Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 62/17
Data wyroku: 2017-08-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Krystyna Smaga, Małgorzata Pasek
Podstawa prawna: art. 75, 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt III AUa 62/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 sierpnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Krystyna Smaga (spr.)

Sędziowie:

SA Elżbieta Gawda
SA Małgorzata Pasek

Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. w Lublinie
sprawyM. N.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o prawo do dodatku pielęgnacyjnego
na skutek apelacjiM. N.
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt IV U 728/16

oddala apelację.
Elżbieta Gawda   Krystyna Smaga   Małgorzata Pasek

UZASADNIENIE
Decyzją z 11 lipca 2016 r Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawieart. 27 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2016 r, poz. 277), odmówiłM. N.prawa do dodatku pielęgnacyjnego, ponieważ orzeczeniem z 7 lipca 2016 r komisja lekarska Kasy nie stwierdziła u ubezpieczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni wskazała, że jest chora i niepełnosprawna, a stan jej zdrowia ulega pogorszeniu. Od 10 miesięcy odczuwa bóle złamanego kręgu Th8 i pobitego płuca. Cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego, które powoduje blokadę nóg i uniemożliwia poruszanie się. Potrzebuje stałej opieki męża, gdyż nie może nic samodzielnie zrobić. Pozostaje pod opieką lekarską neurologa i ortopedy. Wyjaśniła, iż niezbędna jej jest stała rehabilitacja i opieka.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r oddalił odwołanie na podstawie następujących ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej.
Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 23 sierpnia 2011 rM. N.uzyskała prawo do renty rolniczej na stałe od 10 czerwca 2011 r (k. 52-53 akt rentowych). Ubezpieczona ma 59 lat. W dniu 2 maja 2016 r wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 65 akt rentowych). Lekarz rzeczoznawca Kasy w orzeczeniu z 13 czerwca 2016 r ustalił, że wnioskodawczyni nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji (k. 78 akt rentowych). Na skutek odwołania ubezpieczonej komisja lekarska Kasy w orzeczeniu z dnia 7 lipca 2016 r nie stwierdziła naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do samodzielnej egzystencji (k. 100 akt rentowych). Na podstawie powyższego orzeczenia Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał zaskarżoną decyzję (k.103 akt rentowych).
Sąd dalej ustalił, że 7 listopada 2015 r wnioskodawczyni uległa wypadkowi komunikacyjnemu, jako piesza została potrącona przez samochód, w wyniku którego doznała stłuczenia głowy, stłuczenia klatki piersiowej po stronie prawej, złamania trzonu Th8 leczonego zachowawczo unieruchomieniem w gorsecie przez 6 miesięcy. Rozpoznano u niej zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa piersiowego i lędźwiowo-krzyżowego z przewlekłym zespołem bólowym i ograniczeniem ruchomości, stan po urazie wielomiejscowym 7 listopada 2015 r - po złamaniu trzonu kręgu Th8, stłuczeniu klatki piersiowej po stronie prawej, stłuczeniu głowy ze wstrząśnieniem mózgu, nietrzymanie moczu klinicznie z przyczyn mieszanych pęcherzowych i zwieraczowych. Obecny stan zaawansowania schorzenia układu ruchu w ocenie morfotyczno-czynnościowej i stan neurologiczny nie naruszają sprawności organizmu w stopniu kwalifikującym do orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji. W kontrolnym badaniu tomografii komputerowej z 24 marca 2016 r opisano przestrzeń płynową podopłucnową po stronie prawej - zmiana mniejsza w porównaniu z badaniem wstępnym z 7 listopada 2015 r. Obecny stan układu oddechowego jest zadawalający, ubezpieczona nie wymaga leków pulmonologicznych. Wskazana jest kolejna kontrolna tomografia klatki piersiowej w celu dalszej oceny stanu zmiany podopłucnowej po stronie prawej. Obecnie brak jest podstaw do uznania niezdolności do samodzielnej egzystencji z przyczyn pulmonologicznych. Aktualny stan wnioskodawczyni wymaga kontroli urologicznej ambulatoryjnie i ponowienia diagnostyki nietrzymania moczu, zwłaszcza po wypadku komunikacyjnym z urazem kręgosłupa, który mógł zmienić stan czynnościowy układu moczowego, podjęcia próby leczenia zabiegowego lub farmakologicznego, jednak w chwili obecnej nie powoduje niezdolności do samodzielnej egzystencji w gospodarstwie rolnym z przyczyn urologicznych (opinia biegłych neurologa, ortopedy-traumatologa i pulmonologa k. 10-11 akt sprawy; opinia urologa, k. 12 akt sprawy).
Sąd Okręgowy zważył, że odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu. Sąd zacytowałart. 27 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww zw. zart. 75 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2015 r, poz. 748), zgodnie z którym do renty rolniczej przysługuje dodatek pielęgnacyjny, jeżeli osoba ta uznana została za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Stosownie doart. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie o zasadności odwołania wymagało ustalenia, czy u ubezpieczonej istnieje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Opinie biegłych neurologa, ortopedy, pulmonologa i urologa nie dały podstaw do uznania, że ubezpieczona jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Biegli wskazali na schorzenia ubezpieczonej, podnosząc, że stopień ich zaawansowania nie powoduje u ubezpieczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji z powodu stanu narządu ruchu, układu oddechowego oraz z przyczyn urologicznych.
Analizując opinie biegłych Sąd doszedł do przekonania, że stanowią one miarodajny i wiarygodny dowód w sprawie, gdyż wydane zostały przez specjalistów z zakresu medycyny, poprzedzone zostały analizą dokumentacji lekarskiej ubezpieczonej i jej badaniem. Kierując wnioskodawczynię na badanie przez biegłych lekarzy neurologa, ortopedy, pulmonologa i urologa Sąd miał na uwadze, że wniosek o przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego ubezpieczona złożyła po tym, jak uległa wypadkowi komunikacyjnemu, w którym doznała stłuczenia głowy, klatki piersiowej po stronie prawej i złamania trzonu Th8, dodatkowo uwzględniono zgłaszane przez nią dolegliwości wywołane nietrzymaniem moczu. Biegli potwierdzili, że rozpoznane u ubezpieczonej schorzenia istnieją i wymagają dalszej kontroli lekarskiej i rehabilitacji. W przypadku nietrzymania moczu, w ocenie biegłego urologa, konieczna jest kontrola ambulatoryjna, ponowna diagnostyka i podjęcie prób ewentualnego leczenia zabiegowego lub farmakologicznego. Podobnie w przypadku urazu płuca biegła pulmonolog wskazała, że zalecana jest kolejna kontrolna tomografia klatki piersiowej w celu dalszej oceny stanu zmiany podopłucnowej po stronie prawej. Biegli ortopeda i neurolog również stwierdzili, że po urazie wielomiejscowym i złamaniu trzonu kręgu Th8 niezbędne jest dalsze leczenie i rehabilitacja. Jednak w ocenie biegłych brak jest obecnie podstaw do orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji. Sąd podkreślił, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji musi opierać się na jakiejś dłuższej perspektywie czasowej. Nie budzi wątpliwości, że niemal po każdej przebytej ciężkiej chorobie, zabiegu operacyjnym, czy - jak to miało miejsce u ubezpieczonej - urazie wielomiejscowym, powstałym na skutek wypadku komunikacyjnego, występuje okres intensywnego leczenia często szpitalnego, czy ambulatoryjnego i okres rehabilitacji, kiedy to zalecany jest oszczędny tryb życia i niezbędna jest doraźna pomoc rodziny (osób trzecich) przy wykonywaniu czynności życia codziennego. W takim okresie trudno jest dokonywać oceny stanu zdrowia, bowiem jest to czas, gdy dana osoba poddawana jest intensywnemu leczeniu. Tym samym ocena, czy ubezpieczona wymaga stałej albo długotrwałej opieki i pomocy innych osób przy zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych nie może ograniczać się do kilku miesięcy następujących bezpośrednio po wypadku komunikacyjnym, w którym doznała urazu wielomiejscowego, gdyż bezsprzecznie w tym okresie wnioskodawczyni była poddawana wzmożonemu leczeniu, zabiegom, stosowała gorset ortopedyczny. Trudno jest w takim okresie ustalić, czy i jakie długofalowe skutki przyniesie dane schorzenie w kontekście uzyskania prawa do świadczenia. Żeby biegli lekarze mogli dokonać oceny stanu zdrowia pod kątem podstawowych uprawnień z ubezpieczeń społecznych, musi minąć początkowy okres rekonwalescencji. W ocenie Sądu, nie można zarzucać biegłym, że w swojej opinii nie odnieśli się do tego, w jakim stanie była ubezpieczona bezpośrednio po wypadku, gdy przez 6 miesięcy leżała w łóżku i wymagała pomocy męża, kiedy to przeprowadzane były podstawowe czynności medyczne związane z powstałym urazem. Sporządzone w sprawie opinie są spójne, logiczne i należycie uzasadnione. Sąd nie znalazł zatem podstaw do uwzględnienia wniosku ubezpieczonej o dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych. Sąd wskazał, że nawet gdyby biegli lekarze orzekli o niezdolności wnioskodawczyni do samodzielnej egzystencji w okresie następującym bezpośrednio po wypadku komunikacyjnym, to prawo do dodatku pielęgnacyjnego za ten okres nie przysługiwałoby, gdyż zgodnie z przepisami świadczenie wypłaca się nie wcześniej, niż od miesiąca, w którym złożono wniosek.
Nie ulegało wątpliwości Sądu Okręgowego, że skarżąca wskutek wypadku komunikacyjnego doznała poważnych urazów, dokuczających podczas codziennego funkcjonowania, jednak ich aktualny stopień zaawansowania - w ocenie biegłych lekarzy - nie sprowadza niezdolności do samodzielnej egzystencji. W chwili obecnej zaangażowanie męża wnioskodawczyni w czynności domowe, takie jak sprzątanie, gotowanie, zmywanie, robienie zakupów, stanowi jedynie doraźną pomoc, a nie stałą lub długotrwałą opiekę w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W tych okolicznościach ubezpieczona nie spełnia przesłanek do nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 kpcodwołanie ubezpieczonej oddalił.
Apelację od powyższego wyroku wniosła ubezpieczona, podnosząc że Sąd Okręgowy wydał bardzo niesprawiedliwy wyrok.
Domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i orzeczenia prawa do dodatku pielęgnacyjnego, który słusznie jej się należy od złożenia wniosku.
W ocenie apelującej, Sąd nie zbadał merytorycznie sprawy, tylko wykonał polecenia pani adwokat, która reprezentowała KRUS. Skarżąca zarzuciła Sądowi, że nie zadał jej pytania, czy popiera swój wniosek z 8 września 2016 r o całkowite oddalenie wniosku KRUS z 1 września 2016 r. Zarzuciła również Sądowi i biegłym, że nie wzięli pod uwagę opisów jej badań rezonansów kręgosłupa Th8 z 24 marca 2016 r i L-S z 25 marca 2016 r oraz badania RTG z 4 sierpnia 2016 r, zataili zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa Th i L-S i zwyrodnieniowe wyrośla kostne na krawędziach trzonów kręgowych. Podniosła, że ma pozrastane i zwapnione kręgi oraz sztywniejący kręgosłup z przewlekłym zespołem bólowym i ograniczeniem ruchomości. Zdaniem skarżącej, powyższy opis jest twardym dowodem na to, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i należy jej się dodatek pielęgnacyjny i rehabilitacja lecznicza realizowana przez KRUS. Powołała się również na istniejące u niej nietrzymanie moczu. Podkreśliła, że spełniła wszystkie przesłanki do nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny akceptuje w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji jak i wskazaną przez ten Sąd podstawę prawną rozstrzygnięcia, zatem nie zachodzi konieczność ich szczegółowego powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r, II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).
Zważyć należy, że w sprawach o ustalenie prawa do renty istotne znaczenie mają kwestie wymagające wiedzy medycznej, konieczne jest zatem zasięgnięcie wiadomości specjalnych od biegłych sądowych. W takiej sytuacji odpowiednich ustaleń dokonuje sąd w oparciu o dowód z opinii biegłych lekarzy, stosownie doart. 278 § 1 kpc(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2001 r, II UKN 599/00, OSNP 2003/15/364 i z dnia 19 lutego 2002 r, IV CKN 718/00, niepubl.). Opinia biegłych dostarcza sądowi wiedzy specjalistycznej koniecznej do dokonania oceny stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie rentowe, w tym rodzaju występujących schorzeń, stopnia ich zaawansowania i nasilenia związanych z nimi dolegliwości, stanowiących łącznie o zdolności do wykonywania zatrudnienia lub jej braku. Sąd nie może - wbrew opinii biegłych - oprzeć ustaleń w tym zakresie na własnym przekonaniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2007 r, III UK130/06, OSNP 2008/7-8/113). Te same zasady należy stosować przy ustaleniu, czy osoba ubezpieczona jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie przeprowadził dowód z łącznej opinii biegłych lekarzy specjalistów neurologa, ortopedy i pulmonologa, a także z opinii biegłego urologa, a więc dowód z opinii biegłych o specjalnościach odpowiednich do najistotniejszych schorzeń skarżącej. Wnioski wydanych opinii są jednoznaczne, a wynika z nich, iż istniejące schorzenia rozpoznane przez tych specjalistów, nie powodują u skarżącej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Biegli rozpoznali u skarżącej zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa piersiowego i lędźwiowo-krzyżowego z przewlekłym zespołem bólowym i ograniczeniem ruchomości, stan po urazie wielomiejscowym 7 listopada 2015 r - po złamaniu trzonu Th8, stłuczeniu klatki piersiowej po stronie prawej, stłuczeniu głowy ze wstrząśnieniem mózgu. Stwierdzili, że obecny stan zaawansowania schorzenia układu ruchu w ocenie morfotyczno- czynnościowej i stan neurologiczny nie naruszają sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do samodzielnej egzystencji. W badaniach TK i MRI kręgosłupa piersiowego i lędźwiowo krzyżowego zobrazowano złamanie trzonu kręgu Th8 - oderwanie blaszki granicznej dolnej oraz wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze i dyskopatyczne, bez uszkodzenia korzeni nerwowych, rdzeń piersiowy i stożek rdzenia w normie. W kontrolnym badaniu tomografii komputerowej z 24 marca 2016 r opisano przestrzeń płynową podopłucnową po stronie prawej - zmiana mniejsza w porównaniu z badaniem wstępnym. Przedmiotowo - nad płucami szmer pęcherzykowy prawidłowy, HR 80/min, bez duszności, bez częstych infekcji układu oddechowego, bez gorączek. Obecny stan układu oddechowego jest zadawalający, badana nie wymaga leków pulmonologicznych. Wskazana jest kolejna kontrolna tomografia komputerowa klatki piersiowej w celu dalszej oceny stanu zmiany podopłucnowej po stronie prawej. Obecnie nie ma podstaw do uznania niezdolności do samodzielnej egzystencji z przyczyn pulmonologicznych. Podobnie obecny stan opiniowanej wymaga kontroli urologicznej i ponownej diagnostyki nietrzymania moczu, zwłaszcza po wypadku komunikacyjnym z urazem kręgosłupa, który mógł zmienić stan czynnościowy układu moczowego, podjęcia próby ewentualnego leczenia zabiegowego lub farmakologicznego. W chwili obecnej nie powoduje niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Jak wynika z treści opinii biegłych lekarzy, wydane zostały one po przeprowadzeniu wszechstronnych badań skarżącej, przeprowadzeniu wywiadów lekarskich oraz po przeanalizowaniu wyników badań specjalistycznych przedstawionych przez skarżącą, na które biegli powołali się w swoich opiniach. Biegli zapoznali się z całością akt sprawy i akt rentowych i zawartą tam dokumentacją medyczną. Całokształt tych materiałów źródłowych był podstawą wydania opinii.
Opierając swoje ustalenia na dowodzie z powyższych opinii biegłych lekarzy Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej wart. 233 § 1 kpc. Ocenił opinie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, uznając je za obiektywne i miarodajne dowody w sprawie.
Skuteczne podniesienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 kpcwymaga wskazania, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając - to jest - czy i w jakim zakresie analiza ta jest niezgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzą lub doświadczeniem życiowym, względnie - czy jest ona niepełna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2001 r, IV CKN 970/00, Lex nr 52753; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2005 r, Lex nr 180925).
Skarżąca w żaden sposób nie podważyła profesjonalizmu i wiarygodności biegłych sądowych i dlatego nie było podstaw do zakwestionowania opinii biegłych i przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych.
Wnioskodawczyni bezspornie posiada szereg schorzeń, w tym poważne schorzenia narządu ruchu. Schorzenia te powodują całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i dlatego wnioskodawczyni ma prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.
Natomiast niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Mówi o tymart. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2016 r, poz. 887 ze zm.), który ma zastosowanie na podstawieart. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jedn. Dz. U. z 2016 r, poz. 277 ze zm.).
Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji ma szeroki zakres i obejmuje opiekę i pomoc w załatwieniu elementarnych spraw życia codziennego. Sam fakt, że osoba doznaje pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego czy też, że potrzebuje pomocy innych osób nie może przesądzać o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r, III AUa 910/14, opubl: www.orzeczenia.ms.gov.pl). Jeżeli stan zdrowia ubezpieczonego nie powoduje konieczności zapewnienia mu stałej ani długotrwałej opieki i pomocy innej osoby, by mogły zostać zaspokojone jego elementarne potrzeby życia codziennego i nie zostało wykazane aby nie radził sobie z obowiązkami domowymi, sama okoliczność, że w związku z występującymi u ubezpieczonego schorzeniami doznaje on pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego, a czasem też potrzebuje pomocy innych osób, nie może uzasadniać uznania go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2012 r, III AUa 615/12, opubl: www.orzeczenia.ms.gov.pl).

Wnioskodawczyni nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, dlatego nie przysługuje jej prawo do dodatku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz u Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcoddalił apelację, uznając ją za bezzasadną.