Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 988/16
Data wyroku: 2017-04-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Anna Zawadka, Jacek Matusik, Beata Tymoszów
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art 102 kk

Warszawa, dnia 29 marca 2017 r.
Sygn. akt VI Ka 988/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: SSO Anna Zawadka
Sędziowie:  SO Beata Tymoszów (spr.)
SO Jacek Matusik
protokolant: p.o. protokolanta sądowego Renata Szczegot
przy udziale prokuratora Wojciecha Groszyka
po rozpoznaniu dnia 29 marca 2017 r. w Warszawie
sprawyM. B. (1)synaM.iB.,ur. (...)wW.
M. B. (2)córkiJ.iJ.,ur. (...)wD.
oskarżonych o przestępstwa zart. 284 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, obrońców oskarżonych i oskarżonegoM. B. (1)
od wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim
z dnia 4 listopada 2015 r.    sygn. akt II K 132/05
w odniesieniu doM. B. (1), co do rozstrzygnięcia z punktu 1 – wyrok utrzymuje w mocy; w pozostałym zakresie, zaskarżony wyrok uchyla i na podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpkumarza postępowanie karne wobecM. B. (1)iM. B. (2); zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. H.kwotę 516,60 zł, obejmującą wynagrodzenie za obronę z urzędu w instancji odwoławczej oraz podatek VAT; wydatkami postępowania w sprawie obciąża Skarb Państwa.
SSO Jacek Matusik SSO Anna Zawadka SSO Beata Tymoszów

Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego Warszawa Praga w Warszawie wydanego w sprawie VI Ka 988/16

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 roku (sygn. akt: II K 132/05) Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim uniewinniłM. B. (1)od popełnienia pierwszego z zarzucanych mu czynów, jednocześnieM. B. (1)iM. B. (2)( poprzednio:B.) uznał za winnych tego, że
    w dniu 23 lutego 2001r.działając wspólnie i w porozumieniu przywłaszczyli powierzone sobie mienie w postaci pojazdu ciężarowego, ciągnika siodłowego markiR.numer rejestracyjny (...)o wartości 85 000 zł na szkodęK. F.– właściciela firmy(...), to jest popełnienia występku zart. 284 § 2 k.k.i na tej podstawie skazał oskarżonych na kary po 2 lata pozbawienia wolności, których wykonanie, na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby. Nadto, na podstawieart. 46 § 2 k.k.nałożył na każdego z oskarżonych obowiązek zapłaty na rzecz pokrzywdzonegoK. F.nawiązki w kwotach po 25 000 złotych i orzekł o kosztach procesu.
Wyrok ten zaskarżony został na niekorzyść oskarżonych – przez prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, a także na korzyść - przez obrońców obojga oskarżonych i osobiście przezM. B. (1).
Prokurator,wnosząc apelację w odniesieniu doM. B. (1)–co do jego uniewinnienia, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku poprzez naruszenieart. 7 k.p.k.iart. 410 k.p.k.polegającą na dokonaniu dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i oparciu orzeczenia jedynie o fragmentarycznie ustalone okoliczności z całkowitym pominięciem okoliczności wskazujących na sprawstwo oskarżonego oraz dokonanie oceny materiału dowodowego niezgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, co skutkowało uznaniem, że oskarżony nie dopuścił się zarzucanego mu czynu, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennego wniosku, a także naruszenieart. 424 § 1 k.p.k.poprzez nieprawidłowe wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, co w istocie uniemożliwia ocenę poprawności wnioskowania Sądu w zakresie przyjęcia, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu. W konkluzji domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoK. F.zaskarżył wyrok w stosunku do oskarżonegoM. B. (1)- w zakresie jego uniewinnienia, natomiast w stosunku zaś do oskarżonejM. B. (2)–w części dotyczącej nie rozstrzygnięcia w zakresie zarzucanego jej czynu zart. 284 § 2 k.k.tj. przywłaszczenia wspólnie i w porozumieniu zM. B. (1)naczepynr rej (...)na szkodęK. F.. Zarzucając:
- obrazę przepisów postepowania tj.art. 7 k.p.k., akt 410k.p.k.orazart. 424 § 1 k.p.k.poprzez ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób dowolny i wybiórczy, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, co prowadziło do przyjęcia za podstawę orzeczenia jedynie częściokoliczności wynikających z materiału dowodowego, jak również do pominięcia pozostałych okoliczności świadczących o winie oskarżonego zarzucanego mu przywłaszczenia naczepynr rej. (...)na szkodęK. F., tj. świadomości oskarżonego, iż naczepa stanowi własność pokrzywdzonego i jednoczesnego traktowania jej jako część własnego majątku, którym można dowolnie rozporządzać, w tym pozostawić bez opieki za granicą; co skutkowało ustaleniem, iż oskarżony nie dopuścił się zarzucanego mu czynu, oraz obrazę przepisu postępowania mającą wpływ na treść wyroku, t.j.art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k.,poprzez niezamieszczenie w sentencji orzeczenia rozstrzygnięcia Sądu w zakresie drugiego z zarzucanych oskarżonejM. B. (2)czynów, tj. przywłaszczenia naczepynr rej. (...)na szkodęK. F..
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który miał wpływ na jego treść, a polegał na przyjęciu, że oskarżonyM. B. (1)nie przywłaszczył naczepynr rej. (...)na szkodęK. F., a tym samym swoim działaniem nie wypełnił znamion przestępstwa stypizowanego wart. 284 § 2 k.k., podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku przeciwnego, co powinno w rezultacie skutkować uznaniem oskarżonego za winnego zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia czynu.
- w konkluzji wnosił o uchylenie zaskarżonego wyrokuw zakresie zaskarżenia, a w tym pkt I orzeczenia i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
ObrońcaM. B. (2)zarzuciła wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że po stronie oskarżonej występowała wola zachowania rzeczy dla siebie, a zatem zamiar przywłaszczenia ciągnika siodłowego, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego - w ocenie obrońcy oskarżonej – uznania oskarżonej za winną popełnienia czynu zart. 284 § 1 k.k.i domagała się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
ObrońcaM. B. (1)zaskarżył wyrok w części dotyczącej jego skazania. Wyrokowi temu zarzucił:
I. błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegające na przyjęciu wbrew treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że: (1) osk.B.wspólnie z żoną wynajął ciągnik siodłowyR.nr rej. (...); (2) oskarżeni „zbyli” ciągnikR.w zamian za kwotę 15 tys. złA. S. (1); (3) z faktury nabycia ciągnikaR.(k.62) wynika, że nabywca,E. F., prowadząca działalność gospodarczą podfirmą (...), była w dacie nabycia żonąK. F.i nabyty pojazd wszedł w skład ich majątku wspólnego; (4) osk.B.przyznał się do zarzucanych mu czynów.
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, to jest:
-art. 7 k.p.k.,art. 410 k.p.k.orazart. 424 § 1 i 2 k.p.k.poprzez jednostronną, pobieżną i wybiórczą, a niekiedy także sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym: wyjaśnień osk.B., zeznań świadkówF.,S.i oraz faktury kupna ciągnikaR.(k.62), skutkujące sporządzeniem uzasadnienia nie spełniającego standardów wymaganych przez ustawę;
-art. 170 § 1 pkt 2 i 5 KPKpoprzez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadkaR. K.oraz osk.M. B. (2), dołączenie akt sprawy SR w Nowym Dworze Mazowieckim sygn. II K 18/10 oraz dowodu z dokumentu - postanowienia Prokuratury Rejonowej w Nowym Dworze Mazowieckim z 18 stycznia 2010 o umorzeniu śledztwa w sprawie sygn. l Ds. 1350/09;art. 49 § 1 k.p.k.poprzez bezpodstawne uznanie świadkaK. F.za pokrzywdzonego w niniejszej sprawie;art. 213 § l a KPKpoprzez jego niezastosowanie
- będącekonsekwencją błędów w ustaleniach faktycznych naruszenie prawa materialnego tj.art. 284 § 2 k.k.poprzez jego zastosowanie mimo niewypełnienia przez oskarżonegoB.wszystkich znamion czynu opisanego w tym przepisie; -art. 46 § 2 k.k.poprzez nałożenie na oskarżonegoB.obowiązku zapłaty nawiązki na rzecz osoby, która nie jest pokrzywdzonym. Obrońca oskarżonego podnosząc powyższe zarzuty wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, zmianę kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego oskarżonemu z typu kwalifikowanego opisanego wart. 284 § 2 k.k.na typ podstawowy opisany wart. 284 § 1 k.k.i umorzenie postępowania karnego zgodnie z dyspozycjąart. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.z uwagi na przedawnienie karalności lub uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Osobista apelacjaM. B. (1)była zbieżna w treści ze środkiem odwoławczym wywiedzionym przez jego obrońcę.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Choć nie wszystkie z wniesionych apelacji zostały skonstruowane prawidłowo i zawierały zasadne argumenty, w sytuacji procesowej istniejącej w dacie wyrokowania przez sąd odwoławczy kwestie te miały drugorzędne znaczenie.
W pierwszej kolejności należy bowiem zauważyć, że czyny zarzucane oskarżonym zagrożone są ( i były w dacie zarzutów) karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jak zaś stanowiart. 101 § 1 pkt. 3 k.k.karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od daty jego popełnienia upłynęło 10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata. Okres ten ulega wydłużeniu o ile w tym czasie, to jest w terminie 10 lat od daty czynu wszczęto postępowanie przeciwko osobie. Z treściart.102 k.k.wynika, że jeśli w okresie, o którym mowa wart. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych wart. 101 § 1ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Takie brzmienie wspomniany przepis zyskał jednak dopiero od dnia 2 marca 2016r., na mocy ustawy z dnia 15 stycznia 2016r.r. o zmianieustawy – Kodeks karnyoraz niektórych innych ustaw. Wprawdzie art. 2 cyt. ustawy zawiera ogólną regułę intertemporalną odnoszącą się do ustalania terminów przedawnienia karalności, zgodnie z którą do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, zawiera jednak wyjątek. O ile bowiem przed dniem wejścia wżycie ustawy, to jest przed dniem 2 marca 2016r. przy zastosowaniu przepisuart. 102 k.k.termin przedawnienia już upłynął, należy stosować ustawę w brzmieniu korzystniejszym, to jest w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji.
Przepisart. 102 k.k.przed dniem 2 marca 2016r. stanowił, że jeśliw okresie przewidzianym wart. 101 k.k.wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.’’ Stosując powyższą zasadę należy zatem przyjąć, że terminy przedawnienia karalności czynów zarzucanych oskarżonym upłynęły odpowiednio w dniach: 29 grudnia 2015r. i 24 lutego 2016r.
Konstatacja ta rodzi dlaM. B. (1)różne skutki procesowe.
Gdy chodzi o pierwszy z zarzucanych mu czynów, od którego popełnienia oskarżony został uniewinniony, uwzględniając treśćart. 454 § 1 k.p.k.i podzielając zarzuty zawarte w apelacjach prokuratora pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, sąd odwoławczy uprawniony byłby jedynie do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Stwierdzając jednak istnienie jednej z ujemnych przesłanek procesowych, określonych wart. 17 § 1 k.p.k., sąd obowiązany był do stosowania reguły wynikającej z treści tegoż przepisu , zgodnie z którą w wypadku wystąpienia takiej przeszkodynie wszczyna się postępowania a wszczęte – umarza.Inaczej mówiąc – w sytuacji przedawnienia karalności czynu zarzucanego, od którego popełnienia oskarżonego uniewinniono, nie ma możliwości uchylenia wyroku po to, by sąd meriti ponowił postępowanie dowodowe i prowadził ponownie proces – gdyż jest on już niedopuszczalny. Wprawdzie Sąd Najwyższy dopuszcza, by po rozpoznaniu apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego doszło do uchylenia wyroku uniewinniającego i umorzeni a postępowania przez sąd odwoławczy na skutek przedawnienia karalności czynu, ale warunkiem koniecznym takiego orzeczenia jest, by bazowało ono na tych samych ustaleniach faktycznych, jakie legły u podstaw wydania orzeczenia uniewinniającego. Jest to więc możliwe tylko wtedy, gdy sąd II instancji te ustalenia akceptuje, natomiast prezentuje ich odmienną ocenę prawnokarną, dopatrując się w ustalonym zachowaniu oskarżonego znamion czynu zabronionego ( patrz: postanowienie z dnia 5 maja 2016r., sygn. WK 2/16). Odwołując się do środków odwoławczych wniesionych na niekorzyśćM. B. (1)wypada zauważyć, że podnoszono w nich zarzuty natury procesowej ( których uwzględnienie skutkowałoby koniecznością uzupełnienia czy ponowienia postępowania dowodowego) oraz błędu w ustaleniach faktycznych. W takiej zaś sytuacji uchylenie wyroku w tej części i umorzenie postępowania na podstawieart. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k.oznaczałoby nic innego jak tylko to, że sąd odwoławczy przeprowadził własną ocenę dowodów, na skutek której poczynił odmienne ustalenia faktyczne, a więc wiązało się z obraząart. 454 § 1 k.p.k.Z tych przyczyn rozstrzygnięcie o uniewinnieniuM. B. (1)należało utrzymać w mocy.
Co się tyczy pozostałej części zaskarżonego wyroku należy najpierw przypomnieć, że zgodnie zart. 414 § 1 k.p.k.w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za warunkowym umorzeniem postępowania, sąd wyrokiem umarza postępowanie albo umarza je warunkowo. Jednakże w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych wart. 17 § 1 pkt 1 i 2sąd wydaje wyrok uniewinniający.Z powyższego jasno wynika, że orzeczenie o uniewinnieniu ma zawsze prymat przed innym rozstrzygnięciem, a zatem, że zaistnienie przeszkody procesowej w postaci przedawnienia karalności nie dezaktualizuje potrzeby kontroli, czy nie zachodzą przesłanki nakazujące wydanie wyroku uniewinniającego. Stąd też rozpoznając apelacje obrońców oskarżonych i oskarżonegoM. B. (1)Sąd Okręgowy obowiązany był ustalić, czy podniesione w nich zarzuty nie są trafne, co uzasadniałoby zmianę wyroku i uniewinnienie obojga oskarżonych. Stwierdzić jednak należy, że wszystkie wniesione w tym zakresie środki odwoławcze miały charakter polemiczny, a wywody w nich zawarte pozostawały niejako „obok” zebranych w sprawie dowodów.
Zauważyć należy, że do podpisania umowy najmu ciągnika siodłowego markiR.nr tej.(...)o wartości 85 000 złotych przezM. B. (2)(obecnieB.) z dnia 24 lutego 2001 roku doszło pomiędzy nią – a właścicielem ciągnikaK. F.(k. 4-5). Nie ulega jednak wątpliwości, że wiązało się to z prowadzoną przezM. B. (1)działalnością gospodarczą, w której oboje oskarżeni wówczas uczestniczyli. Ze względu na to, że oskarżona nie wywiązała się z warunków umowy, wynajmujący -K. F.wezwał ją do natychmiastowego zwrotu przedmiotowego pojazdu. Oskarżona tego nie uczyniła, ale nie przeczyła, by pojazd ten posiadała, nie powoływała się na bezprawne działanie męża. Przeciwnie - na spotkaniu zK. F.wskazała, iż należności z tytułu najmu ureguluje do dnia 10 kwietnia 2001 roku. Następnie oboje oskarżeni już w dniu 23 lutego 2001 roku wC.w siedzibiefirmy (...) Sp. z o.o.oddali tenże pojazdA. S. (1)

    w zastaw pożyczkiw kwocie 15000 złotych. Jak bowiem stanowczo zeznał świadekS.– na spotkaniu w dniu 23 lutego 2001 roku

    oboje oskarżeni tj. wówczas państwoB.twierdzili, iż są właścicielami pojazdu, gdyby nie to nie udzieliłby im pożyczki pod taki zastaw ( k.429 – 430).Co więcej – przekazano wówczas dowód rejestracyjny pojazdu wystawiony na daneM. B. (1), (co było oczywistą nieprawdą), który rozbieżność danych adresowych tłumaczył innym miejscem prowadzenia działalności. Przy zawarciu umowy pożyczki - formalnie sporządzonej na daneM. B. (1), jako pożyczkobiorcę ( k.81) - oskarżeni przekazali świadkowi kluczyki do ciągnika, wspomniany dowód rejestracyjny jak również polisę ubezpieczeniową. Oboje na tym spotkaniu wyrazili zamiar zastawienia ciągnika siodłowego. Te wszystkie okoliczności jasno dowodzą, że oboje postąpili z wynajętą rzeczą (czyli rzeczą im powierzoną) jak ze swoją własnością, by uzyskać korzyść w postaci pożyczki 15 tysięcy złotych. Zachowanie oskarżonych względem świadkaA. S. (1)i oskarżyciela posiłkowego świadczy wprost i sposób oczywisty o zamiarze przywłaszczenia ciągnika – nie poprzez jego osobiste posiadanie, ale uzyskanie w zamian określonej kwoty pieniężnej. O zamiarze sprzeniewierzenia bowiem może świadczyć właśnie odmowa zwrotu cudzej rzeczy, sprzedaż lub darowanie innej osobie. Oskarżeni biorąc odA. S. (1)pożyczkę pod zastaw ciągnika (który nota bene miał zmienione tablice rejestracyjne, numer nadwozia pozostawał ten sam – k.87)

    świadomiepostąpili z cudzą rzeczą tak jak właściciele. Co więcej – skoro mieli wówczas problemy finansowe uniemożliwiające zapłatę za naprawę pojazdu znajdującego się Hiszpanii, fikcją było zapewnienie, że spłacą pożyczkę i odbiorą pojazd odA. S. (1). Fakt, że tego nigdy nie uczynili dodatkowo dowodzi słuszności wniosków co do ich zamiaru przywłaszczenia przedmiotowego ciągnika. Na marginesie już tylko dodać należy, iż skutek polegający na przywłaszczeniu rzeczy powierzonej powstaje

    w chwili rozporządzenia tą rzeczą jak własnąprzez sprawcę, nie zaś dopiero w momencie wystąpienia osoby powierzającej o zwrot powierzonej rzeczy.
Na koniec – w odpowiedzi na powtarzający się, całkowicie niezasadny zarzut skarżących – należy wskazać, iżK. F.prawidłowo został uznany przez Sąd a quo za pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego w tej sprawie. Zgodnie zart. 31 k.r.i.o.,z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. A skarżącemu podnoszącemu ten zarzut należy wskazać, iż kryterium zaliczenia konkretnego prawa do majątku wspólnegojest nabycie tego prawa choćby przez jednego z małżonkóww czasie trwania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Wejście do majątku wspólnego następujez mocy prawai nie zależy od woli, a nawet świadomości, małżonka nabywającego określony składnik majątkowy ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 24 października 2013 roku, sygn. akt: I ACa 293/13)
Przypomnieć należy, iżK. F.iE. F.są małżeństwem (ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej) – skoroK. F.jako osoba fizyczna prowadził działalność gospodarczą(...)to ruchomość w postaci przedmiotowego ciągnika siodłowego, którego nabywcą – właścicielką była jego żonaE. F.stanowi automatycznie jego własność, co oznacza, że oskarżeni sprzeniewierzając mienie w postaci ciągnika siodłowegonr rej (...)uczynili pokrzywdzonym
    bezpośredniorównież i jego, a zatem mógł on w tej sprawie posiadać status oskarżyciela posiłkowego. Niemniej jednak w kontekście wydanego rozstrzygnięcia kwestia ta jest już bezprzedmiotowa.
Nie znajdując więc podstaw do uniewinnienia oskarżonych od przypisanego im czynu, w trybieart. 437 § 2 k.p.k.Sąd Okręgowy w tej części wyrok uchylił i na podstawieart. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k.– umorzył postępowanie karne wobec obojga oskarżonych.
SSO Jacek Matusik SSO Anna Zawadka SSO Beata Tymoszów