Sąd Okręgowy w Świdnicy
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 446/17
Data wyroku: 2017-09-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aleksandra Żurawska, Jerzy Dydo, Agnieszka Terpiłowska
Podstawa prawna: art.145 kc

Sygn. akt II Ca 446/17

POSTANOWIENIE
Dnia 26 września 2017 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO  Jerzy Dydo
Sędziowie:  SO Aleksandra Żurawska
SO  Agnieszka  Terpiłowska
Protokolant: Elżbieta Janus
po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017r. w Świdnicy na rozprawie
sprawy z wnioskuA. G.
przy udziale

C. J.,W. J. (1),M. A.,G. A.,E. R.,Z. B. (1), GminyW., Skarbu Państwa –(...)w(...)

o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu
z dnia 26 stycznia 2017r. sygn. akt I Ns 75/14

p o s t a n a w i a:
uchylić zaskarżone postanowienie  i  sprawę przekazać  Są dowi Rejonowemu wW.do ponownego rozpoznania , pozostawiając temu Są dowi rozstrzygnięcie o kosztach  instancji odwoławczej .
(...)

UZASADNIENIE
WnioskodawcaA. G.złożył wniosek o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu nadziałkach (...)położonych wW.przyul. (...)na rzecz wnioskodawcy jako właścicieladziałki nr (...).
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, iż jest właścicielemdziałki nr (...)położonej wW.przyul. (...). Przedmiotowa działka nie ma bezpośredniego dostępu do drogi gminnej położonej nadziałce (...). DotychczasA. G.za dorozumianą zgodą właścicielidziałek (...)przechodził i przejeżdżał przez ich działki, aby dotrzeć do swojej działki. W chwili obecnej sytuacja uległa zmianie, albowiem właściciele nieruchomości sąsiednich podejmują działania zmierzające do ograniczenia możliwości korzystania z ich nieruchomości.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania Skarb Państwa –(...)W.wniósł o oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek uczestnik podniósł, iż nie jest prawdą, iżdziałka nr (...)nie ma dostępu do drogi gminnej, nie jest również prawdą, iż wnioskodawca miał dorozumianą zgodę uczestnika na przejazd przez przedmiotową działkę. O zgodę na przejazd wnioskodawca nie zawracał się do uczestnika, a droga która znajduje się na terenie lasu jest drogą techniczną związana z gospodarka leśną i nie ma charakteru publicznego. Przejazd tym szlakiem przez inne pojazdy niż posiadające zezwolenie nadleśnictwa, a związane z pracami leśnymi jest zabronione. Nie można zatem ustanowić służebności przejazdu i przechodu na drodze, której nie ma. Ponadto zgodnie zustawa o lasach-art. 39nadleśniczy może jedynie za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych obciążyć za wynagrodzeniem służebnością drogą z uwzględnieniem zasad gospodarki leśnej. Wnioskodawca nigdy nie wystąpił do uczestnika o zdobycie takiej zgody, a nawet gdyby wystąpił – zgoda taka nie zostałaby wydana, albowiem droga przechodzi przez środek lasu i nie może być udostępniona do celów, o jakie wnioskuje wnioskodawca.
W odpowiedzi na wniosek uczestnicy postępowaniaC. J.iW. J. (2)poparli wniosek wnioskodawcy w całości.
Pismem z dnia 26 czerwca 2016r. w odpowiedzi na opinię biegłego uczestnik postępowaniaC. J.wskazał, iż nie zgadza się na wariant zakładający wyznaczenie drogi przezdziałkę nr (...)przez jej środek.
Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie GminęW.,M. A.,G. A.,E. R.iZ. B. (2).
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017r. Sąd Rejonowy w Wałbrzychu oddalił wniosekA. G.o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu i ustalił, iż wnioskodawca ponosi koszty postępowania, pozostawiając szczegółowe wyliczenia referendarzowi sądowemu.
Sąd pierwszej instancji ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaA. G.jest właścicielemdziałki nr (...)o powierzchni(...)oddalonej od drogi publicznej (ul. (...)) o około 420 m.Działka nr (...)zabudowana jest budynkiem mieszkalnym wolnostojącym o rozczłonkowanym rzucie poziomym. Teren na którym posadowiony przedmiotowy budynek mieszkalny położony jest pod względem wysokościowym ok. 111 m wyżej od drogi publicznej tj.ul. (...). Rzędna bezwzględna terenu przy budynku mieszkalnym wynosi 542,2 m n.p.m, natomiast terenu na skrzyżowaniuulic (...)(działka nr (...)) z drogą gminną (działka nr (...)) posiada wysokość 430,9 m n.p.m. Od południowo – zachodniej strony dodziałki nr (...)przylegadziałka nr (...), która również jest własnością wnioskodawcy. Łączna powierzchnia działek gruntu o(...)wynosi(...)hektarów i(...)arów. Dla powyżej opisanych nieruchomości Sąd Rejonowy w Wałbrzychu Wydział VII Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą za nr (...).
Działka nr (...)stanowiąca własność wnioskodawcy nie ma dostępu do drogi publicznej.A. G.realizuje dostęp dodziałki nr (...), a tym samym do swojegobudynku mieszkalnego nr (...)z drogi publicznej tj.ul. (...)(działka nr (...)) w następujący sposób ( wariant 1 opinii biegłego z dnia ):

–

nieutwardzoną drogą gminną (działka nr (...));

technologiczną drogą leśną usytuowaną w granicachdziałki (...)stanowiącej własność Skarbu Państwa –(...)W.;

z naruszeniem częścidziałki nr (...)będącej własnością prywatnąG. Ł..

Ustanowienie służebności drogi koniecznej według wariantu 1, naruszałobyart. 39 a ustawy z 28 września 1991 r. o lasach. Zarządzeniem(...)Dyrektora Ochrony Środowiska weW.z dnia 23 września 2014 r. poz. 3941 ustanowiony został planu zadań ochrony dla(...), który obejmuje oddział(...)leśnictwaS.. Występują tam siedliska objęte ochroną według dyrektywy unijnej –(...).
Droga konieczna według wariantu 2 przebiegałaby oddrogi publicznej nr (...)(odul. (...))drogami gminnymi nr (...), następnie wzdłuż południowej granicydziałki nr (...)do granicydziałki nr (...)stanowiącej własność wnioskodawcy. W obrębiedziałki nr (...)droga konieczna najpierw przebiegałaby wzdłuż południowej granicydziałki nr (...), następnie obok stawu(...)i dalej istniejącą drogą o kierunku południowy zachód ÷ północny wschód do granicydziałki nr (...). Droga ta charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 0,40do 31,10, a lokalnie nawet 45,90.
Wariant 2A polega na wykorzystaniu gminnychdziałek drogowych nr (...)i częściowo(...)orazdziałek nr (...)stanowiących własność prywatną idziałki gminnej nr (...). Droga konieczna przebiegałaby od drogi publicznej (ul. (...))działka nr (...),działką nr (...)a następni(...)z pominięciem stromej części tej działki oznaczonej numerami(...), następnie po widocznych w terenie śladach dróg przebiegających przezdziałki nr (...). Po przekroczeniu granicydziałki nr (...), droga konieczna przebiegałaby śladami starych dróg wewnątrzdziałki nr (...), na wysokość stawu(...). W końcowej fazie droga konieczna przebiega istniejącą drogą o kierunku południowy zachód ÷ północy wschód wewnątrzdziałki nr (...), aż do granicydziałki nr (...). Droga ta charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 0,4(

    0)do 28,1(

    0), a lokalnie nawet 33,5(

    0).
Wariant 2B polega na wykorzystaniu gminnychdziałek drogowych nr (...)i częściowo(...)orazdziałek nr (...)stanowiących własność prywatną idziałki gminnej nr (...). Droga konieczna przebiegałaby oddrogi publicznej nr (...)działką nr (...)orazdziałką nr (...), następnie po istniejących w terenie śladach dróg przebiegających przezdziałki nr (...). W dalszej części wzdłuż południowej granicydziałki nr (...). Po przekroczeniu granicydziałki nr (...), droga konieczna skręciłaby na północny zachód i przebiegałaby obok stawu(...)a następnie trasą według wariantu 2a. Droga ta charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 0,4(
    0)do 36,1(
    0).
Wariant 3 polega na wykorzystaniu gminnejdziałki drogowej nr (...)oraz gminnejdziałki nr (...). Droga konieczna przebiegałaby oddrogi publicznej nr (...)działką drogową nr (...), następnie przy zachodniej granicydziałki nr (...)dodziałki nr (...)stanowiącej własność wnioskodawcy. Wewnątrzdziałki nr (...)droga konieczna przebiegałaby wzdłuż południowo – zachodniej granicy na długości około 100 m, w kierunku projektowanej drogi koniecznej według wariantu 2, 2A, 2B. Droga ta charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 1,90do 41,90.
Wariant 3A polega na wykorzystaniu gminnejdziałki drogowej nr (...)oraz gminnejdziałki nr (...). Droga konieczna przebiegałaby oddrogi publicznej nr (...),działką drogową nr (...), a następnie przez środekdziałki (...)dodziałki drogowej nr (...). W dalszej części droga konieczna pokrywa się z wariantem 2A. Droga ta charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 1,80do 22,60, a lokalnie nawet 52,10.
W wariancie 4 droga charakteryzuje się nachyleniem zawierającym się w granicach od 1,10do 15,50.
Wariant 4A – diagonalny – zaprojektowana droga składa się z dwóch odcinków :

–

odcinka(...)będącego drogą konieczną przebiegającą od drogi publicznej (działka nr (...)) poprzezdziałkę nr (...)(łąka) będąca własnością GminyW., dodziałki nr (...);

odcinka(...)o długości 553 m mającego pełnić rolę drogi dojazdowej usytuowanej wewnątrzdziałki nr (...)i przebiegającej od granicydziałek nr (...)do budynku mieszkalno-gospodarczego(...);

Wariant 4A – po wzniosie – zaprojektowana droga składa się z dwóch odcinków :

–

odcinka(...)będącego drogą konieczną przebiegającą od drogi publicznej (działka nr (...)) poprzezdziałkę nr (...)będącą własnością GminyW., dodziałki nr (...);

takiego samego odcinka jak w Wariancie 4a- diagonalny.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji przyjął, iż wniosek podlegał oddaleniu.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie zart. 145 k.c., jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej - drogi koniecznej. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, Sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno także uwzględniać interes społeczno – gospodarczy. Brak dostępu do drogi publicznej w rozumieniuart. 145 § 1 k.c.oznacza brak prawnie zagwarantowanego połączenia nieruchomości izolowanej z siecią dróg publicznych. Za taki szlak nie może być uznana droga, po której właściciel nieruchomości pozbawionej dostępu, lub inne osoby korzystające z tej nieruchomości komunikują się grzecznościowo, a nawet, gdy dostęp oparty jest na stosunku obligacyjnym z właścicielem nieruchomości sąsiedniej. Hipoteząart. 145 k.c.jest bowiem objęty dostęp o charakterze trwałym, nie skrępowany wolą osób trzecich. Brak odpowiedniego dostępu z nieruchomości do drogi publicznej w rozumieniu ww. przepisu występuje nadto zarówno wtedy, gdy nie ma bezpośredniego takiego dostępu, jak i wtedy, gdy nie ma dostępu do drogi publicznej poprzez drogę innego rodzaju (np. tzw. drogę wewnętrzną), faktycznie istniejącą o odpowiedniej szerokości i ukształtowaniu, umożliwiającą nieprzerwany i nieskrępowany dostęp ogółowi osób, nawet gdy jest to droga wydzielona z działek prywatnych, zwłaszcza gdy pozostaje pod zarządem gminy. Nieruchomość ma natomiast odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniuart. 145 § 1 k.c., jeżeli z siecią dróg publicznych łączy ją szlak drożny wydzielony geodezyjnie jako droga, która, choć nie jest zaliczona do sieci dróg publicznych w rozumieniuustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych(t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 260), pozostaje ujęta w planie przestrzennego zagospodarowania Gminy i znajduje się pod jej zarządem oraz jest powszechnie dostępna (tak m. in. SN w wyroku z dnia 15 czerwca 2010 roku, II CSK 30/10, a także w postanowieniu z dnia 12 października 2011 roku, II CSK 94/11).
W toku niniejszego postępowania w ocenie Sądu pierwszej instancji niezbędna była ocena poszczególnych możliwych do wykonania z technicznego punktu widzenia wariantów drogi koniecznej zaprojektowanych przez biegłego z zakresu geodezji i kartografii, z uwzględnieniem obowiązujący przepisów w zakresie ruchu drogowego i kolejowego oraz z uwzględnieniem przesłanek z§ 2 i 3 art. 145 k.c.Odnosząc się do poszczególnych wariantów drogi koniecznej wskazać należało, że Wariant 1 stanowiący aktualnie faktyczną drogę dojazdu dodziałki nr (...)zgodnie z opinią biegłego jest rozwiązaniem najkorzystniejszym pod względem wszystkich aspektów problemu ustanawiania drogi koniecznej tj. jest drogą krótką, na całej długości przejezdną, o w miarę bezpiecznym nachyleniu, jej aktualny stan techniczny może być poprawiony mniejszymi nakładami finansowymi niż w przypadku pozostałych wyodrębniony wariantów oraz będzie drogą tańszą w utrzymaniu przejezdności.
W ocenie Sądu pierwszej instancji wariant ten winien zostać jednak odrzucony. W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania Skarb Państwa powoływał się na treść art.art. 39a § 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach(Dz.U. z 2015 r. poz. 2100) zgodnie z treścią którego nadleśniczy może za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych obciążyć, za wynagrodzeniem, nieruchomości pozostające w zarządzie Lasów Państwowych służebnością drogową lub służebnością przesyłu, z uwzględnieniem zasad gospodarki leśnej. Wynagrodzenie to stanowi własny przychód Lasów Państwowych. Wariant 1 podlega odrzuceniu z uwagi na treść Zarządzenia(...)Dyrektora Ochrony Środowiska weW.z dnia 23 września 2014 r. poz. 3941 dotyczącego ustanowienia planu zadań ochrony dla(...), który obejmuje oddział(...)leśnictwaS.. Występują tam siedliska objęte ochroną według dyrektywy unijnej –(...).
Lokalizację drogi koniecznej wariantu 2 należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

ponad dwukrotnie większe nachylenie bieżące, dochodzące do 36,1 ̊ , a lokalnie do 45, 9 ̊,

długość pochyłą dłuższą o 225 m, a wynoszącą 824 m;

stan techniczny drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym oraz ze względu na małą nośność i zły stan techniczny mostu nad ciekiem wodnym przy wejściu nadziałkę nr (...);

ogromne nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na długości około 293 m, utwardzenia drogi na całym jej odcinku, remontu mostu nad ciekiem wodnym.

Lokalizację drogi koniecznej wariantu 2A należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

nachylenie bieżące, dochodzące do 28,1 ̊ , a lokalnie do 33,5 ̊;

długość pochyłą dłuższą o 229 m, wynoszącą 828 m;

stan techniczny drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym;

małą nośność oraz zły stan techniczny mostu nad ciekiem wodnym przy wejściu nadziałkę nr (...);

bardzo duże nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na długości około 473 m, dotyczących poszerzenie aktualnie zatartej i częściowo zakrzewionej drogi, robót związanych z utwardzeniem drogi na całej długości oraz remontu mostku nad ciekiem wodnym.

Lokalizację drogi koniecznej wariantu 2B należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

nachylenie bieżące, dochodzące do 36,1 ̊,

długość pochyłą dłuższą o 193 m, a wynoszącą 792 m;

stan techniczny drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym oraz ze względu na małą nośność i zły stan techniczny mostu nad ciekiem wodnym w obrębiedziałki nr (...);

bardzo duże nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na długości około124 m w celu wykorytowania pasa drogi o szerokości 4 m oraz dotyczących poszerzenia dawnej zatartej drogi na odcinku o długości ok. 214 m, utwardzenia drogi na całym jej odcinku, remontu mostu nad ciekiem wodnym.

Lokalizację drogi koniecznej wariantu 3 należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

nachylenie bieżące, dochodzące do 41,9 ̊,

stan techniczny zaprojektowanej drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym na pewnych jej odcinkach

ogromne nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na długości około 327 m w celu wykorytowania pasa drogi o szerokości 4 m oraz utwardzeniem drogi na całej jej długości wynoszącej 527 m.

Lokalizację drogi koniecznej wariantu 3A należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

nachylenie bieżące, dochodzące do 28,1 ̊, a lokalnie do 52,1 ̊,

długość pochyłą dłuższą o 231 m, a wynoszącą 830 m;

stan techniczny zaprojektowanej drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym na pewnych jej odcinkach

ogromne nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na długości około 206 m w celu wykorytowania pasa drogi o szerokości 4 m, poszerzeniem dawnej aktualnie zatartej drogi na odcinku 473 m oraz utwardzeniem drogi na całej jej długości wynoszącej 830 m.

Lokalizację drogi koniecznej wariantu 4 należało odrzucić z następujących przyczyn ze względu na:

–

długość pochyłą dłuższą o 511 m, a wynoszącą 1110 m;

stan techniczny zaprojektowanej drogi uniemożliwiający przejazd samochodem osobowym terenowym na pewnych jej odcinkach ;

ogromne nakłady finansowe związane z wykonaniem robót ziemnych na pewnych odcinkach w celu wykorytowania pasa drogi o szerokości 4 m oraz utwardzeniem drogi na całej jej długości wynoszącej 1110 m.

Warianty 4A – diagonalny oraz 4A – po wzniosie również winny być odrzucone z uwagi na
- charakter zaprojektowanej drogi koniecznej o długości pochyłej 293 m, faktycznie nie będącej drogą i wymagającej kosztownych robót polegających na wykorytowaniu pasa drogi o szerokości 4m i utwardzeniu całej drogi (Wariant 4A – diagonalny);
- duże nachylenie w granicachdziałki gminnej nr (...), dochodzące do wielkości 21,2̊ =38,8 ̊ (Wariant 4A – po wzniosie);
- duże nachylenie drogi dojazdowej o długości 553 m usytuowanej wewnątrzdziałki nr (...)i przebiegającej od granicydziałki nr (...)do budynku mieszkalno – gospodarczego(...)dochodzącej do wielkości 15,5 ̊ = 27,7 ̊;
- stan techniczny określonej powyżej zaprojektowanej drogi dojazdowej o długości 553 m nie mającej charakteru drogi i wymagającej kosztownych robót polegających na wykorytowaniu pasa drogi o szerokości 4m i utwardzeniu całej drogi;
- dłuższą drogę dostępu z drogi tranzytowej relacjiD.-W.-J.-W..
Mając na uwadze materiał zgromadzony w niniejszej sprawie, w szczególności opinie biegłego, które mały w ocenie Sądu pierwszej instancji kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięci a sprawy przyjąć należało, że żaden z wariantów ustanowienia służebności drogi koniecznej zaproponowanej przez biegłego nie może zostać uwzględniony.
Na marginesie wskazać należało, iż wnioskodawca już podczas zakupudziałki nr (...)miał do niej utrudniony dostęp, korzystał bez zezwolenia odpowiednich organów z drogi technologicznej leśną usytuowanej w granicachdziałki (...)stanowiącej własność Skarbu Państwa –(...)W.. Istotnym jest również fakt, iżA. G.dotychczas nie zwracał się do nadleśnictwa ani do regionalnego dyrektora ochrony środowiska o wyrażenie zgody na ustanowienie drogi koniecznej.
W świetle powyższych rozważań orzeczono jak w I postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd pierwszej instancji orzekł w oparciu o treść 520§ 3 k.p.c., pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów Referendarzowi sądowemu.
Apelację od postanowienia złożył wnioskodawca zaskarżając postanowienie w całości wnosząc o:
- uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie żądania w całości;
- zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
Apelujący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1
rażące naruszenie prawa procesowego tj.art. 328 k.p.c., poprzez brak oceny ustalenia przyczyn, dla których Sąd stwierdził, że opinie biegłego sądowego wydane w sprawie, które miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie mogły być uwzględnione, podczas gdy Sąd sam stwierdził że wariant nr 1 przebiegu drogi zaproponowany przez biegłego stanowiący aktualnie faktyczną drogę dojazdu dodziałki nr (...)jest rozwiązaniem najkorzystniejszym pod względem wszystkich aspektów problemu ustanowienia drogi koniecznej tj. drogą krótką, na całej długości przejezdną o w miarę bezpiecznym nachyleniu, jej aktualny stan techniczny może być poprawiony mniejszymi nakładami finansowymi niż w przypadku pozostałych wyodrębnionych wariantów oraz będzie drogą tańszą w utrzymaniu przejezdności, oraz poprzez brak wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd uznał za istotny fakt, że wnioskodawca dotychczas nie zwracał się do nadleśnictwa, ani do regionalnego dyrektora ochrony środowiska o wyrażenie zgody na ustanowienie drogi koniecznej, podczas gdy dla roszczenia o ustanowienie drogi koniecznej w postępowaniu cywilnym okoliczność powyższa nie ma żadnego znaczenia, które to naruszenia miały istotne znaczenie dla bytu sprawy, albowiem wskutek powyższego nie zastosowano [przepisuart. 145 k.c.

2
rażące naruszenie prawa materialnego tj.art. 39 a § 1 ustawy z dnia 28 września 1991 o lasachpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie zamiast właściwegoart. 145 k.c.na skutek błędnego przyjęci, że ustanowienie służebności drogi koniecznej na nieruchomości będącej pod zarządem lasów państwowych przez Sąd może nastąpić jedynie po uprzednim złożeniu przez wnioskodawcę wniosku do nadleśniczego oraz błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że służebność taka może być ustanowiona jedynie przez nadleśniczego za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji lasów państwowych, podczas gdy ustanowienie służebności drogi koniecznej w trybie powołanegoart. 39 a § 1 ustawy z dnia 28 września 1991r. o lasach, jest dokonywane przez organ administracji publicznej fakultatywnie w postępowaniu administracyjnym, a nie cywilnym, przez co przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu cywilnym w ogóle. A ponadto dla skorzystania przez wnioskodawcę z ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym w oparciu o dyspozycjęart. 145 k.c.nie ma żadnego znaczenia zaniechanie skorzystania w tym przedmiocie z drogi postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowania - Skarb Państwa(...)W.wniósł o oddalenie apelacji w całości i o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja jest uzasadniona i zarzuty w zakresie, w jakim wnioskodawca wskazuje na naruszenie treściart. 328 § 2 k.p.c.skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w oparciu o treśćart. 386 § 4 k.p.c.
Obowiązująca zasada pełnej apelacji pozwala Sądowi drugiej instancji w granicach zaskarżenia (art. 378 § 1 k.p.c.) na kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia i w razie potrzeby na dokonanie własnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego (art. 382 k.p.c.) oraz na wydanie orzeczenia merytorycznego. Jednakże w niniejszej sprawie w świetle uchybień Sądu pierwszej instancji Sąd drugiej instancji obowiązany byłby do dokonania ustaleń faktycznych oraz oceny prawnej żądania w pełnym zakresie, co doprowadziłoby do zastąpienia przez Sąd Okręgowy Sądu pierwszej instancji i pozbawienia stron prawa do rozstrzygnięcia sprawy przez dwie instancje(por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2014r. II CZ 8/14, LEX 1483949). .
Zarzuty apelacji wskazujące na naruszenie przepisuart. 328 § 2 k.p.c.przy sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku są w pełni uzasadnione. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wariant pierwszy wytyczenia służebności wskazany przez biegłego należało uznać za najkorzystniejsze rozwiązanie. Jednocześnie Sąd wskazał, iż wariant ten powinien zostać odrzucony. Trudno ocenić uzasadnienie w tym zakresie, ponieważ Sąd powołał się na zarzuty uczestnika postępowania z odpowiedzi na wniosek oparte na treściart. 39 a § 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach(Dz.U. z 2015 r. poz. 2100) i przywołał treść powyższego przepisu. A jedynie na marginesie rozważań wskazał, iż „wnioskodawca już podczas zakupudziałki nr (...)miał do niej utrudniony dostęp, korzystał bez zezwolenia odpowiednich organów z drogi technologicznej leśną usytuowanej w granicachdziałki (...)stanowiącej własność Skarbu Państwa –(...)W.”. Istotnym w ocenie Sądu pozostawał również fakt, iż wnioskodawca dotychczas nie zwracał się do nadleśnictwa ani do regionalnego dyrektora ochrony środowiska o wyrażenie zgody na ustanowienie drogi koniecznej.
Można zatem zakładać, iż Sąd pierwszej instancji przyjął, iż brak wstępnego rozstrzygnięcia opartego na treści przywołanego przepisuart. 39 a § 1 cyt. ustawy o lasachspowodował, iż Sąd nie badał możliwości ustanowienia służebności w tym wariancie.
Należy zaznaczyć, iż zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawcy wariant pierwszy pozostaje tym jaki najbardziej odpowiadałby wnioskodawcy z uwagi na ukształtowanie terenu i najłatwiejszy dostęp do jego nieruchomości.
Sąd nie jest związany zakresem wniosku i po przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego mógłby przyjąć, iż inne niż wskazywane przez wnioskodawcę rozstrzygnięcie pozostaje uzasadnione w świetleart. 145 k.c.i okoliczności sprawy. Należało jednak należycie uzasadnić, z jakich powodów proponowany przebieg służebności nie jest możliwy do uwzględnienia. Lakoniczne wskazane na przepisart. 39 a § 1 cyt. ustawy o lasachnie jest w tym zakresie wystarczające. Ponadto założenie jakie czyni Sąd pierwszej instancji w tym zakresie pozostaje błędne. Przywołany przepis przewiduje uprawnienie nadleśniczego do obciążania nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych służebnością drogową. Uzależnienie możliwości w tym zakresie od decyzji regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych ogranicza uprawnienie nadleśniczego. Nie stwarza natomiast konieczności uprzedniego uzyskania tej zgody przed wytoczeniem sprawy przed Sądem w przedmiocie ustanowienia służebności. Z powyższej regulacji nie wynika ograniczenie Sądu, co do konieczności uprzedniego spełnienia warunków przewidzianych przepisem tj. uzyskania zgody dyrektora regionalnej dyrekcji, ponieważ takiego ograniczenia nie przewiduje przepisart. 287 i 288 k.c.Sąd samodzielnie rozważa zakres i sposób wykonywania służebności z uwzględnieniem powyższych przepisów. Sąd obowiązany jest jedynie korzystać z opinii biegłego, co do technicznych możliwości w tym zakresie.
Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, iż za odrzuceniem wariantu pierwszego przemawia treść Zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska weW.z dnia 23 września 2014 r. poz. 3941 dotyczącego ustanowienia planu zadań ochrony dla(...)który obejmuje oddział(...)leśnictwaS.ponieważ występują tam siedliska objęte ochroną według dyrektywy unijnej –(...). Twierdzenie powyższe również nie zostało poparte pogłębiona oceną, z jakich powodów Sąd uznał, iż nie można, co do zasady badać możliwości ustanowienia służebności.
Należy wskazać, iż(...)stanowią formę ochrony przyrody w rozumieniuart. 6 ust 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r.(Dz.U. z 2016 r. poz. 2134 t.j.). Jednakże ochrona ta polega na ograniczaniu możliwości ingerencji, która mogłaby prowadzić do negatywnych skutków dla dóbr przyrodniczych objętych ochroną, przy czym ingerencja taka jest dopuszczalna pod pewnymi warunkami w oparciu o treśćart. 34 cyt. ustawy o ochronie przyrody(

    por. wyrok WSA w Warszawie z 2007-04-26, IV SA/Wa 2319/06, Legalis, Wyrok NSA z 2009-08-04, II OSK 1239/08, Legalis
). I potencjalne możliwości w tym zakresie należało zbadać.
Mając powyższe na uwadze zaskarżone postanowienie zostało uchylone a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji rozważy możliwości przeprowadzenia służebności w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę.
(...)
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
tezy z piśmiennictwa
pisma urzędowe
komentarze
monografie
procedury