Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1760/16
Data wyroku: 2017-04-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Teresa Rak, Sławomir Jamróg
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I ACa 1760/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 kwietnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Teresa Rak

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Sławomir Jamróg

Protokolant:

sekr. sądowy Katarzyna Rogowska

po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaA. M. (1)
przeciwkoA. Ż. (1)
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I C 34/12

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 10 800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

3
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokataM. P.kwotę 8 856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) w tym 1 656 zł podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Grzegorz Krężołek SSA Teresa Rak SSA Sławomir Jamróg
Sygn, akt : I ACa 1760/16

UZASADNIENIE
W pozwie skierowanym przeciwkoA. Ż. (1), powódkaA. M. (1)domagała się uznania za bezskuteczne w stosunku do niej , umów sprzedaży nieruchomości , zawartych w dniach 2 i 6 września 2011r , na podstawie których dłużniczka powódki ,A. S. (1), przeniosła na pozwana prawo ich własności.
Powództwo zostało wytoczone dla ochrony wierzytelnościA. M. (1)wobec dłużniczki , na kwotę 232 316 złotych , stwierdzonej tytułem wykonawczym w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności aktu notarialnego z 23 lutego 2010r , sporządzonego przez notariuszaP. T.- Rep(...), w brzmieniu nadanym mu aktem notarialnym , sporządzonym przez tego samego notariusza, w dniu 16 lutego 2011- Rep.(...), oraz wierzytelności :
- na kwotę 127 zł , stwierdzonej tytułem wykonawczym - postanowieniem Sądu Rejonowego(...)K.(...), sygn. akt : I Co 6274/ 11/ N oraz
- na kwotę 1800 złotych , wynikającej z postanowienia wydanego przez komornika przy Sądzie Rejonowym(...)K.(...)
G. G., w sprawie o sygnaturze Km 2639/11
Powódka, domagając się także przyznania kosztów procesu , w motywach żądania wskazała , iż jest wierzycielemA. S. (1), na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych.
Egzekucja mająca prowadzić do ich zaspokojenia okazała się bezskuteczna. W tych warunkach przeniesienie na pozwaną przez dłużniczkę dwóch nieruchomości , które stanowiły jedyne , istotne ekonomicznie, składniki jej majątku, należy traktować jako czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzycielki , które uniemożliwiły zaspokojenie jej pretensji finansowych.
Pozwana wiedziała o zobowiązaniachA. S.wobec powódki ale także musiała sobie zdawać sprawę z tego , że umowy przenoszące na nią własność obu realności są dokonywane przez sprzedającą z pokrzywdzeniem powódki. Wnikało top z faktu , iż syn pozwanej -J. Ż. (1)był pełnomocnikiem tak jej jak i dłużniczki.
Odpowiadając na pozew pozwana domagała się oddalenia powództwa oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami sporu.
W swoim stanowisku podnosiła , że nic nie było jej wiadomym , w czasie kiedy obydwie umowy były zawierane o wzajemnych rozliczeniach pomiędzyA. M. (1)aA. S. (1). Twierdziła ,że powódka poprzez wytoczenie powództwa, zmierza do obciążenia jej konsekwencjami finansowymi swoich nietrafionych przedsięwzięć gospodarczych.
Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2014r , Sąd Okręgowy w Krakowie :
- uznał za bezskuteczną, w stosunku do powódkiA. M. (1)umowę przeniesienia własności nieruchomości, zawartą przezA. S. (1)zA. Ż. (1), w dniu 2 września(...), w formie aktu notarialnego przed notariuszemJ. T.- Rep(...)nr(...), dla ochrony wierzytelności służących powódce wobecA. S. (1)stwierdzonych :
a/ w zakresie sumy 232 316 złotych , tytułem wykonawczym , w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności , aktu notarialnego z dnia 23 lutego 2010r , sporządzonego przed notariuszemP. T., Rep(...)nr(...)
b/ w zakresie sumy 127 złotych , postanowieniem Sądu Rejonowego(...)K.(...)z dnia 30 listopada 2011r , sygn. I Co 6274/11/ N ,
c/ w zakresie kwoty 1800 złotych , postanowieniem komornika przy Sądzie Rejonowym(...)wK.z dnia 12 grudnia 2011r , sygn. Km 2639/11 [ pkt I ] ,
- uznał za bezskuteczną w stosunku do powódki również , zawartą pomiędzy tymi samymi osobami, umowę przeniesienia własności nieruchomości , w dniu 6 września 2011 r , w formie aktu notarialnego , przed notariuszemA. M.- Rep.(...)Nr(...)dla ochrony tych samych , co uprzednio , wierzytelności powódki wobec sprzedającejA. S. (1). [ pkt II ] ,
- zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 7217 złotych , tytułem kosztów procesu [ pkt III sentencji wyroku ]
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
A. S. (1)prowadzi działalność developerską, budując budynki wielomieszkaniowe a następnie zbywając , na wolnym rynku klientom , znajdujące się w nich odrębne lokale.
W ramach tej działalności, zawarła z powódką umowę przedwstępną sprzedaży takiego lokalu , który miał się znajdować we wznoszonym przez dłużniczkę budynku. Umowa nie został przezA. S. (1)wykonana , wobec czego, pismem z dnia 7 lipca 2011r , powódka złożyła oświadczenie o odstąpieniu od niej. Oświadczenie to zostało doręczone dłużniczce w dniu 15 lipca 2011r
Wierzytelności z tytułu zwrotu uiszczonej przezA. M. (1)ceny , w wysokości 232 316 złotych , została stwierdzona zaopatrzonym w klauzulę wykonalności, nadaną orzeczeniem Sądu Rejonowego(...)
K.
(...)z dnia 30 listopada 2011r , sygn. akt I Co 6274/ 11/ N , aktem notarialnym z dnia 23 lutego 2010r , sporządzonym przed notariuszemP. T.- Rep(...)nr(...), w brzmieniu nadanym aktem notarialnym , sporządzonym przez tego samego notariusza w dniu 16 lutego 2011r - rep(...)
PełnomocnikiemA. S. (1), w ramach prowadzonej działalności , był syn pozwanej -J. Ż. (1). Zakres jego umocowania był bardzo szeroki , obejmując uprawnienie do przedsiębrania w imieniu dłużniczki wszystkich czynności , w tym zawierania umów rezerwacyjnych i przedwstępnych dotyczących nieruchomości , umów przenoszących własność lokali , a także prowadzenia negocjacji , mających prowadzić do zawierania transakcji z deweloperem . W ten właśnie sposób , za pośrednictwemJ. Ż. (1)doszło do nawiązania relacji pomiędzy powódką aA. S. (1), które zaowocowały zawarciem umowy przestępnej nabycia lokalu mieszkalnego.
J. Ż. (1)był także pełnomocnikiem swojej matki , która również prowadziła działalność gospodarczą w tej samej branży , a zakres jego umocowanie był tożsamy z umocowaniem udzielony mu przez dłużniczkę powódki.
Pełnomocnik wiedział zarówno o zawarciu umowy przestępnej pomiędzy powódką aA. S. (1), o tym , żeA. M.od niej odstąpiła a także , że ma ona niezaspokojoną przez zobowiązaną wierzytelność z tytułu zwrotu zapłaconej ceny.
W warunkach , kiedy powódka oczekiwała na zwrot tej sumy przez była kontrahentkę,A. S. (1), w dniu 2 września 2011r , zawarła zA. Ż. (1)umowę sprzedaży nieruchomości położonej wK., objętej księgą wieczystą nr(...). Cena nabycia miała być zapłacona przez nabywającą w ten sposób , że pozwana miała sprzedać część lokali znajdujących się na tej realności osobom wskazanym przez sprzedającą , a cena za nie wniesiona przez tych nabywców miała być zaliczona na poczet zobowiązania cenowego kupującej . Pozostała jej część miała być uiszczona przezA. Ż. (1)wówczas , gdy zbędzie wszystkie pozostałe lokale znajdujące się na tej nieruchomości , przy czym miało to nastąpić nie później aniżeli do 31 grudnia 2014r.
Z kolei w dniu 6 września 2011r dłużniczką zbyła na rzecz pozwanej drugą z nieruchomości wK., której była właścicielką , objętą księgą wieczystą nr(...). Jak wynikało z postanowień umownych, cena nabycia miała zostać zapłacona w ratach , a płatność ostatniej z nich ma nastąpić do dnia 25 października 2018r.
Kontakt pomiędzy dłużniczką a pozwaną , przed dokonaniem tych czynności , został nawiązany za pośrednictwemJ. Ż. (1).
W sytuacji nie spełnienia dobrowolnie świadczenia z tytułu zwrotu zapłaconej przezA. M. (1)ceny , uzyskawszy sądową klauzulę wykonalności , w odniesieniu do tytułu egzekucyjnego jakim był akt notarialny , w którymA. S.poddała się egzekucji , w zakresie zapłaty kwoty 232 316 złotych , powódka wszczęła postępowanie egzekucyjne , prowadzone przez komornika przy Sądzie Rejonowym(...)wK.,G. G., w sprawie o sygnaturze Km 2639/11
Zarówno postępowanie klauzulowe jak i egzekucyjne zwiększyły zakres pretensji finansowych powódki wobec dłużniczki o kolejne sumy , odpowiednio 127 i 1800 złotych.
Egzekucja wobecA. S. (1)okazała się bezskuteczna, mimo , a dowiadując się o dokonanych czynnościach zbycia nieruchomości , wniosła także aby jej zakresem były objęte wierzytelności jakie z tytułu zapłaty cen za nie, dłużniczka miała wobec nowej właścicielkiA. Ż. (1)
Uznając roszczenieA. M. (1)za uzasadnione w całości , w ramach rozważań prawnych , Sąd I instancji , po przedstawieniu przesłanek od których spełnienia, zgodnie zart. 527 kczależy uwzględnienie roszczenia ze skargi pauliańskiej, ocenił , iż okoliczności faktyczne ustalone w sprawie dają dostateczną podstawę do tego aby jej żądanie uwzględnić.
W szczególności wskazał , że nie budziło wątpliwości istnienie wierzytelności powódki wobecA. S. (1), w tym ta , która największa pod względem rozmiaru ilościowego, wynikająca z niezwróconego świadczenia z tytułu zapłaconej ceny za lokal mieszkalny , w warunkach odstąpienia od umowy przestępnej jego nabycia.
W ocenie Sądu i instancji zrealizowana została także przesłanka działania dłużniczki z pokrzywdzeniem wierzycielki albowiem dokonując obu czynności prawnych , w dniu 2 i 6 września 2011rA. S. (1)wyzbyła się dwóch najistotniejszych wartościowo składników swojego majątku , które zapewniały zaspokojenie pretensji finansowej byłej kontrahentki. Efektem ich przeniesienia naA. Ż. (1)było co najmniej - jak wskazuje Sąd - pogłębienie stanu niewypłacalnościA. S..
Co więcej , umowy te zostały zawarte przez nią w sytuacji , gdy zawała sobie sprawę z nie zaspokojonej wierzytelności powódki. Zbywająca musiała zatem by świadomą tej konsekwencji w postaci pokrzywdzenia wierzycielki – powódki.
Dalszą część rozważań prawnych Sąd poświęcił rozważaniom dotyczącym tego , czyA. Ż. (1)wiedziała o takim , kwalifikowanym sposobie działania sprzedającej. Wskazując , że dla przyjęcia realizacji tej przesłanki skargi pauliańskiej wystarcza , w warunkach zachowania należytej staranności, możliwość dowiedzenia się o nim przez kupującą , ocenił , że fakty ustalone w sprawie usprawiedliwiają dostatecznie wniosek o tym , że pozwana o pokrzywdzeniuA. M.wiedziała.
Informacje dotyczące faktów zawiązanych z podstawą powstania wierzytelności powódki wobecA. S. (1)oraz tego , że jest ona dłużnikiemA. M. (1)z tytułu niezrealizowanej umowy nabycia lokalu mieszkalnego, pozwana miała od swojego synaJ., który był pełnomocnikiem obu stron, kwestionowanych skargą czynności prawnych. Musiała też zdawać sobie sprawę , że sprzedaż najważniejszych składników majątku przezS.doprowadzi do tego , że powódka nie uzyska zaspokojenia swojej pretensji finansowej wobec niej.
Jako pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia ocenił Sąd Okręgowy natomiast te argumenty pozwanej , które dotyczyły motywacji powódki przy zawieraniu zA. S.umowy przedwstępnej nabycia lokalu oraz odnoszących się do rzeczywistego zamiaru kupna tegoż przezA. M. (1).
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania była normaart. 98 §1 i 3 kpc.
W apelacji od tego wyroku pozwana , zaskarżając go w całości , domagała się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Jako wniosek ewentualny sformułowała żądanie jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w całości oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami postępowania za obydwie instancje,
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia przepisów procesowych , w sposób mający dla treści rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a to :
a/ naruszeniaart. 233 kpc, jako konsekwencji zastąpienia przez Sąd I instancji swobodnej oceny zgromadzonych dowodów , oceną dowolną, w ramach której nietrafnie nie dał wiary całości relacji świadkaJ. Ż. (1), w tym w szczególności dotyczącej jego roli w działalności gospodarczej oraz dysponowania przezeń oraz przez jego matkę informacjami o stanie majątkowym dłużniczki na daty zawierania obu umów , a z drugiej strony wadliwe , przypisanie nadmiernego znaczenia przeciwnej relacji świadkaM.G.
b/art. 217 §1 i 2 kpcw zw zart. 227 i 299 kpc, wobec nie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pozwanej w charakterze strony ,
c/art. 217 §1i2 w zw zart. 227 kpci278 kpc kpc, jako następstwa nie przeprowadzenia przez Sąd , pomimo wniosku pozwanej , dowodu z opinii biegłego , mającej ustalić sytuację finansową dłużniczki ,
d/art. 212 §1 i 2 kpcw zw zart. 5 kpc, wobec zaniechania przez Sąd Okręgowy pouczenia pozwanej o jej prawach procesowych , w tym w szczególności uprawnieniniu do ubiegania się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu,
- naruszenia praw materialnego -art. 527 §2 kc, wobec dokonania błędnej wykładni tego przepisu , i w następstwie tejże uznanie , że na skutek obu czynności prawnychA. S. (1)stała się niewypłacalną w wyższym stopniu niż była poprzednio , mimo , że z kwestionowanym zbyciem nieruchomości wiązało się równoczesne uzyskanie przez nią wierzytelności z tytułu zapłaty ceny przez nabywającą, a to wyklucza sytuacje pogorszenia sytuacji majątkowej pozostającej w związku z dokonanymi czynnościami.
- na rozprawie apelacyjnej pozwana podniosła dodatkowo zarzut nieważności postępowania , który wiązała z pobawieniem jej możliwości obrony praw procesowych. / k. 584 akt /
Odpowiadając na apelację powódka domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążeniaA. Ż. (1)kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył
Środek odwoławczy pozwanej nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
Ta ocena merytorycznej jego zasadności , musi zostać jednak poprzedzona odniesieniem się do zawartego w odpowiedzi na apelację , zarzutu formalnej niedopuszczalności apelacjiA. Ż. (1), którego podstawą było kwestionowanie poprawności postanowienia Sądu I instancji z dnia 28 października 2016r , którym został pozwanej przywrócony termin do wniesienia środka odwoławczego.
Argumenty , które powódka powołała dla uzasadnienia swojego zarzutu którego weryfikacji Sąd Apelacyjny dokonał, na podstawieart. 380 kpc, nie są usprawiedliwione.
Postanowieniem z dnia 8 maja 2015r , Sąd Okręgowy odrzucił apelację pozwanej od wyroku z 18 grudnia 2014r z powodu przekroczenia terminu do jej wniesienia oraz nie usunięcia braku formalnego pisma procesowego , które ją zawierało. / k. 446 akt /
Wniesione przez nią zażalenie od tego orzeczenia zostało odrzucone orzeczeniem z dnia 30 lipca 2015r z powodu nie usunięcia w wyznaczonym na ten cel terminie, jego braków formalnych i fiskalnego / k. 464 akt /
W terminie otwartym do wniesienia zażalenia na to postanowienie,A. Ż.złożyła zarówno ten środek odwoławczy jak i żądanie przywrócenia terminu do wniesienia apelacji od wyroku.
Orzeczeniami z 5 stycznia 2016r, Sąd I instancji odrzucił zażalenie powódki , a Przewodniczący zwrócił wniosek o przywrócenie terminu.
Obydwie te decyzje zostały przez pozwaną zakwestionowane zażaleniami , a w warunkach ich nie rozpoznania jeszcze przez Sąd II instancji ,A. Ż.złożyła, w dniu 29 kwietnia 2016r , kolejny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej , łącząc go z żądaniem ustanowienia pełnomocnika z urzędu. /por. k. 500, 501 , 514 i 515 akt./
W tej sytuacji procesowej Sąd Okręgowy nie przedsięwziął żadnych czynności zmierzających, w ramach których podjęta byłaby ocena formalnej dopuszczalności ponownego żądania , w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia apelacji od wydanego wyroku.
Przeciwnie , po tym , kiedy Sąd Apelacyjny w Krakowie, postanowieniami z 20 czerwca 2016r , w sprawach o sygnaturach I ACz 1019/16 i 1020/16, oddalił zażalenie pozwanej od postanowienia o odrzuceniu zażalenia od orzeczenia o odrzuceniu apelacji i odrzucił , jako niedopuszczalne , zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku o przywrócenie terminu , wobec ustanowionego pełnomocnika z urzędu dla pozwanej /por k. 544 akt / , skierował wezwanie z dnia 22 września 2016r , odnoszące się jedynie do kwestii związanych z dalszym podtrzymywaniem przez obecnie skarżącą żądania przywrócenia terminu [ wniesionego osobiście przez nią, w dniu 29 kwietnia 2016r ] oraz uzupełnieniem jego wad formalnych. / k. 548 akt /.
Pełnomocnik, w odpowiedzi na to wezwanie, żądanie przywrócenia terminu do złożenia apelacji , imieniem reprezentowanej podtrzymując, usunął jego wady formalne , w zakreślonym przez Sąd terminie./ k. 552-558 akt/
W tych okolicznościach faktycznych , przywrócenie kwestionowanym przez powódkę postanowieniem, terminu do wniesienia apelacji nie może być przez Sąd Apelacyjny zakwestionowane , skoro ewentualne nieprawidłowości postępowania Sadu przy rozpoznawaniu tego [ ponownego] wnioskuA. Ż. (1), w warunkach realizacji przez nią w terminie wszystkich obowiązków jakie w zakresie doprowadzenia do formalnej dopuszczalności tego środka prawnego , nakładał na nią Sąd nie może wywoływać dla niej , w ostatecznym wyniku, negatywnych konsekwencji procesowych , a takim następstwem byłoby odrzucenie jej apelacji.
Trzeba także ocenić , iż nietrafna jest ta część argumentacji powódki , która odwołuje się do przepisuart. 169 §4 kpcjako przeszkody dla uwzględnienia wniosku pozwanej.
W jej ramachA. M.dokonuje porównań terminów , odnosząc datę złożenia żądania przywrócenia z pierwszym z wniosków przeciwniczki procesowej w tej materii i nie dostrzega , że przywrócenie postanowione przez Sąd orzeczeniem z dnia 28 października 2016r odnosi się do żądania z 28 kwietnia 2016r , które uzyskało swoją doniosłość procesową dopiero po tym , kiedy prawomocnie została , przez Sąd Apelacyjny przesadzona kwestia zasadności orzeczenia Sądu Okręgowego o odrzuceniu apelacji , którą pozwana uprzednio złożyła , później orzeczenie o odrzuceniu jej z przyczyn formalnych konsekwentnie , aż do dnia 20 czerwca 2016r , kwestionując .
Odpierając zatem zarzut powódki , i uznając , że apelacjaA. Ż. (1)podlega merytorycznemu rozpoznaniu, Sąd II instancji uznaje ją za bezzasadną.
W szczególności ocenia , iż żaden z zarzutów ,na których opiera się jej konstrukcja, nie może zostać uznany za usprawiedliwiony.
Nietrafny jest , najdalej idący , zarzut nieważności postępowania,
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, nieważność z powodu braku możliwości obrony praw procesowych , ma miejsce tylko wówczas , gdy na skutek wadliwych czynności procesowych Sądu lub strony przeciwnej, strona nie mogła i nie brała udziału w całym postępowaniu , lub istotnej jego części , przy czym chodzi o całkowite, faktyczne, pozbawienie możliwości obrony.
/ por. w tej materii, powołane jedynie dla przykładu , postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002, sygn. II CKN 399/01 , powołane za zbiorem Lex oraz uwagi T. Wiśniewskiego w komentarzu dokodeksu postępowania cywilnegot II s. 76-77 , wydawnictwo Wolters Kluwer Business 2011r. /
Jak wynika wprost z akt rozstrzyganej sprawy tego rodzaju sytuacja, w odniesieniu do pozwanej nie miała miejsca , co czyni stawiany zarzut , w sposób oczywisty , bezzasadnym.
Nie ma racji pozwana , gdy ponosi zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Nietrafnie skarżąca neguje nie przeprowadzenie przez Sąd I instancji dowodu z jej przesłuchania w charakterze strony.
A. Ż. (1), jak wynika z treści protokołu rozprawy z dnia 18 grudnia 2014r /k. 412 akt / , została prawidłowo wezwana na nią w celu przeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania w charakterze strony, które związane było z rygorem pomięcia tego dowodu, w warunkach jej nieusprawiedliwionego niestawiennictwa. Jakkolwiek niestawiennictwo to zostało usprawiedliwione jej stanem zdrowia , tym nie mniej ta nieobecność nie zostało nim wykluczone , a co więcej i przede wszystkim , dokument do którego pozwana odwoływała się / por. k. 409 akt / nie pochodził od lekarza biegłego sądowego, który , po myśliart. 2141§1 kpc, jest dowodem wyłącznym, mogącym usprawiedliwić tego rodzaju niestawiennictwo.
W tych okolicznościach pominięcie tego dowodu przez Sąd było decyzją odpowiadającą prawu , która nie może być skutecznie podważona, w ramach zarzutu , który formułuje skarżąca.
Odeprzeć należy ten zarzut proceduralny pozwanej , którym neguje ona sposób dokonania przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonych dowodów.
Zgodnie z utrwalonym i podzielanym przez Sąd Apelacyjny , w składzie rozpoznającym sprawę , stanowiskiem Sądu Najwyższego, wypracowanym na tle wykładniart. 233 §1 kpc, skuteczne postawienie zarzutu naruszenia tego przepisu, wymaga od strony odwołującej się do niego , wykazania , w odwołaniu się do zindywidualizowanych dowodów, na czym polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w ramach dokonywania ich oceny. W szczególności strona ma wskazać dlaczego obdarzenie jednych wiarygodnością , a odmowa tej cechy innym dowodom , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i zasadami logicznego rozumowania.
Nie jest wystarczającą , dla uznania zarzutu za usprawiedliwiony, polemika strony z ta oceną i wynikającymi z niej wnioskami w zakresie ustaleń faktycznych , w ramach której skarżący uznaje , że wskazana przez niego ocena i konstatacje faktyczne , odmienne od tych , których dokonał Sąd , jest poprawna i odpowiada rzeczywistości.
/ por. w tej kwestii bliżej , powołane jedynie dla przykładu , judykaty Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2001r , sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex. /
Analiza treści motywów jakimi posłużyła sięA. Ż. (1), aby omawiany zarzut uzasadnić, pozwala na stwierdzenie , że nie stanowi zawierają one rzeczowej , opartej na opisanych wyżej zasadach, krytyki oceny poszczególnych dowodów na których Sąd uznając je za w pełni [ jak w przypadku dowodów z dokumentów czy dowodu z zeznań świadkaM. H., czy w części , jak to miało miejsce w odniesieniu do relacji świadkaJ. Ż. (2)] , za wiarygodne , oparł ustalenia, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia.
Zamiast jej , skarżąca poprzestała na ogólnikowych , nie potwierdzonych szczegółowymi wywodami stwierdzeniach z których ma wynikać , że Sąd źle ocenił depozycje tego ostatniego świadka. Ta nieprawidłowość miałaby polegać na tym , że nie uznał roli jaką odegrał we wzajemnych relacjach stron sporu oraz we wzajemnych stosunkach pomiędzy dłużniczką a pozwaną , jak opisywała ją skarżąca, a ocenił ją przeciwnie jako bardzo istotną, czy wręcz decydującą ; a taki jej charakter wynikał nie tylko z depozycji świadka M.G.ale także z treści dokumentów , których wiarygodność w apelacji nie jest kwestionowana.
W odniesieniu do zeznań M.G., apelująca wręcz poprzestaje tylko , na nie mającym żadnej wartości merytorycznej , z rozważanego punktu widzenia twierdzeniu , że Sąd I instancji „ przecenił ich wiarygodność „ , bliżej treści tego określenia nie starając się nawet rozwinąć i wyjaśnić .
Tego rodzaju dowolna polemika , jak to już wskazywano wyżej , nie jest wystarczającą dla uznania ocenianego zarzutu za zasadny i w uznaniu , że Sąd I instancji , dokonując oceny zgromadzonych dowodów nie wykroczył poza jej ramy wyznaczone przez normęart. 233 §1 kpc, Sąd II instancji ocenia ten zarzut jako nietrafny .
Ma to tę konsekwencję , iż ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy , jako dokonane prawidłowo i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Nie ma racjiA. Ż. (1), podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd niższej instancjiart. 5 kpc, w i następstwie jego niezastosowania zarzuca zaniechanie pouczenia obecnie skarżącej o uprawnieniniu do ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Zwracając uwagę , że zarzut procesowy jest tylko wówczas doniosły, gdy twierdzone naruszenie rzeczywiście miało miejsce i miało istotny wpływ na wynik sprawy, powiedzieć należy, że motywy apelacji milczą na temat takiego związku pomiędzy zarzucanym zaniechaniem po stronie Sądu , a ostatecznym wynikiem sprawy. Już z tej przyczyny zarzut ten należy odeprzeć.
Ponadto wskazać należy , normaart. 5 kpc, zgodnie z jejzdaniem pierwszym, warunkuje informacyjną aktywność Sądu od „ uzasadnionej potrzeby „ , która, w każdym przypadku, podlega jego ocenie.
To , że strona działa bez profesjonalnego zastępstwa procesowego , samo przez się nie wystarczy dla potwierdzenia tego obowiązku po stronie Sądu. To jemu pozostawiona została ocena , czy w konkretnej sprawie taka potrzeba istnieje. Udzielanie pouczeń jest uzasadnione wówczas , gdy Sąd stwierdzi , że strona bądź to jest nieporadna bądź też napotyka na niezależne od niej trudności lub przeszkody , które mogą utrudniać jej właściwe prezentowanie stanowiska procesowego , co może zdecydować o niekorzystnym dla niej wyniku postępowania.
W rozstrzyganej sprawie tego rodzaju sytuacja nie miała miejsca. Pozwana była zastępowana przez pełnomocnika procesowego [ syna ] , który nie był profesjonalistą. Tym nie mniej nie sposób mówić zasadnie o tym, aby ten sposób reprezentacji w jakimikolwiek sposób wpływał ograniczająco na możliwość prezentowania przezA. Ż.swojego stanowiska procesowego.
Za poprawnością takiego wniosku przemawia tym bardziej fakt , iż na żaden przypadek takiego ograniczenia uprawnień procesowych, nie powołuje się, w motywach weryfikowanego zarzutu , sama skarżąca.
Jako nietrafny , należy ocenić także zarzut formalny , w ramach którego pozwana neguje nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego , którego zadaniem miałoby być ustalenie sytuacji finansowej dłużniczkiA. S. (1).
Zwracając uwagę na wstępie , że zakres tezy dowodowej, która miała wyznaczać granice zadania eksperckiego był bardzo ogólny i nie wskazywał np. jakiego okresu ocena biegłego miała dotyczyć, to przede wszystkim, dowód ten w istocie zmierzał nie do oceny ustalonych w sprawie faktów dotyczących sytuacji finansowejA. S. (1)z punktu widzenia wiedzy fachowej , w której opiniujący był ekspertem. Żadnych środków dowodowych zmierzających do takiego ustalenia skarżąca w postepowaniu rozpoznawczym przed Sądem Okręgowym , nie zaoferowała. W tej sytuacji opinia wymagałaby ustalenia faktów dotyczących tej sytuacjiA. S.przez samego biegłego. Konieczność taka jest sprzeczna z istotą opinii biegłego, którego rolą jest wyłącznie pomoc Sądowi w zinterpretowaniu faktów dotąd ustalonych z punktu widzenia zasad danej dziedziny wiedzy.
Z tej przyczyny , tak zindywidualizowany przez skarżącą dowód ten nie mógł być przeprowadzony.
Nie ma też racji pozwana , gdy zarzuca ,że Sąd Okręgowy, wydając zaskarżony wyrok, naruszył normęart. 527 §2 kc, wadliwie przeprowadzając jej wykładnię,
Pogląd ten nie jest trafny.
Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika , że obydwie kwestionowane skargą powódki czynności prawne, zostały przezA. S. (1)dokonane w czasie , kiedy wiedziała nie tylko o tym , żeA. M. (1)odstąpiła od umowy przestępnej i w warunkach uprzedniego otrzymania wezwania do dobrowolnego spełnienia świadczenia z tytułu zwrotu ceny zapłaconej dotąd na poczet lokalu do przeniesienia własności którego na powódkę nie doszło.
Mimo to zdecydowała się wówczas na zbycie, zaledwie w ciągu czterech dni, dwóch zabudowanych budynkami wielomieszkaniowymi nieruchomości, które stanowiły najistotniejsze elementy jej majątku których powódka mogła zaspokoić swoją pretensję finansową wobec niej , w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. O tym , że na skutek tej sprzedaży pozwana co najmniej pogłębiła swój stan niewypłacalności, świadczy wynik postępowania wykonawczego , wszczętego przezA. M. (1)w sprawie Km 2639 /2011 przed komornikiem przy Sądzie Rejonowym(...)K.(...)
G. G., w celu zaspokojenia wierzytelności z tytułu zwrotu ceny przez dłużniczkę. Postępowanie to , w warunkach braku tych dwóch składników majątku zobowiązanej do tego , na podstawie tytułu wykonawczego , okazało się bezskuteczne.
Oczywiście , że postanowienie o umorzeniu egzekucji jest dowodem jedynie na to , że wierzytelności nie można było zaspokoić z majątku dłużnika , który został wskazany we wniosku egzekucyjnym , tym nie mniej jego wynik stwarza domniemanie faktyczne , że po stronie dłużnika ma miejsce stan niewypłacalności w rozumieniuart. 527 §2 kc, a tym samym, czynność która doprowadziła do takich konsekwencji, w odniesieniu do możliwość zaspokojenia pretensji finansowej wierzyciela chronionej za pośrednictwem skargi pauliańskiej , była czynnością dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela.
W takiej sytuacji to strona przeciwna - pozwana - powinna była przedłożonymi w sprawie dowodami zmierzać do obalenia podstawy takiego domniemania, dowodząc , że taki skutek obu tych czynności nie wystąpił, a powódka nadal może sięgnąć skutecznie do majątku dłużniczki w celu uzyskania zaspokojenia swojej pretensji.
W tym zakresie, nie przejawiając w postępowaniu przed Sądem Okręgowym właściwie przygotowanej inicjatywy dowodowej ,A. Ż. (1)także przed Sądem II instancji , chociaż była wówczas już profesjonalnie zastępowaną, poprzestała jedynie na twierdzeniu , że niepoprawnym jest stanowisko Sądu Okręgowego co do tego , iż nie jest realnym, aby do takiego zaspokojenia mogło dojść z wierzytelności z tytułu cen za zakup obu realności , które przysługują sprzedającej od pozwanej jako kupującej.
Zaniechanie dowodzenia takiej, rzeczywistej a nie pozostającej jedynie w sferze dowolnych twierdzeń, możliwości ze strony pozwanej jest wystarczające dla stwierdzenia , iż oceniany zarzut jest chybiony, w następstwie nie obalenia podstawy wskazanego wyżej domniemania .
Wskazać przy tym należy , że do zakończenia postępowania przed Sądem Apelacyjnym skarżąca nie twierdziła nawet , że jakakolwiek część swoich zobowiązań wobec sprzedającej z tytułu zapłaty cen za nieruchomości nabyte 2 i 6 września 2011r wykonała.
Tylko dodatkowo i dla zachowania kompletności wywodu, należy zauważyć , że już na etapie postępowania odwoławczego powódka , nie kwestionowanymi z punktu widzenia wiarygodności przez drugą stronę dokumentami załączonymi do odpowiedzi na apelację / por. k. 565- 569 akt / , wykazała ,że w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego , dokonane na jej wniosek przez komornika , zajęcia tych wierzytelności dłużniczki u pozwanej jako poddłużnika , także nie przyniosło żadnego efektu , w postaci chociażby częściowego zaspokojenia wierzytelności powódki , co tylko dodatkowo potwierdza, iż pozwana nie realizuje swoich, opisanych wyżej , zobowiązań.
Z podanych wyżej przyczyn , w uznaniu ,że żaden z zarzutów, na których opierała się apelacja pozwanej , nie jest zasadny , Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu, na podstawieart. 385 kpcw zw zart. 527 kc.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była normaart. 98 §1 i 3 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpci wynikająca z niej, dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna powódce od przeciwniczki procesowej , zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżania , została ustalona na podstawie §2 pkt 7 w zw z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS, w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015r [ DzU z 2015 poz. 1800]
Oddalenie apelacji spowodowało , iż wynagrodzenie reprezentowanej z urzęduA. Ż. (1)za pomoc prawną przed Sądem II instancji , zostało przyznane jej pełnomocnikowi ze środków budżetowych Skarbu Państwa.
Ustalając wysokość należnej z tego tytułu sumy , Sąd , zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia , zastosował §8 pkt 7 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 i §4 ust.1 i 3 Rozporządzenia MS, w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej , udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015r [DzU z 2015 poz. 1801]
SSA Grzegorz Krężołek SSA Teresa Rak SSA Sławomir Jamróg