Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1216/17
Data wyroku: 2017-08-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grzegorz Buła, Beata Kurdziel, Katarzyna Biernat-Jarek
Słowa kluczowe: Hipoteka (przepisy ogólne), Upadłość
Podstawa prawna: art. 313 prawo upadł., art. 76 ust. o księgach wieczystych i hipotece

Sygn. akt II Ca 1216/17

POSTANOWIENIE
Dnia 30 sierpnia 2017 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:

SSO Beata Kurdziel

Sędziowie:

SSO Katarzyna Biernat-Jarek
SSO Grzegorz Buła (sprawozdawca)

po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuV. R.iP.G. R.
przy uczestnictwie: Syndyka masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej,M. G.,(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.,(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK.,D. K.iK. K.
o wpis w księdze wieczystej
na skutek apelacji uczestników Syndyka masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej,(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.orazM. G.
od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 7 listopada 2016 roku sygnatura akt DZKW/KR1P/00088033/16,(...)oraz(...)
postanawia:
1. odrzucić apelację uczestnika(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.;
2. oddalić apelacje uczestników Syndyka masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej orazM. G.;
3. stwierdzić, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty postępowania odwoławczego związane ze swym udziałem w sprawie.
SSO Katarzyna Biernat-Jarek SSO Beata Kurdziel SSO Grzegorz Buła

UZASADNIENIE
postanowienia z dnia 30 sierpnia 2017 r.
WnioskodawcyV. R.iP.G. R.we wniosku zamieszczonym w pkt XIII aktu notarialnego - umowy ustanowienia odrębnej własności lokali i sprzedaży zawartej w dniu 3 grudnia 2014 r. rep. A nr(...)pomiędzy wnioskodawcami jako kupującymi aM. Z.- Syndykiem masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej, wnieśli o wydzielenie zksięgi wieczystej (...)do nowej księgi wieczystej nowopowstałego samodzielnegolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK., szczegółowo w treści aktu opisanego i o wpisanie w nowo założonej księdze wieczystej: w dziale I- Sp, iż z własnością tego lokalu połączony jest udział we własności nieruchomości wspólnej- wynoszący 5.032/1.738.531 części, w dziale II własności na rzecz wnioskodawców na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, a także równocześnie wpisanie w treściksięgi wieczystej (...)współwłasności na rzecz każdoczesnego właścicielalokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK.w 5.032/1.738.531 części. Ponadto wnioskodawcy wnieśli o wydzielenie zksięgi wieczystej (...)do nowej księgi wieczystej nowopowstałego samodzielnegolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK., szczegółowo w treści aktu opisanego i o wpisanie w nowo założonej księdze wieczystej: w dziale I- Sp, iż z własnością tego lokalu połączony jest udział we własności nieruchomości wspólnej- wynoszący 3.262/1.738.531 części, w dziale II własności na rzecz wnioskodawców na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, a także równocześnie wpisanie w treściksięgi wieczystej (...)współwłasności na rzecz każdoczesnego właścicielalokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK.w 3.262/1.738.531 części. Wnieśli również o wpisanie ich w dziale IIksięgi wieczystej (...)jako współwłaścicieli w udziale 2.830/163.493 cz., przy odpowiednim pomniejszeniu udziałuFirmy (...) S.A.oraz w dziale III tej księgi na swoją rzecz prawa do wyłącznego korzystania z miejsca postojowego nr(...)i(...)oraz komórkilokatorskiej nr (...). Wnioskodawcy wnieśli także o wykreślenie z działu IV księgi nr(...)hipoteki wpisanej na ich rzecz, a z działu III tej księgi zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Jako podstawę wpisów wskazano przedmiotowy akt oraz wymienione w jego treści dokumenty w tym: postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie z dnia 5 maja 2009 r. sygn.. akt VIII GU 26/09/S o ogłoszeniu upadłości(...) S.A.wK.oraz postanowienie z dnia 29.04.2014 r., sygn. akt VIII GUp 10/09/S Sędziego Komisarza postępowania upadłościowegoFirmy (...) S.A.w upadłości likwidacyjnej wK.w przedmiocie udzielenia zezwolenia syndykowi na wykonanie zawartych przez upadłego umów wzajemnych z osobami lub jednostkami organizacyjnymi, a dotyczących wybudowania, wydzielenia i sprzedaży lokali mieszkalnych i niemieszkalnych wbudynkach nr (...)przyul. (...)oraz przyAlei (...)wK.( umów przedwstępnych ) przy zastrzeżeniu niezbędnej modyfikacji wynikającego z tych umów zakresu zobowiązania upadłego z tym, że zezwolenie to uprawnia syndyka do wykonania umów, lecz nie nakłada na niego obowiązku wykonania warunków umów niemożliwych do realizacji z przyczyn prawnych i technicznych.
Orzeczeniem z dnia 9 września 2016 r. Referendarz Sądowy, w uwzględnieniu ww. wniosku :
- wydzielił z księgi(...)lokal mieszkalny nr (...)w budynku przyul. (...), ujawnił w dziale II tej księgi, współwłaścicielem nieruchomości w udziale 5.032/1.738.531 cz. są każdocześni właścicielelokalu mieszkalnego nr (...), przy odpowiednim zmniejszeniu udziału(...) S.A., a w dziale IV wykreślił hipotekę przymusową w kwocie 440.165zł na rzecz wnioskodawców, a z działu III wykreślił ostrzeżenie ujawnione na rzecz wnioskodawców;
- wydzielił z księgi(...)lokal mieszkalny nr (...)w budynku przyul. (...), ujawnił w dziale II tej księgi, współwłaścicielem nieruchomości w udziale 3.262/1.738.531 cz. są każdocześni właścicielelokalu mieszkalnego nr (...), przy odpowiednim zmniejszeniu udziału(...) S.A.,
- wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej dla samodzielnego lokalu o przeznaczeniu innym niżmieszkalne oznaczonego nr (...)wbudynku nr (...)przyul. (...)wK., wpisał na rzecz wnioskodawców - w dziale II współwłasność w udziale wynoszącym 2.830/163.493 części, - w dziale III prawo do wyłącznego korzystania z miejsca postojowego nr 93, 94 oraz komórkilokatorskiej (...),
- założył dla samodzielnegolokalu mieszkalnego nr (...)wbudynku nr (...)przyul. (...)wK.księgę wieczystą nr (...),dokonując wpisów zgodnie z treścią wniosku, a ponadto działając z urzędu w dziale IV tej księgi przeniósł do współobciążenia hipoteki ujawnione w dziale IV księgi nr(...)( z której wyodrębniono lokal ) z przeniesieniem podstaw wpisów hipotek:
1)hipotekę umowną łączną kaucyjną do kwoty 12.200.000,00 zł wpisaną na rzecz wierzyciela(...) Bank (...) SAOddział II wK.pod nr 2,
2)hipotekę przymusową łączną zwykłą w kwocie 959.632,99 zł wpisaną na rzecz wierzyciela(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK., pod numerem 8,
3)hipotekę przymusową łączną kaucyjną do kwoty 273.248,56 zł wpisaną na rzecz wierzycielaM. G.pod numerem 12,
4)hipotekę przymusową łączną kaucyjną do kwoty 11.241,00 zł wpisaną na rzecz wierzycieliD. K.iK. K.pod numerem 70;
Z jednoczesnym wpisem tego współobciążenia w dziale IV księgi(...);
- założył dla samodzielnegolokalu mieszkalnego nr (...)wbudynku nr (...)przyul. (...)wK.księgę wieczystą nr (...),dokonując wpisów zgodnie z treścią wniosku, a ponadto działając z urzędu w dziale IV tej księgi przeniósł do współobciążenia hipoteki ujawnione w dziale IV księgi nr(...)( z której wyodrębniono lokal ) z przeniesieniem podstaw wpisów hipotek:
1)hipotekę umowną łączną kaucyjną do kwoty 12.200.000,00 zł wpisaną na rzecz wierzyciela(...) Bank (...) SAOddział II wK.pod nr 2,
2)hipotekę przymusową łączną zwykłą w kwocie 959.632,99 zł wpisaną na rzecz wierzyciela(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK., pod numerem 8,
3)hipotekę przymusową łączną kaucyjną do kwoty 273.248,56 zł wpisaną na rzecz wierzycielaM. G.pod numerem 12,
4)hipotekę przymusową łączną kaucyjną do kwoty 11.241,00 zł wpisaną na rzecz wierzycieliD. K.iK. K.pod numerem 70;
Z jednoczesnym wpisem tego współobciążenia w dziale IV księgi(...).
Na powyższe wpisy w części obejmującej ujawnienie w działach IVksiąg wieczystych nr (...)wymienionych wyżej hipotek oraz współobciążeń tymi hipotekami, skargę złożyli wnioskodawcy, w szczególności zarzucając naruszenieart. 313 ust. 1 i ust.2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawczepoprzez jego niezastosowanie. Zarzucili również, że hipoteka ujawniona na rzeczD. K.iK. K.została wpisana na podstawie wniosku, który wpłynął do sądu później niż wniosek wnioskodawców o wpis hipoteki przymusowej i roszczenia wynikającego z przedwstępnej umowy sprzedaży. Wnioskodawcy wnieśli także skargę na orzeczenie referendarza w zakresie w jakim wksiędze wieczystej (...)nie ujawnił on, że opisane wyżej hipoteki w kwotach 12.200.000zł i 959.632,99zł nie obciążają udziału wnioskodawców.

    Sąd Rejonowy dla Krakowa -Podgórza w Krakowiepo rozpoznaniu wniesionych skarg, orzeczeniem z dnia 7 listopada 2016 r. postanowił zmienić wpisy dokonane przez referendarza, w części obejmującej przeniesienie zksięgi wieczystej nr (...)doksięgi wieczystej nr (...)i doksięgi wieczystej (...): hipoteki łącznej kaucyjnej do kwoty 12.200.000,00 zł na rzecz(...) Bank (...) SAOddział II wK., hipoteki przymusowej łącznej zwykłej w kwocie 959.632,99 zł na rzecz(...) Spółki z o.o.z siedzibą wK., hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do kwoty 273.248,56 zł na rzeczM. G., hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do kwoty 11.241,00 zł na rzeczD. K.iK. K., i wykreślić przeniesione hipoteki zksiąg wieczystych nr (...)wraz z wpisami o współobciążeniu ujawnionymi wksiędze wieczystej nr (...). Sąd ten zmienił również wpis wksiędze wieczystej (...)przez ujawnienie, że hipoteka łączna kaucyjna do kwoty 12.200.000zł na rzecz(...) Bank (...)i hipoteka przymusowa łączna w kwocie 959.632,99zł na rzecz(...) spółki z o.o.nie obciążają udziału we współwłasności nieruchomości oznaczonego numerem(...), wynoszącego(...)(...). Nadto Sąd ustalił, iż każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy, po odwołaniu się do treściart. 29, 76 i art. 95u.k.w.h. orazart. 6266§ 1 k.p.c., 6268§ 1 i 2 k.p.c., wskazał, że wnioskodawcy nabylilokale mieszkalne nr (...), znajdujące się wbudynku numer (...)przyulicy (...)wK., w ramach postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego. Likwidacja majątku w postępowaniu upadłościowym następuje w drodze jego sprzedaży. Z koleiart. 313 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze(p.u.n) wust. 1stanowi, iż sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej. Sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie praw i roszczeń osobistych ujawnionych poprzez wpis do księgi wieczystej lub nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych sędziemu komisarzowi w terminie określonym wart. 51 ust. 1 pkt 5. W miejsce prawa które wygasło, uprawniony nabywa prawo do zaspokojenia wartości wygasłego prawa z ceny uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości . Skutek ten powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży, o czym stanowi ust. 2 art. 313. Powołany przepis znajduje się pośród przepisów regulujących drugi sposób postępowania upadłościowego tzw. upadłość likwidacyjną, określającego inne reguły zaspokajania wierzytelności wierzycieli. Sprzedaż składników majątku upadłego w likwidacyjnym reżimie upadłościowym ma w zasadzie charakter dla kupującego-nabywcy nabycia pierwotnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r. IV CSK 681/12; z dnia 27 lutego 2014 r. II CSK 357/13: wyrok z dnia 9 listopada 2011 r. II CSK 112/11). Sąd pierwszej instancji zważył, że z natury postępowania upadłościowego obejmującego likwidację masy upadłości wynika, iż sprzedaż odbywa się bez przejęcia przez nabywcę odpowiedzialności za długi upadłego. Także w przypadku sprzedaży nieruchomości upadłego gasną wszelkie (z nielicznymi wyjątkami) prawa, obciążenia, dotyczy to w szczególności hipotek /art. 1000 i art. 1003 k.p.c./, w to miejsce wierzyciel hipoteczny uzyskuje prawo do żądania zaspokojenia swej wierzytelności, w ramach planu podziału funduszów masy upadłości wedle kolejności przysługującej wierzytelnościom hipotecznym. Nabycie prawa podmiotowego w drodze egzekucji sądowej bez żadnych obciążeń wynika z samego charakteru takiego nabycia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Rejonowy uznał za zasadny zarzut podniesiony przez skarżących wnioskodawców. Niezależnie od powyższych okoliczności Sąd Rejonowy zważył, iż stabilizacja przedmiotu zabezpieczenia nie powinna prowadzić do nadzabezpieczenia jakiejkolwiek wierzytelności. Określenie zbywcy nieruchomości lokalowych oraz treść aktu notarialnego obejmującego umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowę sprzedaży, wskazywała na rodzaj, warunki i okoliczności sprzedaży nieruchomości lokalowej - w ramach upadłości likwidacyjnej zbywcy. Sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym nie rozpoznaje wprawdzie sporów o własność i inneprawa rzeczowe, nie przesądza o prawie własności iprawach rzeczowych, oceniać może jednakże czy zaistniały materialnoprawne przesłanki dla powstania hipoteki łącznej oraz przesłanki uzasadniające dalsze przenoszenie hipotek łącznych do ksiąg wieczystych zakładanych np. dla samodzielnych nieruchomości lokalowych, nabywanych od upadłego zbywcy w ramach postępowania upadłościowego, obejmującego likwidację majątku upadłego. Postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku upadłego zbliżone jest do postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na podobieństwo celów postępowania upadłościowego oraz postępowania egzekucyjnego uzasadnionym winno być przekonanie, iż nabycie rzeczy w toku upadłości traktowane jest tak jak nabycie w toku egzekucji. Założenie takie znajduje potwierdzenie wart. 313 ust. 1 p.u.n.Jeżeli zatem sprzedaż została dokonana w postępowaniu upadłościowym i ma skutki sprzedaży egzekucyjnej to skutki takiej sprzedaży należy oceniać według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Skutki sprzedaży nieruchomości w postępowaniu upadłościowym normuje również wskazany wyżej przepis. Zgodnie z ust. 2 art. 313 sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie wszelkich praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis w księdze wieczystej. Osoby, którychprawa rzeczowealbo prawa i roszczenia osobiste wskutek sprzedaży nieruchomości wygasły nabywają w zamian prawo do zaspokojenia się z sumy uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu obciążonego. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości podawane jest do publicznej wiadomości zatem osoby uprawnione mogą dowiedzieć się o tym fakcie i zgłosić swoje prawa w postępowaniu upadłościowym. Skutek w postaci wygaśnięciapraw rzeczowychi roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży. Wprawie upadłościowym i naprawczymprzyjęto rozwiązanie analogiczne z postępowaniem egzekucyjnym, w którym zgodnie zart. 1003 § l k.p.c.podstawą wykreślenia obciążeń nieruchomości jest prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności wraz z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji, natomiast hipotekę wykreśla się na podstawie samego postanowienia o przysądzeniu własności /art. 1003 §2 k.p.c./. Z mocyart. 313 ust. 1 p.u.n.nabycie rzeczy w postępowaniu upadłościowym należy traktować tak jak nabycie w toku egzekucji, a to uważane jest za nabycie o charakterze pierwotnym /bez obciążeń/. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podałart. 5181§ 3 k.p.c.iart. 520 § 1 k.p.c.
Od powyższego orzeczenia apelacje wnieśli uczestnicy: Syndyk masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej orazM. G..
Syndyk masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej zaskarżył orzeczenie Sądu Rejonowego w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
- naruszenie art. 313 st. 1 zd.1 i ust.2 zd.4 ustawy Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. poprzez jego błędne zastosowanie, czego następstwem stało się bezpodstawne wykreślenie z działu IV ksiąg wieczystych nr(...),(...)i(...)hipotek: umownej łącznej kaucyjnej do kwoty 12.200.000,00 zł na rzecz(...) Banku (...) SAwW.Oddział II wK., przymusowej łącznej zwykłej w kwocie 959.632,99 zł na rzecz(...) Spółki z o.o.z siedzibą wK., hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do kwoty 273.248,56 zł na rzeczM. G., hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do kwoty 11.241,00 zł na rzeczD. K.iK. K.;
- naruszenie art. 98 ust.1 ustawy Prawo upadłościowe poprzez jego niezastosowanie
a przez to wydanie orzeczenia wprost sprzecznego w wydanym postanowieniem Sędziego Komisarza z dnia 29 kwietnia 2104 r. a także aktualnie obowiązującym porządkiem prawnym.
W konsekwencji powyższych zarzutów skarżący domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez przywrócenie wpisu ww. hipotek dokonanego przez referendarza w dziale IVksiąg wieczystych nr (...).
UczestnikM. G.orzeczenie Sądu Rejonowego zaskarżył w części – tj. w zakresie w jakim postanowienie to dotyczy zmiany wpisów referendarza wksięgach wieczystych (...)w części obejmującej przeniesienie zksięgi wieczystej nr (...)doksiąg wieczystych (...)hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 273.248,56 zł wpisanej na rzecz uczestnikaM. G.i wykreślenia przeniesionej hipoteki z powyższej księgi wieczystej wraz z wpisami o współobciążeniu ujawnionymi wksiędze wieczystej nr (...).
Uczestnik zarzucił:
1) dokonanie przez sąd nieprawidłowej wykładni oświadczeń woli stron umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży z dnia 3 grudnia 2014r., Repertorium A Nr(...)zawartej przez wnioskodawców z Syndykiem(...)spółki podfirmą Firma (...) S.A.w upadłości likwidacyjnej, na podstawie której wnioskodawcy nabyli własność lokalimieszkalnych o numerze (...)wbudynku nr (...)przyulicy (...)wK., (którego dotyczą zmienione zaskarżonym postanowieniem wpisy) wraz z przypadającym na ten lokal udziałem w nieruchomości wspólnej, w wyniku której przyjął Sąd I instancji, że Syndyk Masy Upadłości dokonywał sprzedaży tego lokalu w ramach likwidacji masy upadłości F.I.(...) S.A.w upadłości likwidacyjnej w trybie przewidzianym wart. 313 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.), podczas gdy Syndyk(...)(...) S.Aw upadłości likwidacyjnej, na mocy postanowienia Sędziego Komisarza postępowania upadłościowego z dnia 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt VIII GUp 10/09/S) wykonywał zawarte przez upadłego dewelopera umowy wzajemne dotyczące wybudowania, wydzielenia i sprzedaży lokali mieszkalnych i niemieszkalnych w tych budynkach w oparciu oart. 98 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego,
a w konsekwencji powyższego naruszenia:
2) niewłaściwe zastosowanie przepisówart. 313 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego i naprawczego, zgodnie z którymi sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej, zaś sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej lub nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych sędziemu-komisarzowi w terminie określonym w art. 51 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji wnioskodawców, co skutkowało uznaniem przez Sąd, że na podstawie powołanej wyżej umowy z Syndykiem Masy Upadłości wnioskodawcy nabyli wymienione lokale w stanie wolnym od obciążeń, w tym hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 273.248,56 zł wpisanej rzecz uczestnikaM. G.;
3) przyjęcie, że przepisart. 98 ust.1 ustawy prawo upadłościowe i naprawczenie znajduje w przedmiotowej sprawie zastosowania;
4) naruszenie przepisuart. 76 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecew związku z § 91 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 2013 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (dalej: Rozporządzenie ( względnie § 93 ust. 2 obowiązującego w dniu wniesienia skargi przez wnioskodawców Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym o analogicznej treści), poprzez przyjęcie, że wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej na rzeczM. G., który został z urzędu przeniesiony przez Referendarza Sądowego do ksiąg wieczystych założonych dla nowychlokali nr (...)wyodrębnionych z budynku na nieruchomości przyulicy (...), objętej księgą(...), które nabyli wnioskodawcy, powinien zostać wykreślony z tej księgi wieczystej, mimo że powołany powyżej przepis wyraźnie stanowi, że w razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca nieruchomość obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział (powstaje hipoteka łączna).
Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że wymieniony powyżej wpis referendarza sądowego dotyczący przeniesienia hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 273.248,56 zł na rzecz uczestnikaM. G., dokonany przez referendarza Sąd w księgach(...)i(...)wraz z wpisem o współobciążeniu wksiędze wieczystej (...)utrzymuje w mocy, a także o zasądzenie na rzecz uczestnikaM. G.zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na apelacje wnioskodawcy wnieśli o odrzucenie apelacji Syndyka Masy Upadłości(...) S.A., jako niedopuszczalnej, a także oddalenie apelacji uczestnikaM. G.. Wnioskodawca wniósł również o zasądzenie od uczestników kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje Syndyka masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej orazM. G.podlegały oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Syndykowi przysługuje status uczestnika postępowania w świetleart. 6261§ 2 k.p.c., jest dłużnikiem rzeczowym, ma również interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia Sądu I -instancji z uwagi na to, że przedmiotowe orzeczenie ma skutek również, co do ujawnienia hipoteki łącznej w księdze wieczystej dla nieruchomości macierzystej, której własność wpisana jest na rzecz upadłego.
W postępowaniu wieczystoksięgowym granice kognicji sądu rozpoznającego wniosek o wpis do księgi wieczystej zakreślaart. 6268§ 2 k.p.c., który stanowi, iż rozpoznając wniosek o wpis sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Sąd rozpoznając wniosek o wpis związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu ( uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/90).
Przeprowadzenie badania treści księgi wieczystej i dokumentów w wyżej wskazanym zakresie pozwala na dokonanie następujących ustaleń :
Właścicielem nieruchomości utworzonej zdziałki nr (...), zabudowanej budynkami mieszkalnymiul. (...), objętejksięgą wieczystą nr (...)byłaFirma (...) SAwK.. W dziale IV ujawnione były m.in. hipoteki:
1)hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 12.200.000,00 zł na rzecz wierzyciela(...) Bank (...) SAOddział II wK.wpisana w dniu 10.07.2006r. na wniosek z dn. 2.06.2006 r. pod numerem 2,
2)hipoteka przymusową zwykła w kwocie 959.632,99 zł na rzecz wierzyciela(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wK.wpisana w dniu 20.11.2008r. na wniosek z dnia 21.10.2008 r., pod numerem 8,
3)hipoteka przymusową łączna kaucyjna do kwoty 273.248,56 zł na rzecz wierzycielaM. G.wpisana w dniu 2.03.2009r. na wniosek z dnia 12.01.2009r. pod numerem 12,
4)hipoteka przymusowa kaucyjna do kwoty 11.241,00 zł na rzecz wierzycieliD. K.iK. K.wpisana w dniu 21.04.2009r. na wniosek z dnia 16.04.2009r. pod numerem 70.
Wpis powyższych hipotek jako łącznych został dokonany w związku podziałem nieruchomości - wydzieleniem samodzielnegolokalu nr (...)przyul. (...)wK.do nowozałożonejksięgi wieczystej nr (...)w dniu 22.08.2012 r. a następnie w związku z wyodrębnianiem kolejnych lokali ujawniano informację dalszych współobciążanych nieruchomościach.
Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt VIII GU 26/09/S ogłosił upadłość(...) S.A.wK..
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII GUp 10/09/S Sędzia Komisarz postępowania upadłościowegoFirmy (...) S.A.w upadłości likwidacyjnej wK.udzielił zezwolenia syndykowi na wykonanie zawartych przez upadłego umów wzajemnych z osobami lub jednostkami organizacyjnymi, a dotyczących wybudowania, wydzielenia i sprzedaży lokali mieszkalnych i niemieszkalnych wbudynkach nr (...)przyul. (...)oraz przyAlei (...)wK.( umów przedwstępnych ) przy zastrzeżeniu niezbędnej modyfikacji wynikającego z tych umów zakresu zobowiązania upadłego z tym, że zezwolenie to uprawnia syndyka do wykonania umów, lecz nie nakłada na niego obowiązku wykonania warunków umów niemożliwych do realizacji z przyczyn prawnych i technicznych,
W dniu 3 grudnia 2014 r. Rep. A Nr(...)została zawarta pomiędzy wnioskodawcamiV. R.iP.G. R.- jako kupującymi, aM. Z.- Syndykiem masy upadłościFirmy (...) S.A.z siedzibą wK.w upadłości likwidacyjnej, umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedażylokali nr (...)wbudynku (...)przyul. (...)wK.wyodrębnianego z nieruchomości obj. kw nr(...). Zawarcie powyższej umowy nastąpiło w wykonaniu przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży z dnia 16 lutego 2006 r. Rep. A(...)oraz przedwstępnych umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży sporządzonych w zwykłej formie pisemnej w dniu 22 sierpnia 2006 roku i 6 marca 2006 roku.
Przypomnienia wymaga, że ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i ekonomicznego. Skutkiem takiego podziału i ustanowienia odrębnej własności choćby jednego lokalu w obciążonej hipoteką nieruchomości oraz przeniesienia własności tego lokalu na rzecz innej osoby, co do zasady, powstaje hipoteka łączna (art. 76 ust.1u.k.w.h.), chyba że ten skutek w konkretnym przypadku zostanie wyłączony działaniem przepisów szczególnych. Takim przepisem szczególnym, między innymi jest przepisart. 313 ust. 1 p.u.n.Przepis ten stanowi, że sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej. Sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej lub nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych sędziemu-komisarzowi w terminie określonym wart. 51 ust. 1 pkt 5. W miejsce prawa, które wygasło, uprawniony nabywa prawo do zaspokojenia wartości wygasłego prawa z ceny uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości. Skutek ten powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży. Podstawą do wykreślenia praw, które wygasły na skutek sprzedaży, jest prawomocny plan podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości obciążonej. Podstawą wykreślenia hipoteki jest umowa sprzedaży nieruchomości (art. 313 ust. 2 p.u.n.).
Dla rozstrzygnięcia tej sprawy istotną jest zatem ocena, czy przedmiotowa umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży zawarta pomiędzy wnioskodawcami i Syndykiem masy upadłości, w toku postępowania upadłościowego, na podstawie zezwolenia udzielonego syndykowi przez Sędziego komisarza na wykonanie zawartych przez upadłego umów wzajemnych (przedwstępnych) jest sprzedażą „w postępowaniu upadłościowym” ze skutkami określonymi w przepisieart. 313 ust.1 i 2 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, będącym, przepisem szczególnym i wyłączającym stosowanie ogólnej regulacji zart. 76 ust.1u.k.w.h.
Powyższe zagadnienie w analogicznym stanie faktycznym ( ta sama upadłość, to samo postanowienie Sędziego Komisarza o udzieleniu zgody syndykowi na wykonanie umów wzajemnych, umowa sprzedaży zawarta przez syndyka w wykonaniu umowy przedwstępnej) było przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 marca 2017 r. sygn. akt III CSK 91/16. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dla zastosowaniaart. 313 ust.1 i 2 p.u.n.okolicznością istotną jest to, że sprzedaż lokalu została dokonana w postępowaniu upadłościowym (już po ogłoszeniu upadłości). Natomiast okoliczność, że do sprzedaży nie doszło w drodze przetargu, aukcji ani w drodze sprzedaży z wolnej ręki nie przesądza o braku możliwości zastosowaniaart. 313 ust. 1 i 2 p.u.n.Nie można zaaprobować wykorzystania w niniejszej sprawie zaprezentowanego w judykaturze poglądu, że użyte wart. 313 ust. 1 i 2p.u. pojęcie „sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym” musi obejmować jedynie te formy przenoszenia praw majątkowych, które znane sąustawie prawo upadłościowe i naprawcze(postanowienie SN z dnia 14 stycznia 2011 r., II CSK 361/10, niepubl.).J.ten został wydany w sprawie ustanowienia i przeniesienia odrębnej własności lokalu, ale na rzecz osoby, której uprzednio przysługiwało do tego lokaluprawo spółdzielczewłasnościowe, a więc orzeczenie to zapadło w zgoła odmiennym stanie faktycznym. Sprzedaż, o której mowa wart. 313 ust. 1 i 2p.u. jest formą spieniężenia przez syndyka majątku upadłego i chociaż taka czynność prawna nie musi mieć zawsze konstrukcji w pełni zbieżnej z regulacją umowy sprzedaży wk.c., to jeśli jednak spełnia wymogi kwalifikacji określone wart. 535 k.c., to czynność taka nie zostaje wyłączona poza zakres koniecznego zastosowania do niejart. 313 ust. 1 i 2p.u. Przepis ten stanowi bowiem o każdej sprzedaży, bez jakichkolwiek normatywnych ograniczeń, a przesłanką uzasadniającą jego zastosowanie są jedynie ramy czasowe dokonania tej czynności prawnej, a mianowicie w postępowaniu upadłościowym. Sąd Najwyższy wskazał, że zastosowaniu do sprzedaży dokonanej we wskazanym ustawą przedziale czasowym przepisuart. 313 ust. 1 i 2p.u. nie sprzeciwia się też okoliczność, że sprzedaży dokonano w wykonaniu postanowień wcześniej zawartej umowy przedwstępnej. Przeszkodą nie jest w tym przedmiocie art. 98 ust. 1 p.u., ponieważ, w razie niewykonania zobowiązań wynikających z każdej umowy wzajemnej, przepis ten określa m.in. uprawnienia syndyka do wykonania zobowiązania upadłego, za zgodą sędziego komisarza, co oczywiście obejmuje również uprawnienie tegoż syndyka do wykonania zobowiązania upadłego w postaci zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży. Syndyk z uprawnienia swego skorzystał na podstawie art. 98 ust. 1 p.u., mając świadomość potrzeby ochrony wierzycieli masy upadłości i konsekwencji prawnych dla nich swojego zachowania. W konkluzji  Sąd Najwyższy wskazał, że skoro sprzedaży lokalu mieszkalnego wnioskodawcom dokonano w postępowaniu upadłościowym, to przepisyart. 313 ust. 1 i 2p.u. znajdowały zastosowanie, a konsekwencją zawarcia tej umowy jest powstały ex lege skutek prawny w postaci wygaśnięcia praw, m.in. tych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej. Sąd Najwyższy nadto wyjaśnił, że przepisart. 313 ust. 1 i 2p.u. nie może być także wykładany w taki sposób, który prowadziłby do nieuzasadnionej odmowy jego zastosowania, a w konsekwencji do obciążenia hipoteką nabywcy nieruchomości w wyniku sprzedaży dokonanej w postępowaniu upadłościowym, za którą to nieruchomość nabywca zapłacił już wcześniej kwotę odpowiadającą pełnej cenie kupna. Poprawna wykładnia tej normy prawnej nie może bowiem pomijać uwzględnienia konstytucyjnego obowiązku władz publicznych udzielania ochrony m.in. konsumentom (art. 76 Konstytucji RP) przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi w postaci próby obciążenia nabywcy hipoteką na nabytej nieruchomości, a mającej zabezpieczać nawet uzasadnione interesy innego kontrahenta sprzedawcy tej nieruchomości, pomimo, że sprzedawca wcześniej otrzymał już od kupującego kwotę odpowiadającą pełnej cenie sprzedanej nieruchomości.
Stanowisko to Sąd Najwyższy podzielił również w kolejnych orzeczeniach wydanych w identycznych stanach faktycznych, związanych ze sprzedażą lokali przez Syndyka Masy upadłości F.I. LEOPARD (por. postanowienia z dnia 6.04.2017r. III CSK 123/16, z dnia 6.04.2017r. III CSK 117/16, III CSK 123/16, III CSK 133/16 oraz z dnia 18 maja 2017r. III CSK 197/16).
Sąd Okręgowy aprobując powyższe stanowisko uznał, iż w przedmiotowej sprawie, do zawartej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży tego lokalu, znajdzie zastosowanie art. 313 ustawy prawo upadłościowe. W konsekwencji nie było podstaw do zastosowania art. 76 ust.1 u.k.w.h. i ujawnienia w nowej księdze wieczystej hipotek obciążających nieruchomość powstałą na skutek podziału, jak również współobciążenia nimi w pozostałych księgach, których dotyczy przedmiotowy wniosek. Za powyższym przemawia to, że po ogłoszeniu upadłości syndyk zawarł umowę sprzedaży nieruchomości, umowa ta jest umową określoną wart. 535 k.c.i to determinuje kwalifikację sprzedaży z konsekwencjami określonymi w art. 313 ustawy prawo upadłościowe, a więc wygaśnięciem z mocy prawa hipotek na nieruchomości będącej przedmiotem sprzedaży. W przedmiotowej sprawie bezspornym było, że umowa sprzedaży była zawierana w wykonaniu umowy przedwstępnej, zawartej przed ogłoszeniem upadłości, ale ta okoliczność w świetle ww orzeczenia Sądu Najwyższego nie ma znaczenia, podobnie jak nie ma znaczenia fakt uprzedniej zapłaty całej ceny sprzedaży (taka sama sytuacja wystąpiła w sprawach już rozpatrywanych przez Sąd Najwyższy), jak również z uwagi na wystąpienie skutku wygaśnięcia hipotek z mocy prawa, nie mają znaczenia informacje przekazywane przez strony w umowie sprzedaży, co do istnienia praw obciążających nieruchomość.
Mając na uwadze powyższe prawidłowym jest orzeczenie Sądu Rejonowego, który wykreślił hipoteki ujawnione w nowej księdze wieczystej wraz wykreśleniem wpisów ujawniających współobciążenie nimi z uwagi na ich wygaśnięcie, a także ujawnić, iż udział wnioskodawców we współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...)jest wolny od obciążeń hipotekami.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznając apelacje uczestników za bezzasadne oddalił je, o czym orzekł w punkcie 2 sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, że brak podstaw do odstąpienia w okolicznościach sprawy od reguły orzekania o kosztach w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Na koniec wskazać należy, że apelację od postanowienia Sądu pierwszej instancji wniósł także uczestnik(...) Bank (...) S.A.jednak z przyczyn formalnych została ona odrzucona na podstawieart. 373 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji. Szczegółowe uzasadnienie tego rozstrzygnięcia zostało już doręczone uczestnikom wraz z postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 roku.
SSO Katarzyna Biernat-Jarek SSO Beata Kurdziel SSO Grzegorz Buła