Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 33/17
Data wyroku: 2017-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Mrozik-Sztykiel, Paweł Rysiński, Dorota Tyrała
Słowa kluczowe: Dowody
Podstawa prawna: art. 7 kpk

Sygn. akt II AKa 33/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 marca 2017r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Maria Mrozik- Sztykiel
Sędziowie: SA – Dorota Tyrała
SA – Paweł Rysiński (spr.)
Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber
przy udziale Prokuratora Wojciecha Kapuścińskiego
po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r.
sprawy

1
Ł. J. (1)urodz. (...)wW.s.L.,

2
M. J. (1)urodz. (...)wW.s.J.,

3
A. O. (1)urodz. (...)wW.s.Z.,

4
G. P. (1)urodz. (...)wW.s.T.,

5
P. G. (1)urodz. (...)wW.s.E.,

6
M. G. (1)urodz. (...)wW.s.J.

oskarżonych o czyny zart. 279 § 1i innek.k.
na skutek apelacji, wniesionych przez obrońców oskarżonych i prokuratora (ad. 2, 3, 4)
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie
z dnia 20 czerwca 2016 r. sygn. akt V K 100/10

I
zmienia wyrok w zaskarżonej części w odniesieniu do oskarżonychA. O. (1)iG. P. (1)w ten sposób, że:

1
rozwiązuje orzeczenia o wymierzonych tym oskarżonym karach łącznych pozbawienia wolności i grzywny;

2
podstawę prawną skazaniaG. P. (1)za czyn z pkt 6 a/o (pkt XXIV wyroku) uzupełnia o przepisart. 64 § 1 k.k.;

3
podstawę prawną wymiaru kary grzywny orzeczonej wobec oskarżonychG. P. (1)iA. O. (1)za czyn z pkt 6 a/o (pkt XXIV i pkt XVIII wyroku) uzupełnia o przepisart. 33 § 2 k.k.;

4
w pozostałej części utrzymuje w mocy wyrok w zakresie czynu z pkt 6 a/o – przypisanego oskarżonemuA. O. (1)w pkt XVIII wyroku, aG. P. (1)w pkt XXIV wyroku;

5
na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet kar pozbawienia wolności orzeczonych w pkt XVIII i XXIV wyroku zalicza oskarżonym okresy tymczasowego aresztowania:

-A. O. (1)od dnia 19 maja do dnia17 sierpnia 2011 r., od dnia 31 sierpnia do dnia30 listopada 2011 r. oraz od dnia 10 grudnia 2011 r.do dnia 9 marca 2012 r.,
-G. P. (1)od dnia 25 marca 2010 r. do dnia9 marca 2012 r.;

6
zasadza od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa, w częściach ich obciążających, koszty sądowe poniesione w tej części sprawy w tym opłatę za obie instancje w kwocie 1.000 (jednego tysiąca) zł odA. O. (1)i 1.100 (tysiąca stu) zł odG. P. (1);

II
zmienia wyrok w pozostałej zaskarżonej części w ten sposób, że: oskarżonychŁ. J. (1),M. J. (1),P. G. (1)iM. G. (1)uniewinnia od popełnienia czynów zarzucanych im w akcie oskarżenia, a oskarżonychA. O. (1)iG. P. (1)uniewinnia od popełnienia czynów zarzucanych im w pkt 4 i pkt 5 aktu oskarżenia, kosztami procesu w tej części sprawy obciążając Skarb Państwa;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.T. D.,J. J. (3),J. R.,J. G.iA. M.po 738 zł (w tym 23% VAT) z tytułu zwrotu kosztów obrony oskarżonych z urzędu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie uniewinnił oskarżonych:
Ł. J. (1)
M. J. (1)
A. O. (1)
G. P. (1)
iP. G. (1)od popełnienia zarzucanego im w a/o przestępstwa udziału w grupie przestępczej zart. 258 § 1 k.k.W tej części wyrok nie został zaskarżony.
Wyrokiem tym skazał:

I
A. O.

G. P.
iP. G.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione21 czerwca 2008 r. wW.przy u.(...)(pkt 4 części wstępnej wyroku);

II
A. O.

iG. P.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione 23/24 czerwca 2008 r. wmiejscowości D.(pkt 5 części wstępnej wyroku);

III
A. O.

iG. P.za przestępstwo zart. 279 § 1i in.k.k.popełnione 24/25 czerwca 2008 r. wW.przyul. (...)(pkt 6 części wstępnej wyroku);

IV
P. G.

iM. J.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione 1 kwietnia 2008 r. przyul. (...)(pkt 7 części wstępnej wyroku);

V
P. G.

iM. J.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione28 stycznia 2008 r. przyul. (...)(pkt 8 części wstępnej wyroku);

VI
P. G.

iŁ. J.za przestępstwo zart. 280 § 2 k.k.popełnione 17 lutego 2008 r. przyul. (...)(pkt 9 części wstępnej wyroku);

VII
Ł. J.

i M.J.za przestępstwo zart. 280 § 2 k.k.popełnione 19 lutego 2008 r. przyul. (...)(pkt 10 części wstępnej wyroku);

VIII
P. G.

iM. G. (1)za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione 21 marca 2008 r. przyRondzie (...)(pkt 11 części wstępnej wyroku);

IX
Ł. J.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione 11 stycznia 2008 r. przyul. (...)(pkt 12 części wstępnej wyroku);

X
M. J.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione15 maja 2008 r. przyul. (...)(pkt 13 części wstępnej wyroku);

XI
M. J.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione4 kwietnia 2008 r. przyul. (...)(pkt 14 części wstępnej wyroku);

XII
M. J.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione20 kwietnia 2008 r. przyul. (...)(pkt 15 części wstępnej wyroku);

XIII
P. G.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione11 grudnia 2007 r. przyul. (...)(pkt 16 części wstępnej wyroku);

XIV
P. G.za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.popełnione29 marca 2008 r. wW.(pkt 17 części wstępnej wyroku);

XV
P. G.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione16 grudnia 2007 r. przyul. (...)(pkt 18 części wstępnej wyroku);

XVI
M. G.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione23 grudnia 2008 r. wT.(pkt 19 części wstępnej wyroku);

XVII
M. G.za przestępstwo zart. 279 § 1 k.k.popełnione26 lutego(...). wL.(pkt 20  części wstępnej wyroku).

Za przypisane oskarżonym przestępstwa orzekł każdorazowo karę pozbawienia wolności i karę grzywny, a po myśliart. 85 § 1 k.k.kary łączne (wyrok – t. LII akt k. 10228 –(...)).
Wyrok powyższy został zaskarżony w części przez prokuratora(k. 10361 – 10365), a w całości przez obrońców wszystkich oskarżonych:
-k. 10387 – 10392 apelacja obrońcyosk. M. G.,
-k. 10396 – 10401 apelacja obrońcyosk. Ł. J.,
-k. 10427 – 10434 apelacja obrońcyosk. P. G.,
-k. 10438 – 10444 apelacja obrońcyosk. M. J.,
-k. 10406 – 10416 apelacja obrońcyosk. A. O.,
-k. 10419 – 10421 apelacja obrońcyosk. G. P..
Obrońcy zarzucili orzeczeniu Sądu I instancji liczne uchybienia przepisom postępowania – w szczególności obrazęart. 7 k.p.k., które doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych i przypisania oskarżonym popełnienia czynów, których nie popełnili, bądź na których popełnienie brak wystarczająco przekonujących dowodów. W konkluzji skarżący wnieśli o uniewinnienie oskarżonych, bądź uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; jako wniosek ewentualny obrońca osk.J.wniósł o złagodzenie wymierzonych kar – po myśliart. 438 pkt 4 k.p.k.; podobnie obrońca oskarżonegoG. P., który wyrok w odniesieniu do przestępstwa z pkt 6 części wstępnej wyroku zaskarżył jedynie co do kary.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Specyfika niniejszej sprawy sprowadza się do faktu dokonania ustaleń faktycznych o popełnieniu przez wszystkich oskarżonych przypisanych im przestępstw niemal wyłącznie o wyjaśnienia i zeznania ich współsprawców (skazanych w odrębnym procesie), a w sprawie niniejszej występujących w charakterze świadków –K. O. (1)iM. N. (1). Sąd I instancji stwierdzając, że ich depozycje miały„kluczowe znaczenie dla ustalenia sprawstwa i winy oskarżonych”dostrzega, że„w poszczególnych wyjaśnieniach i zeznaniach owych świadków występują drobne odmienności, w szczególności w części dotyczącej składów osobowych w jakich popełniali poszczególne przestępstwa”– uzasadnienie wyroku – k. 20.
Skarżący wyrok obrońcy zarzucili natomiast sądowi, że zlekceważył wagę owych rozbieżności uznając je za„drobne”w sytuacji, gdy są one na tyle istotne i znaczące, że bądź to w ogóle nie dają podstaw dowodowych do przypisania oskarżonym winy, bądź co najmniej wywołują stan w którym wyrok skazujący wydany na ich podstawie łamie zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonych (art. 5 § 2 k.p.k.).
Dokonując analizy rozstrzygnięcia w tym zakresie Sąd Apelacyjny ustalił co następuje.
Tylko oskarżonyG. P. (1)przyznał się do popełnienia jednego z zarzucanych mu przestępstw, a to do włamania do pomieszczeń gospodarczych na terenie budowy przyul. (...)(pkt 6 części wstępnej wyroku). Wyjaśnił, że współdziałał ze św.O.,N.i współoskarżonymA. O. (1). Nie przyznał się do popełnienia żadnego z pozostałych zarzucanych mu w a/o czynów. Wszyscy pozostali oskarżeni również nie przyznali się do popełnienia żadnego z zarzucanych im w a/o czynów.
W konsekwencji Sąd Okręgowy ustaleń o współudziale oskarżonych w czynach im zarzucanych dokonał wyłącznie na podstawie wyjaśnień i zeznań św.O.iN.. Jak to stwierdził w pisemnych motywach wyroku:
nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonych, a oparł się na depozycjach:
-św.N.iO.przypisując oskarżonym winę za przestępstwa z pkt 4, 6, 7, 12, 16, 17, 18 aktu oskarżenia;
-na depozycjach św.O.w pkt 5, 9, 10, 14, 15;
-na depozycjach św.N.w pkt 8 i 19.
Nadto w pkt 20 dokonał ustaleń w oparciu o zeznania św.M. S., a jego zeznania uwzględnił również ustalając stan faktyczny w zakresie zarzutów z pkt 7 i 14 a/o.
W ogóle nie wskazał natomiast na jakiej podstawie dowodowej ustalił udział oskarżonychP. G.iM. G.w przestępstwie z pkt 11 a/o, a oskarżonegoM. J.w przestępstwie z pkt 13 a/o.
Analizując ten zakres zaskarżenia Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje.
Dokonując ustaleń w oparciu o ww. dowody Sąd I instancji dostrzegł„iż, w poszczególnych wyśnieniach i zeznaniachK. O.iM. N.występują drobne, odmienności, w szczególności w części dotyczącej składów osobowych, w jakich popełniali przestępstwa”– k. 20 pisemnych motywów wyroku. Tej konstatacji Sąd nie nadał właściwej rangi i znaczenia przy ocenie zgodności z faktami i wiarygodności złożonych przez owych świadków wyjaśnień i zeznań. Są one wielokrotne i obszerne, obejmują przestępstwa popełnione przez nich samych, przestępstwa zarzucane oskarżonym w sprawie niniejszej i inne. Ze względu na ich ilość – kilkadziesiąt czynów jednostkowych – ujawniają się trudności z określeniem czasu i miejsca popełnienia wielu z nich, co sprawia, że w części zeznań nie jest dostatecznie jasne o jakim zdarzeniu świadek mówi. Sąd w toku rozprawy ujawnił ponad 50 protokołów przesłuchań obu świadków. Ich analiza i porównanie wykazuje, że zeznania i wyjaśnienia obu świadków co do składu osobowego w jakich popełniali przestępstwa są zmienne, niekonsekwentne, a w znacznej części wzajemnie sprzeczne, wykluczające się. W istocie materiał dowodowy uzyskany przez oskarżyciela w toku przesłuchań obu świadków –N.iO., cechują rozbieżności, sprzeczności, wzajemne zaprzeczenia – co sprawia wrażenie chaosu, braku stabilności i przekonania nie tylko o rzetelności świadków, ale i o ich dobrej woli w ujawnieniu rzeczywistych współsprawców wspólnie popełnionych przestępstw.
Charakterystycznym dla zeznań św.N.jest ich ewolucja. Początkowo twierdził bowiem, że współsprawcami popełnionych przez niego iK. O.przestępstw były inne osoby – m. in. D.B.i Ł.T.. Podobnie zeznawałśw. K. O.– wskazując nadto na udział innych osób –S.,W.,N.– k. 164, 213 – 14, 2482, 2766-9, 2774 akt. Oskarżeni w sprawie niniejszej pojawiają się w dalszej fazie zeznań (vide np. k. 460, 562, 565, 3157, 2212 akt). Z kolei między zeznaniami obu świadków, co do współudziału w popełnianych przez nich przestępstwach oskarżonych w sprawie niniejszej, zachodzą rażące rozbieżności. Tylko dla przykładu wystarczy wskazać:
- św.O.–„nie znamM. G. (1), nie jeździł z nami”– dot. pkt 11 części wstępnej wyroku – k. 2794;
-św.N.– w przestępstwie nie uczestniczył osk.J.– dot. pkt 12 części wstępnej wyroku – k. 9815;
-św.N.- nie było z nami osk.J.– dot. pkt 13 części wstępnej wyroku – k 9816;
-w odniesieniu do pkt 14 części wstępnej wyroku – św.O.– byłP.(osk.J.),
-św.N.– nie byłoP.na 100% - k. 9981;
-w odniesieniu do pkt 15 części wstępnej wyroku – św.N.na k. 460 i k. 565 zeznał, że w przestępstwie wzięli udziałK. O., D.B.i Ł.T.; nie byłoP.(osk.J.);św. K. O.zeznał, że był z nimi osk.J.(k. 460, 565, 2769, 3157, 4091 akt);
-w odniesieniu do pkt 16 części wstępnej wyroku – św.N.zeznał o udzialeK. O., Ł.T., D.B.– k. 562;
- w odniesieniu do pkt 14 części wstępnej wyroku św.N.zeznał, że był z nimK. O.–„reszty składu nie jestem w stanie podać” – K. 9952.
Szczególnie drastycznie rozbieżności w wyjaśnieniach i zeznaniach obu świadków ujawniają się w toku konfrontacji między nimi, kiedy to, wzajemnie zaprzeczają prawdziwości twierdzeń drugiego z nich – k. 5617 – 20, by z czasem w kolejnych konfrontacjach ujednolicić swe stanowiska.
Co więcej, w ostatnim przesłuchaniu św.N.w ogóle zaprzeczył swemu udziałowi w przestępstwach z pkt 9, 11 i 15 części wstępnej wyroku na okoliczność których uprzednio wyjaśniał – k. 7413 akt.
Z kolei wyjaśnieniaM. N.na k 3988 t. XX akt, dołączony do nich „gryps” – k. 3989 i pismo św.O.– k. 3990 świadczą o wpływaniu na treść zeznań św.N.składanych w sprawie, a w efekcie poddają w wątpliwość wiarygodność obu świadków dążących, o czym wprost wyjaśniają, do uzyskania pozytywnych korzyści procesowych w postaci złagodzenia kar za popełnione przestępstwa. Już tylko powyższe przykładowo wskazane okoliczności nakazywały szczególnie wnikliwie rozważyć wartość dowodową zeznań złożonych przez św.N.iO.w sprawie niniejszej. W sytuacji gdy poza czynem z pkt 6 części wstępnej wyroku Sad dysponował jedynie dowodami z zeznań tych świadków, a te stanowią pomówienie przez współsprawców liczących na złagodzenie kary, Sąd winien zgodnie z utrwalonymi na stałe w doktrynie i orzecznictwie sądowym standardami rozważyć i ocenić czy zeznania obu świadków:
-są spontaniczne;
-są konsekwentne (czy też w różnych fazach postępowania sprzeczne, chwiejne, bądź wykluczają się wzajemnie);
-są przyznawane przez pomówionego;
-są potwierdzone innymi dowodami;
-pochodzą od osoby bezstronnej, (czy zainteresowanej obciążeniem pomówionego);
-pochodzą od osoby nieposzlakowanej (czy od przestępcy dążącego do uzyskania korzyści procesowej we własnej sprawie).
W sprawie niniejszej miało to tymbardziej szczególne znaczenie, że z uwagi na uwarunkowania proceduralne (art. 182 § 3 k.k.) Sąd w istocie poprzestał na ujawnieniu zeznań i wyjaśnień obu świadków złożonych w śledztwie.
Sąd I instancji, dokonując oceny wiarygodności obu świadków stwierdził zaś, że na„drobne odmienności”w ich zeznaniach wpłynęła:
-wielość przestępstw i ich dynamiczny charakter;
-sposób postrzegania, zapamiętywania i relacjonowania;
-stan emocjonalny (k. 20 – 21 pisemnych motywów wyroku).
W żaden sposób natomiast nie odniósł się Sąd do wyżej wskazanych reguł oceny dowodu z pomówienia. Zeznania św.N.iO.ocenione zgodnie z nimi muszą być uznane za
-niespontaniczne,
-niekonsekwentne,
-nieprzyznawane przez pomawianych,
-niepotwierdzone przez inne dowody,
-pochodzące od zainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy przestępców,
a nadto – w części wzajemnie sprzeczne.
Tak ułomny materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie zgodnego ze stanem rzeczywiście zaistniałym, pewnego i niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego. Dlatego nie może być jedyną podstawą ustaleń, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej. Ponieważ nie ma możliwości dokonania w sprawie dalszych, uzupełniających ustaleń w oparciu o inne dowody, bo te, jak wskazał Sąd I instancji, nie istnieją – w przedmiocie współudziału oskarżonych w zarzucanych im przestępstwach zawsze zachodzić będą nie dające się usunąć wątpliwości, które należy – po myśliart. 5 § 2 k.p.k.– rozstrzygnąć na korzyść oskarżonych.
Powyższa konstatacja dotyczy również orzeczenia skazującegoosk. M. G.za czyn z pkt 20 części wstępnej wyroku. To rozstrzygnięcie Sąd oparł na zeznaniachśw. M. S.. Dotyczą go jako współsprawcy pomawiającego inne osoby te same reguły oceny dowodów. Tymczasem w tej części jego zeznania są sprzeczne z zeznaniami św.N.iO.. Co więcej zaś św.S.to osoba prawomocnie karana za składanie fałszywych zeznań.
Oparcie skazania o taki wyłącznie dowód rażąco narusza regułyart. 5 § 2 k.p.k.i nie może być zaakceptowane przez Sąd odwoławczy.
Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie wniesionych środków odwoławczych do wyżej wskazanych uchybień, a to obrazyart. 7 i art. 5 § 2 k.p.k., albowiem rozpoznanie w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia uniewinniającego oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów.
Jedynie w zakresie czynu z pkt 6 części wstępnej wyroku – włamanie do pomieszczeń na terenie budowy przyul. (...)– orzekł Sąd o utrzymaniu w mocy wyroku skazującegoosk. A. O.iG. P.. W tej części sprawy Sąd dokonał ustaleń również na podstawie wyjaśnieńosk. G. P., który przyznał się do popełnienia tego czynu, wspólnie z osk.O.i św.O.iN.. Tylko w tym jedynym przypadku zeznania św.N.iO.znalazły potwierdzenie w innym dowodzie, a zatem mogły być znane za wartościowe.
Trafnie Sąd dał wiarę w tej części ich zeznaniom, jako zweryfikowanym przez zeznanieG. P., ten zaś nie miał powodu by udziałem w przestępstwie nieprawdziwie obciążaćosk. A. O.. Ten komplet dowodów pozwalał na ustalenie niesprzecznego stanu faktycznego i dlatego Sąd odwoławczy uznał za oczywiście niezasadne zarzuty apelacji obrońcy osk.O.w tej części sprawy. Za niezasadny uznał też zarzut rażącej niewspółmierności kary orzeczonej za ten czyn zawarty w apelacji obrońcyosk. G. P.. W tej części Sąd uwzględnił apelację prokuratora, który trafnie wnosił o uzupełnienie podstawy prawnej skazaniaosk. G. P.za czyn z pkt 6 części wstępnej wyroku o przepisart. 64 § 1 k.k., a podstawy prawnej wymiaru kary – wobec obu oskarżonych o przepisart. 33 § 2 k.k.
W tym stanie rzeczy orzeczona w stosunku doG. P.za czyn zart. 279 § 1 k.k., popełniony w warunkach powrotu do przestępstwa i przy uwzględnieniu wartości przedmiotu przestępstwa – kara 3 lat pozbawienia wolności, a więc nie osiągająca nawet 1/3 ustawowego zagrożenia w żadnym razie nie mogła być uznana za rażąco niewspółmierna, jak o to wnosił skarżący obrońca (pkt 2 wniosków apelacji – k. 3).
Rozpoznanie pozostałych zarzutów i wniosków wniesionych apelacji okazało się, jak już wspomniano, bezprzedmiotowe.
Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.