Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 76/17
Data wyroku: 2017-05-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Nowakowska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza, Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VU 76/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Ewa Nowakowska
Protokolant st. sekr. sądowy Alina Kędzia
po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. w Kaliszu
odwołaniaL. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 19 grudnia 2016 r. 26 stycznia 2017r. Nr(...)
w sprawieL. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o emeryturę

1
Oddala odwołanie od decyzji z 26 stycznia 2017r.

2
Umarza postepowanie w przedmiocie decyzji z 19 grudnia 2016r.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26.01.2017r. (uchylając wcześniejszą decyzję z dnia 19.12.2016r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wO.odmówiłL. K.przyznania emerytury wcześniejszej dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, gdyż nie wykazał 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych (tylko 23 lata 11 miesięcy i 9 dni), bo odmówiono mu zaliczenia pracy domownika w gospodarstwie rolnym u wujostwa w miejscowościC.w województwie(...), skoro nie był tam zameldowany, a mieszkał z rodzicami wZ.i tam uczył się w(...), więc nie był domownikiem w gospodarstwie i nie pracował tam w połowie czasu pracy.
Odwołanie od tej decyzji wniósł do SąduL. K.domagając się przyznania wcześniejszej emerytury dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach po zaliczeniu na podstawie zeznań wskazanych świadków brakującego okresu pracy w gospodarstwie wujostwa w okresie od 1.06.1972r. do 08.09.1974r., podnosząc, że odległość z gospodarstwa do miejsca zamieszkania wynosiła zaledwie 1,5 km, a syn wujostwa miał dopiero 8 lat.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd ustalił co następuje:
L. K.urodził się(...)wC..
W okresie od 1.09.1971r. do 12.06.1974r. był uczniem(...) Szkoły ZawodowejwZ.i mieszkał w tej miejscowości przyul (...), gdzie był zameldowany na pobyt stały do dnia 24.02.1983r.
(zaświadczenie k 45, świadectwo k 33, oświadczenie k 40,karta rowerowa k 43 akt ZUS)
Jego wujostwo-U.iS. K.posiadali w latach 1947-1981 gospodarstwo rolne o pow. 9,87 ha położone we wsiC., województwo(...). (dowód- zaświadczenie K 41 akt emerytalnych)
S. K.był bratem ojca odwołującego się, ale nie było to gospodarstwo po ich rodzicach. Na gospodarstwie mieszkali poza jego właścicielami także ich dzieci oraz bratS.–J., który był kawalerem i nie pracował zawodowo. CórkaZ.,urodzona w (...)r. była zamężna i nie mieszkała już z rodzicami od 1966r., ale mieszkali synowie;R., rocznik 1951.I.,urodzony w (...)r.,A.urodzony w (...)r. iB.w 1964r,R.po ukończeniu szkoły zawodowej pozostał na gospodarstwie.
(Dowód- zeznania świadkaI. K.k 33)
Gospodarstwo było ogólnorolne, hodowano sporo inwentarza, w tym 2 konie. każda para rąk do pracy przydawała się, choć pracowali w nim wszyscy domownicy w miarę swoich możliwości. Cięższe prace wykonywali mężczyźni; właściciel gospodarstwa i jego bratJ.oraz synR.. Odwołujący mieszkając w niewielkiej odległości (na skrót 1-1,5 km) z własnej woli przychodził pomagać wujostwu i przy pracach polowych i przy inwentarzu. Nie miał żadnych stałych obowiązków, prace do wykonania jemu i innym członkom rodziny rozdzielał wuj. Zwykle członkowie rodziny pracowali wspólnie.
W zimę odwołujący się przychodził do młócenia zboża i w miarę potrzeb naprawiał sprzęt mechaniczny. Rodzina wuja dzieliła się z jego rodziną pochodzącymi z gospodarstwa płodami rolnymi
(Dowód- zeznania świadkówI. K.iA. K.k 32,33)
W życiorysie z dnia 20.08.1974r. składanym przed podjęciem pracy w(...)L. K.nie wspominał o jakichkolwiek związkach z rolnictwem (oboje rodzice pracowali w(...)wZ.) podał jedynie przebieg swej nauki od szkoły podstawowej i deklarował zamiar podjęcia pracy od 1.09.1974r.
(dowód- życiorys w aktach osobowych)
Nie kwestionując zeznań świadków co do zasady w zakresie, że odwołujący się pomagał w pracach na gospodarstwie rolnym wujostwa Sąd nie dał jednak wiary twierdzeniom, by była to praca stała i w wymiarze co najmniej połowy etatu pracowniczego. Ponadto poza sporem jest, że odwołujący się nie mieszkał na gospodarstwie, ale z rodzicami, którzy utrzymywali go.
(dowód- życiorys w aktach osobowych)
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie z art.184 ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U.z 2016r. poz. 887.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31.12.1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art.32-34, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (1.01.1999r.) osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzna

oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.27.

Stosownie do treści ust.2 emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do OFE lub złożenia wniosku o przekazanie środków tam zgromadzonych za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa. Poza sporem jest, ze odwołujący się taki wniosek złożył już.
Zgodnie z art. 32 cyt. ustawy ubezpieczeni będący pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnieni w szczególnych warunkach przez co najmniej przez 15 lat, nabywali prawo do emerytury w wieku obniżonym o 5 lat od podstawowego o ile udowodnili łączny staż ubezpieczeniowy określony w art.27 cyt. ustawy wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
Na dzień 01.01.1999r. odwołujący się wykazał 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach, ale nie wykazał 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Wiek 16 lat ukończył w dniu(...).
L. K.domagał się zaliczenia do stażu ubezpieczeniowego pracy w gospodarstwie rolnym wujostwa od 1.06.1972r. do 08.09.1974r. czyli do podjęcia pracy zawodowej, choć we wskazanym okresie nie mieszkał na gospodarstwie rolnym ale z rodzicami i uczył się w szkole zawodowej. Takie żądanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż praca w gospodarstwie rolnym może być uwzględniona tylko na określonych warunkach, a odwołujący się ich nie spełnia.
Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się m.in. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przypadające przed 1.01.1983r.jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7. są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Za okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przypadające przed 1.01.1983r. uważa się okresy pracy wykonywanej na takich warunkach jakie po tym dniu dawały podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. (patrz wyrok SN z 3. 07. 2001r. II UKN 466/00 OSNP 2003 /7/186)
Utrwalone jest w orzecznictwie i literaturze, że przypadek wskazany w pkt.3 dotyczy pracydomownika, czyli osoby związanej z gospodarstwem w określony sposób.
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U.z 1989 r. nr 24 poz.133 ze zm.) jako domownika (tj. osobę co do której od 1.10.1983r. istniał obowiązek ubezpieczenia rolniczego,) wart.2 ust 2definiowała członka rodziny rolnika i inną osobę pracującą w gospodarstwie rolnym, jeżelipozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem,ukończył 16 lat, nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadtopraca w gospodarstwie rolnym stanowi jego główne źródło utrzymania.
Materiał zgromadzony w sprawie pozwala wprawdzie na przyjęcie, że odwołujący się w okresach przerw w nauce pracował w gospodarstwie rolnym wujka, ale wątpliwe wydaję się, by mógł być z tego tylko powodu zakwalifikowany do kategorii domownika rolnika w rozumieniu ustawowym. Przede wszystkim był związany z domem rodziców w innej miejscowości i tam znajdowało się centrum jego spraw życiowych, co jednoznacznie wynika z jego życiorysów (o czym było mowa wyżej). Pobyt na wsi nawet przez całe wakacje nie powoduje zmian w tym zakresie.
Praca odwołującego się w gospodarstwie wujka nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania, nawet jeśli łączyła się z otrzymaniem jakichś pieniędzy po jej zakończeniu.
Przy ocenie podstaw do zaliczenia pracy domownika nacisk kładziony jest jednak na stałość wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, co nie musi nawet oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość, dyspozycyjność do podjęcia pracy rolniczej, z czym wiąże się wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego. Doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymagana od członków rodziny rolnika, nie stanowi natomiast stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego.
Praca odwołującego się nosiła cechy typowej pomocy rodzinnej, a nie była stałą pracą domownika w rozumieniu ustawowym. Celem ustawodawcy było umożliwienie uzupełnienia stażu wymaganego do uzyskania świadczeń okresem pracy w gospodarstwie rolnym ale tylko w odniesieniu do osób, które były związane z gospodarstwem rolnym na tyle, że uniemożliwiało to im podjęcie innych form aktywności zawodowej. Nie chodziło natomiast o premiowanie wszelkiej pracy tylko dlatego, że dotyczyła rolnictwa.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał zaskarżoną decyzję z 26.01.2017r. za prawidłową, zatem odwołanie podlegało oddaleniu i zgodnie zart. 47714§1 kpcorzeczono jak w pkt.1wyroku.
W przedmiocie decyzji nieistniejącej, wycofanej z obrotu prawnego tj. decyzji z dnia 19.12.2016r. postępowanie podlegało umorzeniu i zgodnie zart.355§ 1 kpcorzeczono jak w pkt 2 wyroku.