Sąd Okręgowy w Olsztynie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 351/17
Data wyroku: 2017-05-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Firkowski
Słowa kluczowe: Postępowanie odwoławcze
Podstawa prawna: art. 437 §1 kpk, art. 438 pkt 2 - 3 kpk

Sygn. akt VII Ka 351/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie w VII Wydziale Karnym Odwoławczym
w składzie:
Przewodniczący: SSO Dariusz Firkowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Jolanta Jankowska
przy udziale funkcjonariusza Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie Pawła Chabko

po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2017 r.
sprawy:
1/D. S.ur. (...)wL., córkiR.iW. z domu K.
oskarżonej zart. 107§1 kks
2/Ł. B.ur. (...)wP., synaZ.iB. z domu P.
oskarżonego zart. 107§1 kksw zw. zart. 9§1 kks
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Lidzbarku Warmińskim z dnia 30 stycznia 2017 r. sygn. akt II K 247/16
I utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy,
II koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.
Sygn. akt VII Ka 351/17

UZASADNIENIE

    1/D. S.
została oskarżona o to, że prowadząc działalność gospodarczą pod nazwą(...)D. S.z siedzibą wL., poprzez wydzierżawienie powierzchni lokalu oznaczonego jako(...)przyulicy (...)wL.na podstawie umowy z dnia 01.12.2015r. zawartej zfirmą (...) Sp. z.o.o.z siedzibą wK., pod instalację urządzeń do gier, w dniu 09 lutego 2016r, urządzała gry losowe na auto-matach do giero nazwie A. (...)C.o nr(...),B. (...)o nr(...)iH. (...)o nr(...), w miejscu do tego nieprzeznaczonym i bez wymaganego ze-zwolenia, naruszając dyspozycję określoną w art. 14 ust. 1 oraz w art. 23a ustawy z dnia 19 li-stopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015r. poz. 612 ze zm.)
tj. o przestępstwo karne skarbowe zart. 107§1 kks

    2/Ł. B.
został oskarżony o to, że polegającego na tym, że zajmując się sprawami gospodarczymi, a w szczególności finansowymifirmy (...). z. o. o z siedzibą wK., realizując umowę dzierżawy powierzchni, zawartą w dniu 01.12.2015r. zD. S.prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą(...)D. S.z siedzibą wL., poprzez wydzierżawienie powierzchni pod instalację i eksploatację automatów do gier w lokalu oznaczonym jako(...)mieszczącego przyulicy (...)wL., w dniu 09 lutego 2016r., urządzał gry na automatacho nazwie A. (...)C.o nr(...),B. (...)o nr(...)iH. (...)o nr(...), w miejscu do tego nieprzeznaczonym i bez wymaganego zezwolenia, naruszając dyspozycję określoną wart. 14 ust. 1oraz wart. 23a ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych(Dz. U. z 2015r. poz. 612 ze zm.)
tj. o przestępstwo karne skarbowe zart. 107§1 kksw zw. zart.9§1 kks
Sąd Rejonowy w Bartoszycach wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r. w sprawie II K 548/16
oskarżonychD. S.IŁ. B.uniewinnił od popełnienia zarzucanych im czynów.
Apelację od powyższego wyroku złożył oskarżyciel publiczny i wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę jego orzeczenia i mających wpływ na treść tego orzeczenia polegających na błędnej ocenie materiału dowodowego i poprzez błędne przyjęcie błędnych ustaleń, iż oskarżeni nie dopuścili się zarzucanego im czynu zabronionego, podczas gdy okoliczności sprawy oraz prawidłowa i całościowa wykładnia materiału dowodowego, a w szczególności okoliczności podpisania przez oskarżonych umowy dzierżawy powierzchni pomiędzy sobą w celach zarobkowych pod ustawienie i zainstalowanie automatów do gier wbrew obowiązującym przepisom, prowadzą do wniosku, iż oskarżeni popełnili świadomie zarzucane im czyny.
Na podstawieart. 437 § 2 kpkNaczelnik Urzędu(...)wO.wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi do ponownego rozpatrzenia
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie zwrócić należy uwagę co do skuteczności regulacji wyrażonych w treściart. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r o grach hazardowych. Projekt ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r., nowelizującej z dniem 3 września 2015 r.,ustawę o grach hazardowych, w tym regulacja wyrażona w treściart. 14 ust. 1, w przeciwieństwie do ugh. obowiązującej przed 3 września 2015 roku, poddany został procedurze notyfikacji Komisji Europejskiej (numer powiadomienia 2014/0537/PL). Zauważyć ponadto należy, że 13 października 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odpowiadając na pytanie prejudycjalne Sądu Okręgowego w Łodzi orzekł, że przepis taki jak ten sformułowany wart. 6 ust.1ugh nie wchodzi w zakres pojęcia „przepisów technicznych” w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 roku ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. U. 1998 L 204 s 37). Wobec powyższego, przepis ten nie podlega obowiązkowi zgłoszenia na podstawieart. 8 ust.1wymienionej dyrektywy, którego naruszenie poddane jest sankcji w postaci braku możliwości stosowania takiego przepisu (por. wyrok TSUE z dnia 13.10.2016r, C- 303/15, http://curia.europa.eu/). Tożsame stanowisko wyrażone zostało wcześniej w opinii Rzecznika Generalnego TSUE z dnia 7 lipca 2016r.
Niezależnie od powyższego jednak, w ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszym postępowaniu kluczowe znaczenie dla oceny odpowiedzialności oskarżonych, ma zagadnienie wpływu notyfikacjiustawy o grach hazardowychKomisji Europejskiej na stronę podmiotową czynów zarzucanych obydwojga oskarżonym. Zdaniem Sądu odwoławczego bowiem,to strona podmiotowa czynów jawi się jako główna kwestia wynikająca z zaskarżenia wyroku Sądu Rejonowego.Także ocena charakteru przepisu art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianieustawy o grach hazardowychwinna, w analizowanym przypadku, być oceniana jedynie w kontekście strony podmiotowej czynów objętych aktem oskarżenia, a nie rzeczywistej aksjologii regulacji tego przepisu. Powyższe założenia pozostają przede wszystkim implikacją wyjaśnień obydwojga oskarżonych, ich oceny dokonanej przez Sąd Rejonowy i istotą zarzutów apelacji, skoro wspólną kwestią tych zagadnień pozostaje właśnie kwestia strony podmiotowej działania oskarżonych, a więc ich zamiaru, w rozumieniuart. 4 kks., towarzyszącego podejmowaniu zachowań opisanych aktem oskarżenia. W ocenie Sądu Okręgowego, w realiach przedmiotowego postępowania, kwestia oceny zamiaru oskarżonych w rozumieniuart. 4 kks. musi zostać oceniona w kontekścieart. 10 kks., w szczególności w kontekście składanych przez oskarżonych wyjaśnień, w których nie przyznawali się do popełnienia zarzucanych im czynów, co w istocie implikuje wniosek co do tego, iż w ich mniemaniu do dnia 1 lipca 2016 r. podejmowali dozwoloną działalność, nie rodzącą odpowiedzialności prawnokarnej.
Przepisart. 10 kks. normuje kwestie błędu co do okoliczności stanowiącej znamię, a także co do bezprawności i karalności czynu. Działanie w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu, uregulowane w art.§ 1 art. 10 kks. wyłącza odpowiedzialność sprawcy jedynie czynu umyślnego, natomiast§ 2, 3 i 4tegoż przepisu wyłączają również odpowiedzialność nieumyślną, która oczywiście w realiach analizowanej sprawy pozostaje bez znaczenia, jako że zarzucany oskarżonym czyn zart. 107 § 1 kks., może być on popełniony jedynie w formie zamiaru umyślnego. Funkcją błędu co do ustawowego znamienia tworzącego typ podstawowy, przewidziany, jak wskazano, w treści§ 1 kks. jest wyłączenie umyślności. Błąd ten dekompletuje umyślną stronę podmiotową typu czynu zabronionego. Z kolei funkcją usprawiedliwionego błędu co do ustawowego znamienia, tworzącego typ zmodyfikowany (§ 2), co do kontratypu (§ 3) oraz co do karalności (§ 4) - jest wyłączenie winy, stąd też konsekwencją jego wystąpienia jest brak odpowiedzialności karnoskarbowej. Jeżeli błąd z§ 3-4ma charakter nieusprawiedliwiony, następuje umniejszenie winy, co skutkuje w myśl§ 5degresją karalności. Jednocześnie wyłączenie winy przy błędzie co do karalności następuje jedynie wówczas, gdy błąd ten jest usprawiedliwiony. Przez "usprawiedliwione błędne przekonanie" należy rozumieć sytuację, w której z uwagi na ustalone okoliczności, sprawcy nie można zarzucić, że gdyby dołożył należytej staranności, to rozpoznałby właściwie daną okoliczność. Warto przy tym zaznaczyć, że błąd może być wynikiem - wcale nie tak rzadkiej w obszarze prawa finansowego - mylnej interpretacji przepisów wypełniających blankietowe znamię czynu zabronionego. W praktyce nierzadko zdarza się też, że przyczyną błędu jest wprowadzenie danej osoby w błąd przez profesjonalnego doradcę lub urząd, organ i sąd interpretujący przepisy prawa.
Odnosząc powyższe uwagi natury teoretycznej do realiów analizowanej sprawy, nie sposób pominąć poważnych kontrowersji interpretacyjnych związanych z problemem notyfikacji przepisówustawy o grach hazardowychKomisji Europejskiej. Początkowo bowiem, w postępowaniach karnoskarbowych stanowisko pełnomocników, obrońców i oskarżonych o potrzebie notyfikacji uznawane było za niezasadne - zarówno w rozstrzygnięciach organów celnych jak i w orzecznictwie sądów powszechnych i administracyjnych. Następnie jednak, doszło do istotnego przewartościowania powyższego poglądu i niemalże zgodnie i powszechnie sądy powszechne uznawały za niemożliwą odpowiedzialność karnoskarbową zart. 107 kks. osób, prowadzących i organizujących gry na automatach - z uwagi na brak zachowania procedury notyfikacyjnej. Podobnie kształtowały się również w przeważającej części poglądy doktryny, a odnotować jedynie wypada konsekwentne stanowisko urzędów celnych negujących potrzebę i wymóg notyfikacji przepisówustawy o grach hazardowych. Między innymi taki stan rzeczy wywołał nie tylko potrzebę zmianyustawy o grach hazardowychale i jej notyfikację, jednocześnie skutkując konsekwencją legislacyjną wyrażoną w treści art. 4 ustawy nowelizującej z dnia 12 czerwca 2015 r. Wreszcie, wprawdzie już po zdarzeniu objętym zarzutem, ale wywołało to, wspomniane już na wstępie niniejszego uzasadniania, orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej C- 303/15 z dnia 13 października 2016 r. w trybie prejudycjalnym dotyczące wykładni art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, z którego zdaje się wynikać brak obowiązku notyfikacjiart. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowychjako regulacji nie stanowiącej przepisu technicznego.
W sytuacji niewątpliwego zaistnienia - w sferze odnoszącej się do odpowiedzialności za popełnienie czynu zart. 107 § 1 kks.- zmienności ocen co do wiążącej wykładni w zakresie obowiązującego porządku odnośnie bezprawności i karalności,zdaniem Sądu Okręgowego, nawet osoba o podwyższonym standardzie wymogów w sferze świadomości prawnej z racji prowadzenia profesjonalnej działalności gospodarczej dotyczącej organizowania gier na automatach, mogła nie posiadać należytego rozeznania w tym przedmiocie.Zauważyć należy, iż uwaga powyższa nie dotyczy legalności prowadzenia samej działalności dotyczącej używania automatów do gier, lecz odnosi się do kwestii wpływu i konsekwencji karnoskarbowych wywołanych uznaniem potrzeby notyfikacji stosownych przepisów o grach.
Niewątpliwym pozostaje zatem, iż w dacie czynów zarzucanym oskarżonym nie sposób byłoby się doszukać jasnej, pewnej i jednoznacznej wykładni o ukształtowaniu odpowiedzialności karnoskarbowej za urządzanie gier na automatach.
NiewątpliwieŁ. B.w wielu wypadkach został od takiej odpowiedzialności uwolniony i to pomimo wielu prowadzonych postępowań karnoskarbowych i skierowaniu licznych aktów oskarżenia, co pozwala na zbudowanie wniosku, iż oskarżeni, w tym iD. S., która była zapewniana o legalności działalności osoby, której wynajęła pomieszczenie, byli w pełni uprawnieni do oceny, iż prowadzenie działalności dotyczącej gier na automatach poza miejscami dozwolonymi ustawą nie powoduje negatywnych konsekwencji karnoskarbowych.
Wskazać przy tym również należy i na to, że nie sposób jest mówić o precyzyjnym i niewątpliwym brzmieniu art. 4 ustawy nowelizującej z 12 czerwca 2015 r. skoro stał się przedmiotem instytucji zapytania prawnego do Sądu Najwyższego sformułowanego w postępowaniu odwoławczym przez sąd.Zaznaczyć przy tym należy, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2016 r. w sprawie I KZP 1/16 wydane już zostało po zarzucanym oskarżonym czynie,co tym bardziej przemawia za brakiem podstaw do uznania po ich stronie umyślności w podejmowanym zachowaniu czego wymagaart.107 §1 kks.
Powyższa argumentacja jawi się jako istotna w odniesieniu do możliwych ocen interpretacyjnych dokonywanych w dacie zarzutu przez oskarżonych, którzy zasadnie mogli uznawać iż okres przejściowy wskazany w treści art. 4 cyt. ustawy dotyczy także działalności prowadzonych przez nich w zakresie urządzania gier na automatach. Potwierdzeniem poprawności takiego wnioskowania pozostaje fakt, iż oskarżeni w istocie po dniu 30 czerwca 2016 r. zaprzestali wszelkiej działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach, a więc w czasie kiedy minął tzw. dostosowawczy okres przejściowy. Również data popełnienia zarzucanych czynów, a więc dzień 9 lutego 2016 r. w pełni uwiarygadnia taką ocenę zachowania oskarżonych skoro rozpoczęli urządzanie gier na automatach po dniu 3 września 2015 r., a więc po dacie wejścia w życie okresu przejściowego i dostosowawczego.
Po raz kolejny zatem wypada odwołać się do słuszności uznania, iż skoro problemy interpretacyjne miały zarówno sądy, jak i przedstawiciele doktryny, to zasadnym jest wnioskowanie, iż również oskarżeni mogli korzystnie dla prowadzonej przez siebie działalności interpretować treść art. 4 cyt. ustawy.
Odnosząc powyższe refleksje do wyrażonej wcześniej uwagi, iż przestępstwa określonego zart. 107 § 1 kks. można dopuścić się jedynie z zamiarem umyślnym, a więc wskazującym, iż sprawcy zarzucanego aktem oskarżenia czynu chcieli go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia godzili się na to, wypada ocenić, iż zarównoŁ. B.jak iD. S., która jak to trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, prowadziła działalność gospodarczą o zupełnie innym profilu niż drugi z oskarżonych, pozostawali w usprawiedliwionym wcześniejszymi ocenami prawnymi, dotyczącymi braku konsekwencji karnoskarbowych, błędnym przekonaniu, że obejmuje ich okres przejściowy umożliwiający do 1 lipca 2016 r. urządzanie gier na automatach, przewidziany w art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianieustawy o grach hazardowych, co skutkowało utrzymaniem zaskarżonego wyroku w mocy-art.437§1 kpk,art.437§2 i 3 kpk.
Na podstawieart. 632 pkt. 2 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k.koszty procesu w sprawie ponosi Skarb Państwa.