Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 371/16
Data wyroku: 2017-02-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Danuta Rychlik-Dobrowolska, Maria Pietkun, Barbara Pauter
Podstawa prawna: art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 10 ustawy o swobodzie działaności gospodarczej

Sygnatura akt III AUa 371/16

POSTANOWIENIE
Dnia 23 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Maria Pietkun (spr.)
Sędziowie:  SSA Barbara Pauter
SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska
Protokolant: Magdalena Krucka
po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z wniosku(...) Spółki Akcyjnej. z siedzibą weW.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawnych
na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 14 grudnia 2015 r. sygn. akt VIII U 1474/15
p  o s t a n a w i a:

1
uchylić  zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzyć,

2
zasądzić  od wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 7 sierpnia 2015r.,(...).Zakałd Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówiłspółce (...) S.A.wydania pisemnej interpretacji w sprawie przedstawionej we wniosku złożonym w dniu 30 lipca 2015r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 grudnia 2015r. dokonał interpretacji art. 9 ust. 2c ustawy z dnia 13.10.1997r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2015 poz. 121) w ten sposób, że określił, iż od 1 stycznia 2016 roku płatnik składek osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem Cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia zobowiązany jest do ustalania podstawy wymiaru tych składek i objęciem ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowym od tytułów ubezpieczenia w przypadku, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy jest niższa od podstawy wymiaru określonej wart. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przy czym podstawa wymiaru liczona jest od wypłat dokonanych w danym okresie płatności, i zasadził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę 180 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 30 lipca 2015r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.wpłynął wniosek przedsiębiorcy:(...) S.A.z siedzibą weW.o wydanie w trybieart. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczejinterpretacji indywidualnej, co do zakresu i sposobu stosowaniaart.9 ust.2c ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(obowiązującego od 1 stycznia 2016r.), dotyczącej niżej opisanego zdarzenia przyszłego.
Wnioskodawca wskazał, że w ramach wykonywanej działalności gospodarczej zawiera m.in. umowy zlecenia z osobami fizycznymi. Niejednokrotnie umowa zlecenia nie stanowi dla tych osób jedynego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Przykładowo osoby te wykonują umowy zlecenia w innym podmiocie, z tytułu, której, zgodnie z obowiązującymi przepisami zostały zgłoszone do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (tj. z umowy zlecenia, która została zawarta jako pierwsza). Natomiast Wnioskodawca, jako płatnik składek zgłasza te osoby tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z powyższym konieczne jest dokonanie przez organ rentowy wiążącej wykładni przepisu art. 9 ust.2c powołanej ustawy, w celu ustalenia:

1
W przypadku zleceniobiorców wykonujących kilka umów zlecenia w różnych podmiotach, w tym u Wnioskodawcy, na jakich zasadach należy rozliczyć należne składki, gdy wypłata wynagrodzenia z tytułu wykonywanej w grudniu 2015r.umowy zlecenia, stanowiącej obecnie tytuł wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, zostanie dokonana w styczniu 2016r. Czy w sytuacji wypłaty wynagrodzenia z umowy zlecenia wykonanej w grudniu 2015r.dopiero w miesiącu styczniu 2016r. należy oceniać skutki zbiegu dwóch umów zlecenia na zasadach obowiązujących do końca grudnia 2015r. czy obowiązujących od 1 stycznia 2016r.

2
W jaki sposób należy ustalić tytuł do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z danej umowy zlecenia oraz na jakich zasadach będą rozliczane składki na ubezpieczenia, w sytuacji, gdy wynagrodzenie z umowy zlecenia wykonywanej u Wnioskodawcy, za styczeń 2016r., zostanie wypłacone w lutym 2016r. (wraz z wynagrodzeniem za luty)?.

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2015r.,(...).Zakałd Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówiłspółce (...) S.A.wydania pisemnej interpretacji w sprawie przedstawionej we wniosku złożonym w dniu 30 lipca 2015r.
Przy tak poczynionych ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że podstawą dokonania interpretacji jest przepisart. 10 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczejw zw. zart. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
W normie prawnej wyznaczanej przepisamiart. 10wyżej wskazanejustawy o swobodzie działalności gospodarczejchodzi o przepisy prawa w ogóle, nie ma, bowiem ograniczenia, co do przepisów prawa wyłącznie obowiązującego, a więc można przyjąć, że chodzi o wszelkie przepisy, także prawa projektowanego. Za taką interpretacją, w niniejszej sprawie, przemawia dodatkowo fakt, że ma się tu do czynienia z przepisami autonomicznego prawa ubezpieczeń społecznych.
Sąd stoi na stanowisku, że można na gruncie wyżej wskazanych
przepisów wywieść wniosek o obowiązku udzielania pomocy skarżącej spółce w jej legislacyjnej działalności.
Sąd Okręgowy, że przedsiębiorca w każdej sytuacji, kiedy przepisy prawne nakładające na niego obowiązek świadczenia daniny publicznej budzą wątpliwości, ma prawo wystąpić o taką interpretację. Przepis art. 10 u.s.d.g. określa zakres, elementy oraz procedurę wydania interpretacji, co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Zatem zakresem interpretacji mogą być objęte jedynie przepisy prawne dotyczące świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne.
Z przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej złożonym w dniu 30 lipca 2015r. - opisu zdarzenia przyszłego wynika, że istota wniosku sprowadza się do wydania rozstrzygnięcia, uwzględniającego przewidziane przez wnioskodawcę skutki w zakresie rozstrzygania zbiegów w tytułach do obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, a w konsekwencji obowiązku naliczenia i opłacenia składek na te ubezpieczenia - w związku ze zmianą obowiązującego stanu prawnego w tym zakresie i wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2016r. przepisuart.9 ust.2c ustawy z dnia 13 października 1998r.(art.9 ust.2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis nie obowiązywał w dniu złożenia wniosku, tylko zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2016r. Ponadto w przepisach dotyczących interpretacji, a w szczególności wart. 10 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej(t.j. Dz.U.z 2015r poz.584) ustawodawca operuje pojęciem „zdarzeń przyszłych” a nie tylko aktualnie obowiązujących przepisów prawa. W ocenie Sądu pojęcie to dotyczy nie tylko stanu faktycznego, który może zaistnieć ale też i przepisów prawnych mogących obowiązywać w przyszłości, a w szczególności ,gdy treść aktu prawnego czy też konkretnego przepisu mającego rozpocząć obowiązywanie w przyszłości, jest znana. Zdaniem Sądu gdyby sytuacja możliwości interpretacji istniała tylko wobec stanu faktycznego czy prawnego już obowiązującego, ustawodawca nie posiłkowałby się
Interpretacja przepisówustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw powiązaniu zart. 12 ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznychorazart. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 300 k.p.pozwala za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych (art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym). Przychodem, od którego wymierzana jest, w myśl art. 18 ustawy systemowej, składka, są, zatem wszystkie otrzymane - wypłacone środki pieniężne lub postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi wymienione wart. 12 ustawy o podatku dochodowymchyba, że zostały wyłączone z podstawy ustalania składek.
Dla odpowiedzi na wątpliwości interpretacyjne wnioskodawcy istotne jest, zawarte w wyroku z dnia 02 06.2015r w sprawie o sygn. akt II FSK 1126/13 stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazał, żeart. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznychdla określenia warunku powstania przysporzenia ustawodawca posłużył się trybem dokonanym "otrzymane" (a nie "otrzymywane"), akcentując zaistniały już fakt spełnienia innego nieodpłatnego świadczenia; nie wystarczy możliwość uzyskania świadczenia. Przychód ze stosunku pracy powstaje, zatem wyłącznie w razie realnego uzyskania przysporzenia w postaci nieodpłatnego świadczenia, nie jest natomiast związany z potencjalną możliwością uzyskania go. Sąd w pełni akceptuje, tak dokonaną interpretację. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 19.03.2015r w sprawie III AUa 1439/14 potwierdził, że „definicja przychodu zawarta w art.art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznychjest zakreślona tak szeroko, że pojęcie to obejmuje literalnie rzecz biorąc " wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne" i to bez względu na źródło finansowania tych środków. Zestawiając, zatemart. 18 i n ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j.Dz. U. z 2015 r. poz. 121) z pojęciem przychodu zart. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych(tekst jedn.: Dz. U. 2012.361) nasuwa się wniosek, iż oskładkowaniu na szeroko rozumiane ubezpieczenia społeczne (a w dalszej konsekwencji również na ubezpieczenie zdrowotne) podlegają "wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne'' i to bez względu na źródło finansowania tych środków”.
Nie bez znaczenia, dla odpowiedzi na zadane pytanie wnioskodawcy, jest również odwołanie się do przepisówrozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe(Dz. U. Nr 161, poz. 1106 z późn. zm.). Rozporządzenie to w § 1 tego określa jakie należności stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.Takimi należnościami jest przychód w rozumieniu przepisówustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniemart. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2015r, poz.121), Stąd w rozważaniach Sądu odesłanie do przepisówustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych(t.j.Dz.U. z 2012r,poz.361).Natomiast § 2 powołanego rozporządzenia wymienia przychody, które nie stanowią podstawy wymiaru składek.
Jednakże rzeczą Sądu w przedmiotowej sprawie nie jest ocena czy dokonywane wypłaty danego rodzaju( czy też mające być dokonane )stanowią czy też nie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne a jedynie wskazanie kiedy dokonywane wypłaty mające swoje źródło w obowiązującym od 01.01.2016r przepisie art. 9 ust.2c ustawy systemowej stanowią podstawę wymiaru składek. Na pytanie to Sąd odpowiedział w przedstawionych powyżej rozważaniach.
Skoro, zatem przeprowadzone postępowanie dowodowe nie dało Sądowi podstawy do uznania, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, to oznacza, iż odwołania wnioskodawcy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zasługiwało na uwzględnienie.
O kosztach procesu orzeczono w oparciu o przepisart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z 11ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, zasądzając od ZUS na rzecz wnioskodawcy koszty zastępstwa procesowego w wysokości 180 zł.
Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy zarzucając naruszenie prawa materialnego, a toart. 10 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej, poprzez przyjęcie że wniosek o udzielenie interpretacji jest zasadny, naruszenie przepisów prawa procesowego, a toart. 47714§ 2 kpcpoprzez wydanie wyroku poza zakres określony w decyzji iart. 47714§1 kpcpoprzez bezpodstawne przyjęcie , że w sprawie zachodzą przesłanki do zmiany zaskarżonej decyzji.
Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm. Wnioskodawca podzielił w całości ocenę prawną dokonaną przez sąd pierwszej instancji.
Sąd Apelacyjny zważył .
Apelacja organu rentowego podlega uwzględnieniu.
Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację, zgodnie zart. 378 § 1 kpcw granicach zaskarżenia , nie jest związany wnioskami apelacji, w tym zgłoszonym wnioskiem o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji.
Zaskarżonym wyrokiem Sad Okręgowy dokonał interpretacji przedmiotowego przepisuart. 9ust. 2 c ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. tj. 2015/121), w brzmieniu jak w pkt I sentencji wyroku.
Zakres przedmiotowy sporu z zakresu ubezpieczeń społecznych określa zawsze treść zaskarżonej decyzji organu rentowego. W okolicznościach sprawy, uszło uwagi sądu pierwszej instancji, że organ rentowy nie dokonał przedmiotowej interpretacji przepisu art. 9ust. 2c ustawy systemowej, która to interpretacja byłaby niekorzystna dla wnioskodawcy. Strona pozwana odmówiła w ogóle dokonania owej interpretacji nie znajdując, w swojej ocenie, przesłanek warunkujących jej dopuszczalność. Strona pozwana wskazała, że w dacie kiedy zgłoszono sporny wniosek , przedmiotowy przepis nie wszedł jeszcze w życie, a w związku z tym interpretacja nie może dotyczyć zdarzeń wynikających ze stanu prawnego jeszcze nie obowiązującego.
Powołany przepis art. 9ust. 2c ustawy systemowej stanowi, iż osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a, spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów. Zasady tej nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, lub z innych tytułów osiąga kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a.Przepis ten został wprowadzony art. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 23.10.2014r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej, ustawa ta weszła w życie z dniem 1.01.2015r., a m.in. przepis art. 1 pkt 3 lit b wprowadzający art. 9 ust. 2 c ustawy systemowej wchodził w życie z dniem 1.01.2016r.
Zgodnie zart.10 ust. 1i 2 ustawy z dnia 2.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczejprzedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji, co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie, wniosek o wydanie interpretacji może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. Ostatnio wymienione zdarzenia przyszłe niewątpliwie wiązały się ze sposobem rozliczania składek w związku z wejściem w dniu 1.01.20916r. powołanego przepisu art. 9 ust. 2c ustawy systemowej. Wniosek o interpretację został zgłoszony w dniu 30.07.2015r. Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym sprawę, nie podziela stanowiska organu rentowego, iż nie było podstaw do wydania przedmiotowej interpretacji. Wejście w życie przepisu art. 9ust, 2c ustawy systemowej było zdarzeniem przyszłym, ale pewnym, bowiem ustawa wprowadzająca zmianę weszła w życie i jednoznacznie określała termin wejścia w życie tego jednostkowego m.in. przepisu. Zgodnie z art. 17 ustawy systemowej wnioskodawca jako płatnik składek ma obowiązek obliczyć i terminowo opłacić składki, w tej sytuacji, nie można w razie istniejących wątpliwości, pozbawić płatnika możliwości uzyskania interpretacji co do wchodzącego w życie przepisu. Wobec nadejścia terminów opłacenia składek za styczeń 2016r. płatnik mógł, zdaniem sądu apelacyjnego, skutecznie domagać się interpretacji, która byłaby wiążąca i pozwoliła na wykonanie obowiązku rozliczenia składek bez narażenia na jakiekolwiek konsekwencje, gdyby niewłaściwie zinterpretował przepisy.
Z tych motywów Sąd Apelacyjny, nie podzielając stanowiska organu rentowego, nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania, bowiem oznaczałoby to, że podziela ocenę prawną organu rentowego.
W niniejszej sprawie została wniesiona apelacja tylko organu rentowego, z tego względu zgodnie zart. 384 kpcSad Apelacyjny nie może orzekać na niekorzyść strony wnoszącej apelację. W tej sytuacji, czy orzeczenie reformatoryjne, czy uchylający zaskarżony wyrok z przekazaniem do ponownego rozpoznania , czy to sądowi pierwszej instancji , czy po uchyleniu zaskarżonej decyzji – bezpośrednio organowi rentowemu byłoby orzeczeniem na niekorzyść strony wnoszącej apelację i naruszałoby przepisart. 384 kpc.
Orzeczenie Sądu pierwszej instancji, w którym to sąd dokonał interpretacji, jest orzeczeniem ponad żądanie , do którego w sprawie nie było podstaw. Z tych motywów Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawieart. 355 § 1 kpcw zw. zart. 386 §3 kpciart. 384 kpc.
Orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu znajduje uzasadnienie w przepisieart. 98 kpcw zw. z 9ust. 2 i § 10ust. 1 pkt 2 kpcoraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015/1804), przy czym stawka wynagrodzenia 360 zł. została obniżona do 75% z uwagi na działanie w obu instancjach tego samego pełnomocnika.
SSA Barbara Pauter   SSA Maria Pietkun   SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska