Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 363/17
Data wyroku: 2017-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Kościarz, Elżbieta Zalewska-Statuch, Iwona Podwójniak
Słowa kluczowe: Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 kc i art. 225 kc

Sygn. akt I Ca 363/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 października 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
Sędziowie SSO Iwona Podwójniak
SSR del. Magdalena Kościarz
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwaM. P.iS. P.
przeciwkoSpółdzielni (...)wW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu
z dnia 9 czerwca 2017 roku, sygnatura akt I C 1440/15

I
zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1, 2 i 3 w ten sposób, że:

a
zasądzoną w punkcie 1 kwotę 5000 złotych obniża do 1860 (jeden tysiąc osiemset sześćdziesiąt) złotych;

b
punktowi 2 nadaje treść: „zasądza od powodówM. P.iS. P.na rzecz pozwanejSpółdzielni (...)w(...)(pięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu”;

c
punktowi 3 nadaje treść: „nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sieradzu tytułem zwrotu wydatków od pozwanejSpółdzielni (...)wW.1086,93 (jeden tysiąc osiemdziesiąt sześć, 93/100) złotych a od powodówM. P.iS. P.kwotę 1850,74 (jeden tysiąc osiemset pięćdziesiąt 74/100) złotych z zasądzonego na ich rzecz w punkcie 1 roszczenia”;

I
zasądza od powodówM. P.iS. P.na rzecz pozwanejSpółdzielni (...)wW.450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym i 157 (sto pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem opłaty od apelacji.

Sygn. akt I Ca 363/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2017 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu w sprawiez powództwaM. P.iS. P.przeciwkoSpółdzielni (...)wW.o zapłatę, zasądził od pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwotę 5000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 lipca 2015 roku do dnia zapłaty (pkt 1) oraz kwotę 884 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 2) nakazując pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sieradzu kwotę 2937,67 zł tytułem brakujących kosztów opinii biegłego (pkt 3).

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski:
Powodowie są właścicielami na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej działkinr(...)powierzchni 0,0600 ha, zabudowanej budynkiem PunktuSkupu (...), położonej wS., gminyZ., dla której urządzona jestksięga wieczysta (...), której poprzednim właścicielem była matka powódki.
W 1966 r. na tej nieruchomości wybudowano zlewnię mleka, która to inwestycja została sfinansowana ze środków Kółka(...)wS.pochodzącychz utworzonego w 1959 r. Funduszu Rozwoju Rolnictwa (FRR). Od tego dnia poprzednik prawny strony pozwanej, a następnie strona pozwana eksploatowała zlewnię dokonującjej bieżących napraw i konserwacji. Strona pozwana ujęła także w/w budynek w księdze inwentarzowej środków trwałych i odprowadzała od tej nieruchomości podatek.
Powodowie zwracali się wielokrotnie do pozwanej o uregulowanie stanu prawnegotej nieruchomości. Nigdy nie doszło miedzy stronami do zawarcia jakiejkolwiek umowy.
W 1992 r.S. P.zablokował wjazd do zlewni mleka drutem kolczastym. Wówczas poprzednik prawny strony pozwanej postanowił uregulować z powodem kwestie związanie z korzystaniem z jego nieruchomości.
05 maja 1992 r. Walne Zebranie Kółka(...)wS.podjęło uchwałę nr(...), zgodnie z którą Kółko(...)wS.postanowiło nabyć część działki(...)położonej we wsiS.(...)stanowiącej własnośćS. P., zabudowaną zlewnią mleka za kwotę 19 mln. Postanowiło także wypłacić właścicielowi działki w ciągu7 dni od daty podjęcia uchwały kwotę 5 mln zł tytułem zaliczki i pokryć koszty związaniez wykonaniem geodezyjnego wydzielenia nieruchomości oraz sporządzenia aktu notarialnego.
SpółdzielczyKomitet (...)przelał na rachunekS. P.12 maja 1992 r. kwotę 5 mln zł i 30 czerwca 1992 r. kwotę 14 mln zł.
21 września 2010 r.Stowarzyszenie (...)na walnym zgromadzeniu członków podjęło uchwałę w sprawie nabycia na własność Stowarzyszeniadziałki nr (...)o powierzchni 6 arów położonej we wsiS.(...), na której znajduje się PunktSkupu (...).
W czasie trwania niniejszego postępowania strona pozwana wydała powodom zajmowaną nieruchomość wraz z budynkiem zlewni mleka.
Wysokość wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania przez pozwanąz nieruchomości powodów za okres od 3 lipca 2005 r. do 3 stycznia 2008 r. wynosi 11100 zł,
Sąd opierając się naart. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 1 k.c.stwierdził, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Zwrócono przy tym uwagę, iż z analizy materiału dowodowego zgromadzonegow sprawie wynika, że pozwana Spółdzielnia w okresie objętym pozwem była posiadaczem nieruchomości powoda i jako taki posiadacz była w złej wierze.
Sąd zauważył równie, ze wprawdzie poprzednik prawny pozwanej uzyskał zgodę poprzedniej właścicielki nieruchomości na korzystanie z jej nieruchomości, jednakże dobra wiara w chwili instalowania urządzeń w budynku posadowionym na nieruchomości powodów nie oznacza powstania po stronie(...)wW.prawa do korzystania z nieruchomości, skutecznego wobec każdoczesnego jej właściciela, natomiast zaniechanie rozwiązania tych kwestii oznacza brak tytułu prawnego do dalszego ingerowania w sferę cudzej własności.
Stwierdzono przy tym, iż wyrażenie przez poprzednika prawnego powodów zgodyna wejście na teren nieruchomości celem umiejscowienia na niej urządzeń służącychdo skupu mleka na tym terenie, a przy tym realizacja tej inwestycji wyklucza wprawdzie możliwość skutecznego podniesienia zarzutu bezprawności działania inwestora, tym nie mniej zgoda ta, odnosząca się jedynie do tego jednorazowego aktu związanego z realizacją inwestycji udzielona przez matkę powódki nie stanowiła źródła uprawnień pozwanejdo korzystania z nieruchomości w okresie późniejszym.
Zdaniem Sądu, ustalenia poczynione w sprawie nie dają podstawy do przyjęciabySpółdzielnia (...)wW.dysponowała jakikolwiek innym tytułemna podstawie którego mogłaby, korzystać z nieruchomości, której właścicielemsą powodowie.
Wskazano również, iż wprawdzie pozwana twierdzi, iż zapłaciła powodomza nieruchomość objętą pozwem łączną kwotę 19 mln starych złotych, jednakżez załączonych do akt sprawy dowodów przelewu, w żaden sposób nie można wyprowadzić wniosku, iż kwota ta pochodziła od pozwanej, czy też jej poprzednika prawnego.
Według Sądu, z dokumentów tych jednoznacznie wynika, iż środki zostały przekazane przez SpółdzielczyKomitet (...). Podobnie uchwała Kółka(...)wS.o zamiarze nabycia nieruchomości powodów na własnośćnie pochodziła od pozwanej i trudno powiązać z sobą te podmioty. Samo zaś twierdzenie Prezesa Spółdzielni, iż jest przekonany, że kwota 19 mln zł stanowiąca uchwaloną przez Kółko(...)wS.cenę nabycia nieruchomości, została przekazana z kasySpółdzielni (...)wW., w sytuacji gdy na tę okoliczność brak jakichkolwiek innych dowodów i dlatego zdaniem Sądu, nie może być podstawą ustaleń,iż pozwana zapłaciła powodom za korzystanie z ich nieruchomości.
W tych warunkach przyjęto, że strona pozwana w okresie objętym pozwem była posiadaczem nieruchomości w złej wierze, gdyż miała pełną świadomość, że nie dysponuje żadnym tytułem pozwalającym na bezpłatne korzystanie z nieruchomości powodów o czym jednoznacznie świadczy fakt, iż w toku niniejszego postępowania pozwana wydała powodom nieruchomość objętą pozwem, jak i okoliczność podjęcia w 2010 roku przezStowarzyszenie (...)uchwały o zamierza zakupu tej nieruchomości.
W związku z tym, zgodnie zart. 224 §2 i art. 225 k.c.w zw. zart. 230 k.c.Sąd stwierdził, że pozwana jako posiadacz nieruchomości powoda w złej wierze zobowiązana była do wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości.
Sąd zauważył także, iż w trakcie postępowania sądowego pomiędzy stronami spornym było, czyją własność, tj. strony powodowej, czy strony pozwanej, stanowił sporny budynek zlewni mleka.
Według Sądu, bezspornym w sprawie było, że ten budynek wybudowany zostałna terenie nieruchomości należącej do powodów, jak również, że budynek ten został wybudowany ze środków Kółka(...)wS.i stanowił jego własność.
Sąd wskazał, że strona pozwana nie przedłożyła dowodów, z których w dostatecznym stopniu wynikałoby, że budynek ten powstał ze środków spółdzielni mleka, gdyż samo oświadczenie SołtysaW.S.(...)nie może przesadzać o prawie własności zlewniw sytuacji, gdy sam Prezes pozwanej wyjaśnił, że środki na jej budowę pochodziłyz Funduszu Rozwoju Rolnictwa.
Zauważono przy tym, że w chwili wznoszenia spornego budynku na terenie Kraju obowiązywały wprowadzone dekretemPKWNz 1944r., zniesionym w 1946 r. i ponownie przywróconym w 1951 r. dostawy obowiązkowe, polegające na skupie przez Państwo podstawowych płodów rolnych (zbóż, ziemniaków, mleka i zwierząt rzeźnych).Dostawy te oparte były na ustawowym przymusie dostarczania przezgospodarstwa rolnew wyznaczonych terminach, określonych ilości (ustalonych w przeliczeniu na 1 ha użytków rolnych, ale progresywnie w stosunku do wielkości gospodarstw) produktów. Ceny płacone przez Państwo były znacznie niższe od rynkowych. W 1959 roku utworzono Fundusz Rozwoju Rolnictwa, na który odprowadzano różnicę pomiędzy cenami rynkowymi a cenami płaconymi przez Państwo. Fundusz ten służył finansowaniu rozwoju rolnictwa i ze środków tych wybudowano właśnie budynek zlewni mleka wS..
Sąd podniósł, że pozwana w toku postępowania próbowała wykazać, że stała się właścicielem spornego budynku, gdyż ujęła ten budynek w księdze inwentarzowej środków trwałych i odprowadzała od tej nieruchomości podatek.
Jednak, zdaniem Sądu, samo oświadczenie Prezesa Spółdzielni w akcie notarialnymz 16 listopada 1992 r., w którym oświadczył, iż(...) Spółdzielnia (...)wW.wybudowała na obcych granatach budynki i urządzenia własnym kosztemi staraniem w tym budynek zlewni mleka wS., nie przesadza jeszcze o tytule prawnym do przedmiotowego budynku.
Zauważono przy tym, iż przedstawiciel pozwanej przesłuchiwany jako stronaw niniejszym procesie wyraźnie podał, że właścicielem budynku zlewni mleka było Kółko(...)wS..
Z tej przyczyny, w ocenie Sądu, skoro strona pozwana nie wykazała w toku procesu, że nabyła sporny budynek od Kółka(...)lub powodów i nie przedłożyłana tę okoliczność żadnych wystarczających dowodów to należało przyjąć, że budynek zlewni mleka stanowi własność właściciela gruntu, na którym został posadowiony. Nadto pozwana zwracając w toku niniejszego postępowania powodom budynek zlewni sama przyznała,że stanowi on własność strony powodowej.
Dlatego też przypisanie powodom statusu właściciela budynku, natomiast pozwanej jedynie statusu jego posiadacza w złej wierze, skutkował przyznaniem powodom prawado dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z zabudowanej nieruchomości powodów.
Wysokości wynagrodzenia ustalono w oparciu o pisemną opinię biegłego sądowegoz zakresu szacowania nieruchomości z dnia 10 sierpnia 2016 r., nie znajdując podstawby poprawność wyliczeń biegłego podważać, czego konsekwencją było orzeczeniejak w punkcie 1 wyroku zgodnie z żądaniem pozwu, mając na uwadze treśćart. 321 § 1 k.p.c.
O odsetkach Sąd rozstrzygnął po myśliart. 481 k.c., a o kosztach na podstawieart. 98 k.p.c.i art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Sąd nie uznał również za uzasadniony zarzut pozwanej nadużycia przez powodów prawa podmiotowego stwierdzając, iż dla odmowy udzielenia stronie uprawnionej ochronyjej prawa podmiotowego nie wystarczy porównanie wagi interesów stron, ale koniecznymjest stwierdzenie, że udzielenie takiej ochrony narusza konkretnie sprecyzowane zasady współżycia społecznego, a przez to dochodzenie tego prawa stanowi jego nadużycie.
Tymczasem, według Sądu, pozwana reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika uchyliła się od wskazania jakim zasadom współżycia społecznego uchybili powodowi i nie wyjaśniła także w sposób dostateczny powodów, dla których należy usankcjonować naruszanie przez nią cudzych praw.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła siępozwana, która zaskarżyła przedmiotowe rozstrzygnięcie w części zasądzającej od pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwotę ponad 1860 zł z ustawowymi odsetkami od 25 lipca 2015r. do dnia zapłaty i odpowiednio kosztami postępowania i brakującymi kosztami opinii biegłego, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzeznie uwzględnienie przy ustalaniu wysokości odszkodowania za bezumowne korzystanie przez pozwaną z gruntu powodów wyliczonej przez biegłego w opinii uzupełniającej z dnia09 stycznia 2017 r. kwoty 1860 zł i bezpodstawne ustalenie tego odszkodowania na kwotę 5000 zł.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w części przekraczającej kwotę 1860 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 lipca 2015 r. do dnia zapłaty i orzeczenie o kosztach postępowaniaw obu instancjach, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej i zasądzenie solidarnie na rzecz powodów kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie z powołaniem się na treśćart. 382 k.p.c.zauważyć należy, że Sąd II instancji ma nie tylko uprawnienie, ale także obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny,w tym oceny zgromadzonych dowodów(patrz: uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97).
Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli Sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed Sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie.
W kontekście powyższego Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i przyjmuje je za własne, nie podzielając jednak ich oceny prawnejw zakresie dotyczącym ustalenia, że kwota należnego powodom od pozwanej odszkodowania obejmuje zarówno wartość gruntu, jak i posadowionego na nim budynku.
Dla porządku przypomnieć trzeba, iż pozwana nie sprzeciwiała się temu, że jako posiadacz przedmiotowej nieruchomości w złej wierze zobowiązana była do wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości.
Wynagrodzenia zart. 224 § 2 i 225 k.c.jest niezależne od jakichkolwiek okoliczności ubocznych. Dochodzić go można bez względu na to, czy właściciel nie korzystając samz rzeczy poniósł z tego powodu jakąkolwiek stratę i niezależnie od tego, czy posiadacz efektywnie korzystał z rzeczy. Wysokość wynagrodzenia jest niezależna od rzeczywistych strat właściciela i rzeczywistych korzyści odniesionych przez posiadacza (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 15 kwietnia 2004 r., IV CK 273/03, LEX nr 183707).
Pozwana negowała jedynie fakt, iż powodowie w okolicznościach sprawy są uprawnieni do domagania się odszkodowania obejmującego całą wartość nieruchomości,tj. gruntu rolnego oraz budynku zlewni mleka.
Wskazać trzeba, iż bezspornym w sprawie było, iż pozwana weszła w posiadanie przedmiotowej działki w wyniku przekazania tego posiadania przez zlikwidowaną(...) Spółdzielnię (...)wW.. Na działce tej znajdował się budynek zlewni mleka, która to inwestycja została sfinansowana ze środków Kółka(...)wS.pochodzących z Funduszu Rozwoju Rolnictwa. Ponadto powodowie, ani ich poprzednik prawny nigdy nie twierdzili, iż budynek ten został wybudowany kosztem i staraniem właścicieli gruntu.
Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność, komu przysługuje tytuł prawnydo przedmiotowego budynku, skoro bezspornym jest, iż powodowie nie poczynili nakładów celem jego wybudowania.
W tych warunkach, nie można uznać, iż powodom przysługuje roszczenieza bezumowne korzystanie z przedmiotowej nieruchomości także w kontekście budynku zlewni. Takie twierdzenia są nieusprawiedliwione i niesłuszne, gdyż prowadziłobydo bezpodstawnego przysporzenia po stronie powodowej kosztem pozwanej.
Dlatego też, w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnym jest przyjęcie,iż powodom należy się odszkodowanie za bezumowne korzystanie przez pozwanąz ich nieruchomości jedynie w zakresie wartości gruntu bez uwzględnienia wartości naniesień, która to wartość – jak wynika z opinii biegłego (k. 144 - 152) – stanowi kwotę 1860 zł.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną w punkcie 1 kwotę 5000 zł obniżył do kwoty 1860 zł (pkt Ia).
Konsekwencją modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznanym powodom kwoty była konieczność zmiany orzeczenia o kosztach procesu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.
Z żądanej pierwotnie przez powodów sumy 5000 zł zostało zasądzone na jego rzecz1860 zł, co oznacza, że powodowie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wygrali sprawęw 37 %, zaś w 63 % przegrali, czego konsekwencją była zmiana orzeczenia w punkcie 2i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kwoty 51 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt Ib) oraz orzeczenia w punkcie 3 i nakazanie pobrania na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sieradzu tytułem zwrotu wydatków od pozwanej 1086,93 zł i od powodów kwotę 1850,74 zł z zasądzonego na ich rzecz roszczenia.
O kosztach postępowania apelacyjnego, należnych od powodów na rzecz pozwanejSąd Okręgowy orzekł jak w punkcie II sentencji, na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, który powodowie przegrali w stosunku do pozwanej w instancji odwoławczejw całości.
Sąd zasądził więc od powodów na rzecz pozwanej kwotę 450 zł z tytułu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym oraz kwotę 157 zł tytułem opłatyod apelacji.
Wysokość kosztów profesjonalnego zastępstwa prawnego po stronie pozwanejSąd Odwoławczy ustalił w oparciu o § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zaś wysokość opłaty od apelacjiw oparciu o art. 3 ust. 2 pkt 2 w zw. zart. 13 ust.1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.).