Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1969/16
Data wyroku: 2017-03-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Artur Żymełka, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 358 § 1 i 2 kc, art. 7 ust. 1 lit. b i ust. 3 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustnowiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. U. E. L z 17.2.2004 r. s. 1 i n).

Sygn. akt III Ca 1969/16, III Ca 1970/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Marcin Rak
Sędzia    SO Artur Żymełka
SO Roman Troll (spr.)
Protokolant    Agnieszka Wołoch
po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaA. O. (1)
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
o zapłatę
i z powództwaA. S. (1)
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach
z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I C 1113/15

oddala obie apelacje.
SSO Roman Troll    SSO Marcin Rak    SSO Artur Żymełka
Sygn. akt III Ca 1969/16
III Ca 1970/16

UZASADNIENIE
PowódA. O. (1)18 marca 2015 r. wniósł o zasądzenie od pozwanej(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.1719,32 zł z ustawowymi odsetkami od 3 sierpnia 2013 r. o 1702,32 zł oraz od 17 zł od dnia złożenia pozwu. Także powódA. S. (2)18 marca 2015 r. wniósł o zasądzenie od tej pozwanej 1719,32 złz ustawowymi odsetkami od 3 sierpnia 2013 r. o 1702,32 zł oraz od 17 zł od dnia złożenia pozwu. Ich żądania były związane z odszkodowaniami za odbyte 3 sierpnia 2013 r. przelotyz opóźnieniem wynoszącym ponad 3 godziny na trasieK.–A.(lot(...), co do powodaA. O. (1)i lot(...), co do powodaA. S. (1)).
Pozwana wniosła o oddalenie obu powództw, względnie o ich odrzucenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Pozwana 2 listopada 2015 r. dokonała zapłaty odszkodowania na rzecz powodaA. S. (1)w wysokości(...),08 i doszło do ograniczenie powództwa w tej części. Ostatecznie powód zażądał więc 425,47 zł z odsetkami ustawowymi od 2 listopada 2015 r. oraz 17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu. Nastęnie 13 listopada 2015 r. dokonała zapłaty odszkodowania na rzecz powodaA. O. (1)w wysokości 1699,80 i doszło do ograniczenie powództwa w tej części. Ostatecznie powód zażądał więc 431,58 zł z odsetkami ustawowymi od 13 listopada 2015 r. oraz 17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu.
Wyrokiem łącznym z 30 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach oddalił oba powództwa (pkt 1); zasądził od powodaA. O. (1)na rzecz pozwanej 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 2) i zasądził od powodaA. S. (1)na rzecz pozwanej 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3).
Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: powodowie odbyli loty z opóźnieniem wynoszącym ponad 3 godziny na trasieK.–A.(lot(...)co do powodaA. O. (1)i lot(...)co do powodaA. S. (1)), a odległość pomiędzy lotniskami mierzona metodą trasy po ortodromie wynosiła 1775 km. Każdemu z powodów (Sąd Rejonowy wskazał, żeM. U.), jeszcze przed wytoczeniem powództw, w listopadzie 2014 r., decyzjami Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego potwierdzono niewypłacenie przez pozwaną odszkodowania w wysokości 400 euro dla każdegoz nich, wskazanego w decyzjach tegoż Prezesa z 17 kwietnia 2014 r. Pozwana 6 lutego 2015r. zwróciła się do pełnomocnika powodów postępowaniu administracyjnym (W. C.) o przedłożenie właściwego pełnomocnictwa i wskazanie numeru rachunku bankowego, aby przelać odszkodowanie. Powodowie 5 czerwca 2015 r. wezwali pozwaną do zapłaty odszkodowania z należnościami ubocznymi w terminie 7 dni wskazując numery rachunków bankowych.
Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy przywołał swoje prawomocne orzeczenie z 9 lutego 2016 r. co do odrzucenia żądań pozwów w zakresie należności głównych i powołując się na regulacjęart. 358 § 1 k.c.i Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozporządzenie (EWG) nr 295/91 wskazał, że powodowie nie mogą dochodzić odszkodowania w walucie polskiej. Zaznaczył również, że nie wykazali sposobu wyliczenia należności określonej w pozwie, bo nie przedłożyli dokumentu potwierdzającego wysokość średniego kursu euro. Nie znalazł również podstaw do zasądzenia kwot po 17 zł, albowiem nie przedłożono wydruków potwierdzających te przelewy, a jedynie ich kopię niepotwierdzoną jako zgodna z oryginałem, a ponadto nie przedłożono pełnomocnictwa dlaW. C.. Dlatego też żądania powodów uznał za niezasadne. Podstawę prawną orzeczenia stanowiła również regulacjaart. 6 k.c.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł zgodnie zart. 98 k.p.c.przy zastosowaniu§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, biorąc pod uwagę, że doszło do połączenia dwóch oddzielnych spraw.
Apelację od tego wyroku złożyli powodowie zaskarżając go w całości, przy czymA. O. (1)co do 449 zł, aA. S. (1)co do 443 zł. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili: naruszenie prawa materialnego poprzez błędne uznanie wyłącznego sposobu spełnienia roszczeń pasażerów w walucie euro, które określone zostały w art. 7 Rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r., wskazując, że zarzut ten jest następstwem naruszenia przez Sąd Rejonowy zasady efektywności i celowości prawa unijnego; naruszenieart. 228 § 1 i 2 k.p.c.poprzez uznanie faktu notoryjnego, znanego sądowi z urzędu, to jest kursu euro, jako wymagającego dowodu; naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 328§ 2 k.p.c.poprzez przyjęcie, że załączone do pozwu wydruki z systemu bankowości elektronicznej, potwierdzające poniesione przez stronę powodową koszty w wysokości 17 zł wymagały poświadczenia adwokata za zgodność z oryginałem; naruszenieart. 109 § 2 k.p.c.w związku zart. 98 k.p.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu strony powodowej za przegrywającą postępowanie; naruszenieart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.poprzez błędne uznanie, że badanie dopuszczalności drogi sądowej dla roszczeń, co do których wydana została decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego; naruszenieart. 203 § 1 k.p.c.poprzez pominięcie czynności strony powodowej polegającej na częściowym cofnięciu powództwa w sprawie.
Przy tak postawionych zarzutach wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1
zasądzenie na rzecz powodaA. S. (1)425,47 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 2 listopada 2015 r.;

2
zasądzenie na rzecz powodaA. O. (1)431,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 13 listopada 2015 r.;

3
zasądzenie na rzecz powodaA. S. (1)17 zł wraz ustawowymi odsetkami od 18 marca 2014 r.;

4
zasądzenie na rzecz powodaA. S. (1)17 zł wraz ustawowymi odsetkami od 18 marca 2014 r.;

5
uchylenie punktu 2 i 3 zaskarżonego wyroku.

Ewentualnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawieart. 379 § 5 k.p.c., a także wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Należy zaznaczyć, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia doszło do błędu związanego ze wskazaniem, iż odszkodowanie w wysokości po 400 euro przyznanoM. U.. W rzeczywistości przyznano je każdemu z powodów, co w dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy potwierdza. Z tym sprecyzowaniem ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje je za własne.
W sprawie nie doszło do nieważności postępowania, gdyż strony były w sposób prawidłowy reprezentowane i nie były pozbawione możności obrony swych praw. Skarżący nawet tego zarzutu bliżej nie wyjaśniają. Sąd Okręgowy działając z urzędu nie zauważył zaś, aby doszło do naruszeń prawa skutkujących nieważnością postępowania (por.art. 378§ 1 k.p.c.w związku zart. 379 k.p.c.).
Należy podkreślić, że postanowieniem - wydanym na rozprawie 9 lutego 2016 r. - Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach odrzucił pozewA. O. (1)co do 1702,32 zł orazA. S. (1)co do 1702,32 zł. Postanowienie to wydane na rozprawie nie było skarżone, a co za tym idzie uprawomocniło się. Przy czym termin do zaskarżenia tego postanowienia upłynął stronie powodowej 16 lutego 2016 r., gdyż nie złożyła wniosku o jego uzasadnienie. Dlatego też zarzuty dotyczące niewłaściwego odrzucenia pozwu zamiast umorzenia postępowania w żaden sposób nie mogą być skuteczne. Decyzja sądu w tym zakresie uprawomocniła się i nie ma żadnych podstaw, aby skutecznie – w apelacji – ją podważyć. W toku postępowania apelacyjnego nie ma żadnych podstaw do badania jej prawidłowości (por. a contrarioart. 380 k.p.c.). Uprawomocnienie się decyzji dotyczącej odrzucenia pozwu oznacza, że strona powodowa w tej części musi być uznana za przegrywającą spór. To z kolei wskazuje na niezasadność zarzutów podniesionych w apelacji, a dotyczących naruszeniaart. 109 § 2 k.p.c.w związku zart. 98 k.p.c., a takżeart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.iart. 203 § 1 k.p.c.
Prawomocnie więc Sąd Rejonowy odrzucił żądania powodów co do należności głównych (za wyjątkiem żądania opłat od pełnomocnictw udzielonych w postępowaniu administracyjnym). Powodowie dochodzą jednak także odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.).W literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że skutkiem niespełnienia świadczenia w terminie jest opóźnienie dłużnika i wówczas wierzyciel może żądać świadczenia ubocznego w postaci odsetek za opóźnienie, które należą się za cały czas opóźnienia, począwszy od dnia wymagalności długu, a stają się wymagalne z upływem pierwszego dnia od terminu wymagalności roszczenia głównego, z tym że w pierwszym dniu opóźnienia powstaje roszczenie tylkoo odsetki za ten dzień. W razie dalszego opóźnienia proces powstawania tego roszczenia toczy się dalej; wierzyciel nabywa prawo do odsetek oddzielnie za każdy kolejny dzień przez cały czas opóźnienia. Odsetki uzyskują tym samym samodzielność w zakresie wymagalności roszczenia i jego przedawnienia. Stanowią jednak świadczenie uboczne w stosunku do świadczenia głównego. Oznacza to, że ich byt uzależniony jest od roszczenia o zapłatę należności głównej i to zarówno co do jego powstania, jak i wysokości oraz zakresu. Natomiast gdy powstaną to ich byt jest już niezależny.
W toku postępowania obydwaj powodowie dochodzili także należności po 17 zł tytułem opłat skarbowych od pełnomocnictwa. Opłata skarbowa od pełnomocnictwa została uiszczona co doA. O. (1)20 grudnia 2013 r. /k. 8/, a co do drugiego z powodów 19 grudnia 2013 r. /k. 11 akt połączonych/. Przy czym opłaty te zostały poniesione przezKrajowe Centrum (...) sp. z o.o.wK., a nie przez powodów – wynika to wprost z dowodów wpłat. Dlatego też nie mogą oni dochodzić zasadnie ich zwrotu, skoro ich nie uregulowali. W tej części żądanie nie zostało wykazane (art. 6 k.c.). Niezasadne są więc podnoszone w tym zakresie zarzuty.
Powodowie, pismami z 5 czerwca 2015 r., wezwali pozwaną do zapłaty kwot wskazanych w decyzjach wydanych przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego /k. 47 i k. 44 akt połączonych/. Okoliczność, że oba wezwania dotyczyły kwot określonych w decyzjach, czyli w walucie euro wskazuje na to, że żądali właśnie ich wykonania. Jednocześnie w tych wezwaniach wskazali, że waluta powinna być w złotych polskich, ale nie ma to wpływu na tow jakiej walucie zechce spełnić świadczenie dłużnik. Wierzyciele bowiem nie mogą zmienić waluty, a jedynie jej kurs.
Zobowiązanie pozwanej wynikające z art. 7 ust. 1 lit. b Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U E. L z 17.2.2004 r. s. 1 i n.) – zwane dalej Rozporządzeniem - zostało jednoznacznie wyrażone w walucie obcej, tj. euro. Zgodnie zart. 358 § 1 k.c.jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej.W literaturze wskazuje się, że przysługujące na podstawieart. 358 § 1 k.c.uprawnienie dłużnika do zaspokojenia wierzytelności pieniężnej wyrażonej w walucie obcej przez zapłatę pieniędzmi polskimi wchodzi w rachubę tylko wówczas, gdy w ustawie, orzeczeniu sądowym lub czynności prawnej nie zastrzeżono, że zapłata długu powinna nastąpić w walucie obcej (por.T. W.: [w:] Komentarz doKodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, pod red.J. G.,L. N.2013 r., teza 17 do art. 358 orazA. O.; [w:] Komentarz doKodeksu cywilnego. Tom II., Zobowiązania – część ogólna, pod. red.A.K., Lex 2014 r., teza 10 doart. 358). Przepis prawa wyraźnie określa zobowiązaniew walucie obcej (euro), dlatego zapłata tego odszkodowania mogła nastąpić tylko w tej walucie, albowiem także dłużnikowi nie przysługiwałoby prawo do spełnienia świadczeniaw walucie polskiej (w świetleart. 358 § 1 k.c.). Nadto, nawet gdyby przyjąć pogląd przeciwny (por. A. Rzetecka – Gil: [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego., Zobowiązania – część ogólna, Lex/el. 2001 r., teza 10 do art. 358 za Z. Radwańskim) i uznać, żeart. 358§ 1 k.c.znajduje zastosowanie również do zobowiązań wynikających z ustawy, to prawo wyboru waluty, w której zostanie spełnione świadczenie, zasadniczo należy do dłużnika.W orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się bowiem, żeart. 358 § 2 zd. 2 k.c.należy wykładać w ten sposób, iż w wypadku zwłoki dłużnika w spełnieniu świadczeniaw wykonaniu zobowiązania, którego przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, wierzyciel ma prawo wyboru kursu, według którego jest określana wartość waluty obcej, jeżeli dłużnik dokona wyboru waluty polskiej. Prawo wyboru waluty, zgodnie zart. 358 § 1 k.c., przysługuje zatem dłużnikowi zarówno w sytuacji, gdy spełnia świadczeniew terminie, jak i w sytuacji, gdy pozostaje w zwykłym opóźnieniu lub zwłoce. W wypadku zwłoki dłużnika wierzycielowi służy natomiast prawo wyboru kursu, po jakim będzie przeliczona wartość waluty obcej w wypadku wyboru przez dłużnika waluty krajowej albow wypadku, gdy umowa stron przyzna wierzycielowi uprawnienie do wyboru waluty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2012 r., sygn. akt III CSK 273/11, Lex nr 12246983, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 3 marca 2014 r., sygn. akt I ACa 1142/13, Lex nr 1441383, wyrok Sądu Apelacyjnego Szczecinie z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I ACa 184/14, Lex 1488688). Zwłoka dłużnika nie uprawnia więc wierzyciela do żądania zapłaty w pieniądzu polskim, wówczas wierzyciel może natomiast oświadczyć dłużnikowi, że przy zapłacie w pieniądzu polskim ma zostać zastosowany kurs dla niego korzystniejszy. Ten kurs może pochodzić z dnia wymagalności bądź z dnia uregulowania zobowiązania. Nie może zaś żądać spełnienia zobowiązania w walucie polskiej.
Popadnięcie pozwanej w zwłokę spowodowało jedynie, że powodowie mogli ustalić sposób przeliczenia kursu walutowego (określić dzień przeliczenia), a nie mieli prawa wyboru waluty za pozwaną. To powoduje, że nie mogli skutecznie żądać zapłaty należnościw walucie polskiej, a co za tym idzie odsetek naliczonych od kwoty żądanej w walucie polskiej.
Dlatego też naruszenia prawa procesowego, wskazane w apelacji, a dotycząceart. 228 § 1 i 2 k.p.c.nie mogły być skuteczne, gdyż w realiach rozpoznawanej sprawy nie miały znaczenia.
W żaden sposób nie można zgodzić się z apelującymi, że poprzez uznanie, iż powództwo powinno być dochodzone w walucie obcej naruszona została zasada efektywności i celowości prawa unijnego. Skarżący jakby nie zauważyli, że w postępowaniu administracyjnym uzyskali ostatecznymi decyzjami administracyjnymi należności po 400 euro, wzywali pozwaną do uregulowania tych należności zgodnie z wydanymi decyzjami,a następnie wystąpili z powództwem o zapłatę w walucie polskiej, a więc z innym żądaniem niż dochodzili w postępowaniu administracyjnym. Ponadto art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że odszkodowanie (w euro) jest wypłacane w gotówce, elektronicznym przelewem bankowym, przekazem bankowym lub czekami bankowymi albo, za pisemną zgodą pasażera, w bonach podróżnych lub w formie innych usług. Możliwość wypłaty wartości odszkodowania – a więc tej wskazanej w euro – w bonach podróżnych lub innych usługach uzależniono od zgody pasażera udzielonej na piśmie, ale to dłużnik wybiera czyw taki sposób świadczenie spełni. Tak więc to nie wierzyciele (pasażerowie) decydująo formie spełnienia świadczenia, ale dłużnik. Stosunki pomiędzy stronami trzeba poddać obowiązującemu prawu, a nie ich samowoli. Chodzi przecież o to, aby wierzyciele otrzymali należne odszkodowanie, a nie stracili na jego wartości na skutek wyboru przez dłużnika innej waluty niż wskazana w art. 7 ust. 1 Rozporządzenia. Dlatego dłużnik może działać w zakresie wyboru waluty tylko w zgodzie zart. 358 § 1 i 2 k.c., który jednak obowiązuje także wierzycieli (powodów), a więc również oni nie mogą postępować wbrew tej normie. Podobne zasady działania dłużnika reguluje art. 7 ust. 3 Rozporządzenia. Dlatego podniesione w tym zakresie zarzuty są bezzasadne, a żądanie uregulowania należności w walucie polskiej, gdy istnieje decyzja administracyjna nakazująca jego spełnienie w walucie obcej nie może być uznane za celowe i zmierzające do uwzględnienia efektywności prawa unijnego – doszło już bowiem do przyznania odszkodowania w walucie euro (decyzjami). Bezcelowe i niezgodnez zasadą efektywności (skuteczności) musi być więc, w realiach rozpoznawanej sprawy, uznane żądanie zapłaty odszkodowania w walucie polskiej, gdy przyznano je już – zgodniez wnioskiem – w walucie obcej. Powodowie przecież skorzystali bezpośrednio z przepisów Rozporządzenia (art. 7 ust. 1 pkt b Rozporządzenia) w postępowaniu administracyjnym.
Nie doszło do naruszenia prawa materialnego, a zastosowana przez Sąd Rejonowy regulacja prawna jest prawidłowa, przy czym należy zaznaczyć, że nie wystarczy samo powołanie się w uzasadnieniu na Rozporządzenie, konieczne jest wskazanie konkretnego przepisu regulującego stosunki prawne i stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Nie jest to jednak nieprawidłowość skutkująca uchyleniem zaskarżonego orzeczenia czy też jego zmianą. Sąd Okręgowy bowiem także stosuje prawo materialne, a przywołane w ocenie prawnej konkretne przepisy Rozporządzenia wskazują jakie dokładnie regulacje prawne zastosowano.
Należy także zaznaczyć, że żaden z dopuszczonych do udziału w sprawie, na rozprawie apelacyjnej 9 marca 2017 r., aplikantów adwokackich nie przedstawił w terminie do 12 marca 2017 r. dokumentów wykazujących umocowanie. Dlatego też ich czynności w sprawie nie należało brać pod uwagę, a co za tym idzie nie uwzględniono też przedstawionych przez nich stanowisk, a także zgłoszonego wniosku pozwanej o zwrot kosztów postępowania odwoławczego, tym bardziej, że jej odpowiedź na apelację powodów została zwrócona 8 lutego 2017 r., zarządzeniem z 25 stycznia 2017 r. /k. 161/. Formalnie więc wniosku o zasadzenie kosztów postępowania odwoławczego ze strony pozwanej nie było (por.art. 97 § 2 k.p.c.).
Dlatego też zarzuty obu apelacji są bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 385 k.p.c., oddalono obie apelacje jako bezzasadne.
SSO Roman Troll    SSO Marcin Rak    SSO Artur Żymełka