Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 1970/16
Data wyroku: 2017-09-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Małecka

Sygnatura akt XII C 1970/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Poznań, dnia 4 września 2017 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Małgorzata Małecka
Protokolant:protokolant sądowy Katarzyna Michalewska
po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. w Poznaniu
na rozprawie sprawy z powództwaK. N.
przeciwkoM. T.iM. Z.
o zapłatę

I
oddala powództwo;

II
kosztami procesu obciąża powódkę i w związku z tym:

a
zasądza od powódki na rzecz pozwanejM. T.kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

b
zasądza od powódki na rzecz pozwanejM. Z.kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

/-/ SSO Małgorzata Małecka

UZASADNIENIE
Pozwemz dnia 26 października 2016 rokupowódkaK. N.wniosła o zasądzenie solidarnie odA. T.,M. T.iM. Z.na swoją rzecz kwoty 140.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 października 2016 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów procesu w częściach równych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W uzasadnieniu powódka wskazała, że w dniu 24 maja 2006 roku przed notariuszemM. C.w Kancelarii Notarialnej wP.przyul. (...),M. G.(poprzednik prawny pozwanych) przystąpiła do podpisania przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego wP.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu prowadzi aktualnieksięgę wieczystą KW nr (...), za kwotę 200.000 zł, która miała zostać zapłacona w następujący sposób: 1) zadatek: 10.000 zł – wpłacony przy umowie przedwstępnej, 2) I rata 50.000 zł – w terminie do dnia 31 maja 2006 r., 3) II rata: 140.000 zł – w terminie do dnia 14 czerwca 2006 r. W dalszej części powódka podniosła, że dnia 14 czerwca 2006 rokuZ. C.(poprzednik prawny powódki) dokonał za zobowiązanąM. G.wpłaty na rzecz(...) sp. z o. o.z siedzibą wP.kwoty 140.000 zł tytułem: wpłata II raty nr 48G.7a,P.. Z kolei w dniu 20 lipca 2006 roku została podpisana umowa ustanowienia własności i sprzedaży opisanego wyżej lokalu mieszkalnego. W dniu 2 kwietnia 2014 roku zmarłaM. G., natomiast w dniu 16 października 2015 roku zmarłZ. C.. Dalej, powódka podała, żeZ. C.w chwili przelewu kwoty 140.000 zł pozostawał w związku małżeńskim zB. C., która nie wyraziła zgody na dokonanie przez męża wspomnianej powyżej transakcji, wobec czego czynności ta jej zdaniem jest nieważna. Powódka podjęła próbę wyjaśnienia sytuacji i w tym celu wyznaczyła pozwanym termin do zwrotu kwoty 140.000 zł, jednakże pismo to pozostało bez odpowiedzi.
W odpowiedzi na pozewz dnia 30 stycznia 2017 rokupozwanaM. Z.wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 7.200 zł oraz zwrotu kwoty 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozewM. Z.w pierwszej kolejności podniosła zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując, że termin przedawnienia roszczenia powinien wynosić 3 lata, gdyż czynność prawnaZ. C.dokonana została w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, co wynika z polecenia przelewu, na którym widnieje pieczęćZakład (...). Jednocześnie pozwana przyznała, żeM. G.zawarła zespółką (...) sp. z o. o.z siedzibą wP.przedwstępną umowę sprzedaży, a następnie umowę przyrzeczoną. Ponadto, pozwana zaprzeczyła temu jakoby, środki w wysokości 140.000 zł pochodziły z majątku wspólnegoZ.iB. C.. Pozwana wskazała również, żeM. G.zawarła zJ. Z.umowę przedwstępną, a następnie umowę przeniesienia własnościlokalu nr (...), położonego wP., przyul. (...), za kwotę 153.000 zł. W związku z tym w dniu 16 stycznia 2007 rokuJ. Z.dokonała na rachunek bankowy prowadzony dlaZ. C.zapłaty kwoty 62.700 zł. Natomiast pozostałą część ceny sprzedaży, tj. kwota 75.000 zł, pochodzącą z kredytu bankowego udzielonegoJ. Z.miała, w terminie do 23 stycznia 2007 roku przelać na rachunek bankowy prowadzony również dlaZ. C.. Tym samymM. G.zwróciła poprzednikowi prawnemu powódki kwotę 137.000 zł. Natomiast różnicę pomiędzy kwotą 140.000 zł, a 137.000 zł, tj. 2.300 złM. G.zaliczyłaZ. C.na poczet odszkodowania za bezumowne korzystanie przez niego zlokalu nr (...).
W piśmie z dnia 9 lutego 2017 roku,stanowiącym odpowiedź na pozew pozwaneA. T.iM. T.wniosły o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu kwoty 34 zł tytułem opłat od pełnomocnictwa. Pozwane w pierwszej kolejności również podniosły zarzut przedawnienia, wskazując na trzyletni okres termin przedawnienia. Ponadto, pozwane zajęły takie same stanowisko jak pozwanaM. Z.odnośnie kwestii związanych z zawarciem przezM. G.umów zespółką (...) sp. z o. o.z siedzibą wP., pochodzenia środków w wysokości 140.000 zł z majątku wspólnegoZ.iB. C., umów zawartych przezM. G.zJ. Z., zwrotuZ. C.kwoty 137.000 zł oraz zaliczenia kwoty 2.300 zł na poczet odszkodowania za bezumowne korzystanie przezZ. C.z lokalu mieszkalnegoM. G..
W piśmie procesowym z dnia 23 maja 2017 roku pozwanaA. T.podała, że nie ma legitymacji procesowej biernej, gdyż nie nabyła spadku poM. G., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016 roku, sygn. akt(...)w którym stwierdzono, że spadek poM. G.nabyłaM. T.w 5/7 części orazM. Z.w 2/7 części.
W piśmie z dnia 7 czerwca 2017 roku powódka cofnęła pozew w stosunku doA. T.i wniosła o nieobciążanie jej kosztami postępowania z tego tytułu.
Na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2017 roku pozwana wyraziła zgodę na cofnięcie przez powódkę powództwa.
Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 roku Sąd umorzył postępowanie wobecA. T.oraz obciążył kosztami postępowaniaA. T.w zakresie przez nią poniesionym.
Do chwili wydania wyroku strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie i nie zawarły ugody.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 24 maja 2006 roku przez notariuszemM. C.M. G.zawarła zespółką (...) sp. z o. o.z siedzibą wP.przedwstępną umowę ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego wP.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy – Stare Miasto w Poznaniu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...). Natomiast umowę ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego podpisała w dniu 20 lipca 2006 roku w tej samej Kancelarii Notarialnej. Cena nabycia lokalu wynosiła 200.000 zł i miała zostać uiszczona w następujący sposób: a) zadatek 10.000 zł – wpłacony przy umowie przedwstępnej, b) I rata: 50.000 zł – w terminie do dnia 31 maja 2006 roku, II rata: 140.000 zł – terminie do dnia 14 czerwca 2006 roku. W dniu 30 maja 2006 rokuM. G.dokonała wpłaty na poczet ceny sprzedaży, tytułem pierwszej raty kwoty 50.000 zł. Następnie w dniu 14 czerwca 2006 rokuZ. C.wpłacił zaM. G.kwotę 140.000 zł tytułem drugiej raty.
W dniu 12 grudnia 2006 rokuM. G.zawarła zJ. Z.przedwstępną umowę sprzedażylokalu nr (...), znajdującego się wbudynku nr (...), położonym wP.przyul. (...), a w dniu 16 stycznia 2007 roku zawarta został przyrzeczona umowa sprzedaży opisanego powyżej lokalu. Cena sprzedaży wynosiła 153.000 zł. Część umówionej kwoty w wysokości 62.700 zł została zapłacona przelewem na rachunek bankowy nr(...)jeszcze przed podpisaniem umowy, a kwota 75.000 zł została przelana na ten sam rachunek bankowy, już po podpisaniu umowy sprzedaży w dniu 16 stycznia 2007r. Rachunek na który nabywczyni mieszkania uiściła w/w kwoty należał doZ. C..
M. G.była zatrudniona wfirmie (...)na stanowisku sekretarki.
Z. C.do śmierci pozostawał w związku małżeńskim zB. C..
W dniu 2 kwietnia 2014 roku zmarłaM. G., a spadek po niej nabyły pozwaneM. T.iM. Z.. Z koleiZ. C.zmarł 16 października 2015 roku, a spadek po nim nabyła w całości powódkaK. N..
Na mocy umowy darowizny z dnia 24 kwietnia 2017 rokuB. C.darowałaK. N.przysługującą jej wobec pozwanych wierzytelność w kwocie 70.000 zł, stanowiącą połowę kwoty, którąZ. C.wpłacił zaM. G.tytułem II raty ceny sprzedażylokalu nr (...)położonego wP., przyul. (...).
Pismem z dnia 6 października 2016 rokuK. N.jako spadkobierczyni poZ. C.za pośrednictwem swojego pełnomocnika wezwała pozwane solidarnie do zwrotu kwoty 140.000 zł w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego pisma. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.

    Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016 roku, sygn. akt(...)(k. 169); akt notarialny z dnia 24 maja 2006 roku, Rep.(...)zawierający przedwstępną umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i jego sprzedaży (k. 12-18); akt notarialny z dnia 20 lipca 2006 roku, Rep. A nr(...)zawierający umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowę sprzedaży (k. 61-71); potwierdzenie dokonania wpłaty kwoty 140.000 zł przezZ. C.na rzecz(...) sp. z o. o.(k. 21); wydruk księgi wieczystej z elektronicznej bazy KW nr(...)(k. 22-32); akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 9 grudnia 2015 roku Rep. A(...)(k. 33-36); odpis skrócony aktu małżeństwaZ. C.iB. C.(k. 37); odpis skrócony aktu zgonuZ. C.(k. 38); pismo pozwanej z dnia 6 października 2016 roku (k. 39); akt notarialny zawierający przedwstępną umowę sprzedaży z dnia 12 grudnia 2006 roku (k. 97-100); akt notarialny zawierający umowę sprzedaży z dnia 16 stycznia 2007 roku, Rep.(...)(k. 74-75); potwierdzenie zapłaty z dnia 16 stycznia 2007 roku (k. 76); dyspozycja wypłaty środków z kredytu z dnia 17 stycznia 2007 roku (k. 194); umowa darowizny z dnia 24 kwietnia 2017 roku (k. 126-127); zeznania świadkaB. C.(adnotacja 00:09:24 e-protokołu z dnia 28 sierpnia 2017 r.); zeznania świadkaJ. Z.(adnotacja 00:43:59 e-protokołu z dnia 28 sierpnia 2017 r.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie kserokopii dokumentów urzędowych i prywatnych zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań świadków:B. C.iJ. Z..
Zgromadzonych w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne, Sąd uznał za w pełni wiarygodne. Zgodnie z treściąart. 244 k.p.c.dokumenty urzędowe stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Zgodnie natomiast z treściąart. 245 k.p.c.dokumenty prywatne stanowią dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie były kwestionowane przez strony. Również Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować zgromadzone w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne z urzędu. Wiarygodność kserokopii dokumentów również nie budziła wątpliwości Sądu. Mimo, że kserokopia nie jest dokumentem, a stanowi jedynie element twierdzenia strony o istnieniu dokumentu o treści odpowiadającej kserokopii, to w niniejszej sprawie żadna ze stron nie podniosła zarzutów kwestionujących istnienie określonych dokumentów prywatnych czy urzędowych.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadkaB. C., nie mniej jednak świadek wielu kwestii nie pamiętała, przede wszystkim jednak nie miała szczególnej wiedzy odnośnie wpłaty przezZ. C.kwoty 140.000 zł tytułem II raty ceny sprzedaży lokalu położonego wP., przyul. (...)zakupionego przezM. G., ani z jakich środków ta kwota pochodziła, co więcej wiedzę, którą dysponowała czerpała, jedynie z relacji córkiK. N..
Wiarygodne były również zeznania świadkaJ. Z., choć świadek nie miała istotnej wiedzy odnośnie okoliczności dotyczących niniejszej sprawy. Istotną okolicznością jest jedynie fakt, iż kwotę 75.000 zł tytułem zapłaty za mieszkanie kupowane odM. G.przelała na rachunekZ. C., co potwierdza stanowisko pozwanych, żeM. G.zwróciła poprzednikowi prawnemu powódki co najmniej 75.000 zł.
Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaG. N.. Strona powoda wnosiła o przesłuchanie wyżej wymienionej osoby na okoliczność braku wiedzyB. C.o darowiźnie kwoty 140.000 zł i braku wyrażenia przez nią zgody na powyższe oraz, tego kiedyB. C.powzięła wiadomość o dokonanej bez jej zgody darowizny, a co za tym idzie na okoliczność braku możliwości rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. W ocenie Sądu, okoliczności, które miałyby potwierdzić zeznania wyżej wymienionej osoby albo nie wymagały dowodu ( z uwagi na to, że zostały potwierdzone przez świadkaB. C.) albo nie były istotne dla rozstrzygnięcia wobec podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia.
Sąd oddalił także wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaZ. T.. Osoba ta miała zostać przesłuchana na okoliczność pochodzenia środków finansowych na nabycie przezM. G.mieszkania przyul. (...), jej sytuacji finansowej oraz zatrudnienia, nie mniej jednak okoliczności te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd nie widział też potrzeby przesłuchania stron, gdyż nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego wobec skutecznie zgłoszonego przez pozwanych zarzutu przedawnienia.
Sąd oddalił również pozostałe wniosku dowodowe z tego samego względu co powyżej.

Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Powódka w niniejszym procesie domagała się od pozwanych kwoty 140.000 zł, z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia.
Nienależne świadczenie zostało uregulowane wart. 410 k.c.i jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia, w związku z tym stosuje się do niego przepisyart. 405-409 k.c.Zgodnie zart. 410 § 2 k.c.świadczenie jest nienależne, jeżeli ten kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia, który okazał się zasadny.
Przedawnienie to instytucja, która polega na tym, że po upływie określonego w ustawie okresu (tzw. terminu przedawnienia), ten, przeciwko komu kieruje się roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Roszczenia przedawnione nie przestają istnieć, stają się jednak niemożliwe do wyegzekwowania w zwykłym trybie. Po upływie terminu przedawnienia są tzw. „roszczeniami niezupełnymi”, które nie korzystają z pełnej ochrony państwa. Terminy przedawnienia nie mogą być w umowie ani skracane, ani wydłużane.
Roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia przedawniają się zgodnie z ogólnymi przepisami o przedawnieniu (art. 118 k.c.). Zgodnie zart. 118jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. W niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia, gdyż zobowiązanie z tytułu nienależnego świadczenia z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie nie jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej. Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska pozwanych odnośnie trzyletniego terminu przedawnienia.Z. C.przekazał na rzeczM. G.kwotę 140.000 zł, która stanowiła zapłatę II raty ceny nabycia lokalu mieszkalnego w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, zatem nie miało to żadnego związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia zalicza się do tzw. zobowiązań bezterminowych, o których mowa wart. 455 k.c., tj. takich, w których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania. Do przedawnienia takich roszczeń, w szczególności do określenia początku biegu terminu przedawnienia, ma zastosowanieart. 120 § 1 zdanie drugie k.c.Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się więc w terminie w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w obiektywnie najwcześniej możliwym terminie. W przypadku zobowiązania o zwrot nienależnego świadczenia jest to więc chwila spełnienia tego świadczenia i liczony od niej czas potrzebny dłużnikowi na wykonanie zobowiązania zwrotu(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 sierpnia 2016 roku, sygn. akt I ACa 320/16, Lex nr 2112378). W niniejszej sprawie nie został wskazany żaden konkretny termin, w którym zobowiązanie miało być spełnione, wobec czego Sąd przyjął termin 14 dni od dnia, w którym kwota 140.000 zł została uiszczona na rzeczM. G.. Skoro zatem,Z. C.wpłacił 140.000 zł na poczet zapłaty ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego w dniu 14 czerwca 2006 roku, to przyjmując termin 14 dni na wykonanie zobowiązania, jej zwrot powinien nastąpić w dniu 28 czerwca 2006 roku. Tym samym termin przedawnienia zaczął biec od dnia 29 czerwca 2006 roku, zatem w dniu wniesienia pozwu, tj. w dniu 26 października 2016 roku roszczenie powódki było przedawnione.
Podkreślić też należy, że istnieje możliwość przerwania biegu terminu przedawnienia. Następuje ono: przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Do takich czynności zalicza się m.in. wytoczenie powództwa, wniesienie powództwa wzajemnego, zawezwanie do próby ugodowej oraz powołanie się na zarzut potrącenia, przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje oraz przez wszczęcie mediacji.
W niniejszej sprawie strona powoda nie podjęła żadnych czynności mających na celu przerwanie biegu przedawnienia, a przynajmniej nie wykazała tego rodzaju okoliczności.
Wobec uwzględnienia zarzutu przedawnienia nie było konieczności odnoszenia się do pozostałych zarzutów sformułowanych przez pozwanych.
Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd oddalił powództwo w całości (pkt. 1 wyroku).
Sąd w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia w oparciu o treśćart. 5kcz uwagi na brak wiedzyB. C.o przekazaniu przez jej męża środków pieniężnychM. G.w trakcie trwania małżeństwa.Z. C.zmarł 16 października 2015r., a więc jego spadkobierczyni miała wystarczająco dużo czasu, by uporządkować sprawy finansowe zmarłego i w oparciu o posiadane dokumenty dochodzić, w jej ocenie zasadnych należności i to wtedy jeszcze nieprzedawnionych. Co istotne, powódka dochodziła od pozwanych całej kwoty pożyczonej przez jej ojcaM. G.już od października 2016r., mimo że dopiero 24 kwietnia 2017r.B. C.darowała jej swoją część wierzytelności należnej odM. G..
W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawieart. 98 k.p.c., obciążając nimi w całości powódkę w związku z tym, że przegrała proces w całości i z tego tytułu zasądził od powódki na rzecz każdej z pozwanych po 7.217 zł. W skład tej kwoty wchodzi 7.200 zł wynagrodzenia pełnomocnika procesowego ustalone na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Zasądzenie kwoty 7.217 zł na rzecz każdej z pozwanych wynikało z tego, że każda z nich miała swojego pełnomocnika procesowego.
/-/ SSO Małgorzata Małecka