Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 81/17
Data wyroku: 2017-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Kapiński, Grzegorz Miśkiewicz, Dorota Tyrała
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: art.552a§2 kpk

Sygn. akt II AKa 81/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Dorota Tyrała
Sędziowie: SA – Zbigniew Kapiński (spr.)
SO del. – Grzegorz Miśkiewicz
Protokolant: – st. sekr. sąd. Marzena Brzozowska
przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej-Tomali
po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r.
sprawyH. Ś. (1)
o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie i stosowanie środka przymusu
na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcyH. Ś. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 13 grudnia 2016 r.     sygn. akt XII Ko 63/15
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę z wnioskuH. Ś. (1)przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; zasądza od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnegoM. S.- Kancelaria Radcy Prawnego wW.kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) zł w tym 23% VAT za reprezentowanie wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r. orzekając w przedmiocie wnioskuH. Ś. (1)o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i stosownie środków przymusu w sprawie o sygn. aktII K 179/11 Sądu Rejonowego wP.na podstawieart. 552a § 1 i 2 k.p.k.w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 14 kwietnia 2016 r. w zw. z art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw:
- oddalił wniosekH. Ś. (1)o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i stosowanie środków przymusu w sprawie o sygn. aktII K 179/11 Sądu Rejonowego wP., ponadto Sąd Okręgowy orzekł w przedmiocie wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną oraz w przedmiocie kosztów postępowania.
Powyższy wyrok został zaskarżony przezpełnomocnikawnioskodawcy w całości z uwagi na:

1
naruszenieart. 552 a § 2 k.p.k.w brzmieniu ustalonym ustawą o zmianieustawy Kodeks postępowania karnegooraz niektórych innych ustaw z dnia 27 września 2013 r poprzez jego niezastosowanie i błędną wykładnię, w sytuacji, gdy ustawodawca dokonał zasadniczej zmiany podstawy prawnej dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z „niewątpliwie niesłusznej” na „niezasadną”, co zdecydowanie rozszerza odpowiedzialność Skarbu Państwai powoduje, że wniosekH. Ś. (1)jest tym bardziej uzasadniony;

2. naruszenieart. 410 k.p.k.poprzez całkowite pominięcie przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kluczowej dla sprawy okoliczności, że okres stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w ogóle nie został zaliczony, gdyż prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w sprawie o sygn. akt X Ka 488/14 nie orzeczono w stosunku doH. Ś. (1)kary ani środka karnego takiego rodzaju, ażeby było to możliwe;
3. naruszenieart. 4, 7 i 410 k.p.k.poprzez powołanie się na wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, sygn. akt II AKa 160/16 i użycie tego orzeczenia jako zasadniczego argumentu do oddalenia wnioskuH. Ś. (1), w sytuacji, gdy wyrok ten jest nieadekwatny do przedmiotowej sprawy i został wydany na gruncie całkowicie innych okoliczności faktycznych, gdyż przywołane orzeczenie zostało wydane w sprawie, w której osoba zgłaszająca roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania została uniewinniona w sprawie, w której areszt został zastosowany, ale cały okres stosowania tymczasowego aresztowania został zaliczony na poczet innej kary bezwzględnego pozbawienia wolności orzeczonej w innym postępowaniu;
4. naruszenieart. 4,7, i 410k.p.k.poprzez nieuwzględnienie faktu, że w stosunku doH. Ś. (1)Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt X Ka 488/14 wydał prawomocny wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu, czyli niezastosowanie kryterium ostatecznego (prawomocnego) rozstrzygnięcia w sprawie;
5. naruszenieart. 4w zw. zart. 410 k.p.k.i nieuwzględnienie okoliczności, żeH. Ś. (1)przebywając w areszcie poniósł dolegliwość, której nie powinien był ponieść, a fakt przebywania w tymczasowym areszcie nie został w żaden sposób zrekompensowany;
6. naruszenieart. 4, 7 i 410 k.p.k.i pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i nieuwzględnienie na korzyśćH. Ś. (1)wielu innych orzeczeń Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego, w tym orzeczeń z którymi zgadzał się Sąd Apelacyjny we Wrocławiu cytując je, a które to orzeczenia dotyczą przypadków bardziej zbliżonych czy wręcz identycznych z przypadkiemH. Ś. (1)i prezentują odmienne stanowisko w stosunku do stanowiska Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie;
7. naruszenieart. 4, 7, 410 k.p.k.w zw. zart. 248 § 1, 253 §1, 257 §1, 259 § 2 k.p.k. k.p.k.i nieprzeanalizowanie w sposób dostatecznie wnikliwy i wszechstronny okoliczności stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania w stosunku doH. Ś. (1)ograniczając się tylko do przywołania chronologii podejmowania czynności procesowych w sprawie, bez wyciągania krytycznych wniosków w stosunku do tych czynności;
8. naruszenieart. 7 k.p.k.polegające na błędnym i niezasadnym rozumowaniu oraz uznaniu, że zastosowanie aresztu wobecH. Ś. (1)w całym okresie jego stosowania było zasadne
9. naruszenieart. 4 i 410 k.p.k.i nierozpoznanie całości wniosku a tylko części, gdyż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu napisał, że:„oddala wniosekH. Ś. (1)o odszkodowania i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i stosowanie środków przymusu w sprawie o sygn. II K 179/11 Sądu rejonowego wP..”w sytuacji, gdy wniosek był o:„... odszkodowania za poniesione szkody i/ lub tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy wynikłe z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania (dawnyart. 552 § 4 k.p.k.) i/ lub niezasadnego wykonywania środków zapobiegawczych w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar lub środków karnych nie można było zaliczyć na ich poczet okresów wykonywania odpowiednich środków zapobiegawczych podlegających takiemu zaliczeniu lub w pełni wykorzystać zastosowanego zabezpieczenia majątkowego” (nowyart. 552a § 2 kp);
10. naruszenieart. 4w zw. zart. 410 k.p.k.poprzez całkowite pominięcie w uzasadnieniu kwestii niezasadności stosowania innych środków zapobiegawczych oraz niezasadności przebywaniaH. Ś. (1)na obserwacji psychiatrycznej w warunkach tymczasowego aresztowania
Wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie wnioskuH. Ś. (1)w całości; ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W aktach sprawy znajduje się również pismo sporządzone osobiście przez wnioskodawcę i zatytułowane „Apelacja”, w którym to piśmie zostały podniesione w pkt I – XV zarzuty obrazy prawa procesowego w tymart. 552a § 2 k.p.k.,art. 4, 7, 410 i 5 § 1 k.k.
Autor tego pisma popierając wszystkie zarzuty przedstawione w apelacji swojego pełnomocnika wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie wyroku uwzględniającego wniosekH. Ś. (1)lub alternatywnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy w części okazała się zasadna i uwzględnienie części zawartych w niej zarzutów skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Za trafny uznać należy zarzut zawarty w pkt 7 apelacji pełnomocnika wnioskodawcy w którym zarzucono obrazę wymienionych tam przepisów postępowania i nieprzeanalizowanie w sposób dostatecznie wnikliwy i wszechstronny okoliczności stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania w stosunku doH. Ś. (1)ograniczając się tylko do przywołania chronologii podejmowania czynności procesowych w sprawie bez wyciągnięcia krytycznych wniosków w stosunku do tych czynności. W ocenie Sądu odwoławczego stanowisko Sądu Okręgowego zawarte na str. 15 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia, że zastosowanie i wykonanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wobecH. Ś. (1)było zgodne z prawem, a okres jego trwania był zasadny, podyktowany niezbędnymi do przeprowadzenia czynnościami procesowymi budzi zastrzeżenia co do jego trafności w kontekście prawidłowej analizy przebiegu poszczególnych czynności procesowych prokuratury oraz Sądu Rejonowego, podejmowanych w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Należy bowiem zauważyć, że o ile w dacie wydania pierwszego postanowienia Sądu Rejonowego wP.z dnia 30 maja 2010 r. sygn. akt V Kp 321/10 istniały podstawy do zastosowania tymczasowego aresztowania w oparciu o przesłanki szczególe określone wart. 258 § 1 pkt 2 oraz § 2 k.p.k.bowiem charakter obrażeń ciała doznanych przez pokrzywdzonąI. Ś.mógł wskazywać na zasadność zmiany zarzutów i postawienia zarzutu dokonania występku zart. 156 § 1 pkt 2 k.k., to od dnia 25 czerwca 2010 r. gdy do Prokuratury Rejonowej wP.wpłynęła opinia biegłej chirurgM. G.podstawa zart. 258 § 2 k.p.k.odpadła. Z treści przedmiotowej opinii wynika bowiem, że obrażenia stwierdzone uI. Ś.skutkują rozstrojem zdrowa powyżej 7 dni (art. 157 § 1 k.k.). W tym miejscu podkreślić także należy, że kolejne opinie dotyczące charakteru obrażeń ciała wydane przezM. G.z dnia 12 sierpnia 2010 r. oraz przez biegłego chirurgaJ. R.w dniu 18 października 2010 r. potwierdziły ustalenia i wnioski zawarte w pierwszej z wymienionych opinii odnośnie rozstroju zdrowia pokrzywdzonej w rozumieniuart. 157 § 1 k.k.Zatem z uwagi na treść wskazanej opinii potwierdzonej kolejnymi opiniami w tym zakresie, od daty jej wydania odpadła w stosunku do ówczesnego podejrzanego określona wart. 258 § 2 k.p.k.szczególna przesłanka procesowa w postaci grożącejH. Ś. (1)surowej kary. Tymczasem z treści kolejnego Postanowienia Sądu Rejonowego wP.z dnia 17 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II Kp 225/10 na mocy którego przedłużono stosownie tymczasowego aresztowania wobecH. Ś. (1)do dnia 26 października 2010 r. wynika, że jedną z podstaw dalszego stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego było uznanie, że zarzucane podejrzanemu czyny zagrożone są wysoką karą pozbawienia wolności oraz realne jest wymierzenie podejrzanemu surowej kary. Uznać należy, że powyższe stwierdzenia Sądu rozmijają się z treścią zebranych wówczas dowodów w tym, w szczególności z wnioskami już dwóch opinii biegłejM. G., że obrażenia stwierdzone u pokrzywdzonej skutkują rozstrojem zdrowia powyżej 7 dni –art. 157 § 1 k.k.
Przyjąć więc należy, że w dacie wydawania omawianego postanowienia przez Sąd Rejonowy nie było żadnych podstaw do wskazaniaart. 156 § 1 pkt 2 k.k.oraz zagrożenia surową karą w rozumieniuart. 258 § 2 k.k.jako podstawy dalszego stosowania tymczasowego aresztowania. Stosowanie tego środka mogło być oparte jedynie o podstawę określoną wart. 258 § 1 pkt 2 k.p.k.Znamienne jest w tym zakresie także to, że we wniosku o przedłużenie tymczasowego aresztowania wskazano, żeH. Ś. (1)jest podejrzany o czyn zart. 156 § 2 k.k.orazart. 207 § 1 k.k., zaś w Postanowieniu o przedłużenie okresu trwania śledztwa na dalszy czas oznaczony z dnia 27 sierpnia 2010 r. wskazano, żeH. Ś. (1)jest podejrzany o czyn zart.156 § 1 pkt 2 k.k.iart. 207 § 1 k.k.Zatem przy tych obu czynnościach procesowych wskazano wadliwą kwalifikację prawą czynu dotyczącego pobicia pokrzywdzonej, która nie tylko zawierała błędy i braki formalne ale była również całkowicie nieadekwatna do treści wskazanych wyżej opinii biegłych. Istotne w tym zakresie jest także to, że kolejny wniosek prokuratora z dnia 11 października 2010 r. o przedłużenia tymczasowego aresztowania dalej wskazywałart. 156 § 1 pkt 2 k.k.jako zarzucany podejrzanemu czyn. Wniosek powyższy został uwzględniony przez Sąd Rejonowy wP., który postanowieniem z dnia15 października 2010 r. określił czas trwania tymczasowego aresztowania do dnia 26 stycznia 2011 r. i w pierwszym zdaniu uzasadnienia stwierdził, żeH. Ś. (1)stoi pod zarzutem popełnienia czynów zart. 156 § 1 pkt 2 k.k.orazart. 207 § 1 k.k.zauważając jednocześnie, że kwalifikacja prawna„zapewne ulegnie zmianie”.W dniu 22 października 2010 r. dołączona została do akt sprawy kolejna opinia sporządzona przez biegłego chirurgaJ. R., której wnioski są tożsame z wnioskami dwóch poprzednich opinii sporządzonych przez biegłąM. G..
W kontekście tego zauważyć należy, że tymczasowe aresztowanie zostało uchylone przez prokuratora w dniu 23 grudnia 2010 r. i z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że prokurator stwierdził, iż zmiana kwalifikacji prawnej na czyn zart. 157 § 1 k.k.skutkować musi„odpadnięciem przesłanki szczególnej do zastosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego w postaci grożącej podejrzanemu surowej kary”.
Nasuwa się w tym miejscu konstatacja, że prowadzący postępowanie prokurator dopiero po upływie prawie 6 miesięcy od daty wydania pierwszej opinii przez biegłąM. G.zauważył, że odpadła przesłanka szczególna do stosowania tymczasowego aresztowania określona wart.258 § 2 k.p.k.
Z utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa zarówno Sądu Najwyższego jak również Sądu Apelacyjnego wynika, że tymczasowe aresztowanie powinno być stosowane w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania tylko wtedy, gdy istnieją wskazane w ustawie przesłanki szczególne, ściśle powiązane z kwalifikacją prawną zarzucanych oskarżonemu czynów, a nie„na wszelki wypadek”,w sytuacji gdy materiał dowodowy nie jest jednoznaczny i może być odmiennie oceniany przez prokuratora. Skoro podstawą zastosowania i przedłużenia tymczasowego aresztowania wobec oskarżonego była groźba surowej kary zart. 258 § 2 k.p.k.to warunkiem dalszego stosowania tego środka jest ustalenie, że istnieje duże prawdopodobieństwo popełnienia przez niego czynu zagrożonego karą, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat (Lex nr 1959451). W przedmiotowej sprawie przesłanka szczególna do stosowania tymczasowego aresztowania określona wart. 258 § 2 k.p.k.przestała być aktualna od dnia 25 czerwca 2010 r. gdy do Prokuratury Rejonowej wP.wpłynęła opinia biegłej chirurgM. G.. Zatem od tej daty stosowanie wobecH. Ś. (1)najsurowszego środka zapobiegawczego mogło być oparte jedynie na przesłance szczególnej określnej wart. 258 § 1 pkt 2 k.p.k.tj. na uzasadnionej obawie matactwa procesowego ze strony ówczesnego podejrzanego. Z kolei kwestię zasadności czy też niezasadnego wykonywania przewidzianego środka zapobiegawczego w oparciu jedynie o wyżej wskazaną przesłankę szczególną należy rozpatrywać zarówno w kontekście ówczesnego zachowania w trakcie prowadzonego postępowaniaH. Ś. (1)jak również sposobu gromadzenia materiału dowodowego przez prokuratora. W uzasadnieniu uchwały Sądu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. wskazano, że konieczność weryfikacji istnienia podstaw dalszego stosowania tymczasowego aresztowania wynika nie tylko z potrzeby podejmowania odpowiednich decyzji procesowych z upływem okresu, na jaki dotychczas orzeczono tymczasowe aresztowanie, ale także w każdym czasie i na każdym etapie prowadzonego postępowania karnego (OSNKW 2012/1/1, a także Postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2001 r. OSNKW 2001 z 5 – 6 poz. 46).
Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd Okręgowy orzekający w przedmiotowej sprawie powyższych okoliczności nie uwzględnił bądź też nie rozważył ich w sposób wystarczająco wnikliwy i wszechstronny w sytuacji, gdy omawiana kwestia ma istotne czy też wręcz zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zatem chociażby z tego względu konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowimeritido ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy powinien zatem ponownie rozstrzygnąć zasadniczą kwestię czy rzeczywiście zastosowanie i wykonywanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wobecH. Ś. (2)w całym okresie jego stosowania było zgodne z prawem, a okres jego trwania był zasadny i podyktowany niezbędnymi do przeprowadzenia czynnościami procesowymi. Dopiero po prawidłowym rozstrzygnięciu powyższego zagadnienia w oparciu o wszechstronną i wnikliwą analizę całokształtu wskazanych wyżej przesłanek i okoliczności Sąd ponownie rozpoznający przedmiotową sprawę rozstrzygnie kolejne istotne kwestie. A mianowicie czy wobec treściart. 552a § 2 k.p.k., który jak zasadnie wskazano stanowi podstawę prawą rozstrzygnięcia zasadności wniosku złożonego w niniejszej sprawie, w przypadku uznania, że w określonym okresie tymczasowe aresztowania wykonywanie było niezasadnie, czy z tego tytułuH. Ś. (1)należy się odszkodowanie i zadośćuczynienie a jeśli tak to w jakiej wysokości. Sądmeritiw tym zakresie powinien mieć na uwadze także fakt orzeczenia wobecH. Ś. (1)kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, bez jednoczesnego orzeczenia kary grzywny oraz ustalony okres próby wynoszący 5 lat, który nie uległ jeszcze zakończeniu.
W związku z tym konieczne jest także rozważenie kwestii, czy nawet hipotetyczna możliwość zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności determinuje w określony sposób treść rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w oparciuart. 552a § 2 k.p.k.
Sąd ponownie rozpoznający sprawę powinien także rozstrzygnąć kwestię czy pozostałe środki zapobiegawcze były stosowane i wykonywane zasadnie w stosunku doH. Ś. (1).
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.