Sąd Okręgowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 331/17
Data wyroku: 2017-06-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Jaszczuk
Słowa kluczowe: Przestępstwa karnoskarbowe
Podstawa prawna: art. 437 §1 kpk

Sygn. akt II Ka 331/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 czerwca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Jaszczuk

Protokolant:

st.sekr.sądowy Agata Polkowska

po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r.
sprawyM. W.
oskarżonego zart. 107 § 1 kks
na skutek apelacji, wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim
z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II K 1430/14
wyrok uchyla i sprawęM. W.przekazuje Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt II Ka 331/17

UZASADNIENIE

M. W.został oskarżony o to, że w okresie od 28.04.2013r. do 27.03.2014r. w lokalach Stacji Paliw(...)wK.ul. (...),(...)-(...) K., należących dofirmy (...)z siedziba wK., ul.(...), urządzał i prowadził gry o wygrane pieniężne na trzech automatach do gry(...)bez numeru,(...)nr(...)iH. (...)nr(...)działających w celach komercyjnych, na których prowadzone gry miały charakter losowy, udostępnionych do publicznego korzystania, wbrew przepisomart. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych(Dz.U. z 2009r. nr 201, poz. 1540 z późn. zm.)
tj. o przestępstwo skarbowe zart. 107 § 1 kks
Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wyrokiem z dnia 13 marca 2017r.
oskarżonegoM. W.uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu i koszty procesu przejął na rachunek Skarbu Państwa; na podstawieart. 230 § 2 kpkw zw. zart. 113 § 1 kkszarządził zwrot na rzecz(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.trzech automatów do gry:(...)bez numeru,(...)nr(...)wraz zatrzymanymi środkami pieniężnymi zgodnie z pokwitowaniem - k. 15 i 16 orazH. (...)nr(...)wraz zatrzymanymi środkami pieniężnymi zgodnie z pokwitowaniem - k. 80 poz. 1; zasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonegoM. W.kwotę 420 (czterysta dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Apelację od powyższego wyroku wniósł Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie.
Wyrokowi temu zarzucił:
1) na podstawieart. 438 pkt 1 kpkobrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a)art. 107 § 1 kksw związku zart. 10 § 3 kkspoprzez uznanie, iż w zaistniałym stanie faktycznym czyn zabroniony został popełniony w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca jego bezprawność, co skutkowało wydaniem zaskarżonego wyroku,
b)art. 1 § 1 kksw zw. zart. 107 § 1 kksw zw. zart. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowychpoprzez przyjęcie, że oskarżony nie popełnił przestępstwa, o którym mowa wart. 107 § 1 kks, albowiem przepisyart. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, w ich pierwotnym brzmieniu, nie mogą mieć zastosowania z powodu braku procedury notyfikacji tej ustawy w Komisji Europejskiej.
2) na podstawieart. 438 pkt 2 kpkobrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicieart. 7 kpkprzez dowolną i jednostronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną z naruszeniem wskazań wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, a przejawiającą się w szczególności w bezgranicznym obdarzeniu wiarą wyjaśnień oskarżonego, dowolne uznanie przez Sąd Rejonowy, że oskarżony miał prawo pozostawać w przekonaniu, że brak procedury notyfikacjiustawy o grach hazardowychuchyla bezprawność jego czynów pomimo znajomości przepisówustawy o grach hazardowych(poprzez swoiste „zabezpieczenie" się w niniejszej sprawie w prywatne opinie prawne) i skazania go kilkoma prawomocnymi wyrokami za urządzanie i prowadzenie w przeszłości gier na automatach wbrew przepisom ustawy.
Na podstawieart. 427 § 1 kpki437 § 1 i 2 kpkNaczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Odpowiedź na powyższą apelację wniósł obrońca oskarżonegoM. W.oraz pełnomocnik(...) Sp. z o.o.adw.M. B..
Jako obrońca oskarżonegoM. W.wnosił o:

1
utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim, II Wydział Karny z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt. II K 1430/14,

2
zasądzenie - na podstawieart. 632 pkt 2 kpkw zw. zart. 113 § 1 kks- od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonegoM. W.kosztów postępowania za instancje odwoławczą, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych,

Jako pełnomocnik interwenienta wnosił o utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim, II Wydział Karny z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt IIK 1430/14.
Odpowiedź na apelację złożył również kolejny obrońca oskarżonego adw.P. O., który wniósł o nieuwzględnienie apelacji i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.
Sąd Okręgowy w Siedlcach zważył, co następuje:
Apelacja Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie w zasadniczej części i wniosek w niej zawarty zasługuje na uwzględnienie.
Obie odpowiedzi na apelację nie zawierają argumentów, które mogłyby zmienić zasadność zarzutów wniesionej apelacji szczególnie, że w odpowiedzi na apelację - adw.M. B.mimo wskazania niniejszej sygnatury akt wypowiada się de facto co do postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim w sprawie II K 1430/14.
W motywach zaskarżonego wyroku Sąd I instancji przeprowadza analizę stanu prawnego dotyczącego ewentualnego zastosowaniaart. 107§1 kks, który jako przepis blankietowy odsyła do odpowiednich przepisówustawy o grach hazardowychm. in. 6ust. 1 i art. 14 ust. 1. Zauważa też, że powyższą kwestią wielokrotnie zajmował się Sąd Najwyższy i orzecznictwo w tym zakresie było niejednolite. Niemniej jednak udzielając odpowiedzi na zagadnienie prawne przedstawione przez Prokuratora Generalnego, 19 stycznia 2017r. po przeprowadzeniu analizy dotychczasowych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE oraz wydanych przez Sąd Najwyższy, w tym tych, na które powołał się Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i tych przytoczonych przez oskarżyciela w apelacji i odpowiedziach na tę apelację,Sąd Najwyższy ostatecznie podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziówo następującej treści: „Kolizja prawa krajowego z prawem unijnym , w świetle zasady bezpośredniego stosowania prawa Unii Europejskiej (art. 91 ust. 3 Konstytucji) może prowadzić do zstąpienia przepisów krajowych uregulowaniami prawa unijnego albo do wyłączenia normy prawa krajowego przez bezpośrednio skuteczną normę prawa Unii Europejskiej. W konsekwencji norma nie stosowania krajowego przepisu technicznego, którego projektu nie notyfikowano Komisji Europejskiej wynikająca z dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998r. ze zm.), wyłącza możliwość zastosowania w sprawie o przestępstwo zart. 107§1 kks, przepisuart. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych(Dz. U z 2015r. poz. 612) w pierwotnym brzmieniu. natomiast art. 6 ust. 1 tej ustawy mógł i może nadal stanowić uzupełnienie normy blankietowej zawartej wart. 107§1 kks, o ile okoliczności faktyczne konkretnej sprawy pozwalają na ustalenie, że przepis ten ma zastosowanie i został naruszony” (LEX nr 2188435).
W uzasadnieniu powyższej uchwały, Sąd Najwyższy kategorycznie wypowiedział się, że kwestia technicznego charakteru przepisu art. 14 ust. 1 ugh w aspekcie dyrektywy 98/34/WE i w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE nie może budzić wątpliwości. A zatem apelacja w części dotyczącej art. 14 ust. 1 ugh, w której urząd sugeruje wypełnienie tegoż przepisu jest niezasadna. Sąd Najwyższy podniósł, że orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że dyrektywa 98/34/WE zawiera normę nakazującą organom państwa członkowskiego odmowę zastosowania przepisu krajowego, którego projektu – wbrew obowiązkowi – nie notyfikowano Komisji Europejskiej. Sąd Najwyższy dodał, że z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej niewątpliwie wynika, że sankcja niestosowania przepisu, które mają charakter przepisów technicznych, a których projekt, na etapie prac legislacyjnych nie został notyfikowany Komisji Europejskiej ma zastosowanie również do przepisów, które współtworzą normy karne. W tej sytuacji rozważania Sądu I instancji w zakresie przepisu art. 14 ust. 1 ugh należy podzielić. W odniesieniu zaś do art. 6 ust. 1 ugh, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu omawianej uchwały sprecyzował, że w ślad za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zaprezentowanym w wyroku z dnia 13 października 2016r. w sprawie C-303/15, należy uznać, że przepis ten nie stanowi przepisów technicznych w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE w związku z czym projekt tego uregulowania nie podległ notyfikacji Komisji Europejskiej.
Dodatkowo w kwestii określenia charakteru przepisów art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ugh nadmienić warto, że również sądy administracyjne, procedując na gruncie deliktu administracyjnego z art. 89 ust. 1 ugh polegającego m. in. na urządzaniu gry hazardowej bez koncesji lub poza kasynem gry zajmowały jednolite stanowisko, że art. 6 ust. 1 ugh dotyczy tzw. podmiotowej reglamentacji działalności gospodarczej w zakresie urządzania gier hazardowych i w związku z tym nie stanowi przepisu technicznego wymagającego notyfikacji, natomiast art. 14 ust. 1 ugh ma charakter techniczny i w związku z tym, że nie był notyfikowany nie może być stosowany co w konsekwencji nie daje możliwości wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ugh (np. wyrok NSA z 20 października 2015r., II GSK 1795/15 Legalis 1362863, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 stycznia 2017r., II SA/Go 887/16, Lex 2201086).
Mając więc na uwadze treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego w sprawie C-3/15, jak również treść uchwały Sądu Najwyższego podjętej w sprawie I Kzp 17/06, szereg następujących po tej Uchwale judykatów Sądu Najwyższego odnoszących się do rozważanej kwestii, dodatkowo także wskazanych orzeczeń sądów administracyjnych za rozstrzygniętą należy uznać kwestię określenia charakteru przepisówart. 6 ust. 1 i art. 14 ust 1ugh w pierwotnym brzmieniu, jak również skutku nienotyfikowania Komisji Europejskiej przepisu mającego charakter techniczny w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE. W świetle wyżej zaprezentowanych stanowisk, nie budzi żadnych wątpliwości, że spośród dwóch omawianych przepisów jedynieart. 14 ust. 1ugh ma charakter techniczny i z tego powodu podlegał on obowiązkowej notyfikacji, czego polski ustawodawca zaniechał, czyniąc to dopiero poprzez notyfikację Komisji Europejskiej projektu nowelizacjiustawy o grach hazardowych, która weszła w życie w dniu 3 września 2015r. (Ustawa z dnia 12 czerwca 2015r. o zmianieustawy o grach hazardowych– Dz. U. z 2015r. poz. 1201).
W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że o ile zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, iż art. 14 ust. 1 ugh, z uwagi na jego techniczny charakter i brak notyfikacji, nie może być stosowany jako podstawa odpowiedzialności karnej oskarżonego, to jednak rację należało przyznać skarżącemu w zakresie, w jakim wywodził, że art. 6 ust. 1 ugh może być podstawą odpowiedzialności karnejM. W.. Przepisart. 6 ust. 1ugh dotyczy tzw. podmiotowej reglamentacji działalności gospodarczej w zakresie urządzania gier hazardowych i wymagań stawianych urządzającemu gry na automatach, natomiast nie przesądza o tym, że posiadacz takiej koncesji powinien urządzać gry na automatach wyłącznie w kasynie gry. Działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry pokera, gier w kości oraz gier na automatach, bez względu na jej formę prawną, urządzana bez koncesji poza kasynem gry jest zawsze działalnością nielegalną prowadzoną wbrew normie wynikającej zart. 6 ust. 1ugh i stanowi przestępstwo zart. 107§1 kks, zaś od 3 września 2015r. w ramach odesłania zawartego wart. 107§1 kkstakże naruszaart. 14 ust. 1ugh. Regulacjaustawy o grach hazardowychjest jednoznaczna i prowadzi do wniosku, że każda działalność w zakresie gier na automatach wymaga koncesji na prowadzenie kasyna gry. Jeżeli prowadzący taką działalność, wprawdzie posiada koncesję, ale urządza grę na automatach niezgodnie z jej wymogami albo wbrew warunkom technicznym przewidzianym wart. 14 ust. 1ugh to wyłącznie ten ostatni przepisustawy o grach hazardowychznajdzie zastosowanie w sprawie o przestępstwo zart. 107§1 kks, pod warunkiem, że czyn ten został popełniony po notyfikacjiart. 14 ust. 1ugh i jego wejściu w życie.
Zgodnie zart. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowychdziałalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. W sytuacji, gdy oskarżony takiej koncesji nie posiadał i się o nią nie starał, nie miał prawa bez naruszenia przepisówustawy o grach hazardowych– w ogóle prowadzić jakiejkolwiek działalności w zakresie gier na automatach.
Trudno się również zgodzić z argumentem Sądu Rejonowego, że oskarżony działał w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego, co wyklucza odpowiedzialność za czyn popełniony umyślnie –art. 107§1 kksw zw. zart. 10§3 kks. W ocenie Sądu I instancji argumentacja zawarta w uzasadnieniu wyroku i argumenty tam przytoczone budzi poważne wątpliwości. Wydaje się, że Sąd Rejonowy nadał zbyt dużą rangę kontrowersjom interpretacyjnym dotyczącym dopuszczalności stosowania przepisuart. 6 ust 1ugh z uwagi na zaniechanie jego notyfikacji Komisji Europejskiej, co okazało się w rezultacie zbędne. Sąd Rejonowy nie poddał wnikliwej ocenie zachowania oskarżonego z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na ocenę jego świadomości w zakresie karalności podejmowanych przez niego działań, a które zasadnie wskazał skarżący. Rozbieżności w orzecznictwie w sferze stosowaniaart. 6 ust. 1w sprawach o czyn zart. 107§1 kksnie oznaczały, że w postępowaniach tego rodzaju zapadały i uprawomocniały się wyłącznie rozstrzygnięcia uniewinniające lub umarzające postępowania. Z oczywistych powodów oskarżony braku karalności swej działalności doszukiwał się tylko w korzystnych dla siebie orzeczeniach i poglądach doktryny, wspartych sporządzanymi opiniami prywatnymi pozbawionymi jakiejkolwiek mocy powszechnie obowiązującej i treścią pism Ministerstwa Gospodarki do Ministra Finansów, na którą powołuje się oskarżony nie wskazując źródła wiedzy w tym zakresie. Dodać należy, że orzeczenia skazujące dotycząceart. 107 kksbyły również wydawane i uzyskiwały walor prawomocności. Sąd Rejonowy w swojej ocenie pominął, że oskarżony jest osobą prowadzącą działalność o charakterze hazardowym na terenie całego kraju, a zatem nie jest „przeciętnym obywatelem”, który nie był świadomy obowiązujących przepisówustawy o grach hazardowych. Niewątpliwie oskarżony miał pełną świadomość obwiązujących przepisów prawa w zakresie prowadzonej działalności i od oskarżonego jako przedsiębiorcy należało więc wymagać oraz oczekiwać zachowania dużo wyższych, niż w przypadku zwykłego obywatela, standardów w zakresie dostosowania swych zachowań do obowiązującego porządku prawnego. Podkreślić trzeba, iż choć w orzecznictwie i doktrynie faktycznie istniała rozbieżność, to nie co do treściustawy o grach hazardowych, bo była ona częścią porządku prawnego, lecz co do tego, jaką konsekwencję dla jednostki powoduje nienotyfikowanie przepisów technicznych.
W ocenie sądu okręgowego trudno przyjąć, że oskarżony, który prowadził ten rodzaj działalności na przestrzeni kilku lat, nie miał świadomości tego, że w polskim porządku prawnym działalność polegająca na urządzaniu gier hazardowych była zawsze działalnością koncesjonowaną, a więc reglamentowaną przez państwo i w związku z tym, że w sposób uzasadniony mógł przyjmować, iż w czasie obowiązywaniaustawy o grach hazardowychw jej pierwotnym brzmieniu, przedsiębiorca prowadzący tego rodzaju działalność nie musi posiadać stosownej koncesji. Takie wnioskowanie byłoby nieuprawnione, nawet w obliczu sporów powstałych na tle dopuszczalności stosowania przepisówustawy o grach hazardowych, a osoba zajmująca się profesjonalnie tego rodzaju działalnością nie powinna podejmować zachowań, o których wie, że nie tylko są sprzeczne z wolą Ustawodawcy, ale mogą skutkować odpowiedzialnością karną. Oskarżony nie uzyskując koncesji na prowadzenie kasyna gry, nie zaniechał jednak swej działalności do czasu ostatecznego wyjaśnienia tej kwestii, co najmniej godząc się na to, że swoim zachowaniem narusza przepisart. 6 ust. 1ugh, a przez to popełnia przestępstwo skarbowe zart. 107§1 kks. Nieświadomość jest stanem braku jakiejkolwiek wiedzy na dany temat i należy ją odróżnić od wątpliwości, które jeżeli istniały po stronie oskarżonego, to wskazywały mu realną możliwość popełnienia przestępstwa. Sąd I instancji pominął w swoich rozważaniach, że występek zart. 107§1 kksjest karalny w razie jego umyślnego popełnienia, w obu postaciach zamiaru – bezpośrednim i ewentualnym.
Wobec tych wszystkich okoliczności nie sposób zaakceptować poglądu Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim, że oskarżony realizując znamiona czynu zart. 107§1 kksdziałał w błędzie uniemożliwiającym mu przypisanie przestępstwa skarbowego.
W konsekwencji powyższych uchybień Sąd Okręgowy w Siedlcach uchylił w całości zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w całości, dokonać na jego podstawie ustaleń faktycznych, przeanalizować w sposób właściwy stan prawny mający zastosowanie w niniejszej ustawie i uwzględnić uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu.
Z tych względów na podstawieart. 437§1 kpkSąd Okręgowy orzekł, jak w wyroku.