Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 899/16
Data wyroku: 2017-06-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marcin Kowalewski
Słowa kluczowe: Testament, Spadek
Podstawa prawna: art. 679§1 kpc, art. 949 kc

Sygn. akt: I Ns(...)

POSTANOWIENIE
Dnia 6 czerwca 2017 r.
Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący:  SSR Marcin Kowalewski
Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Ignatowicz
po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. w Radzyniu Podlaskim na rozprawie
sprawy z wnioskuA. K.
z udziałemT. C.,W. C.,M. G.,M. C.
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia praw do spadku poS. C.

I
zmienia prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poS. C.synuA.iM., zmarłym w dniu 9 września 2014 roku, ostatnio stale zamieszkałym wŻ.w ten sposób, że spadek na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 lutego 2010 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim w dniu 21 grudnia 2016 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)nabyli:
    bratT. C.
synA.iM.
    w ½(jednej drugiej) części oraz
    bratanice:M. G.
córkaJ.iM. R.i

A. K.
córkaJ.iM. R.
    po ¼(jednej czwartej) części każda z nich;

II
obciąża każdego z uczestników kosztami postepowania zawiązanymi z jego udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE
W dniu 2 grudnia 2016 roku do Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim wpłynął wniosekA. K., w którym żądała otwarcia i ogłoszenia testamentu spadkodawcyS. C.oraz zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)i stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu spadkodawcy.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, iż w dniu 11 listopada 2016 roku znalazła w domu spadkodawcy wŻ.testament własnoręczny spadkodawcy, którego nie mogła przedstawić w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku poS. K.(k. 2 – 4).
W piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2017 roku uczestniczkaM. C.nie uznała żądania wniosku i wniosła o jego oddalenie. Zakwestionowała ona autentyczność złożonego przez wnioskodawczynię testamentu spadkodawcy oraz upływ terminu do złożenia przez wnioskodawczynię wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (k. 40 – 47).
W toku postpowania uczestniczka postępowaniaM. C.zmieniła swoje stanowisko w przedmiocie autentyczności testamentu spadkodawcy, konsekwentnie jednak nie uznawała wniosku i wnosiła o jego oddalenie.
Uczestniczka postępowaniaM. G.nie uznawała żądania wniosku, nie kwestionowała autentyczności testamentu spadkodawcy.
Uczestnicy postępowaniaT. C.iW. C.uznali wniosek.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 9 września 2014 roku zmarł wS.S. C., ostatnio stale zamieszkały wŻ..
W dniu 15 stycznia 2015 roku do Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim wpłynął wniosek żony spadkodawcyM. C.o Stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy na podstawie ustawy.
Po przeprowadzeniu postepowania dowodowego, w którym ustalono, iż spadkodawca nie pozostawił testamentu Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim wydał w dniu 19 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)postanowienie, w którym stwierdził, iż spadek poS. C.zmarłym dnia 9 września 2014 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wŻ., na podstawie ustawy nabyli: żonaM. C.w 1/2 części, bratT. C.w 1/4 części oraz bratanice:A. K.iM. G.po 1/8 części każda z nich.
W 2012 roku żona spadkodawcyM. C.miała udar mózgu, i po pobycie w szpitalu zamieszkała u swojego młodszego brata wT.. Opieką nad spadkodawcąS. C.zajęła się wnioskodawczyniA. K.. Po jego śmierci, z powództwa wdowy po spadkodawcyM. C., przeciwko wnioskodawczyni i jej mężowiZ. K.przed Sądem Okręgowym w Lublinie I Wydziałem Cywilnym toczyła się sprawa o unieważnienie dożywocia. Sprawa ta została wygrana przez wdowę po spadkodawcyM. C..
WnioskodawczyniA. K.wspólnie z mężemZ. K.w dniu 11 listopada 2016 roku pojechała do domu po spadkodawcyS. C.obejrzeć go oraz znaleźć zdjęcie spadkodawcy, aby umieścić je na pomniku cmentarnym. W trakcie porządkowania rzeczy po spadkodawcy wnioskodawczyni w pokoju, używanym okazjonalnie przez spadkodawcę, w szafce wchodzącej w skład meblościanki wnioskodawczyniA. K.znalazła szarą kopertę, po zdjęciach RTG, a w niej testament spadkodawcy. Koperta znajdowała się na dnie szafki, w której również znajdował się krucyfiks, lichtarze i świeczki oraz kropidło.
O odkryciu tego dokumentu wnioskodawczyni od razu poinformowała męża. W dniu 2 grudnia 2016 roku wnioskodawczyni złożyła w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów w postaci: testamentu własnoręcznego spadkodawcyS. C.z dnia 15 lutego 2010 roku (k. 5), protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu z dnia 21 grudnia 2016 roku (k. 31), postanowienia Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)(k. 26 akt sprawy I Ns(...)), zeznań wnioskodawczyniA. K.(k. 38v – 39, 68, 71v. – 72v,) oraz zeznań świadkaZ. K.(k. 66v. – 68).
Sąd obdarzył wiarą wyżej wymienione dowody z dokumentów, albowiem ich autentyczności nie kwestionowali uczestnicy postępowania.
Sąd obdarzył wiarą zeznania uczestników postępowaniaM. C.(k. 72v.) orazM. G.(k. 73), jednakże osoby te nie posiadały informacji na temat odnalezienia testamentu spadkodawcy, ograniczając się jedynie do stwierdzenia braku, ich zdaniem, możliwości odnalezienia przez wnioskodawczynie przedmiotowego testamentu.

Sąd Rejonowy, zważył co następuje:
WniosekA. K.o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poS. C.jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisemart. 679§1 kpcdowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnegoregulującymi postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Osoba, która była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mogła powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę złoży przed upływem roku od dnia, w którym uzyskała tę możność.
WnioskodawczyniA. K.była uczestniczką postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku poS. C.przeprowadzonym przed Sądem Rejonowym w Radzyniu Podlaskim w sprawie sygn. akt I Ns(...), które zakończyło się wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w dniu 19 marca 2015 roku. Warunkiem skutecznego złożenia wniosku o zmianę postanowienia o twierdzeniu nabycia spadku poS. C.w niniejszej sprawie było wykazanie przez wnioskodawczynię, iż odnalazła testament spadkodawcy przed upływem roku od złożenia wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie uchybiła temu terminowi. Okoliczności znalezienia przez nią testamentu spadkodawcy są prawdopodobne, zaś złożone przez nią zeznania i wyjaśnienia oraz zeznania złożone przez świadkaZ. K.są szczere, prawdziwe i wzajemnie się uzupełniają. ŚwiadekZ. K.jest mężem wnioskodawczyni, a zatem osobą dla niej najbliższą, niemniej jednak naturalnym jest, iż wnioskodawczyni udała się do domu spadkodawcy wspólnie z mężem. Opisane przez nich okoliczności odnalezienia testamentu potwierdzają się i nie zawierają zdarzeń, które dawały by podstawę do podważenia ich wiarygodności.
Nie dają podstaw do podważenia wiarygodności zeznań wyżej wymienionych osób, twierdzenia uczestniczki postępowaniaM. C., związane z prowadzonym przez nią przeciwko wnioskodawczyni i jej mężowi postępowaniem cywilnym przed Sądem Okręgowym w Lublinie. Fakt złożenia przez wnioskodawczynię w postępowaniu cywilnym przed Sądem Okręgowym w Lublinie dokumentów spadkodawcy zawierających sformułowania identyczne jak, te które znalazły się w testamencie nie neguje możliwości znalezienia testamentu przez wnioskodawczynię w sposób przez nią opisany. Spadkodawca mógł sporządzić kilka różnych dokumentów i umieścić je w różnych miejscach swojego domu, zaś przedłożony przez wnioskodawczynię testament nie nosi śladów, wskazujących na ingerencję w strukturę jego nośnika, jakim jest kartka papieru.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż wnioskodawczyni nie uchybiła terminowi określonemu w przepisieart. 679§1 kpc.
Zgodnie zart. 926 § 1kcpowołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.
Prawo polskie przewiduje zatem dwa tytuły powołania do spadku: przepisy ustawy oraz wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie odpowiadającym wymaganiom formalnym.
Kodeks cywilnydaje pierwszeństwo porządkowi dziedziczenia określonemu przez spadkodawcę w testamencie. Powołanie spadkobiercy (spadkobierców) testamentowego wyłącza więc dziedziczenie ustawowe do całości lub części spadku. Dopiero gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, następuje dziedziczenie ustawowe co do całości spadku (art. 926 § 2 kc).
Przez testament w prawie polskim należy rozumieć albo czynność prawną charakteryzującą się pewnymi cechami, albo dokument obejmujący odpowiednie oświadczenie woli spadkodawcy - testatora.
Testament, dla swej ważności, musi się charakteryzować pewnymi, ściśle określonymi wkodeksie cywilnym, wymaganiami formalnymi.
Zgodnie zart. 949 § 1 kctestament własnoręczny musi być w całości napisany pismem ręcznym przez spadkodawcę oraz przez niego podpisany i opatrzony datą.
Nie budzi wątpliwości Sądu, iż dokument przedłożony przez wnioskodawczynię jako testament sporządzony przezS. C.został sporządzony przez niego własnoręcznie, zawiera datę oraz podpis.
Żaden z uczestników postępowania nie kwestionował testamentu zarzucając, iż testament ten jest nieważny z uwagi na brak zdolności testatora do testowania, sporządzenie go w nieprzepisanej prawem formie lub istnienie wad oświadczenia woli testatora w chwili jego sporządzania.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z 29 listopada 1977 r., III CRN 291/77 (OSPiKA 1978, nr 9, poz. 167) dziedziczenie na podstawieart. 959 kcnastępuje wówczas, gdy spadkodawca powołał do całości lub części spadku, jako ogółu praw i obowiązków spadkodawcy, jedną lub kilka osób.
Natomiast w wypadku, gdy spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie jedynie poszczególne przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku, to:
a) jeżeli przedmioty te wyczerpują prawie cały spadek, dziedziczy go na podstawie testamentu osoba, której przedmioty te przeznaczono (art. 961 kc),
b) jeżeli przedmioty te nie wyczerpują prawie całego spadku, do dziedziczenia dochodzą spadkobiercy ustawowi (art. 931 kci n.), którzy są zobowiązani do wydania zapisu osobie wskazanej w testamencie (art. 968 kci n.)
Zapisem jest natomiast rozrządzenie testamentowe polegające na nałożeniu na spadkobiercę lub zapisobiercę obowiązku spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz innej osoby (art. 968 § 1 kc). Osoba ta nie staje się spadkobiercą, a jedynie uzyskuje pewną korzyść, z reguły kosztem majątku spadkowego.
Przedmiotem zapisu może być każde świadczenie o charakterze majątkowym, polegające zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu, m.in. zobowiązanie obciążonego zapisem do przeniesienia własności i wydania rzeczy oznaczonej co do gatunku lub co do tożsamości.
Ustanowienie zapisu nie powoduje powstania bezpośrednio skutków rzeczowych, zaś po stronie zapisobiercy powstaje jedynie roszczenie o przeniesienie własności. Nawet wtedy, gdy przedmiotem zapisu jest rzecz oznaczona co do tożsamości, własność nie przechodzi automatycznie na zapisobiercę. Do przejścia własności przedmiotu zapisu niezbędna jest umowa przenosząca własność.
Jednocześnie w przypadku zapisu nie wchodzi w rachubę„przyznanie”w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku określonych przedmiotów majątkowych zapisobiercy (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 1998 r., I CKU 35/98, nie publ.).
Z treści testamentu wynika jednoznacznie, iż spadkodawcaS. C.jako spadkobierców wskazał brataT. C.w ½ części oraz brataniceM. G.iA. K.po ¼ części każda z nich. W treści testamentu znalazły się też zapis na rzecz bratankaW. C.. Spadkodawca rozróżniał zatem dwie instytucjeprawa spadkowego: dziedziczenie i zapis.
Mając na uwadze powyższe Sąd zmienił prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 19 marca 2015 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)o stwierdzenie nabycia spadku poS. C.synuA.iM., zmarłym w dniu 9 września 2014 roku, ostatnio stale zamieszkałym wŻ.w ten sposób, że spadek na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 lutego 2010 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim w dniu 21 grudnia 2016 roku w sprawie sygn. akt I Ns(...)nabyli: bratT. C.w ½ części oraz bratanice:M. G.iA. K.po ¼ części każda z nich.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepisart. 520 § 1 kpc.
Z przytoczonych wyżej przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.