Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 797/16
Data wyroku: 2016-12-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lucyna Szafrańska, Jarosław Gołębiowski, Dariusz Mizera

Sygn. akt II Ca 797/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 grudnia 2016 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Jarosław Gołębiowski

Sędziowie

SSO Dariusz Mizera
SSR del. Lucyna Szafrańska (spr.)

Protokolant

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaJ. M.
przeciwkoD. M.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim
z dnia 16 czerwca 2016 roku, sygn. akt I C 1266/15
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Mazowieckim pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję odwoławczą.

SSO Jarosław Gołębiowski
SSO Dariusz Mizera SSR Lucyna Szafrańska
Sygn. akt II Ca 797/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r. Sąd RejonowywT.po rozpoznaniu sprawy z powództwaJ. M.przeciwkoD. M.o wydanie nieruchomości oddalił powództwo.
Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego:
PowódJ. M.jest współwłaścicielem nieruchomości położonej wK., oznaczonej w ewidencji gruntów nr(...). Po sąsiedzku z powodem zamieszkuje pozwanaD. M.zajmującdziałkę o nr (...). Działka stanowiąca przedmiot sporu oznaczona nr(...)stanowi aktualnie drogę dojazdową do posesji stanowiącej własność pozwanej.
W dniu 29 grudnia 1977 roku wydany został akt własności ziemi nr(...), w którym stwierdzono, iżZ. M.- synP.iH.stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości położonych wK.o powierzchni 0,24 ha oznaczonych w ewidencji gruntów nr(...).
Spadek poZ. M., zmarłym dnia 5 kwietnia 2012 roku, na podstawie testamentu ustnego nabyła w całości żonaD. M..
W dniu 12 listopada 1959 roku w Państwowym Biurze NotarialnymwT.został podpisany akt notarialny nr(...), na podstawie któregoH. G.nabyła niezabudowaną nieruchomość o obszarze 23 a i 92 m2, którą następnie zbyła na rzecz rodziców powoda.
Sąd Rejonowy zważył, iż stosownie do treściart. 222 § 1 k.c.właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przepis ten legitymuje właściciela do żądania wydania rzeczy od każdego, kto faktycznie nią włada nie będąc do tego uprawnionym. Biernie legitymowanym jest każdy posiadacz, jak również dzierżyciel, którym nie służy skuteczny względem właściciela zarzut prawa.
Przesłanką roszczenia windykacyjnego jest więc w pierwszym rzędzie przymiot właściciela. Ustalenie przysługującego powodowi prawa własności jest przesłanką skuteczności wszczętego przez niego procesu, przesłanką stwierdzenia jego czynnej legitymacji procesowej i pozytywnego orzeczenia sądu. Dla ustalenia tej okoliczności należy dokonać niezbędnych czynności dowodowych, z zachowaniem powszechnej zasady ciężaru dowodu. Zatem powoda obciąża tutaj ciężar udowodnienia przysługującego mu prawa własności. Wszak stosownie do treściart. 6 k.c.generalnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Niemniej jednak właściciele nieruchomości dla których prowadzone są księgi wieczyste znajdują się w lepszej pozycji niż osoba faktycznie posiadająca nieruchomość. Przeprowadzenie dowodu własności ułatwia im bowiem domniemanie wynikające z wpisu w księdze wieczystej. Domniemywa się bowiem, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.).
Przeciwko temu domniemaniu nie można natomiast powołać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania (por. art. 4 tej ustawy).
Jak na wstępie Sąd Rejonowy wskazał, gospodarzem procesu cywilnego jest powód, który kierując do sądu określone żądanie - ma obowiązek wykazać jego zasadność. Nie czyniąc tego naraża się na negatywne konsekwencje procesowe. Sąd nie ma bowiem obowiązku działać za strony, a inicjatywę dowodową winien podejmować z urzędu jedynie w wypadkach wyjątkowych.
W rozpoznawanej sprawie powódJ. M.wystąpił przeciwko pozwanejD. M.z roszczeniem o wydanie nieruchomości położonej wK.oznaczonej w ewidencji gruntów nr(...). Dla uwzględnienia powództwa niezbędne zatem było wykazanie przez powoda, iż do spornej nieruchomości przysługuje mu tytuł prawny.J. M.nie uczynił zadość temu obowiązkowi. Nie przedstawił bowiem dokumentu z którego przysługujący mu tytuł własności miałby wynikać. Nadto przyznał, że to jego kuzynZ. M.otrzymał akt własności ziemi obejmujący między innymi działkę objętą pozwem. Wprawdzie powód w zeznaniach podważał prawidłowość wydania decyzji uwłaszczeniowej, jednak pamiętać należy, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest już stanowisko, że po wejściuw życieart. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustawa(Dz. U. Nr 107, poz. 464), czyli po dniu 1 stycznia 1992 r., stała się niemożliwa kontrola administracyjna, ani też sądowa, decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 6 kwietnia 1982 r., stwierdzających nabycie przez rolnika z mocy prawa - na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) - własności nieruchomości rolnych, czyli decyzji zwanych aktami własności ziemi. Pogląd taki wypowiedziany został m.in. w uchwale z dnia 30 czerwca 1992 r. III CZP 73/92 (OSNCP 1992, z. 11, poz. 201), w uchwale z dnia 28 stycznia 1993 r. III CZP 167/92 (OSNCP 1993, z. 6, poz. 105), wyroku z dnia 3 lutego 1994 r. II CRN 161/93 (nie publ.), czy też w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1994 r. III CZP 19/94 (OSNC 1994/10/186).
Sąd Rejonowy ocenił, iż wobec faktu, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów na istnienie tytułu prawnego strony powodowej do spornej nieruchomości, powództwo z uwagi na brak legitymacji procesowej czynnej podlegało oddaleniu.
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł powódJ. M.zarzucając błędne ustalenie, iż to pozwana jest właścicielkądziałki (...), podczas gdy z aktu notarialnego z dnia 04-01-1961 r., aktu notarialnego z 28-11-1959 r. oraz mapy przedstawiającej podział gruntów spadkobiercówJ. J. (1)na działki o nr od(...)do(...)(nr ewid.(...)) wynika, że rodzice powoda (J.iR.małżonkowieM.) nabyli całą działkę o powierzchni 23 a 92 m2 oznaczoną numerem(...), odpowiadającądziałce (...). Załączył kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku (k. 105), z których wynika, że on i jego bratK. M.są spadkobiercami po rodzicach. W konkluzji wniósł o wydanie mu nieruchomości w postaci działki onumerze ewidencyjnym (...).

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja powodaJ. M.zasługuje na uwzględnienie i rodzi konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy oddalając powództwo wobec uznania braku legitymacji procesowej powoda. Słusznie wywodzi Sąd I instancji, iż winien on ustalić czy powodowi służy legitymacja do wystąpienia z żądaniem wydania nieruchomości a zatem czy służy mu prawo własności . Jednakże w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy niezbyt wnikliwie rozważył powyższą kwestię. Poprzestał na werbalnym stanowisku pozwanej oraz przedstawionym przez nią dokumencie Akcie Własności Ziemi z 29 grudnia 1977 r , nie odnosząc się jednocześnie do twierdzeń powoda i przedstawianych przez niego dokumentów w szczególności w postaci aktów notarialnych z 28 listopada 1959 oraz 4 stycznia 1961 roku.
W niniejszej sprawie powód żądał od pozwanej wydania działki onumerze ewidencyjnym (...). Pozwana podniosła zarzut, że jest właścicielką tej działki. Złożyła ostateczny akt własności ziemi, z którego wynika, żeZ. M.(którego pozwana jest spadkobierczynią), synP.iH.stał się właścicielemdziałek nr (...)w(...)Powód natomiast powołuje się na akty notarialne z 28-11-1959 r. i 04-01-1961 r., z których wywodzi swój tytuł prawny dodziałek (...), których łączna powierzchnia ma wynosić(...)ha. Akty notarialne dotycządziałki o numerze (...), wK., o powierzchni(...)ha.
Sąd Okręgowy ustalił , iż na podstawie aktu notarialnego z dnia 28 listopada 1959 r nr rep A-(...)J. G.zakupiładziałkę o numerze (...), o powierzchni 23 a 92 m2. Dla działki tej założona została dnia 29 grudnia 1960 rksięga wieczysta (...)w której w dziale II jako właścicielka wpisana jestJ. G.(k.131-135).
Tym samym aktem notarialnymP. M.iH. M.– poprzednicy prawni pozwanej nabylidziałkę oznaczoną numerem (...), o powierzchni 21 a 30 m2. Dla działki tej prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), w której jako właściciele wskazani sąP. M.iH. M..
Aktem notarialnym z 4 stycznia 1961 r. nr rep(...)J. J. (2)iR. M.nabyli odJ. G.działkę nr (...), o powierzchni 23 a 92 m(

    2), położoną wK.(k.120-121). Dla nieruchomości tej dnia 3 lutego 1961 roku założonoksięgę wieczystą numer (...), w której w dziale II wpisano jako właścicielaJ.iR. M.– poprzedników prawnych powoda. W dniu 22 maja 1981 r dokonano sprostowania działu I tej księgi i zmianę właściciela. Obecnie wksiędze wieczystej (...), założonej na podstawie aktu notarialnego z 4 stycznia 1961 r. (k. 131, 142-145), obejmującej działkę wK.o powierzchni 2100 m2, nie mającej numeru, jako właściciele wpisani sąR. M.,J. M.,K. M..
Na podstawie istniejącego materiału dowodowego, w dużej mierze zgromadzonego w toku postępowania odwoławczego, nie ma możliwości ustalenia, czydziałka (...)(ewentualnie wraz zdziałką (...)) jest tą samą działką, co wskazywana w aktach notarialnych w/w i w księdze wieczystej jakodziałka nr (...). Sąd Rejonowy nie poczynił ustaleń w tym zakresie, a powinien zbadać, czy powód jest właścicielem (współwłaścicielem)działki (...). W świetle bowiem treści złożonych przez niego aktów notarialnych nie można wykluczyć, że jego poprzednicy prawni nabyli własność nieruchomości obejmującej także spornądziałkę (...), biorąc pod uwagę chociażby powierzchnię działek ściśle określanych w aktach notarialnych z 1959 r , 1961 r, oznaczanych numerami(...).
Sąd Rejonowy powinien zażądać akt ksiąg wieczystych(...)
(...)(...)urządzonych dla działek, nabytych przez poprzedników prawnych stroni ewentualnie dopuścić dowód z opinii biegłego geodety , który po przeanalizowaniu akt i dokumentów w księgach wieczystych wypowie się, czy nieruchomość objęta pozwem (działka numer (...)) jest tą samą lub wchodzącą w skład nieruchomości wymienianej w aktach notarialnych oraz księgach wieczystych . Jeśli okazałoby się, że tak, oraz że w konsekwencji sporna nieruchomość ma zdublowany stan prawny, to Sąd Rejonowy będzie musiał ustalić, który tytuł jest mocniejszy. Ponadto Sąd winien ustalić, czydziałka (...)została przekazana mężowi pozwanej jeszcze przez poprzedników prawnych powoda, na jakiej podstawie dnia 22 maja 1981 r wksiędze wieczystej (...)dokonano sprostowania działu I.
W sprawie o wydanie nieruchomości , gdy zaistnieje spór o własność, sąd musi taki spór rozstrzygnąć, aby orzec w przedmiocie roszczenia .
Z akt niniejszej sprawy wynika ponadto, że toczy się postępowanieo ustanowienie służebności przejazdu i przechodu przezdziałkę (...), jak również sprawa o zasiedzenie z wniosku pozwanej. Sąd Rejonowy powinien zażądać akt tych sprawy dla ustalenia, czy znajdują się w nich dowody mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy o wydanie nieruchomości. Pomocnym mogą być również dokumenty znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego , na które powołuje się powód w apelacji.
Wobec nie rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Mazowieckim do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą.
SSO Dariusz Mizera SSO Jarosław Gołębiowski SSR Lucyna Szafrańska