Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 754/17
Data wyroku: 2017-10-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Arkadiusz Łata
Słowa kluczowe: Czyn
Podstawa prawna: art. 437 kpk, 438 kpk, 440 kpk

Sygnatura akt VI Ka 754/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia17 października 2017r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący  SSO Arkadiusz Łata
Protokolant Agnieszka Jaruga
przy udziale Ewy Szlosar Prokuratora Prokuratury Rejonowej
G.wG.

po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r.
sprawyS. O.ur. (...)wG.
synaW.iM.
oskarżonego zart. 207 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 28 kwietnia 2017 r. sygnatura akt III K 1342/16
na mocyart. 437 kpk,art. 438 kpkiart. 440 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gliwicach.
Sygn. akt VI Ka 754/17

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje.
Apelacja prokuratora okazała się skuteczna jedynie o tyle, iż w następstwiejej wywiedzenia należało – przy zastosowaniuart. 440 kpk– uchylić zaskarżony wyrok, sprawę zaś przekazać do rozpoznania ponownego Sądowi I instancji. W toku postępowania jurysdykcyjnego bowiem dopuszczono się istotnych uchybień proceduralnych godzących wprost w uregulowania wynikające z przepisuart. 366 § 1 kpkorazart. 410 kpk, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Na wstępnie jednak potrzeba nader kryteria odnieść się do środka odwoławczego oskarżyciela publicznego.
Już pierwotnie jego wniosek o uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowegomiał ograniczony zakres, gdyż dotyczył wyłącznie orzeczenia o karze. W konsekwencji równie ograniczony charakter przedstawiło pisemne uzasadnienie wyroku sporządzone początkowo przez Sąd merytoryczny (vide: k.187-190). W praktycebrak tu było szczegółowych ustaleń faktycznych, a zatem wnioski jakie fakty uznanoza udowodnione wyprowadzać wypadło jedynie za opisem czynu przypisanego oskarżonemu w ślad za aktem oskarżenia.
Prokurator w apelacji zakwestionował wymiar kary pozbawienia wolności,a także warunkowe zawieszenie jej wykonania, w szczególności podważając ustalenie pozytywnej względemS. O.prognozy kryminologiczno – społecznej,jaka legła u podstaw zastosowania tego ostatniego dobrodziejstwa ustawowego. Argumenty mające uzasadniać trafność zarzutów oskarżyciel publiczny wysnuł jednak na gruncie wskazania całego szeregu drastycznych zachowań oskarżonego: „plucie pokrzywdzonejw twarz, uderzanie pięścią w głowę, uderzanie głową o ścianę, kopanie po ciele, spowodowane w wyniku bicia – utraty przytomności, stosowanie przemocy fizycznej,gdyJ. K.była w ciąży i musiała wówczas zasłaniać brzuch, kopanie ciężarnej kobiety, wlewanie jej wrzątku w dekolt, zadawanie ciosów deską do krojenia, uderzanie głową o kuchenkę gazową” mających przekonywać „dobitnie o głębokiej demoralizacji oskarżonego i braku elementarnego poszanowania dla zdrowia i bezpieczeństwa osoby najbliższej oraz jej potomstwa”.
Recz jednak w tym – czego skarżący zdaje się nie widzieć, iż Sąd I instancjinie poczynił tak uszczegółowionych ustaleń faktycznych, zaś opis przypisanego występku przyjęty w dyspozycji zapadłego wyroku pozostaje ogólnikowo na tyle, iż nie uprawniaon do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że zaszłości cytowane w motywach apelacji zostały przez tenże Sąd wykonane i przyjęte.
Tymczasem konkretne fragmenty pisemnego uzasadnienia wyroku sporządzonegona ograniczony zakresowo wniosek prokuratora – przeczyły wręcz tego rodzaju możliwości: „(…) czyn oskarżonego nie przybrał form szczególnie drastycznego znęcania się fizycznego, powodującego obrażania u pokrzywdzonych, lecz miał charakter złośliwych awantur, sporadycznie połączonych z naruszeniem nietykalności cielesnej. (…) pokrzywdzonaJ. K.w trakcie tych awantur nie pozostawała bierna, lecz uczestniczyła w kłótniachz oskarżonym, także przy użyciu słów wulgarnych. Zdarzało się jej wszczynać awantury będąc w stanie nietrzeźwości”.
Apelujący zaskarżając wyrok tylko, co do kary formalnie nie kwestionował natomiast ustaleń faktycznych. Na miejscu byłoby tu sformułowanie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mogącego mieć wpływ na treść wyroku– co do przebiegu inkryminowanych zdarzeń, rodzaju i intensywności używanej przezO.przemocy, a nadto co do ustalenia pozytywnej prognozy społeczno– kryminologicznej. Do zgłoszenia podobnych zarzutów nie upoważniał jednak oskarżyciela zakres jego wniosku o uzasadnienie wyroku.
W pewnym stopniu sytuację „ratował” wniosek o uzasadnienie wyroku pochodzący od pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej – dotyczący całokształtu rozstrzygnięć– tj. sprawstwa, winy, oceny prawnej i faktycznej oraz kary. W jego następstwie Sąd orzekający ponownie redagował – tym razem pełne – pisemne uzasadnienie swego orzeczenia zawieszające już konkretne wskazanie jakie fakty zostały uznane za udowodnione i na jakich w tej mierze oparto się dowodach (vide: k.199-206).
Sąd odwoławczy kontrolując zaskarżony wyrok brał oczywiście pod rozwagę(w kontekście apelacyjnych zarzutów prokuratora) stan faktyczny i ocenę materiału dowodowego wynikające z wtórnych pisemnych motywów orzeczenia. Choć nie sporządzono ich z inicjatywy oskarżyciela publicznego, to jednak miały one charakter procesowy, stworzono je na użytek postępowania odwoławczego, na wniosek uprawnionego podmiotu, toteż nic nie stało na przeszkodzie w wykorzystaniu ich dla zbadania zasadności zarzutów prokuratora.
Lecz i tym razem Sąd I instancji nie poczynił ustaleń faktycznych przyjmujących tego rodzaju działania oskarżonego, na jakie powołuje się skarżący. Ustalenia Sądu jurysdykcyjnego pozostają, co więcej w sprzeczności z ocenami zaprezentowanymiw uzasadnieniu wcześniejszym. Przykładano bowiem aktualnie ustalono wielokrotność użycia przezS. O.przemocy fizycznej względem pokrzywdzonej w porównaniudo sporadycznych tego typu zachowań wskazanych w początkowych motywach. Równieżi obecnie brak było w pisemnych motywach przyjęcia wszystkich najbrutalniejszych form fizycznego znęcania się nadJ. K.– przytaczanych w uzasadnieniu apelacji prokuratora. Sąd merytoryczny opisywał je jedynie cytując relację poszczególnych świadków, co nie było równoznaczne z uznaniem ich za udowodnione i „wprowadzeniem” do ustalonego stanu faktycznego.
Ocena rozstrzygnięć w zakresie kary – w granicach zarzutów apelacji oskarżyciela publicznego – w omawianym stanie rzeczy nie pozwalała się rzetelnie przeprowadzić.
Po drugie, Sąd Rejonowy rozpoznając przedmiotową sprawę dopuścił się rażących uchybień proceduralnych powodujących, iż dostępny materiał dowodowy nie został w toku przewodu sądowego przeprowadzony w sposób pełny, zaś Sąd ów wyrokując oparłsię po części o dowody nie przeprowadzone na rozprawie głównej.
Przepisart. 185a § 3 kpkw sposób wyraźny nakazuje odtworzenie na rozprawie głównej zapisu obrazu i dźwięku przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego,który nie ukończył 15 lat oraz odczytanie protokołu takiego przesłuchania odbytego poza salą rozpraw. Analogiczne zasady obowiązują w odniesieniu do małoletniego świadka poniżej lat 15 (vide:art. 185b § 1 kpk).
Dopiero powyższe odtworzenie i odczytanie oznacza, iż dowody takie zostały włączone w poczet materiału dowodowego przeprowadzonego podczas rozprawy.
Naprowadzone wymogi nie zostały tymczasem dopełnione, gdy chodziłoo przesłuchanych na posiedzeniu w dniu 16 marca 2017 r. małoletnich:W. B.iN. G.(vide: k. 152-154 i 156-158).Protokół najbliższej rozprawy przeprowadzonej 19 kwietnia 2017 r. (vide: 179-180) nie zawiera jakichkolwiek zapisów przekonujących,by czynności wskazane uprzednio zostały dochowane. Należało przeto stwierdzić,iż ich nie dokonano. Dowody zeznań wspomnianych, małoletnich pokrzywdzonych proceduralnie tym samym nie istniały. Mimo to Sąd orzekający – sprzecznie zart. 410 kpk– powoływał się na nie w części sprawozdawczej wyroku spisanej na wniosek pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.
Dość natomiast powiedzieć, iż relacjeW. B.orazN. G.jako świadków naocznych i bezpośrednich odgrywały pierwszorzędne znaczeniedla prawidłowości ustaleń faktycznych.
Niczego przy tym nie zmienia zamieszczenie w protokole rozprawy z dnia 19 kwietnia 2017 r. zapisu o treści: „Ujawniono dowody zawnioskowane w akcie oskarżeniaoraz dokumenty ujawnione na rozprawie”. O ile bowiem pierwszy element zapisujest zarozumiały (oznacza włączenie określonego dokumentu bez jego odczytywania w poczet materiału dowodowego), o tyle drugi dotknięty jest zupełnym brakiem wewnętrznej logiki.
Protokoły przesłuchania małoletnich pokrzywdzonych z dnia 16 marca 2017 r.oraz utrwalenia obrazu i dźwięku z posiedzenia w oczywisty sposób nie mogłybyć wnioskowane do ujawnienia w akcie oskarżenia. Z kolei, poza dokumentami wymienionymi wówczas przez prokuratora żadne inne materiały nie podlegały „ujawnieniu” w toku terminów rozprawy głównej.
Tym samym trudno wyobrazić sobie „ujawnienie” czegoś, co nigdy ujawnionenie zostało Na marginesie, nawet procesowe ujawnienie protokołów i zapisów, o których mowa wyżej nie czyniłoby zadość uregulowanemu kodeksowo sposobowi przeprowadzenia wspomnianych dowodów.
Swoistym kuriozum pozostawało też przesłuchanie dnia 16 marca 2017 r.„bez żadnego trybu” na posiedzeniu – w charakterze „małoletniego świadka” (vide: protokół: k.160-162) dwudziestotrzyletniejS. J.. Również i ten dowód nie zostałw jakikolwiek sposób przeprowadzony następnie na rozprawie.
W przypadku całej trójki świadków przesłuchanych jedynie na posiedzeniu Sąd orzekający każdorazowo dopuszczał dowód z opinii biegłego psychologaM. P.na okoliczność stanu psychicznego świadka, stanu jego rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania i odtwarzania postrzeżeń.
Akta sprawy natomiast opinii takich nie zawierają. W opisanych warunkachi ze wszystkich omówionych przyczyn zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. Sąd Okręgowy uchylając to orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji kierował się zasadą zart. 440 kpk. W obliczu braków w ustaleniach faktycznych, brakóww sferze przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego i uchyleń popełnionych w tym zakresie przez Sąd orzekający, a także wobec słabości apelacji prokuratora utrzymanie wyroku w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe. Wszelkiezaś ewentualne jego modyfikacje wymagają natomiast przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo i w całości, przy eliminacji błędów formalnych, dysponowania całością prawidłowo przeprowadzonych dowodów i ich całościowej oceny, w tym zwłaszcza relacji małoletnich pokrzywdzonych.
W postępowaniu ponownym Sąd Rejonowy zobowiązany zostaje do powtórzenia postępowania dowodowego w pełnym dotychczasowym zakresie. Dowody z relacji małoletnich pokrzywdzonych oraz świadkaS. J.przeprowadzi w zgodziez obowiązującymi przepisami procesowymi. Materiał dowodowy uzupełni o wspomniane opinie psychologiczne.
Zebrane wyczerpująco dowody podda następnie wszechstronnej i wnikliwej analiziei ocenie, po czyn wyprowadzi dopiero prawidłowe wnioski końcowe w zakresie sprawstwai winy, przebiegu zdarzeń i kary.
Orzeczono tym samym jak wyżej.