Sąd Okręgowy w Koninie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 599/16
Data wyroku: 2017-01-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia – Elżbieta Majewska
Podstawa prawna: art.184, art 10 ustawy o emeryturach i rentach

Sygnatura akt III U 599/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Konin, dnia 19 stycznia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Koninie  III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący - Sędzia –SO Elżbieta Majewska
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Alina Darul
przy udziale
po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r.  w Koninie
sprawyJ. L.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
o emeryturę
na skutek odwołaniaJ. L.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
z dnia 29 lipca 2016r.  znak:(...)
1.  O d d a l a odwołanie.
2. Zasądza od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 360 zł tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
SSO Elżbieta Majewska
Sygn. akt III U 599 / 16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 lipca 2016 r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.odmówiłJ. L.prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do nabycia emerytury, gdyż do dnia 1.01.1999 r. nie udokumentował co najmniej 25 – letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Na podstawie dołączonych do wniosku dowodów organ rentowy uznał za udowodniony okres składowy i nieskładkowy wynoszący 24 lata i 6 dni , w tym staż pracy w szczególnych warunkach wynoszący 15 lat, 2 miesiące i 3 dni. Zakład nie uznał do ogólnego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 17.06.1972 r. do 23.10.1974 r. ponieważ w okresie nauki w szkole ubezpieczony zamieszkiwał okresowo w internacie lub dojeżdżał do szkoły oddalonej w znacznej odległości od miejsca gdzie było położone gospodarstwo co przy ówczesnych możliwościach komunikacyjnych wyklucza stałą pracę w gospodarstwie rolnym.
Z decyzją tą nie zgodził sięJ. L.wnosząc odwołanie. Odwołujący domagał się zaliczenia do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wskazując, że w okresie nauki w szkole dojeżdżał do szkoły autobusem relacjiI.-T., a wT.autobus zmieniał tablicę kierunkowa naT.–W., tak więc doK.dojeżdżał ok. 7.40. Po zakończeniu lekcji wracał autobusem do domu i dojeżdżał na godzinę 15.50. Jako najstarszy z rodzeństwa musiał wykonywać obowiązki w gospodarstwie rolnym.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania powołując się na argumenty wcześniej podniesione w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje :

J. L.
, ur.(...), złożył w dniu 23.05.2016 r. w ZUS II Oddział wP.Inspektorat wK.wniosek o przyznanie prawa do emerytury. We wniosku ubezpieczony zawarł m.in. oświadczenie, że jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego i wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w tym funduszu na dochody budżetu państwa. Do wniosku ubezpieczony dołączył oświadczenie i zeznania świadków na okoliczność wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 17.06.1972 r. do 23.10.1974 r. Ponadto odwołujący złożył oświadczenie, że w czasie uczęszczania do Zasadniczej Szkoły(...)wK.w latach od września 1971 r. do czerwca 1974 r. w okresie wiosenno – letnim tj. od marca do czerwca co roku dojeżdżał do szkoły autobusem bowiem w tych okresach pomagał rodzicom w gospodarstwie rolnym i w pracach polowych. Ubezpieczony przedłożył też następujące dokumenty dotyczące okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców :
- zaświadczenie z dnia 19.05.2016 r. wystawione przez Starostwo Powiatowe wK.potwierdzające, żeJ.iA.małż.L.w okresie od 1961 r. do 01.03.1988 r. byli ujawnieni jako właściciele gospodarstwa rolnego o powierzchni(...)ha położonego w miejscowościW.,
- zaświadczenia Urzędu Gminy wK.z dnia 23.05.2016 r. , w którym potwierdzono, żeJ. L.w okresie od 25.05.1957 r. do 13.11.1981 r. był zameldowany na pobyt stały w miejscowościW.nr(...),
- świadectwo ukończenia Zasadniczej Szkoły(...)wK.z dnia 12 czerwca 1974 r.
Ponadto wnioskodawca dołączył do wniosku dokumenty potwierdzające okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach i powołał się na dokumenty złożone wcześniej przy wniosku o ustalenie kapitału początkowego.
Na żądanie organu rentowegoJ. L.złożył także wyjaśnienia dotyczące dojazdów do szkoły wK.wskazując, że z miejscowościW.miał bezpośrednie połączenie doK., a autobus odjeżdżał ok. godz. 6.15 lub 6.25, wT.zmieniał tablicę kierunkową na relacjęT.–W.i tym autobusem dojeżdżał doK.ok. 7.40. Ten sam autobus wracał zK.ok. 13.35 i weW.był o godz. 15.50. Odwołujący wyjaśnił też, że jako najstarszy z rodzeństwa musiał pracować w gospodarstwie bo ojciec pracował dorywczo u okolicznych gospodarzy.
Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach ubezpieczonego pozwany ustalił, że wnioskodawca udokumentował do dnia 01.01.1999 r. :
- okresy składkowe wynoszące 23 lata, 6 miesięcy i 4 dni,
- okresy nieskładkowe wynoszące 6 miesięcy i 2 dni,
- staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat, 2 miesiące i 3 dni.
Organ rentowy nie uwzględnił okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 17.06.1972 r. do 23.10.1974 r. z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji.
Okolicznością sporną w niniejszym postępowaniu było to czy odwołujący do dnia 01.01.1999 r. legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym co najmniej 25 lat.
Przeprowadzone przed Sądem postępowanie dowodowe wykazało, że rodziceJ. J. (2)iA.małż.L.posiadali gospodarstwo rolne w miejscowościW.o powierzchni(...)ha, zamieszkiwali razem z dziećmi w tym gospodarstwie i prowadzili na nim działalność rolniczą.
W gospodarstwie tym uprawiali zboże, buraki, ziemniaki, koniczynę, mieli 1 konia, 3 krowy oraz świnie. Ojciec odwołującego poza rolnictwem pracował też dorywczo na budowach, w okresie zimowym pracował w skupie ziemniaków.
Ubezpieczony po zakończeniu nauki w szkole podstawowej podjął naukę w Zasadniczej Szkole(...)wK.. Po ukończeniu 16 roku kontynuował naukę w tej szkole do dnia 12 czerwca 1974 r. Szkoła była oddalona od miejsca zamieszkania wnioskodawcy o około 80 km i z uwagi na znaczną odległośćJ. L.zamieszkiwał wB.Szkolnej wK.przy ul.(...)w okresie od 20 września 1971 r. do 15 października 1973 r. W tym czasie odwołujący przyjeżdżał do domu jedynie na weekendy oraz w przerwach świątecznych i w wakacje, a więc w okresach wolnych od nauki. Zdarzało się też , że okazjonalnie dojeżdżał do szkoły w trakcie tygodnia. Natomiast w okresie od 16 października 1973 r. do 12 czerwca 1974 r. ubezpieczony nie był zameldowany wB.Szkolnej co wskazuje na to, że w tym czasie nie mieszał w bursie i codziennie dojeżdżał do szkoły. Wówczas wyjeżdżał z miejsca zamieszkania ok. godziny 5.25, czas trwania podróży wynosił ponad 2 godziny. Lekcje w szkole trwały co najmniej do godziny 14 albo i później , podobnie w dni kiedy odwołujący odbywał praktyczną naukę zawodu. Po zakończeniu lekcji odwołujący wracał do domu autobusem , a biorąc pod uwagę znaczną odległość i czas trwania tej podróży mógł być na miejscu dopiero po godzinie 16.00. Po powrocie ze szkoły ubezpieczony niewątpliwie pomagał rodzicom w gospodarstwie rolnym jednak musiał mieć też czas na odrabianie lekcji i wypoczynek.
W gospodarstwie rolnym ubezpieczony pomagał więc wyłącznie w okresie wolnym od nauki i zajęć szkolnych, po powrocie ze szkoły. Natomiast w czasie wakacji w miesiącach lipiec i sierpień 1972 r. , lipiec i sierpień 1973 r. odwołujący cały czas przebywał w gospodarstwie rolnym i wówczas wykonywał prace w gospodarstwie rolnym w większym zakresie. Przed wszystkim wykonywał prace w polu , w czasie żniw kosił zboże, zbierał, młócił, wykonywał prace przy inwentarzu oprzątał, karmił trzodę , pracował przy pieleniu warzyw, sadzeniu ziemniaków . Podobnie w okresie od zakończenia nauki w szkole zawodowej tj. od 13 czerwca 1974 r. do dnia podjęcia pracy tj. od 22.10.1974 r.J. L.stale przebywał w gospodarstwie rolnym rodziców i pozostawał w dyspozycji do wykonywania wszelkich potrzebnych prac zarówno w polu jak i w obejściu.
Od dnia 23 października 1974 r. ubezpieczony podjął pracę w Przedsiębiorstwie(...)wK.. Nadal mieszkał w gospodarstwie rodziców, a po zakończeniu pracy pomagał im w pracach polowych oraz przy inwentarzu. Taka sytuacja trwała do czasu wymeldowania wnioskodawcy tj. do 13.11.1981 r.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych ZUS oraz częściowo na podstawie zeznań świadkówP. B.,B. B.,M. L.iC. A.oraz częściowo na podstawie zeznań odwołującego.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków jedynie częściowo. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom świadków w zakresie , w jakim świadkowie wywodzili, że odwołujący regularnie , poza okresem zimowym , dojeżdżał codziennie do szkoły wK.bowiem zeznania te pozostają w sprzeczności z informacją uzyskaną zB.Szkolnej, z której wynika, że odwołujący był zameldowany w tej bursie w okresie 20 września 1971 r. do 15 października 1973 r. ŚwiadekA.twierdził, że widywał odwołującego na przystanku autobusowym , jak dojeżdżał do szkoły niezależnie od pory roku. Zeznania te pozostają w sprzeczności z doświadczenie życiowym, w świetle którego trudno jest przyjąć, że pomimo zameldowania w bursie i możliwości zamieszkiwania tam w czasie pobierania nauki, odwołujący dojeżdżał do szkoły oddalonej o ok. 80 km i narażał się na dodatkowe koszty oraz uciążliwość codziennych, czasochłonnych dojazdów.
Również zeznania odwołującego Sąd uznał za wiarygodne jedynie w części. Zdaniem Sądu brak jest podstaw by przyjąć, że odwołujący , poza okresem zimowym , codziennie dojeżdżał do szkoły i w tym czasie nie korzystał z internatu skoro był tam zameldowany i miał możliwość zamieszkiwania. Za niewiarygodne Sąd uznał też twierdzenia , że odwołujący kończył lekcje nie później niż o godz. 13.20, biorąc bowiem pod uwagę, że była to szkoła zawodowa, w której przez 3 dni odbywała się nauka przedmiotów przewidzianych w programie, a przez kolejne 3 dni praktyczna nauka zawodu to siłą rzeczy liczba godzin lekcyjnych musiała być większa niż podaje odwołujący. Sąd przyjął więc, że liczba ta wynosiła średnio 7 godzin lekcyjnych , co oznaczało naukę do godziny 14.25, z uwzględnieniem przerw. Także czas trwania podróży doK.autobusem , który przecież zatrzymuje się na kolejnych przystankach był dłuższy niż podaje odwołujący , szczególnie jeśli uwzględni się stan dróg w tych latach. Z uwagi jednak na brak rozkładu jazdy z powyższego okresu nie udało się ustalić jaki był rzeczywisty czas przejazdu autobusu na trasie wskazanej przez odwołującego.
Natomiast Sąd dał wiarę dokumentom zgromadzonym w aktach rentowych oraz w aktach sprawy bowiem nie budzą one wątpliwości i nie były kwestionowane przez żadną ze stron.
Zgodnie z treściąart. 184 ust. 1ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U.2016.887 j.t.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego m.in. wart. 32,jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa wart. 27.
Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa wart. 27ustawy wynosi , w przypadku mężczyznco najmniej 25 lat.
W przedmiotowej sprawie nie było sporne, że odwołującyJ. L.ukończył(...)lat(...), przystąpił do OFE jednak złożył oświadczenie o przekazaniu środków zgromadzonych na tym funduszu na dochody budżetu państwa. Wnioskodawca do dnia 01.01.1999 r. tj. do dnia wejścia w życie ustawy posiada też wymagany okres pracy w szczególnych warunkach bowiem na podstawie dołączonych dokumentów pozwany uznał za udowodniony do dnia 1.01.1999 r. okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat, 2 miesiące i 3 miesięcy. Sporne natomiast było to czy ubezpieczony do dnia 1.01.1999 r. posiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat . Organ rentowy uznał za udowodniony okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 24 lata i 6 dni, przy czym uwzględnił odwołującemu wszystkie udokumentowane okresy zatrudnienia i opłacania składek. Sporne natomiast było to czy istnieje możliwość uwzględnienia okresów pracy odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia.
W świetle przepisuart. 10 ust. 1ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jak okresy składkowe:
1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,
2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
3)przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Przepis ten pozwala na uwzględnienie okresów ubezpieczenia społecznego rolników, obejmującego również domowników, a także okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim domowników rolnika, przypadających w czasie, kiedy nie funkcjonowało ubezpieczenie społeczne rolników. Przepis nie zawiera definicji prowadzenia gospodarstwa rolnego (na przykład w zakresie jego obszaru) ani definicji pracy w gospodarstwie rolnym. Jednakowe traktowanie okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników na równi z okresami, kiedy ubezpieczenie to nie funkcjonowało, oznacza, że przepis dotyczy prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim na takich zasadach, na jakich zostało ono objęte ubezpieczeniem społecznym rolników. W przepisach regulujących ubezpieczenie społeczne rolników należy szukać definicji gospodarstwa rolnego, osoby prowadzącej gospodarstwo rolne i osoby wykonującej pracę w gospodarstwie rolnym. Za wymienione wart. 10 pkt 3przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym, uważa się okresy wykonywania pracy na takich warunkach, jakie po dniu 1 stycznia 1983 r. dawałyby podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. Takie stanowisko zawarł m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lipca 2001 r. sygn. akt II UKN 460/00 (OSNP 2003/7/189). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten stwierdził, że definicja domownika zawarta wart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wymaga zamieszkiwania z rolnikiem lub w bliskim sąsiedztwie i stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Stała praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, co ze względu na rozmiar gospodarstwa lub rodzaj produkcji rolnej może nie być w pewnych okresach konieczne, leczpolega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga. Dlatego wymogiem jest zamieszkiwanie w pobliżu gospodarstwa rolnego, co zapewnia dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie.
W spornym okresie tj. od 17.06.1972 r. do 12.06.1974 r. odwołujący odbywał naukę w szkole zawodowej w systemie dziennym w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa tj. o ok. 80 km. W tym też czasie (do dnia 15.10.1973 r. ) zamieszkiwał w bursie szkolnej i do domu przyjeżdżał w dni wolne od nauki. Jedynie w okresie od 15.10.1973 r. do 12.06.1974 r. mógł dojeżdżać do szkoły jednak sama podróż do szkoły oraz zajęcia w szkole zajmowały mu tyle czasu, że odwołujący przez znaczną część dnia pozostawał poza terenem gospodarstwa i na miejscu mógł być w godzinach wieczornych lub późnym popołudniem.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie wyłączona jest w przypadku osób uczących się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, tym bardziej jeżeli jest to szkoła średnia, gdzie nauka odbywa się w systemie dziennym, a odległość położenia szkoły jest znaczna. W przypadku szkoły średniej, gdzie konieczne jest codzienne przygotowywanie się do zajęć szkolnych, co wymaga systematycznego poświęcenia czasu także po powrocie ze szkoły, realna możliwość pogodzenia pracy w gospodarstwie z taką nauką, jest co do zasady wykluczona, tym bardziej w przypadku położenia szkoły w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, z czym związany jest czas na dojazd do szkoły i powrót do domu. Uczniowie takich szkół nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie, gdyż stałym ich zajęciem jest nauka w szkole średniej. Mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych lub uczestniczyć w pracach niemających charakteru pracy stałej, a jedynie ewentualnym udziałem (pomocą) w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dziecka będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej, po powrocie ze szkoły lub w okresie świąt i krótkich przerw w nauce (tak wyrok SA w Krakowie z dnia 7.02.2013 r. sygn. III AUa 1059/12, wyrok SA w Łodzi z dnia 24.08.2012 r. sygn. III AUa 59/12).
Tak więc w świetle ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że w okresie nauki w szkole zawodowej odwołujący nie wykonywał stałej pracy w gospodarstwie rolnym bowiem przez znaczną część spornego okresu mieszkał w internacie, a więc nie przebywał stale w gospodarstwie, a w pozostałym okresie przebywał w tym gospodarstwie jedynie późnym popołudniem, po powrocie ze szkoły i część tego czasu zobowiązany był też poświęcić na naukę. Tak więc odwołujący prace w gospodarstwie rolnym rodziców świadczył jedynie w okresie wolnym od nauki. Nie można też twierdzić by w tym czasie był dyspozycyjny i w każdej chwili kiedy sytuacja tego wymagała gotowy do wykonywania pracy w gospodarstwie. Skoro bowiem przez znaczną część dnia przebywał poza gospodarstwem, a po powrocie ze szkoły musiał też odrobić zadane lekcje, przygotować się do nauki na następny dzień to nie mógł być gotowy do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym jeśli zaszła taka potrzeba.
Jedynie w okresie wakacji, a więc w czasie wolnym od nauki w miesiącach lipiec i sierpień każdego roku w spornym okresie odwołujący, mieszkając w gospodarstwie rodziców, mógł wykonywać pracę w gospodarstwie w każdej chwili jeśli tego wymagała sytuacja i był gotowy do jej wykonywania. Podkreślić też należy, że znaczna ilość prac polowych przypada właśnie w okresach letnich lipiec- sierpień i w związku z tym Sąd przyjął, że w tych miesiącach (lipiec , sierpień) w latach 1972 - 1973 odwołujący stale wykonywał wszystkie prace w gospodarstwie rolnym rodziców. Również po zakończeniu nauki w szkole tj. od 12.06.1974 r. do chwili podjęcia pracy tj. do 22.10.1974 r. ubezpieczony przebywał w gospodarstwie i miał możliwość wykonywania stałej pomocy w gospodarstwie , w każdej sytuacji gdy zaszła taka potrzeba. Powyższe okresy wynoszą łącznie 8 miesięcy i 11 dni jednak po doliczeniu tych okresów do okresów już uwzględnionych przez organ rentowy (24 lata i 6 dni) ubezpieczony nadal nie będzie się legitymował wymaganym co najmniej 25 – letnim okresem składkowym i nieskładkowym.
Tym samym więc stwierdzić należy, żeJ. L.nie spełnił przesłanek do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej bowiem do dnia 01.01.1999 r. nie legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym co najmniej 25 lat .
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 98 i 108 kpcw związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800.), w brzmieniu obowiązującym w chwili wniesienia odwołania.
SSO Elżbieta Majewska