Sąd Okręgowy w Częstochowie
VI Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ca 136/17
Data wyroku: 2017-03-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Jolanta Janas, Janina Ignasiak, Halina Garus
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: 679 § 1 kpc

Sygn. akt VI Ca 136/17

POSTANOWIENIE
Dnia 15 marca 2017r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący-Sędzia SSO Jolanta Janas
Sędziowie   SSO Janina Ignasiak
SSO Halina Garus (spr.)
Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Cieślak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2017r.
sprawy z wnioskuK. W.
z udziałemP. R.,E. R.
o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie w sprawie o sygn. akt I Ns 1365/15 o stwierdzenie nabycia spadku poS. C.
na skutek apelacji uczestników postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 29 listopada 2016r.
sygn. akt I Ns 1290/16

postanawia
         :

1

oddalić apelację uczestników postępowania;

2

ustalić, że każda ze stron ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie

Sygn.akt VI Ca 136/17

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2016 r. wnioskodawczyniK. W.wniosła o zmianę postanowienia z dnia 2 marca 2016 r., na mocy którego spadek poS. C.odziedziczył w całościP. R.na podstawie testamentu własnego, w ten sposób, że spadek poS. C.w całości na podstawie testamentu notarialnego z dnia(...)Rep.(...)sporządzonego przed notariuszemM. Ś.dziedziczyK. W..
Uczestnicy postępowaniaP. R.iE. R.sprzeciwili się wnioskowi. Podnieśli, że wnioskodawczyni wiedziała o toczącym się postępowaniu spadkowym w sprawie I Ns 1365/15. Wskazali, że nie wiedzieli o nowym testamencie sporządzonym przezS. C..
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy w Myszkowie zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 2 marca 2016 roku w sprawie sygn.akt I Ns 1365/15 w ten sposób ,że stwierdził ,ze spadek poS. C.córceF.iM.zmarłej w dniu(...)wD., której ostatnim miejscem zwykłego pobytu byłaD.dziedziczy na mocy testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 7 kwietnia 2014 roku przed notariuszemM. Ś.zapisanego w Repertorium(...)otwartego i ogłoszonego przed Sądem rejonowym wM.w dniu 4 października 2016 roku w sprawie o sygn.akt(...)–jej córkaK. W.w całości oraz stwierdził że wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą koszty procesu związane ze swym udziałem w sprawie .
Wydając przedmiotowe postanowienie Sąd Rejonowy ustalił , co następuje: spadkodawczyniS. C.miała dwie córki:K. W.iE. R.. Mieszkała sama w swoim domu. W dniu 4 czerwca 1990 r. sporządziła testament własnoręczny, w którym do całego spadku powołała wnukaP. R.- syna córkiE. R.. Ze swojego domu w dniu 18 grudnia 2012 r. została zabrana przez córkęK. W.do jej domu wC., w którym z nią razem zamieszkała . W dniu 7 kwietnia 2014 r.S. C.w Kancelarii Notarialnej wC.przyulicy (...)przed notariuszemM. Ś.sporządziła testament, w którym do całego spadku powołała swoją córkęK. W.. Testament został zarejestrowany w Rep.(...). U wnioskodawczyniK. W.spadkodawczyni przebywała do marca 2015 r., gdyż wnioskodawczyni miała problemy ze zdrowiem i otrzymała skierowanie do szpitala. Od marca 2015 r., aż do swojej śmierciS. C.mieszkała u swojej drugiej córkiE. R..P. R.iE. R.nie wiedzieli o sporządzonym w dniu 7 kwietnia 2014r. przezS. C.drugim testamencie.
W trakcie sporządzania obydwu testamentówS. C.nie była w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
S. C.córkaF.iM.zmarła w dniu(...)wD., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała. W chwili śmierci była wdową.
Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. Sąd Rejonowy w Myszkowie w sprawie o sygn. akt I Ns 1365/15 stwierdził, że spadek poS. C.córceF.iM., zmarłej dnia(...)wD., ostatnio stale zamieszkałej wD., na podstawie testamentu własnoręcznego sporządzonego w dniu 4 czerwca 1990 roku, otwartego i ogłoszonego w sprawie niniejszej przez Sąd Rejonowy w Myszkowie w dniu 2 marca 2016 roku, nabył wnukP. R.synG.iE.w całości.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt(...)Sąd Rejonowy wM.odrzucił wniosekK. W.o stwierdzenie nabycia spadku poS. C., z uwagi na fakt, że zostało już przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłejS. C.w sprawie o sygn. akt I Ns 1365/15.
Z zapewnienia złożonego w toku postępowania sądowego I Ns 1365/15 przezP. R.wynikało, iż spadkodawczyniS. C.pozostawiła ze spadkobierców ustawowych dwie córki:K. W.iE. R.. W trakcie postępowania w sprawie I Ns 1365/15, korespondencja kierowana doK. W.była dwukrotnie awizowana: w dniu 26 stycznia 2016 r. i w dniu 3 lutego 2016 r.K. W.stale choruje na serce, przeszła już trzy zabiegi operacyjne, wielokrotnie była hospitalizowana. Ze względów chorobowych nie była na pogrzebie mamy, nie odebrała kierowanej do niej korespondencji w sprawie I Ns 1365/15 i nie wiedziała o toczącym się postępowaniu spadkowym po mamie.
W ustalonym w sprawie stanie faktycznym Sąd Rejonowy zważył , co następuje :
Zgodnie z treściąart. 679 § 1 k.p.c.dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisówrozdziału 8 Działu IV Tytułu II Księgi drugiej Kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany (art. 679 § 2 k.p.c.). Tak więc w ocenie Sądu Rejonowego w postępowaniu sądowym wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może zgłosić każda osoba, która taki interes wykazuje. Interes o którym mówi przepisart. 1025 k.c.to także zdaniem Sądu zainteresowanie w powstaniu skutków prawnych związanych z wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po określonym spadkodawcy, przez osoby wymienione w orzeczeniu sądu. Zatem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał , że wnioskodawczyni wykazała swój interes prawny, a jej argumenty wywodzone w tym zakresie zasługują na uwzględnienie.
Wnioskodawczyni domagała się zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 2 marca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 1365/15, albowiem podnosiła, że testament którym dysponuje został sporządzony później niż testament przedstawiony w postępowaniu o sygn. akt I Ns 1365/15. Wnioskodawczyni wykazała przy tym, że nie wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie o sygn. akt I Ns 1365/15 i dlatego nie mogła okazać tego testamentu. Sąd ustalił, że wprawdzie wnioskodawczyni została podana jako uczestniczka postępowania w sprawie o sygn. I Ns 1365/15, ale korespondencja była do niej kierowana tylko raz i została dwukrotnie awizowana. Biorąc pod uwagę problemy zdrowotne wnioskodawczyni i częste pobyty w szpitalach, nie można było zatem przyjąć, że wiedziała o toczącym się postępowaniu i brała w nim czynny udział. W świetle treściart. 679 § 1 k.p.c.należało również przyjąć, że wnioskodawczyni zachowała roczny termin do złożenia wniosku o zmianę postanowienia w sprawie o sygn. I Ns 1365/15. Jak wynika bowiem z akt sprawy(...)złożony przez nią wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poS. C., postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. został odrzucony, z uwagi na fakt, że toczyło się już postępowanie w tym przedmiocie. Należało więc przyjąć, że na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2016 r. wnioskodawczyni dowiedziała się o tym, że postępowanie spadkowe po zmarłejS. C.zostało zakończone. Natomiast wniosek o zmianę postanowienia spadkowegoK. W.złożyła w dniu 25 sierpnia 2016 r., a więc przed upływem rocznego terminu do jego złożenia.
Sąd Rejonowy zważył ,że powołanie do spadku wynika z ustawy lub testamentu (art. 926§1 k.c.). Jeśli spadkodawca sporządził nowy testament, nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, odwołaniu ulegają tylko te postanowienia testamentu poprzedniego, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu (art. 947 k.c.). Testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, a jeżeli może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (art. 948 k.c.).
W niniejszej sprawieS. C.sporządziła dwa testamenty- własnoręczny i notarialny. Żaden z nich nie został zakwestionowany przez strony postępowania. Trzeba wyraźnie podkreślić, że wszystkie dozwolone przezprawo spadkoweformy spisywania ostatniej woli mają taką samą moc prawną i wywołują takie same skutki prawne. Dokonując oceny obu rozporządzeń testatorkiS. C., należało pamiętać, że w myślart. 947 k.c.jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament – jednocześnie nie zaznaczając w nim, że poprzedni testament odwołuje – ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Zgodnie z treściąart. 946 k.c.odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. W odniesieniu do niniejszej sprawyS. C.w drugim z testamentów z dnia 7 kwietnia 2014 r. nie dokonała wyraźnego odwołania swojego poprzedniego testamentu z dnia 4 czerwca 1990 r. i w ogóle nie odnosiła się do jego treści. Jednakże nie budziło wątpliwości, że treść obu oświadczeń ostatniej woli spadkodawczyni wzajemnie się wykluczała, albowiem w pierwszym z testamentów do całości spadku powołała wnukaP. R., natomiast w drugim testamencie do całości spadku powołała wnioskodawczynięK. W.. W związku z takim rozporządzeniem majątkiem spadkowym należało przyjąć – zgodnie zart. 947 k.c., żeS. C.sporządzając testament z dnia 7 kwietnia 2014 r. tym samym odwołała swój wcześniejszy testament z dnia 4 czerwca 1990 r. – w części dotyczącej powołania osób do dziedziczenia majątku spadkowego. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy doszedł do przekonania że istnieją warunki do zmiany postanowienia w sprawie o stwierdzeniu nabycie spadku poS. C.o czym orzekł w postanowieniu z dnia 29 listopada 2016 roku (k -22).Na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c., w punkcie drugim postanowienia stwierdził, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelacje na powyższe postanowienie wnieśli uczestnicy postępowaniaE. R.iP. R.. Orzeczeniu zarzucili naruszenieart. 233 par 1 kpcpoprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego ;art. 328 par 2 kpcpoprzez brak wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ; brak ustalenia faktów które sąd uznał za udowodnione dowodów , na których się oparł i przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej ; naruszenieart. 679 kpcprzez jego niewłaściwe zastosowanie ; naruszenieart. 227 kpcw zw. zart. 217 kpcW oparciu o powyższe wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 2 marca 2016 roku sygn. akt I Ns 1365/15 ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji wraz z zasądzeniem kosztów postępowania odwoławczego (k: 35-38)
Wnioskodawczyni w odpowiedzi na apelację domagała się jej oddalenia wraz z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego .
Sąd Okręgowy zważył , co następuje :
Zdaniem Sądu Okręgowego zarzuty apelacji uczestników postępowania są bezzasadne i sprawiają ,że podlega ona oddaleniu. W ocenie Sądu odwoławczego , Sąd I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe , a zebrany materiał dowodowy poddał ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przezart. 233 par 1 kpc. .
Na tej podstawie Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne , który tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ich ponownego przytaczania . Sąd Rejonowy w motywach zaskarżonego postanowienia powołał wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia przepisy mające w sprawie zastosowanie .
Nie budzi wątpliwości , że wzruszenie prawomocnego postanowienia w stwierdzenie nabycia spadku względnie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia może nastąpić albo przez jego uchylenie (art. 678 kpc) albo przez zmianęart. 679 i 690 par 2 kpc. Wniosek o wszczęcie przedmiotowego postępowania powinien odpowiadać ogólnym wymogom określonym wart. 511 kpc, a także zawierać dokładne określenie prawomocnego postanowienia mającego ulec zmianie oraz przytoczenie okoliczności oraz środków dowodowych uzasadniających twierdzenie o niezgodności takiego postanowienia z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym . Nadto w przypadku, gdy wnioskodawcą jest uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku , niezbędne jest również powołanie okoliczności uzasadniających zachowanie terminu do złożenia wniosku oraz niemożność wcześniejszego powołania podstaw uzasadniających zmianę postanowienia ( tak SN w post. z dnia 12 stycznia 1993 roku I CRN 208/92 Lex nr 146210 , post. z dnia 21 grudnia 2011 IV CSK 199/11 Lex 1131131). W orzecznictwie przyjmuje się , że przez uczestnictwo w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w myślart. 679 kpcnależy uznać formalny udział w postępowaniu , a nie stopień aktywności , bierność czy nawet całkowitą bezczynność zainteresowanego występującego w sprawie ( vide post SN z dnia 4 lutego 2000 r. II CKN 740/98).
Wnioskodawczyni we wniosku o zmianę postanowienia w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po matceS. C.podniosła ,że jest w posiadaniu testamentu notarialnego spadkodawczyni ,która sporządziła go w dniu 7 kwietnia 2014 roku przed notariuszM. Ś.w jej kancelarii wC.nr rep(...), mocą którego powołała do spadku córkęK. W.( wnioskodawczynię ). Podnosiła także ,że nie wiedziała o wcześniejszej sprawie spadkowej , bo w tym czasie leżała w szpitalu , przeszła już trzy operacje na serce. Nawet nie była na pogrzebie matki zmarłej w dniu(...)roku , bo w tym czasie przebywała także na leczeniu szpitalnym. Z przedstawionej przez wnioskodawczynię dokumentacji medycznej wynika , że w dniach od 26 grudnia 2015 roku do 5 stycznia 2016 roku przebywała na leczeniu w(...)wC.przy ulicy(...); w dniach od 29 stycznia 2016 roku do 8 lutego 2016 roku przebywała na Oddziale Kardiologii(...)wB., a w dniach od 27 marca 2016 roku do 7 kwietnia 2016 roku leczyła się w Oddziale Chorób wewnętrznych(...)wC.( vide informacje o pobytach wnioskodawczyni w opisanych wyżej szpitalach k ;26- 28 )
Sąd Okręgowy podnosi ,że w sprawie o sygn. akt I Ns 1365 /15 , które zakończyło się wydaniem w dniu 2 marca 2016 roku przez Sąd Rejonowy w Myszkowie postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku poS. C.na podstawie testamentu własnoręcznego sporządzonego w dniu 4 czerwca 1990 roku na rzecz wnukaP. R., zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 2 marca 2016 roku , było dla wnioskodawczyni (uczestniczki postępowania w sprawie I Ns 1345/15 ) powtórnie awizowane ( zawiadomienie o przesyłce w dniu 26 stycznia 2016 roku , powtórne awizo 3 lutego 2016 roku , zwrot przesyłki do sądu nastąpił w dniu 11 lutego 2016 roku; karta 8 akt I Ns 1365/15 w załączeniu do sprawy) .
Z chronologii zdarzeń wynika zatem , że zawiadomienie o przesyłce zostało pozostawione w skrzynce pocztowej wnioskodawczyni na trzy dni przez rozpoczęciem jej pobytu w szpitalu wB.. Za wiarygodne należy uznać twierdzenia wnioskodawczyni ,że w okresie po wypisaniu ze szpitala wC.do dnia przyjęcia do(...)wB.wnioskodawczyni przebywała u córki zamieszkującej wB., oczekując na miejsce na Oddziale Kardiologicznym szpitala. Nie budzi bowiem wątpliwości , że wnioskodawczyni jest osobą schorowaną w świetlne dokumentacji medycznej stanowiącej dowód w sprawie ,a także to ,że była osobą istotnie zainteresowaną w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po matce , która przecież sporządziła na jej rzecz testament notarialny ,a wnioskodawczyni praktycznie w dacie jego sporządzenia miała wiedzą, że taki testament istnieje towarzyszyła bowiem matce do notariusza. Jej nieobecność na rozprawie w dniu 3 marca 2016 roku , byłaby w istocie rzeczy nieracjonalna a przede wszystkim wbrew jej interesowi prawnemu. Zatem choć doręczenie o zawiadomieniu o terminie rozprawy zawierające także odpis wniosku w sprawie sygn.akt I Ns 1365/15 zostało doręczone prawidłowo zgodnie zart. 139 kpc, to wnioskodawczyni wykazała ,że nie mogła się faktycznie zapoznać z przesyłką bez swojej winy. Odebranie bowiem przez nią przesyłki było niemożliwe , a więc niewątpliwie przedmiotowa przesyłka do niej nie dotarła . W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni udowodniła niemożność zapoznania się z omawianą przesyłką poleconą , a więc za uprawnione należy uznać stanowisko Sądu Rejonowego ,że wnioskodawczyni nie wiedziała o toczącym się postępowaniu spadkowym po mamie pod sygnaturą akt I Ns 1365/15 Sądu Rejonowego w Myszkowie.
Prawidłowe ustalenia Sądu dotyczące braku wiedzy wnioskodawczyni o toczącym się postępowaniu spadkowym po mamie determinują ostatecznie prawidłowość orzeczenia , które zostało wydane w niniejszej sprawie . Zachodziły bowiem warunki do zmiany postanowienia wydanego w sprawie I Ns 1365 /15 w oparciu oart. 679 par 1 kpci stwierdzenia przez Sąd Rejonowy w Myszkowie ,że spadek poS. C.córceF.iM., zmarłej w dniu(...)roku wD.z mocy testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 7 kwietnia 2015 roku przed notariuszemM. Ś.zapisanego w repertorium(...)otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym wM.w dniu 4 października 2016 roku w sprawie sygn. akt(...)nabyła jej córkaK. W.córkaS..
Wbrew twierdzeniom uczestników postępowania analiza uzasadnienia sporządzonego przez Sąd Rejonowy w Częstochowie pozwala na stwierdzenie , że wskazuje ono podstawę faktyczną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa , jest zatem zgodna zart. 328 par 2 kpc( patrz motywy zaskarżonego postanowienia k: 30-22 ).
W tych okolicznościach zdaniem Sądu Okręgowego , nie było podstaw do uwzględnienia apelacji uczestników postępowania i dlatego orzeczono o jej oddaleniu na mocyart. 385 kpc.