Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 2208/16
Data wyroku: 2017-01-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Meroń-Pomarańska, Weronika Oklejak, Krzysztof Wąsik

Sygnatura akt II Ca 2208/16, II Cz 3065/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 stycznia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Weronika Oklejak (sprawozdawca)

Sędziowie:

SO Magdalena Meroń-Pomarańska
SO Krzysztof Wąsik

Protokolant: referent stażystaR. W.
po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa Gminy MiejskiejK.
przeciwkoR. B.,J. B.,B. B.iM. B.
o eksmisję
na skutek apelacji i zażalenia strony powodowej
od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie
z dnia 8 czerwca 2016 r., sygnatura akt XII C 3224/15/P
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że punktom 2 i 3 nadaje brzmienie:
-„2. ustala, że pozwanemuR. B.nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, nie orzekając wobec pozwanychJ. B.,B. B.iM. B.o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego wobec samowolnego zajęcia przez tych pozwanych lokalu opisanego w punkcie 1 wyroku;”,
- „3. zasądza solidarnie od pozwanychR. B.,J. B.,B. B.iM. B.na rzecz strony powodowej Gminy MiejskiejK.kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania”;
II. zasądza solidarnie od pozwanychR. B.,J. B.,B. B.iM. B.na rzecz strony powodowej Gminy MiejskiejK.kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego;
III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie radcy prawnemuK. T.kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za udzielenie pozwanemuR. B.pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu odwoławczym;
IV. oddala wniosek strony powodowej o zasądzenie kosztów postepowania zażaleniowego.

SSO Magdalena Meroń-Pomarańska SSO Weronika Oklejak SSO Krzysztof Wąsik

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 13 stycznia 2017 roku
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie wyrokiem z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt XII C 3224/15/P, nakazał pozwanymR. B.,J. B.,B. B.,M. B.aby opuścili i opróżnili z rzeczy lokal mieszkalny położony wK.przyul. (...)i wydali go powodowi Gminie MiejskiejK.(pkt 1); przyznał pozwanymR. B.,J. B.,B. B.,M. B.prawo do lokalu socjalnego i wstrzymał wykonanie opróżnienia lokalu opisanego w punkcie 1 do czasu złożenia pozwanym przez Gminę MiejskąK.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego (pkt 2); nie obciążył pozwanych kosztami postępowania (pkt 3); przyznał radcy prawnemuK. T.kwotę 221,40 zł brutto tytułem wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną z urzędu oraz kwotę 17,00 zł tytułem wydatków i kwoty te polecił wypłacić z sum budżetowych Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie (pkt 4).   W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że strona powodowa - Gmina MiejskaK.- pozwem wniesionym w dniu 26 czerwca 2015 roku domagała się nakazania pozwanymR. B.,M. B.,J. B.orazB. B.opuszczenia, opróżnienia z rzeczy, a następnie wydania stronie powodowejlokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK.przyul. (...). Jednocześnie wniosła o zaniechanie orzekania o uprawnieniu do lokalu socjalnego ze względu na to, że pozwani zajęli lokal bez tytułu prawnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Uzasadniając żądanie pozwu strona powodowa wskazała, że pozwani nigdy nie posiadali tytułu prawnego do zajmowanego lokalu; został on przez nich zajęty po śmierci dotychczasowego najemcy. Pomimo wezwania do opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu pozwani nadal go zajmują.
PozwanyR. B.wniósł o oddalenie powództwa w całości, a na wypadek nieuwzględnienia żądania oddalenia powództwa wniósł o orzeczenie o uprawnieniu pozwanych do lokalu socjalnego. Sąd Rejonowy uznał za bezsporne, że Gmina MiejskaK.jest właścicielką nieruchomości położonej wK.przyul. (...), na której znajduje sięlokal mieszkalny nr (...), zamieszkiwany obecnie przezR. B.,M. B.,J. B.orazB. B.. Stronami umowy najmu przedmiotowego lokalu, zawartej w dniu 22 października 2008 r., była powódka orazH. Ż.(babcia pozwanegoR. B.), która zmarła w dniu(...)r. wK.. W oświadczeniach najemcy lokalu z dnia 22 października 2008 r., 2 lutego 2010 r., 20 stycznia 2011 r., 3 grudnia 2011 r. jako jedyna osoba go zamieszkująca została wskazana sama najemczyniH. Ż.. W roku 2013 odczyt licznika wody w mieszkaniuH. Ż.wskazywał 16,54 m3zimnej wody oraz 4,69 m3ciepłej wody, a w roku 2014 - 41,36 m3zimnej wody oraz 13,93 m3ciepłej wody.Z. B. (1)jest właścicielem domu położonego wC., który zakupiła po sprzedaży w dniu 30 grudnia 2010 r. mieszkania położonego wK.przyul. (...). Dom z działką zakupiła w dniu 18 kwietnia 2011 r. Strona powodowa (niedatowanymi) pismami wezwała pozwanych do wydania lokalu i poinformowała ich o naliczaniu odszkodowania za zajmowanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego. Sad ustalił ponadto, że pozwanyR. B.ma 50 lat, od 2010 r. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu razem z matką -Z. B. (2)ze względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad najemczynią lokalu -H. Ż.- babcią pozwanego.H. Ż.przeszła 4 udary niedokrwienne mózgu, cierpiała na zespół otępienny mózgu. Część osobistych rzeczy pozwanego została w mieszkaniu teściów, w którym do momentu przeprowadzki mieszkał na stałe razem z żoną i dziećmi. Mieszkanie teściów ma 4 pokoje. Wspólne zamieszkiwanie z rodzicami żony było bardzo uciążliwe ze względu na okazywaną ostentacyjnie niechęć, wtrącanie się i krytykowanie przez teściową życia rodziny pozwanych. Gdy wszyscy pozwani wyprowadzili się z ww. mieszkania odpoczęli psychicznie.Z. B. (2)natomiast wcześniej mieszkała naul. (...), gdzie również zostawiła część swoich osobistych rzeczy; mieszkanie to zostało sprzedane i w zamian za środki uzyskane z tej sprzedaży zakupiony został dom wC., w którym aktualnie mieszka wraz z drugim synem -A.i jego rodziną (żona i dwoje dzieci).
Konieczność przeprowadzki wynikła z faktu, iż matka pozwanego nie była w stanie samodzielnie opiekować sięH. Ż., a także spowodowana była złymi relacjami pozwanych z rodzicamiM. B.. Po przeprowadzce pozwany wykonał remont mieszkania, poprzez wydzielenie dodatkowego pomieszczenia, który ostatecznie sam zajął.R. B.partycypował w kosztach utrzymania - rachunki były opłacane ze środkówH. Ż., natomiast zakup artykułów żywnościowych oraz lekarstw był współfinansowany przez niego i matkę, w kwocie ok. 300 zł miesięcznie - resztę wynagrodzenia przekazywał żonie. Po śmierciH. Ż.jej córka,Z. B. (2)wyprowadziła się do domu wC., będącego przedmiotem jej własności, natomiast pozwanaM. B.wprowadziła się wraz z dziećmi do przedmiotowego lokalu. Miesięczne zarobki pozwanego oscylują w okolicach kwoty 2400 zł; pozwanaM. B.nie pracuje, ze względu na konieczność opieki nad najmłodszym, trzynastoletnim synem, który ma zdiagnozowane podejrzenie astmy; stosunkowo regularne ataki choroby utrudniają mu normalne funkcjonowanie - matka musi go często odbierać z tego powodu ze szkoły. Na miesięczne wydatki składają się: kwota ok. 1000 zł, przeznaczana na pokrycie kosztów mediów i czynszu za mieszkanie, telewizji kablowej, Internetu i opłat za telefony komórkowe (telewizja (...)w kwocie ok. 100 zł, telefony komórkowe - 100 - 120 zł), lekarstwa dla młodszego syna - kwota między 50 zł a 80 zł, benzyna do samochodu - ok. 200 zł, żywność, ubranie - kwota od 500 do 600 zł. Pozwani nie korzystają z pomocy MOPS, nie są właścicielami nieruchomości, nie figurują w ewidencji podatników z tyt. podatku od nieruchomości, podatku rolnego, podatku od środków transportowych, nie figurują w ewidencji osób bezrobotnych, pozwany w 2014 r. wykazał dochód w wysokości 3.595,36 zł miesięcznie. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie windykacyjne strony powodowej było zasadne, niemniej przysługiwał pozwanemu skuteczny zarzut hamujący. Zostało wyjaśnione, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż korzystanie z lokalu przez domowników najemcy oraz osoby, którym najemca użyczył lokalu, nie jest względem wynajmującego ani bezprawne, ani bez tytułu prawnego, choć nie łączy ich z wynajmującym stosunek najmu. Ich tytuł do korzystania z mieszkania wypływa z prawa i woli najemcy i jest skuteczny wobec wynajmującego. Jest to uprawnienie pochodne do prawa najemcy, powstające i gasnące razem z nim. Sąd pierwszej instancji uznał, żeZ. B. (2)(matka pozwanego) wstąpiła w stosunek najmu po śmierciH. Ż., na zasadzieart. 691 § 1 k.c., jako dziecko najemcy. W związku z powyższym zostało przyjęte, że pozwany wywodził swój tytuł prawny pochodnie od babci, jako jej domownik (a który wygasł z dniem jej śmierci), a następnie od swojej matki, która z mocy prawa stała się najemczynią spornego lokalu od chwili śmierci jej matki. OdZ. B. (2)następnie tytuł pochodny wywodzili pozostali domownicy (czyli małżonka z dziećmi), a którzy się wprowadzili do lokalu po śmierciH. Ż.. Wynika to z faktu wprowadzenia się pozostałych pozwanych za domniemaną zgodąZ. B. (2), która nie sprzeciwiła się powyższemu. Na chwilę wydania orzeczenia pozwani jednak nie posiadali prawa do zajmowania lokalu przyul. (...). Tytuł ich wygasł w momencie wyprowadzkiZ. B. (2)doC., ponieważ nie chciała już zamieszkiwać w ww. lokalu. Skoro doszło do wygaśnięcia ostatniej umowy najmu to pochodne uprawnienie pozwanych również wygasło. Stąd należy stwierdzić, że w momencie orzekania pozwanyR. B.- i w konsekwencji jego żona oraz dzieci - nie posiadali tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Dlatego też, Sąd orzekł o eksmisji pozwanych, przyznając im jednak prawo do lokalu socjalnego. Zostało bowiem przyjęte, że pozwani nie są w stanie zapewnić sobie innego miejsca zamieszkania. Sąd I instancji argumentował, że ze względu na chorobę syna pozwanyR. B.jest jedyną pracującą osobą; osiągane przez niego dochody, wynoszące ok. 2.400 zł miesięcznie muszą wystarczyć na utrzymanie czteroosobowej rodziny, co przy przedstawionej przez niego strukturze miesięcznych wydatków powoduje, że pozwani nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Pozwani nie mogą zamieszkać zZ. B. (2), gdyż w domu wC.zamieszkuje rodzina brata pozwanego, a sam dom ma powierzchnię 80 m2. W ocenie Sądu Rejonowego nie można wymagać, aby pozwani zamieszkali z rodzicamiM. B., którzy okazywali swoją niechęć do pozwanych i nie życzyli sobie ich obecności. Zmuszanie ich do powrotu do ww. mieszkania byłoby niehumanitarne. Sąd Rejonowy mimo uwzględnienia powództwa postanowił nie obciążać pozwanych kosztami postępowania, ponieważ w jego ocenie całokształt okoliczności sprawy przemawia za zastosowaniemart. 102 k.p.c.Sąd wziął pod uwagę sytuację rodzinną i majątkową pozwanych, która wskazuje że uiszczenie kosztów sądowych byłoby dla nich znacznym obciążeniem.
Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa zaskarżając wyrok w części, tj. w punkcie III oraz formułując wobec niego następujące zarzuty:
1. sprzeczność poczynionych ustaleń z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, poprzez: - nieuprawnione przyjęcie, że centrum życioweZ. B. (2)w chwili śmierciH. Ż.koncentrowało się w lokalu mieszkalnym położonym wK.przyul. (...), - nieuprawnione przyjęcie, że pozwaniM. B.,J. B.orazB. B., w chwili gdy wprowadzili się do lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...), dysponowali jakimkolwiek tytułem prawnym do zajmowania tegoż lokalu, - nieuprawnione przyjęcie, że pozwani nie mają możliwości realizowania swoich potrzeb mieszkaniowych bez pomocy społeczności lokalnej, podczas gdy przed sprowadzeniem się do spornego lokalu mieszkalnego pozwani realizowali swoje potrzeby mieszkaniowe bez pomocy Gminy, a nadto pozwani mają nieskrępowane możliwości zarobkowania i w konsekwencji samodzielnego realizowania wszelkich swoich potrzeb, 2. naruszenie prawa materialnego, a to: -art. 691 § 2 kodeksu cywilnegopoprzez jego nieodpowiednie zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, żeZ. B. (2)wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...)w miejsce zmarłejH. Ż., w sytuacji w której okoliczności sprawy wskazują, że obecnośćZ. B. (2)w spornym lokalu miała charakter doraźny wywołany potrzebą sprawowania opieki nad matką, -art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegopoprzez jego niezastosowanie w stosunku do pozwanychM. B.,J. B.orazB. B.orazart. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegopoprzez jego nieuprawnione zastosowanie w stosunku do ww. pozwanych, -art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, przez bezzasadne zastosowanie ww. przepisu w stosunku do pozwanych, podczas gdy z okoliczności sprawy wynikało, że pozwani są w stanie realizować swoje potrzeby mieszkaniowe bez pomocy społeczności lokalnej. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o: I. zmianę punktu III zaskarżonego wyroku w wyżej wskazanym zakresie, poprzez orzeczenie, iż pozwanymR. B.,M. B.,J. B.orazB. B.nie przysługuje uprawnienie do uzyskania od Gminy MiejskiejK.lokalu socjalnego, ewentualnie o: II. dodanie punktu II orzekającego, iż w stosunku do pozwanychM. B.,J. B.orazB. B., nakazanie opuszczenia, opróżnienia z rzeczy i wydania Gminie MiejskiejK.lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...)następuje z powodu zajęcia lokalu bez tytułu prawnego, III. zmianę punktu III zaskarżonego wyroku poprzez wyeliminowanie z jego treści pozwanychM. B.,J. B.orazB. B.oraz poprzez orzeczenie, iż pozwanemuR. B.nie przysługuje uprawnienie do uzyskania od Gminy MiejskiejK.lokalu socjalnego, a nadto strona powodowa wniosła o: IV. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, liczonych według norm przewidzianych. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie w całości oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, w wysokości prawem przewidzianej, powiększonej o podatek od towarów i usług, przy czym oświadczył, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Strona powodowa złożyła ponadto zażalenie na orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie IV wyroku, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niezastosowanie przepisuart. 98 § 1 k.p.c.oraz nieuprawnione zastosowanieart. 102 k.p.c.W oparciu o powyższymi zarzutami wniosła o: 1. zmianę zaskarżonego punktu poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanychM. B.,R. B.,J. B.orazB. B.na rzecz powoda kosztów procesu w kwocie 320,00 zł, w tym kosztów zastępstwa procesowego, 2. zasądzenie solidarnie od pozwanychM. B.,R. B.,J. B.orazB. B.na rzecz strony powodowej kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych. W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o oddalenie zażalenia w całości oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, w wysokości prawem przewidzianej, powiększonej o podatek od towarów i usług, przy czym oświadczył, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub w części.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja strony powodowej okazała się zasadna.
Sąd Okręgowy podziela jednak dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę dowodów, jak i poczynione na ich podstawie ustalenia faktyczne. Nie istnieją bowiem uzasadnione podstawy, aby podważać zarówno zeznania pozwanegoR. B., jak i słuchanych świadków. Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenie Sądu pierwszej instancji, że przebywanie pozwanego, jak i jego matkiZ. B. (2)w lokalu pod adresemul. (...)wK.związane było z koniecznością opieki nadH. Ż., babką pozwanego. ZamieszkanieR. B.w lokalu spowodowane było niewątpliwie potrzebą udzielania pomocy swojej matce w opiece nadH. Ż.. Jednakże Sąd Okręgowy w oparciu o niezaprzeczone przez pozwanych twierdzenia strony powodowej, które zostały przedstawione przed Sądem Rejonowym (vide: kopia wypisu aktu notarialnego z dnia 30.12.2010 roku Repertorium A Numer(...)k. 146 – 152) oraz na rozprawie odwoławczej z dnia 13 stycznia 2017 r., dokonuje ustalenia, zgodnie z którymZ. B. (2)wykupiła lokal od Gminy, położony przyul. (...), którego była najemcą, a starania związane z jego wykupem podjęła w trakcie przebywania w lokalu zamieszkiwanym przezH. Ż.. Sprawia to, że Sąd Okręgowy uznaje, iżZ. B. (2)nie wstąpiła z chwilą śmierci jej matki w stosunek najmu. Przesłanką wykupu lokalu jest bowiem oświadczenie najemcy, że zamieszkuje lokal objęty wnioskiem o wykup. W przeciwnym razie procedura wykupu nie mogłaby doprowadzić do zamierzonego skutku. Zgromadzony materiał dowodowy przed Sądem Rejonowym oraz przez Sądem Okręgowym prowadzi do konkluzji, iżZ. B. (2)nie ześrodkowała całej swojej działalności życiowej w lokalu najemczyniH. Ż.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 40/99). Należy wyjaśnić, że zgodnie zartykułem 691 § 2 k.c.przesłanką wstąpienia w stosunek najmu jest stałe zamieszkiwanie w lokalu z najemcą do chwili jego śmierci. Oznacza to, że lokal mieszkalny stanowi dla osoby zamieszkującej z najemczynią centrum jej spraw życiowych. W okolicznościach niniejszej sprawy niemożliwa byłaby ocena, żeZ. B. (2)wynajmując lokal przyul. (...), a następnie podejmując skuteczne starania o jego wykup, przebywała w lokalu przyul. (...)z zamiarem stałego pobytu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 czerwca 2001 r., sygn. akt I CKN 1179/98, sformułował słuszną tezę, że ,,czasowe - uzasadnione określonymi przyczynami - przebywanie poza miejscem stałego miejsca zamieszkania nie oznacza, by najemca przestał mieszkać w "swoim" lokalu, by zmienił miejsce zamieszkania”. Nie jest możliwe, aby dana osoba miała równocześnie dwa centra życiowe i stale zamieszkiwała w dwóch lokalach, co wynika z treściart. 28 k.c.Oznacza to, że najem z chwilą śmierci najemczyni wygasł. Ustalenie to ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny, czy pozwani mieli status lokatorów, a w konsekwencji, czy przysługuje im prawo do lokalu socjalnego. Sąd Okręgowy uznaje, żeR. B.przebywając w lokalu przyul. (...)posiadał do chwili śmierciH. Ż.status lokatora w świetleart. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Należy więc wyjaśnić, że przepis ten stanowi, że przez lokatora należy rozumieć najemcę lokalu lub osobę używającą lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Jak podnosi się w orzecznictwie, osoba korzystająca z lokalu może mieć status lokatora, mimo że nie łączy ją z wynajmującym (z reguły właścicielem nieruchomości) stosunek najmu w sytuacji, gdy jej tytuł do korzystania z nieruchomości ma swoje źródło w prawie najemcy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w przywoływanej przez Sąd Rejonowy uchwale z dnia 4 października 2002 r., sygn. akt III CZP 62/02, ,,nie budzi wątpliwości zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, że korzystanie z lokalu przez domowników najemcy oraz osoby, którym najemca użyczył lokalu, nie jest względem wynajmującego ani bezprawne, ani bez tytułu prawnego, choć nie łączy ich z wynajmującym stosunek najmu. Tytuł ich korzystania z mieszkania wypływa z prawa i woli najemcy i jest skuteczny wobec wynajmującego. Jest to uprawnienie pochodne od prawa najemcy, powstające i gasnące razem z nim (por. uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9.3.1959 r., 1 CO 1/59, OSPiKA 1960, nr 2, poz. 35 oraz cytowanej już uchwały z dnia 27.6.2001 r., III CZP 28/01)”. Niewątpliwie pozwany przebywał w lokalu za zgodą swojej babki i posiadał status domownika, o czym w szczególności świadczy fakt, że wykonał remont mieszkania przyul. (...), wydzielając tam dodatkowe pomieszczenie. Niemniej skoro wraz śmierciąH. Ż., stosunek najmu powołanego lokalu mieszkalnego wygasł, toR. B.utracił tytuł prawny do przebywania w nim. W konsekwencji, zamieszkanie w przedmiotowym lokalu po śmierci najemczyni przez pozostałych pozwanych miało wobec strony powodowej charakter bezprawny, stanowiąc przejaw samowolnego naruszenia prawa własności. Sprawia to, że normy ochronneustawy o ochronie praw lokatorównie mogą się odnosić zarówno doM. B., jak i jej dzieci –B. B.orazJ. B., a jedynie w stosunku doR. B.obowiązkiem Sądu była ocena, czy przesłanki przyznania prawa do lokalu socjalnego zostały spełnione.       Sąd Okręgowy uznaje, że Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie lokatorów, przyznając pozwanym prawo do lokalu socjalnego, a więc także i byłemu lokatorowiR. B.. Przepis ten stanowi, że ,,sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną”. Nawet gdyby przyjąć, że wszyscy pozwani mieli tytuł prawny do zajmowania przedmiotowego lokalu, to i tak nie można byłoby uznać, iż przysługuje im uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Należy wprawdzie zważyć, że pozwanyR. B.jest jedynym żywicielem rodziny, a jego miesięczne zarobki oscylują w granicach 2.400 zł, niemniej fakt, iżM. B.nie podejmuje pracy zarobkowej jest wynikiem porozumienia rodzinnego. Wiek pozwanychB. B.orazJ. B.nie jest bowiem przeszkodą w podjęciu przezM. B.pracy zarobkowej, ponieważ najmłodszy z nich ma 13 lat. Okoliczności sprawy nie wskazują także, aby ponowne zamieszkiwanie pozwanych w czteropokojowym lokalu rodzicówM. B.było wykluczone. Kwestia komfortu takiego zamieszkiwania, choć istotna życiowo, nie ma przy ocenie przysługiwania prawa do lokalu socjalnego prawnego znaczenia. Warto podkreślić, że prawo do lokalu socjalnego przysługuje jedynie osobom najuboższym, a trudna sytuacja życiowa nie jest wystarczającą przesłanką stwierdzenia przez sąd, że danej osobie takie uprawnienie przysługuje. Dlatego też Sąd Okręgowy zmieniając zaskarżony wyrok uznał, że pozwanym nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. PozwanemuR. B.z uwagi na jego sytuację materialną, natomiast pozostałym pozwanym z uwagi na samowolne zajęcie lokalu przyul. (...).
W związku z powyższym Sąd Okręgowy zmienił punkt 2 zaskarżonego wyroku w oparciu oart. 386 § 1 k.p.c.
Orzekając w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. z§ 7 pkt 1w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych postanowił zasądzić od pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 440 zł, na którą składają się: koszt poniesienia opłaty od apelacji w wysokości 200 zł oraz taryfowy koszt zastępstwa prawnego, wynoszący 240 zł.
Na zasadzieart. 223ust. 1 ustawy o radcach prawnychw zw. z§ 13 pkt 1w zw. z§ 16 ust. 1 pkt 1w zw. z § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, Sąd Okręgowy zasądził na rzecz radcy prawnego z urzęduK. T.kwotę 295,20 zł brutto tytułem wynagrodzenia za udzielenie pozwanemuR. B.pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu odwoławczym.
Zażalenie strony powodowej okazało się także zasadne. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Sąd Rejonowy w sposób niezwykle lakoniczny uargumentował zastosowanie w niniejszej sprawieart. 102 k.p.c., który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W orzecznictwie został wyrażony pogląd że ,,do kręgu "wypadków szczególnie uzasadnionych" należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich - sytuację majątkowe i życiową strony, z zastrzeżeniem, że nie jest wystarczające powołanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.)” – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II CZ 154/12.         Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że sytuacja majątkowa i osobista pozwanych nie stanowi jednak przesłanki zastosowaniaart. 102 k.p.c., przypominając przy tym, że miesięczne zarobki pozwanegoR. B.oscylują w granicach 2.400 zł. Wprawdzie kwota ta nie jest znaczna, biorąc po uwagę fakt, że służy ona zaspokajaniu potrzeb jego rodziny – w tym cierpiącego na astmę syna, niemniej nie pozwala na przyjęcie, że sytuacja pozwanych jest diametralnie różna od innych pozwanych w sprawach o eksmisję. Zasadą jest, że osoby eksmitowane z lokali mieszkalnych znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej i osobistej. Jednak nie byłaby uzasadniona ocena, że w każdej takiej sprawie znajdowałby zastosowanieart. 102 k.p.c.Przepis ten stanowi bowiem wyjątek od reguły zart. 98 k.p.c., zgodnie z którą strona przegrywająca pokrywa koszty procesu i nie może być wykładany rozszerzająco. W ocenie Sądu Okręgowego zasady słuszności nie przemawiały za odstąpieniem od obciążania pozwanych kosztami procesu. Dlatego też należało zmienić pkt 3 wyroku poprzez zasądzenie - na zasadzieart. 98 k.p.c.w zw. § 9 pkt 1 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 r. - solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 320 zł tytułem kosztów procesu. Na kwotę ta składa się opłata od pozwu oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony powodowej. W związku z powyższym Sąd Okręgowy orzekł tak jak w sentencji w oparciu oart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.Mimo uwzględnienia zażalenia Sąd Okręgowy postanowił oddalić wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Nie istniały bowiem żadne przeszkody, aby strona powodowa składając apelację od wyroku zaskarżyła także orzeczenie w przedmiocie kosztów, a w takiej sytuacji zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego generowałoby w sposób nieuzasadniony dodatkowe obciążenie po stronie pozwanych.
SSO Magdalena Meroń-Pomarańska  SSO Weronika Oklejak   SSO Krzysztof Wąsik