Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 54/17
Data wyroku: 2017-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Chojnacki, Iwona Podwójniak, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 kc

Sygn. akt I Ca 54/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SSO Iwona Podwójniak
SSR del. Mirosław Chojnacki (ref.)
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwa Szkoły Wyższej(...)(...)z siedzibą wW.
przeciwkoK. G.
o bezpodstawne wzbogacenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu
z dnia 17 listopada 2016 roku, sygnatura akt I C 760/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od powoda Szkoły Wyższej(...)(...)z siedzibą wW.na rzecz pozwanejK. G.kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I Ca 54/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 roku Sąd Rejonowy w Wieluniu zasądził odK. G.na rzecz(...)z siedzibą wW.kwotę 500 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29 marca 2012 roku do dnia zapłaty, nadając wyrokowi w tym zakresie rygor natychmiastowej wykonalności. Sąd oddalił powództwo w pozostałej części. Z tytułu kosztów procesu zasądzono od powoda na rzecz pozwanejK. G.kwotę 2.417 zł.
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny:
Powód(...)z siedzibą wW.żądał zasądzenia od pozwanejK. G.kwoty 17.071 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29 marca 2012 roku, a ponadto zasądzenia kosztów procesu oraz kosztów postępowania wywołanych próbą ugodową. PozwanaK. G.uznała powództwo do kwoty 500 zł, kwestionując je w pozostałym zakresie.
W 2009 roku pracownica Wydziału Zamiejscowego powodaD. L.zaproponowałaI. Ż. (1), przedstawicielowi firmy Handlowej dostarczającej dla powoda materiały biurowe, aby zgodziła się na wystawianie na jej nazwisko umów zlecenia obejmujących wykonywanie prac porządkowych w budynku powoda., która faktycznie będę wykonywać osoby mające już podpisane umowy z powodem.D. L.przekazałaI. Ż. (1), iż powód ma niewykorzystane środki unijne, a nie może zawrzeć umów z osobami już zatrudnionymi. Na nazwiskoI. Ż. (1)sporządzane były umowy zlecenia i na jej konto powód z tytułu wynagrodzenia z tych umów przelewał środki, któreI. Ż. (1), po zatrzymaniu dla siebie kwoty 100 zł do 200 zł, wypłacała z konta i zawoziła w gotówceD. L..D. L.zaproponowałaI. Ż. (1), aby poszukała innych jeszcze osób, które zgodzą się udostępniać swoje dane do umów zlecenia i swoje rachunki bankowe do przelewów.I. Ż. (1)przekazała propozycję między innymi swoim rodzicom iK. G.. Pozwana nie podpisywał umów zlecenia sporządzonych na jej nazwisko ani rachunków wystawianych do umów zlecenia. Wynagrodzenie określone w umowach przelewane było z kwestury na konto pozwanej, która pozostawiła dla siebie po 100 zł z każdego z pięciu przelewów, a w pozostałej części pieniądze przelałaI. Ż. (1), która z kolei przekazywała te środkiD. L..
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż na podstawieart. 213 § 2 k.p.c.sąd był związany uznaniem powództwa co do kwoty 500 zł. W pozostałym zaś zakresie zdaniem sądu rejonowego powództwo podlegało oddaleniu w świetle dyspozycjiart. 407 k.c., względem którego – odwołując się do doktryny – sąd ten dokonał wykładni, w tym w jego zestawieniu zart. 409 k.c.O kosztach procesu orzeczono w oparciu oart. 100 zdanie drugie k.p.c., przy podkreśleniu, że pozwana uległa w procesie jedynie w nieznacznej części.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł pełnomocnik powoda, zaskarżając wydany wyrok w części oddalającej powództwo. Apelujący zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, to jestart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.polegającą na braku wszechstronnej oceny zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, poprzez nieuzasadnione dowolne i sprzeczne przyjęcie że:

a
okoliczności sprawy, takie jak przekazywanie przez pozwaną korzyści majątkowych uzyskanych od powoda bez podstawy prawnej po potraceniu części uzyskanej kwoty na swoją rzecz stanowią podstawę do uznania, że pozwana rozporządziła korzyścią nieodpłatnie, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana rozporządziła korzyścią majątkową na rzecz osoby trzeciej odpłatnie gdyż z kwot przelanych na jej konto przez powoda pozostawiała sobie część środków pieniężnych tytułem wynagrodzenia za udział w nielegalnym procederze polegającym na wyłudzaniu środków od powoda;

b
okoliczności w jakich pozwana weszła w posiadanie środków pieniężnych powoda, a więc pobieranie wynagrodzenia za niewykonaną faktycznie pracę bez podstawy w postaci podpisanej umowy a następnie przekazywanie części tak uzyskanych środków na rzecz osoby niezwiązanej formalnie z powodem (I. Ż. (2)), z pozostawieniem sobie części środków stanowi podstawę do uznania, że podejmowane działania są legalne i środki wracają do powoda, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana działała z chęci zysku, była osobą świadomą, pełnoletnią a co za tym idzie miała a przynajmniej powinna była mieć świadomość, że działania przez nią podejmowane i tolerowane są sprzeczne z prawem a więc wyzbywając się korzyści uzyskanej bezpodstawnie od powoda na rzeczI. Ż. (1)powinna była się liczyć z obowiązkiem jej zwrotu.

1
naruszenie prawa materialnego:

a
obrazęart. 407 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niesłuszne przyjęcie, że stan faktyczny sprawy pozwala na jego zastosowanie i przyjęcie, że pozwana rozporządziła korzyścią na rzecz osoby trzeciej bezpłatnie i przeniosła na tę osobę obowiązek zwrotu korzyści uzyskanej od powoda, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana rozporządziła korzyścią majątkową na rzecz osoby trzeciej odpłatnie, gdyż z kwot przelanych na jej konto przez powoda pozostawiała sobie część środków pieniężnych tytułem wynagrodzenia za udział w nielegalnym procederze wyłudzania środków od powoda, co nie może stanowić podstawy do zastosowaniaart. 407 k.c.i do uniknięcia odpowiedzialności pozwanej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia;

b
obrazęart. 409 k.c.w zw. zart. 410 § 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do jego zastosowania podczas gdy pozwana wchodząc w posiadanie środków pieniężnych powoda a więc pobierając wynagrodzenia za niewykonaną faktycznie pracę bez podstawy w postaci podpisanej umowy a następnie przekazując część tych środków na rzecz osoby niezwiązanej formalnie z powodem (I. Ż. (1)), z pozostawieniem sobie części środków, działała nielegalnie i z chęci zysku, będąc przy tym osobą świadomą i dorosłą, a co za tym idzie przypuszczającą bądź co najmniej mogącą przypuszczać, że działania te są sprzeczne z prawe a więc wyzbywając się korzyści uzyskanej bezpodstawnie od powoda na rzeczI. Ż. (1)pozwana powinna była liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu, co stanowi podstawę do zapłaty na rzecz powoda całej uzyskanej od niego bezpodstawnie kwoty.

Apelujący żądał stosownej zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa w całości, ewentualnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I Instancji. Powód żądał zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania odwoławczego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powodowie żądali jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnegoi procesowego, trzeba zwrócić uwagę, że prawidłowość zastosowania lub wykładnia prawa materialnego może być dopiero właściwie oceniona na podstawie prawidłowo ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Dlatego właśnie skuteczne zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, zasługuje na uwzględnienie tylko wtedy,gdy ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń. Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do zakwestionowania stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97, OSNC 1997/8/112).
Przechodząc do zarzutów naruszeniaart. 233 k.p.c., należy stwierdzić, iż pozbawione są one uzasadnionych podstaw. Wbrew tym zarzutom, Sąd pierwszej instancji przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, poczynił w sprawie jednoznaczne ustalenia faktyczne i wyciągnął z nich właściwe wnioski, które Sąd Okręgowy w pełni podziela, a więc nie zachodzi potrzeba ich powtarzania. Podkreślić należy, że zarzut naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.byłby skuteczny wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 16 grudnia 2005 r., sygn. Akt III CK 314/05, Lex nr 172176), czego skarżący nie uczynił. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy w sposób wyczerpujący wyjaśnił swoje stanowisko i zasadność przyjętych ustaleń, należycie rozważając zebrany materiał dowodowy, nie naruszając zasad logicznego rozumowania, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów wyznaczonych treściąart. 233 § 1 k.p.c., ani zasad doświadczenia życiowego przy ich ocenie (art. 328 § 2 k.p.c.).
Podkreślić należy, że przebieg postępowania dowodowego, czynione ustalenia, jak i ostatecznie również ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, determinował charakter dochodzonego roszczenia, ukierunkowany na wykazanie podstaw do uznania bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej kosztem powoda. Rolą sądu było zatem ustalenie zaistnienia bezpodstawnego wzbogacenia po stronie pozwanej w rozumieniuart. 405 i n. k.c.a następnie ocena podstaw do ustalenia obowiązku zwrotu uzyskanego wzbogacenia i zakresu tego obowiązku. Z uwagi na charakter dochodzonego roszczenia w zasadzie poza ustaleniami sądu pozostawała kwestia bezprawności działania pozwanej, wiążąca się ściśle z odpowiedzialnością deliktową lub kontraktową.
Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu I instancji odnośnie podstaw do zastosowania na gruncie przedmiotowej sprawy dyspozycjiart. 407 k.c.oraz dokonanej wykładni niniejszego przepisu, w tym w odniesieniu doart. 409 k.c.Jeśli doszło do nieodpłatnego rozporządzenia korzyścią, obowiązek jej wydania przechodzi na osobę trzecią. Oznacza to, iż dotychczasowy dłużnik (pierwotnie wzbogacony) zostaje zwolniony z obowiązku zwrotu, który to obowiązek przechodzi na osobę trzecią bez względu na to, czy wyzbywając się korzyści, pierwotnie wzbogacony powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.). Sąd nie podziela w tym zakresie przywoływanego przez stronę powodową wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1997 roku III CKU 67/97, którego teza ściśle odnosiła się jednak do stanu faktycznego sprawy na gruncie której został wydany.
Pozwana pozostała bezpodstawnie wzbogacona co do uznanej przez nią kwoty 500 zł. W pozostałym zakresie wyzbyła się korzyści na rzecz osoby trzeciej. Rozporządzenie korzyścią na rzecz osoby trzeciej nastąpiło nieodpłatnie, pozwana nie otrzymała bowiem od tej osoby żadnych świadczeń, zaś zatrzymywane przez nią kwoty po 100 zł pochodziły każdorazowo od zubożonego.
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 385 k.p.c.oddalono apelację pozwanego.
O kosztach postępowania apelacyjnego, stosownie do jego wyniku, Sąd orzekł w oparciu oart. 98 k.p.c.