Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 886/16
Data wyroku: 2017-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SSA Ewa Madera, Bożena Błachowicz, Barbara Gonera, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art 29 ustawy zdnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. j.t. z 2016 r. , poz. 277 )
Teza: Wykładnia przepisu art 29 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników prowadzi do wniosku , że w odniesieniu do zmarłego rolnika muszą wystąpić przesłanki określone w art 29 ust 1 a w odniesieniu do osoby ubiegającej się o rentę rodzinną - przesłanki określone w art 29 ust 2 tej ustawy .

Sygn. akt

III AUa 886/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia26 kwietnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Madera

Sędziowie:

SSA Barbara Gonera
del. SSO Bożena Błachowicz (spr.)

Protokolant

st. sekr. sądowy Anna Kuźniar

po rozpoznaniu w dniu26 kwietnia 2017 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuT. P.działającej im. małoletniejP. P. (1)
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o rentę rodzinną
na skutek apelacji pozwanego
od wyrokuSądu Okręgowego w Krośnie
z dnia6 września 2016 r.sygn. aktIV U 594/16
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala odwołanie .

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 26 kwietnia 2017 r.
Decyzją z dnia 09.04.2016 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówiłT. P.prawa do renty rodzinnej stwierdzając, iż mąż wnioskodawczyniZ. P.nie posiadał 5 lat okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią, a więc nie spełniał warunków do uzyskania renty rolniczej.
W odwołaniu od powyższej decyzjiT. P.zarzuciła, że organ rentowy nie wziął pod uwagę, że okresy składkowe i nieskładkowe jej męża wynoszą ponad 25 lat.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego odrzucenie wskazując, że decyzją z dnia 21.06.2006r. odmówił odwołującej prawa do renty rodzinnej po zmarłymZ. P., a jej prawidłowość potwierdził Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 17.08.2006r., sygn. akt IV U 834/06. Ponadto zaznaczył ponownie, że zmarłyZ. P.w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem śmierci legitymował się okresem ubezpieczenia emerytalno- rentowego wynoszącym 1 rok i 6 miesięcy, a zatem nie spełniał on warunków niezbędnych do przyznania prawa do renty rolniczej.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z dnia 6 września 2016 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał małoletniejP. P. (1)prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 21 kwietnia 2006 r. ojcuZ. P.– od daty złożenia wniosku oraz stwierdził odpowiedzialność organu rentowego.
Na podstawie dowodów z dokumentów Sąd Okręgowy ustalił, że mąż wnioskodawczyniT. Z.P.,ur. (...), zmarł w dniu 21.04.2006r. W dniu śmierci legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia przekraczającym 25 lat. W dniu śmierciZ. P.podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik.
Po rozpoznaniu wnioskuT. P.z dnia 1 czerwca 2006 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 21 czerwca 2006 r. odmówił przyznania jej prawa do renty rodzinnej w wyniku ustalenia, żeZ. P.nie posiadał wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem śmierci i nie spełniał warunków do uzyskania renty rolniczej.
Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2006 roku, sygn. akt IV U 834/06 oddalił odwołanieT. P.oraz synaT.iZ. P.M. P.od decyzji KRUS Oddział wJ.z dnia 21.06.2006r.
W dniu 25.04.2016r.T. P.złożyła do KRUS wniosek o rentę rodzinną z ubezpieczenia społecznego rolników po zmarłymZ. P.na rzecz małoletniej córkiP. P. (1). W wyniku rozpoznania tego wniosku Prezes KRUS wydał zaskarżoną decyzję.
Sąd Okręgowy w Krośnie powołując się naart. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2015r. poz. 748) stwierdził, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, pomimo prawomocności rozstrzygnięcia, dopuszczalne jest ponowne badanie uprawnień strony do świadczenia, z pominięciem rygorystycznych przepisów o wznowieniu postępowania. Zdaniem Sądu nową okolicznością, która istniała przed wydaniem decyzji z dnia 1 czerwca 2006 roku, a która nie została przez organ rentowy uwzględniona, jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. (I UZP 5/05, OSNP 2006/19 – 20/305), w której stwierdzono, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat (dla kobiety) lub 25 lat (dla mężczyzny) oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Stwierdzając jednocześnie, żeZ. P.posiadał ponad 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, Sąd Okręgowy uznał, że małoletniaP. P. (1)spełnia warunki do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 21.04.2006r. ojcu i przyznał jej prawo do tego świadczenia od daty złożenia wniosku.
Dodatkowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że w związku z rozbieżnością pomiędzy praktyką ZUS a orzecznictwem sądowym, w ustawie z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na gruncie wskazanej wyżej uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006r., ustawodawca doprecyzował dotychczasowe regulacje. Nowe przepisy weszły w życie 23 września 2011r. określając, w jakim przypadku wnioskodawca jest zwolniony z posiadania co najmniej 5-letniego stażu w ostatnim 10-leciu.
Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.dokonał zmiany zaskarżonej decyzji i jednocześnie na podstawie przepisuart. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. zart. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. 2016, poz. 277). stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za błędnie wydaną decyzję.
Apelację od tego wyroku wniósł Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego, tj.art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówpoprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na przyjęciu, żeP. P. (1)jako członkowi rodziny zmarłego rolnika przysługuje prawo do renty rodzinnej w sytuacji, gdy zmarłyZ. P.nie spełniał przesłanek ustawowych do uzyskania emerytury lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy,
- naruszenie przepisów postepowania , tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i tym samym przyjęcie, dowolnej i nieobiektywnej oceny materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do błędu w ustaleniu stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia, a polegającego na wskazaniu, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. (I UZP 5/-5, OSNP 2006/19-20/305) oraz przepisy zawarte w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS obowiązujące od dnia 23 września 2011r. maja zastosowanie przy ustalaniu prawa do renty rodzinnej po zmarłym rolniku, podczas gdy przepisy zawarte wart. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwyraźnie i precyzyjnie wskazują kiedy i komu przysługuje renta rodzinna.
Mając na względzie powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu apelacji organ rentowy zwrócił uwagę, że przepisart. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówodsyła do stosowania przepisów regulujących przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin w sprawach nieuregulowanych w ustawie (o ubezpieczeniu społecznym rolników). Tymczasem prawo do enty rodzinnej po zmarłym rolniku jest precyzyjnie uregulowane w tej ustawie i nie ma potrzeby stosowania przewidzianego wart. 52odesłania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się uzasadniona, a jej uwzględnienie wywołało skutek w postaci orzeczenia reformatoryjnego.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że przedmiotem sprawy było prawo do renty rodzinnej po zmarłym rolniku.Z. P.w dacie śmierci podlegał bowiem ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Prawo do wymienionego świadczenia uregulowane jest wustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników( Dz.U. j.t. z 2016, poz. 277). Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 cyt. ustawy - renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego:
1) emeryta lub rencisty mającego ustalone prawo do emerytury albo renty rolniczej z ubezpieczenia;
2) ubezpieczonego, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy; przyjmuje się, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Ust. 2 tego przepisu wskazuje zaś, że do renty rodzinnej są uprawnieni następujący członkowie rodziny zmarłego:
1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,
2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,
3) małżonek (wdowa, wdowiec),
4) rodzice
- jeżeli spełniają warunki do uzyskania takiej renty w myśl przepisów emerytalnych.
Prawidłowa wykładnia zaprezentowanego przepisuustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówprowadzi do wniosku, że w odniesieniu do zmarłego rolnika musza wystąpić przesłanki określone w art. 29 ust. 1, a w odniesieniu do osoby ubiegającej się o rentę rodzinną - przesłanki określone w art. 29 ust.2 tej ustawy.
Zastosowanie odesłania do przepisów emerytalnych na podstawieart. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdotyczy tylko spraw nieuregulowanych w tej ustawie. Zgodnie z brzmieniemart. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww sprawach nieuregulowanych w ustawie do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin.
Rację ma organ rentowy, że prawo do renty rodzinnej po zmarłym rolniku jest uregulowane wustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jedynie dla ustalenia, czy osoby ubiegające się o to świadczenie będą do niego uprawnione, konieczne jest zweryfikowanie, czy warunki do uzyskania renty rodzinnej spełniają w myśl przepisów emerytalnych. Natomiast w stosunku do zmarłego rolnika zastosowanie znajdują przepisyustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia istotne zatem jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy zmarły rolnik był rencistą mającym ustalone prawo do emerytury albo renty rolniczej z ubezpieczenia, albo w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, przyjmując, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Jest to bowiem warunek niezbędny dla prawa do renty rodzinnej, które jest pochodną świadczenia przysługującego zmarłemu rolnikowi lub rolnikowi spełniającemu warunki do jego ustalenia.
Tymczasem, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, niespornego pomiędzy stronami,Z. P.,ur. (...), zmarły 21 kwietnia 2006 r., nie był uprawniony do emerytury, ani renty rolniczej. W chwili śmierci podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednakże w dziesięcioleciu przed dniem śmierci legitymował się okresem ubezpieczenia emerytalno – rentowego wynoszącym 1 rok 6 miesięcy. Nie spełniał więc przesłanek ustawowych warunkujących ustalenie prawa do świadczenia rentowego rolniczego określonego wart. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności nie posiadał stosownie doust. 8tego przepisu w okresie ostatnich 10 lat przed powstaniem niezdolności do pracy (chwilą śmierci) 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, o których mowa wust. 2 pkt 5.
W tym zakresie ustalania przesłanek nabycia prawa do renty rolniczej nie ma możliwości stosowania przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nawet jeżeli są bardziej korzystne, albowiem przesłanki te zostały wyczerpująco uregulowane wustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie może zatem odnieść pozytywnego w niniejszej sprawie skutku powoływana przez Sąd Okręgowy w Krośnie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. Dotyczyła ona bowiem spełnienia warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy określonej odrębnie w ustawie o emeryturach i rentach z FUS i nie ma zastosowania w sprawach z ubezpieczenia społecznego rolników. Gdyby skutkiem tego miała być generalna weryfikacja wszystkich przepisów emerytalno - rentowych, to ustawodawca dokonałby takiej zmiany także wustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W tym zakresie jednak przepisy pozostały - jak dotychczas - niezmienione.
Biorąc zatem pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego został wydany z naruszeniem prawa materialnego, a zatem należało go zmienić i oddalić odwołanie, o czym orzekł Sąd Apelacyjny w sentencji na mocyart. 386 § 1 k.p.c.