Sąd Rejonowy w Bełchatowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 994/15
Data wyroku: 2017-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Przemysław Maciejewski

Sygn. akt I Ns 994/15

POSTANOWIENIE
Dnia 28 lutego 2017 roku
Sąd Rejonowy w Bełchatowie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SR Przemysław Maciejewski
Protokolant: Gabriela Cichocka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 roku wB.
sprawy z wnioskuP. S.
z udziałem(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.Oddział(...)
o ustanowienie służebności przesyłu
postanawia:

1
oddalić wniosek;

2
ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane z własnym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 994/15

UZASADNIENIE
WnioskodawcaP. S.reprezentowany przez adwokataI. S.wniósł o ustanowienie na nieruchomości wS. P.w gminieS., stanowiącejdziałkę nr (...)w obrębieS.I, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego(...) SAz siedzibą wL.w związku z posadowieniem na nieruchomości obciążonej napowietrznej linii elektroenergetycznej oraz o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Ponadto pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik (reprezentowany przez radcę prawnegoA. K.) wniósł o jego oddalenie podnosząc m. in., że prawo odpowiadające treścią służebności przesyłu uczestnik nabył w drodze zasiedzenia (k. 26 i n.)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
P. S.jest właścicielem nieruchomości wS. P.w gminieS., stanowiącejdziałkę nr (...)w obrębieS.I, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
(dowód: odpisksięgi wieczystej nr (...)k. 17-18, okoliczności niesporne)
Przezdziałkę (...)przebiega linia elektroenergetyczna 15 kV relacjiW.-O.. Odbiór techniczny linii i przyjęcie do eksploatacji przezZakład (...)-Województwo (później(...)) wchodzący w składprzedsiębiorstwa państwowego Zakłady (...)nastąpiło 30-09-1968 r. Na odcinkuC.-S.przeprowadzono remont linii, bez zmiany jej przebiegu. Odbiór technicznyi przekazanie do eksploatacji linii po remoncie nastąpiły 20-09-1991 r. Nie było przerww eksploatacji linii; linia cały czas funkcjonuje.
(dowód: protokół odbioru technicznego i przekazania do eksploatacji k. 38, protokół odbioru technicznego i przekazania do eksploatacji k. 46, zeznania świadkaW. H.k. 90, zeznania świadkaK. W.k. 90, zeznania wnioskodawcy k. 107, zarządzenie nr 4 Naczelnego DyrektoraZjednoczenia (...)z 30-01-1975 r. k. 47,  zarządzenie nr 16 Naczelnego DyrektoraZjednoczenia (...)karta 48 i n.)
W wyniku podziału przedsiębiorstwa Państwowego pod nazwą CentralnyO.Energetyczny wW.na bazieZakładu (...)wŁ.zarządzeniem Nr 14/ORG/89 Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r. utworzone zostało z dniem 1 stycznia 1989 r. przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą „Zakład (...)wŁ.”.
(dowód: zarządzenie nr 14/ORG/89 Ministra Przemysłu – karta 52 i n.)
W dniu 12 lipca 1993 r.przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)wŁ.zostało przekształcone w(...) Spółkę AkcyjnąSkarbu Państwa pod nazwąZakład (...) Spółka AkcyjnawŁ.”.
(dowód: akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną – karta 54)
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 roku w Krajowym Rejestrze Sądowym zamiast nazwyfirmy Zakład (...) Spółka AkcyjnawŁ.” została wpisana nowa nazwafirmy (...) Spółka Akcyjna. Z dniem 1 września 2010 r. na skutek konsolidacji przeprowadzonej w trybieart. 492 § 1 k.s.h.(...) Spółka Akcyjnazaprzestał funkcjonowania w obrocie prawnym jako spółka akcyjna i został przejęty przez(...) Spółkę AkcyjnąwL..
(dowód: postanowienie z dnia 15.12.2008 r. – karta 35, odpis(...) S.A– karta 110)
Pracownicy uczestnika dokonują regularnie oględzin linii, napraw w razie awarii, wycinki drzew pod linią.
(dowód: zeznania świadkaK. W.k. 90)
Stan faktyczny niniejszej sprawy został ustalony w oparciu o dowodyz dokumentów przedstawionych przez uczestnika, treść księgi wieczystej oraz zeznania świadków i wnioskodawcy. Z zeznań wnioskodawcy i świadków oraz informacji udzielonych przez uczestnika wynika, iż na działce wnioskodawcy znajdują się wskazane we wniosku urządzenia elektroenergetyczne i w jaki sposób uczestnik korzysta z nieruchomości. Okoliczności te były niesporne. Z dowodów w postaci dokumentów wynika, jakie urządzenia zostały posadowione na przedmiotowej działce, fakt i czas przyjęcia do eksploatacji urządzeń energetycznych przez poprzednika prawnego uczestnika, a nadto ciągłość po swoich poprzednikach prawnych.

Sąd zważył, co następuje:
Stosownie doart. 3051k.c.nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa wart. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Z mocyart. 3054k.c.do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisyo służebnościach gruntowych.
Służebność gruntowa jest ograniczonymprawem rzeczowymskutecznym przeciwko wszystkim osobom (erga omnes), które obciąża nieruchomość jednego właściciela (nieruchomość służebną) na rzecz każdoczesnego właściciela (użytkownika wieczystego) innej nieruchomości. Treść tego prawa polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (art. 285 § 1 k.c.). Należy przy tym zastrzec, że ustanowienie służebności przesyłu następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie w drodze zasiedzenia następuje przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela nieruchomości władnącej lub przez takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu kategoria "nieruchomości władnącej" w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej nieruchomości jest więc dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu niepotrzebne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 r. III CZP 89/08, LEX nr 458125).
W rozpoznawanej sprawie uczestnik(...) S.A.podniósł zarzut zasiedzenia służebności gruntowej w swojej treści odpowiadającej służebności przesyłu, wobec czego właściwym było rozważenie przez Sąd zasadności tego zarzutu, który ma zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Stosownie do treściart. 292 k.c.służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, przy czym przepisy o nabyciu własności nieruchomości w drodze zasiedzenia stosuje się odpowiednio. Chodzi tu w szczególności o odpowiednie stosowanie przepisów o terminach zasiedzenia oraz skutkach ich przerwania i zawieszenia. W konsekwencji również służebność przesyłu - do której z mocyart. 3054 k.c.stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych - może zostać nabyta przez zasiedzenie. To samo dotyczy służebności o treści odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
Zasiedzenie prowadzi do nabycia przez posiadacza prawa należącego do innej osoby na skutek wykonywania tego prawa przez czas w ustawie określony. Zasiedzenie polega na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w okresie oznaczonego w ustawie czasu i biegnie przeciwko właścicielowi.
Posiadaczem służebności jest w myślart. 352 § 1 k.c.osoba, która faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Posiadanie służebności ma innych charakter niż posiadanie nieruchomości – jest wykonywane stosownie do potrzeb i może nie mieć charakteru ciągłego. W przypadku służebności przesyłu jej posiadanie będzie na ogół polegać na utrzymywaniu na nieruchomości urządzeń przesyłowych oraz dokonywaniu remontów i okresowych konserwacji.
Do istoty instytucji zasiedzenia nieruchomości należy upływ dłuższego okresu czasu. Zgodnie zart. 172 § 2 k.c.w zw. zart. 292 k.c.posiadacz samoistny służebności (tj. osoba, która korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności) w złej wierze nabywa ja przez zasiedzenie z upływem 30 lat. Posiadacz samoistny w dobrej wierze nabywa tę służebność przez zasiedzenie z upływem 20 lat.
Bieg terminu zasiedzenia służebności gruntowej rozpoczyna się od chwili, gdy posiadacz tej służebności przystąpił do korzystania z trwałego i widocznego urządzenia (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1967 r. w sprawie III CZP 12/67, opubl. OSNC 1967 r. Nr 12 poz. 212).
Art. 172 k.c.w brzmieniu obowiązującym do 01.10.1990 r. stanowił, że posiadacz samoistny nieruchomości, który w chwili uzyskania posiadania był w dobrej wierze, nabywał własność nieruchomości po upływie dziesięcioletniego okresu posiadania, a posiadacz samoistny, który w chwili uzyskania posiadania był w złej wierze - po upływie dwudziestoletniego okresu posiadania.
W obecnym stanie prawnym termin zasiedzenia nieruchomości wynosi 30 lat przy złej wierze posiadacza i 20 lat przy dobrej wierze. ZmianaKodeksu Cywilnegow tym zakresie została dokonana ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321).
Dla uznania zarzutu zasiedzenia za skuteczny istotne było ustalenie czy posiadanie uczestnika było posiadaniem samoistnym oraz czy był on w dobrej czy złej wierze, a ponadto czy służebność polegała na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia.
Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter posiadania samoistnego.
Definicję posiadania samoistnego zawieraart. 336 k.c.W świetle tego przepisu posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel. O posiadaniu samoistnym nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego. Posiadanie samoistne charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (por. postanowienie SN z 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP 9/87, poz. 138). Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Faktyczne władztwo charakteryzujące posiadanie samoistne wchodzi w grę wówczas, gdy określona osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy, i to w taki sposób, jakby była ona jej własnością.
Ponieważ przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie do zasiedzenia służebności gruntowej należy stosować odpowiednio, tym samym posiadania prowadzącego do nabycia służebności gruntowej w drodze zasiedzenia nie należy utożsamiać z posiadaniem prowadzącym do nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Termin „odpowiednio” wymaga bowiem niejednokrotnie niezbędnych modyfikacji wynikających z istoty i celu danej konstrukcji prawnej. Należy mieć na uwadze okoliczność, że przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność.
W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów przyjąć należy, iż poprzednicy prawni uczestnika byli posiadaczem służebności. Z zeznań przesłuchanych świadków jak i zeznań samego wnioskodawcy wynika bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, iż uczestnik i jego poprzednicy prawni korzystali z nieruchomości wnioskodawców w taki sposób jakby przysługiwała im służebność przesyłu. Bezsprzecznie uczestnik i jego poprzednicy prawni eksploatowali urządzenia przesyłowe, nadzorowali ich stan, przeprowadzili naprawy, pracownicy uczestnika dokonywali oględzin urządzeń. Wszystkie te czynności świadcząo posiadaniu służebności.
Drugą niezbędną do uwzględnienia wniosku o zasiedzenie przesłanką wymaganą przezart. 172 k.c., jest okres posiadania, którego długość zależy od dobrej lub złej wiary posiadacza.
Według tzw. tradycyjnego poglądu dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo(uchwała składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r. w sprawie III CZP 108/91, opubl. OSNCP 1992 r. Nr 4, poz. 48).
Trzeba też podzielić wyrażony w judykaturze pogląd, że gdy przedsiębiorstwa przesyłowe wybudowały dane urządzenia przesyłowe, co do których wydane były decyzje administracyjne pozwalające na ich budowę oraz dotyczące ich przebiegu, to objęły w dobrej wierze posiadanie służebności jako korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści tej służebności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, LEX nr 1504752).
Zgodnie z treściąart. 176 § 1 k.c.jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Zasadę tę stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza (§ 2).
Z materiału dowodowego wynika, że linia energetyczna przebiegająca przez działkę wnioskodawcy zostały przyjęte do eksploatacji przez poprzednika prawnego uczestnikaw dniu 30-09-1968 r.
Posiadaczem służebności w okresie od przyjęcia do eksploatacji urządzeń przesyłowych wybudowanych na nieruchomości wnioskodawcy byłoprzedsiębiorstwo państwowe Zakłady (...)orazprzedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)wŁ.”.
Przedsiębiorstwa państwowe do dnia 01.02.1989 r. korzystały ze służebności przesyłu w ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, a więcw istocie były dzierżycielami w rozumieniuart. 338k.c., co uniemożliwiało im nabycie na swoją rzecz własności ani innychpraw rzeczowych. Obowiązujący do dnia 31.01.1989 r.art. 128k.c.wyrażający zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, uniemożliwiał państwowym osobom prawnym, sprawującym zarząd mieniem państwowym, nabycie jakichkolwiek praw do tego mienia, a zatem należy przyjąć, iż w okresie obowiązywania tego przepisu to Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo państwowe, był posiadaczem samoistnym urządzeń przesyłowych i cudzej nieruchomości, na której je posadowiono i tylko ona nie przedsiębiorstwo państwowe, mógł nabyć przez zasiedzenie służebność gruntową przesyłu.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2006 rokuw sprawie sygn. akt I CSK 11/05 (Biuletyn SN 2006/5/11) osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r. mając status państwowej osoby prawnej nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po 1 lutym 1989 r. zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania (por. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10.04.2008 r.IV CSK 21/08, z dnia 17.12.2008 r.I CSK 171/08, OSNC 2010/1/15 i z dnia 10.12.2010 r.III CZP 108/10, oraz wyroki z dnia 08.06.2005 r. V CSK 680/04 i z 31.05.2006 r.IV CSK 149/05).
Uczestnik w ocenie Sądu wykazał nie tylko następstwo po swoich poprzednikach prawnych, ale też przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych. Wobec powyższego uczestnik mógł więc zgodnie zart. 176 § 1w zw. zart. 292k.c., zaliczyć do okresu swojego posiadania służebności przesyłu, okres posiadania tej służebności przez Skarb Państwa przed dniem 01.02.1989 r.
Wskazać w tym miejscu należy, iż objęcie w posiadanie nieruchomości wnioskodawcy przez Skarb Państwa reprezentowany przez przedsiębiorstwo państwowe, w celu budowya następnie konserwacji linii energetycznej, nastąpiło nie w ramach władczych uprawnień państwa, lecz w celu wykonania państwowych zadań gospodarczych. Dostarczanie przez państwowe przedsiębiorstwa energetyczne energii elektrycznej oraz budowai konserwacja urządzeń do tego służących, stanowiło bowiem wykonywanie zadań gospodarczych państwa, było więc działaniem w ramach dominium, a nie w ramach imperium. Skarb Państwa może być zatem uznany za posiadacza tych urządzeń oraz nieruchomości, na których się znajdują, w zakresie odpowiadającym służebności przesyłowej (porównaj między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.12.2008 r.I CSK 171/08, OSNC 2010/1/15).
W świetle wyżej wskazanych okoliczności bez wątpienia uczestnik oraz jego poprzednicy prawni faktycznie korzystali z gruntu wnioskodawców w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność gruntowa. Od czasu wybudowania napowietrznych linii energetycznych uczestnik i jego poprzednicy prawni korzystali i korzystają do chwili obecnej z tych linii. Wnioskodawca ani jego poprzednicy prawni aż do 2015 roku nie sprzeciwiali się korzystaniu przez uczestnika z nieruchomości należącej do wnioskodawcy. Nie podejmowali do tego czasu żadnych środków prawnych zmierzających do uregulowania stanu prawnego i kwestii przebiegu linii energetycznych przez ich działki, które mogłyby spowodować przerwanie biegu zasiedzenia.
Przyjmując za początek biegu terminu zasiedzenia datę 30-09-1969 r. uznać zatem należy iż zasiedzenie służebności nastąpiło, nawet zakładając objęcie urządzeń elektroenergetycznych w posiadanie w złej wierze, najpóźniej po upływie 20 lat tj.z dniem 01-10-1989 r. (na rzecz poprzednika prawnego uczestnika), zatem przed złożeniem wniosku o ustanowienie odpłatnie służebności w niniejszej sprawie.
Instytucja służebności przesyłu została wprowadzona doKodeksu cywilnegoz dniem 3 sierpnia 2008 r. Do zasiedzenia służebności, które trwało przed dniem 03.08.2008 r. należy zatem stosować przepisy dotychczasowe, natomiast o rodzaju i zakresie prawa, które nabywa się w drodze zasiedzenia (a więc czy nabywa się służebność gruntową czy służebność przesyłu) decyduje ustawa obowiązująca w momencie upływu terminu zasiedzenia. A zatem jeśli w przedmiotowej sprawie termin zasiedzenia służebności upływał przed dniem 03.08.2008 r. można było nabyć jedynie służebność gruntową co nie oznacza, iż nie można nabyć tą drogą służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 października 2008 r. III CZP 89/08 (Biuletyn SN 2008/10 „Przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu (art. 3051– 3054KC) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa.”
Dlatego też mając na względzie poczynione powyżej ustalenia i rozważania Sąd uznał, że zarzut zasiedzenia podniesiony przez uczestnika jest skuteczny, a w konsekwencji wniosek podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 §1 k.p.c., uznając że nie zachodzą podstawy do odstąpienia od zasady, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.