Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 469/15
Data wyroku: 2017-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Żarnowska-Sporysz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art.415 kc

Sygn. akt I C 469/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący : SSO Irena Żarnowska-Sporysz
Protokolant: Karolina Sięka
po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. P.
przeciwko(...) S.AwW.
o zapłatę

I
powództwo oddala

II
zasądza od powódkiM. P.na rzecz strony pozwanej(...) S.AwW.kwotę 7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 469/15

UZASADNIENIE
Pozwem przesłanym do Sądu dnia 18 marca 2015r powódkaM. P.wniosła o zasądzenie od(...) SAw(...)kwoty 300.000 zł z czego 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia i 100.000 zł tytułem odszkodowania za utracone zarobki wynikłe z utraty możliwości wykonywania swojego zawodu będącego jedynym źródłem utrzymania . Wniosła też o ustalenie odpowiedzialności pozwanego za szkody mogące powstać w przyszłości.
W uzasadnieniu podała , że od 09 czerwca do 25 czerwca 2009r przebywała wklinice (...)wK.naul. (...)z uwagi na drżenie rąk. Tam podano powódce lek
o nazwie(...), a następnie już po opuszczeniu szpitala przepisano jej w poradni przyklinicznej lek o nazwie(...)nie informując jej o skutkach ubocznych ich działania jakim jest między innymi zespół utraty kontroli impulsów, który przejawił się u powódki niekontrolowanymi zakupami i wydawaniem pieniędzy. Doszło w efekcie tego do całkowitej ruiny finansowej całej jej rodziny.
Powódka jak twierdzi dowiedziała się w 2012r z artykułu prasowego o objawach ubocznych leków stosowanych przy leczeniu chorobyP.i zrozumiała ,że zmiany w jej zachowaniu to efekt działania takich właśnie leków, które ona też zażywa.
Strona pozwana tj.(...) SAdo której powódka zgłosiła szkodę jako do ubezpieczycielaSzpitala (...)wK.odmówiła jej zapłaty.
Obecnie powódka nadal zażywa w/w leki , które pomagają jej w leczeniu schorzenia – ale które jednocześnie czynią ją osobą całkowicie niezaradną życiowo.
Strona pozwana(...) SAw odpowiedzi na pozew wniosła
o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podniosła w pierwszej kolejności ,że kwota ubezpieczeniaSzpitala (...)wK.do jakiej odpowiada(...) SAz racji ubezpieczenia OC tego szpitala wynosi w przeliczeniu na złotówki 167.283,75 zł - co wynika z zawartej umowy i polisy.
Następnie podniosła iż powódka przebywała na oddziale ubezpieczanego przez stronę pozwanąSzpitala (...)w okresie od 9 - 25 czerwca 2009r , gdzie podjęto próbę leczenia(...)z dobrym skutkiem terapeutycznym polegającym na opanowaniu drżenia rąk. Leku tego jednak nie przepisano powódce do domu skutkiem czego drżenie rąk u niej powróciło i z tej przyczyny zaordynowano powódce już w przychodni przyszpitalnej dnia 27 września 2009r(...)i lek o nazwie(...).
Dalsze leczenie powódka odbywała już w szpitalu wW.tj. w kwietniu i maju 2010r gdzie wykluczono u niej chorobęP.utrzymując podawanie w/w leków do roku 2012 kiedy to powódka zgłosiła zaburzenia osobowości.
Dalej strona pozwana podaje ,że w kresie od 2009r do 2012 w informacjach o leku(...)zgłaszane były przypadki objawów w postaci zaburzenia kontroli impulsów ((...)) . W okresie tym opublikowane były wyniki kilku badań wskazujących na związek pomiędzy agonistami dopanergicznymi ((...)), a(...)następstwem czego był nakaz wydany w 2012r przez Grupę Roboczą ds. Monitorowania(...)zobowiązujący producentów tych leków do zamieszczania w nich informacji o preparacie zaleceń monitorowania stanu pacjentów z uwagi na ryzyko wystąpienia(...)w trakcie terapii. W roku 2009 istniały jedynie pojedyncze doniesienia o obserwowanym związku pomiędzy terapią w/w lekami a zaburzeniami zachowania.
Od 2010r powódka nie była już leczona w ubezpieczonej placówce.
Strona pozwana wniosła o przypozwanie na zasadzieart. 84 kpcSzpitala (...)wK..
W reakcji na odpowiedź na pozew ustanowiony dla powódki pełnomocnik z urzędu precyzując jej stanowisko w sprawie wniósł ( k. 142) o zasądzenia dla powódki kwoty 300.000 zł zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu powołując w piśmie podniesione już przez powódkę w pozwie zarzuty i argumenty.
Na rozprawie dnia 21 września 2015r pełnomocnik powódki ograniczył jej imieniem żądanie pozwu do kwoty 167.283,75 zł cofając go w pozostałym zakresie – a to z uwagi na wysokość kwoty ubezpieczenia do jakiej odpowiada strona pozwana .
Pismem z dnia 8 sierpnia 2016r (k. 310) powódka sprecyzowała ostatecznie swe żądanie domagając się zapłaty : zadośćuczynienia w wysokości 149.271,59 zł i odszkodowania w wysokości 18.012,16 zł . Co do odszkodowania wskazała w tym piśmie produkty które zakupiła niepotrzebnie , wskazała na zadłużenia do jakich doszło na skutek jej nieracjonalnych działań.
Szpital (...)wK.który został zawiadomiony o procesie (k. 130, 141) nie przystąpił do niego w charakterze interwenienta ubocznego.
Sąd ustalił :
PowódkaM. P.przebywała wSzpitalu (...)wK.na oddziale chorób zwyrodnieniowych i nerwowo mięśniowych w okresie od
09 czerwca do 25 czerwca 2009r z powodu drżenia rąk . Objawy te występowały u powódki już od 2006r i leczone były do tej pory(...)z niewielką poprawą . W czasie pobytu powódki wSzpitalu (...)w czerwcu 2009r zastosowano :(...),(...)i(...)co wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego . Drżenie najbardziej zmniejszyło się po

(...). Nie postawiono jednoznacznej diagnozy co do przyczyny drżenia kończyn u powódki – brano pod uwagę drżenie(...),(...)oraz(...)z naciskiem na(...).
Przy wypisie ze szpitala przepisano powódce inne leki niż te które zżywała w trakcie pobytu w szpitalu a mianowicie :(...),(...)i(...),zalecono oszczędzający tryb życia i dalszą kontrolę w przychodni przyklinicznej za 3 miesiące.
Dow; karta informacyjna z leczenia szpitalnego , opis badań –k. 91-92 , zeznaniaśw. S. B.k. 269
Powódka wykupiła przepisane jej przez szpital leki i zaczęła je zażywać . Przez dwa dni było dobrze, ale później drżenie rąk powróciło , powódka dostała ataku duszności , halucynacji – dlatego już 29 czerwca 2009r zgłosiła się do przyszpitalnej kliniki gdzie została przyjęta przez drR., która również pracuje w szpitalu uniwersyteckim . Ta stwierdziła , że objawy te są następstwem odstawienia leku(...)więc przepisała wówczas powódce ten lek w dawce 62,5 oraz dodatkowo(...)na okres 10 dni .
Dow: recepta na w/w leki z 29.06.2009r –k. 81
Następna wizyta powódki w przyszpitalnej przychodni miała miejsce dnia 28 września 2009r, kiedy to przepisano jej ponownie(...)62,5 oraz(...)G 20 po jednym opakowaniu co starczyło na jeden tydzień ich zażywania i skierowano ją na badanie(...). Powódka nie czytała ulotek tych leków.
Jak zeznała drR.- w 2009r nie były znane skutki uboczne leku(...), informacje na ten temat zaczęły się ukazywać w 2013- 2014r w czasopismach medycznych.
Dow; zeznania powódki –k. 286, zeznania św.R.–k. 270- 271, , zapis w dokumentacji „ historia choroby”
z 28.09.2009r – k. 191.
Po tych wizytach powódka już nie pojawiła się wSzpitalu (...)ani jego przychodni aż do roku 2013.
Dalsze swe leczenie powódka kontynuowała w(...)Szpitalu (...)wW.. Przebywała w nim najpierw od 20 kwietnia do 23 kwietnia 2010r . Stwierdzono tam ,że po odstawieniu(...)i(...)nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia powódki dlatego przywrócono oba te leki . Przy wypisie ze szpitala zalecono stosowanie w/w leków
Dow: historia choroby –k. 244 -245, karta informacyjna –
k. 242
Przy następnym pobycie powódki w tym szpitalu tj. w okresie od 05 maja 2010 do 08 maja 2010r wykonano powódce badanie(...). Wykluczono u powódki chorobęP.
Przy wypisie ze szpitala zalecono w dalszym ciągu(...)i(...).
Dow: dokumentacja medyczna k. 240 , karta informacyjna –k. 243 , karta informacyjna –k. 243.
Powódka po pobycie wSzpitalu (...)stosowała już systematycznie oba leki tj.(...)i(...), które okazały się skuteczne w leczeniu drżenia kończyn , ale równolegle pojawiły się w jej zachowaniu inne objawy dotąd u niej niespotykane a mianowicie skłonności do nieracjonalnych zachowań typu ; nadmierna ilość zakupów niepotrzebnych rzeczy , wydawanie pieniędzy , nierentowne działania w prowadzeniu swego sklepu tj. dokonywanie wyprzedaży towaru po zbyt niskich cenach , zaciąganie kredytów itp. Jej długi były ściągane egzekucyjnie
Dow; zeznaniaśw. J. P.–k. 285, św. L. krol –k. 284 , zezn. powódki –k. 286 . dokumenty postępowań sądowych i egzekucyjnych w stosunku do powódki –k. 548- 581
Powódka następnie udała się na dalsze leczenie do lekarzy wW.. Odbyła wizytę u drJ. S.- raz w dniu 27 sierpnia 2012r podczas której lekarz ten stwierdziwszy u powódki dyskretne drżenie kinetyczne i funkcjonalne zaburzenia ruchowe zalecił stosowanie(...)a odstawienie(...)
i drugi raz w dniu 12 grudnia 2012r kiedy to stwierdził on pogorszenie stanu zdrowia wobec odstawienia leków(...), stwierdził też że powódka wróciła do dawki lekuP.3x1 tabletka , a w wywiadzie z powódką odnotował zaburzenia kontroli impulsów . Zalecił(...),(...)i(...).
Dow; dokumentacja medyczna –k. 237
W 2013r powódka odbyła leczenie w specjalistycznym szpitalu psychiatrycznym wŁ.im. j.B.do którego skierowanie otrzymała odprof. A. F.(k. 225) i w którym to szpitalu przebywała w okresie od 07 sierpnia 2013r do 11 września 2013r z rozpoznaniem zaburzeń somatyzacyjnych
i osobowości . Powódka podawała tam w wywiadzie o swych skłonnościach do wydawania pieniędzy , zaciąganiu kredytów .
Z karty informacyjnej tego szpitala wynika ,że przy wypisie zalecono jej między innymi leki;(...)i(...).
Dow: karta informacyjna w/w szpitala –k. 232
Powódka w międzyczasie leczy się cały czas w miejskiej przychodni zdrowia wM.od 2006r. Ostanie zawarte w aktach zapisy z wizyt w tej przychodni pochodzą z grudnia 2014r
Dow: dokumntacja medyczna –k. 177- 181,
Leczy się też w(...) sp. z o.o.(...)przyul. (...)skąd otrzymała dnia 6.11.2013r receptę na lek(...)
Dow; recepta –k. 185
Kontynuuje też leczenie w(...)Szpitalu (...)od 2013r i stosuje nadal do dzisiaj na swe schorzenie leki w tym(...)i(...).
Dow: dokumentacja medyczna k. 188- 189
Z wykonanej na zlecenie sądu opinii biegłej z zakresu neurologiiM. K.wynika iż :
wSzpitalu (...)wK.w czasie pobytu w nim powódki zastosowano(...)w dawkach wzrastających przez siedem dni i nie zapisano tego leku do domu. Włączono(...)
i(...)27 września 2009r . Stwierdza biegła w opinii ,że wystąpienie zaburzeń kontroli impulsów ma związek z długotrwałym przyjmowaniem(...)i(...)tj. w okresie dłuższym niż leczenie tymi lekami w szpitalu uniwersyteckim wK.w okresie od czerwca do września 2009r.
Dow; opinia biegłej –k. 588- 590
W opinii uzupełniającej biegła ta podała ,że w momencie rozpoczęcia leczenia powódki w 2009r w klinice neurologii wK.było możliwe poinformowanie jej o ewentualnych znanych skutkach ubocznych działania leków(...),(...)oraz ,że nie jest możliwe aby zażywanie tych leków od czerwca do września 2009r doprowadziło do wystąpienia skutków ubocznych w postaci zaburzeń kontroli impulsów.
Efekt terapeutyczny(...)osiąga się przy zażywaniu leku przez okres co najmniej 4-6 tygodni w dawce dobowej 300-800 mg lewodopy. Okres dwóch – trzech miesięcy stosowania leku jest okresem „ krótkotrwałym” stosowania leku.
Dow; opinia uzupełniająca-k. 670
Z pisma Urzędu RejestracjiProduktów L.– Departamentu Monitorowania niepożądanych DziałańProduktów L.z dnia 10.11.2015r wynika iż grupa ds. Monitorowania(...)Leków zajmowała się kwestią bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych zawierających(...)i inne substancje należące do(...)dopaminy w lipcu 2012r. Stosowny dokument został opublikowany na stronie internetowej Urzędu Rejestracji . W informacji zawarte zostało zalecenie skierowane do podmiotów odpowiedzialnych – dokonania aktualizacji informacji o lekach zawierających substancje należące do powyższej grupy.
Dow : pismo UR –k. 257
W aktach znajdują się przesłane pełnomocnikowi powódki na jego wniosek przez Urząd RejestracjiProduktów L.dane dotyczące leków(...)i(...)obowiązujące na dzień
9 czerwca 2009r. Wynika z ich treści ,że odnośnie leku(...)stwierdzono iż w przypadku podawania leku w dużych dawkach pacjenci zdradzali objawy patologicznej skłonności do gier hazardowych (k. 351)
Dow; treść danych –k. 334- 366
Opisany stan faktyczny ustalono w oparciu o cytowane dokumenty medyczne i inne , opinię biegłej , zeznania świadków
i powódki.
Wynika z nich ,że skutek uboczny działania leków w postaci utraty kontroli impulsów pojawił się u powódki dopiero ok. roku 2011 tj. po stosowaniu regularnym leków przez dłuższy czas przekraczający ten w jakim leki te przepisywał szpital uniwersytecki wK.. Nie można dać wiary zeznaniom świadka - męża powódki ,że ten skutek uboczny nastąpił zaraz po podaniu powódce leków po raz pierwszy bo to kłóci się z treścią opinii biegłej, która stwierdziła ,że okres w jakim podawano leki w szpitalu uniwersyteckim był za krótki do wystąpienia objawu utraty kontroli impulsów.
W sprawie należało ustalić czy istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy działaniami lub zaniechaniami lekarzy
z placówki ubezpieczonej przez stronę pozwaną podczas leczenia tam powódki w okresie od czerwca do września 2009r, a szkodą powstałą w wyniku zachowań powódki spowodowanych działaniem ubocznym zastosowanych wobec powódki w tym okresie leków(...)i(...).
Z treści opinii biegłej neurolog – która nie została zakwestionowana wynika iż krótkotrwałe stosowanie obu leków nie mogło wywołać skutku w postaci zaburzeń kontroli impulsów.
Podkreślić należy iż lek(...)jak wynika z materiału dowodowego był stosowany u powódki podczas jej pobytu wSzpitalu (...)w czerwcu 2009r tylko przez 7 dni.
Nie zapisano jej tego leku do domu. Następnie otrzymała go w recepcie drR.dnia 29 czerwca 2009r - w dawce wystarczającej na 10 dni i kolejny raz zapisano jej ten lek dnia 28 września 2009r w dawce na 7 dni. Łączny czas stosowania leku to 24 dni – z przerwami. Natomiast lek(...)w ogóle nie był stosowany podczas pobytu w szpitalu w czerwcu 2009r. Zapisano go powódce w recepcie z daty 29 czerwca 2009r w dawce – jedno opakowanie co starcza na 7 dni i następnie dnia 28 września 2009r również jedno opakowanie. Oznacza to ,że był stosowany na przestrzeni od czerwca do września 2009r z przerwą tylko przez ok. 14 dni.
Z informacji o tych lekach jakie były dostępne w roku 2009 wynika , że tylko co do leku(...)i to w przypadku używania go w dużych dawkach stwierdzono występowanie przypadków zachowań typu patologiczna skłonność do hazardu. Jeśli chodzi o lek(...)to w 2009r – jak wynika również i informacji o nim przedstawionej przez powódkę – nie wynika iż ma on skutki uboczne w postaci utraty kontroli impulsów.
Z dalszych informacji(...)Urząd RejestracjiProduktów L.wynika ,że iż grupa ds. Monitorowania(...)Leków zajmowała się kwestią bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych zawierających(...)i inne substancje należące do(...)dopaminy dopiero w lipcu 2012r. Stosowny dokument z tych badań został opublikowany na stronie internetowej Urzędu Rejestracji .
Okres leczenia powódki którego dotyczy żądanie to czerwiec – wrzesień 2009r . W okresie tym nie znane były jeszcze skutki uboczne leku(...)objawiające się zaburzeniami kontroli impulsów a co do leku(...)zaobserwowano tylko pojedyncze przypadki skłonności do hazardu ale po używaniu leku w dużej dawce - a takiej nie otrzymała powódka w ubezpieczonej przez stronę pozwaną placówce leczniczej.
Brak jest zatem związku przyczynowego pomiędzy ilością zapisanych powódce leków i brakiem informacji o skutkach ubocznych jednego z nich w 2009r w szpitalu uniwersyteckim – a skutkiem w postaci zaburzeń kontroli impulsów , który wystąpił u powódki dopiero po 2010r czyli po rozpoczęciu systematycznego stosowania obu leków .
Niepotrzebne zatem było ustalanie uszczerbku na zdrowiu powódki spowodowanego zaburzeniami kontroli impulsów skoro nie można tego efektu wiązać z działaniem szpitala uniwersyteckiego – dlatego wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na tę okoliczność został oddalony . Skutek w postaci zaburzeń kontroli impulsów jaki u powódki wystąpił dopiero po roku 2010 i dalszych latach miał związek z zażywaniem systematycznym leków(...)
i(...)w okresie od kwietnia 2010r i później kiedy to powódka leczyła się już wSzpitalu (...)wW.a następnie w innych jeszcze placówkach, z których każda przepisywała powódce te właśnie leki.
Sąd zważył, co następuje:
Stosownie do treściart. 822 § 1 k.c.ubezpieczyciel zobowiązany jest do zapłaty określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający.
W konkretnym przypadku strona pozwana odpowiada za szkody wyrządzone przezSzpital (...)wK.do wysokości kwoty ubezpieczenia wynikającej z wiążącej te strony umowy ubezpieczenia z 5 grudnia 2008r – vide –k. 109
Powódka w tym postępowaniu opartym o przepisy dotyczące roszczeń z czynów niedozwolonych domaga się zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia .
Winna zatem wykazać : szkodę , działanie lub zaniechanie z którym tę szkodę wiąże i związek przyczynowy między nimi.
Podstawą faktyczną żądania pozwu było działanieSzpitala (...)związane z leczeniem powódki w tej placówce w w okresie od czerwca do września 2009r , a konkretnie niepoinformowanie jej o możliwym ubocznym działaniu leków(...)i(...).
Postępowanie dowodowe wykazało że pomiędzy wskazaną przez powódkę szkodą majątkową i niemajątkową a działaniemSzpitala (...)wK.okresie od czerwca do września 2009r nie ma związku przyczynowego.
Z opinii biegłej ds. neurologii wynika wprost ,że krótkotrwałe takie jak w przypadku leczenia powódki w tym szpitalu zażywanie leków(...)i(...)nie mogło wywołać efektu ubocznego w postaci zaburzeń kontroli impulsów. Gdyby więc powódka wiedziała o możliwym wystąpieniu skutku ubocznego tych leków – to i tak skutek ten by nie zdążył wystąpić z uwagi na czas podawania leków przepisanych przez ten szpital. Brak zatem informacji w tej kwestii pozostaje bez związku na skutek który nastąpił dopiero później kiedy powódka zaczęła regularnie zażywać te leki ale przepisywane jej już przez inne placówki medyczne .
Dodać należy iż w 2009r kiedy zastosowano u powódki lek(...)odnotowywane były dopiero pierwsze przypadki działania ubocznego tego leku w postaci skłonności do hazardu ale tylko przy stosowaniu dużej dawki leku a takiej powódka w tym czasie nie otrzymała.
O konieczności informowania o działaniach ubocznych leków zawierających(...)i inne substancje należące do(...)dopaminy odpowiedzialne podmioty zostały poinformowane dopiero w lipcu 2012r . Wcześniej zatem nie istniał taki formalny obowiązek, a jeżeli można mówić o takim obowiązku w roku 2009 to tylko w przypadku(...)i to używanego systematycznie w dużych dawkach. Lekarz ze szpitala uniwersyteckiego przepisujący powódce wówczas ten lek w małej dawce nie informował jej o możliwości wystąpienia skutku ubocznego bo nie było wtedy jeszcze mowy o systematycznym stosowaniu tego leku, nie można było też przewidzieć reakcji powódki na ten lek .
Od 2010r powódka zażywa systematycznie(...)i(...)zalecane jej przez różne placówki medyczne dlatego , że ich odstawienie powoduje u niej nawrót drżenia kończyn i tylko one jak dotąd są skuteczne w leczeniu jej schorzenia. Powódka sama zeznała też ,że zanim zaczęła stosować lek w 2009r nie przeczytała załączonej do niego ulotki - a nawet gdyby przeczytała to i tak by lek zażywała tylko uważała by bardziej na swe zachowania.
Trudno w tej chwili snuć hipotezy na temat tego na ile bardziej ostrożne byłyby działania powódki w przypadku gdyby wiedziała o ubocznym działaniu leków . Jeżeli bowiem lek działa w ten sposób ,że traci się kontrolę nad impulsami – to wiedza powódki o takich skutkach przy dalszym systematycznym zażywaniu leków nie byłaby żadnym zabezpieczeniem przed podejmowaniem ryzykownych , nierentownych działań . Nie ustrzegł by jej przed nimi i mąż powódki skoro ta kupowała rzeczy przez internet. Nie jest też możliwe wyliczenie faktycznej szkody majątkowej jaką powódka poniosła , ilości straconych przez powódkę pieniędzy , a wydanych w tym czasie na potrzebne artkuły.
Jeżeli zaś chodzi o uszczerbek na zdrowiu jaki poniosła na skutek zażywania leków – polegający na utracie kontroli impulsów- to uszczerbek ten wiąże się z zażywaniem leków przez okres o wiele dłuższy niż czas podawania ich powódce w szpitalu uniwersyteckim wK.w okresie czerwiec – wrzesień 2009r a powódka mając od 2012r świadomość skutków ubocznych leków nadal te leki stosuje bo tylko one pomagają jej na jej schorzenie .
Mając powyższe na uwadze oddalono powództwo jako nieuzasadnione.
O kosztach procesu orzeczono w oparciu o przepisart. 98 kpcw zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.