Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 415/17
Data wyroku: 2017-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Składowska, Iwona Podwójniak, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I Ca 415/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Joanna Składowska
Sędziowie SSO Barbara Bojakowska
SSO Iwona Podwójniak
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółdzielni (...)wB.
przeciwkoM. G. (1)iS. G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu
z dnia 31 maja 2017 roku, sygnatura akt I C 1377/16

1
oddala apelację;

2
zasądza solidarnie od pozwanychM. G. (1)iS. G.na rzecz(...) Spółdzielni (...)wB.1993 (jeden tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy) złote z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I Ca 415/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Sieradzu, w sprawie z powództwa(...) Spółdzielni (...)wB.przeciwkoS. G.iM. G. (1)o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, uznał za bezskuteczną w stosunku do powódki umowę darowizny nieruchomości położonej wG., gminyB.,dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadziksięgę wieczystą (...)oraz nieruchomości położonej wG., gminyB., dla której Sąd RejonowywS.prowadziksięgę wieczystą (...)zawartą przez pozwanychzM. G. (2)w formie aktu notarialnego w dniu 5 marca 2015 roku za numerem repertorium(...)i zezwala powódce prowadzenie egzekucji z wyżej opisanych nieruchomości w celu wyegzekwowania należności wynikających z prawomocnegowyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 11 lutego 2015 roku w sprawieo sygn. akt V GC 557/14 oraz Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 25 września 2015 rokuw sprawie o sygn. akt XIII Ga 356/15 opatrzonych klauzulą wykonalności z dnia 22 grudnia 2015 roku (pkt 1) oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 5829 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).

Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego zostało oparte na następujących ustaleniachi wnioskach, których istotne elementy przedstawiały się następująco:

M. G. (2)od 2012 roku prowadził działalność gospodarczą, w ramach której zajmował się pakowaniem i wprowadzaniem na rynek jajek spożywczych. Zakupów dokonywał między innymi od ojca -S. G., po cenach tańszychniż rynkowe. Transakcje miały charakter przelewowy tj. sprzedający wystawił fakturyz określonym terminem płatności.
2 kwietnia 2013 rokuS. G.iM. G. (2)zawarli umowęo współpracy w zakresie sprzedaży jaj, na mocy której sprzedający —S. G.zobowiązał się sprzedawać kupującemu –M. G. (2)towar własnym transportem w uzgodnionych terminach i zapewnić kupującemu towar w ilościachnie mniejszych niż 1000000 sztuk jaj miesięcznie, a kupujący zobowiązał się kupować towar dostarczony przez sprzedającego i wywiązywać się terminowo z płatności za zakupiony towar. Celem zabezpieczenia wierzytelności przyszłych do wysokości 700000 zł wynikających z niniejszej umowyM. G. (2)ustanowił hipotekę łączną na własnych nieruchomościach, tj. na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadziksięgę wieczystą o nr (...), na nieruchomości, dla której Sąd RejonowywS.prowadziksięgę wieczystą o nr (...)i na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadziksięgę wieczystą o nr (...).
Firma (...) spółka z o.o., którejM. G. (2)był jedynym członkiem zarządu, współpracowała zeSpółdzielnią (...)wK., przejętą później przez powódkę —(...) Spółdzielnię (...)wB..
21 września 2012 rokuSpółdzielnia (...)wK.uzyskała nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym Sąd Rejonowy w Opolu nakazał pozwanemu(...) sp. z o.o.weW." aby zapłacił na rzecz ww. powoda kwotę 12148,90 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 12 czerwca 2012 roku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Postanowieniem z 22 marca 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. akt V GNc 4609/12 Sąd Rejonowy w Opolu opatrzył nakaz klauzulą wykonalności.
29 kwietnia 2013 roku wierzyciel złożył wniosek o wszczęcie egzekucji. Pismemz dnia 7 maja 2013 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu(...)zawiadomił dłużnika o wszczęciu egzekucji, a postanowieniem z 23 października 2013 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu(...)umorzył postępowanie wobec stwierdzenia jej bezskuteczności.
11 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu Wydział Gospodarczy wydał wyrokw sprawie o sygn. akt V GC 557/14, w którym zasądził na podstawieart. 299 k.s.h.od pozwanegoM. G. (2)na rzecz powoda(...) Spółdzielni (...)wB.kwotę 15705,70 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 12148,90 zł od dnia12 września 2014 roku do dnia zapłaty, od kwoty 3556,80 zł od dnia 23 września 2014 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 2641,65 zł, a także kwotę 918 zł tytułem zwrotu opłaty od pozwu, kwotę 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika oraz kwotę 2400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
5 marca 2015 roku dłużnikM. G. (2)w drodze umowy darowizny sporządzonej przed notariuszem za numerem Rep.(...)przeniósł własność niezabudowanej nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem ewidencyjnym działki611 o powierzchni 2,9674 ha, położonej w miejscowościG., gminyB., powiatu(...), województwa(...), dla której urządzona jest księga wieczysta(...)i własność niezabudowanej nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...)o powierzchni 2,8932 ha położonej w miejscowościG., gminyB., powiatu(...), województwa(...), dla której urządzona jestksięga wieczysta (...)na rzecz swoich rodzicówM.iS.małżonkówG.do ich majątku objętego wspólnością ustawową majątkową małżeńską.
W dziale IVksięgi wieczystej (...)i w dziale czwartymksięgi wieczystej (...)wpisane były wówczas hipoteki: umowna łączna na kwotę 130000 zł na rzecz Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych Filia wŁ.oraz przymusowa łączna na sumę 57622,79 zł na rzecz(...)A.S.P., a także umowna łączna na sumę 700000 zł na rzeczS. G..
Wyrokiem z 25 września 2015 roku wydanym w sprawie o sygn. akt XIII Ga 356/15 Sąd Okręgowy w Łodzi na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 11 lutego 2015 roku wydanego w sprawie o sygn. akt V GC 557/14 oddalił apelację i zasądził odM. G. (2)na rzecz(...) Spółdzielni (...)wB.z siedzibą wB.kwotę 1200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W dniu 22 grudnia 2015 rokuSąd Rejonowy w Sieradzu I Wydział Cywilny nadał powyższym orzeczeniom klauzulę wykonalności.
Z uwagi na niezapłacenie zasądzonych kwot przez dłużnikaM. G. (2)powódka(...) Spółdzielnia (...)wB.w dniu 22 stycznia 2016 roku skierowała do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu(...)wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwkoM. G. (2).
Postępowanie egzekucyjne dotyczy kwoty należności głównej: 18347,35 zł wrazz ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot 12148,90 zł od dnia 12 września 2014 rokudo dnia zapłaty, od kwoty 3556,80 zł od dnia 23 września 2014 roku do dnia zapłaty,kwoty 4535 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwoty 3600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 935 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, kwoty 72 zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu klauzulowym, w tym 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa w postępowaniu klauzulowym, 12 zł tytułem zwrotu opłaty kancelaryjnej, kosztów niniejszego postępowania egzekucyjnego, do chwili obecnej powód nie otrzymał w wyniku ww. postępowania żadnych środków.
Pismem z 11 kwietnia 2016 roku pełnomocnik wierzyciela wniósł o wszczęcie egzekucji z udziału dłużnika w nieruchomości położonej wB.przyul. (...),dla której prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...).
Pismem z 13 kwietnia 2016 roku (doręczonym dłużnikowi 18 kwietnia 2016 roku) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu(...)zawiadomiło wszczęciu egzekucji z ww. nieruchomości.
Pismem z tego samego dnia (doręczonym 19 kwietnia 2016 roku) współmałżonka dłużnikaA. G.zawiadomiona została o wszczęciu egzekucji z ułamkowej części ww. nieruchomości, która w dniu 25 kwietnia 2016 r. oświadczyła w trybieart. 923 k.p.c., iż sprzeciwia się zajęciu ww. nieruchomości. Komornik Sądowy zawiadomiło tym fakcie wierzyciela.
DłużnikM. G. (2)nie posiada innego majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja niż ww. nieruchomość objęta majątkową wspólnością ustawową
Zabezpieczenie na rzeczfirmy (...)upadło formalnie ze względów proceduralnych 1 października 2015 roku. Upadek zabezpieczeń hipotecznych Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych nastąpił po spłacie zobowiązania względem Agencji z konta należącego do pozwanych tj. 20 marca 2015 roku.
W dacie zawarcia umowy darowiznyM. G. (2)miał zobowiązania wobec ojca. Umowa o współpracy między nimi nie została formalnie rozwiązana. Zamówienia jajeki dostawy skończyły się jednak w 2014 roku. WobecM. G. (2)iA. G.toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu(...)pod sygn. akt Km 3115/15 na wniosek jego ojca na podstawieart. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.do kwoty 1399745,35 zł na podstawie aktu notarialnego - oświadczeniaA.iM. G. (2)w przedmiocie solidarnego poddania się egzekucji. Egzekwowana należność wynosi obecnie ponad 1400000 zł.
17 marca 2015 rokuM. G. (2)darował rodzicom około 60 ha ziemi.M. G. (2)miał wówczas zobowiązania względem(...)na kwotę około 1 milion złotych, któreS. G.spłacił zaciągając na ten cel kredyt zabezpieczony hipotekami na nieruchomościach darowanych mu przezM. G. (2)w marcu 2015 roku, łącznie około 66 ha. Aktualnie ojciec dochodzi od syna należności innych niż te które wynikają z umowy o współpracy między nimi.
W czerwcu 2015 roku dłużnikM. G. (2)zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, a miesiąc później ją wyrejestrował. ObecnieM. G. (2)utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 2 ha. Uprawia zboża. Gospodarstwo prowadzi razem żonąA. G.i nie są zatrudnieni poza gospodarstwem rolnym.
Sytuacja majątkowaM. G. (2)od dnia 5 marca 2015 roku do chwili obecnej nie uległa zmianie. AktualnieM. G. (2)posiada zobowiązanie we frankach szwajcarskich — kredyt na dom z miesięczną ratą około 3000 zł. Ma też zobowiązanie wobec rodziców i powoda. Inne zobowiązaniaM. G. (2)stara się pokrywać na bieżącoz gospodarstwa. Pomagają mu w tym rodzice.M. G. (2)oprócz powoda ma inne wymagalne należności.
Pozwani zawarli w dniu 18 marca 2015 roku umowę o kredyt inwestycyjnyo nr(...)w kwocie 1080000 zł z Bankiem(...)wB.przeznaczony na spłatę zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Bank na podstawie ww. umowy zobowiązał się do zapewnienia środków na rachunku obsługi kredytu, z którego to rachunku 20 marca 2015 roku nastąpiła wpłata kwot 779965, 23 zł i 321780,12 zł stanowiących spłatę zobowiązańA.iM. G. (2)wobec Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa zabezpieczonych hipoteką m.in. na nieruchomościach objętych niniejszym postępowaniem.
Sąd, powołując się na regulacje prawneart. 527-534 k.c.stwierdził, że powództwo zasługuje na uwzględnienie, gdyż w sprawie bezspornym jest istnienie wierzytelności pieniężnej powódki i odpowiadającego jej długuM. G. (2). Nadto wierzytelność podlegająca ochronie jest skonkretyzowana, jak również to, że dłużnik miał świadomość istnienia swojego długu wobec powódki.
Sąd zwrócił uwagę, iż zobowiązanie dłużnika było wymagalne w 2015 rokuoraz że, dłużnik działał w złej wierze przenosząc na pozwanych, będących jego rodzicami własność nieruchomości objętychksięgami wieczystymi (...)i(...). Celem tej czynności było takie przesunięcie majątkowe, które uniemożliwiłoby zaspokojenie wierzytelności powoda i chroniło posiadany przez jego rodzinę majątek. Pomimo prowadzenia przez powodową spółkę egzekucji z majątku dłużnikanie została ona zaspokojona ani w chwili dokonywania zaskarżonych czynności ani w chwili obecnej.
Zdaniem Sądu, zaskarżona czynność dłużnika w postaci darowizny nieruchomościna rzecz pozwanych została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, z uwagi na pogłębienie stanu niewypłacalnościM. G. (2), gdyż na skutek tych czynności nastąpiło zmniejszenie majątku dłużnika, gdyż ubył z niego wartościowy składnik w postaci dwóch nieruchomości.
Sąd zauważył również, że dokonanie zaskarżonej czynności w postaci umowy darowizny na rzecz pozwanych powiększyło niewypłacalność dłużnika w momenciejej zaskarżenia, gdyż między powiększeniem niewypłacalności dłużnika, a podjęciem przez niego czynności prawnej w postaci umowy darowizny na rzecz pozwanych zachodził związek przyczynowy. Dłużnik działał niewątpliwie z pewną świadomością pokrzywdzenia wierzyciela oraz przyszłych wierzycieli. Wiedza pozwanych (będących osobami blskimi dłużnika - jego rodzicami, pozostającymi jednocześnie z nim w stałych stosunkach gospodarczych) o tym pokrzywdzeniu powódki objęta jest zaś domniemaniem, które nie zostało w niniejszym postępowaniu obalone.
W ocenie Sądu, w oparciuart. 527 § 2 k.c.a także powołane orzecznictwo SN, braku pokrzywdzenia powódki nie można upatrywać w nieodpłatnym charakterze dokonywanej czynności oraz w fakcie obciążenia zbytej nieruchomości hipoteką o wartości przewyższającej ich wartość.
Zwrócono uwagę, że w rozpoznawanej sprawie obciążenie hipoteczne na nieruchomościach objętych postępowaniem zarówno wobec Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych jak i(...)A.S. zostały jeszcze w 2015 roku wykreślone, a wobecS. G.wygasły na skutek uzyskania uprawnień właścicielskich.
Dlatego w ocenie Sądu chybione są argumenty pozwanych odnoszące się do obciążenia ww. nieruchomości hipotekami podając, że w doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że pokrzywdzenie wierzyciela należy ocenić według chwili zaskarżenia (wystąpienia przez wierzyciela z „akcją pauliańską" i orzekania).
W tych warunkach, przyjęto że zachodzą wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie za bezskuteczną w stosunku do powódki przedmiotowej umowy darowizny nieruchomościi zezwolenie powódce na prowadzenie egzekucji z wyżej opisanych nieruchomości w celu wyegzekwowania należności wynikających z prawomocnych wyroków, gdyż czynnośćta została dokonana z pokrzywdzeniem powódki, będącej wierzycielemM. G. (2), ponadto sytuacja powódki wskutek dokonanej czynności uległa istotnemu pogorszeniu, skutkując jej pokrzywdzeniem w rozumieniu przepisuart. 527 § 2 k.c.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.,99 k.p.c.w zw. § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).
Apelacjęod powyższego wyroku złożyli pozwani, zaskarżając go w całości, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenieod powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu, według norm przepisanychza pierwszą instancję, a także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych za drugą instancję.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili, że został on wydany z naruszeniem prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanieart. 527 § 1 i 2 k.c.polegającą na przyjęciu przez Sąd Rejonowy w Sieradzu, iż istnienie w dacie dokonania zaskarżonej umowy darowizny nieruchomości wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie przekraczających wartość tych nieruchomości nie było istotne dla oceny czy wskutektej czynności doszło do pogłębienia się niewypłacalności darczyńcyM. G. (2),a także poprzez przyjęcie, iż spłata zobowiązań zabezpieczonych hipotecznie przez pozwanych po zawarciu zaskarżonej umowy darowizny jak również konfuzja uprawnień właścicielskich z wierzytelnościami pozwanegoS. G.nie powodują braku pogłębienia się niewypłacalnościM. G. (2).
Zarzucili także, że powyższa wykładniaart. 527 § 1 i 2 k.c.sprzeczna jest z zasadą elementarnej sprawiedliwości, co czyni zasadnym postawienie temu rozstrzygnięciu zarzutu sprzeczności zart. 5 k.c.
W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji w całościi zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego,w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanych nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie można podzielić zarzutów apelujących, iż w realiach przedmiotowej sprawy Sąd pierwszej instancji naruszyłart. 527 § 1 i 2 k.c.poprzez przyjęcie, iż istnienie w dacie dokonania zawarcia umowy darowizny nieruchomości wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie przekraczających wartość tych nieruchomości nie było istotne dla ocenyczy wskutek tej czynności doszło do pogłębienia się niewypłacalności darczyńcy, chociaż nietrafny był pogląd Sądu Rejonowego, że nie mają one żadnego znaczenia.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia czy na skutek czynności prawnej doszło do pokrzywdzenia wierzyciela, czyli powoda.
W doktrynie i orzecznictwie dominuje pogląd, że uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za zbyty składnik majątkowy nie przesądza o braku pokrzywdzenia, gdyż w świetleart. 527 k.c.pokrzywdzenie wierzycieli powiązane z niewypłacalnością dłużnika ma miejsce również wówczas, gdy zaspokojenie od dłużnika można wprawdzie uzyskać, lecz z dodatkowym znacznym nakładem kosztów, czasu i ryzyka, a więc, gdy zaspokojenie jest utrudnione i opóźnia się w czasie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r. IV CKN 525/00). Uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za zbyty składnik majątkowy tylko wtedy pozwala na uznanie, że do pokrzywdzenia wierzycieli nie doszło, gdy uzyskany ekwiwalent znajduje się w majątku dłużnika lub został wykorzystany do zaspokojenia wierzycieli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2008 r. V CSK 471/07) Natomiast jeżeli uzyskane świadczenie ekwiwalentne nie gwarantuje zaspokojenia wierzycieli, przesłanka ich pokrzywdzenia przewidziana wart. 527 k.c.jest spełniona (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 367/03). Nie ulega też wątpliwości, co trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie zostało obalone domniemanie przewidziane wart. 527 § 3 KC, iż strona pozwana wiedziała o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Słusznie także Sąd Rejonowy wskazał, że dla skuteczności skargi pauliańskiej decydujące znaczenie ma rzeczywisty stan majątku dłużnika w czasie, gdy wierzyciel żąda zaspokojenia, a uwzględniając wymaganiaart. 316 § 1 k.p.c.- stan istniejący w chwili orzekania (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r. V CKN 280/00, z dnia 23 lipca 2003 r. II CKN 299/01, z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 368/03 i z dnia 5 marca 2008 r. V CSK 471/07, oraz z dnia 16 marca 2006 r. III CSK 8/06, OSNC z 2006 r. Nr 12, poz. 207).
Rację ma również przy tym apelujący, że uwzględnienie powództwa opartego naart. 527 k.c.jest możliwe tylko w razie istnienia związku przyczynowego między zaskarżoną czynnością prawną dłużnika a jego niewypłacalnością. Jeżeli bowiem stan majątku dłużnika uniemożliwiał zaspokojenie wierzyciela niezależnie od tego, czy zaskarżona czynność zostałaby dokonana, nie istnieje związek przyczynowy między tą czynnością a pokrzywdzeniem wierzycieli co skutkuje koniecznością oddalenia skargi pauliańskiej (porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2007 r. II CSK 384/06). Jak wskazał również Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 13 października 2006 r. III CSK 58/06 (OSNC z 2007 r. Nr 9, poz. 138) i z dnia 29 września 2011 r. IV CSK 99/11 oraz w wyroku z dnia 28 czerwca 2007 r. IV CSK 115/07, dla oceny, czy istnieje związek przyczynowy między zaskarżoną czynnością prawną dłużnika polegającą na zbyciu nieruchomości a niewypłacalnością dłużnika, istotne znaczenie ma między innymi to, czy nieruchomość była obciążona hipoteką. Jeżeli tak, konieczne jest zbadanie, czy wobec istnienia obciążenia hipotecznego, wierzyciel osobisty miałby możliwość przynajmniej częściowego zaspokojenia swojej wierzytelności. Wymaga to porównania wartości nieruchomości i wysokości obciążenia hipotecznegow chwili orzekaniaoraz oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów o egzekucji z nieruchomości obciążonej hipotekami, możliwe byłoby zaspokojenie choćby części.
W rozpoznawanej sprawie niespore było, że wartość nieruchomości to 180.000 zł oraz, że była ona obciążona hipotekami o wysokości przekraczającej jej wartość. Należy jednak zauważyć, co skrzętnie pomija apelujący, że były to hipoteki umowne i kaucyjne łączne , które obciążały nie tylko nieruchomości objętej zaskarżoną czynnością, a w dacie zaskarżenia czynności prawnej – wstąpienia z powództwem i orzekania o nim – przedmiotowe hipoteki już nie istniały. Hipoteka na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych, wygasła na skutek spłaty zadłużenia przez pozwanych i tylko tę czynność można potraktować jako zaspokojenie wierzyciela., chociaż nie zostało wykazane, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką na tych konkretnych nieruchomościach na rzecz Agencji była już wymagalna. Jak wynika z zeznań świadkaM. G. (2)w dacie czynności należało spłacić tylko ratę 100.000 zł , a nie resztę ceny nabycia wszystkich nieruchomości, co uczynili pozwani.
Hipoteka zabezpieczająca wierzytelność wobec(...)A.S., została wykreślona z powodu upadku zabezpieczenia.
Natomiast hipoteka , która miała zabezpieczać wierzytelność pozwanych z tytułu umowy o współpracy z 2 kwietnia 2013 r., dotyczyła wierzytelności przyszłych i mimo ustanowienia jej na kwotę 700.000 zł, nie oznacza, że było to faktyczne obciążenie. Jak wynika z zeznań dłużnika obroty nie przekraczały 200.000 zł. Zachodzi zatem podejrzenie, czy samo ustanowienie hipotek nie miało na celu pokrzywdzenia wierzycieli, w tym powoda, którego dług wobec spółki dłużnika był wymagalny już w czerwcu 2012 r. Poza tym, brew twierdzeniom apelującego, ani wysokość wierzytelności zabezpieczonej tą hipoteką, ani wymagalność nie została w tym postępowaniu wykazana. Samo załączenie do akt sprawy kserokopii faktur obrazujących sprzedaż towaru spółce dłużnika nie oznacza, że kwoty te nie zostały zapłacone, żeM. G. (2)miał dług wobec ojca z umowy o współpracy w wysokości przekraczającej wartość nie tylko nieruchomości objętych pozwem ale także trzeciej na której także była ustanowiona hipoteka kaucyjna. Wątpliwości te potwierdzają zeznania świadkaM. G. (2), który nie wykluczył, że jakaś faktura była zapłacona. Natomiast wymagalność roszczenia pozwanych winna być wykazana chociażby wezwaniem do zapłaty długu, czy potwierdzeniem salda.
Uszło także uwadze apelującego, że w marcu 2015 r. pozwani otrzymali od dłużnika nie tylko nieruchomości objęte zaskarżoną czynnością, ale nieruchomości o łącznej powierzchni 66 ha i oceniając pokrzywdzenie wierzyciela, czy ekwiwalentność świadczeń, należy brać pod uwagę nie tylko umowę z 5 marca 2015 r., ale także umowę darowizny z 17 marca 2015 r.
W tych okolicznościach nie można przyjąć, że ewentualne postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zbywcy nieruchomości pozbawiłoby powoda możliwości zaspokojenia się z egzekucji z nieruchomości, z uwagi na treśćart. 1025 k.p.c.Jak wynika z powyższych rozważań jedynie hipoteka na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych stanowiłaby na dzień orzekania realną wierzytelność, której zaspokojenie byłoby uprzywilejowane.
Wypada także wspomnieć, iż każde doprowadzenie do zmniejszenia możliwości, nawet częściowego zaspokojenia wierzytelności, jest zwiększeniem stopnia niewypłacalnościi jedynie takie rozumienie treści przepisuart. 527 § 2 k.c.należy uznać za prawidłowe,(vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07 kwietnia 2000 r., sygn.. akt IV CKN 7/00; orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie o sygn.. II CK 128/04).
Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skarżącego odnoszący się do naruszenia przez Sądart. 5 k.c.wobec twierdzeń apelującego dotyczącego wykładni art.art. 527 § 1 i 2 k.c., co jest jego zdaniem sprzeczne z zasadą elementarnej sprawiedliwości.
Dla porządku przypomnieć trzeba, że celem instytucji przewidzianej wart. 527 i nast. k.c., a więc iart. 531 § 2 k.c., jest umożliwienie wierzycielowi zaspokojenia jego wierzytelności wobec dłużnika także w wypadku gdy dłużnik zachowuje się nielojalnie oraz kiedy sprzecznie z zasadami rzetelności postępują także podmioty uczestniczące w czynności oddalających nadającą się do egzekucji korzyść od majątku dłużnika. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 roku w sprawie II CSK 448/11, OSNC-ZD 2013/4/69, LEX nr 1215052, które należało podzielić. Zachowanie pozwanych jako następcy względem dłużnika, nie może zatem , zdaniem Sądu Odwoławczego, zasługiwać na aprobatę, a w konsekwencji podlegać ochronie z uwagi na ich własne interesy, w tym ekonomiczne. Pozwani przystępując do nieodpłatnej umowy ze swoim synem musieli przewidywać i uwzględniać możliwość skorzystania przez powoda z ochrony paulińskiej, nie zaś bezpodstawnie liczyć, że nie zostanie ona zrealizowana. W tych okolicznościach nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego domaganie się ochrony prawnej przez powoda w niniejszej sprawie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 2000 roku w sprawie II CKN1354/00, Lex nr 51966, działanie zgodne z prawem korzysta z domniemania zgodności z zasadami współżycia społecznego, chyba że wykazane zostaną szczególne, konkretne okoliczności obalające to domniemanie. Zgodzić się przy tym należy z poglądem Sądu Apelacyjnego w Łodzi wyrażonym w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 roku w sprawie I ACa 1363/13, Lex nr 1458943, że teza wymienionego wyroku Sądu Najwyższego wyznacza pewien standard postępowania w sprawach, w których zachodzi podejrzenie nadużycia prawa podmiotowego. Jeśli strona wykonywała uprawnienie przysługujące jej na podstawie obowiązującego przepisu, sąd w punkcie wyjścia musi przyjąć, że jej zachowanie odpowiada kryteriom zart. 5 k.c.W konsekwencji można wyrażać pogląd o obowiązywaniu w prawie polskim domniemania korzystania z prawa w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego. Przedstawione zaś przez pozwanych argumenty tego domniemania nie obaliły.
Dlatego też pogląd, iż przedmiotowe powództwo jest sprzeczne zart. 5 k.c., nie może odnieść zamierzonego skutku.
Z przedstawionych powyżej względów, uznać należy że Sąd Rejonowy nie naruszył wspomnianych przepisów prawa materialnego i dlatego bezzasadna apelacja pozwanychna podstawieart. 385 k.p.c.podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w punkcie 1 wyroku.
O kosztach postępowania apelacyjnego, należnych od pozwanych solidarnie na rzecz powoda Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2 wyroku, na podstawieart. 98 § 1 - 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, który pozwani przegrali w instancji odwoławczej w całości oraz mając na uwadze fakt złożenia przez pełnomocnika powoda spisu kosztów (k. 309), na które złożyło się jego wynagrodzenie oraz koszty stawiennictwa na rozprawie apelacyjnej.
Sąd zasądził więc od pozwanych na rzecz powoda kwotę łączną 1993 zł z tytułu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym, uznając iż podatek Vatnie należy się pełnomocnikowi, gdyż przepisy rozporządzenia w sprawie opłat za czynności pełnomocnika odnoszące się do radcy prawnego „z wyboru” nie przewidują podwyższenia wynagrodzenia o podatek od towarów i usług.
Wysokość kosztów profesjonalnego zastępstwa prawnego po stronie powodowejw wysokości 1800 zł Sąd Odwoławczy ustalił w oparciu o § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.), powiększonego o koszty stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie apelacyjnej w wysokości 193 zł.