Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2503/16
Data wyroku: 2017-07-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: P. Kuźma
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art.184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 września 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłZ. J.prawa do emerytury wskazując, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił on wymaganego 25-letniego ogólnego stażu pracy (a jedynie 24 lata, 8 miesięcy i 13 dni, w tym 24 lat, 6 miesięcy i 23 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 20 dni okresów nieskładkowych) oraz 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 1 października 1971 roku do 31 października 1973 roku. Nie uwzględnił nadto do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia wnioskodawcy w Przedsiębiorstwie Budowlano-Handlowym wŁ.od 3 listopada 1983 roku do 31 grudnia 1998 roku. /decyzja k. 35-36 plik III akt ZUS/
W dniu 7 października 2016 roku wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury. Wniósł o zaliczenie mu do stażu (ogólnego i w warunkach szczególnych) zakwestionowanych okresów pracy oraz pomocy w gospodarstwie rolnym rodziców./odwołanie k. 2-2 odw./
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił nadto, że do stażu ubezpieczeniowego organ rentowy nie zaliczył wnioskodawcy spornego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców gdyż główny ciężar pracy w gospodarstwie rolnym spoczywał na rodzicach wnioskodawcy. Wyjaśnił, że wnioskodawca w spornym okresie uczęszczał do szkoły podstawowej i mógł jako dziecko zgodnie z przyjętą praktyką jedynie świadczyć nie mającą charakteru regularnej pracy, a stanowiącej źródło utrzymania pomoc w pracy w gospodarstwie rolnym, którego obszar wynosił zaledwie 1,88 ha. /odpowiedź na odwołanie k. 12-13/.
W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2016 r. wnioskodawca poparł odwołanie, podnosząc dodatkowo, że pracę w warunkach szczególnych oprócz lat 1983-1998 świadczył także na stanowisku kierowcy – operatora żurawia samochodowego w warunkach zewnętrznych dla budownictwa rolniczego także w latach 1978-1983 wprzedsiębiorstwie (...)wŁ../pismo k. 20-23/
Na rozprawie z dnia 13 czerwca 2017 r. wnioskodawca poparł odwołanie a pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie/stanowiska 00:01:02-00:01:24, 00:35:24- 00:35:38 – płyta CD k. 81/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Z. J.,urodzony (...), w dniu 19 sierpnia 2016 r. złożył wniosek o emeryturę /bezsporne, wniosek k. 1-8 odw. plik III akt ZUS/.
Odwołujący nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego /bezsporne, wniosek k. 1-8 odw. plik III akt ZUS/.
Do dnia 1 stycznia 1999 r. organ rentowy uznał wnioskodawcy za udokumentowany staż ubezpieczeniowy w wymiarze 24 lat, 8 miesięcy i 13 dni, w tym 24 lata, 6 miesięcy i 23 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 20 dni okresów nieskładkowych /karta przebiegu zatrudnienia k. 33-34 odw. plik III akt ZUS/.
Organ rentowy nie uwzględnił wnioskodawcy żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych/bezsporne, decyzja k. 35-36 plik III akt ZUS/
Rodzice wnioskodawcyS.iJ. Ł.byli od 1976 roku właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 1,98 ha położonego w obrębie(...),Ł.. Posiadaczem tego gospodarstwa od 1969 roku był ojciec wnioskodawcyS. J.. W miejscowościW.wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały od daty swojego urodzenia do 27 maja 1980 roku. /zaświadczenie Starostwa Powiatowego wŁ.k. 21 plik III akt ZUS, zaświadczenie Urzędu Miejskiego wŁ.k. 23 plik III akt ZUS, zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Rodzice wnioskodawcy poza nim mieli dwóch młodszych od wnioskodawcy synów odpowiednio o 3 i 6 lat oraz jedną córką starszą od wnioskodawcy o rok. /zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Przez cały okres nauki w szkole podstawowej do momentu wyprowadzki po ślubie w styczniu 1980 roku wnioskodawca mieszkał w gospodarstwie rolnym rodziców wraz z rodzicami i rodzeństwem. Po podjęciu pracy zawodowej w listopadzie 1973 roku (po ukończeniu 18 lat) pracę w gospodarstwie wykonywał rzadziej i w mniejszym zakresie, pomocy tego rodzaju udzielali wówczas bracia wnioskodawcy. /zeznania świadkaS. D.00:24:10- 00:28:29- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:59-00:35:12 - płyta CD k. 81, 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W gospodarstwie rodziców odwołującego hodowano krowy (2 sztuki), świnie (2 sztuki), cielę (1 sztuka), kury i kaczki. Uprawiono ziemniaki, buraki, warzywa, zboże. Łąka miała powierzchnię 30 arów. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw.-32/
W okresie od 1 września 1962 roku do 15 czerwca 1972 roku wnioskodawca uczęszczał doSzkoły Podstawowej nr (...)wŁ.. Nauka odbywała się w trybie dziennym, od poniedziałku do soboty. Po ukończeniu tej szkoły wnioskodawca nie kontynuował nauki./świadectwo ukończenia szkoły – k. 3-3 odw., zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Wnioskodawca zaczął pomagać rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa już od 1970 roku - w trakcie nauki w szkole podstawowej /zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W spornym okresie ojciec wnioskodawcy nie pracował zawodowo, bowiem po przebyciu zawału serca w 1971 roku przeszedł na rentę z tytułu niezdolności do pracy i od tego czasu wykonywał jedynie lżejsze prace w gospodarstwie. W związku z przejściem ojca wnioskodawcy na rentę jego matka podjęła pracę wfirmie (...), brała jednak udział w żniwach, a po powrocie z pracy o godz.14.00 uczestniczyła także w pracach w gospodarstwie. Młodsi bracia wnioskodawcy z uwagi na wiek nie pomagali wówczas w tej pracy, dopiero w 1972 roku jeden z braci wnioskodawcy włączył się w te prace. Starsza siostra wnioskodawcy uczęszczała do technikum włókienniczego i pomagała w pracy w gospodarstwie wykonując jedynie lżejsze prace np. pielenie. Przy pracach polowych w ramach wzajemnej pomocy rodzina wnioskodawcy korzystała z pomocy sąsiadów./zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10, 00:24:10- 00:28:29- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw. – 32/
Wnioskodawca zaczynał szkołę o godzinie 8.00. Drogę do szkoły pokonywał pieszo, co zajmowało mu około 15 minut (odległość ok. 3 km). Po przyjściu ze szkoły o godzinie 13.00 wykonywał prace zależne od pory roku. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10, 00:24:10- 00:28:29- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Dwa razy dziennie (rano i wieczorem) zajmował się on obrządkiem krów i świń. Dojeniem krów zajmowała się matka i siostra wnioskodawcy. Poranny obrządek zwierząt trwał 2 godziny, wieczorny dłużej. Wnioskodawca odrzucał obornik, przygotowywał świeże siano i paszę dla zwierząt, gotował ziemniaki i przygotowywał plewy oczyszczone dla świń. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81/
Wiosną wnioskodawca uczestniczył w pracach przygotowujących pole pod zasiew. Orał ziemię, siał zboże, kosił trawy, wykonywał opryski upraw. Sadził ziemniaki, buraki, rozrzucał obornik, pielił. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W okresie wakacyjnym - już od czerwca brał udział w pracach przy sianokosach, żniwach, a jesienią - w wykopkach i orce. Przy żniwach kosił kosą zboże, które wiązano w snopki i zbierano do stodoły, młócono i przesiewano. Orał pługiem z koniem pole. W zamian za wypożyczenie konia z ciągnikiem pracował u wypożyczającego zwierzę. Część prac wykonywano ręcznie. Po wykopkach wnioskodawca uczestniczył w przygotowywaniu ziemi pod dalsze prace polowe./zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw. – 32/
Z. J.jeździł też na targ sprzedawać zboże. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81/
Dwa razy w roku koszono łąkę w celu przygotowania paszy zimowej. /zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 32/
Zimą wnioskodawca zajmował się odśnieżaniem i naprawą budynków gospodarskich. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81/
W dni wolne od szkoły oraz po ukończeniu szkoły pracował całe dnie. W dniach, w których uczęszczał do szkoły pracował w wymiarze 4 godzin dziennie. Wymiar czasu pracy wnioskodawcy po ukończeniu szkoły wyniósł średnio 7 godzin dziennie tj. czasem do późnych godzin nocnych a czasem 4 godziny dziennie. /zeznania świadkaS. D.00:04:01- 00:24:10- płyta CD k. 81, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W okresie od 11 grudnia 1973 roku do 30 kwietnia 1977 roku wnioskodawca był zatrudniony wZakładach (...)wŁ.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach robotnika transportu, robotnika magazynowego. Od 28 października 1974 roku do 5 października 1976 roku odbywał zasadniczą służbę wojskową. /świadectwo pracy k. 9-10 akt ZUS plik I, książeczka wojskowa k. 11-15 akt ZUS plik I, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Z dniem 22 października 1974 roku ubezpieczony uzyskał uprawnienia kat.Ai(...), a z dniem 20 lipca 1977 roku kat.C- do prowadzenia samochodów ciężarowych o całkowitym ciężarze powyżej 3,5 tony./prawo jazdy k. 10/
Od dnia 23 grudnia 1977 roku posiada on uprawnienia klasy III do obsługi o specjalności żurawia samochodowego kołowego o ładowności do 10 ton dla maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych./uprawnienie k. 9-9 odw., zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Od 6 września 1977 roku do 30 września 1978 roku ubezpieczony pracował wZespole (...)wŁ.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy, robotnika gospodarczego./świadectwo pracy k. 17-18 akt ZUS plik I/
W okresie od 30 września 1978 roku do 31 października 1983 roku wnioskodawca był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)z siedziba wM.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora./świadectwo pracy k. 19-20 akt ZUS plik I, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W okresie od 3 listopada 1983 roku do 30 czerwca 2005 roku wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Budowlano – Handlowym w likwidacji wŁ.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora sprzętu budowlanego./świadectwo pracy k. 21-22 akt ZUS plik I, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu k. 39 – 40 akt ZUS plik I, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu k. 69-71 akt ZUS plik II oraz k. 23b-23c, zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W powyższym zakładzie wnioskodawca otrzymywał posiłki regeneracyjne, dodatek osłonowy./karty wynagrodzeń k. 44-67 odw./
Do obowiązków wnioskodawcy u tego pracodawcy należało dokonywanie transportu pionowego sprzętu w granicach udźwigu dźwigu, na którym pracował. Jako operator żurawia samochodowego od 1978 roku - wnioskodawca był przypisany do określonego sprzętu Obsługiwał tzw. dźwig samochodowy, który zamontowany był na pojazdach ciężarowychmarki S.(udźwig 6 ton), a od 1983 r. -marki J.(udźwig 10 ton). Wnioskodawca pracował tylko na tym sprzęcie. Pracę swą wykonywał na różnych budowach, w wioskach, PGR-ach. Rozładowywał i załadowywał płyty betonowe służące do budowy bloków mieszkalnych oraz brał udział w montażu bloków, montując tym dźwigiem budynki, stropy. /zeznania świadkaM. G.k. 32, zeznania świadkaJ. M.k. 32 odw., zeznania świadkaA. W.k. 32 odw., zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
Pracę tę wnioskodawca wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy, nawet w niedziele. Nie był oddelegowywany do innych prac. /zeznania świadkaM. G.k. 32, zeznania świadkaJ. M.k. 32 odw., zeznania świadkaA. W.k. 32 odw., zeznania wnioskodawcy 00:30:30-00:30:59 - płyta CD k. 81 w zw. z k. 31 odw./
W związku z tym, że na terenie miejsca zamieszkania wnioskodawcy (Ł.) było bardzo mało dźwigów wnioskodawca miał dużo pracy. /zeznania świadkaA. W.k. 32 odw./
W przypadku przerw wywołanych usterkami technicznymi, co mogło się zdarzyć raz w miesiącu, wnioskodawca wykonywał prace pomocnicze. /zeznania świadkaJ. M.k. 32 odw./
Wnioskodawca otrzymywał w zakładzie pracy posiłki regeneracyjne, latem napoje. /zeznania wnioskodawcy 00:30:59-00:35:12 - płyta CD k. 81/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentów znajdujących się w aktach rentowych, aktach osobowych i placowych wnioskodawcy oraz na podstawie przesłuchania wnioskodawcy, a także zeznań świadków. Sąd nie znalazł podstaw by odmówić wiarygodności i mocy dowodowej tym zeznaniom, gdyż są one spójne, konsekwentne i korespondują z przesłuchaniem wnioskodawcy. Świadkowie zeznający w zakresie charakteru jego zatrudnienia pracowali razem z wnioskodawcą, zatem nie były to zeznania oparte na relacjach innych osób.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :

Odwołanie jest zasadne.
Zgodnie zart.184 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 887 z późn. zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Art.184 ust.2 stanowi, że emerytura, o której mowa w ust.1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Z przepisuart.32 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwynika, że ubezpieczonym będącym pracownikami, o których mowa wust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27
W myśl art.32 ust.1a pkt 1 tej ustawy przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa..
Z kolei według art.32 ust.2 dla celów ustalenia tych uprawnień za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Zasady przechodzenia na wcześniejsze emerytury oraz wykazy stanowisk do tego uprawniających określarozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 z późn. zm).
Według treści § 3 i 4 tego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1
osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn;

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Powołany wykaz wskazuje zaś wszystkie te prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego.
Dodatkowo § 1 ust.2 rozporządzenia stanowi, iż właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B.
Analiza treści wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. wskazuje, że do prac w warunkach szczególnych należą wymienione w dziale V (zatytułowanym „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”) pod poz. 3 „Prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych”.
Do prac tego rodzaju należą wymienione w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty, w wykazie A dziale V poz. 3 pkt. 4 prace na stanowisku:maszynisty żurawi samojezdnych kołowych i gąsienicowych.
Stosownie zaś do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach w nim określonych są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Na podstawie natomiastart.5 ust.1 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się, z zastrzeżeniemust. 2-5, następujące okresy:

1
składkowe, o których mowa w art. 6;

2
nieskładkowe, o których mowa w art. 7.

Z mocy art. 10 ust. 1 cytowanej ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe:

1
okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2
przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3
przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,

jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Stosownie doart. 11 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychjeżeli okresy, o których mowa w art. 6, 7 i 10, zbiegają się w czasie, przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie uwzględnia się okres korzystniejszy.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca spełnił warunki do uzyskania emerytury w zakresie wymaganego wieku.
Jako ogólny staż pracy organ rentowy uwzględnił wnioskodawcy okres pracy w wymiarze 24 lat, 8 miesięcy i 6 dni. Jako okres pracy w warunkach szczególnych uwzględnił wnioskodawcy okres pracy w wymiarze 24 lat, 8 miesięcy i 13 dni.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył okresu od 1 października 1971 roku (to jest od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu, w którym ukończył on 16-ty rok życia) do 31 października 1973 roku, którego to odwołujący żąda uwzględnienia jako okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odmowa uwzględnienia przez organ rentowy wymienionego okresu wynikała z tego, że praca wnioskodawcy uczęszczającego wówczas do szkoły podstawowej stanowiła jedynie pomoc w niektórych pracach przy prowadzenia gospodarstwa o niewielkiej powierzchni.
Nadto spór dotyczył okresu zatrudnienia wnioskodawcy w Przedsiębiorstwie Budowlano-Handlowym wŁ.od 3 listopada 1983 roku do 31 grudnia 1998 roku, którego to okresu odwołujący żąda uwzględnienia jako okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Odmowa uwzględnienia przez organ rentowy wymienionego okresu wynikała z tego, że do wniosku nie dołączono świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach, a przedłożone świadectwo pracy nie spełnia przesłanek wymaganych prawem.
Odnosząc się do pierwszej spornej kwestii wskazania wymaga, że regulacjaart. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwprost nie stawia żadnych wymagań jakie należy spełniać w zakresie warunków pracy w gospodarstwie rolnym przypadającym po ukończeniu 16 roku życia. W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności, to jest:
- wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" zart. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r.oraz
- czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie.
Jako domownikaart.6 pkt.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdefiniuje osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniuart.6 pkt 2decyduje zachowanie gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania z uzupełnieniem, że wymiar tego czasu powinien sięgać co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2011 r. sygn. II UK 305/10, opubl.LEX nr 852557/.
Oznacza to, że okres pracy w gospodarstwie rolnym podlega uwzględnieniu także wówczas, gdy praca faktycznie nie była codziennie wykonywana, lecz wnioskodawca gotów był tę pracę codziennie wykonywać w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, tj. był dyspozycyjny w tym zakresie.
Do uwzględnienia, przy ustalaniu prawa do emerytury, przypadającego przed 1 stycznia 1983 r. okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, na zasadach określonych w art. 10 ust. 1 ustawy, wystarczającym jest przy tym wykazanie przez ubezpieczonego jedynie faktu pracy w gospodarstwie rolnym.
Przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 nie zawiera żadnych innych warunków; w szczególności nie uzależnia możliwości zaliczenia takiego okresu od potwierdzenia opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników przez rolnika, w którego gospodarstwie rolnym była świadczona praca /por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach dnia z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. III AUa 5187/08, opubl: Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach rok 2010, Nr 1, poz.4/.
W sprawie ustalono, że rodzice wnioskodawcy byli od 1976 roku właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 1,98 ha położonego w obrębie(...),Ł.(a ojciec wnioskodawcy posiadaczem tego gospodarstwa już od 1969 roku, ojciec wnioskodawcy nie pracował zawodowo po przebyciu zawału serca w 1971 roku i przejściu na rentę z tytułu niezdolności do pracy, w gospodarstwie wykonywał lżejsze prace, a matka wnioskodawcy, po podjęciu pracy wfirmie (...)w związku z przejściem ojca wnioskodawcy na rentę, nadal wykonywała prace w gospodarstwie po pracy oraz uczestnicząc w żniwach.
Ustalenia Sądu dokonane w przedmiotowej sprawie wykazały, żeZ. J.w spornym okresie mieszkał z rodzicami, młodszymi braćmi i starszą siostrą, z gospodarstwa wyprowadził się dopiero po ślubie w styczniu 1980 roku, wszyscy pomagali w prowadzeniu gospodarstwa, cała rodzina – poza młodszymi braćmi - pracowała przy sianokosach i żniwach czy obrządku zwierząt. Jeden z braci zaczął pomagać w gospodarstwie dopiero od 1972 roku. Z uwagi jednak na fakt, iż ojciec wnioskodawcy był schorowany, a matka pracowała zawodowo, ich praca w gospodarstwie była ograniczona. Główny ciężar zajmowania się gospodarstwem spoczywał ięc na najstarszym synu w rodzinie, czyli wnioskodawcy, któremu pomagała siostra będąca jednocześnie uczennicą technikum i jeden z braci od 1972 roku. Kobiety jednak głównie zajmowały się domem bądź wykonywały prostsze czynności w gospodarstwie rolnym.
Materiał dowodowy wykazał także, że w okresie od 1 września 1962 roku do 15 czerwca 1972 roku wnioskodawca uczęszczał doSzkoły Podstawowej nr (...)wŁ., a później nauki już nie kontynuował, zajęcia w szkole zaczynały się o godzinie 8 rano, droga do szkoły w jedną stronę zajmowała około 15 minut. Ze szkoły wnioskodawca zwykle wracał o godzinie 13.00. Po podjęciu pracy w listopadzie 1973 r. pracę w gospodarstwie wykonywał rzadziej i w mniejszym zakresie.
Przesłuchany przez Sąd świadek potwierdził zarówno fakt istnienia gospodarstwa rolnego jak i pracy wykonanej w tym gospodarstwie przez odwołującego. Na podstawie tychże zeznań Sąd ustalił, że przez cały rok - rano i wieczorem wnioskodawca pomagał rodzicom w gospodarstwie przy obrządku zwierząt, co zajmowało mu łącznie powyżej 4 godzin dziennie - odrzucał obornik, przygotowywał świeże siano i paszę dla zwierząt, gotował ziemniaki i przygotowywał plewy oczyszczone dla świń. Do jego codziennych obowiązków należały także prace w zależności od pory roku - od wiosny pomagał rodzinie w pracy w polu tj. przy oraniu, sianiu, koszeniu, nawożeniu, opryskiwaniu, na jesieni zaś - przy wykopkach i orce. Świadkowie potwierdzili, że wnioskodawca, oprócz wymienionych prac związanych z oporządzeniem zwierząt, po powrocie ze szkoły uczestniczył w wykonywaniu wszystkich sezonowych prac w gospodarstwie - wiosną przy sadzeniu buraków i ziemniaków, plewieniu chwastów, nawożeniu itp. Latem - przy sianokosach, żniwach, które miały miejsce w okresie wakacyjnym - przewracał siano grabiami w celu jego wysuszenia, a następnie zagarniał grabiami w kopki. W czasie żniw wiązał snopki ze skoszonego żyta, orał pługiem z koniem pole. W zamian za wypożyczenie konia z ciągnikiem pracował u wypożyczającego zwierzę. Po wykopkach wnioskodawca uczestniczył w przygotowywaniu ziemi pod dalsze prace polowe. Jeździł na targ sprzedawać zboże. Latem prace w gospodarstwie zajmowały wnioskodawcy czas do późnych godzin wieczornych, jesienią i zimą mniej.
W świetle tak poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na to aby cały wnioskowany okres od 1 października 1971 roku do 31 października 1973 roku uznać wnioskodawcy jako okres pracy w gospodarstwie rolnym. W okresie tym wnioskodawca ponad wszelką wątpliwość pracę wykonywał stale w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy. Ocenę tę potwierdza fakt, że matka wnioskodawcy pracowała zawodowo, a ojciec po przebytym zawale był schorowany, zatem główny ciężar pracy w gospodarstwie spoczywał na wnioskodawcy jako najstarszym synu w rodzinie.
Wymiar pracy w gospodarstwie rolnym, w tym ilość zadań przy codziennym obrządku zwierząt i prace sezonowe, pozwalają na uznanie, że w wymienionym okresie wykonywanie przez wnioskodawcę pracy w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy było znaczącym dla funkcjonowania gospodarstwa.
Uwzględnienie ubezpieczonemu wymienionego wyżej okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców pozwala uznać, że posiada on okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 25 lat, a tym samym spełnia pierwszą ze spornych przesłanek przyznania prawa do emerytury.
Odnosząc się do drugiej spornej kwestii należy zwrócić uwagę, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę z zachowaniem warunków przewidzianych normą § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych. Samo jednakże posiadanie świadectwa pracy potwierdzającego wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych organu rentowego nie wiąże i nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia emerytalnego na podstawieart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w postępowaniu sądowym traktuje się jako dokument prywatny w rozumieniuart. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki może być więc weryfikowany pod kątem prawdziwości wskazanych w nim faktów /por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 listopada 2008 r. sygn. III AUa 3113/08, opubl. LEX nr 552003; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30 listopada 2006 r. sygn. III AUa 466/06, opubl: Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach rok 2007, Nr 3, poz. 8; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 24 września 2008 r. sygn. III AUa 795/08, opubl: Orzecznictwo Sądów ApelacjiB.rok 2008, Nr 4, str. 60/.
Jednocześnie w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, iż regulacja § 2 statuująca ograniczenia dowodowe nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym nawet zeznaniami świadków. /por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r. III UZP 5/85; uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84; wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2000 r. II UKN 446/99, opubl. OSNAPiUS 2001, nr 18, poz. 562/.
Dlatego też Sąd na okoliczność rodzaju i charakteru wykonywanych przez wnioskodawcę w spornych okresach czynności przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące analizę złożonej do akt sprawy dokumentacji pracowniczej, zeznania wnioskodawcy oraz zeznania świadków.
W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do uznania za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych całego okresu zatrudnienia wnioskodawcy w w Przedsiębiorstwie Budowlano-Handlowym wŁ.od 3 listopada 1983 roku do 31 grudnia 1998 roku.
Zawarte w aktach osobowych dokumenty, to jest świadectwo pracy dowodzi wprost, że przez cały okres zatrudnienia w tym Przedsiębiorstwie wnioskodawca wykonywał przez cały okres pracę na stanowisku operatora sprzętu budowlanego, zaliczoną w świadectwie pracy (pkt 4 pkt 8) jako pracę w warunkach szczególnych.
Okoliczność pracy w charakterze operatora – maszynisty żurawia wieżowego potwierdziły zeznania świadkówM. G.,J. M.iA. W.. Z zeznań tych wynika w sposób jednoznaczny wynika, że w spornym okresie zatrudnienia wnioskodawca pracował wyłącznie na żurawiu samochodowym kołowym, obsługiwał tzw. dźwig samochodowy, który zamontowany był na pojazdach ciężarowychmarki S.(udźwig 6 ton) a od 1983 r. -marki J.(udźwig 10 ton).
Ustalenia Sądu, oparte na powyższych zeznaniach, korespondujących z przesłuchaniem wnioskodawcy wykazały także, że pracę tę wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy, często także w wymiarze ponad 8 godzin na dobę, stale
Istotnym jest przy tym, co wynika z wiarygodnego dokumentu, że wnioskodawca posiada od dnia 23 grudnia 1977 roku uprawnienia klasy III do obsługi o specjalności żurawia samochodowego kołowego o ładowności do 10 ton dla maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych a nadto w okresie powyższego zatrudnienia otrzymywał posiłki regeneracyjne.
Powyższe ustalenia, w szczególności dowiedziony zeznaniami świadków fakt, że pracę operatora żurawia samochodowego wnioskodawca wykonywał stale, w wymiarze co najmniej 8 godzin na dobę, pozwala na uznanie, że w spornym okresie zatrudnienia od 3 listopada 1983 roku do 31 grudnia 1998 roku wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Daje mu to okres takiej pracy w wymiarze ponad 15 lat.
Reasumując, z zebranego materiału dowodowego wynika jasno, iż wnioskodawca legitymuje się ponad 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych uprawniającym do wcześniejszej ze względu na wiek emerytury.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury.
K.P.