Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2892/16
Data wyroku: 2017-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Olejniczak-Kosiara
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność osób trzecich za składki
Podstawa prawna: art 100,97,98 - ustawy - ordynacja podatkowa i 31,32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VIII U 2892/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 października 2016 roku - nr(...)- Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.na podstawieart. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja Podatkowaw zw. zart. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 963 ze zm.)określił wysokość zobowiązania zmarłego w dniu 3 listopada 2011 roku płatnikaJ. Z.na dzień otwarcia spadku na łączną kwotę 1.363,20 zł - obejmującą 385,20 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od 25 listopada 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku i 978,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień3 listopada 2011 roku. Organ rentowy orzekł przy tym w punkcie II decyzji, że GminaŁ.ponosi jako spadkobierca płatnikaJ. Z.odpowiedzialność za całość wymienionych w pkt I zobowiązań, którą to kwotę zgodnie z punktem III decyzji należy uiścić w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
/decyzja – k. 27 - 28 akt ZUS/
Odwołanie od ww. decyzji złożyła w dniu 5 grudnia 2016 rokuGmina M.Ł.wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zgodnie ze spisem inwentarza aktywa spadku stanowią pojazdy. Do chwili obecnej nie doszło jednak do wydania ww. ruchomości, a zgodnie z obowiązującymi przepisami gmina przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza i ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe do wysokości aktywów spadku. Wnioskodawca podniósł zatem, że skoro nie doszło do wydania spadku, Miasto nie nabyło aktywów uzasadniających jego odpowiedzialność.
/odwołanie - k. 2 - 3/
W złożonej w dniu 30 grudnia 2016 roku odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i wskazując, że mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2014 roku GminaŁ.nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
/odpowiedź na odwołanie - k. 11 - 11 verte/
W toku postępowania pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych
/e-protokół z dnia 12 lipca 2017 roku – 00:01:46 – 00:01:58; 00:14:02 - 00:14:07 – płyta– k. 35/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. Z.prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i był z tego tytułu zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Ubezpieczony nie opłacał należnych składek, wobec czego za okres od 25 listopada 1998 roku do 31 grudnia 1998 roku powstało zadłużenie w wysokości 1.363,20 zł, obejmujące 385,20 zł z tytułu nieopłaconych składek i 978,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 3 listopada 2011 roku.
/okoliczności bezsporne/
W dniu 3 listopada 2011 rokuJ. Z.zmarł.
/okoliczność bezsporna/
RodzinaJ. Z.odrzuciła przypadający jej na podstawie ustawy spadek po zmarłym.
/okoliczności bezsporne/
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 1111/12 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi I Wydział Cywilny stwierdził, że spadek poJ. Z.zmarłym w dniu 3 listopada 2011 roku wW.Ż., ostatnio stale zamieszkałym wŁ., na podstawie ustawy w całości z dobrodziejstwem inwentarza nabyła GminaŁ..
/okoliczności bezsporne, postanowienie - k. 13 akt ZUS/
Postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 724/14 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi I Wydział Cywilny postanowił sporządzić spis inwentarza majątku spadkowego pozostałego poJ. Z.i zlecić Komornikowi Skarbowemu Urzędu SkarbowegoŁ.wŁ.wykonanie postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza.
/okoliczności bezsporne, postanowienie - k. 17 akt ZUS/
Urząd SkarbowyŁ.wŁ.w dniu 28 grudnia 2015 roku dokonał spisu inwentarza masy spadkowej i stwierdził, żeJ.Z.pozostawił:
- Aktywa:

1
wBanku (...) S.A.:

-

rachunek lokaty o nr(...)- saldo na dzień 03.11.2011 roku wynosiło 0 zł,

rachunek bieżący o nr(...)- saldo na dzień 03.11.2011 roku wynosiło 0 zł;

2
samochód ciężarowy uniwersalny o ładowności do 2 t marki(...)L.modelŻ.A 06, rok produkcji 1984,nr rejestracyjny (...), wartość rynkowa wedługD.Postępowań Podatkowych tutejszego(...)wynosi 1 000 zł;

3
motorowermarki L.modelE.50 typ(...)-K, rok produkcji 2007,nr rejestracyjny (...), wartość rynkowa wedługD.Postępowań Podatkowych tutejszego(...)wynosi 1 500 zł;

- Pasywa:

1
zadłużenie w(...) Bank (...) S.A.(dawny(...) Bank S.A.) z tytułuumowy nr (...), które na dzień 03.11.2011 roku wynosiło 1 901,70 zł;

2
zadłużenie w(...) Bank S.A.z tytułu pożyczki o nr referencyjnym(...), które wynosiło 42 031,64 zł i po dniu zgonu zostało sprzedane zewnętrznej firmie windykacyjnej Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą wW.,ul. (...), reprezentowanej przez(...) S.A.,ul. (...),(...)-(...) W., nowy wierzyciel nie odnotował żadnych wpłat na poczet w/w zadłużenia;

3
zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej:

1) za okres do 31.12.1998 r.:

-

na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres 11-12/1998w kwocie 385,20 zł plus odsetki za zwłokę liczone na dzień 03.11.2011 r. w kwocie 978 zł,

2) za okres od 01.01.1999 r.:
- na Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 05/2005 - 06/2005 w kwocie 613,72 zł plus odsetki za zwłokę liczone na dzień 03.11.2011 r. w kwocie 468 zł,
- na Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 05/2005 - 06/2005 w kwocie 317,04 zł plus odsetki za zwłokę liczone na dzień 03.11.2011 r. w kwocie 240 zł,
- na Funduszu Pracy za okres 05/2005 - 06/2005 w kwocie 43,64 zł plus odsetki za zwłokę liczone na dzień 03.11.2011 r. w kwocie 27 zł.
/spis inwentarza - k. 20 - 21 akt ZUS/
Naczelnik Urzędu SkarbowegoŁ.wŁ.dokonał następnie uzupełnienia spisu inwentarza majątku spadkowego, wskazując że wymienione jako aktywa pojazdy marek(...)L.modelŻ.A 06 orazL.modelE.są zarejestrowanew Wydziale Praw Jazdy i Rejestracji(...)Urzędu MiastaŁ.na nazwisko zmarłego, jednak mimo podjętych działań nie udało się ustalić, czy faktycznie jeszcze istnieją, wobec czego do czasu ich zlokalizowania i dokonania oględzin nie stanowią czynnej masy spadkui winny być zamieszczone w spisie inwentarza w formie informacji bez podania wartości rynkowej.
/uzupełnienie - k. 30 akt ZUS/
Wdowa po zamarłymJ. Z.nie ma wiedzy na temat wymienionychw spisie inwentarza ruchomości.
/zeznania świadkaE. Z.- e-protokół z dnia 12 lipca 2017 roku - 00:03:38 - 00:12:38 - płyta - k. 35/
Tak ustalony stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami. Szczegółowych ustaleń Sąd Okręgowy w Łodzi dokonał w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach ZUS.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:
Odwołanie jest częściowo zasadne i jako takie skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.
Zgodnie zart. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 963 ze zm.)do należności z tytułu składek odpowiednie zastosowanie mają przepisyustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa(t. j. Dz.U. 2017 poz. 201 ze zm.) w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe -art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1 i 2, art. 100, art. 101 § 1 i 2.
Jak zaś stanowi art. 32 ustawy systemowej przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne mają odpowiednie zastosowanie do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokęi dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń.
Spadkobiercy płatnika składek przejmują zatem prawa i obowiązki spadkodawcy, a jak stanowi art. 98 § 1 powołanej wyżej ustawy Ordynacja podatkowa do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisyKodeksu cywilnegoo przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Przepis § 1 stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy.
Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy. Jednocześnie podmioty te nie składają oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 § 1 i § 2 k.c.).
Zgodnie zart. 1031 § 2 k.c.w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonegow wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.
Należności z tytułu niezapłaconych przez spadkodawcę składek – według ich stanu na dzień otwarcia spadku – przechodzą, jako obowiązek majątkowy zmarłego w rozumieniuart. 922 § 1 i 3 k.c., a więc jako dług spadku, na spadkobiercę, który przyjął spadek, w granicach jego odpowiedzialności za długi spadku, przy czym spełnienie tego obowiązku majątkowego jako zobowiązania publicznoprawnego następuje na zasadach określonych w ordynacji podatkowej, a więc po wydaniu przez organ rentowy (wierzyciela) decyzji określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy, podlegającej kontroli właściwego sadu ubezpieczeń społecznych. Pobór tego rodzaju składek i należności z nimi związanych, według stanu na dzień otwarcia spadku dłużnika organu rentowego, pobór w znaczeniuart. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest niemożliwy bez uprzedniego wydania przez organ rentowy decyzji określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy z powołaniem się na odpowiednie przepisy ordynacji podatkowej, te same, jakie stanowią podstawę dla określenia zobowiązania spadkobiercy dłużnika organu rentowego w zakresie w jakim nie zostały opłacone przez spadkodawcę, a więc niezapłaconych do dnia otwarcia spadku , należności z tytułu składek, do których to przepisów odsyła art. 31 ustawy systemowej, a poprzez ten przepis, także do art. 32 tej ustawy (Uchwała SN z dnia 7 maja 2008 r. II UZP 1/08, OSP 2009 nr 5, poz. 60).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.wydał decyzję określającą wysokość zobowiązań zmarłegoJ. Z.na dzień otwarcia spadku.
W świetle cytowanych przepisów nie ulega wątpliwości, że skoroGmina M.Ł.na podstawie ustawy nabyła w całości spadek po zmarłymJ. Z.z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi odpowiedzialność za jego długi spadkowe z ograniczeniem do wartości stanu czynnego spadku. Odpowiedzialność ta obejmuje także zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.
W rozpoznawanej sprawieGmina M.Ł.kwestionowała jednak swoją odpowiedzialność za długi spadkowe płatnika składekJ. Z.wobec ZUS, podnosząc, że nie ma we władaniu aktywów spadku, co oznacza również brak odpowiedzialności.
Istotnie w toku postępowania nie udało się ustalić, czy wskazane w spisie inwentarza ruchomości w ogóle istnieją. Przyznał to sam Naczelnik Urzędu SkarbowegoŁ.uzupełniając spis poprzez wskazanie, że do czasu zlokalizowania pojazdów i dokonania ich oględzin nie stanowią one czynnej masy spadku i winny być zamieszczone w spisie inwentarza w formie informacji bez podania wartości rynkowej.
W ocenie Sądu nie powinno budzić wątpliwości, żeGmina M.Ł.ponosi odpowiedzialność za długi spadkoweJ. Z.. Wynika to wprost z powołanych przepisów oraz co istotne z prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi I Wydziału Cywilnego z dnia 15 kwietnia 2014 roku (sygn. akt I Ns 1111/12 ).
Wskazać należy jednak, że w sytuacji, gdy spadkobierca nabywa spadekz dobrodziejstwem inwentarza, a ustalenie kwoty stanowiącej wartość czynną spadku jest niemożliwe lub wątpliwe, organ rentowy powinien poprzestać na orzeczeniu o zakresie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy. Ustalenie, czy istnieje majątek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, należy natomiast do postępowania egzekucyjnego (por. wyroki SO w Legnicy z dnia 29 kwietnia 2016 roku, sygn. akt V U 207/16 i z dnia 8 czerwca 2016 roku, sygn. akt V U 335/15).
Jednocześnie w decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek, koniecznie trzeba zawrzeć zastrzeżenie o ograniczeniu odpowiedzialności spadkobiercy, który spadek nabył z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest wystarczające powołanie się na to ograniczenie w jej uzasadnieniu. Organ egzekucyjny jest związany treścią takiej decyzji. Zgodnie zart. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji(t. j. z 2017 roku, poz. 1201), podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji może być m.in. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego.
Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu w decyzji należało określić zakres odpowiedzialności Gminy wynikający z przepisów prawa materialnego, w tym zart. 1031 § 2 k.c.i1032 k.c.
Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zatem zaskarżoną decyzję wpunkcie IIi orzekł, że GminaŁ.jako spadkobierca płatnikaJ. Z.ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy wymienione w punkcie I (pierwszym) do wysokości stanu czynnego spadku.
W pozostałym zakresie Sąd oddalił odwołanie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest bowiem jednostką wykonującą zadania administracji publicznej, toteż obowiązany jest działać na podstawie i w granicach prawa. Przy tym nie ma żadnych podstaw materialnoprawnych, by to organ rentowy dokonywał czynności w postaci uznania, że nie istnieje majątek do zaspokojenia roszczenia z tytułu zaległych składek (gdyż dług odziedziczono z ograniczeniem odpowiedzialności za zaległości składkowe). Czynności takie będą możliwe – tak jak już wyżej wskazano - dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jednocześnie trzeba podkreślić, że organ miał, w świetle przytoczonych wyżej przepisów - prawo, a także obowiązek wydania spornej decyzji.
Z uwagi na to, że żądanie wnioskodawcy nie zostało uwzględnione w całości, sądo kosztach procesu rozstrzygnął na podstawieart. 100 zd. 1 k.p.c.i zniósł je wzajemnie pomiędzy stronami, uznając że każda ze stron jest w zbliżonym stopniu przegrywającymi wygrywającym niniejsze postępowanie.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawcy i pełnomocnikowi ZUS.
11 września 2017 roku
M.U.