Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 839/17
Data wyroku: 2017-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marcin Łochowski, Jacek Sadomski, Małgorzata Kuracka
Słowa kluczowe: Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów
Podstawa prawna: art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów

Sygn. akt  VI ACa 839/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 sierpnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SA Jacek Sadomski
Sędziowie:  SA Małgorzata Kuracka
SA Marcin Łochowski (spr.)
Protokolant: st. sekr. sądowy Magdalena Męczkowska
po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożenie kary pieniężnej
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z dnia 25 marca 2013 r.
sygn. akt XVII AmA 20/11

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
w punkcie pierwszym uchyla decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 października 2010 roku, Nr RWA-(...),

b
w punkcie drugim zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.kwotę 1.377 zł (tysiąc trzysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

2
zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.kwotę2.540 zł (dwa tysiące pięćset czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 839/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 października 2010 r. nr RWA-(...)Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, działając na podstawieart. 26 ust. 1 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów(t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. – dalej, jako: „u.o.k.k.”), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.uznał, że działanie polegające na stosowaniu postanowień zawartych we wzorcach umownych o nazwie „Umowa przedwstępna Nr… Sprzedaży lokalu mieszkalnego i ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu” o treści: 1) „Strony zgodnie oświadczają, iż Spółdzielnia ma prawo dokonywania zmian w projekcie budynku (…)”; 2) „Strony zgodnie oświadczają, iż po ustanowieniu odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży Nabywcy, o których to czynnościach mowa w § 4, Spółdzielnia zarządzać będzie nieruchomością wspólną we wspólnocie mieszkaniowej powstałej na skutek tychże czynności, w trybie przepisu art. 18 ust. 1 ustawy o odrębnej własności lokali przez okres co najmniej 5 lat.” stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa wart. 47945k.p.c., co stanowi naruszenieart. 24 ust. 2 pkt 1w zw. zart. 24 ust. 1u.o.k.k.i nakazał zaniechanie jej stosowania. Nadto, w pkt II. decyzji Prezes UOKiK nałożył na spółdzielnię, na podstawieart. 106 ust. 1 pkt 4u.o.k.k.oraz stosownie doart. 33 ust. 6u.o.k.k., karę pieniężną w wysokości 51.031 zł, płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu określonego wart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.w zakresie opisanym w pkt I. sentencji decyzji.
W odwołaniu od tej decyzji spółdzielnia domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, względnie uchylenie nałożonej kary pieniężnej i orzeczenie merytoryczne w sprawie.
Wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie i obciążył powodową spółdzielnię kosztami procesu.
Sąd Okręgowy ustalił, że powodowa spółdzielnia posługuje się wzorcem umowy pod nazwą „Umowa przedwstępna Nr… Sprzedaży lokalu mieszkalnego i ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu”, który zawiera m.in. postanowienia o treści o treści: 1) „Strony zgodnie oświadczają, iż Spółdzielnia ma prawo dokonywania zmian w projekcie budynku (…)”; 2) „Strony zgodnie oświadczają, iż po ustanowieniu odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży Nabywcy, o których to czynnościach mowa w § 4, Spółdzielnia zarządzać będzie nieruchomością wspólną we wspólnocie mieszkaniowej powstałej na skutek tychże czynności, w trybie przepisu art. 18 ust. 1 ustawy o odrębnej własności lokali przez okres co najmniej 5 lat.”.
Do rejestru klauzul niedozwolonych, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, zostały wpisane postanowienia wzorców umowy uznanych za niedozwolone na podstawieart. 479(

    45)k.p.c., będące, w ocenie Sądu pierwszej instancji, tożsame z ww. postanowieniami, tj.: 1) „(...)oświadcza, że zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian w projekcie budynku, a Nabywca fakt ten akceptuje. Właściwy układ funkcjonalny nabywanego lokalu, wielkość poszczególnych pomieszczeń, okien, balkonów/tarasów/ogródków oraz usytuowanie pionów instalacyjnych określone będą w projekcie wykonawczym.” (wpis nr(...)dokonany na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 126/05); 2) „Sprzedający zobowiązuje się prowadzić odpłatnie, na koszt mieszkańców i z ich upoważnienia administrację budynku przez 36 miesięcy od daty przekazania budynku do eksploatacji. Kupujący podpisując niniejszą Umowę upoważnia Sprzedającego do powyższych czynności. Po upływie tego terminu sposób administracji zostanie ustalony przez Właścicieli mieszkań w trybie wynikającym zustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali(Dz.U. Nr 85, poz. 388).” (wpis nr(...)dokonany na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 maja 2005 r., sygn. XVII AmC 86/03); 3) „Kupujący wyraża zgodę na to, aby Zarząd nieruchomością wspólną m.in. Budynkiem, powierzony był do 31.12.2012r.(...) Spółka z o.o.z siedzibą wK.albo innej osobie prawnej lub fizycznej, wskazanej przez(...).” (wpis nr(...)dokonany na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt XVII AmC 107/07).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie zart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k., praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumenta jest stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Postanowienia, które Prezes UOKiK uznał za niedozwolone – według Sądu Okręgowego – stanowią integralną część wzorca umowy dotyczącego sprzedaży nieruchomości i konsument podpisując umowę zawartą na podstawie wzorca o nazwie: „Umowa przedwstępna Nr… Sprzedaży lokalu mieszkalnego i ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu” akceptuje sporne postanowienia.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, wystarczy samo korzystanie z wzorca umowy, zawierającego postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, aby mówić o stosowaniu postanowień wzorców umów, niezależnie od tego, czy przedstawiony wzorzec otwiera możliwość prowadzenia negocjacji.
Treśćart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.przesądza wyraźnie, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie we wzorcu umowy postanowienia umownego, które zostało już wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W ocenie Sądu Okręgowego, nie jest konieczna identyczność porównywanych postanowień. Zabiegi stylistyczne polegające na przestawieniu szyku zdania, zmianie użytych wyrazów, czy zastosowaniu synonimów, nie eliminują bowiem abuzywnego charakteru danego postanowienia. W celu uznania postanowień za tożsame wystarczy, żeby hipoteza klauzuli kwestionowanej w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru.
Sąd pierwszej instancji za chybiony uznał zarzut naruszeniaart. 27 ust. 1u.o.k.k.W myśl tego przepisu nie wydaje się decyzji, o której mowa wart. 26u.o.k.k., jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa wart. 24u.o.k.k.W takim wypadku Prezes UOKiK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2u.o.k.k.). Zdaniem Sądu Okręgowego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka określona wart. 27 ust. 1u.o.k.k.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Prezesa UOKiK, iż nałożona kara pieniężna w sposób adekwatny uwzględnia okoliczności sprawy, biorąc za podstawę cały przychód osiągnięty w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary.
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.
Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając temu orzeczeniu:
- naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie oceny dowodów w sposób wybiórczy, sprzeczny z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, wskazujący na nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy;
- naruszenieart. 217 k.p.c.przez oddalenie wniosków dowodowych powoda, gdy okoliczności, na które zostały powołane dowody nie zostały dostatecznie wyjaśnione, co w konsekwencji świadczy o tym, iż Sąd nie rozpoznał istoty sprawy;
- błędne ustalenia faktyczne;
- naruszenieart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k., gdy zachowanie powoda nie było praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumenta;
- naruszenieart. 27u.o.k.k., gdy powód zaprzestał stosowania kwestionowanych zapisów i powyższe stosownie udowodnił.
W konsekwencji, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację i obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną, uznając zarzuty apelacji za bezzasadne.
Na skutek skargi kasacyjnej powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt III SK 1/15 uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy wskazał, że w uchwale z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 zostały rozstrzygnięte rozbieżności w wykładniart. 47943k.p.c., powstałe w orzecznictwie w przedmiocie skutków wpisu postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W uchwale tej Sąd Najwyższy przyjął, że: 1) prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza powództwo o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę pozwanego w sprawie, w której wydano ten wyrok (art. 365 i 366 k.p.c.); 2) prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone – także po wpisaniu tego postanowienia do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (art. 47945 § 2 k.p.c.) – nie wyłącza powództwa o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę niebędącego pozwanym w sprawie, w której wydano ten wyrok (art. 365 i 366w związku zart. 47943k.p.c.). Wpis postanowienia do rejestru działa na niekorzyść tylko i wyłącznie przedsiębiorcy pozwanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolony. Wpis taki nie działa na niekorzyść innych przedsiębiorców, nawet gdy stosują identycznie sformułowane postanowienia we wzorcach umów dotyczących tych samych stosunków prawnych. To z kolei oznacza, że stosowanie przez innego przedsiębiorcę postanowienia identycznego (tożsamego) z postanowieniem wpisanym do rejestru w sprawie przeciwko innemu przedsiębiorcy nie jest zachowaniem bezprawnym w tym sensie, że nie naruszaart. 47943k.p.c.Natomiast, zakres zastosowania zakazu, o którym mowa wart. 24 ust. 1u.o.k.k.w zw. zart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k., zależy od podmiotowego i przedmiotowego zakresu zakazu wykorzystywania postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone w ramach abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców (art. 47942w zw. zart. 47943k.p.c.). Co więcej, sąd orzekający w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa UOKiK stwierdzającej naruszenie zakazu zart. 24 ust. 1u.o.k.k.przez praktykę, o której mowa wart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.nie ma obowiązku dokonywania prounijnej wykładniart. 24u.o.k.k.(celem zapewnienia zgodności tego przepisu z prawem unijnym) w tym kierunku, by zachowanie przedsiębiorcy opisane wart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.uznać za bezprawne z mocy wyłącznie przepisu.
W konsekwencji, według Sądu Najwyższego, powodowi nie można przypisać praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w sentencji decyzji, skoro praktyka ta polegała na stosowaniu postanowień wzorców umowy identycznych materialnie z postanowieniami wpisanymi do rejestru w postępowaniach przeciwko innym przedsiębiorcom.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja powoda jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego opisane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przyjmuje je za własne. Stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia nie jest zresztą sporny. Sąd pierwszej instancji dokonał jednak błędnej oceny prawnej zasadności wniesionego odwołania.
Zgodnie zart. 39820k.p.c.sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Zatem Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację powoda związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 marca 2017 r.
Należy przyjąć, że zachowanie przedsiębiorcy, polegające na posługiwaniu się wzorcem postanowienia identycznego (tożsamego) z postanowieniem wpisanym do rejestru w sprawie przeciwko innemu przedsiębiorcy nie jest zachowaniem bezprawnym w tym sensie, że nie naruszaart. 47943k.p.c.Co za tym idzie brak podstaw do przypisania takiemu przedsiębiorcy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa wart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.(w brzmieniu obowiązującym do 17 kwietnia 2016 r.), sprowadzającej się do stosowania postanowień wzorców umowy identycznych materialnie z postanowieniami wpisanymi do rejestru w postępowaniach przeciwko innym przedsiębiorcom.
Zasadny jest wobec tego podniesiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.Brak było bowiem podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, skoro praktyka powoda posługiwania się kwestionowanym wzorcem umowy nie mogła być uznana za bezprawną. Z tego względu, odwołanie jest zasadne, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w oparciu oart. 47931a§ 3 k.p.c.w zw. zart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.W tym stanie rzeczy odnoszenie się do pozostałych zarzutów apelacji jest zbędne.
Dlatego też, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że wpkt 1. zgodnie zart. 47931a§ 3 k.p.c.w zw. zart. 24 ust. 2 pkt 1u.o.k.k.uchylił zaskarżoną decyzję w całości, a w pkt 2. w oparciu oart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. z§ 18 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) zasądził od Prezesa UOKiK na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.kwotę 1.377 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Nadto, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz § 13 ust. 1 pkt 2 i § 13 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 18 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia zasądził od Prezesa UOKiK na rzeczSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.kwotę 2.540 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.