Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 1018/16
Data wyroku: 2017-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Iwona Godlewska, sędzia SO Beata Matysik (spr.), SO Tomasz Bajer
Słowa kluczowe: Przedawnienie roszczeń, Odpowiedzialność deliktowa
Podstawa prawna: art. 299 § 1 k.s.h., art. 442^1^ § 2 k.c.

Sygn. akt: XIII Ga 1018/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 roku w sprawie z powództwaA. K.przeciwkoM. L.o zapłatę 18.045,81 zł na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z dnia 29 stycznia 2013 roku, sygn. akt XIII GC 17/12, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w sprawieod dnia 2 marca 2012 roku do dnia 14 stycznia 2013 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi. Sąd Okręgowy stwierdził nieważność postępowania w sprawie, z uwagi na udział w postępowaniu osoby, która stosownie do przepisówKodeksu postępowania cywilnegonie może być pełnomocnikiem.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania w zniesionym zakresie Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi dnia 8 czerwca 2016 roku wydał wyrok zasądzający w pkt 1 od pozwanej na rzecz powódki kwotę 12.707,65 zł z odsetkami: ustawowymi za okres od dnia 3 stycznia 2012 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty; w pkt. 2 oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt. 3 przyznał radcy prawnemu reprezentującemu powódkę kwotę 7.380,00 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nakazał wypłacićtę sumę z funduszy Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi; w pkt. 4 nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 632,00 zł tytułem nieuiszczonej części opłaty od pozwu. (wyrok k. 288, postanowienie z dnia 24.08.2016 r. k 331, postanowienie z dnia 13.10.2016 r. k. 351).
Przedmiotowy wyrok został uzupełniony postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 roku o pkt 5 przyznający adwokatowi reprezentującemu pozwaną kwotę 2.952,00 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nakazujący wypłacić tę sumęz funduszy Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi. (k. 308)
Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana zaskarżając go w części,tj. w zakresie pkt. 1, 3a, oraz 4. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I
naruszenie prawa materialnego, tj.:

⚫

art. 218 §1a k.k.poprzez jego zastosowanie, choć przepis ten wszedł w życie 31 maja 2012 roku dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 2012 roku (Dz. U. z 2012 roku, poz. 611) i nie powinien być stosowany do czynów opisywanych jako popełnionych przed jego wejściem w życie;

art. 4 § 1 pkt 1 k.k.poprzez jego niezastosowanie, polegającena nieuwzględnieniu ustawy względniejszej dla pozwanej –kodeksu pracy;

art. 282 § 1 pkt 1 k.p.poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnieniew związku z tym, że ewentualne zachowanie pozwanej należy rozważaćw kategorii wykroczenia, a nie przestępstwa, a co za tym idzie doszło takżedo naruszeniaart. 4421§2 k.c.poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że okres przedawnienia biegnie w tym wypadku przez okres 20 lat;

I
naruszenie przepisów postępowania cywilnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 328 k.p.c.w zakresie w jakim uzasadnienie sądu nie zawiera wskazania jakie dowody zgromadzone w sprawie przemawiają za uznaniem, że zachowanie pozwanej nosiło cechy oczywistego, uporczywego i długotrwałego naruszeniaw stosunku do powódki, co czyni niemożliwym kontrolę instancyjną wyroku.

II
naruszenie przepisów postępowania cywilnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj.

A
art. 233 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, wbrew regułom logiki i doświadczenia życiowego, bez jego wszechstronnego, kompleksowego rozważenia, co przejawiło się w:

a
nie nadaniu odpowiedniego znaczenia zeznaniom powódki, pozwanej oraz świadkówB. W.iM. K.i w efekcie przyjęcie, że postępowanie pozwanej miało charakter uporczywy, oczywisty, długotrwały, a więc wypełniający znamiona przestępstwazart. 281 § 1a k.k.podczas gdy analiza tych zeznań nie pozwala na taki wniosek; mając na uwadze, że uzasadnienie nie zawiera rozważańw tym zakresie uznać należy, że sąd pominął te zeznania, choć mają one ważne znaczenie w sprawie,

b
nie nadanie odpowiedniego znaczenia postanowieniu z dnia 29 stycznia 2007 roku w sprawie DS. 6418/06 o umorzeniu śledztwa w sprawieo udaremnienie wykonania orzeczenia sądu w sprawie X P 481/04 –w kontekście oceny czy działanie pozwanej miało charakter uporczywy,

c
pominięcie dowodu z akt egzekucyjnych KM 1762/07 oraz akt Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, III Wydział Cywilny, sygn. akt III Co 587/08, z których wynikało, że pozwana nie dążyłado usuwania swego majątku w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu w zakresie wypłaty wynagrodzenia powódki, braku uporczywości w zachowaniu powódki,

d
pominięciu dowodu z treści wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawieo sygn. akt III C 1063/07, Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, III Wydział Cywilny, z którego wynika, że teoria powódkio kłopotach z wypłatami powstałymi w efekcie przepisania mieszkania pozwanej na matkę pozwanej jest nieprawdziwa i nie znajduje oparcia w rzeczywistym stanie sprawy,

w efekcie czego doszło także do nieprawidłowego ustalenia przez sąd, że po stronie pozwanej doszło do wypełnienia znamion występku zart. 218 § 1a k.k.zamiast wykroczenia zart. 282 § 1 pkt 1 k.p.;

B
art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zakresiew jakim w pkt. 4 sąd nakazał ściągnąć od pozwanej część opłaty od pozwu, podczas gdy pozwana była zwolniona od kosztów sądowych;

C
art. 102 k.p.c.w zakresie w jakim wpkt. 3asąd orzekł o kosztach należnych pełnomocnikowi powódki i sposobu ich zwrotu od pozwanej pomimo zwolnienia pozwanej od kosztów sądowych oraz nieuwzględnienia w tym względzie sytuacji finansowej pozwanej, która uniemożliwiła realizację tego zobowiązania.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwana wniosła o uwzględnienie apelacji i zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu za postępowanie przed sądem drugiej instancji. (apelacja k. 311 – 317).
W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji w całościoraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu (dwukrotnie za pierwszą instancję i dwukrotnie za drugą instancję). W treści odpowiedzina apelację wskazała także na własne stanowisko prezentowane w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, że zachowanie pozwanej wypełnia znamiona przestępstwazart. 586 k.s.h.poprzez niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki pomimo powstania warunków uzasadniających złożenie takiego wniosku. Ponadto powtórzyła zgłoszony zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez pozwaną poprzez korzystanie z ochrony prawnejw postaci podniesionego zarzutu przedawnienia. (odpowiedź na apelację k. 322 – 328).
Postanowienie zawarte w pkt. 3 zaskarżonego wyroku zostało dwukrotnie zmienionew trybieart. 395 §2 k.p.c.na skutek postępowań zażaleniowych wszczętych przez powódkę. (postanowienie z dnia 24 sierpnia 2016 roku k. 331 – 331 odw., postanowienie z dnia13 października 2016 roku k. 351)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie wyłącznie w części dotyczącej rozliczenia kosztów procesu w zakresie części opłaty od pozwu, tj. w zakresie pkt. 4 zaskarżonego wyroku. W pozostałym zakresie apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Zaskarżony wyrok jest prawidłowy, a błędne uzasadnienie nie stanowi wystarczającej podstawy do jego uchylenia.
Zgodnie zart. 299 § 1 k.s.h.jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Ustalenie, że członek zarządu odpowiada na podstawieart. 299 § 1 k.s.h., oznacza według części przedstawicieli doktryny i przeważającego stanowiska orzecznictwa(np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2004 r., IV CK 148/04)przypisanie mu odpowiedzialności o charakterze odszkodowawczym, mającej źródło w czynie niedozwolonym. Nie ulega zatem wątpliwości, że termin przedawnienia roszczeń formułowanych na podstawie analizowanego przepisu, określa się na podstawieart. 4421k.c.
Art. 4421§ 2 k.c.stanowi, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 rokuo zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2007 roku, Nr 80, poz. 538), mocą której dodanoart. 4421k.c., do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tego aktu prawnego, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisyart. 4421k.c.
Określenie terminu przedawnienia na podstawie cytowanego powyżej przepisu wymaga stwierdzenia popełnienia przestępstwa. W świetle aktualnego orzecznictwa sąd cywilny rozpoznający sprawę w braku prawomocnego wyroku skazującego w postępowaniu karnym, jest uprawniony do dokonania ustaleń w zakresie istnienia znamion przestępstwa oznaczonych w prawie karnym, stosując kryteria przewidziane w przepisach prawa karnego, w szczególności gdy ma to wpływ na określenie terminu przedawnienia(np. wyrok SN z dnia 18 grudnia 2008 roku, sygn. akt: III CSK 193/08).
Sąd Okręgowy podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że w sprawie znajduje zastosowanieart. 4421§ 2 k.c.Zastosowanie dwudziestoletniego terminu przedawnienia roszczeń dochodzonych przez powódkę jest uzasadnione, bowiem do powstania szkody doszło na skutek przestępstwa popełnionego przez pozwaną. Jednakże błędnie sąd pierwszej instancji uznał, że zachowanie powódki wypełniało znamiona czynu określonego wart. 218 §1 a k.k.W ocenie Sądu Okręgowego niewątpliwie pozwana popełniła czyn zabroniony określony wart. 586 k.s.h.
Zgodnie zart. 586 k.s.h.kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem,nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Wskazany przepis obowiązuje w obecnym brzmieniu od 1 stycznia 2001 roku. Przestępstwo, którego znamiona zostały określonew cytowanym przepisie stanowi występek stosownie do treściart. 7 § 3 k.k., ma charakter indywidualny właściwy, jako popełniane tylko przez zakreślony krąg osób.Jest przestępstwem trwałym, co oznacza, że czas jego popełnienia rozpoczyna się pierwszego dnia po upływie, ówcześnie, dwutygodniowego terminu od powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki, a kończy z chwilą złożeniaprzez zobowiązanego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, ustania warunków uzasadniających tę upadłość, a także w razie utraty przez zobowiązanego statusu osoby zobowiązanej do zgłoszenia takiego wniosku. Ten występek polega na zaniechaniu wykonania czynności, którą miał wykonać zobowiązany, należy do przestępstw umyślnych. Zaniechaniu zatem musi towarzyszyć zamiar bezpośredni lub ewentualny. Sprawca przestępstwa musi obejmować swoją świadomością istnienie obowiązku złożenia wnioskuo ogłoszenie upadłości.
Z aktualnego orzecznictwa wynika, że popełnienie przestępstwa określonegowart. 586 k.s.h.uzasadnia określenie terminu przedawnienia roszczeń opartych na treściart. 299 k.s.h.na podstawieart. 4421§ 2 k.c.(wyrok SN z dnia 24 lipca 2014 roku, sygn. akt: II CSK 582/13; wyrok SN z dnia 9 kwietnia 2015 roku, sygn. akt: V CSK 441/14). Stosując przepisy o przedawnieniu roszczeń odszkodowawczych zKodeksu cywilnegoSąd Najwyższy podkreślił, że celem przepisuart. 586 k.s.h.było wzmocnienie odpowiedzialności wynikającej zart. 299 k.s.h., co uzasadnia stosowanie dłuższych terminów przedawnienia.
Sąd Okręgowy uznał, że zachowanie pozwanej wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego wart. 586 k.s.h.Pozwana będąc prezesem zarządu spółki handlowej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) i mając świadomość ciążącego na niej obowiązku nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu przez nią zarządzanego(art. 5 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października1934 roku Prawo upadłościowe, Dz. U. z 1991 roku, Nr 118, poz. 512, z późn. zm.,orazart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze- Dz. U. z 2015 roku, poz. 233 w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 roku).
W świetle zebranego materiału dowodowego nie sposób ustalić precyzyjnie momentu, w którym spółka stała się niewypłacalna, co uzasadniało złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednakże niewątpliwie spółka była niewypłacalna w 2003 roku, bowiem zalegaław zapłacie wynagrodzeń za pracę powódce, świadkomB. W.(zeznanie k. 252 – 254),M. K.(zeznanie k. 254 – 255) a także składek na ubezpieczenia społeczne (pismo ZUS z dnia 31 maja 2004 roku k. 62).
Pozwana zeznała, że powinna złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości wskazującna znaczne zadłużenie spółki (k. 131 - 132). Tym samym przyznała, że miała świadomość takiego obowiązku oraz że istniała podstawa do ogłoszenia upadłości spółki. Pozwanaw przekonaniu, że wspólnicy spółki pokryją wszystkie zobowiązania spółki, zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku. Wobec powyższego Sąd Okręgowy przypisał jej przynajmniej zamiar ewentualny popełnienia przestępstwa, bowiem pozwana przewidywała możliwość popełnienia czynu i godziła się na to postępując wbrew spoczywającym na niej obowiązkom.
Rezultatem zaniechania pozwanej było powstanie u powódki szkody w postaci braku możliwości wyegzekwowania od spółki należnego wynagrodzenia za pracę. W konsekwencji należało uznać, że szkoda powódki pozostaje w adekwatny związku przyczynowymz przestępstwem określonym wart. 586 k.s.h.popełnionym przez pozwaną. Stosującart. 4421§ 2 k.c.roszczenie powódki ulega przedawnieniu z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa. Biorąc pod uwagę, że istotne problemy finansowe spółki utrudniające regulowanie bieżących zobowiązań powstały w 2003 roku Sąd Okręgowy przyjął, że termin przedawnienia należy liczyć od początku tego roku. A zatem roszczenia powódki uległyby przedawnieniu z początkiem 2023 roku.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał za chybiony zarzut naruszeniaart. 328 k.p.c., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada wszystkie konieczne elementy i poddało się kontroli instancyjnej. Chybione są także zarzuty naruszenia przez sąd pierwszej instancjiart. 4 § 1 pkt 1 k.k.iart. 282 § 1 pkt 1 k.p., poprzez ich niezastosowaniez uwagi na fakt, iż ustalenie popełnienia wykroczenia uregulowanego we wskazanym przepisie przez pozwaną pozostawałoby bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W przepisieart. 4421§2 k.c.ustawodawca uzależnił stosowanie dłuższego terminu przedawnieniaod popełnienia przestępstwa, a pozwanej przypisać należy przestępstwo stypizowanewart. 586 k.s.h.
Trafne są natomiast zarzuty naruszeniaart. 233 k.p.c., a takżeart. 218 § 1a k.k.,co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez Sąd Okręgowy, że nie było podstawdo stwierdzenia, iż zachowanie pozwanej wypełniało znamiona przestępstwa określonegowart. 218 § 1a k.k.Rację ma skarżący, że wskazany przepis prawa karnego nie obowiązywał w momencie zachowania pozwanej podlegającego ocenie sądu pierwszej instancji. Jednakże to samo przestępstwo było opisane wart. 218 § 1 k.k., obowiązującym w okresie pełnienia przez pozwana funkcji członka zarządu Spółki. W ocenie Sądu Okręgowego działaniu pozwanej w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można przypisać zamiaru bezpośredniego popełnienia czynu zabronionego. Wymaga on przypisania zachowaniu sprawcy cech złośliwości lub uporczywości, które zawsze jest nakierowane na konkretnego pracownika. W przedmiotowej sprawie brak wypłat wynagrodzenia za pracę dotyczył wielu pracowników i był podyktowany trudną sytuacją finansową spółki. W tej sytuacji nie można uznać, że zachowanie pozwanej polegające na niewypłacaniu powódce całości wynagrodzenia za pracę wyczerpywało znamiona przestępstwa określonego we wskazanym przepisie.
Tym niemniej z uwagi na powyższe ustalenia Sądu Okręgowego trafność wskazanych zarzutów nie może stanowić podstawy do zmiany prawidłowego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
Ponadto Sąd Okręgowy nie rozpoznał zarzutu naruszeniaart. 102 k.p.c.z uwagi na fakt, iż to rozstrzygnięcie zostało w toku postępowania zażaleniowego dwukrotnie zmienione przez sąd pierwszej instancji.
Dodatkowo należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie nie było uzasadnione wykorzystanie klauzul generalnych wynikających zart. 5 k.c.Powódka w toku procesu jak również w odpowiedzi na apelację formułowała zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez pozwaną poprzez korzystanie z ochrony prawnej w postaci podniesionego zarzutu przedawnienia. Mając na uwadze ostateczne rozstrzygnięcie sprawy wystarczające dla zapewnienia ochrony prawnej powódce było prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego. A zatem skorzystanie z klauzul generalnych określonych wart. 5 k.c.okazało się zbędne.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację w zakresie dotyczącympkt. 1 i 3ana podstawieart. 385 k.p.c.jako bezzasadną.
Trafny w ocenie Sądu Okręgowego jest zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancjiart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 623) poprzez nakazanie ściągnięcia od pozwanej części opłaty sądowej od pozwu, podczas gdy pozwana była zwolniona od kosztów sądowych. Brak było zatem podstaw do ściągnięcia od pozwanej nieuiszczonej przez powódkę opłaty od pozwu.W związku z powyższym na podstawieart. 386 §1 k.p.c.Sąd Okręgowy zmieniłw zakresie pkt. 4 zaskarżony wyrok.
Sąd Okręgowy przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanejz urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 8 pkt 4 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1801) w kwocie 1.476,00 zł zawierającej podatek od towarów i usług w stawce 23%, oraz koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 8 pkt 4 w zw.z § 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1805)w kwocie 1.476,00 zł zawierającej podatek od towarów i usług w stawce 23%.