Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 987/17
Data wyroku: 2017-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt III Ca 987/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 roku Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił wniosekA. M.iJ. M.o stwierdzenie zasiedzenia z dniem 3 czerwca 2016 roku do wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej udziału ½ części niezabudowanej nieruchomości położonej wA.przyul. (...)nrdziałki (...). (postanowienie – k. 81)
Od powyższego postanowienia apelację złożyli wnioskodawcy zaskarżając postanowienie w całości, zarzucając:

1
naruszenie przepisów postępowania, a to:

a
art. 292 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez nie przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o nabycie prawa własności przez zasiedzenie, w sytuacji gdy ów dowód, jak się okazuje, mógł być pomocny dla Sądu I instancji, celem zbadania położeniadziałek numer (...)i rozróżnienia budynków tj. kamiennicy oraz drewnianego budynku, zwłaszcza że świadek, który zeznawał w sprawie posługiwał się jedynie opisowymi stwierdzeniami, nie mającymi odzwierciedlenia w złożonych dokumentach tj. mapie geodezyjnej, co nie pozwoliło na precyzyjne ustalenie, które z części nieruchomości były w posiadaniu państwaZ., późniejE. O. (1), a obecnie są w posiadaniu samoistnym posiadaniu wnioskodawców, albowiem świadek zamieszkiwał w innym budynku, niż ten rozebrany w 2006r. przezE. O. (1);

b
art. 244 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez błędne przyjęcie, iż zaświadczenie z Urzędu Gminy z dnia 20 marca 2006r. w istocie stanowić miało, że Gmina jest zarządcą budynku przyul. (...)i wyciągniecie z tego dokumentu błędnego wniosku, żeE. O. (1)traktowała Gminę jako zarządcę nieruchomości, podczas gdy pismo to należy traktować jedynie, jako wyraźne oświadczenie woli o braku podstaw prawnych zarówno do administrowania przedmiotową nieruchomością, jak również do zarządzania nią, co potwierdza także pismo Gminy z dnia 25 kwietnia 2006r. w którym stwierdzono, że Gmina nie będzie wydatkować publicznych środków na rozbiórkę prywatnego budynku tj. budynku drewnianego, a więc te koszty w istocie, finalnie poniósł właściciel całości budynku tj.E. O. (1);

c
art. 233 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów polegających na tym, że skoroJ. M.przedstawił zaświadczenie o niezaleganiu z opłatami na nieruchomości 254/3 to brak jest potwierdzenia, że podatek od tej nieruchomości płacili małżonkowieZ., podczas gdy bezspornym jest, że nieruchomość nie posiadała zaległości, tak więc po 1986r. z całą pewnością ciężary były ponoszone przez osoby tam zamieszkujące i dbające o tę nieruchomość tj. państwaZ., a później ich córkęE. O. (1), jednakże wszelkie tego typu dokumenty finansowe, urząd archiwizuje jedynie przez okres 5 lat wstecz, tym samym niemożliwym było posiadanie tudzież odnalezienie dokumentów po 1989r. tj. po śmierciL. M., notabene po której żadni spadkobiercy nie ujawnili się zarówno w postępowaniu I Ns 1044/98 jak również w postępowaniu I Ns 874/16;

d
art. 233 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów z zeznań świadków tj. pominięcie zeznań świadkaB. W. (1)w tej części, w której zeznała, że cyt. „Nie wiem, kiedy PaniM.sprzedała połowę PaństwuZ., bo jak się wprowadziłam w styczniu 1988r., to paniM.już nie żyła(..) z rozmów na podwórku wiem, że PaństwoZ.płacili podatek. Chyba płacili tylko z części z drewniakiem, (..)uważałam za właścicieli PaństwaZ., mówili, że kupili od PaniM.i dbali o to”, co jednoznacznie dowodzi, że Sąd I instancji nie zrozumiał rozróżnienia dwóch niezależnych od siebie budynków mających jedno oznaczenie pod numerem porządkowym 20, które to budynki w istocie zarządzane były przez dwóch właścicieli- kamienica przez Gminę, a budynek drewniany przez PaństwaZ., później PaństwaO., a później pozostałości po budynku, którzy porządkowali i dbali o teren tj. PaniąO., a następnie wnioskodawców;

e
art. 233 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów z dokumentów tj. akt notarialny nabycia przedmiotowej nieruchomości przez wnioskodawców, gdzie w §2 pkt. i aktu notarialnego z dnia 15.04.2015r. rep.(...), poprzedni władający całą nieruchomością, oświadczył, iż cyt. „zapewnia, że włada faktycznie i jest w posiadaniu całej nieruchomości oznaczonej jakodziałka gruntu numerem (...)(...)” oraz z decyzji administracyjnych tj. przydział lokali mieszkalnych, gdzie przedmiotowa nieruchomość zgodnie z treścią pisma Gminy z dnia 07.06.2017r. podlegała pod szczególny tryb najmu, a właściciele budynków zostali pozbawieni możliwości decydowania o nawiązaniu stosunku najmu i wyborze mieszkańca, co nie oznacza jednak, wbrew wnioskom, które wyciągnął z tego faktu Sąd I instancji, iż po śmierciL. M., prawą częścią drewnianego budynku zajmowała się GminaA., a nie PaństwoZ.;

f
art. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez zaniechanie przez Sąd wskazania w uzasadnieniu postanowienia dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, które powoduje utrudnioną kontrolę instancyjną zaskarżonego postanowienia, które to powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziły do oddalenia wniosku o zasiedzenie, w sytuacji gdy prawidłowa i wszechstronna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzą do przekonania, że wniosek o nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie jest uzasadniony.

1
naruszenie prawa materialnego, tj.:

a
art. 172 k.c.przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawcy mogli doliczyć okres nieprzerwanego posiadania samoistnego nieruchomości 254/3 objętą wnioskiem od co najmniej czerwca 1986 roku, bowiem przy podobnym stanie faktycznym, PaństwoZ.postanowieniem z dnia 13.10.2000r. I Ns 1044/98 nabyli przez zasiedzenie m.in. 1/2działki (...)tj. lewej części budynku drewnianego, jednakże w tamtym czasie, nie mogli jeszcze wówczas zasiedzieć całej nieruchomości 254/3, gdyż nie minął od śmierciL. M.ustawowy termin do stwierdzenia zasiedzenia, pozostałej nieruchomości tj. prawej części budynku drewnianego, Sąd pominął także fakt, że po śmierciL. M.wg zeznań świadka, całą nieruchomością opiekowali się PaństwoZ., rodziceE. O. (2),

b
art. 176 k.c.przez uznanie, że wnioskodawcy, nie mogą zaliczyć posiadania swoich poprzedników, PaństwaZ., PaństwaO.,

c
art. 336 k.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na utożsamieniu prawa własności z posiadaniem samoistnym, w sytuacji gdy posiadanie samoistne nie wymaga aby posiadacz był równocześnie właścicielem rzeczy;

d
art. 339 k.c.w zw. zart. 6 k.c.przez ich niezastosowanie i przerzucenie ciężaru dowodu, że poprzedni posiadacz, władał nieruchomością samoistnie, w sytuacji gdy na wnioskodawczym ciążył jedynie obowiązek wykazania faktu, że poprzedni posiadacz władał i rozporządzał nieruchomością, co też w toku niniejszego postępowania niewątpliwie wnioskodawcy udowodnili;

1
sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na błędnym ustaleniu, że bez znaczenia dla zamanifestowania prawa własności wobec innych mieszkańców, miał fakt, że PaństwoZ., a późniejE. O. (1), zaś obecnie wnioskodawcy, dbali o całą nieruchomość, opłacali podatki, naprawiali istniejący budynek, a później dokonali jego rozbiórki, (tyle, że w majestacie prawa tj. za zgodą sądu), a po rozbiórce porządkowano teren, sprzątano śmieci, zaśM. O.zrobił ogrodzenie całej działki, a więc podobnie jak przy rozbiórce, tak i potem samoistni posiadacze ponieśli znaczne koszty, nie żądając przy tym zwrotu, zarówno od gminy, jak również lokatorów kamiennicy nadziałce (...).

Na podstawieart. 381 k.p.c.zart. 13 § 2 k.p.c.wnioskodawcy wnieśli o przeprowadzenie dowodu z dokumentu Urzędu Gminy z dnia 07.06.2017r. na okoliczność samoistnego posiadania przez PaństwaZ., później PaństwaO.całej nieruchomości oznaczonejdziałka nr (...), którego to dokumentu, potrzeba powołania wyniknęła po wydaniu postanowienia przez Sąd I instancji, a także wnieśli o ponowne wezwanie na świadkówE. O. (1), orazM. O., po uprzednim ustaleniu ich aktualnego adresu zamieszkania, bowiem poprzednio wskazany adres przez wnioskodawców, okazał się być nieaktualny, na okoliczność samoistnego posiadania całej niezabudowanej nieruchomości położonej wA.przyul. (...)w powiecie(...)dot. istniejącego do 2006r. budynku drewnianego, województwie(...)stanowiącą działkę budowlaną oznaczoną w ewidencji gruntów nr 254/3 o łącznej powierzchni 368 m.2, dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu, Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)- najpierw przezK. Z.iB. S., a następnie przezE.iM.małżonkówO., ostatecznie zaś przezJ.orazA.małżonkówM.oraz na okoliczność czasookresu tegoż posiadania, a także ustalenie przez Sąd danych adresowych świadkaW. G., o której mowa w piśmie Gminy z dnia 07.06.2017r. i przesłuchanie jej na te same okoliczności co w/w świadków.
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie złożonego wniosku i stwierdzenie, żeA.małżonkowieM.nabyli z dniem 3 czerwca 2016 roku do wspólności małżeńskiej majątkowej udział 1/2 (jednej drugiej) części niezabudowanej nieruchomości położonej wA.przyul. (...)w powiecie(...), województwie(...), stanowiącą działkę budowlaną oznaczoną w ewidencji gruntów nr 254/3 o łącznej powierzchni 368 m2, dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu, Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)- obecnie oznaczone w wypisie z rejestru gruntów jako 1/2 władanie na zasadach samoistnego posiadaniaM. L., a ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zgierzu i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych za obie instancje. (apelacja – k. 92-95)
Sąd Okręgowy  zważył :
Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy przyjmuje za własne ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego wobec ich prawidłowości, co czyni zbędnym ich powielanie w niniejszym uzasadnieniu.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczących poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, gdyż tylko na gruncie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych możliwa jest ocena zastosowania przepisów prawa materialnego.
Nie może odnieść zamierzonego skutku pierwszy z zarzutów zawartych w apelacji dotyczący naruszeniaart. 292 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.to jest  nieprzeprowadzenia oględzin przedmiotowej nieruchomości. Po pierwsze, brak było takiego wniosku ze strony wnioskodawców, a po drugie, w świetle przeprowadzonych dowodów i załączonych map nie był to dowód konieczny dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie budzi sporów położenie działki oraz nieruchomości i budynków sąsiednich. Jak stwierdza sam apelujący dowód „taki mógł być pomocny”, a zatem sam skarżący nie upatruje niezbędności jego przeprowadzenia.
Skarżący kwestionuje prawidłowość oceny dowodów zgromadzonych w sprawie w świetle regulacjiart. 233 § 1 k.p.c.Jednakże dla podważenia stanowiska przyjętego przez Sąd orzekający, który dysponuje swobodą w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego przyznaną wskazanym przepisem, nie jest wystarczające wyłącznie przekonanie skarżącego ferującego własne zdanie w tym przedmiocie. Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.może być bowiem uwzględniony tylko wówczas, gdy oceny i wnioski wyprowadzone przez sąd ze zgromadzonych dowodów pozostają w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania bądź wskazaniami doświadczenia życiowego.
W zakresie zarzutu naruszeniaart. 244 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.dotyczącym zaświadczenia z Urzędu Gminy co do ustalenia przez Sąd Rejonowy, że zarządcą budynku byłą Gmina to wskazać należy, że powyższe ustalenie Sąd wywiódł przede wszystkim z zeznań świadkaB. W. (2), co wynika wprost z 2 strony uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Ze sprawy I Ns 984/05 wynika, żeE. O. (1)nie czuła się właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, skoro składając wniosek w tej sprawie wskazała, że „będąc współwłaścicielem ½ nieruchomości, nie może podjąć działań mających na celu uporządkowanie działki”, „Gmina wprowadziła do tego budynku lokatorów” (k.2). Informacyjnie wyjaśniając w tej sprawie wskazała, że „Gmina od śmierciL. M.częścią nieruchomości zarządza”. Ustalenie Sądu w powyższym zakresie nie jest zatem dowolne. Zaś z treści pism GminyA., w których Gmina ta podnosiła, że nie sprawowała zarządu przedmiotową nieruchomością wynika wyraźnie (np. k. 45 akt I Ns 984/05), że ta jednostka samorządu terytorialnego chciała uniknąć kosztów związanych z przedmiotową nieruchomością, w tym przede wszystkim kosztów rozbiórki budynku.
Nie można zarzucić też Sądowi Rejonowemu pogwałceniaart. 233 k.p.c.poprzez dowolną ocenę zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami. Wynika z niego jasne stwierdzenie, że brak zaległości w podatku „za ostatnie lata”, co nie przesądza automatycznie, kto te podatki ponosił. Brak wyraźnych dowodów, że czynili to państwoZ.. Stwierdzenie skarżącego, że „z całą pewnością czyniły to osoby zamieszkujące i o nią dbające” jest zbyt daleko idące.
W zakresie zarzutu pominięcia przez Sąd Rejonowy części zeznań świadkaB. W. (2)wskazać należy, że apelujący próbuje z wybranego nieznacznego fragmentu zeznań tego świadka przywołanego w apelacji wywodzić dla siebie korzystne skutki prawne. Tymczasem z zeznańB. W. (2)w wielu miejscach wynika, że Sąd trafnie za świadkiem, rozróżnia części budynku posadowionego nadziałce (...). I tak na k. 76 świadek zeznała, że drewniak był z dwoma mieszkaniami, jedno zajmowali państwoZ., drugie zasiedliła Gmina. Na k. 76odw świadek zeznała o części z drewniakiem państwaZ.i drugiej części, w której mieszkali lokatorzy. Dalej na k. 76 świadek podała, że uważałamZ.za właścicieli połowy drewniaka i tej części podwórka za ogrodzeniem i dalej stwierdza o części drewnianej po stronie zasiedlanej przez urząd miasta.
Fakt zasiedlenia budynku na przedmiotowej nieruchomości przez Gminę oznacza, że decyzja o losie tej części nieruchomości (budynku) nie należała do poprzedników prawnych wnioskodawców. Jak wynika z zeznańB. W. (2), jak słusznie ustalił Sąd Rejonowy, dopiero po wyprowadzce ostatnich lokatorów terenem zajmowała sięE. O. (1), wcześniej czynili to lokatorzy, a nawet mieszkańcy kamienicy. Co istotne w odczuciu osób postronnych, jak świadekB. W. (2), państwoZ.byli właścicielami tylko części nieruchomości, tej którą zajmowali. Nie można pominąć, co jest niesporne, że przedmiotową nieruchomość oddzielała w części podwórka siatka, co świadczy również o podziale nieruchomości i różnym zakresie korzystania z niej przez różne osoby.
Deklarowany przez Gminę brak poczucia statusu zarządcy częścią przedmiotowej nieruchomości, na co powołuje się skarżący, na podstawie pism pochodzących od Gminy, nie może przekreślić faktu, że po śmierciL. M.to Gmina zadecydowała o losie tej części nieruchomości. W zakresie tej części nieruchomość poprzednicy prawni wnioskodawców nie podejmowali decyzji i nie sprzeciwiali się czynnościom Gminy.
Z uwzględnieniem tych okoliczności i dowodów należy rozpatrywać oświadczenieE. O. (1)zawarte w akcie notarialnym, na mocy którego wnioskodawcy nabyli nieruchomość sąsiednią i udział w nieruchomości objętej wnioskiem. O ile, w światle przeprowadzonych dowód można uznać, że na dzień sprzedażyE. O. (1)władała całą nieruchomością to jednak stan ten trwał co najwyżej od czasu rozbiórki budynku w 2006 roku, a nie wcześniej.
Wyrazem poczynionych ustaleń i dokonanej oceny dowodów jest uzasadnienie Sądu Rejonowego, które zawiera wszystkie wymagane przepisemart. 328 § 2 k.p.c.elementy, w postaci podstawy faktycznej rozstrzygnięcia to jest faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd wyraźnie wskazał dowody, na których się oparł i dokonał również negatywnej oceny dowodów. Wywód w tej części nie jest rozbudowany, aczkolwiek wystraczający dla prześledzenia rozumowania Sądu i trafności przyjętych ustaleń. Powyższe przesądza o bezzasadności zarzutu apelacji pogwałceniaart. 328 § 2 k.p.c.
W zakresie zarzutów naruszenia prawa procesowego mieści się również zarzut sprzecznych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego. Zarzut ten jest jednak błędnie sformułowany przez apelującego. Sąd nie dokonał w omawianym zakresie sprzecznych ustaleń z przeprowadzonymi dowodami, a ocenił, i to jest sfera zastosowania przepisów prawa materialnego, że fakt dbania i zajmowania się nieruchomością również przez poprzedników prawnych wnioskodawców nie wypełnia w okolicznościach sprawy przesłanki posiadania samoistnego. Wniosek ten jest prawidłowy, jeżeli zważyć, co zaakcentował Sąd Rejonowy, że przedmiotem wniosku jest zasiedzenie udziału we współwłasności nieruchomości, a w takiej sytuacji konieczne jest wyraźne zamanifestowanie objęcia wyjścia poza swoje uprawnienia i wkroczenia w zakres uprawnień innego współwłaściciela, czego w sprawie zabrakło.
Prawidłowość poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych przedkłada się również na trafne zastosowanie przepisów prawa materialnego. Na wstępie tej części rozważań podnieść należy, że Sąd Rejonowy trafnie i szczegółowo wyjaśnił przepisy regulujące instytucję zasiedzenia, ich wykładnię i rozumienie w orzecznictwie, co czyni niepotrzebnym powielanie tego wywodu przez Sąd Okręgowy. Słusznie Sąd I instancji uznał, że wnioskodawcy nie mogą sobie doliczyć okresu posiadania samoistnego państwaZ., na co zezwala przepisart. 176 k.c., gdyż jak wynika z poczynionych ustaleń osoby te nie były posiadaczami samoistnymi tej części nieruchomości.
Sąd I instancji nie dokonał utożsamienia prawa własności z posiadaniem samoistnym. Wyraźnie w uzasadnieniu postanowienia zdefiniował posiadanie samoistne (strona 6 i 7 uzasadnienia) i szczegółowo odniósł się w dalszych pisemnych motywach, dlaczego nie przyjął spełnienia tej przesłanki w niniejszej sprawie.
Co do zarzutu pogwałceniaart. 339 k.c.w zw. zart. 6 k.c.przypomnienia wymaga, że pierwszy z powołanych przepisów wprowadza domniemanie posiadania samoistnego. Sąd Okręgowy podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 5 listopada 2014 r. (III CSK 280/13, opubl.L.). W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy wskazał, że domniemanie ustanowione wart. 339 k.c.nie ma zastosowania w sprawie o zasiedzenie przez współwłaściciela nieruchomości udziału należącego do innego współwłaściciela.N.od powyższego podnieść należy, że z przeprowadzonych dowodów wynika, iż poprzednicy prawni wnioskodawców nie byli posiadaczami samoistnymi całej nieruchomości, trudno w takiej sytuacji opierać się wyłącznie na wskazanym domniemaniu.
W tym stanie rzeczy przesłanki zastosowania przepisuart. 172 k.c.do stwierdzenia zasiedzenia na rzecz wnioskodawców nie zostały spełnione, co słusznie wywiódł Sąd Rejonowy.
Sąd Okręgowy na podstawieart. 381 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.pominął zgłoszone w apelacji wnioski dowodowe. Skarżący bowiem w żaden sposób nie wykazali, że potrzeba powołania się na te dowody wynikła później oraz, że nie mogli zgłosić tych dowodów przed Sądem I instancji. Dotyczy to zarówno dokumentu prywatnego załączonego do apelacji, jak i wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. Marginalnie tylko wskazać należy, że rolą Sądu nie jest ustalanie adresów świadków, a ustalić adresy świadków wnioskodawcy mogli na etapie postępowania przed Sądem I instancji.
Mając na uwadze niezasadność zarzutów apelacyjnych oraz jednocześnie brak ujawnienia okoliczności, które podlegają uwzględnieniu w postępowaniu odwoławczym z urzędu apelacja, jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.