Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1850/16
Data wyroku: 2017-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zapłata
Podstawa prawna: art. 405 k.c.

Sygn. akt III Ca 1850/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 września 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zasądził odR. P.na rzeczS. P.kwotę 20.323,30 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 10 września 2015 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 821,72 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i nakazał pobrać odR. P.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego kwotę 1005 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (pkt 3). (wyrok – k. 108)
Od powyższego wyroku apelację wywiodły obie strony.
Strona powodowa zaskarżyła wyrok w całości. Zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie instytucji res judicata a mianowicieart. 366 k.p.c.w zw. zart. 365 § 1 k.p.c.i per analogiamart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu potrącenia roszczenia w kwocie 9676,70 zł, już wcześniej zasądzonej prawomocnym wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 roku Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi odS. P.na rzeczR. P.w sprawie sygn.. akt II C 935/13 tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie. Ponadto zarzuciła naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.przez niewyjaśnienie, na jakiej podstawie prawnej Sąd dokonał potrącenia niniejszej kwoty i dlaczego roszczenie w kwocie 9.676,70 już wcześniej zasądzone prawomocnym wyrokiem nadawało się do potrącenia. Zarzuciła także naruszenie rozporządzenia Ministra sprawiedliwości o stawkach minimalnych przez niewłaściwe zastosowanie.
Powódka wniosła o zmianę wyroku i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty 30.000 zł wraz ustawowymi odsetkami od dnia 10 września 2015 roku oraz kwotę 4.800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w I instancji.
W uzasadnieniu apelacji wskazano, że Sąd uwzględniając zarzut potrącenia dokonał ponownego zasądzenia kwoty 9676,70 zł, do czego nie był uprawniony. (apelacja – k. 118-119)
Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części, w zakresie punktu 1 oraz 3 i zarzuciła:

1
naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść skarżonego orzeczenia, a mianowicie:

a
art. 229 k.p.c.ewentualnieart. 230 k.p.c., jak równieżart. 328 § 2 k.p.c., co nastąpiło przez pominięcie przyznania przez powódkę w oświadczeniu z dnia 29.07.2015 roku spisanym przez nią odręcznie, a także w pozwie (str. 2) i w piśmie pełnomocnika powódki z dnia 06.04.2016 roku wartości bezumownego korzystania z mieszkania pozwanego na kwotę 509,30 zł,

b
art. 233 § 1 k.p.c.przez przeprowadzenie niewszechstronnej oceny dowodów, w tym dowodu z przesłuchania stron w zakresie okoliczności, w jakich powstało oświadczenie z dnia 22.07.2011 roku,

c
art. 278 k.p.c.,art. 245 k.p.c.,art. 244 k.p.c., jak iart. 229 k.p.c.i230 k.p.c.poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że pozwany nie udowodnił wierzytelności przedstawionej do potrącenia, podczas gdy powódka przyznała wartość miesięcznego odszkodowania za bezumowne korzystanie, w tym nawet po przedstawieniu przez pozwanego zarzutu potrącenia (ewentualnego) w odpowiedzi na pozew, co nastąpiło pismem pełnomocnika powódki z dnia 6.04.2016 roku nadto w sytuacji, w której pozwany przedłożył odpis wyroku w sprawie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jego mieszkania z uzasadnieniem, a powódka nie kwestionowała tam opisanej wartości bezumownego korzystania z mieszkania pozwanego, które to obie okoliczności czyniły zbędnym składanie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w tej materii,

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść skarżonego wyroku:

a
art. 60 k.c.,art. 61 k.c.iart. 65 § 1 i 2 k.c.przez pominięcie tej okoliczności, że spisanie przez powódkę oświadczenia datowanego na 22.07.20111 roku i przedstawienie go do podpisu pozwanemu niezależnie od tego, czy powódka sama jego treść redagowała w całości lub w części, czy też w całości lub w części jego treść zaproponował pozwany, stanowiło ujawnienie woli powódki w sposób dorozumiany i w konsekwencji stanowiło jej oświadczenie woli o zgodzie na to, że pozwany spłaci ją należną jej kwotą 30.000 zł w terminie 3 dni po opuszczeniu mieszkania,

b
art. 498 §1 k.c.przez odmowę uznania potrącenia wierzytelności pozwanego do powódki, jak też pominięcie tego przepisu przy ocenie treści pisma powódki z dnia 29.07.2015 roku, o ile można przyjąć, że Sąd w ogóle dokonał oceny tego dowodu,

c
art. 455 k.c.przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki świadczenia jeszcze niewymagalnego.

Mając na uwadze powyższe pozwany wniósł o zmianę skarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów według norm przepisanych. (apelacja pozwanego – k.122-127)
Sąd Okręgowy zważył:
Z apelacji powódki.
Na wstępie wskazania wymaga, że apelacja powódki podlegała odrzuceniu w zakresie zaskarżenia punktu 1 wyroku. Apelująca strona powodowa wyraźnie wskazała, że zaskarża wyrok w całości. Dla przypomnienia, Sąd Rejonowy zaskarżonym wyrokiem w punkcie 1 zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 20.323,30 zł z ustawowymi odsetkami, w punkcie 2 oddalił powództwo w pozostałym zakresie i w punkcie 3 orzekł o nieuiszczonych kosztach sądowych. Powódka nie miała zatem interesu, aby zaskarżyć wyrok w tej części. Z treści zarzutów i uzasadnienia apelacji wynika także wyraźnie, że kwestionuje ona punkt 2 wyroku, czyli oddalający powództwo w pozostałym zakresie. Zgodnie zart. 373 zd. 1 k.p.c.Sąd drugiej instancji odrzuca apelację, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji.
Apelacja powódki jest uzasadniona jednakże nie z przyczyn wskazanych w apelacji. W granicach zaskarżenia Sąd Okręgowy zobligowany jest skontrolować zastosowanie przepisów prawa materialnego i w razie stwierdzenia w tym zakresie uchybień, niezależnie od zarzutów apelacji, dokonać korekty zaskarżonego orzeczenia.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że Sąd Okręgowy akceptuje i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy. Są one prawidłowe.
Dalej podnieść należy, że zarzut apelacji naruszeniaart. 366 k.p.c.w zw. zart. 365 § 1 k.p.c.iart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.jest nietrafiony. Wskazane przepisy nie zakazują bowiem dokonania potrącenia wierzytelności objętej prawomocnym tytułem egzekucyjnym w postaci orzeczenia sądowego. Oczywiście potrącenie takie jest możliwe, o ile spełniona zostały ustawowe przesłanki potrącenia określone wart. 498 k.c.W takiej sytuacji nie dochodzi do orzeczenia przez Sąd ponownie o tej samej wierzytelności, dochodzi jedynie do kompensacji potrącalnych wierzytelności, z których jedna jest potwierdzona wyrokiem sądu.
Zważyć jednak należy, że w rozpoznawanej sprawie nie mogło dojść do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanego nawet objętej prawomocnym wyrokiem sądu. Pełnomocnik pozwanego nie był bowiem do takiej czynności umocowany. Ugruntowany i trafny jest pogląd, że ustawowa treść pełnomocnictwa procesowego określona wart. 91 k.p.c.daje upoważnienie do podejmowania decyzji i czynności o charakterze procesowym, nie obejmuje natomiast umocowania do ingerencji w materialnoprawne stosunki mocodawcy. Pełnomocnictwo takie nie uprawnia pełnomocnika do złożenia w imieniu mocodawcy materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, chyba że jego zakres został rozszerzony (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 stycznia 2016 r.II CSK 862/14 opubl. Legalis).
W rozpoznanej sprawie pełnomocnik pozwanego dysponował pełnomocnictwem procesowym, które nie zwierało umocowania do materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że do apelacji pełnomocnik powoda przedłożył oświadczenie pozwanego o „potwierdzeniu upoważnienia dla adw.P. P.do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym, w tym w szczególności oświadczeń o potrąceniu” (k. 129). Zgodnie zart. 104 k.c.. jednostronna czynność prawna, a takim jest potrącenie, dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna. Brak też podstaw do uznania w sprawie, że druga strona zgodziła się na działanie bez umocowania, o czym mowa wzdaniu drugimprzywołanego przepisu.
Co więcej, nawet jeżeliby próbować inaczej ocenić oświadczenie załączone do apelacji, jak chce pełnomocnik pozwanego, podkreślenia wymaga, że zarzut potrącenia został w istocie podniesiony w piśmie z dnia 18 sierpnia 2016 roku i złożony na rozprawie w tym dniu. Dopiero w tym piśmie doszło do rzeczywistego sprecyzowania kwoty i podstaw potrącenia. Pismo to złożył i podpisał upoważniony do zastępowania pełnomocnika pozwanego inny adwokat, któremu pozwany nie udzielił umocowania do oświadczenia o potrąceniu. Zgodnie zaś zart. 91 k.p.c.pełnomocnictwo procesowe obejmuje m.in. udzielenie dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu. W powołanym przepisie mowa jest tylko o dalszym pełnomocnictwie procesowym, a nie materialnoprawnym. Jak wynika zart. 106 k.c.pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Takie dalsze umocowanie dla składającego pismo nie miało miejsca.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 września 2015 roku do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 k.c.z uwzględnieniem wezwania do zapłaty z dnia 26 sierpnia 2015 roku.
W pozostałym zakresie, czyli tylko co do zarzutu dotyczącego kosztów procesu, apelacja powódki została oddalona na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd I instancji zastosował prawidłową stawkę dla pełnomocnika powódki zgodnie z obowiązującym na dzień wszczęcia postępowania rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, tj. z dnia 25 lutego 2013 r. Dz.U. z 2013 r. poz. 461).
Wobec uwzględnienia powództwa w całości należało nakazać pobrać od pozwanego całą opłatę od pozwu, od której zwolniona była powódka w kwocie 1500 zł.
O kosztach postepowania pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięto na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2400 zł na podstawie § 6 pkt 5 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości oraz 17 zł opłaty od pełnomocnictwa.
Z apelacji pozwanego:
Apelacja jest niezasadna.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu dotyczącego braku wymagalności świadczenia objętego pozwem. W tym zakresie pozwany sformułował zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego –art. 233 § 1 k.p.c.oraz prawa materialnego –art. 60, 61 i 65 k.c.orazart. 455 k.c.
Słusznie jednak Sąd Rejonowy ocenił, że świadczenie dochodzone przez powódkę jest wymagalne. Kluczowe w tym zakresie jest oświadczenie pozwanego z dnia 22 lipca 2011 roku oraz okoliczności jego sporządzenia. Wprawdzie Sąd Rejonowy nie przywołał treściart. 65 § 1 k.c., który dotyczy tłumaczeń oświadczeń woli, jednakże prawidłowo zinterpretował to oświadczenie w kontekście okoliczności jego złożenia oraz zasad współżycia społecznego i zwyczajów. W sprawie, czego Sąd I instancji nie pominął, istotne jest, że powódka, wobec rozstania stron i utraty zaufania do pozwanego, chciała mieć pisemny dowód partycypacji w kosztach nabycia mieszkania należącego do pozwanego. W tym kontekście wyjaśniła, że sporządzała oświadczenie pod dyktando pozwanego i warunkiem pozwanego jego podpisania był zapis o zapłacie po upływie 3 dni od wyprowadzki. Powyższe jednak nie było objęte konsensusem stron. W tych okolicznościach zgoda stron panowała jedynie co do tego, że pozwany winien zwrócić powódce kwotę 30.000 zł. Porozumienie nie obejmowało terminu 3 dniowego zwrotu kwoty po wyprowadzce i wymeldowaniu. Tylko pozwany podpisał to oświadczenie. Zatem, trafnie zauważył Sąd, że pozwany nie był uprawniony do jednostronnego kształtowania wymagalności tego świadczenia.
W związku z powyższym ustalenia poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe, a zarzut, że doszło do zasądzenia świadczenia niewymagalnego chybiony.
Pozostałe zarzuty apelacji pozwanego koncentrują się wokół wysokości świadczenia przedstawionego do potrącenia i zasadności jego dokonania w wyższej niż przyjął Sąd I instancji wartości. Zarzuty te jednak są bezprzedmiotowe wobec wskazania przez Sąd Okręgowy, że pełnomocnik pozwanego w ogóle w sprawie nie był umocowany do podniesienia zarzutu potrącenia.
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.,art. 99 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2400 zł na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4 (za apelację powódki 2400 zł zgodnie z wnioskiem z apelacji) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie. Sąd miał na uwadze, że postepowanie w sprawie zostało wszczęte pod rządami poprzedniego rozporządzenia z 2002 roku w tym przedmiocie. Jednakże § 21 powołanego rozporządzenia z dnia 22.10.2015 roku wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Wobec wszczęcia postępowania apelacyjnego po rządami rozporządzenia z dnia 22.10.2015 roku to rozporządzenie ma zastosowanie do stawek wynagrodzenia dla pełnomocnika pozwanego za postępowania apelacyjne, w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia 26.10.2016 roku – wyrok Sądu I instancji z dnia 20 września 2016 roku. Zauważyć także należy, że powódka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wnosiła o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego w swojej apelacji. Pełnomocnik powódki nie wnosiła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w odpowiedzi na apelację, w związku z apelacją pozwanego.
W związku ze zwolnieniem powódki od kosztów sądowych, w tym opłaty od apelacji, a także faktem, że pozwany przegrał postępowanie apelacyjne, Sąd Okręgowy nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 484 zł tytułem zwrotu nieuiszczonej opłaty od apelacji.