Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 856/17
Data wyroku: 2017-07-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasady współżycia społecznego
Podstawa prawna: art. 5 k.c.

Sygn. akt III Ca 856/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zasądził od pozwanychJ. R.,M. R.iK. R.solidarnie na rzecz powodaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)z siedzibą wŁ.kwotę11 341,66 zł wraz z odsetkami w wysokości równej stopie odsetek ustawowych od dnia 5 kwietnia 2016 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 5 117 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższy wyrok wynikał z uznania za zasadne żądania zapłaty zaległych opłat za zajmowanylokal nr (...)wŁ., przyul. (...)w bloku 259.
Apelację od przedmiotowego wyroku złożyli pozwani, podnosząc następujące zarzuty:
1.naruszenia przepisów prawa procesowego:
- polegające na nie skierowaniu sprawy do mediacji pomimo, iż strona deklarowała chęć dobrowolnej spłaty zadłużenia i nie uwzględnieniu trudnej sytuacji finansowej i życiowej pozwanych,
- polegające na zasądzeniu od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego pomimo, iż pozwani znajdują się w bardzo złej sytuacji finansowej, która uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych pozwanych,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego:
-art. 5 k.c.polegające na żądaniu przez powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w sytuacji posiadania przez niego wiedzyo bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej pozwanych.
W oparciu o powyższe zarzuty pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez rozłożenie należności głównej na raty płatne miesięcznie w kwocie po 2.000 zł oraz nie obciążanie kosztami postępowania przed Sądem I instancji.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest niezasadna.
Wobec rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym Sąd Okręgowy na podstawieart. 50513§ 2 k.p.c.ograniczył uzasadnienie jedynie do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku zapadłego w postępowaniu odwoławczym z przytoczeniem przepisów prawa.
Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własny ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny, jak również ocenę prawną zaprezentowanąw pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do podniesionego w apelacji zarzutu nie skierowania sprawy do mediacji.
Zgodnie zart. 1838§ 1 k.p.c.sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania. Skierowanie stron do mediacji ma w zasadzie charakter fakultatywny, tzn. sąd może to zrobić, ale nie ma obowiązku w tym zakresie (Komentarz do art. 1838k. p.c, red. Zieliński 2017, wyd. 9, Legalis). W takiej sytuacji nie skorzystanie przez Sąd Rejonowy z możliwości skierowania sprawy do mediacji, nie stanowi o jakimkolwiek uchybieniu. Zwłaszcza, gdy pozwani ani w sprzeciwie od nakazu zapłaty, jak równieżw dalszym toku postępowania nie występowali z takim wnioskiem.
Podniesione w apelacji zarzuty sprowadzają się do zakwestionowania rozstrzygnięcia Sądu I instancji w zakresie nie rozłożenia zasądzonej należności na raty.
Nie rozkładając na raty zasądzonej należności z tytułu opłat za lokal Sąd I instancji nie naruszyłart. 320 k.p.c.Przepis ten określa szczególną regułę wyrokowania, dotyczącą przedmiotu orzekania, dającą sądowi możliwość uwzględnienia także interesów strony pozwanej, w zakresie czasu wykonania wyroku, a interesów powoda przez uniknięcie bezskutecznej egzekucji. Mimo umiejscowienia wśród przepisów postępowania, przepis ten ma charakter materialnoprawny, ponieważ modyfikuje treść łączącego strony stosunku cywilnoprawnego, w odniesieniu do sposobu i terminu spełnienia świadczenia przez stronę pozwaną i w tym zakresie jest konstytutywny. Rozłożenie na raty świadczenia pieniężnego zależy od zaistnienia szczególnie uzasadnionych wypadków w sferze majątkowej, które powinna wykazać osoba zobowiązana do świadczenia. Przy czym decyzja sądu o rozłożeniu na raty świadczeń jest możliwa nie tylko na wniosek ale także z urzędu (II CSK 383/14, wyrok SN Izba Cywilna z dnia 30.04.2015r,L.).
Takim szczególnie uzasadnionym wypadkiem w przedmiotowej sprawie nie jest okoliczność, iż pozwani znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że przesłanki zastosowaniaart. 320 k.p.c.na gruncie niniejszej sprawy nie wystąpiły. Dokonując oceny, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w treści powołanego przepisu, nie można tracić z pola widzenia interesu strony wygrywającej proces. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że ochrona, jaką zapewnia pozwanemuart. 320 k.p.c.nie może być stawiana ponad ochronę powoda w procesie cywilnym i wymaga uwzględnienia wszelkich okoliczności sprawy, a zatem także uzasadnionego interesu powoda (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1972 r., I CR 599/71, Lex nr 7099). Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Rejonowy, że rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty w sytuacji, gdy dochody gospodarstwa domowego pozwanych nie pozwalają na zaspokajanie ich bieżących potrzeb, skutkowałoby jedynie opóźnieniem wykonania wyroku,a zatem naruszałoby usprawiedliwiony interes powoda. Wskazywany zaś hipotetycznie, bo jedynie deklarowany przez pozwanychK. R.iM. R.wzrost dochodów, opisanej oceny nie zmienia z uwagi na niepewność tego stanu rzeczy i brak przekonujących dowodów. W apelacji pozwani nie wskazali, że ich sytuacja finansowa w jakikolwiek sposób uległa zmianie. Ponadto dokonana przez Sąd Rejonowy ocena nie przekracza przyznanej sądowi uznaniowości, nie nosi cech dowolności, odnosi sięw miarodajnym zakresie do sytuacji majątkowej pozwanych a także interesów powoda. W tym jedynie względzie podlega ona kontroli instancyjnej. Brak jest argumentów usprawiedliwiających podniesiony zarzut.
Orzekając o kosztach postępowania, Sąd I instancji zastosowałart. 98 § 1 i 3 k.p.c.statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Sam fakt przegrania procesu co do zasady stanowi podstawę do zastosowania omawianej regulacjiart. 98 k.p.c.Z jej istoty wynika bowiem, iż strona przegrywająca sprawę zarówno materialnie, jak i formalnie niezależnie od ewentualnej winy w prowadzeniu procesu, ponosi również finansową odpowiedzialność za koszty poniesione przez przeciwnika niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 146/11).
Obciążenie strony, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, całością lub nawet tylko częścią kosztów procesu możew okolicznościach konkretnej sprawy pozostawać trudne do pogodzeniaz poczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Z tego względu ustawodawca przewidział - wart. 101, 103, 110 k.p.c.(zasada zawinienia),art. 102(zasada słuszności) orazart. 100 i 104(zasada kompensaty kosztów) - specjalne unormowania pozwalające nie obciążać strony przegrywającej obowiązkiem zwrócenia przeciwnikowi całości lub części kosztów. W szczególności, stosownie do treściart. 102 k.p.c.,w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu; jest więc rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Przepis ten pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/7). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz, którewyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, iż hipoteza przepisuart. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 r., II CZ 61/13, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, postanowienie z dnia 18 kwietnia 2013 r. III CZ 75/12, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznychz dnia 13 października 2016 r., III APa 7/16,L.). Sposób skorzystaniazart. 102 k.p.c.jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór (tak SNw postanowieniu z dnia 17 listopada 2010r., II PZ 38/10, LEX nr 687034 oraz w wyroku z dnia 27 maja 2010r., II PK 359/09, LEX nr 603828,w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2007r., I CZ 110/07, LEX nr 621775). Rozstrzygnięcie na podstawieart. 102 k.p.c.ma charakter dyskrecjonalny, zaś kontrola instancyjna w tym zakresie jest ograniczona do sytuacji, gdy zastosowanie wzmiankowanego przepisu nie zostało w ogóle uzasadnione bądź nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2013 r., III CZ 75/12, LEX nr 1353220).
W ocenie Sądu odwoławczego w kontrolowanej sprawie Sąd I instancji w sposób prawidłowy nie odstąpił od podstawowej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, tj. odpowiedzialności za wynik sporu, ujętej wart. 98 § 1 i 3 k.p.c., na rzecz reguły słuszności, określonej wart. 102 k.p.c.Przywołana okoliczność dotycząca trudnej sytuacji majątkowej pozwanych, stanowiła niewystarczający argument dla nieobciążenia pozwanych kosztami postępowania. Dodatkowo wskazać należy, że w toku postępowania przed Sądem I instancji pozwani nie wnosili o nieobciążanie ich kosztami.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Rejonowy nie naruszyłart. 5 k.c.Żądanie przez powoda zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie stanowi nadużycia prawa jak również nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Znajduje natomiast oparciew istniejących przepisach prawa. Dla zastosowaniaart. 5 k.c.nie jest wystarczające generalne powołanie się na zasady współżycia społecznego, lecz każdorazowo należy wskazać konkretną zasadę, która w realiach rozpoznawanej sprawy miałaby zostać naruszona. W przedmiotowej sprawie brak jest takiej zasady współżycia społecznego, która sprzeciwiałaby się uwzględnieniu żądania zasądzenia kosztów postępowania ani okoliczności, które wskazywałyby na nadużycie przez powoda jego praw.
Z tych względów Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów mogących podważyć stanowisko Sądu Rejonowego, a tym samym jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.