Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1841/16
Data wyroku: 2017-02-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Szyburska-Walczak, Stanisława Kubica, Irena Różańska-Dorosz
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa

Sygn. akt III A Ua 1841/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący:SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.)
Sędziowie:SSA Stanisława Kubica
SSA Irena Różańska-Dorosz
Protokolant:Karolina Sycz
po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacjiM. N.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt IX U 729/16
oddala apelację.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6 września 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił odwołanieM. N.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.z dnia 21 kwietnia 2016 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej.
Zaskarżoną decyzją organ rentowy, w rozpoznaniu wniosku z dnia 26 lutego 2016 r., odmówiłM. N.prawa do emerytury pomostowej argumentując, że nie udowodnił on okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat, nie spełnił więc warunków do przyznania świadczenia wymienionych wart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
M. N.w odwołaniu od powyższej decyzji podnosił, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach przed 01.01.1999 r., jak również po 31.12.2008 r. Wskazał, że jako samozatrudniony ma styczność z tlenkami metali ciężkich, oparami ołowiu, ołowiem, oparami przeciwutleniaczy (kwas solny), z obróbką mechaniczną szkła.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia, wskazując, że wnioskodawca nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat, przed dniem 01.01.1999 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychlub art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, po dniu 31.12.2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Z literalnego brzmienia przepisuart. 4 ustawy o emeryturach pomostowychwynika, że emerytura przysługuje pracownikowi, który wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyszczególnione w załącznikach do ustawy, natomiast wnioskodawca od 01.11.1994 r. prowadzi działalność gospodarczą i pomimo że prowadzenie działalności wiąże się w jego przypadku z warunkami szkodliwymi dla zdrowia, to nie wykonuje zatrudnienia w ramach stosunku pracy na podstawie przepisówkodeksu pracy. Zarówno powołane przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r., jak równieżustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych, dotyczą pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na podstawie następującego stanu faktycznego ustalonego na podstawie dokumentacji z akt rentowych oraz zeznań wnioskodawcy:
M. N.,ur. dnia (...), legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze 41 lat 9 miesięcy i 5 dni. Jest technikiem mechanikiem, pracował jako asystent projektanta, a po 1991 r. prowadził hurtownię zabawek. Następnie pracował jako kierownik biura marketingu, a także zajmował się projektowaniem i wytwarzaniem mebli, prowadząc działalność w formie spółki cywilnej.
Od 01.11.1994 r. prowadzi działalność gospodarczą-projektowanie i wytwarzanie witraży, która wiąże się z warunkami szkodliwymi dla zdrowia.
Wnioskodawca zajmuje się także konserwacją witraży, co wiąże się z wdychaniem tlenków metali ciężkich. Nigdy nikogo nie zatrudniał, nie wykonywał zatrudnienia w ramach stosunku pracy na podstawie przepisówkodeksu pracy.
Decyzją z dnia 21.04.2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział weW.odmówiłM. N.prawa do emerytury pomostowej, gdyż nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat przed dniem 1.01.1999 r., nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychlub art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, a ponadto po dniu 31.12.2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu uznał, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na treśćart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2015 r., poz. 965 ze zm.).
Zgodnie z wymienionym przepisem, prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi urodzonemu po 31 grudnia 1948 r., w wieku powyżej 60 lat w przypadku mężczyzn, który spełnia łącznie następujące warunki:

­

legitymuje się okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącym co najmniej 15 lat,

ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn,

przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych,

nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.

Zgodnie natomiast z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 z 1983 r. ze zm.) okresami uzasadniającymi nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku określonym w załączniku do cytowanego rozporządzenia oraz w przepisach resortowych.
Stosownie do § 2 ust 2 tegoż rozporządzenia okresy pracy, uzasadniające prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu stwierdza pracodawca na podstawie posiadanej dokumentacji albo w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust 2 rozporządzenia albo w świadectwie pracy.
Sąd podkreślił, że wnioskodawca od 01.11.1994 r. prowadzi działalność gospodarczą i pomimo że prowadzenie działalności wiąże się z warunkami szkodliwymi dla zdrowia, to nie wykonuje zatrudnienia w ramach stosunku pracy na podstawie przepisówkodeksu pracy. Natomiast zarówno powołane przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r., jak równieżustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych, dotyczą pracowników.
Apelację od wyżej opisanego wyroku wywiódł wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej. Apelujący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, bowiem w jego ocenieustawa o emeryturach pomostowychodnosi się także do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jednoosobowo. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył argumentację zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r., sygn. akt III UZP 48/84, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu sądowym możliwe jest ustalenie okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie innych dowodów niż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione przez pracodawcę, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 17/03 (Dz.U. Nr 144 z 2004 r., poz. 1530), z którego wynika, że za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych uprawniającą do wcześniejszej emerytury należy uznać także pracę wykonywaną w szczególnych warunkach w prywatnych zakładach pracy. Apelujący powoływał się na przepisyart. 2, art. 24, art. 32 i art. 37 Konstytucji RP.
Organ rentowy nie złożył odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. z 2015 r., poz. 965) świadczenie to przysługuje pracownikowi urodzonemu po 31 grudnia 1948 r., w wieku powyżej 60 lat w przypadku mężczyzn, który spełnia łącznie warunki wymienione w cytowanym przepisie, a prawidłowo przytoczone przez Sąd I instancji. Sąd ten prawidłowo ustalił stan faktyczny, który Sąd Apelacyjny uznaje za własny, bez potrzeby ponownego jego przytaczania. Dodać tylko trzeba, że zgodnie z art. 49 cytowanej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1
po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2
spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3
w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy, prace w szczególnych warunkach, to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesy starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku, wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych.
Stosownie do art. 3 ust. 3 cyt. ustawy, prace o szczególnym charakterze, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Sąd Okręgowy słusznie zauważył, że zgodnie z art. 51 ustawy, płatnik składek jest zobowiązany do wystawiania zaświadczeń o okresach pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, za okresy przypadające przed dniem 01.01.2009 r.
Emerytury pomostowe zastąpiły emerytury w niższym wieku emerytalnym przyznawane na podstawieustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpracownikom wykonującym pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Nie poddawane było w wątpliwość, że prawo do emerytury w niższym wieku przysługiwało pracownikom. Przykładowo w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. III UK 174/10 LEX nr 901652 - Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 32 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadza jako kryterium dyferencjacji wieku emerytalnego - rodzaj wykonywanej pracy (tj. szczególne warunki, w jakich jest ona świadczona lub szczególny jej charakter), narażający na szybsze zrealizowanie się ryzyka emerytalnego z powodu wcześniejszej, niż powszechnie, utraty sprawności psychofizycznej pracownika. Brzmienie powołanego przepisu nie pozostawia bowiem wątpliwości, że prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego przysługuje jedynie osobom wykonującym owe prace w ramach pracowniczego zatrudnienia.
Jak wyżej wspomniano, emerytury pomostowe zastąpiły emerytury w wieku niższym niż powszechny. Krąg osób uprawnionych wyznaczają obecnie wykazy prac uprawniających do świadczenia, stanowiące załączniki do ustawy. Katalog prac uprawniających do emerytury pomostowej zawarty w wykazach stanowiących załącznik do ustawy jest węższy od katalogu zawartego wrozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), ale przytoczone przepisy pozwalają także na nabycie prawa do emerytury pomostowej przez osoby, które legitymowały się okresami pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy emerytalnej, o ile spełniały pozostałe warunki wymienione wart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. W każdym jednak przypadku nie odnosi się to do osób wykonujących czynności w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Wykonywanie przez ubezpieczonego, będącego pracownikiem, pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy jest warunkiem koniecznym nabycia prawa do emerytury pomostowej.
Z wymienionych powyżej względów Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 kpc, orzekł o oddaleniu apelacji.
SSA Irena Różańska-Dorosz SSA Grażyna Szyburska-Walczak SSA Stanisława Kubica