Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 1944/15
Data wyroku: 2017-02-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marcin Łochowski, Małgorzata Kuracka, Tomasz Pałdyna
Słowa kluczowe: Przetarg
Podstawa prawna: art. 146 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 70^5^ kc^^
Teza: W przypadku umowy zawiązywanej w trybie zamówienia publicznego legitymacja do żądania unieważnienia takiej umowy na postawie art. 70 ^5^  k.c. służy wyłącznie zamawiającemu (art. 146 ustawy o gospodarce nieruchomościami)

Sygn. akt VI ACa 1944/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SA Marcin Łochowski
Sędziowie: SA Małgorzata Kuracka
SO (del.) Tomasz Pałdyna (spr.)
Protokolant: starszy  sekretarz sądowy Magdalena Męczkowska
po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaW. S.

    przeciwko(...)wW.i(...)Sp. z o.o. wW.

o unieważnienie umowy zawartej w wyniku przetargu
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 8 września 2014 r.
sygn. akt IV C 687/13

1
oddala apelację;

2
zasądza odW. S.na rzecz(...)wW.kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 1944/15

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 23 lutego 2017 roku
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwoW. S.skierowane przeciwko(...)oraz spółce z ograniczoną odpowiedzialnością działającej podfirmą (...)z siedzibą wW.o unieważnienie umowy zawartej w drodze przetargu. Orzekł jednocześnie, że nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu pozwanym kosztów zastępstwa procesowego.
Z ustaleń sądu pierwszej instancji wynika, że chodzi o umowę na budowę radiolatarni zawartą między pozwanymi w trybie zamówienia publicznego. Wykonawca wybrany został w przetargu nieograniczonym, w którym wpłynęło(...)ofert, w tym oferta pozwanej spółki i powoda. O wyborze oferty pozwanej powód zawiadomiony został 22 listopada 2011 roku, a umowa zawarta została 3 lutego 2012 roku. Sąd odnotowuje jeszcze, że 28 listopada 2011 roku powód na podstawieart. 181 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznychzgłosił zamawiającemu informację o niezgodnych z przepisami ustawy czynnościach podjętej przez niego i zaniechaniu czynności, do których jest on zobowiązany na podstawie ustawy, na które nie przysługuje odwołanie na podstawie art. 180 ust. 2. tej ustawy, zaś pozwana agencja nie ustosunkowała się do tego wystąpienia.
Sąd Okręgowy odnotował, że powód zgłosił szereg zarzutów przeciwko pozwanym. Sądmeritizarzutów tych nie badał merytorycznie, jak też nie ustalał pełnego stanu faktycznego sprawy, kierując się zasadą ekonomii procesowej, ze względu na brak legitymacji czynnej powoda. Z tych samych względów sąd oddalił wnioski dowodowe stron.
Powołując się naart. 705§ 2 k.c., z którego to przepisu powód wywodzi swoją legitymację czynną oraz naart. 146 prawa zamówień publicznych, sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że powód nie ma legitymacji czynnej w tym procesie. Zdaniem Sądu Okręgowegoart. 146 ust. 5 prawa zamówień publicznychuchyla obowiązywanieart. 705k.c.jako przepis późniejszy, zgodnie z zasadąlex posteriori derogat legi priori. Nadto – jak się jeszcze podnosi – obowiązywanie przepisuart. 705k.c.zostało wyłączoneexpressis verbisna mocyart. 139 ust. 1 prawa zamówień publicznych. W świetle powołanych przepisów – jak konkluduje sąd – legitymacja czynna przysługuje jedynie zamawiającemu, a powód nie był zamawiającym, lecz uczestnikiem przetargu. Z tych względów powództwo „zostało oddalone bez merytorycznego rozstrzygania sporu”.
Apelację od tego rozstrzygnięcia wywiódł powód, zaskarżając wyrokw całości i zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenieart. 146 ust. 5 p.z.p.w związku zart. 705k.c.przez przyjęcie, że przepis ten, jako wprowadzony później, uchylił stosowanieart. 705k.c., wprowadzonego do obrotu prawnego wcześniej, naruszenieart. 139 ust. 1w związku zart. 146 ust. 5 p.z.p.przez przyjęcie, że ten ostatni wprowadza odrębne od przyjętych wk.c.przesłanki unieważnienia umów przetargowych, zawartych w sprawach zamówień publicznych, przez co powodowi nie przysługuje legitymacja czynna w niniejszym postępowaniu, naruszenieart. 45 ust. 1 Konstytucjiw związku zart. 705k.c., gdy pierwszy z cytowanych przepisów każdemu przyznaje prawo do rozpoznania jego sprawy przez sąd, a drugi z przepisów przyznaje wprost takie uprawnienie uczestnikowi przetargu w zakresie żądania unieważnienia umowy przetargowej, jak też naruszenieart. 705w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy,90 ust. 3, 89 ust. 1 pkt 6 i 8 p.z.p.,art. 104 k.c.orazart. 24 ust. 1 pkt 8 p.z.p.przez brak stwierdzenia nieważności umowy zawartej pomiędzy pozwanymi.
Sąd miał też dopuścić się naruszenia prawa procesowego w postaciart. 231 k.p.c.przez wyciągnięcie na podstawie działań powoda wniosków sprzecznych z zasadami logiki, przez przyjęcie że powód uznał, że nie ma legitymacji procesowej do złożenia powództwa w niniejszej sprawie.
W konkluzji autor apelacji wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy oraz o zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zastępstwa procesowego zarówno w postępowaniu w pierwszej, jak i drugiej instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny nie podziela podniesionych w niej zarzutów. Zgodzić się trzeba z sądemmeriti, że powodowi nie służy roszczenie o unieważnienie umowy zart. 705k.c.
Konstatacja taka płynie pośrednio zart. 146 ust. 5 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku – Prawo zamówień publicznych(Dz. U. z 2015 roku, poz. 2164, ze zm.), w świetle którego legitymacja do żądania unieważnienia umowy w trybieart. 705k.c.służy wyłącznie zamawiającemu. Nie chodzi przy tym – jak sugeruje apelujący – o wnioskowaniea contrario. Przepis ten nie stanowi bowiem wyjątku odart. 705k.c., a jedynie uzupełnienie katalogu środków prawnych stworzonych na potrzeby zamówień publicznych. W art. 179 i nast. ustawy przewidziano specjalną procedurę kontrolną, która – jakolex specialis– wyłącza stosowanie reguł ogólnych, w tym takżeart. 705k.c.(w tym duchu J. Piróg, Prawo zamówień publicznych, Komentarz, Warszawa 2015, s. 503; tak też, jak się zdaje, Krajowa Izba Odwoławcza w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 czerwca 2013 roku, KIO 1307/13; por. P. Granecki, Prawo zamówień publicznych, Komentarz 2016).
Oceny tej nie zmienia brzmienie art. 139 ust. 1 ustawy. W świetle tego przepisu do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisukodeksu cywilnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Odesłanie to ma na względzie cywilistyczny charakter umów zawieranych w trybie zamówień publicznych, jak też cywilistyczny charakter samej procedury przetargowej. Tym niemniej, ustawa wprowadza w tym zakresie liczne rozwiązania specjalne, które ze swej natury wyłączają konstrukcje przyjęte wk.c.Wprawie zamówień publicznychustawodawca ściśle limituje przypadki, w których umowa może być unieważniona. Są to wyjątki, o których mowa w art. 139 ust. 1in fineustawy. Zresztą, dopuszczenie możliwości stosowania w szerszym zakresie podstaw uchylenia zart. 705k.c.niweczyłoby zamysł, jaki leży u podstaw regulacji przyjętej wart. 146 k.c.
Ograniczenie zastosowaniaart. 705k.c.do jednego tylko z uczestników przetargu organizowanego w ramach zamówienia publicznego (tj. zamawiającego) nie pozbawia innych uczestników procedury przetargowej możliwości obrony ich praw i nie naruszaart. 45 ust. 1 Konstytucji. Służą im wszakże środki prawne przewidziane wustawie – Prawo zamówień publicznych, a zatem odwołanie i skarga (tak: P. Granecki,cit.). Ustawodawca uznał za stosowne rozszerzenie ochrony interesów zamawiającego przez wyposażenie go w dodatkowe uprawnienie, jakim jest możliwość unieważnienia umowy w trybieart. 705k.c., a zatem wówczas, gdy strona tej umowy, inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik aukcji albo przetargu w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Rozwiązanie to – jak należy mniemać – ma na względzie ochronę interesu publicznego, bo to w interesie publicznym i za publiczne pieniądze realizuje się umowy zawierane w trybie omawianej ustawy. Stwierdzić przy tym trzeba, że nie można – co do zasady – zakwestionować rozwiązania, w którym uczestnikom pewnej procedury służą różne środki prawne. Ich zróżnicowanie może być wynikiem szczególnej sytuacji uczestników takiego postępowania, czy celów samego postępowania.
Powtórzyć w tym miejscu trzeba, że powód – jako uczestnik przetargu – nie był pozbawiony możliwości obrony swoich praw, bo służyło mu na podstawie art. 180 ust. 1 ustawy odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej, a potem skarga do sądu okręgowego, jeśliby uznał, że czynność wyboru oferty jego konkurenta jest niezgodna z przepisami ustawy. Nie służy mu natomiast szerzej zakreślona ochrona prawna zart. 705k.c., co znajduje usprawiedliwienie w specyfice procedury odwoławczej przyjętej wustawie – Prawo zamówień publicznych(por. J. Nowicki, A. Bazan,Prawo zamówień publicznych, Komentarz, Warszawa 2015, s. 1113; zob. też przywołaną w tej publikacji opinię zatytułowaną „Nieważność jako środek prawny służący zapewnieniu bezskuteczności umowy zawartej z naruszeniem procedur udzielania zamówień publicznych”, znajdującą się na stronie(...)).
Poza tym, nie można zakładać, że przepis art. 146 ust. 5 ustawy nie istnieje, a do takiego wniosku – jak się zdaje – dochodzi autor apelacji. Jeśli by prawo wytoczenia powództwa w trybieart. 705k.c.służyło każdemu uczestnikowi przetargu, to odesłanie zart. 146 ust. 5 prawa zamówień publicznychbyło bezprzedmiotowe. Nie można przyjmować, że przepis ten nie ma żadnej treści normatywnej.
Warto odnotować, że – inaczej niż założył Sąd Okręgowy – bez znaczenia w tej ocenie jest kontekst intertemporalny. Wyłączenie zastosowaniaart. 705k.c.do uczestników przetargu organizowanego w trybie zamówienia publicznego (nie licząc zamawiającego) nie wynika z porządku czasowego przyjmowanych przez ustawodawcę rozwiązań, ale z ich treści normatywnej i z działania zasadylex specialis derogat legi generali.
Chybiony jest zarzut naruszeniaart. 231 k.p.c.Zarzut ten nie trafia w sedno, bo powodowi roszczenie zart. 705k.c.nie służy dlatego, że ustawodawca wyłączył zastosowanie tego przepisu w stosunku do uczestników przetargu organizowanego w ramach zamówienia publicznego, a nie dlatego, że sam się go zrzekł przez zaniechanie określonych działań procesowych.
Z tych wszystkich powodów orzeczono jak na wstępie, kierując się w tej mierze treściąart. 385 k.p.c.O kosztach procesu przed sądem odwoławczym orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z§ 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z 2013 roku, poz. 490).