Sąd Okręgowy w Gliwicach
X Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: X GC 276/16
Data wyroku: 2017-10-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Leszek Guza
Słowa kluczowe: Umowa rachunku bankowego
Podstawa prawna: art. 46 ustawy o usługach płatniczych

Sygn. akt X GC 276/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 października 2017 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział X Gospodarczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Leszek Guza
Protokolant:  Anna Krzyszkowska
po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki z o.o.wW.
przeciwkoB. S.wG.
o zapłatę
1) zasądza od pozwanegoB. S.wG.na rzecz powoda(...) Spółki z o.o.wW.kwotę 112 803 (sto dwanaście tysięcy osiemset trzy) zł z odsetkami ustawowymi od dnia 13 maja 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty;
2) oddala powództwo w pozostałej części;
3) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 16 123,49 (szesnaście tysięcy sto dwadzieścia trzy 49/100) zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
SSO Leszek Guza
sygn. akt X GC 276/16

UZASADNIENIE
Powód(...) Spółka z o.o.wW.wniósł o zasądzenie od pozwanegoB. S.wG.kwoty 113 411 , 28 zł z odsetkami od dnia 13 maja 2015 r. i kosztami procesu.
W uzasadnieniu wskazał, że strony łączy umowa rachunku bankowego.
W dniu 30 października 2007 r. strony zawarły umowę o świadczenie usług za pośrednictwemCentrum Usług (...)dla klientów instytucjonalnych.
Na podstawie umowy powód uzyskał 4 dostępy do usług bankowości elektronicznej z czego dwa miały być dostępami dla użytkowników uprawnionych, a dwa dla zwykłych użytkowników.
Ostatecznie, z uwagi na problemy techniczne, powód uzyskał jeden dostęp dla użytkownika uprawnionego, którym byłA. M.- członek zarządu i 3 dostępy dla użytkowników zwykłych - z których jeden otrzymałaK. G.- Główna Księgowa.
Od razu powód pytał czy możliwe będzie takie wykonywanie przelewów, że przygotowywać je będzieG.Księgowa a zatwierdzać członek zarządu i uzyskał zapewnienie informatyka pozwanego, że jest to możliwe.
W miarę upływu czasu zasady świadczenia usług przez pozwanego zmieniały się.
Powód mógł definiować kontrahentów, na rzecz których regularnie dokonywał przelewów i tworzyć przelewy zdefiniowane. Te dane były przechowywane na serwerze pozwanego.
Powód korzystał z tych możliwości.
Około połowy marca 2015 r.A. M.napotkał problem z autoryzowaniem transakcji przy pomocy karty CUI czytnika i nr(...)wynikający z braku aktualizacji oprogramowania.
Skontaktował się z informatykiem z pomoc technicznej, który za pomocą zdalnego dostępu do komputera powoda dokonał aktualizacji.
Jak okazało się później w tym właśnie czasie zaczęły się logowania do bankowości internetowej przez osobę nieuprawnioną posługująca się identyfikatorem i hasłemA. M..
W dniu 12 marca 2015 r. pojawił się komunikat, że wszelkie zmiany w szablonach przelewów zdefiniowanych oraz danych zapisanych tak kontrahentów będą wymagały potwierdzenia przez osoby uprawnione za pomocą czytnika , karty i nr(...).
Ponadto powód został poinformowany, że dostęp do bankowości internetowej może zostać ograniczony do konkretnych stanowisk komputerowych o konkretnych adresach IP.
W dniu 7 maja 2015 r. o godz. 11.43K. G.wykonując polecenieA. M.przygotowała na podstawie zdefiniowanego szablonu przelew na rzecz spółki powiązanej(...)kwoty 122 088 , 86 zł i następnie poinformowałaA. M., że przelew jest gotowy do autoryzacji.
A. M.zmienił jednak zdanie i kazał przygotować przelew dla innej spółki powiązanej(...) Spółki z o.o.wU..
Dnia następnego o godzinie 8.20K. G.usunęła przygotowany wcześniej przelew i o godzinie 8.27 w oparciu o szablon przelewu zdefiniowanego przygotowała nowy dla(...) Spółki z o.o.wU.na kwotę 113 411 , 28 zł.
Na pytanieA. M.potwierdziła ona przygotowanie przelewu a następnie sprawdziła w systemie i stwierdziła, że przelewu nie ma.
Zadzwoniła doA. M.z tą informacją i wspólnie doszli do wniosku, że go nie zapisała.
Ustalili, ze przelew przygotuje w poniedziałek 11 maja 2015 r.
Jak się później okazało, przelew został usunięty przez osobę nieuprawnioną, która zalogowała się przy użyciu identyfikatora i hasła ale przelew usunęła bez użycia czytnika, karty i nr NIP CUI.
W dniu 11 maja(...). ranoK. G.zalogowała się do sytemu i stwierdziła, że zniknęły dwa szablony zdefiniowane m. in. dla(...) Spółki z o.o.wU..
Uznając to za błędy systemu szybko przygotowała oczekiwany przelew od nowa samodzielnie wypełniając wszystkie pola.
Przelew został zapisany w systemie w dniu 11 maja 2015 r. o godzinie 8.11.
PonieważA. M.nie mógł dokonać autoryzacji w tym samym dniu zrobił to dnia następnego.
W dniu 12 maja 2015 r. załogował się do systemu i pomiędzy godziną 7.30 a 7.34 dokonał autoryzacji wszystkich przegotowanych przelewów sprawdzając dane kontrahentów i kwoty. Nie sprawdzał numerów rachunków, bowiem nie miał takiej możliwości.
Jak się potem okazało przelew dla(...) Spółki z o.o.wU.omówiony wcześniej został w dniu 11 maja 2015 r. o godzinie 8.51 zmieniony przez nieuprawnionego użytkownika który zalogował się przy użyciu identyfikatora i hasłaA. M., ale bez użycia karty i nr NIP CUI z adresu IP innego niżA. M..
Zmieniono nr rachunku.
W tym samym dniu o godzinie 16.00A. M.zostal poinformowany przez pozwanego, że przelew zrealizowano na rachunek wskazany w przelewie ale należący do innej osoby niż(...) Spółka z o.o.wU.
Powód złożył reklamację i zawiadomił o popełnieniu przestępstwa Policję.
Z odpowiedzi na reklamację wynika, ze rozbieżność między numerem rachunku a danymi osoby do której rachunek należy a wskazanymi na przelewie wykrył(...) Bank S.A., który zawiadomił pozwanego.
Po wystąpieniu do tego banku okazało się, że przelew po zrealizowaniu został natychmiast rozksięgowany automatycznie.
Z dostarczonej przez pozwanego listy logowań wynika, że w okresie od 8 do 11 maja 2015 r. nastąpiło szereg logowań z nieznanych nr IP w wyniku których nie tylko zmieniono feralny przelew ale także usunięto bez użycia karty i nr(...)dwa przelewy zdefiniowane.
Wynika z tego, ze pozwany nie wprowadził zapowiadanego ograniczenia polegającego na konieczności autoryzacji zmiany przelewów zdefiniowanych oraz w ogóle nie kontrolował tego kto loguje się na rachunek powoda i z jakich adresów IP następuje logowanie.
Podobne rezultaty dała kontrola historii logowań za okres roku 2015r.
Powód zarzucił pozwanemu rażąco niedbałe wykonywanie swoich obowiązków doprowadziło do szkody której wyrównania się domaga pozwem.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.
Na uzasadnienie podał, że w swoim systemie bankowości internetowej korzysta, zgodnie z rekomendacją(...), z szeregu zabezpieczeń. Powód ma do swojej dyspozycji identyfikator osobisty do logowania(login), hasło własne do logowania, kartę chipową z certyfikatem i kod(...)do akceptacji użycia karty. Ma możliwość regularnej zmiany hasła i nr(...).
Każda dyspozycja i oświadczenie składane przez użytkownika CUI muszą być potwierdzane przez autoryzację która polega na podaniu loginu i hasła a autoryzacja transakcji polega na dodatkowej identyfikacji za pomocą karty poprzez włażenie jej do czytnika CUI i potwierdzeniu transakcji kodem(...).
Jeżeli chodzi o możliwość ograniczenia dostępu do konkretnych stanowisk (numerów IP) to z powołanego przez powoda komunikatu wynikało, że taka funkcjonalność może być wprowadzona na żądanie klienta.
Jeżeli chodzi o brak wychwycenia niezgodności numeru rachunku z danymi beneficjenta to wskazał pozwany, że to nie on prowadzi ów feralny rachunek bankowy i nie dysponuje danymi o jego właścicielu .
ToG.(...) Bankmógł zablokować transakcję czego nie uczynił.
Jeśli chodzi o procedurę modyfikacji przelewów to w niniejszej sprawie zmiany nie łączyły się z modyfikacją szablonu przelewu ale ze zmiana przelewu przygotowanego "ręcznie".
Ponadto taka edycja przelewu musiała nastąpić z użyciem karty i PINu lub użyciem złośliwego oprogramowania które klonowało te dane.
Powód przywołuje zdarzenie z dnia 8 maja 2015 r. gdy księgowa usunęła przelew ale nie wskazuje czy nastąpiło to z użyciem karty czy nie.
Podkreślił pozwany, że wszelkie czynności, które spowodowały "wypuszczenie" feralnego przelewu były dokonane przy użyciu loginu i hasła powoda.
Pozwany zakwestionował aby to on w jakikolwiek sposób ujawnił te dane osobie trzeciej.
To na powodzie spoczywa obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa przechowywania tych danych.
Zarzucił pozwany powodowi brak ostrożności przy autoryzacji przelewu i brak weryfikacji danych rachunku bankowego.
Wskazał, że powód nie zwrócił uwagi na szereg ujawnionych w przeciągu kilku dni problemów technicznych związanych zde factojednym przelewem. Te fakty winny były zwrócić uwagę powoda na to, że coś jest "nie tak".
Podniósł, że z uwagi na fakt wykonania przelewu nie w oparciu o istniejący szablon osoba go przygotowująca mogła dokonać błędu w numerze rachunku.
Wskazał na zamieszczane wyjątkowo czytelne komunikaty o konieczności każdorazowego weryfikowania numerów rachunków.
Nie można winy za takie działanie przypisać bankowi.
Wskazał na zapisy regulaminu z których wynika, że skutki podania nieprawidłowego numeru rachunku ponosi posiadacz rachunku.
Podniósł istotne różnice w numerze rachunku na który powód zamierzał dokonać przelewu a na który go dokonał.
Sąd ustalił:
Od 8 października 2003 r. strony łączyła umowa o prowadzenie rachunku bankowego.
W dniu 30 października 2007 r. strony zawarły umowę o świadczenie usług w systemie bankowości internetowej.
(dowód - umowy k. 28-33, umowa k. 3435, Regulamin k. 36-51)
W dniu 14 listopada 2007 r. powód ustalił limit na swoim rachunku na 1 000 000 zł.
(dowód - pismo k. 330)
W dniu 12 marca 2015 r. powód otrzymał komunikat pozwanego o konieczności potwierdzania w zmian przelewach zdefiniowanych oraz zapisanych danych kontrahentów przez osoby upoważnione. Ponadto komunikat zawierał informację o możliwości ograniczenia dostępu do konkretnych stanowisk komputerowych o podanych adresach IP.
(dowód - komunikaty k. 53-54)
W okresie od marca do maja roku 2015 na konto powoda w systemie bankowości internetowej prowadzonym przez pozwanego dokonano licznych nieuprawnionych logowań z różnych adresów IP przypisanych różnym miejscom na świecie przy użyciu loginu i hasłaA. M..
(dowód - wykazy k. 66-71 i 73-113)
W dniu 7 maja 2015 r. o godz. 11.43K. G.wykonując polecenieA. M.przygotowała na podstawie zdefiniowanego szablonu przelew na rzecz spółki powiązanej(...)kwoty 122 088 , 86 zł i następnie poinformowałaA. M., że przelew jest gotowy do autoryzacji.
(dowód - przelew k. 55, zeznania świadkaK. G.nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r., zeznania powoda - prezes zarząduA. M.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
A. M.zmienił jednak zdanie i kazał przygotować przelew dla innej spółki powiązanej(...) Spółki z o.o.wU..
W dniu 8 maja 2015 r. o godzinie 8.20K. G.usunęła przygotowany wcześniej przelew i o godzinie 8.27 w oparciu o szablon przelewu zdefiniowanego przygotowała nowy dla(...) Spółki z o.o.wU.na kwotę 113 411 , 28 zł.
(dowód - przelewy k. 55-56, zeznania świadkaK. G.nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r., zeznania powoda - prezes zarząduA. M.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
W dniu 8 maja 2015 r. przygotowany przelew został usunięty przez nieustaloną osobę nieuprawnioną, która zalogowała się przy użyciu identyfikatora i hasłaA. M.ale przelew usunęła bez użycia czytnika, karty i nr NIP CUI.
(dowód - przelew k. 56)
W dniu 11 maja 2015 r. ranoK. G.o godzinie 8.11 przygotowała nowy dla(...) Spółki z o.o.wU.na kwotę 113 411 , 28 zł samodzielnie wpisując wszystkie dane przelewu. Logowania dokonała z adresu IP 178.37.49.81.
(dowód - polecenie przelewu k. 57, analiza k. 203-205, zeznania świadkaK. G.nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r.)
W dniu 11 maja 2015 r. o godzinie 8.51 nieustalona osoba nieuprawniona zalogowała się z adresu IP 89.206.14.110 przy użyciu identyfikatora i hasłaA. M.dokonała zmiany przygotowanego przelewu wpisując inny numer rachunku odbiorcy przelewu. Numer rachunku usunięty przez tę osobę to(...)wpisany to(...).
(dowód - polecenie przelewu k. 57, analiza k. 203-205, pismo k. 210)
W dniu 12 maja 2015 r. o godzinie 7.30A. M.dokonał akceptacji zmienionego przelewu. Użytkownik zalogował się z adres IP 46.170.131.165. Przelew został następnie wykonany przez pozwanego.
(dowód - polecenie przelewu k. 57, analiza k. 203-205, zeznania powoda - prezes zarząduA. M.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
W dniu 12 maja 2015 r. po południu pozwany otrzymał informację zG.Banku o rozbieżności w przesłanym przelewie. Niezwłocznie około godziny 16 pozwany zawiadomił powoda o wykonaniu przelewu na rachunek bankowy wG.Banku zgodny z numerem wpisanym w poleceniu przelewy ale należący do innej osoby niż dane wpisane w poleceniu przelewu.
(dowód - zeznania powoda - prezes zarząduA. M.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r., zeznania pozwanego - wiceprezes zarząduJ. S.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
W dniu 13 maja 2015 r. powód złożył reklamację przelewu. Pozwany odmówił uznania reklamacji.
(dowód - pisma k. 58 i 60-133, zeznania pozwanego - wiceprezes zarząduJ. S.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
W tym samym dniu powód złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Sprawa z zawiadomienia powoda została połączona ze sprawą prowadzoną przez Prokuraturę Krajową dotyczącą zorganizowanej międzynarodowej grupy przestępczej zajmującej się transferowaniem środków finansowych pochodzących z przestępstw. Działania tej grupy polegają naphishingu(przechwytywaniu danych informatycznych w celu kradzieży środków z rachunków bankowych). Postępowanie obejmuje również kradzież środków na szkodę powoda.
(dowód - pismo k. 59, pismo k. 292, pismo k. 302)
Prezes zarządu powodaA. M.wykonywał czynności związane w obsługą bankowości internetowej z jednego komputera niemal zawsze z tego samego adresu IP. Komputer był wyposażony w aktualne oprogramowanie antywirusowe.
(dowód - wydruk k. 114, zeznania powoda - prezes zarząduA. M.- nagranie rozprawy z dnia 15 września 2016 r. )
Na podstawie opinii biegłego sporządzonej w sprawie ustalono, że na komputerze powoda nie ma możliwości odtworzenia danych i analizy omówionych wcześniej zdarzeń z powodu ponownej instalacji systemu w dniu 9 czerwca 2015 r.
Po stronieCentrum Usług (...)działającego jako procesor pozwanego banku w zakresie udostępniania i zabezpieczenia platformy bankowości elektronicznej nie doszło do żadnych incydentów utraty poufności czy przełamania zabezpieczeń.
(...)bankowości elektronicznej pozwanego był zabezpieczony adekwatnie do zakresu i kategorii przetwarzanych danych, a jego funkcjonalności były zbliżone do innych funkcjonujących na rynku i zgodne z wymogamiustawy o usługach płatniczychi Rekomendacji D Komisji Nadzoru Finansowego.
Nie doszło do złamania zabezpieczeń po stronie pozwanego banku.
Doszło do przełamania zabezpieczeń komputera powoda za pomocą oprogramowania typu "trojan". Nie jest możliwe ustalenie jaką metodą i czy dokładnie na wskazanym komputerze ale doszło do przejęcia danych uwierzytelniających przez osoby trzecie.
Do złamania zabezpieczeń mogło dojść mimo posiadania przez powoda aktualnego programu antywirusowego w toku normalnej pracy użytkownika, w tym również podczas zdalnej pomocy pracownika pozwanego w aktualizacji oprogramowania komputera powoda.
Samodzielne ustanowienie przez bank zabezpieczeń w postaci ograniczenia dostępu do konkretnych adresów IP mogłoby spowodować utratę dostępu przez klienta.
W roku 2015 istniał szereg narzędzi służącym zabezpieczeniu przed nieuprawnionym dostępem, a stosowane przez pozwany bank były adekwatne do sposobu pracy powoda, mimo, że w konkretnej sytuacji okazały się niewystarczające.
Sposób pracy powoda nie odbiegał od standartowych metod obsługi bankowości internetowej.
Istniały inne zabezpieczenia które w tej konkretnej sytuacji uchroniłyby strony przed skutkami zdarzenia objętego sporem.
Adres IP nie zawsze odpowiada położeniu geograficznemu użytkownika Internetu - jest adresem dostawcy Internetu.
W niniejszej sprawie poszczególne logowania wskazane wyżej następowały z użyciem różnych operatorów oddalonych geograficznie.
(dowód - opinia k. 369-371, opinie uzupełniające k. 408-411, 463, wyjaśnienia biegłego nagranie rozprawy z dnia 21 września 2017 r.)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o złożone i wskazane powyżej dokumenty, zeznania świadka i stron oraz opinię biegłego uznając zgromadzony w ten sposób materiał dowodowy za wystarczający, a przeprowadzone postępowanie dowodowe za pozwalające na wyjaśnienie i rozstrzygnięcie sprawy i nie wymagające uzupełnienia.
Sąd nie znalazł podstaw, by kwestionować wiarygodność treści dokumentów zwłaszcza, że ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony. Sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności, które pozwoliłyby na podważenie ich wiarygodności i dlatego uwzględnił fakty z nich wynikające w całości.
Oceniając zeznania przesłuchanych osób uznał Sąd te zeznania za wiarygodne. Zeznania te były spójne i logicznie nawiązywały do pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Sąd uznał opinie biegłego sądowego złożone w sprawie za rzetelne, pełne i w sposób jasny i wyczerpujący wyjaśniające kwestie podlegające rozpoznaniu, dlatego też Sąd przyjął wynikające z nich wnioski za własne.
Sąd dokonując analizy treści sporządzonych opinii nie stwierdził żadnych błędów ani uchybień biegłego.
Biegły zastosował właściwe dla przedmiotu opinii kryteria zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Na tej podstawie należało dokonać pozytywnej oceny przedmiotowego dowodu.
Skoro opinia biegłego sądowego spełniała wszelkie wskazane powyżej kryteria należało uwzględnić dokonane w nich ustalenia i wzbogacić o nie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Dlatego Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania opinii biegłego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Powództwo w zasadniczej części zasługiwało na uwzględnienie.
Dokonując analizy odpowiedzialności pozwanego banku w niniejszej sprawie przypomnieć na wstępie trzeba, że zgodnie zart. 64 ust. 1 prawa bankowegojeżeli polecenie przeprowadzenia rozliczenia pieniężnego złożone przez posiadacza rachunku bankowego jest wykonywane przez kilka banków, każdy z tych banków ponosi wraz z pozostałymi solidarną odpowiedzialność wobec posiadacza rachunku za szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem polecenia.
Na tle tego przepisu wskazano w orzecznictwie, że odpowiedzialność banków pośredniczących w rozliczeniu nie jest pochodną odpowiedzialności pierwszego banku, lecz odpowiedzialnością „samoistną” i gwarancyjną wynikającą bezpośrednio z przepisu ustawy, bowiem przepisart. 64 prawa bankowegoodnosi się do każdego banku uczestniczącego w cyklu rozliczeniowym (Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2008 r., I CSK 205/08 (M.Prawn. 2009/2/58).
Wskazywano też, że odpowiedzialność za szkody wynikające z przesłania pieniędzy na nieprawidłowo podany rachunek, niezgodny z określeniem nazwy podmiotu wskazanego w poleceniu przelewu wynika z ogólnych zasad wykonywania zobowiązań określonych przepisamiart. 354 § 1 k.c.iart. 355 k.c.
Wyjaśnić tu jednak należy, że orzecznictwo to powstało na gruncie innego stanu prawnego - mianowicie w okresie obowiązywania dyrektywy 97/5/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 1997 r. w sprawie transgranicznych przelewów bankowych (Dz.Urz. UE L 1997.43.25 Dz.Urz. UE-sp.06-2-305).
Powyższa kwestia jest obecnie przedmiotem regulacji dyrektywy 07/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego zmieniającej dyrektywy 97/7/WE, 02/65/WE, 05/60/WE, 06/48/WE i uchylającej dyrektywę 97/5/WE (Dz.U. UE L z 2007 r. Nr 319, str. 1).
Wdrożeniem tej Dyrektywy do polskiego systemu prawnego jestustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych(t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1572).
W art. 157 tej ustawy wprowadzono zmianę do przepisuart. 64 prawa bankowegopoprzez dodanieust. 2w brzmieniu "przepisuust. 1nie stosuje się do usług płatniczych uregulowanych wustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych".
Tym samym od dnia wejścia w życie ustawy do usług płatniczych uregulowanych wustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczychw zakresie w niej uregulowanym stosuje się wyłącznie tę ustawę.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 omawianej ustawy określa ona zasady świadczenia usług płatniczych oraz wydawania i wykupu pieniądza elektronicznego, w tym:
1) warunki świadczenia usług płatniczych, w szczególności dotyczące przejrzystości postanowień umownych i wymogów w zakresie informowania o usługach płatniczych;
2) prawa i obowiązki stron wynikające z umów o świadczenie usług płatniczych, a także zakres odpowiedzialności dostawców z tytułu wykonywania usług płatniczych;
2a) warunki wydawania i wykupu pieniądza elektronicznego;
3) zasady prowadzenia działalności przez instytucje płatnicze, biura usług płatniczych, instytucje pieniądza elektronicznego i oddziały zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego, w tym za pośrednictwem agentów, oraz zasady sprawowania nadzoru nad tymi podmiotami;
4) zasady dostępu konsumentów do rachunku podstawowego;
5) zasady przenoszenia rachunków płatniczych prowadzonych dla konsumentów.
Zgodnie z ust. 2 ustawa określa również:
1) podstawowe zasady funkcjonowania rynku krajowych transakcji płatniczych przy użyciu kart płatniczych;
2) zasady prowadzenia stron internetowych porównujących opłaty związane z rachunkiem płatniczym;
3) zasady funkcjonowania schematów płatniczych oraz zasady nadzoru nad tymi schematami.
Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 przez usługi płatnicze rozumie się działalność polegającą na:
1) przyjmowaniu wpłat gotówki i dokonywaniu wypłat gotówki z rachunku płatniczego oraz wszelkie działania niezbędne do prowadzenia rachunku;
2) wykonywaniu transakcji płatniczych, w tym transferu środków pieniężnych na rachunek płatniczy u dostawcy użytkownika lub u innego dostawcy:
a) przez wykonywanie usług polecenia zapłaty, w tym jednorazowych poleceń zapłaty,
b) przy użyciu karty płatniczej lub podobnego instrumentu płatniczego,
c) przez wykonywanie usług polecenia przelewu, w tym stałych zleceń;
3) wykonywaniu transakcji płatniczych wymienionych w pkt 2, w ciężar środków pieniężnych udostępnionych użytkownikowi z tytułu kredytu, a w przypadku instytucji płatniczej lub instytucji pieniądza elektronicznego - kredytu, o którym mowa w art. 74 ust. 3 lub art. 132j ust. 3;
4) wydawaniu instrumentów płatniczych;
5) umożliwianiu wykonania transakcji płatniczych, zainicjowanych przez akceptanta lub za jego pośrednictwem, instrumentem płatniczym płatnika, w szczególności na obsłudze autoryzacji, przesyłaniu do wydawcy karty płatniczej lub systemów płatności zleceń płatniczych płatnika lub akceptanta, mających na celu przekazanie akceptantowi należnych mu środków, z wyłączeniem czynności polegających na jej rozliczaniu i rozrachunku w ramach systemu płatności w rozumieniu ustawy o ostateczności rozrachunku (acquiring);
6) świadczeniu usługi przekazu pieniężnego;
7) wykonywaniu transakcji płatniczych, w przypadku których zgoda płatnika na wykonanie transakcji udzielana jest przy użyciu urządzenia telekomunikacyjnego, cyfrowego lub informatycznego, a płatność przekazywana jest dostawcy usług telekomunikacyjnych, cyfrowych lub informatycznych, działającemu jedynie jako pośrednik pomiędzy użytkownikiem zlecającym transakcję płatniczą a odbiorcą.
Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 ustawy polecenie przelewu oznacza usługę płatniczą polegającą na uznaniu rachunku płatniczego odbiorcy, w przypadku gdy transakcja płatnicza z rachunku płatniczego płatnika jest dokonywana przez dostawcę usług płatniczych prowadzącego rachunek płatniczy płatnika na podstawie dyspozycji udzielonej przez płatnika.
Definicję pojęcia transakcja płatnicza zawiera art. 2 pkt 29 ustawy zgodnie z którym jest ona zainicjowaną przez płatnika lub odbiorcę wpłatą, transferem lub wypłatą środków pieniężnych.
Zasady odpowiedzialności dostawcy usług płatniczych reguluje art. 144 i następne ustawy.
Zgodnie z art. 144 w przypadku gdy zlecenie płatnicze jest inicjowane przez płatnika, jego dostawca ponosi wobec płatnika odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie transakcji płatniczej, z zastrzeżeniem art. 44 ust. 2, art. 143 ust. 2 oraz art. 149, chyba że udowodni, że rachunek dostawcy odbiorcy został uznany zgodnie z art. 54.
Jeżeli dostawca płatnika ponosi odpowiedzialność zgodnie z ust. 1, niezwłocznie zwraca płatnikowi kwotę niewykonanej lub nienależycie wykonanej transakcji płatniczej albo, w przypadku gdy płatnik korzysta z rachunku płatniczego, przywraca obciążony rachunek płatniczy do stanu, jaki istniałby, gdyby nie miało miejsca niewykonanie lub nienależyte wykonanie transakcji płatniczej.
Zgodnie natomiast z art. 143 ust. 1 ustawy zlecenie płatnicze uznaje się za wykonane na rzecz właściwego odbiorcy, jeżeli zostało wykonane zgodnie z informacjami, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1 lub w art. 27 pkt 2 lit. b, a w przypadku wskazania w treści zlecenia płatniczego unikatowego identyfikatora - jeżeli zostało wykonane zgodnie z tym unikatowym identyfikatorem bez względu na dostarczone przez użytkownika inne informacje dodatkowe.
Przepis ust. 2 tego artykułu stanowi, iż jeżeli unikatowy identyfikator podany przez użytkownika jest nieprawidłowy, dostawca nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 144-146. Dostawca płatnika jest jednak obowiązany podjąć działania w celu odzyskania kwoty transakcji płatniczej. Strony mogą zastrzec w umowie, że dostawca ma prawo pobrać od użytkownika opłatę za odzyskanie środków; przepis art. 36 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie zaś z art. 143 ust. 3 ustawy przy wykonaniu transakcji płatniczych z wykorzystaniem rachunku bankowego unikatowym identyfikatorem jest numer rachunku bankowego, chyba że strony uzgodnią w umowie ramowej inny unikatowy identyfikator.
Jak wynika więc z tych przepisów dostawca płatnika nie ponosi odpowiedzialności za nienależyte wykonanie transakcji płatniczej, w przypadku wskazania w treści zlecenia płatniczego unikatowego identyfikatora (unikatowy identyfikator podany przez użytkownika jest nieprawidłowy) - jeżeli zostało wykonane zgodnie z tym unikatowym identyfikatorem bez względu na dostarczone przez użytkownika inne informacje dodatkowe.
Dlatego brak jest obecnie podstaw do przyjmowania obowiązku dostawcy weryfikowania zgodności podanego w poleceniu przelewu numeru rachunku z określeniem nazwy podmiotu w nim wskazanego.
Sam więc fakt przekazania tego przelewu mimo rzeczywistej niezgodności wskazanego w nim numeru rachunku odbiorcy i innych danych go identyfikujących nie może być podstawą odpowiedzialności pozwanego w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu jednak przy interpretacji wskazanych wyżej przepisów należy mieć na uwadze, że dotyczą one sytuacji gdy zlecenie płatnicze jest inicjowane przez płatnika (art. 144 ust. 1) a nieprawidłowy unikatowy identyfikator jest podany przez użytkownika (art. 143 ust. 2).
Warunkiem więc zwolnienia banku z odpowiedzialności na podstawie wskazanych przepisów jest to aby ów nieprawidłowy numer rachunku został wskazany przez płatnika (użytkownika).
W niniejszej sprawie zaś, jak wynika z ustaleń Sądu, ten numer rachunku wskazała osoba trzecia, która czynem przestępczym dokonała zmiany w przygotowanym przez pracownicę powoda poleceniu przelewu.
Nie można więc uznać aby to powód zainicjował zlecenie o numerze rachunku bankowego na który je ostatecznie wykonano, a w szczególności aby to powód podał nieprawidłowy unikatowy identyfikator.
Oceny tej nie zmienia fakt potwierdzenia przez prezesa powoda owego nieprawidłowego zlecenia.
Zgodnie bowiem zart. 40 ustawy o usługach płatniczychtransakcję płatniczą uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na wykonanie transakcji płatniczej w sposób przewidziany w umowie między płatnikiem a jego dostawcą.
Zgoda ta musi więc dotyczyć konkretnej transakcji płatniczej tą zaś zgodnie z art. 2 pkt 29 ustawy jest wyłącznie zainicjowana przez płatnika lub odbiorcę wpłata, transfer lub wypłata środków pieniężnych.
Po raz kolejny więc wskazuje się tutaj, że chodzi o transakcję zainicjowana przez płatnika. Musi więc to być ta transakcja, która zainicjował użytkownik, czyli taka jaką zamierzał on wykonać.
Aby można było przyjąć, że doszło do autoryzacji muszą być podstawy do ustalenia, że czynnością tą objęto transakcję zainicjowana przez płatnika. Chodzi więc o wyrażenia zgody na transakcje w kształcie zainicjowanym przez płatnika.
Przechodząc dalej wskazać trzeba, że zgodnie z art. 45 ustawy ciężar udowodnienia, że transakcja płatnicza była autoryzowana przez użytkownika lub że została wykonana prawidłowo, spoczywa na dostawcy tego użytkownika.
Przyjęto w tym przepisie rozwiązanie , że wykazanie przez dostawcę zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest wystarczające do udowodnienia, że transakcja płatnicza została przez użytkownika autoryzowana, a to dostawca jest obowiązany udowodnić inne okoliczności wskazujące na autoryzację transakcji płatniczej przez płatnika albo okoliczności wskazujące na fakt, że płatnik umyślnie doprowadził do nieautoryzowanej transakcji płatniczej, albo umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z obowiązków, o których mowa w art. 42.
Aby więc pozwany mógł się uwolnić od odpowiedzialności w niniejszej sprawie musiałby wykazać, że powód umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z obowiązków wskazanych w art. 42 ustawy lub inne okoliczności wskazujące na autoryzację transakcji płatniczej przez płatnika albo okoliczności wskazujące na fakt, że płatnik umyślnie doprowadził do nieautoryzowanej transakcji płatniczej.
Obowiązkami wskazanymi w art. 42 ustawy są :
1) korzystanie z instrumentu płatniczego zgodnie z umową ramową oraz
2) zgłaszanie niezwłocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcę stwierdzenie utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.
Ponadto w przepisie tym wskazano, że w celu spełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, użytkownik, z chwilą otrzymania instrumentu płatniczego, podejmuje niezbędne środki służące zapobieżeniu naruszeniu indywidualnych zabezpieczeń tego instrumentu, w szczególności jest obowiązany do przechowywania instrumentu płatniczego z zachowaniem należytej staranności oraz nieudostępniania go osobom nieuprawnionym.
W niniejszej sprawie nie wykazano naruszenia przez powoda któregokolwiek z tych obowiązków a tym bardziej nie wykazano ich naruszenia w sposób umyślny lub na skutek rażącego niedbalstwa.
Pozwany nawet nie twierdził, że powód naruszył którykolwiek z obowiązków wskazanych w ust. 1 omawianego przepisu.
Jeżeli zaś chodzi o obowiązek podjęcia niezbędnych środków służących zapobieżeniu naruszeniu indywidualnych zabezpieczeń instrumentu, a w szczególności przechowywania instrumentu płatniczego z zachowaniem należytej staranności oraz nieudostępniania go osobom nieuprawnionym to nie wykazano aby powód w sposób umyślny lub dopuszczając się rażącego niedbalstwa zaniedbał tych obowiązków.
Jak wynika z materiału dowodowego komputer powoda na którym dokonywał on operacji w systemie bankowym był zabezpieczony standartowym systemem antywirusowym a z opinii biegłego wynika, że do wykradzenia danych uwierzytelniających mogło dojść mimo tego zabezpieczenia.
Pamiętać też należy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na pozwanym banku.
Dlatego nie można uznać aby powód autoryzował tę transakcję jaka została w rzeczywistości wykonana a pozwany nie wykazał aby zaszły okoliczności, które zwolniłyby go z odpowiedzialności.
Dokonując powyższych interpretacji wskazanych wyżej przepisów, miał Sąd uwadze, że zapewnienie bezpieczeństwa depozytów jest jednym z najistotniejszych obowiązków banku, a sposób jego wykonywania jest najbardziej wymierną podstawą oceny jego wiarygodności, w związku z czym wszelkie próby interpretacji przez banki postanowień zawartych w stosowanych przez nie wzorcach umownych, zmierzające do zaniżania standardów bezpieczeństwa powierzonych bankowi środków pieniężnych, powinny być oceniane jako zachowania sprzeczne z dobrymi obyczajami i celem umowy rachunku bankowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2003 r., sygn. akt I CKN 308/01, Legalis nr 61218).
Ponadto zważył Sąd, że zgodnie zart. 725 i 726 k.c.przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia.
Przyjmuje się, że oparcie konstrukcji prawnej umowy rachunku bankowego na bazie pożyczki (depozytu nieprawidłowego) powoduje, że posiadacz rachunku, wpłacając pieniądze na rachunek bankowy, traci ich własność na rzecz banku. Dzięki temu bank może swobodnie obracać tymi pieniędzmi we własnym imieniu. W miejsce utraconej własności środków wpłaconych do banku posiadacz nabywa wobec banku wierzytelność o zwrot takiej samej sumy środków pieniężnych (ale nie tych samych, które wpłacił). W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że z istoty umowy rachunku bankowego wynika, że przechowując środki pieniężne, bank obraca nimi z obowiązkiem zwrotu na żądanie posiadacza rachunku. Z kolei aby obracać środkami pieniężnymi, bank musi uzyskać ich własność, by dokonywane przez niego czynności odnosiły skutek prawny. Dlatego nie może ulegać wątpliwości, że zgromadzone na rachunku bankowym środki pieniężne przechodzą na własność banku, natomiast posiadacz rachunku nabywa roszczenie o zwrot takiej samej ilości pieniędzy i umówionych odsetek [A. Janiak, Umowa rachunku bankowego, s. 102–103; por. uchw. SN (7) z 14.5.1962 r., VI KO 23/62, OSPiKA 1962, Nr 11, poz. 33; wyr. SN z 5.7.1978 r., I KR 137/78, OSNKW 1978, Nr 11, poz. 129; wyr. SN z 5.7.1978 r., I KR 137/78, OSNKW 1978, Nr 11, poz. 129; wyr. SA w Krakowie z 3.3.1994 r., II AKR 288/93, MoP 1994, Nr 4, s. 15; wyr. z 18.4.2007 r., I ACa 201/07, niepubl.; wyr. SA w Poznaniu z 10.10.1994 r., I ACR 553/96, Rej. 1996, Nr 12, poz. 76; wyr. SN z 16.1.2001 r., II CKN 344/00, Legalis; wyr. SN z 13.2.2004 r., IV CK 40/03, Legalis; wyr. SN z 18.2.2004 r., V CK 233/03, Legalis; wyr. SA w Poznaniu z 18.4.2007 r., I ACa 201/07, niepubl.; wyr. SA w Katowicach z 27.9.2007 r., V ACA 359/07, OSA/Kat. 2008, Nr 1, poz. 3; wyr. SA w Poznaniu z 27.10.2010 r., I ACA 733/10, Legalis; wyr. SA w Krakowie z 5.2.2014 r., I ACA 917/12, niepubl. - wKodeks cywilny. Tom II. Komentarz.Art. 450-1088. red. prof. dr hab. Maciej Gutowski. Rok wydania: 2016. Wydawnictwo: C.H.Beck. Wydanie: 1).
Dlatego można przyjąć, że mimo wyłudzenia przez osobę nieuprawnioną mienia stanowiącego własność banku, nie dojdzie do powstania szkody po stronie posiadacza rachunku, gdyż bank nadal pozostanie zobowiązany do zaspokojenia jego wierzytelności w pełnej wysokości ze swoich środków.
Dopiero wykazanie odpowiedniego stopnia zawinienia po stronie właściciela rachunku pozwala na sformułowanie przez bank roszczeń wobec niego związanych z utratą tych środków.
Tymczasem w niniejszej sprawie stronie powodowej można jedynie zarzucić niedbalstwo. Uchybienie powoda polega bowiem w istocie na tym, że korzystając z stworzonych mu przez pozwanego możliwości wykonywania przelewu niejako w dwóch odrębnych etapach, z których każdy wykonywała inna osoba znajdująca się w innym miejscu, przy ostatecznej autoryzacji nie dokonał powtórnego sprawdzenia czy wprowadzony numer rachunku odbiorcy jest nadal tym, który wprowadzono inicjując przelew.
Bez wątpienia takie postępowanie nie wypełnia wymogów należytej staranności w dbaniu o własne, życiowo istotne interesy, ale w ocenie Sądu nie może być ocenione bardziej negatywnie niż zwykle niedbalstwo.
W szczególności w ocenie Sądu postępowanie to nie wyczerpało przesłanek rażącego niedbalstwa nie mówiąc już o winie umyślnej.
W tym miejscu przypomnieć jedynie trzeba, że pojęcie rażącego niedbalstwa zostało w orzecznictwie dobrze rozpoznane i powszechnie przyjmuje się, że rażące niedbalstwo to kategoria bliska winy umyślnej, a przypisanie konkretnej osobie rażącego niedbalstwa wymaga każdorazowo wskazania w okolicznościach konkretnej sprawy przekroczenia podstawowych , elementarnych zasad ostrożności lub staranności w dbaniu o własne interesy. Chodzi zatem tylko o takie przypadki, gdy osoba postępuje w sposób oczywiście sprzeczny z zasadami bezpieczeństwa powszechnie znanymi i rozumianymi nawet przez osoby o niskim poziomie intelektualnym. Jej zachowanie winno graniczyć z umyślnością. Należy wyraźnie odróżnić "rażące niedbalstwo" od "zwykłego niedbalstwa", czyli takiego zachowania osoby, która przewiduje skutki swojego działania lub zaniechania, lecz spodziewa się, że ich uniknie oraz gdy skutków tych nie przewiduje, chociaż może i powinna je przewidzieć (wyrok s.apel. w Łodzi 2014-08-22, I ACa 279/14, LEX nr 1509039; wyrok s.apel. w Szczecinie 2014-06-25, I ACa 622/13, LEX nr 1488702).
Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności i opierając się na wskazanych przepisach uznał Sąd, że powództwo zasługuje na uwzględnienie.
Miał tutaj jednak Sąd na uwadze, że zgodnie zart. 46 ustawy o usługach płatniczychz zastrzeżeniemart. 44 ust. 2, w przypadku wystąpienia nieautoryzowanej transakcji płatniczej dostawca płatnika jest obowiązany niezwłocznie zwrócić płatnikowi kwotę nieautoryzowanej transakcji płatniczej, a w przypadku gdy płatnik korzysta z rachunku płatniczego, przywrócić obciążony rachunek płatniczy do stanu, jaki istniałby, gdyby nie miała miejsca nieautoryzowana transakcja płatnicza.
Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu płatnik odpowiada za nieautoryzowane transakcje płatnicze do wysokości równowartości w walucie polskiej 150 euro, ustalonej przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez NBP obowiązującego w dniu wykonania transakcji, jeżeli nieautoryzowana transakcja jest skutkiem posłużenia się utraconym przez płatnika albo skradzionym płatnikowi instrumentem płatniczym.
Bez wątpienia utraty takiego instrumentu wynikiem była omawiana nieautoryzowana transakcja.
Dlatego uznał Sąd, że powództwo jest uzasadnione do kwoty :
113 411 , 28 zł - (150 Euro x 4,0552 zł) = 112 803 zł i taką kwotę na rzecz powoda zasądzono.
Ponieważ zaś pozwany miał obowiązek niezwłocznie zwrócić płatnikowi kwotę nieautoryzowanej transakcji płatniczej, to termin wymagalności roszczenia powoda przypadał na dzień 8 maja 2015 r.
Dlatego odsetki od zasądzonej kwoty zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu od dnia 13 maja 2015 r. (art. 481 k.c.).
W pozostałej części powództwo oddalono.
O kosztach orzekł Sąd zgodnie zart. 100 k.p.c.i uznając, że powód jedynie nieznacznie ustąpił ze swego roszczenia zasądził na jego rzecz zwrot całości poniesionych kosztów.
Na koszty zasądzone na rzecz powoda złożyły się :
- opłata sądowa - 5 671 zł,
- wynagrodzenie pełnomocnika procesowego - 7 200 zł
- wykorzystane zaliczki - 1 235 , 49 zł .
Razem stanowi to kwotę 16 123 , 49 zł którą zasadzono od pozwanego na rzecz powoda.
SSO Leszek Guza
Z:
1. odnot.
2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. stron;
3.powodowi zwrócić kwotę 764,51 zł niewykorzystanej zaliczki;
4. biegłemu wypłacić kwotę 71,94 zł przyznaną postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r. - prawomocne dnia 27 kwietnia 2017 r. - z zaliczki powoda;
5. za 21 dni

Gliwice dnia 16 października 2017 r.