Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 329/17
Data wyroku: 2017-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Marek Żurecki, Anna Petri

Sygn. akt III AUa 329/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Pietrzak

Sędziowie

SSA Marek Żurecki
SSO del. Anna Petri (spr.)

Protokolant

Michał Eksterowicz

po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaM. H.(M. H.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o prawo do renty socjalnej
na skutek apelacji ubezpieczonejM. H.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach
z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt VIII U 2418/15

oddala apelację.
/-/SSO del. A.Petri /-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Żurecki

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 329/17

UZASADNIENIE
UbezpieczonaM. H.wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.z dnia 26 października 2015r. odmawiającej przyznania jej prawa do renty socjalnej. Domagała się jej zmiany i przyznania prawa do spornego świadczenia, powołując się na długoletnie leczenie psychiatryczne.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w oparciu o orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 21 października 2015r., negujące całkowitą niezdolność ubezpieczonej do pracy.
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił odwołanie.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonaurodziła się (...)Ukończyła studia licencjackie na kierunku turystyka. Nigdy nie pracowała.
Dnia 1 września 2015r. ubezpieczona złożyła wniosek o rentę socjalną. Orzeczeniemz 25 września 2015r. lekarz orzecznik ZUS wskazał, że nie jest ona całkowicie niezdolnado pracy. Orzeczeniem z 21 października 2015r. komisja lekarska ZUS podtrzymałato stanowisko, wskazując na brak podstaw do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. W konsekwencji, zaskarżoną decyzją z 26 października 2015r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do wnioskowanego świadczenia.
Na podstawie opinii biegłych sądowych: psychiatryM. J.i psychologaA. S., kardiologaM. W.i neurologaL. K., Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczona nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Rozpoznano u niej objawy nieprawidłowej struktury osobowości oraz obniżoną sprawność intelektualną do poziomu upośledzenia umysłowego lekkiego. Wykluczono istnienie choroby psychicznej w sensie psychozy, depresji endogennej, czy zespołu otępiennego. Stwierdzono nadciśnienie tętniczeI stopnia według PTNT, otyłość, HLP, a także zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa lędźwiowego L4-L5-S1 bez istotnego ograniczenia ruchomości kręgosłupaoraz podrażnieniowych i ubytkowych objawów korzeniowych. Ujawniono występowaniew 2004r. napadów drgawkowych w wywiadzie, aktualnie bez stosowania leków przeciwpadaczkowych.
Biegli wskazali, iż leczenie psychiatryczne ubezpieczona rozpoczęła w 2009r.i nie była nigdy w tym zakresie hospitalizowana, także w warunkach oddziału dziennego.Nie uczestniczyła w warsztatach terapii zajęciowej. W obecnym obrazie psychopatologicznym dominuje u niej postawa wyuczonej bezradności i wtórna inwalidyzacja. Przeprowadzona w trakcie badania psychologicznego próba badaniaprzy użyciu „testu Moca” nie powiodła się. Ubezpieczona nie wykonała bowiem żadnegoz zadań, co w ocenie biegłych, potwierdza tezę o celowym prezentowaniu siebie w gorszym, tj. nieadekwatnym świetle w zakresie posiadanych możliwości intelektualnychoraz sprawności funkcji poznawczych.
Od 10 lat ubezpieczona leczy się w poradni kardiologicznej z powodu podwyższonego ciśnienia tętniczego i napadowej tachykardii. Nie była jednak z tego powodu hospitalizowana. Przeprowadzone ambulatoryjnie badania nieinwazyjne, jak Holter Ciśnieniowy, EKG i UKG, nie wykazały patologii. W zakresie układu nerwowego nie stwierdzono występowania objawów i zaburzeń ze strony ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, które mogłyby powodować jakąkolwiek niezdolność ubezpieczonej do pracy. Ubezpieczonajest sprawna ruchowo, brak ograniczenia ruchomości kręgosłupa. Nie występują też zaburzenia chodu, w tym na palcach i piętach. Badania RTG i TK kręgosłupa lędźwiowego wykazały skrzywienie kręgosłupa i cechy dyskopatii w dolnym odcinku lędźwiowym,na poziomach L4-S1, bez istotnych ograniczeń ruchomości narządu ruchu. W badaniu neurologicznym nie stwierdzono objawów ogniskowych, móżdżkowych i patologicznych. Nerwy czaszkowe są bez odchyleń od normy, nie występują objawy mielopatycznei patologia mięśniowa, brak podrażnieniowych i ubytkowych objawów korzeniowych.W 2004r. ubezpieczona była dwukrotnie hospitalizowana na oddziale neurologii z powodu wystąpienia napadów drgawkowych. Rozpoznano wtedy obecność napadów padaczki. Wykonane wówczas badania TK głowy, EEG i badanie dopplerowskie nie wykazały odchyleń od normy. Do leczenia włączono leki przeciwpadaczkowe, które ubezpieczona pobierała przez kolejne 10 lat i odstawiła dopiero w zeszłym roku. Do chwili obecnejnie powtórzyły się u niej zaburzenia świadomości i napady drgawkowe.
Sąd Okręgowy ustalił również, że wyrokiem z dnia 19 lutego 2015r., wydanymw sprawie o sygn. VI U 163/14, Sąd Rejonowy w Gliwicach zaliczył ubezpieczonądo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres od 26 września 2013r.do 20 września 2016r. Odnosząc się do opinii wydanej w tamtej sprawie biegli stwierdzili,że w stanie zdrowia psychicznego ubezpieczonej nie doszło do znacznego pogorszeniaw zakresie nasilenia się objawów psychopatologicznych. Nie stwierdzono też choroby psychicznej w sensie psychozy, depresji endogennej, czy zespołu otępiennego. Nadtostan kardiologiczny i neurologiczny nie powoduje u niej w ogóle niezdolności do pracy. Nadciśnienie leczone jest prawidłowo i nie powoduje patologii narządowej, a w zakresie układu ruchu nie doszło do zaburzenia jego funkcji.
W oparciu o dokonane ustalenia, Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonejnie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na przepisart. 4 ust. 1 ustawy z 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 982 ze zm.) w związku z art. 5 tej ustawy przy zastosowaniuart. 12 i art. 13 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 887), Sąd ten wskazał,że ubezpieczona nie jest całkowicie niezdolna do pracy, co wyklucza możliwość przyznania jej prawa do renty socjalnej.
W zakresie oceny stanu zdrowia ubezpieczonej, Sąd Okręgowy podzielił opinie biegłych sądowych psychologa oraz lekarzy psychiatry, kardiologa i neurologa. Wskazał,że stwierdzone u ubezpieczonej objawy w znacznym stopniu upośledzają prawidłowe funkcjonowanie społeczne i zawodowe, jednak nie uzasadniają orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy - nie stwierdzono bowiem choroby psychicznej w sensie psychozy, depresji endogennej, czy zespołu otępiennego. Z kolei dolegliwości kardiologicznei neurologiczne nie powodują choćby częściowej niezdolności do pracy. W obu tych zakresach prowadzona jest skuteczna terapia. Nadciśnienie tętnicze jest prawidłowo unormowane farmakologicznie. Układ ruchu kręgosłupa nie jest zaburzony. Z kolei padaczka była kontrolowana farmakologicznie przez 10 lat, co obecnie jest zbędne z uwagi na brak nawrotów.
Sąd I instancji podkreślił, że o występowaniu całkowitej niezdolności do pracynie przesądza zaliczenie ubezpieczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.Nie są to bowiem pojęcia tożsame, z uwagi na różnice występujące zarówno w płaszczyźnie definicyjnej, jak i w zakresie trybu orzekania o każdym z tych stanów. Nie każda osoba niepełnosprawna jest jednocześnie osobą niezdolną do pracy, a zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie powoduje automatycznego ustalenia choćby częściowej niezdolności do pracy. Może jedynie stanowić o przyznaniu uprawnień wynikającychz innych przepisów.
Apelację od wyroku wniosła ubezpieczona.
Domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i przyznania prawa do rentyoraz zasądzenia kosztów postępowania. Podniosła, że w trakcie starań o przyznanie renty pojawiły się nowe okoliczności, które przedstawiła w odwołaniu od orzeczenia lekarza neurologa z 23 września 2016r. Dotyczą one jej wzrostu (48 cm) i wagi po urodzeniu(2500 gram), co mogło w zasadniczy sposób wpłynąć na problemy kardiologiczne, psychiczne i wiązać się z niedorozwojem umysłowym. W ocenie apelującej, pojawienie się padaczki 31 marca 2004r., gdy miała 25 lat i 35 dni, nie świadczy o tym, że chorobanie mogła rozwijać się od pewnego czasu i wystąpić już w życiu płodowym, a padaczka i inne dolegliwości mogły być jedynie następstwem niedorozwoju w życiu płodowym.
Apelująca wskazała, że Sąd I instancji winien był przesłać jej zastrzeżenia do opinii neurologa do wszystkich lekarzy orzeczników lub powołać jeszcze jednego orzecznika, który dokonałby analizy przedstawionych w nim faktów. Tymczasem Sąd Okręgowy zajmował się jedynie padaczką i ukończeniem studiów, choć studia licencjackie ukończyła z bardzo słabym wynikiem i z trudnościami. Obecnie jest bezrobotna i nie ma żadnych środków do życia.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew zarzutom apelującej, Sąd Okręgowy przeprowadził staranne postępowanie dowodowe, w oparciu o które poczynił trafne ustalenia faktyczne oraz wywiódł wnioskiw pełni uprawnione wynikiem tego postępowania, nie wykraczając poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów, wynikające z przepisuart. 233 k.p.c.Dokonana subsumcja ustaleń faktycznych do mających zastosowanie przepisów prawa materialnego,nie budzi zastrzeżeń Sądu Apelacyjnego.
Podstawę rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo powołany przez Sąd I instancji przepisart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej(Dz. U. z 2013r., poz. 982z późn. zm.), zgodnie z którym renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
1. przed ukończeniem 18 roku życia;
2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia;
3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.
Definicję niezdolności do pracy zawiera przepisart. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, stosowany na podstawieart. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, który stanowi, iż niezdolną do pracy w rozumieniu ustawyjest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracypo przekwalifikowaniu. Po myśli art. 12 ust. 2 tej ustawy, całkowicie niezdolną do pracyjest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z mocy art. 13 ust. 1 ustawy, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:
1. stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;
2. możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracyoraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.
Sąd Okręgowy trafnie zauważył, iż biorąc pod uwagę powyższe okoliczności,trzej biegli sądowi specjaliści z zakresu psychiatrii -M. J., psychologii -A. S., kardiologii -M. W.i neurologii -L. K., kategorycznie zaprzeczyli całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy. Dwaj ostatnio wymienieni biegli wskazali nawet na brak po jej stronie jakiejkolwiek niezdolności do pracy z przyczyn kardiologicznych i neurologicznych. Zwrócili uwagę na uregulowane nadciśnienie tętniczeI stopnia, otyłość, HLP oraz zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa lędźwiowego L4-L5-S1, bez istotnego ograniczenia ruchomości kręgosłupaoraz podrażnieniowych i ubytkowych objawów korzeniowych. Nie stwierdzono występowania objawów i zaburzeń ze strony ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, które mogłyby powodować jakąkolwiek niezdolność ubezpieczonej do pracy. Przeprowadzone badania TK głowy, EEG, badanie dopplerowskie, Holter Ciśnieniowy, EKG i UKG, nie wykazały patologii. Rozpoczęte w 2004r. leczenie objawów padaczki zakończono w zeszłym roku, ponieważ od tego czasu do chwili obecnej nie powtórzyły się u niej zaburzenia świadomości i napady drgawkowe. Natomiast biegli psychiatra i psycholog wykluczyli istnienie choroby psychicznej w sensie psychozy, depresji endogennej,czy zespołu otępiennego, rozpoznając jedynie objawy nieprawidłowej struktury osobowościi obniżoną sprawność intelektualną do poziomu upośledzenia umysłowego lekkiego. Aktualny brak niezdolności ubezpieczonej do jakiejkolwiek pracy jest przy tym wystarczającą przesłanką wykluczającą możliwość przyznania jej renty socjalnej.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał też podstaw do stwierdzeniau ubezpieczonej naruszenia sprawności organizmu, które powstało w trakcie nauki w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia. Jak przyznała apelująca, padaczka pojawiła sięu niej 31 marca 2004r., tj. ponad miesiąc po ukończeniu przez nią 25 roku życia, a potem dopiero w 2006r. ukończyła ona studia licencjackie. Wbrew wymogom przewidzianymwart. 232 k.p.c., ubezpieczona nie udowodniła zatem, by: po pierwsze - doszło u niejdo naruszenia sprawności organizmu przed kończeniem 25 roku życia, a po drugie -by naruszenie to spowodowało obecnie jej całkowitą niezdolność do pracy, której istnienia biegli nie potwierdzili.
Sąd Okręgowy miał pełne podstawy do uznania, że opinie biegłych specjalistówsą kategoryczne i zawierają przekonujące uzasadnienie przyjętych wniosków wskazujących na brak całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy, spowodowanej naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 25 roku życia. Jak wynika przy tymz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2009r. (III UK 30/09; Lex nr 537018),gdy sprawa wymaga wiadomości specjalnych, to sąd nie może rozstrzygać wbrew opinii biegłych. Jednoznaczne konkluzje biegłych, których ustaleń ubezpieczona skutecznienie podważyła, uzasadniały przyjęcie przez nich wniosku o braku jej całkowitej niezdolności do pracy. Wszystkie opinie biegłych sądowych zostały wydane w oparciu o badanie ubezpieczonej, kompletną dokumentację lekarską i akta sprawy, co wynika z ich treści.Są one fachowe i rzetelne, a zawarte w nich wnioski sformułowane jasno i wynikają logicznie z części opisowej opinii. Nie było zatem podstaw do kwestionowania przyjętych przez nich konkluzji o braku całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy, a także o braku naruszenia sprawności organizmu powstałego przed ukończeniem 25 roku życia. Na ich podstawieSąd I instancji słusznie uznał, iż ubezpieczona nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie jej renty socjalnej z tego tytułu.
Podkreślić przy tym należy, iż całkowicie bez znaczenia są dywagacje apelującejna temat hipotetycznego wpływu jej wagi po urodzeniu - wynoszącej 2.500 gram i wzrostu - 48 cm na jej problemy kardiologiczne, psychiczne i niedorozwój umysłowy. Wobec kategorycznego wniosku wszystkich biegłych o braku jej całkowitej niezdolności do pracy, taki potencjalny i w żaden sposób niepotwierdzony związek obecnych dolegliwości z jej wagą i masą urodzeniową, nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nawet, gdyby taki związek bowiem zachodził, to w świetle powołanych na wstępie przepisów, nie mógłby on stanowić samoistnej podstawy do przyznania jej świadczenia rentowego.
Na koniec zauważyć wypada, iż w świetle przytoczonych na wstępie regulacji,Sąd I instancji trafnie ocenił, iż orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ubezpieczonej nie ma wpływu na ocenę jej niezdolności do pracy. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2008r. (II UK 130/07; OSNP 2009/11-12/156), stwierdzenie takiego stopnia niepełnosprawności, o jakim mowa wart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych(t.j. Dz. U. z 2008r., nr 14, poz. 92 z późn. zm.), nie jest tożsame ze stwierdzeniem niezdolności do pracy i nie uzasadnia przyznania prawa do renty. Inny jest bowiem cel jej orzekania i obowiązują w tym zakresie inne reguły określone w odrębnym akcie prawnym. Dlatego też nie sposób utożsamiać orzeczonej niepełnosprawności z niezdolnością do pracy, ponieważ nie każda osoba niepełnosprawna jest osobą niezdolną do pracy. Niepełnosprawność jest bowiem spowodowana naruszeniem sprawności organizmu, niezdolnością do wypełniania ról społecznych, a jej skutkiem może być, ale nie musi, niezdolność do pracy (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 1 marca 2016r.;III AUa 484/15; Lex nr 2020158).
Mając powyższe na względzie, na mocyart. 385 k.p.c., apelację ubezpieczonej jako bezzasadną, należało oddalić.
/-/SSO del. A.Petri /-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Żurecki

Sędzia   Przewodniczący   Sędzia
JR