Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 689/17
Data wyroku: 2017-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dłużnik, Hipoteka
Podstawa prawna: ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Sygnatura akt II C  689/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia strona powodowa wniosła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzeczenie, aby strona pozwanaA. W.,J. W.solidarnie zapłaciła na rzecz strony powodowej Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty kwotę 243.280,04 zł (słownie: dwieście czterdzieści trzy tysiące dwieście osiemdziesiąt złotych 4/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, nadto o zasądzenie solidarnie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, opłaty sądowej od pozwu oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W przypadku skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie, wniosła o:
wydanie wyroku zasądzającego od strony pozwanejA. W.,J. W.solidarnie na rzecz strony powodowej Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty kwoty 243 280,04 zł (słownie: dwieście czterdzieści trzy tysiące dwieście osiemdziesiąt złotych 4/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, zasądzenie solidarnie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, opłaty sądowej od pozwu oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(pozew k.3-7)
Nakazem zapłaty z dnia19 kwietnia 2017r., sąd orzekł o żądaniu pozwu.
(nakaz zapłaty k. 167 )
Od nakazu zapłaty sprzeciwy wnieśli pozwani, wnosili o oddalenie powództwa powołując się na zarzut przedawnienia roszczeń, nie wykazania wysokości przysługującej powodowi wierzytelności, zarzut res iudicata, a także wnieśli na wypadek uwzględnienia powództwa o rozłożenie należności na raty.
(sprzeciwy  k. 174-179 )
Z uwagi na podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia dochodzonego w niniejszym postępowaniu roszczenia, strona powodowa zmodyfikowała żądanie pozwu w ten sposób, że cofnęła pozew w stosunku do strony pozwanej ad. 1 -A. W.bez zrzeczenia się roszczenia i wniosła o:
1) Zasądzenie od strony pozwanej ad. 2-J. W.na rzecz strony powodowej kwoty 153 966,94 zł z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności do przysługującego mu prawa własności nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...), prawa własności nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...)oraz przysługującego mu udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...), na których ustanowiono hipotekę umowną łączną zwykłą w kwocie 147 357,81 zł oraz hipotekę umowną łączą kaucyjną do kwoty 29 471,56zł;
2) zasądzenie od strony pozwanej ad. 2 -J. W.na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, opłaty sądowej od pozwu oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(pismo k. 190-198)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 01.06.2010r. pozwanyJ. W.zawarł z wierzycielem pierwotnym(...) Bank (...) S.A.((...) S.A.)umowę nr (...)(umowę kredytu inwestycyjnego dla posiadaczy rachunków bieżących(...)w walucie polskiej), mocą której bank udzielił kredytu w kwocie 147 357,81 zł.
Zgodnie z treścią w/w umowy kredytu hipotecznego zabezpieczenie spłaty zobowiązania stanowiła hipoteka umowna łączna zwykła i hipoteka umowna łączna kaucyjna na nieruchomościach, dla których prowadzone sąksięgi wieczyste o numerach (...). Zgodnie z §19 umowy spłata kredytu zabezpieczona jest również poręczeniem wierzytelności przez pozwanąA. W..
( odpis  zwykłyksięgi wieczystej nr (...)k. 27-36 ,  odpis zwykłyksięgi wieczystej nr (...)k. 45-60 ,  odpis zwykłyksięgi wieczystej nr (...)k.37 -44 )
Strona pozwana zobowiązała się do spłaty zadłużenia na warunkach szczegółowo określonych w w/w umowie kredytu hipotecznego. Wobec zaprzestania przez stronę pozwaną regulowania zobowiązania wynikającego z w/w umowy kredytu hipotecznego, wierzyciel pierwotny dokonał wypowiedzenia w/w umowy pismem z dnia 21.03.2011 r., skutkiem czego po upływie okresu wypowiedzenia zobowiązanie stało się w całości wymagalne.
( wypowiedzenie z  dnia 21.03.2011 r.  k. 61 )
W dniu 21.06.2011 r. doszło do zawarcia umowy ugody pomiędzy pozwanymJ. W.a wierzycielem pierwotnym. Wobec niewywiązania się przez pozwanego z warunków ugody, wierzyciel pierwotny odstąpił od ugody pismem z dnia 08.12.2011r.
( umowa  ugo d y  nr(...)/B./(...)z dnia 21.06.2011 r.  k. 62-65 ,  odstąpi enie z dnia 08.12.2011r.  k.66 )
Brak spłaty zobowiązania skutkował wystawieniem przez wierzyciela pierwotnego w dniu 07.08.2012r. bankowego tytułu egzekucyjnego nr(...). Zadłużenie strony pozwanej na dzień wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego opiewało na poniższe kwoty:
1. 124 495,38 zł - należność główna tj. pozostały do spłaty kapitał kredytu;
2. 40 835,60 zł - odsetki umowne naliczone do dnia 06.08.2012 r.za okres korzystania z kapitału;
3. 97,00 zł - koszty;
Sąd Rejonowy w Skierniewicach, V Wydział Gospodarczy, postanowieniem z dnia 21.08.2012 r. nadał w/w tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności w sprawie o sygn. akt VGCo 83/12.
Dysponując tytułem wykonawczym wierzyciel pierwotny złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie pozwanej. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla miasta SkierniewiceT. C.w sprawie o sygn. akt KM 5293/12 postanowieniem z dnia 07.09.2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko stronie pozwanej.
( bankowy tytuł egzekucyjny nr(...)z 07.08.2012 r.  k.  67 ,  postanowienie Sąd Rejonowy w Skierniewicach, V Wydział Gospodarczy z dnia 21.08.2012 r., sygn.akt VGCo 83/12  k.  68-69 , postanowienie Komornika Sądowego  przy Sądzie Rejonowym dla miastaS.T. C.z dnia 07.09.2016 r., sygn. akt KM 5293/12  k. 70 )
W dniu 22.06.2016 r. wierzyciel pierwotny -(...) Bank (...) S.A.zawarł ze stroną powodową umowę przelewu w/w wierzytelności, mocą której została ona w całości przeniesiona na stronę powodową wraz ze wszystkimi ustanowionymi zabezpieczeniami. Strona powodowa jednocześnie wyjaśnia, że przedłożony i poświadczony za zgodność z oryginałem wyciąg z wykazu wierzytelności, stanowiący listę wierzytelności będących przedmiotem umowy, został ze względu na jego obszerność oraz konieczność ochrony danych osobowych, ograniczony o dane dotyczące pozostałych wierzytelności, będących przedmiotem przelewu, których ujawnienie skutkowałoby pełną identyfikacją pozostałych dłużników.
( umowa sprzedaży wierzytelności z dnia 22.06.2016 r. wraz z wyciągiem z wykazu wierzytelności  k. 72-158 ,  potwierdzenie zapłaty ceny  k. 159 )
Na wniosek strony powodowej, w księgach wieczystych, dokonano wpisu zmiany wierzyciela hipotecznego, co zgodnie zart. 79 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceskutkowało przeniesienie wierzytelności hipotecznej wraz z zabezpieczeniem.
Strona powodowa, pismami z dnia 01.02.2017 r. wezwała stronę pozwaną do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Powyższe starania strony powodowej okazały się jednak bezskuteczne.
( wezwan ia do zapłaty z dnia 01.02.2017 r.  k. 160,161 )
Powyższe ustalenia poczynione na podstawie zgromadzonych dokumentów.
Sąd zważył, co następuje:
Pozwani w sprzeciwie podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń, wobec czego w pierwszej kolejności należy dokonać oceny powództwa pod kątem zgłoszonego zarzutu.
Nie ulega wątpliwości, że umowa zawarta w 2010r., ostatecznie uległa rozwiązaniu na skutek odstąpienia od ugody przez pierwotnego wierzyciela pismem z dnia 8 grudnia 2011r., na skutek czego z tą datą rozpoczął bieg termin przedawnienia roszczeń objętych umową stron.
Dla zawartej umowy ma zastosowanieart. 118 k.c.przewidujący dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej - trzyletni termin przedawnienia.
Na skutek podniesionego zarzutu, powód cofnął powództwo w stosunku do pozwanej, powyższe nastąpiło przed rozpoczęciem postępowania na które sprawa została skierowana, co skutkowało umorzeniem postępowania w stosunku do pozwanej, na podstawieart.355§1kpcw zw. zart. 203§4kpc.
Powództwo skierowane przeciwkoJ. W.jako dłużnikowi rzeczowemu, co do zasady zasługuje na uwzględnienie.
Znajduje ono oparcie w treści art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1992 r. o księgach wieczystych i hipotece – dalej u.k.w.h. (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707), zgodnie z którym, w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.
Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis do księgi wieczystej, który to wpis ma charakter konstytutywny (art. 67 u.k.w.h.). Taki wpis znajduje się w księgach wieczystych nieruchomości.
W rozpoznawanej sprawie pozwany ponosi odpowiedzialność jako dłużnik rzeczowy, bowiem na nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VM Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...), na nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...)oraz na udziale w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w miejscowościD., dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą o nr (...), ustanowiono hipotekę umowną łączną zwykłą w kwocie 147 357,81 zł oraz hipotekę umowną łączą kaucyjną do kwoty 29 471,56 zł.
W przedmiotowej sprawie, nie ulega wątpliwości, iż pozwany ustanowił hipotekę na nieruchomościach, a okoliczność ta bezsprzecznie wynika z załączonych do sprawy dokumentów, w tym z odpisów z ksiąg wieczystych.
Odpowiedzialność pozwanego jest ograniczona do wysokości ustanowionych hipotek, wobec tego, że roszczenie powoda skierowane do pozwanego jako dłużnika osobistego jest przedawnione.
Aktualnie hipoteka uregulowana jest jako prawo o jednolitej konstrukcji, opartej w głównej mierze na założeniach dotychczasowej hipoteki kaucyjnej.Ustawą z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. 131, poz. 1075),która weszła w życie w dniu 20 lutego 2011r., został zniesiony podział na hipotekę kaucyjną i hipotekę zwykłą.
Sąd w niniejszym składzie podziela w pełni stanowisko i argumentację zawartą w wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie sygn.akt V CSK 233/16, publ.Legalis).
Hipoteka kaucyjna zabezpieczała wierzytelność z tytułu spłaty pożyczki oprocentowanej odsetkami kapitałowymi o zmiennej wysokości oraz odsetek od tej pożyczki i innych kosztów. Hipoteka zwykła zabezpieczała należność główną. Hipoteka ustanowiona została w 2010 r. Realizacja wynikającego z niej uprawnienia następuje natomiast już po wejściu w życie zmianustawy o księgach wieczystych i hipotece, dokonanych ustawą nowelizującą. Wybór wersjiustawy o księgach wieczystych i hipotece, według której rozpoznawany powinien być spór przesądzaart. 10 ust. 1w zw. z ust. 2 zdanie drugie ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do hipotek kaucyjnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, z zastrzeżeniem ust. 2, stosuje się przepisyustawy o księgach wieczystych i hipotecew brzmieniu nadanym tą ustawą, z wyjątkiem przepisów o rozporządzaniu opróżnionym miejscem hipotecznym.
Wyjątek przewidziany w ust. 2 wyraża nakaz stosowania przepisów w brzmieniu dotychczasowym do hipotek kaucyjnych zabezpieczających roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej.
W wypadku hipoteki kaucyjnej co do zasady zastosowanie znajduje znowelizowaniaustawa o księgach wieczystych i hipotece, chyba że konstrukcyjnie związana jest z hipoteką zwykłą, którą uzupełnia, by umożliwić zabezpieczenie tych należności, których hipoteka zwykła nie obejmowała, a więc że jest hipoteką przewidzianą w obowiązującym poprzednioart. 102 ust. 2KWU. Takie postanowienie realizuje założenie jednolitości prawnej zabezpieczenia, które ustanowiono z wykorzystaniem powiązanych ze sobą funkcjonalnie dwóch rodzajów hipoteki. Zważywszy, że nowelizacja spowodowała zastąpienie dwóch typów hipoteki jednym, poddanie skutków zabezpieczenia hipotecznego jednej wierzytelności z należnościami ubocznymi dwóm rożnym konstrukcyjnie rozwiązaniom byłoby nieracjonalne.
Wierzytelność z tytułu spłaty pożyczki, ze względu na zmienność odsetek kapitałowych, stanowiących jeden z elementów wyznaczających jej wysokość nie została zabezpieczona hipoteką zwykłą, lecz objęta hipoteką kaucyjną, ponieważ jej wysokość w chwili ustanawiania hipoteki nie była oznaczona w rozumieniuart. 65KWU.
W związku z tym powództwo w niniejszej sprawie powinno zostać rozpoznane w oparciu o przepisyustawy o księgach wieczystych i hipotecew ich brzmieniu po nowelizacji. Jednakże nie może to wpływać na zakres zabezpieczenia hipotecznego. Jeżeli bowiem hipoteka powstała jakoprawo rzeczoweo określonym zakresie przedmiotowym, zakres ten nie ulega zmianie chyba, że przewiduje to szczególny przepis ustawowy.
Z art. 10 ustawy nowelizującej nie można odczytać tego rodzaju normy.
W związku z tym zgodzić się należy, że zakres zabezpieczenia hipotecznego w niniejszej sprawie podlega ocenie także w oparciu oart. 104KWU, który został uchylony w wyniku nowelizacji. Przepis ten interpretowany jest niekiedy jako norma szczególna nie tylko w stosunku doart. 69KWU, ale także doart. 77zdanie drugie tej ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 282/11), uprawniająca wierzyciela hipotecznego do uzyskania w granicach sumy zaspokojenia nie tylko przedawnionej należności głównej, ale również przedawnionych odsetek.
Z tym poglądem trudno się zgodzić. Przedawnienie roszczeń jest regułą stabilizującą stosunki prawne i gwarantującą ich pewność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992/7-8/137). Odstępstwo od niej wymaga przepisu ustawowego (art. 117 § 1KC). Przedawnienie wierzytelności hipotecznych w sposób szczególny kształtujeart. 77KWU, który przewiduje, że upływ terminu przedawnienia nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia. Wzdaniu drugimogranicza jednak dokonany wyłom w działaniu instytucji przedawnienia wskazując, że przepisu tego nie stosuje się do roszczenia o odsetki - w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2011 r., a po nowelizacji - do roszczenia o świadczenia uboczne. Treściąart. 77KWU nie jest wyznaczenie zakresu, w jakim wierzytelność uzyskuje zabezpieczenie hipoteczne (tej kwestii dotyczyart. 69iart. 104KWU) lecz powiązanie jakie istnieje pomiędzy przedawnieniem się zabezpieczonej wierzytelności a możliwością jej zaspokojenia z obciążonej rzeczy (prawa).Artykuł 104KWU określał przedmiot zabezpieczenia hipoteką kaucyjną w sposób odmienny niżart. 69KWU w odniesieniu do hipoteki zwykłej, ponieważ obejmował zabezpieczeniem odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki, a nie „w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach”. Zakres ten był oczywiście szerszy, co wyraźnie wskazywał art. 102 ust. 2 KWU, przewidujący możliwość wykorzystania hipoteki kaucyjnej do zabezpieczenia roszczeń związanych z wierzytelnością hipoteczną lecz nie objętych z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Rozszerzenie zakresu zabezpieczenia nie jest jednak równoznaczne z wprowadzeniem dalej idącego wyłączenia skutków przedawnienia niż przewidziane wart. 77 zd. 1KWU;
trudno przy tym doszukać się aksjologicznych przesłanek tak daleko idącego uprzywilejowania wierzytelności objętych hipoteką kaucyjną.
Z tych przyczyn stanowisko, że zarzucane przedawnienie zabezpieczonej wierzytelności nie ma znaczenia dla uprawnień wierzyciela jest uzasadnione jedynie w zakresie niespłaconego kapitału, natomiast nie ma podstaw w odniesieniu do wierzytelności odsetkowej.
Wynik sporu teoretycznego o charakter uprawnienia wierzyciela hipotecznego, jakie przyznaje muart. 65KWU w praktyce, ze względów procesowych i bez szkody dla uprawnień obu stron, przechyla się na korzyść koncepcji obligacji realnej przysługującej wierzycielowi względem dłużnika rzeczowego. Uzasadnia go zakres uprawnień właściciela, zbliżonych do uprawnień dłużnika (por.art. 73iart. 78KWU). Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie (por. wyrok z dnia 6 marca 1997 r., I CKN 78/96, Pr. Gosp. 1997/6/12). Tym samym za prawidłowe należy uznać stanowisko, że wierzytelność zabezpieczona hipotecznie stanowi rzeczowy dług właściciela nieruchomości i wierzyciel może skutecznie wytoczyć powództwo o jego zasądzenie. Ochrona dłużnika polega na wyłączeniu możliwości zaspokojenia tego długu z innych składników swojego majątku niż ten, na którym ciąży hipoteka.
Dlatego, mając na uwadze treść wcześniejszych rozważań, sąd zasądził od pozwanego należność główną dochodzoną w niniejszym postępowaniu z tytułu kredytu w kwocie124.495,38zł i oddalił w pozostałym zakresie powództwo, uznając że nie zasługuje na uwzględnienie jako przedawnione.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanych polegający na kwestionowaniu wysokości zadłużenia wynikającego z pierwotnej umowy. Pamiętać należy, iż w dacie zawarcia z wierzycielem pierwotnym ugody strony potwierdziły wysokość zadłużenia. Pozwani poza kwestionowaniem wysokości zadłużenia, nie przedstawili żadnego dowodu na dokonanie spłaty zaciągniętego kredytu. Wysokość należności głównej w tej sytuacji nie budzi żadnej wątpliwości.
W zakresie w jaki powód ograniczył powództwo w stosunku do pozwanego, sąd oddalił powództwo, uznając iż ograniczenie powództwa nie było połączone z oświadczeniem procesowym o cofnięciu pozwu, a zatem nie mogło odnieść skutku procesowego w postaci umorzenia postępowania.
W wyroku zastrzeżono, iż odpowiedzialność pozwanego jest ograniczona do nieruchomości szczegółowo opisanych w wyroku. Zgodnie bowiem zart. 319 k.p.c., jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, Sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 k.c.
W zakresie podnoszonego przez pozwanych zarzutu res iudicata, należy zgodzić się z argumentacją powoda, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego BTE nie stwarza stanu powagi rzeczy osądzonej.(wyrok SN z dnia 15.11.2002 r., II CKN 986/00)
Sąd orzekł o kosztach należnych od pozwanego na podstawie art. 102k.p.c., uznając iż podnoszona w sprzeciwie sytuacja osobista i finansowa pozwanego nie pozwala na obciążenie go kosztami postępowania. Powyższe dało także podstawę do nie uwzględnienia wniosku pozwanego o rozłożenie na raty zasądzonego świadczenia, wobec tego że nie ma pozytywnej prognozy co do spłaty należności w ratach.