania wartości nieruchomościZ. P.opinię (k. 150-226), uzupełnioną ustnymi wyjaśnieniami do tejże, złożonymi przez biegłego na rozprawie wyznaczonej na dzień 11 maja 2016 r. (k. 272-273). W ocenie Sądu zarówno opinia sporządzona w formie pisemnej, jak i ustne wyjaśnienia do tejże, stanowią wartościowy materiał dowodowy, umożliwiający orzekanie o przedmiocie niniejszego postępowania. Przy szacowaniu wartości nieruchomości biegły wziął pod uwagę lokalizację nieruchomości, ich powierzchnię, wielkość i kształt działek, ich zagospodarowanie, w tym stan techniczny zabudowań posadowionych na działce położonej we wsiS., oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...). Oszacowane przez niego wartości nieruchomości zostały określone dla optymalnego – aktualnego – sposobu ich użytkowania i stanowią ich wartości rynkowe – według stanu z chwili otwarcia spadku poA. S. (1)(tj. z dnia 7 października 1992 roku), a wedle cen aktualnych – stosownie do postanowienia Sądu wydanego w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii  biegłego sądowego. Podkreślić przy tym należy, iż zgodnie zart. 684 k.p.c.w postępowaniu o dział spadku sąd ustala skład i wartość spadku ulegającego podziałowi, przy czym skład spadku ustala się według jego stanu z chwili otwarcia, natomiast wartość spadku według cen z chwili dokonywania działu. Biegły, odnosząc się podczas rozprawy wyznaczonej na dzień 11 maja 2016 r. do zarzutów uczestniczki postępowaniaE. R., wskazał, iż stan nieruchomości oceniał na podstawie przeprowadzonych oględzin nieruchomości i zgodnych w tym zakresie wskazań zainteresowany. Podkreślił przy tym, iż dom mieszkalny posadowiony na nieruchomości położonej we wsiS., oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)jest – mimo remontów przeprowadzonych wewnątrz – w bardzo złym stanie technicznym pod względem konstrukcyjnym. Podał ponadto, iż budynek ten, mimo przeprowadzenia linii wodociągowej na terenie wsi, w dalszym ciągu nie posiada dostępu do bieżącej wody.
W ocenie Sądu sporządzona przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i szacowania wartości nieruchomościZ. P.opinia stanowi wartościowy materiał dowodowy. Nie budzi ona wątpliwości co do jej wartości merytorycznej – jest jednoznaczna i rzetelna, a zawarte w niej wnioski zostały poparte analizą i stosownymi wyliczeniami.
Odnosząc się zaś do postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości, Sąd zważył, iż samodzielnej przesłanki dla konieczności uwzględnienia powyższego wniosku nie może stanowić samo subiektywne niezadowolenie z wniosków opinii sporządzonej przez powołanego już w sprawie biegłego, czy też dążenie do przedłużenia czasu trwania postępowania. Wniosek o powołanie kolejnego biegłego tej samej specjalności w sytuacji, kiedy kwestionowana opinia jest logiczna, wewnętrznie spójna oraz kompleksowo odnosi się to zagadnień nakreślonych w tezie dowodowej, a wszelkie wątpliwości zostały wyjaśnione w opinii uzupełniającej (w ustnych wyjaśnieniach do opinii sporządzonej w formie pisemnej) należało więc uznać za powołany jedynie dla zwłoki i jako taki oddalić.
Zgodnie zart. 688 k.p.c.do działu spadku odpowiednie zastosowanie mają przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, w tym odnoszące się do sposobów dokonania tego zniesienia.Kodeks cywilny(art. 211-212) orazkodeks postępowania cywilnego(art. 621-625) przewidują trzy sposoby zniesienia współwłasności, a mianowicie podział rzeczy wspólnej, przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli oraz sprzedaż rzeczy wspólnej, przy czym powyższe uszeregowanie wskazuje również na preferencje ustawodawcy w zakresie hierarchii zastosowania poszczególnych sposobów. Bez wątpienia jako sposób rekomendowany uznać należy podział rzeczy wspólnej (art. 211 k.c.), w dalszej kolejności przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli (art. 212 § 2in principiok.c.), zaś sprzedaż rzeczy wspólnej stanowi ostateczność (art. 212 § 2  in fine  k.c.). Również z punktu widzenia indywidualnych interesów współwłaścicieli podział fizyczny rzeczy wspólnej jest najbardziej sprawiedliwy, gdyż każdy z nich ma możliwość otrzymania części rzeczy wspólnej w naturze. Stosownie zaś doart. 622 k.p.c.pierwszeństwo ma dokonanie podziału w oparciu o zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, jeżeli nie sprzeciwia się prawu, zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. Przepisart. 213 k.c.wskazuje, iż preferowanym przez ustawodawcę sposobem zniesienia współwłasności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jest jej podział fizyczny. Jednakże w przypadku, zastosowanie powyższego sposobu byłoby  sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele. W razie braku zgody wszystkich współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego współwłaściciela (art. 214 § 1 k.c.).
Sąd, dokonując działu spadku poW. S. (1)iA. S. (1), w pierwszej kolejności uwzględnił wspólne zapatrywania zainteresowanych co do preferowanego sposobu wyjścia ze wspólności praw.
W niniejszej sprawie wolę uzyskania prawa własności nieruchomości rolnych opisanych szczegółowo w punktach I i II sentencji postanowienia wyraził wyłącznieM. S.. Powyższej propozycji nie oponowały uczestniczki postępowaniaE. W.,C. S. (2)iE. R.. Sąd zważył jednocześnie, iż rozwiązanie takie zgodne jest z zasadami znoszenia współwłasności gospodarstw rolnych wskazywanymi wart. 214 § 1 k.c., wedle których rekomendowanym sposobem zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego jest przyznanie go temu z uprawnionych, który je prowadzi lub stale w nim pracuje. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nieruchomości rolne, których przyznania na jego wyłączną własność domagał sięM. S., wchodzą w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego i wyłącznie przez niego są uprawiane. Z tych też względów Sąd w punkcie IV sentencji postanowienia przedmioty majątkowe szczegółowo opisane w podpunktach 1 i 2 punktu I sentencji postanowienia oraz przedmioty majątkowe szczegółowo opisane w podpunktach 1 i 2 punktu II sentencji postanowienia postanowił przyznać na wyłączną własność wnioskodawcyM. S..
Ustalony sposób działu spadku łączył się z potrzebą dokonania dodatkowych rozliczeń pomiędzy zainteresowanymi.
W niniejszej sprawie łączna wartość majątku spadkowego wchodzącego w skład spadku poW. S. (1)wynosiła 53.761,00 zł, przy czym na wartość tą składała się wartość przysługującego spadkodawcy udziału w wysokości 1/2 części w majątku wspólnym małżonków, opisanym w podpunktach 1 i 2 punktu I sentencji postanowienia [(80.261,00 zł + 17.101,00 zł) / 2 = 48.681,00 zł] oraz wartość majątku osobistego spadkodawcy, szczegółowo opisanego w podpunktach 1 i 2 punktu II sentencji postanowienia [4.080,00 zł + 1.000,00 zł = 5.080,00 zł].

     Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego wS.z dnia 11 września 2014 r. wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1651/14,M. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.nabyli spadek poW. S. (1)z udziałami po 3/16 części (każde z nich); tym samym każdy z zainteresowanych w wyniku działu spadku poW. S. (1)winien był otrzymać składniki majątkowe o wartości 10.080,19 zł. Natomiast łączna wartość majątku spadkowego wchodzącego w skład spadku poA. S. (1)wynosiła 62 121,25 zł; na wartość tę składała się wartość przysługującego spadkodawczyni udziału w wysokości 1/2 części w majątku wspólnym małżonków, opisanym w podpunktach 1 i 2 punktu I sentencji postanowienia (48.681,00 zł) oraz wartość przysługującego jej udziału w majątku spadkowym poW. S. (1)(53.761,00 zł x 1/4 = 13.449,25 zł). Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego wS.z dnia 11 września 2014 r. wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1651/14,M. S.,E. W.,C. S. (1)iE. R.spadek poA. S. (1)nabyli z udziałami po 1/4 części (każde z nich); tym samym w wyniku działu spadku po tejże spadkodawczyni każdy z zainteresowanych winien był otrzymać składniki majątkowe o wartości 15.550,31 zł (62.121,25 zł x 1/4).  Łącznie każdy z zainteresowanych winien był otrzymać składniki majątku o wartości 25.610,50 zł.

Stosownie doart. 212 § 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 1035 k.c.w przypadku, gdy dział spadku następuje na mocy orzeczenia sądu przez podział rzeczy lub też przyznanie jej jednemu ze spadkobierców, to jednocześnie powinny zostać orzeczone stosowne dopłaty celem wyrównania wartości udziału przysługującego spadkobiercy, bądź też spłaty spadkobierców, którym nie przyznano żadnego ze składników majątku. Uprawnieni spadkobiercy mogą jednak dobrowolnie zrezygnować z przysługujących im spłat bądź dopłat (zrzec się swego roszczenia o należną spłatę bądź dopłatę), jednak oświadczenie w tym względzie musi być wyraźnym wyrażeniem takiej woli, której nie można domniemywać.
W toku niniejszego postępowania wyraźnego zrzeczenia się stosownych spłat ze spadków, skutkujących definitywnym pozbawieniem możliwości zaspokojenia się z obu spadków, dokonały spadkobierczynieE. W.iC. S. (2). Wobec powyższego Sąd nie nakładał na wnioskodawcę obowiązku uiszczenia na rzecz powyższych uczestniczek stosownych spłat z tytułu wyrównania wartości należnych im udziałów w obu spadkach.
W niniejszej sprawie potrzeba orzeczenie w przedmiocie należnej spłaty z tytułu wyrównania wartości udziałów przypadających w obu majątkach spadkowych zachodziła zatem jedynie w odniesieniu do uczestniczki postępowaniaE. R..
Na skutek przyjętego sposobu dokonania działu spadku poW. S. (1)oraz działu spadku poA. S. (1)E. R.nie uzyskała żadnych składników majątku podlegającemu działowi, natomiast wnioskodawcy przypadł majątek spadkowy o łącznej wartości 115.882,25 zł.
Wobec powyższego Sąd w punkcie VI sentencji postanowienia zasądził odM. S.na rzeczE. R.– tytułem spłaty – brakującą kwotę 25.610,50 zł.
Stosownie doart. 212 § 3 k.c.w przypadku ustalenia spłat Sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.
Odraczając termin spłaty uczestniczki postępowaniaE. R.na okres trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, Sąd wziął pod uwagę wielkość zasądzonej na rzeczE. R.od wnioskodawcy spłaty oraz realne możliwości finansowe zobowiązanego do zapłaty. Wykonanie zobowiązania wynikającego z rozliczeń spadkowych łączyć się będzie z koniecznością zebrania przezM. S.– czy to poprzez poczynienie odpowiednich oszczędności i przeznaczenie na ten cel kwot dotychczas zebranych, czy to w drodze zaciągnięcia kredytu bankowego lub zawarcia umów pożyczek z bliskimi osobami – znacznych środków finansowych (w wysokości 25.610,50 zł), a tym samym z upływem pewnego czasu. Sąd uwzględnił zarazem interes uprawnionej do spłaty uczestniczki postępowania, która winna jak najszybciej otrzymać należne jej środki finansowe. Z tego też względu zastrzeżone zostały ustawowe odsetki na wypadek uchybienia terminowi płatności. W ocenie Sądu powyższe rozstrzygnięcie jest rozsądnym kompromisem pomiędzy potrzebami uprawnionej i możliwościami zobowiązanego.
Na podstawie uznanych za wiarygodne zeznań złożonych przez świadków:Z. R.(k. 66),M. R.(k. 66v) iL. B.(k. 66v) Sąd ustalił – i uznał – że uczestniczka postępowaniaE. R.zwolniła się w przeszłości z obowiązku uiszczenia na rzecz pozostałych  spadkobiercówW. S. (1)iA. S. (1)spłat, należnych im z tytułu dokonania w drodze umowy zawartej w formie ustnej częściowego działu spadków po tych spadkodawcach pozostałego – w zakresie parterowego drewnianego domu mieszkalnego, posadowionego w przeszłości we wsiS.na działce oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...).

    Ponieważ przepisart. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.wymaga, żeby uzasadnienie postanowienia co do istoty sprawy zawierało jedynie wskazanie przyczyn, dla których sąd odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom nie stanowiącym podstawy dokonanych ustaleń, przeto przedmiotowe uzasadnienie nie zawiera wyjaśnienia, z jakich przyczyn Sąd uznał dowody z zeznań świadkówZ. R.(k. 66),M. R.(k. 66v) iL. B.za wiarygodne i posiadające moc dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r., III CSK 39/09, LEX nr 532155).

Oddalając wniosek o zniesienie współwłasności Sąd miał na uwadze, iż w rozpoznawanej sprawie jedynym źródłem współwłasności istniejącej pomiędzy uczestnikami postępowania stanowiło spadkobranie poW.iA. S. (1). Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 czerwca 1991 r. III CRN 125/91, wspólność masy majątkowej w postaci spadku nabytego przez kilku spadkobierców – podobnie jak majątek wspólny małżonków – nie stanowi współwłasności, która może być zniesiona w myśl przepisówart. 210 i nast. k.c.orazart. 617 i nast. k.p.c., lecz konieczne jest zastosowanie przepisówart. 1035 i nast. k.c.,art. 1070 i nast. k.c.orazart. 680 i nast. k.p.c.
Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydawania postanowienia o zniesieniu współwłasności.
O kosztach postępowania – w punktach od VII do X sentencji postanowienia – Sąd orzekł zgodnie z wynikającą zart. 520 § 1 k.p.c.zasadą, iż każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Od powyższej zasady Sąd może odstąpić jedynie wówczas, gdy uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne (art. 520 § 2 i 3 acontrario). Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 listopada 2010 r. (III CZ 47/10, LEX nr 970082), wyszczególnienie sytuacji, w których interesy uczestników postępowania nieprocesowego są sprzeczne, a więc tych sytuacji, o których mowa wart. 520 § 2 i 3 k.p.c., nie jest możliwe. Można jednak przyjąć, że w sprawach tzw. działowych, do których należy także sprawa o podział majątku wspólnego, nie występuje sprzeczność interesów między tymi uczestnikami (współwłaścicielami, spadkobiercami), którzy domagają się podziału (zniesienia współwłasności, działu spadku, podziału majątku wspólnego), niezależnie od tego, jaki sposób dokonania podziału proponują i jakie wnioski składają w tym względzie. Wobec powyższego Sąd w punktach VII i VIII sentencji postanowienia oddalił wnioskiM. S.iE. R.o zasądzenie na ich rzecz od pozostałych zainteresowanych kosztów postępowania.
Wydatki w przedmiotowej sprawie Sąd ustalił na kwotę 5.998,72 zł i składały się na nie: wynagrodzenie należne biegłemu sądowemu z zakresu geodezji, rolnictwa i szacowania nieruchomościW. C.za wykonaną pracę – w wysokości 1.494,28 zł (k. 90), wynagrodzenie należne biegłemu sądowemu z zakresu geodezji i szacowania nieruchomościZ. P.za wykonaną pracę oraz należny temu biegłemu zwrot wydatków niezbędnych do sporządzenia opinii i zwrot kosztów podróży z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu – w łącznej wysokości 4.472,47 zł (k. 235) i 31,97 zł (k. 278).
Wydatki te pokryte zostały tymczasowo przez uczestniczkę postępowaniaE. R.– z uiszczonych przez nią zaliczek (k. 70, 137) – do kwoty 3.000,00 zł. W pozostałym zakresie – tj. do kwoty 2.998,72 zł – wydatki te zostały tymczasowo skredytowane przez Skarb Państwa.
Obowiązkiem pokrycia brakujących wydatków związanych z niniejszym postępowaniem, wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa, Sąd obciążył w punkcie IX sentencji postanowienia uczestniczkę postępowaniaE. R.– stosownie doart. 520 § 1 k.p.c.orazart. 113 § 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 623) – mając przy tym na uwadze, iż przedmiotowe wydatki poniesione zostały w związku z przeprowadzeniem dowodów wyłącznie przez nią wnioskowanych i w jej interesie przeprowadzonych.