Sąd Rejonowy w Piszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 402/16
Data wyroku: 2017-09-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Gajewska
Słowa kluczowe: Postępowanie spadkowe
Podstawa prawna: art. 679 § 1 kpc

Sygn. akt I Ns 402/16

POSTANOWIENIE
Dnia 12 września 2017r.
Sąd Rejonowy w Piszu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Anna Gajewska
Protokolant: sekretarka Agnieszka Zuzga
po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. M.
z udziałemP. M.,T. M. (1),J. M. (1),A. B.,R. M.
o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku
postanawia:

I
Zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Piszu I Wydział Cywilny z dnia 28 stycznia 1991 roku wydane w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poJ. M. (2), sygn. akt I Ns 107/90 w części dotyczącej dziedziczenia ustawowego w ten sposób iż orzec, że spadek poJ. M. (2)zmarłym 2 czerwca 1990 roku wN., ostatnio stale zamieszkałego wN.z mocy ustawy nabyły dzieci:

- synM. M.s.J.w 1/5 części;
- synP. M.s.A.w 1/5 części;
- synT. M. (1)s.A.w 1/5 części;
- synJ. M. (1)s.A.w 1/5 części;
- synR. M.s.A.w 1/5 części.

II
Oddalić wniosek w części dotyczącej zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Piszu I Wydział Cywilny z dnia 28 stycznia 1991 wydanego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poJ. M. (2), sygn. akt I Ns 107/90 odnośnie dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

III
Orzeka, iż zainteresowani ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 402/16

UZASADNIENIE
WnioskodawcaM. M.złożył wniosek o uchylenie postanowieniem Sądu Rejonowego w Piszu I Wydział Cywilny z dnia 28 stycznia 1991 roku, sygn. akt I Ns 107/90, dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku poJ. M. (2), zmarłym 2 czerwca 1990 roku wN.i stwierdzenie, że spadek po w/w spadkodawcy na podstawie ustawy nabyły dzieci:M. M.,P. M.,T. M. (1),J. M. (1),J. M. (4), każde z nich po 1/5 części. Jednocześnie wniósł o ustalenie, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne o powierzchni 35,27 ha, położone wN.odziedziczył także wnioskodawca, który w chwili otwarcia spadku był małoletni.
WnioskodawcaM. M.w uzasadnieniu swojego wniosku podniósł, że w sierpniu 2016 roku dowiedział się, że nie żyje już jego ojciec –J. M. (2). Podniósł, że ojciec porzucił jego i matkę, gdy wnioskodawca był małym dzieckiem iM. M.nic nie wiedział o ojcu, ani nie utrzymywał z nim kontaktu. Miał informację, żeJ. M. (2)żył w związku konkubenckim, z którego posiadał dzieci. Uzyskawszy informację o śmierci ojca, wnioskodawca zorientował się w Sądzie, że ojciec zmarł 2 czerwca 1990 roku, natomiast 28 stycznia 1991 roku Sąd Rejonowy w Piszu wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu wnioskodawcy, zgodnie z treścią którego spadek po nim odziedziczyli jego synowie, jednakże osobaM. M.została pominięta w treści w/w orzeczenia. Matka wnioskodawcy nigdy nie była zawiadomiona o toczącym się postępowaniu spadkowym poJ. M. (2), zaś ten kto składał przed Sądem zapewnienie spadkowe zataił fakt posiadania przezJ. M. (2)synaM. M..
Uczestniczka postępowaniaA. B., będąca pełnomocnikiem uczestników postępowaniaR. M.,T. M. (1),P. M.wniosła o oddalenie wniosku o uchylenie postanowienia z dnia 28 stycznia 1991 roku Sądu Rejonowego w Piszu wydanego w sprawie I Ns 107/90.
W uzasadnieniu podała, iżJ. M. (2)poznała jesienią 1977 roku i wówczas powiedział jej, że jest po rozwodzie i nie ma żadnych dzieci. Od stycznia 1978 rokuA. B.żyła zJ. M. (2)w związku konkubenckim, prowadziła z nim gospodarstwo rolne, miała z nim czwórkę dzieci.J. M. (2)zmarł 2 czerwca 1990 roku. Uczestniczka postępowania złożyła w Sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poJ. M. (2), gdyż dzieci zmarłego były wówczas małoletnie. Przedłożyła wówczas w sądzie min. własnoręczny testament sporządzony przezJ. M. (2). Podała, że składając zapewnienie spadkowe nikogo nie oszukała, gdyżM. M.na pewno nie jest synem zmarłegoJ. M. (2). Matka wnioskodawcyJ. M. (3)była wN.nauczycielką i od 2 lutego 1974 roku była żonąJ. M. (2). Następnie, poznała kogoś na wyjeździe integracyjnym, porzuciła męża i wyprowadziła się zN.. Rozwód między stronami został orzeczony 22 października 1976 roku przez Sąd Rejonowy w Ełku. W trakcie małżeństwaJ. M. (3)była w kilku ciążach ale poroniła, a syna –M. M.urodziła rok i 20 dni po rozwodzie w dniu 11 listopada 1977 roku. WedługA. B.J. M. (2)nigdy nie uznał dziecka byłej żony i mówił wszystkim, że nie jest jego biologicznym ojcem. Wprawdzie przed Sądem Rejonowym w Łomży toczyło się postępowanie o ustalenie ojcostwaJ. M. (2), ale wyniki przeprowadzonych wówczas badań nie potwierdziły tego jednoznacznie.A. B.dodała, że wnioskodawca nigdy nie mieszkał z matką wN.razem ze spadkodawcą, a od śmierciJ. M. (2)J. M. (3)przestała dostawać też alimenty na rzecz syna. W związku z tym trudno jest uznać, że matka wnioskodawcy nie miała już wówczas wiedzy na temat śmierci jej byłego męża, co powoduje, że niewiarygodne są twierdzenia wnioskodawcy, iż dopiero niedawno dowiedział się o śmierci ojca.
Uczestnik postępowaniaJ. M. (1)nie zajął stanowiska w sprawie.
Sąd ustalił, co następuje:

J. M. (2)zawarł związek małżeński zJ. M. (3)2 lutego 1974 roku. W 1976 roku został orzeczony rozwód pomiędzyJ. M. (2)aJ. M. (3). W trakcie małżeństwa nie posiadali oni dzieci.

(...) urodził sięM. M., synJ. M. (3)iJ. M. (2). OjcostwoJ. M. (2)zostało stwierdzone w postępowaniu toczącym się z powództwaJ. M. (3)o ustalenie ojcostwa i alimenty przed Sądem Rejonowym w Łomży Wydziałem III Rodzinnym i Nieletnich. Prawomocnym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1982 roku, syg. akt RIIIC 414/80 w/w Sąd orzekł, iżJ. M. (2)jest ojcemM. M., przyznałJ. M. (2)pełną władzę rodzicielką nad synemM.i zasądził odJ. M. (2)na rzecz syna alimenty w kwocie 2000 starych złotych miesięcznie, płatnych do rąk ustawowej przedstawicielki małoletniego –J. M. (3).
W celu egzekwowania zasądzonych alimentów,J. M. (3)wszczęła przeciwkoJ. M. (2)postępowanie egzekucyjne.
Od 1978 rokuJ. M. (2)żył w związku konkubenckim zA. B.(poprzednie nazwisko „W.”), wspólnie z którą prowadził gospodarstwo rolne w miejscowościN.. Ze związku zA. B.J. M. (2)posiadał czwórkę synów:P. M.,T. M. (1),J. M. (1)iR. M.(poprzednie imię „J. R.”).
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 1991 roku Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w sprawie wszczętej z wnioskuA. W.(obecnie „B.”) o stwierdzenie nabycia spadku poJ. M. (2)sygn. akt I Ns 107/90 orzekł, iż spadek poJ. M. (2)zmarłym 2 czerwca 1990 roku wN., ostatnio stale zamieszkałym wN.na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawcy, czyliP. M.,T. M. (1),J. M. (1)iJ. M. (4), każdy z nich po 1/4 części, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wN.gminaO.o powierzchni 35,27 ha z mocy testamentu z dnia 21 czerwca 1984 roku odziedziczył synP. M.w całości.J. M. (3), będąca matkąM. M.nie została zawiadomiona o przedmiotowym postępowaniu, nie została też wezwana do udziału w nim w charakterze uczestnika postępowania. W złożonym przed sądem spadku zapewnieniu spadkowym wnioskodawczyniA. W.podała, żeJ. M. (2)był w związku małżeńskim zJ. M. (3), z którą się następnie rozwiódł i spadkodawca nie posiadał z tego związku małżeńskiego żadnych dzieci.

     (dowody: odpis zupełny aktu urodzenia wnioskodawcy k. 29, odpis zupełny aktu urodzeniaJ. M. (4)k. 47, zeznania świadkaJ. M. (3)k. 98-99, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. M. (2)k. 48 w aktach sprawy tut. Sądu I Ns 107/90, wyrok Sądu Rejonowego w Łomży wydanym w sprawie RIIIC 414/80 k. 76 akt sprawy SR w Łomży ).

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 679 § 1 kpc, dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
Omawiany przepis dopuszcza możliwość wzruszenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez sąd polski lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza, na podstawie wniosku każdego zainteresowanego, którego praw dotyczy wynik postępowania.
W tym miejscu należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika uczestniczki postępowaniaA. B.wnioskodawca nie był ograniczony terminem zakreślonym w w/w przepisie co do wniesienia wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Matka wnioskodawcy, który w czasie gdy toczyło się przedmiotowe postępowanie był małoletni, nie była uczestniczką postępowania o stwierdzenie nabycia spadku toczącym się przed Sądem Rejonowym w Piszu sygn. akt I Ns 107/90. Tym samym, wniosekM. M.o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. M. (2)na pewno nie jest spóźniony.
W ocenie Sądu, wniosekM. M.zasługuje na częściowe uwzględnienie.
W toku niniejszego postępowania zostało wykazane w sposób nie budzących żadnych wątpliwości, iżM. M.będąc synem zmarłegoJ. M. (2), został pominięty jako jego spadkobierca, w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po swoim ojcu. Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny wydając postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie o sygn. akt I Ns 107/90 nie miał wiedzy na czas orzekania, iż oprócz synów, któreJ. M. (2)posiadał zA. B., miał także syna z byłą żonąJ. M. (3). Z zapewnienia spadkowego, które przed sądem złożyła wówczasA. B.wynikało bowiem, żeJ. M. (2)posiadał dzieci tylko ze związku z w/w. WprawdzieA. B.wiedziała, że była żonaJ. M. (2)ma dziecko, ale opierając się na twierdzeniachJ. M. (2)wychodziła z założenia, żeM. M.nie był synem spadkodawcy. Niewątpliwie takie twierdzenia uczestniczki postępowania, jak też zawnioskowanych przez nią świadków –E. R., czyD. R.(k. 91v i 92) nie miały dla Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę żadnej mocy dowodowej, albowiem ojcostwo spadkodawcy zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Łomży Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 26 kwietnia 1982 roku, sygn. akt RIIIC 414/80 (akta SR w Łomży RIIIC 414/80 k. 76). Z tego też względu Sąd na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 roku oddalił wnioski dowodowe uczestniczki postępowania o zwrócenie się do SR w Łomży o nadesłanie akt o ustalenie ojcostwaJ. M. (2), które później ostatecznie dopuścił jako dowód w sprawie (w aktach sprawy był bowiem zupełny akt urodzeniaM. M.), a także oddalił wniosek o dopuszczenie badań genetycznych na okoliczność, czyJ. M. (2)jest ojcemM. M.(k. 49v.). Z kolei postanowieniem z dnia 22 marca 2017 roku Sąd oddalił także wniosekA. B.o zawieszenie postępowania w sprawie, uznając, że okoliczność złożenia przez nią do Prokuratury Rejonowej w Piszu wniosku o podjęcie postępowania o zaprzeczenie ojcostwa nie stanowi podstawy do uwzględnienia tegoż wniosku (k. 57).
Z uwagi więc na okoliczność, iżM. M.należy do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym ojcuJ. M. (2), Sąd zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Piszu I Wydział Cywilny z dnia 28 stycznia 1991 roku, wydane w sprawie o stwierdzenie nabyci spadku poJ. M. (2)sygn. akt I Ns 107/90 w ten sposób, iż orzekł, że spadek po nim na podstawie ustawy dziedziczą wszyscy jego synowie, a więcM. M.,P. M.,T. M. (1),J. M. (1)iR. M.w równych częściach, czyli po 1/5 każdy z nich.
Jednakże, według Sądu, brak było podstaw do uwzględnienia wnioskuM. M., by uchylić przedmiotowe postanowienie także w części, w której Sąd spadku orzekł o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego poJ. M. (2)i orzekł, że gospodarstwo rolne spadkodawcy wN.dziedziczy również wnioskodawca, gdyż w chwili śmieci ojca był małoletni.
W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, iż z treści postanowienia z dnia 28 stycznia 1991 roku, wydanego w sprawie I Ns 107/90 wynika, że z jednej strony Sąd orzekł o tym, że spadek poJ. M. (2)na podstawie
    ustawydziedziczą jego czterej synowie, ale już wchodzące w skład tego spadku gospodarstwo rolne położone wN., gminaO.o powierzchni 35,27 ha dziedziczy na podstawie
    testamentuspadkodawcy z dnia 21 czerwca 1984 roku w całości synP. M.. Należy zauważyć, iż w prawie polskim generalnie nie przewiduje się możliwości powołania spadkobierców do poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku, ani też do wyodrębnionych gospodarczo części majątku spadkowego, poza właśnie gospodarstwem rolnym.
Pomimo, iż w ramach niniejszego postępowania Sąd nie dysponował oryginałem testamentu sporządzonego przezJ. M. (2), na co też wskazywał sam wnioskodawca, to do akt została złożona przezA. B.kserokopia odpisu testamentu sporządzonego przez spadkodawcę (k. 45). Z treści tegoż testamentu własnoręcznego sporządzonego w dniu 21 czerwca 1984 roku wN., w obecności dwóch świadków, złożonego następnie w Państwowym Biurze Notarialnym wP.jasno wynika, iż całą gospodarkę z inwentarzem żywym i martwymJ. M. (2)przeznaczył synowiP. M., gdyby ten zaś nie chciał gospodarzyć –T. M. (1), a jeśli ten nie chciałby gospodarzyć –J. M. (1). Nadto, przesłuchany w charakterze świadka notariuszS. T., który wydawał postanowienie w sprawie I Ns 107/90 potwierdził, że testament ten, pomimo, iż został sporządzony nieporęcznie, bezspornie spełniał wymogi testamentu własnoręcznego, stawiane przez ustawę i nie było wówczas wątpliwości co do tego, jaka była ostatnia wola spadkodawcy co do osoby mającej dziedziczyć po nim gospodarstwo rolne wN.(k. 91). Z uwagi na fakt, iżJ. M. (2)wyraził w spisanym przez siebie testamencie wolę, aby po jego śmierci należące do niego gospodarstwo rolne odziedziczył przede wszystkim jego synP. M., zaś testament ten był ważny w świetle przepisów prawa obowiązujących, brak było podstaw do uchylenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. M. (2), w części dotyczącej stwierdzenia nabycia w drodze spadkobrania gospodarstwa rolnego.
Wobec powyższego, Sąd na podstawieart. 679 § 1 kpcuwzględnił wniosekM. M.w części, zmieniając postanowienie Sądu Rejonowego w Piszu o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. M. (2)z dnia 28 stycznia 1991 roku, sygn. akt I Ns 107/90 w zakresie dziedziczenia po spadkodawcy w drodze ustawy, natomiast oddalił ten wniosek w części dotyczącej jego uchylenia odnośnie dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
O kosztach orzeczono w oparciu oart. 520 § 1 k.p.c.