Sąd Okręgowy w Suwałkach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 202/17
Data wyroku: 2017-08-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Danuta Poniatowska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ust.1 i 2 w zw. z art. 32 ust. 1

Sygn. akt III U 202/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 sierpnia 2017r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Danuta Poniatowska

Protokolant:

st. sekretarz sądowy Beata Dzienis

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017r. w Suwałkach
sprawyA. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o emeryturę
w związku z odwołaniemA. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 29 marca 2017 r. znak(...)

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznajeA. W.prawo do emerytury od dnia 23 marca 2017r.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29.03.2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwO., powołując się na przepisyustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1383)i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm.) odmówiłA. W.prawa do wcześniejszej emerytury. Odmowę uzasadniał niewykazaniem na dzień 01.01.1999r. przez wnioskodawcę 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Do ogólnego stażu pracy organ rentowy nie uwzględnił okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 23.03.1973r. do dnia 20.06.1975r., ponieważ odległość od miejsca zamieszkania do szkoły wyniosła ponad 70km i dlatego wnioskodawca nie mógł pracować w gospodarstwie rolnym w wymiarze ponad 6 godzin dziennie. Natomiast okresu pracy od 01.10.1979r. do dnia 31.01.1997r. nie uwzględnił do stażu pracy warunkach szczególnych, ponieważ świadectwo pracy z dnia 03.02.1997r. nie spełniało warunków formalnych.
W odwołaniu od tej decyzjiA. W.domagał się uwzględnienia pominiętego przez organ rentowy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców oraz okresów wskazanych, jako okresy pracy w warunkach szczególnychi przyznania prawa do emerytury oraz zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Wskazał jakie czynności wykonywał w gospodarstwie rolnym rodziców, opisując sytuację rodzinną i finansową jego rodziny w spornym okresie. Odnośnie okresu pracy w warunkach szczególnych wskazał, iż w spornym okresie wykonywał prace związane ze spawaniem oraz prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji.

Sąd ustalił, co następuje :

A. W.(ur. (...)) w dniu 28.02.2017r. wystąpił z wnioskiemo emeryturę.
Na dzień 01.01.1999r. wnioskodawca wykazał 23 lata 5 miesięcy 27 dni okresów składkowych i uzupełniających. Organ rentowy uwzględnił okresy uzupełniające, związane z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 21.06.1975r. do dnia 24.10.1976r. i od dnia 17.10.1978r. do dnia 30.09.1979r.
Sporny pozostawał okres od dnia 23.03.1973r. do dnia 20.06.1975r. W tym okresie gospodarstwo rolne rodziców odwołującego, znajdujące się we wsiW.gm.K., miało powierzchnię 12,63ha. Dodatkowo ojciec wnioskodawcy dzierżawił 10 ha gruntu rolnego. Wnioskodawca był najstarszym z pięciorga rodzeństwa. Jego matka była osoba schorowaną i z tego powodu oraz w związku z koniecznością opieki nad młodszym rodzeństwem, często nie mogła wspomagać ojca odwołującego w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. W okolicach, w których znajdowało się gospodarstwo rolne, funkcjonowały 3 SKR-y i wielu rolników znajdowało tam zatrudnienie. Z tego powodu trudno było znaleźć pomocników do pracy w gospodarstwie rolnym. Główny ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywał na ojcu wnioskodawcy i odwołującym. Rodzice odwołującego hodowali ok. 14-16 krów dojnych. Rocznie sprzedawali 100-150 tuczników. W 1970r. rodzice odwołującego zaciągnęli wysoki kredyt, dzięki któremu wybudowali oborę i stodołę. W związku z tym zmuszeni byli do wzmożenia produkcji rolnej, by spłacić ustalone raty kredytu.
Wnioskodawca w tym okresie był również uczniem(...) Szkoły (...)wS., która mieściła się w odległości 70 km od jego miejsca zamieszkania. Wnioskodawca przyznał, że przez pierwsze dni nauki zamieszkiwał w internacie, jednak w sytuacji, gdy zorientował się, że wyłącznie na ojcu spoczął obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego, zrezygnowałz internatu. Do szkoły dojeżdżał codziennie autobusem, a podróż odbywała sięz dwiema przesiadkami. WW.stacjonował autobus, którym dojeżdżał. Do szkoły odwołujący wyjeżdżał ok. 5.30 i wracał ok.16. Sama podróż w jedną stronę zajmowała mu około 2 godzin. Nauka w szkole obejmowała zajęcia praktycznei teoretyczne. Średnio miał 5-6 lekcji. W I i II klasie odwołujący miał 3 dni nauki i 2 dni praktyki, w ostatniej klasie 3 dni nauki i 3 dni praktyki. Zajęcia praktyczne odbywał w gospodarstwie rolnym rodziców. Wstawał około godziny 4 i przed wyjazdem do szkoły pomagał przy wynoszeniu obornika oraz dojeniu krów. Elektryfikacja objęła wieśW.dopiero w maju 1975. i do tego czasu dojenie odbywało się wyłącznie ręcznie. Po powrocie ze szkoły pomagał przy hodowanych zwierzętach oraz sezonowych pracach polowych – bronowaniu, zasiewie i orce. W okresie zimowym, gdy z uwagi na warunki atmosferyczne był problem z dojazdem, wnioskodawca zostawał w domu i wówczas pracował w gospodarstwie rolnym w pełnym wymiarze czasu pracy. Świadkowie:I. D.iS. D., potwierdzili okoliczności związane z powierzchnią gospodarstwa rolnego rodziców wnioskodawcy, ilością hodowanych zwierząt oraz fakt, że odwołujący dojeżdżałw spornym okresie do szkoły wS.. Świadkowie zamieszkiwali w bliskim sąsiedztwie wnioskodawcy, i byli w zbliżonym wieku. Wskazali, że wnioskodawca pomagał ojcu we wszystkich pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Oprócz prac polowych wykonywał on czynności związane z hodowlą trzody czy krów dojnych. Wnioskodawca ukończył szkołę w dniu 20.06.1975r. z wynikiem ogólnym dostatecznym.
Powyższy okres został uwzględniony do stażu pracy, jako okres uzupełniający, w wymiarze niezbędnym do uzyskania przez wnioskodawcę 25 lat.
Do stażu pracy w warunkach szczególnych na dzień 01.01.1999r. organ rentowy uwzględnił 1 rok 7 miesięcy i 27 dni, zaliczając okres pracy od dnia 05.05.1997r. do dnia 31.12.1998r. w Przedsiębiorstwie(...)wS.na stanowisku maszynisty koparki (świadectwo pracy w warunkach szczególnych k. 24 i 26).
Sporny pozostawał okres zatrudnienia odwołującego w Spółdzielni Usług Rolniczych wS.od 01.10.1979r. do dnia 31.01.1997r. Ze świadectwa pracy wynikało, że zajmował stanowisko mechanika. W punkcie 8 świadectwa pracy pracodawca wskazał również, że przez cały okres zatrudnienia odwołujący pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik przy spawaniu i wykonywał pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych wymienionych w Wykazie A dziale XIV pkt 12 i 16 rozporządzenia Rady Ministrówz dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z akt osobowych wynikało, że odwołujący został zatrudniony na stanowisko mechanika. Początkowo pracował w zakładzie mechanicznym wS., a po reorganizacji w zakładziewS.. W aktach osobowych znajdują się angaże wyłącznie na stanowisko mechanika. Natomiast zachował się również zakres obowiązków magazyniera stacji garażowej CPN. Nie został on opatrzony datą., jednak z zeznań odwołującego wynikało, iż miała miejsce taka sytuacja, że na okres urlopu jego kierownika, zostały mu przydzielone obowiązki związane z wydawaniem paliwa. Odbywało się to przed godzinami pracy, gdyż zarówno on, jako mechanik, jak i kierowcy, którym wydawał paliwo, rozpoczynali pracę o godzinie 7. Wydawanie paliwa odbywało się w godzinach 6.30-7.00, wyjątkowo do 7.30, co wynika z zakresu czynności znajdującego się w aktach osobowych. Czynności związane z wydawaniem paliwa były jednak sytuacjami sporadycznymi. Z akt osobowych wynikało również, że w dniu 20.03.1991r. od dnia 01.03.1991r. został przyznany wnioskodawcy dodatek za wykonywanie prac ziemnych na spycharce T-130. Również w innym angażu z tego samego dnia ustalona została jego stawka zaszeregowania na stanowisku mechanika. Odwołujący potwierdził, że jednorazowo i przez krótki okres obsługiwał spycharkę, w związku z chorobą operatora tego sprzętu. Odwołujący potwierdził, że pracował na takim sprzęcie przez kilka dni, ponieważ dotyczyło to końcowego etapu robót.
Z akt osobowych nie wynikało wprost, czy odwołujący pracował w kanałach remontowych. Zeznający w sprawie świadkowie:P. P.orazS. S.potwierdzili, że odwołujący pracował jako mechanik w kanale remontowym. ŚwiadekP. P., który w spornym okresie był kierowcą samochodu ciężarowego, wskazał, że(...)S.w zakładzie mechanicznymwS.iS.zatrudniała po dwóch mechaników, każdy z zakładów dysponował kanałem remontowym. ŚwiadekS. S., która w spornym okresie była główną księgową, również wskazała, że odwołujący był mechanikiem pracującym wyłącznie w kanale remontowym. Odwołujący dokonywał napraw samochodów ciężarowych i ciągników w kanale remontowym. W dniu 02.04.1982r. wnioskodawca uzyskał uprawnienia spawacza, kończąc kurs spawania acetylenowego (k. 9-10). W związku z uzyskaniem uprawnień spawalniczych odwołujący wykonywał naprawy za pomocą spawarki gazowej, ale również elektrycznej, mimo braku uprawnień do jej obsługi.
Powyższy okres został w całości zaliczony do stażu pracy w warunkach szczególnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :

Zgodnie z treściąart. 184 ust.1 i 2w zw. zart. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1383) prawo do emerytury w obniżonym wieku przysługuje ubezpieczonym urodzonym - tak jak wnioskodawca – po 31.12.1948r., jeżeli pracowali w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, posiadają staż ubezpieczeniowy w wymiarze 25 lat i ukończyli 60 rok życia (w przypadku mężczyzn). Ilość lat pracy warunkach szczególnych oraz wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych jest badana na dzień wejścia w życie ustawyo emeryturach i rentach z FUS, czyli 01.01.1999r.
Ponadto zgodnie z treściąart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 01.01.1983r. okresy, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jak okresy składkowe, jeżeli okresy składkowei nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych wart. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało zbadania, czy wnioskodawca spełnia przesłankę wymaganych 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych na dzień 01.01.1999r. oraz przesłankę 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Poza sporem pozostawało, że odwołujący osiągnął wymagany ustawą wiek.
Zgodnie z wytycznymi doktryny i orzecznictwa, aby można było zaliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia traktując je jako okresy składkowe ubezpieczony musi wykazać, iż pracował w gospodarstwie rolnymco najmniej 4 godziny dziennie. Przyjmuje się również, iż praca ta ma mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracyw gospodarstwie rolnym. Przy kwalifikacji takiej pracy należy mieć na uwadze gotowość ubezpieczonego do jej świadczenia, dyspozycyjność i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z pracy ubezpieczonego przez rolnika (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17.05.2016r. sygn.III AUa 730/15).
Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca w okresie od 23.03.1973r. do dnia 20.06.1975r. nigdzie nie pracował zawodowo. Był wówczas uczniem szkoły zawodowej, po ukończeniu której uzyskał zawód rolnika mechanizatora upraw rolnych. Sytuacja rodzinna wymuszała na wnioskodawcy pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Ojciec wnioskodawcy był właścicielem dużego gospodarstwa rolnego i dodatkowo dzierżawił 10ha gruntów. Zatem już sam areał, przy braku mechanizacji prac uzasadniał, aby odwołujący, jako najstarszy z dzieci, pracował w gospodarstwie. Ponadto ilość inwentarza wymagała dużego nakładu pracy i pomocy wnioskodawcy. Sąd miał na uwadze, iż stała praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, co ze względu na rozmiar gospodarstwa lub rodzaj produkcji rolnej może nie być w pewnych okresach konieczne, lecz polega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga. Dlatego wymogiem jest zamieszkiwanie wraz z rolnikiem lub też w pobliżu gospodarstwa rolnego, co zapewnia dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03.07.2001r. sygn. II UKN 466/00). W przypadku wnioskodawcy dyspozycyjność do wykonywania prac rolniczych nie budziła wątpliwości Sadu. Wnioskodawca udowodnił zeznaniami świadków oraz szczegółowym wskazaniem okoliczności dojazdów, że w spornym okresie zamieszkiwał na terenie gospodarstwa rolnego.
Zastrzeżenia w zakresie uwzględniania tego okresu do stażu pracyw warunkach szczególnych budził fakt nauki w szkole zawodowej oraz odległość, jaka dzieliła jego miejsce zamieszkania odS.. Odnośnie nauki w szkole zawodowej Sąd miał na uwadze, że była to szkoła profilowa. System nauczania od pierwszej klasy przewidywał część zajęć praktycznych, które odwołujący mógł odbyć w PGR lub gospodarstwie rolnym rodziców. W sposób naturalny zadania te realizował w gospodarstwie rolnym rodziców. Również profil szkoły wskazywał na dążenie przez wnioskodawcę do uzyskania wykształcenia rolniczego. Doświadczenie wskazuje również, że poziom nauki w szkołach zawodowych w spornym okresie, w porównaniu np. z technikum, nie był wysoki, dlatego za wiarygodne uznano zeznania odwołującego, który wskazywał, że przy minimalnym nakładzie pracy był w stanie ukończyć naukę z oceną dostateczną. Z nauką w szkole zawodowej wiązał się nierozerwalnie wątek dojazdów do i ze szkoły, które były uciążliwe i wymagały od wnioskodawcy dyscypliny. Nie można jednak pomijać, że wnioskodawca, jak sam zeznał, miał możliwość mieszkania w internacie, jednak zrezygnował z tego kilka dni po rozpoczęciu roku szkolnego. Wnioskodawca zdecydował, że będzie codziennie dojeżdżał do szkoły i pomagał ojcu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
W świetle powyższych okoliczności faktycznych i prawnych, do stażu pracy uwzględniono okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców 23.03.1973r. do dnia 20.06.1975r. w wymiarze niezbędnym do wymaganych 25 lat.
Przy ustaleniu, że wnioskodawca spełnił warunek 25 lat okresów składkowych i uzupełniających istniała podstawa do badania, czy na dzień 01.01.1999r. posiada on również 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych. Okres uwzględniony na etapie postępowania przed organem rentowym nie budził zastrzeżeń Sądu.
Sporny okres dotyczył zatrudnienia wnioskodawcy w Spółdzielni(...)wS.od 01.10.1979r. do 31.01.1997r. Dokumentacja pracownicza z tego okresu potwierdziła fakt zatrudnienia wnioskodawcy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika. W dokumentacji tej nie zostało jednak wyszczególnione, aby odwołujący pracował jako mechanik w kanałach remontowych i dlatego rozstrzygnięcie tej kwestii w oparciu o akta osobowe nie było możliwe. W celu ustalenia, czy i kiedy odwołujący pracował jako mechanikw kanałach remontowych został dopuszczony dowód z zeznań świadków, byłych współpracowników wnioskodawcy w spornym okresie. Świadkowie potwierdzili,iż jako mechanik odwołujący pracował wyłącznie w kanałach remontowych.W świetle tych zeznań Sąd doszedł do przekonania, iż wnioskodawca rzeczywiście, jako mechanik pracował w kanałach remontowych. W aktach osobowych zawarte zostały dokumenty, które wskazywały np. na okresowe przydzielenie wnioskodawcy obowiązków związanych z wydawaniem paliwa kierowcom(...), jednak z treści zakresu obowiązków, jak i zeznań wnioskodawcy wynikało wprost, że czynności te (wydawanie paliwa) wykonywał przez kilkadziesiąt minut przed rozpoczęciem pracy. W kwestii obsługi spycharki zeznana odwołującego jednoznacznie wskazują na jednorazowość tej czynności. Tym bardziej, że w aktach osobowych nie odnotowano innych angaży w tym zakresie. Ponadto jakość dokumentacji pracowniczej nie budziła zastrzeżeń Sądu pod względem wiarygodności i autentyczności. Nadmienić należy, że powyższy okres był kwestionowany przez organ rentowy jedynie z uwagi na braki formalne świadectwa pracy.
Sąd ostatecznie przyjął, iż zaliczeniu podlega cały sporny okres pracy w(...)S.od dnia 01.10.1979r. do dnia 31.01.1997r.  zgodnie z zapisem w Wykazie A Dziale XIV poz. 16 (prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych).
Konkludując, odwołujący wykazał, iż na dzień 01.01.1999r. posiada wymagane 25 lat okresów składkowych i uzupełniających, w tym 15 lat pracyw warunkach szczególnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 47714§2 kpcorzeczono, jakw sentencji.
mt