Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 345/16
Data wyroku: 2017-02-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Kopania
Słowa kluczowe: Powództwo o ustalenie
Podstawa prawna: art. 189 kpc

Sygn. I C 345/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Beata Kopania

Protokolant:

sekr. sądowy Małgorzata Bugiel

po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. G.
przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w Słupsku
o ustalenie

1
oddala powództwo;

2
nie obciąża powoda kosztami procesu.

Na oryginale właściwy podpis
Sygn. akt IC 345/16

UZASADNIENIE
Powód,Z. G.wniósł przeciwko pozwanemu, Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Słupsku, pozew o ustalenie, że w latach 1980 – 1984 prowadził gospodarstwo rolne wP.o powierzchni 24 ha.
Na uzasadnienie podał, iż powyższe ustalenie jest powodowi niezbędne do wyliczenia renty wyrównawczej w związku z wypadkiem, którego doznał w dniu 14 kwietnia 1981r. Wskazał, że Sąd Wojewódzki w Słupsku wyrokiem z dnia 16 września 1983r. przyznał powodowi rentę w oparciu o ustalenie, że w latach 1980 - 1984 prowadził on gospodarstwo rolne o powierzchni 24 ha przeliczeniowych. Tymczasem Sąd Rejonowy w Słupsku, rozpoznający w 2014r. sprawę z powództwaZ. G.o podwyższenie przyznanej renty przyjął, że w latach 1980 – 1984 powód prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni 15,5061 ha przeliczeniowych. Takie ustalenie zostało powtórzone przez Sąd Okręgowy w Słupsku, który rozpoznawał apelację powoda od wyroku z dnia 18 kwietnia 2014r. W tej sytuacji, wniesienie pozwu o ustalenie, że powód prowadził gospodarstwo rolne wP.o powierzchni 24 ha przeliczeniowych, stało się, zdaniem powoda, konieczne.
Pozwany, Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Słupsku, wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu.
W pierwszej kolejności podniósł zarzut braku legitymacji procesowej biernej. Nadto podkreślił, że powód domaga się ustalenia faktów, a nie prawa, co jest niedopuszczalne w trybieart. 189 k.p.c.Wskazał też, iż opisane przez powoda orzeczenia sądowe dotyczące wysokości renty wyrównawczej są prawomocne, a sam powód nie wniósł środka zaskarżenia, który wzruszyłby ich treść. Nie wniósł również skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego. Zatem, treść wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 18 kwietnia 2014r. oraz treść wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 30 września 2014r. są wiążące. Na koniec podniósł też, iż powód nie udowodnił odpowiedzialności pozwanego, ani na podstawieart. 417 k.c., ani na podstawieart. 4171k.c.
Sąd ustalił:
W dniu 14 kwietnia 1981r. powód uległ wypadkowi drogowemu. W tym czasie prowadził gospodarstwo rolne wP..
W związku z pourazową niezdolnością do pracy powód wystąpił do Sądu Wojewódzkiego w Słupsku przeciwko ubezpieczycielowi,(...) Zakładowi (...)o wypłatę renty wyrównawczej. Prawomocnym wyrokiem z dnia 16 września 1983r. Sąd Wojewódzki w Słupsku zasądził od(...) Zakładu (...)na rzecz powoda rentę wyrównawczą, poczynając od dnia 1 lutego1983r. (sygn. IC(...)).
Następnie, powód wniósł pozew o podwyższenie renty wyrównawczej i sprawa ta toczyła się w Sądzie Wojewódzkim w Słupsku pod sygn. IC(...). Sąd Apelacyjny w Gdańsku rozpoznający apelację powoda, wyrokiem z dnia 4 października 1991r. podwyższył rentę wyrównawczą zasądzoną na rzecz powoda (sygn. akt(...)).
Dalej, prawomocnym wyrokiem z dnia 13 grudnia 1995r. Sąd Rejonowy w Słupsku, wskutek kolejnego pozwuZ. G., podwyższył rentę wyrównawczą powodowi, poczynając od dnia 1 października 1995r. do kwoty 470 zł. miesięcznie, poczynając od dnia 1 października 2005r. (sygn.(...)).
U podstaw powyższych orzeczeń leżało ustalenie, że powód utracił zdolność do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego o około 1/3 w stosunku do tej zdolności sprzed wypadku, a także, że bezpośrednio przed wypadkiem prowadził on gospodarstwo rolne wP.o powierzchni 24 ha.
Pozwany ubezpieczyciel wówczas nie kwestionował powierzchni gospodarstwa rolnego uprawnianego przez powoda w latach 1980 – 1984, przyjętego do ustaleń dotyczącej należnej powodowi renty wyrównawczej.

    Dowód: pozew ze sprawy(...), k. 2 – 6 akt SR w Słupsku(...), uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 18 kwietnia 2014r., k. 384 – 394 akt SR w Słupsku(...).
W dniu 12 listopada 2008r. powód złożył do Sądu Rejonowego w Słupsku pozew przeciwko(...) Zakładowi (...)o podwyższenie renty wyrównawczej za okres od dnia 1 października 2005r. do dnia 31 października 2008r. do zapłaty równowartości 33 % wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 7.652 zł. tytułem wyrównania różnicy między świadczeniem wypłaconym w okresie od 1 listopada 2005r. do 31 października 2008r. a należnym po podwyższeniu renty przez sąd. Zgłosił również żądanie podwyższenia renty począwszy od dnia 1 października 2008r. do wysokości stanowiącej 33% wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Sprawa została zarejestrowana pod sygn.(...).
W sprawie tej pozwany ubezpieczyciel wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując podstawę żądań i wysokości dochodzonego roszczenia. Wśród zarzutów, które podniósł, był ten, iż renta należna powodowi winna być wyliczona przy uwzględnieniu obszaru gospodarstwa powoda według hektarów przeliczeniowych, a powód tej wielkości nie podał.
Sąd Rejonowy, w oparciu o twierdzenia powoda co do działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wP., zwrócił się do Urzędu Gminy wS.o podanie powierzchni działek rolnych wymienionych przez powoda w ha przeliczeniowych. Pismem z dnia 10 września 2009r. Urząd Gminy wS.udzielił odpowiedzi, w której podał żądaną powierzchnię w ha przeliczeniowych.
Sąd Rejonowy w Słupsku w dniu 18 kwietnia 2014r. wydał wyrok, w którym podwyższył rentę wyrównawczą powoda. Poczynił jednocześnie ustalenie, że w dacie wypadku powód był właścicielem gospodarstwa rolnego położonego wP.o powierzchni 15,5061 ha przeliczeniowych.
Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 30 września 2014r. oddalił apelację powoda. W uzasadnieniu wskazał, że związanie wyrokiem lub zawarta ugodą dotyczy jedynie zasady odpowiedzialności dłużnika o stopnia tej odpowiedzialności, w tym przyczynienia się poszkodowanego do szkody. Sąd nie jest natomiast związany sposobem jej wyliczenia zastosowanym w umowie stron lub wyroku zasądzającym rentę. Podał dalej, że skoro okoliczności rzutujące na wysokość renty ulegają zmianom, a jednocześnie strona pozwana w sprawie(...)podniosła zarzut nieprawidłowości w ustaleniu wielkości gospodarstwa rolnego powoda przyjętego za podstawę ustalenia wielkości renty, to rzeczą sądu było odnieść się do tego zarzutu i w konsekwencji zarzut ten zbadać. Wskazał też, że ustalenia sądu dotyczące powierzchni gospodarstwa rolnego powoda wP.są prawidłowe.
Dowód: pismo Urzędu Gminy wS.z dnia 10 września 2009r., k. 8 – 9, wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 18 kwietnia 2014r., k. 373 wraz z uzasadnieniem, k. 373, k. 384 – 394 akt SR w Słupsku o sygn.(...), wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 30 września 2014r. wraz z uzasadnieniem, k. 435, k. 440 – 453 akt SR w Słupsku o sygn.(...).
W 2015r. powód zwrócił się do Urzędu Gminy wS.z wnioskiem o podanie mu informacji na temat powierzchni dzierżawionych przez powoda gruntów wP.w latach 1981 – 1984. Urząd Gminy wS.wskazał, że nie jest w posiadaniu umowy dzierżawy, w oparciu o którą byłby w stanie udzielić powodowi odpowiedzi. Podał, że urząd nie jest w posiadaniu dokumentów sprzed 2006r.
Dowód: pismo Urzędu Gminy wS.z dnia 14 stycznia 2015r., k. 14, pismo Urzędu Gminy wS.z dnia 31 sierpnia 2015r., k. 15.
Sąd zważył:
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie został oparty na niekwestionowanych dokumentach załączonych do pozwu oraz dopuszczonych z urzędu ze sprawy(...). Ich autentyczność nie była kwestionowana. Rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się do oceny prawnej zgłoszonego żądania.
Powód domagał się ustalenia, że gospodarstwo rolne, które prowadził wP.w latach 1980 – 1984, miało powierzchnię 24 ha, a na poparcie powyższego przywołał uzasadnienie orzeczeń sądowych, które właśnie w oparciu o taką powierzchnię ustalały wysokość należnej powodowi renty wyrównawczej.
Pozwany podniósł szereg zarzutów wobec powództwa, w pierwszej kolejności – zarzut braku legitymacji procesowej biernej.
Zarzut ten jest zasadny.
Wskazać należy, iż podstawą prawną zgłoszonego roszczenia jestart. 189 k.p.c.W myśl tego przepisu, powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Powództwa o ustalenia nie można jednak kierować wobec kogokolwiek, lecz jedynie wobec podmiotu, który jest prawnie zainteresowany wynikiem postępowania. Powództwo o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego powinno być skierowane przeciwko podmiotowi, który istnienie tego prawa, stosunku prawnego, względnie faktu o charakterze prawotwórczym, kwestionuje, czy też narusza. Skierowanie powództwa jest dopuszczalne również przeciwko konkretnemu pozwanemu, tj. osobie, która niekoniecznie będąc stroną stosunku prawnego lub prawa objętego petitum pozwu, pozostaje w takim związku z tym stosunkiem prawnym, że stwarza przynajmniej potencjalne zagrożenie prawnie chronionym interesom powoda (por. m.in. uzasadnienie uchwały SN z dnia 25 stycznia 1995 r.,(...), OSNC(...), nr(...), poz.(...); wyrok SN z dnia 16 listopada 2000 r., I(...), LEX nr(...), wyrok SN z 22 listopada 2002 r.,(...), niepubl.).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, stwierdzić kategorycznie należy, że Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Słupsku nie jest podmiotem, który jest prawnie zainteresowany ustaleniem powierzchni gospodarstwa rolnego powoda prowadzonego wP.w chwili wypadku. Sąd jest organem władczym, do którego obowiązków należało rozstrzygnięcie żądania powoda w zakresie wysokości renty w oparciu o zaproponowane przez strony dowody, w zakresie podniesionych zarzutów strony przeciwnej. Sąd, ani nie stwarza zagrożenia dla prawa powoda, ani nie staje przeciwko powodowi, jeśli chodzi o ustalenie powierzchni gospodarstwa rolnego. Sąd jedynie rozstrzygał spór pomiędzy powodem a(...) SAwW.w zakresie wysokości renty należnej powodowi. Powierzchnia gospodarstwa rolnego była jedną z przesłanek, która Sąd był obowiązany wziąć pod uwagę, by rozstrzygnąć spór w sprawie(...)(...). Sąd Rejonowy w Słupsku oraz Sąd Okręgowy w Słupsku przedstawił stanowisko prawne w zakresie zgłoszonego przez powoda żądania w kontekście zgromadzonych w sprawie(...)dowodów.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Słupsku nie posada legitymacji procesowej biernej w niniejszej sprawie. Pozew o ustalenie winien być bowiem skierowany wobec podmiotu, który rości sobie prawo wobec powoda. Taka sytuacja nie zachodzi w tej sprawie.
Już sama ta okoliczność skutkuje oddaleniem powództwaZ. G..
Warto jednak wskazać, że powód nie ma też interesu prawnego w ustaleniu powierzchni gospodarstwa rolnego wP.. Interes taki bowiem nie istnieje, jeśli możliwe jest wytoczenie powództwa o świadczenie. To właśnie w sprawie o podwyższenie renty powód mógł i powinien był wykazywać, udowadniać, że jego gospodarstwo w dniu wypadku miało deklarowaną przez niego powierzchnię w ha przeliczeniowych.
Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd powództwoZ. G.oddalił, na podstawieart. 189 k.p.c.stosowanegoa contrario.
Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu na podstawieart. 102 k.p.c., mając na uwadze okoliczność, że sytuacja materialna i zawodowa powoda jest trudna. Uzyskuje on niewielki dochód i zmaga się do dzisiaj ze skutkami wypadku samochodowego z 1981r. Nadto, sąd miał na uwadze okoliczność, że zgłoszone żądanie wymagało oceny prawnej, której nie można byłoby wymagać od powoda. Powód wytoczył powództwo, będąc przekonany o słuszności swego żądania.
Na oryginale właściwy podpis