Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 372/17
Data wyroku: 2017-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grażyna Czyżak
Słowa kluczowe: Pełnomocnik procesowy
Podstawa prawna: art. 117§2,5 kpc

Sygn. akt III AUz 372/17

POSTANOWIENIE
Dnia 15 listopada 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Grażyna Czyżak
po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
sprawyR. O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wE.
o ustanowienie pełnomocnika z urzędu
na skutek zażaleniaR. O.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Elblągu IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznychz dnia 16 października 2017 r., sygn. akt IV Uo 115/17
postanawia:
oddalić zażalenie.
SSA Grażyna Czyżak
Sygn. akt III AUz 372/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt IV Uo 115/17 Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawieart.117 § 2 i § 5 k.p.c.oddalił wniosekR. O.o ustanowienie pełnomocnika z urzędu uznając, że udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie nie jest potrzebny. Ubezpieczony należycie korzysta ze swoich uprawnień procesowych – skarży decyzje pozwanego przedstawiającw sposób logiczny i jasny argumenty stanowiące podstawę żądania.
Wnioskodawca zaskarżył przedmiotowe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianęi przyznanie pomocy prawnej z urzędu.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów pełnomocnika. Choruje od 1997 r., ma 72 lata i niską emeryturę i nie jest w stanie dochodzić swoich praw w sądzie. Ubezpieczony przedłożył protokół oględzin sądowo – lekarskich z dnia 15 lutego2001 r. ze sprawy IV U 729/00 (k. 24 a.s.).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 117 § 1 k.p.c.strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowychw całości lub części może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Przepisart. 117 § 2 k.p.c.stanowi natomiast, że osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto, Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny (art. 117 § 5 k.p.c.).
Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał,że niezbędnym warunkiem ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu jest uznanie przez Sąd udziału w sprawie adwokata lub radcy prawnego za potrzebny. To oznacza zaś konieczność oceny całokształtu okoliczności danej sprawy, a nie wyłącznie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony ubiegającej się o przyznanie pełnomocnika (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia3 czerwca 1974 r., II CZ 94/74, Lex nr 7511; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1978 r.,I PRN 123/78, PiZS 1980/6/65). Konsekwencją powyższego jest uznanie, że w przypadku przesądzenia o braku występowania jednej z ww. podstaw, brak jest potrzeby rozważania istnienia drugiej. Tylko bowiem stwierdzenie kumulatywnego występowania potrzeby udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie oraz braku możliwości poniesienia przez stronę kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny skutkować może ustanowieniem dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu.
Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko wyrażonew postanowieniu tut. Sądu z dnia 5 czerwca 2014 r. (III AUz 110/14, LEX nr 1477056), zgodniez którymart. 117 § 5 k.p.c.nakazuje sądowi uwzględnić wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu tylko, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w danej sprawie można uznać za potrzebny. Potrzeba udzielenia profesjonalnej pomocy prawnej stronie zachodzi przede wszystkim w sytuacji, gdy strona ta jest nieporadna, przez co należy rozumieć sytuację, w której nie potrafi onaw zrozumiały i poprawny sposób przedstawić swojego stanowiska procesowego oraz niema podstawowej orientacji w regułach rządzących procesem cywilnym, w związku z czym nie można zasadnie oczekiwać, iż pouczenia sądu udzielane w trybieart. 5 k.p.c.będą wystarczające dla zapewnienia tej stronie odpowiedniej wiedzy o możliwych i celowych czynnościach procesowych.O potrzebie przyznania pełnomocnika z urzędu można też mówić wtedy, gdy strona wprawdzie nie jest nieporadna, jednakże sprawa ma na tyle skomplikowany pod względem prawnym lub faktycznym charakter, że jej właściwe prowadzenie wymaga pogłębionej wiedzy prawniczej. Wreszcie, potrzeba ustanowienia pełnomocnika z urzędu istnieje wtedy, gdy strona (np. ze względu na chorobę) nie jestw stanie samodzielnie prowadzić sprawy, w szczególności stawiać się na kolejne terminy rozpraw (por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1964 r., II PZ 46/64, NP 1965/5/56; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2002 r., I PZ 99/01, OSNP 2004/4/66 i z dnia10 października 2003 r., II CK 161/03, Lex nr 148620).
Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż stopień zaradności wnioskodawcy, który terminowo podejmuje czynności procesowe adekwatne do stanu postępowania, nie uzasadniają przyznaniamu pełnomocnika z urzędu. Nie budzi wątpliwości Sądu Odwoławczego, że ubezpieczony, wspartyw razie potrzeby pouczeniami co do czynności procesowych udzielanymi przez Sąd na podstawieart. 5 k.p.c., może samodzielnie uczestniczyć w niniejszym postępowaniu.
Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że z inicjatywy ubezpieczonego przed tut. Sądem zawisło szereg spraw o wysokość świadczenia emerytalnego (IV U 372/06, IV U 1103/06, IV U 1162/16).Za każdym razem postępowanie w sprawie ograniczało się do oceny zebranych w toku postępowania dowodów pod kątem możliwości przeliczenia świadczenia ubezpieczonego. Wnioskodawcaz zachowaniem ustawowego terminu składał odwołania, w których jasno i precyzyjnie określał roszczenia. W toku postępowania prezentował bardzo aktywną postawę, podejmował polemikęz twierdzeniami pozwanego, stawił się na wyznaczonym terminie rozprawy, gdzie wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko, a następnie w sprawie IV U 1162/16 z zachowaniem terminu wywiódł apelację od wyroku Sądu Okręgowego oraz uzupełnił jej braki poprzez uiszczenie należnej opłatyod apelacji i wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia wraz ze szczegółowym przedstawieniem sposobu ustalenia tej wartości.
W związku z powyższym uznać należało, że brak jest jakichkolwiek podstaw, aby odwołującego uznać za osobę nieporadną. Potrafi on sformułować pismo procesowe, rozumie pouczenia Sądu i dochowuje terminów procesowych.
Podkreślić również należy, że prawo strony do reprezentowania w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest elementem prawa do sądu i rzetelnego procesu. Gdyby taka miała być intencja ustawodawcy, ustanawianie adwokata bądź radcy prawnego byłoby zasadą. Tymczasem obowiązujące przepisy procedury cywilnej ograniczają możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu z jednej strony przesłanką braku możliwości poniesienia kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebiei rodziny, z drugiej zaś strony wymaganiem, aby udział adwokata lub radcy prawnego był w sprawie potrzebny. Potrzeba udziału w postępowaniu wykwalifikowanego pełnomocnika procesowego, jako niezbędna przesłanka jego ustanowienia podlega przy tym swobodnej ocenie sądu (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1974 r., II CZ 94/74, LEX nr 7511; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższegoz dnia 12 grudnia 1978 r., I PRN 123/78, PiZS 1980, nr 6, s. 65).
W realiach niniejszej sprawy, ze wskazanych powyżej względów, nie budzi wątpliwości Sądu II instancji, iż Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił brak potrzeby reprezentowaniaR. O.przez profesjonalnego pełnomocnika i to pomimo oceny jego sytuacji materialnej jako niewątpliwie trudnej. Przypomnieć jednak należy, że nawet ustalenie, że skarżący nie może ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – wobec stwierdzenia braku potrzeby występowania w procesie profesjonalnego pełnomocnika – nie pozwala na ustanowienie ubezpieczonemu pełnomocnikaz urzędu na podstawieart. 117 k.p.c.
Mając na uwadze dokonane ustalenia, rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawartew zaskarżonym postanowieniu należało uznać za trafne. Ubezpieczony w zażaleniu nie wskazał argumentów, które podważałyby zasadność tego rozstrzygnięcia.
Skarżący załączył do odwołania protokół oględzin sądowo – lekarskich z dnia 15 lutego 2001 r. ze sprawy IV U 729/00 (k. 24 a.s.), który został już złożony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (k. 12 a.s.) i Sąd Okręgowy również się z nim zapoznał. Na podstawie ww. opinii sądowo-lekarskiej stwierdzającej całkowitą niezdolność od pracy na stale nie można uznać, aby ubezpieczony nie mógł reprezentować swoich interesów w postępowaniu w sprawie o przeliczenie podstawy wymiaru emerytury. Protokół został sporządzony w 2001 r. i nie odzwierciedla on aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego.
Niniejsza sprawa, choć zapewne osobiście niezmiernie ważna dla wnioskodawcy, z uwagina jego świadomość prawną i stopień zaradności nie wymaga udziały profesjonalnego pełnomocnikaz urzędu.
W tym stanie rzeczy, przychylając się do stanowiska Sądu Okręgowego, iż udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu jest zbędny i nieuzasadniony, Sąd Apelacyjnyna podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.postanowił, jak w sentencji.
SSA Grażyna Czyżak