Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1720/16
Data wyroku: 2017-06-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Stępniewicz
Podstawa prawna: 410 kc

Sygn. akt IC 1720/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Toruń, 12 czerwca 2017r.
Sąd Okręgowy w Toruniu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Elżbieta Stępniewicz
Protokolant: stażystka Justyna Kołodziejska
po rozpoznaniu 1 czerwca 2017r.
na rozprawie
sprawy z powództwa:A. S.
przeciwko:J. S.
o zapłatę

1
oddala powództwo,

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 7217,00 (siedem tysięcy dwieście siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów procesu.3. obciąża Skarb Państwa nieuiszczonymi kosztami sądowymi.

UZASADNIENIE
PowódkaA. S.w pozwie z 12 kwietnia 2016r.; wniesionym do Sądu Okręgowego w Toruniu; domagała się zasądzenia od pozwanegoJ. S.na jej rzecz kwoty100.500 złwraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot:
- 33,36zł od 12 września 2011 r. do dnia zapłaty;
- 70.000zł od 5 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty;
- 30.466,64zł od 2 kwietnia 2012 r. do dnia zapłaty.
Motywując powyższe podała między innymi, iż należności głównej domaga tytułem nienależnego świadczenia, które pozwany przyjął od powódki. Świadczenie to było spłatą pozwanego z tytułu dokonanego przez sąd podziału majątku wspólnego stron po rozwodzie.A. S.wskazała, że Sąd Rejonowy w Toruniu dokonując podziału majątku dorobkowego stron, postanowieniem z 23 września 2010r., ustalił, iż w jego skład wchodzi między innymi udział w wysokości ½ w prawie własności nieruchomości położonej
wT.przyul. (...). Po zakończeniu postępowania działowego, w sprawie z powództwaH. P.przeciwkoJ. S.iA. S.- Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z 29 listopada 2013r. ustalił, iż zarówno umowa sprzedaży jak i umowa darowizny udziału wynoszącego ½ prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 0.02.47 ha oraz ½ własności budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych wT.przyulicy (...), zawarta 30 lipca 1992 r.
w formie aktu notarialnego rep. A numer(...)przed notariuszemM. S., międzyH. P.iA. S.orazJ. S.jest nieważna. Zdaniem powódki, udział wynoszący 1/2 prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 0.02.47 ha oraz udział wynoszący 1/2 własności budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych wT.przyulicy (...)- nie był
w dniu działu majątku wspólnego stron częścią majątku wspólnego, a więc nie powinien podlegać podziałowi.
W odpowiedzi na pozew pozwanyJ. S.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz obciążenie powódki kosztami postępowania
w całości, a kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko podniósł między innymi, iż otrzymana przez niego od powódki kwota 100.500zł nie jest świadczeniem nienależnym,
a pozwany nie stał się bezpodstawnie wzbogacony. Podstawną prawną świadczenia na rzecz pozwanego było i nadal jest prawomocne postanowienie wydane przez Sąd Okręgowy w Toruniu 9 marca 2011 w sprawie VIII Ca 13/11 kończące postępowanie w sprawie podziału majątku małżeńskiego stron. Odmiennemu stanowisku zdaniemJ. S., sprzeciwia się przepisart. 365 § 1 kpc. Świadomość prawomocności orzeczenia jako podstawy prawnej świadczenia na rzecz pozwanego miała również powódka, która złożyła skargę o wznowienie postępowania – finalnie odrzuconą przez sąd. Gdyby sąd wznowił postępowanie w sprawie podziału majątku wspólnego i w jego wyniku zmienił postanowienie stanowiące podstawę świadczenia, to dopiero w tym momencie
w ocenie pozwanego nastąpiłby stan nienależności świadczenia otrzymanego przez pozwanego. Pozwany wskazał, iż w czasie postępowania działowego powódka; mając świadomość nieważności umów dotyczących nieruchomości położonej wT.przyulicy (...); powinna była tą okoliczność podnosić zwłaszcza, że w toku sprawy działowej, w której była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Powódka zdaniem pozwanego,
w niniejszym postępowaniude factodomagała się naprawienia zaniechań swoich, czy też swojego pełnomocnika, w postępowaniu o podział majątku małżeńskiego stron. Pozwany zarzucił też, że w niniejszej sprawie, której podstawą prawną jest instytucja świadczenia nienależnego, występuje brak tożsamości podmiotu spełniającego świadczenie nienależne i podmiotu dochodzącego z tego tytułu zapłaty. Powodem w sprawie jest była żona pozwanego -A. S.. Świadczenie na rzecz pozwanego zostało natomiast spełnione przezH. P.– matkę powódki. Poza tym pozwany oświadczył, że nie jest już wzbogacony, gdyż otrzymane świadczenie pieniężne zużył, a zatem zgodnie z przepisemart. 409 kcobowiązek wydania otrzymanej korzyści wygasł.
Sąd ustalił, co następuje:
Strony przez 19 lat pozostawały w związku małżeńskim, w 2006r. został orzeczony rozwód.
(okoliczności bezsporne, patrz też zeznania stron 00:16:25- powódki, 00:27:38- pozwanego; e–protokołu rozprawy z 1 czerwca 2017r.)
W postępowaniu o podział majątku wspólnego, które toczyło się przed Sądem Rejonowym w Toruniu w sprawie XI Ns 516/08; zakończonym ostatecznie postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu z 9 marca 2011r. (sygn. akt: VIII Ca 13/11), został dokonany podział majątku małżeńskiego stron. Sąd Okręgowy w Toruniu zmienił kwotę, którąA. S.miała spłacić byłego męża i zasądził od niej na rzeczJ. S.135.466, 64 zł
W toku tegoż postępowania sąd pierwszej instancji ustalił, że w skład majątku małżeńskiego stron wchodził, między innymi, udział w wysokości 1/2 części w prawie własności nieruchomości o powierzchni 0,0247 ha położonej
wT.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadziksięgę wieczystą numer (...)(zwany dalej: „udziałem”), którego wartość rynkowa, z uwzględnieniem prawa dożywocia obciążającego ów udział, wynosi201.000 zł. Udział ten został przyznany przez sąd na wyłączną własność powódce z obowiązkiem spłaty w połowie pozwanego ( 100.500zł).
(okoliczności bezsporne)
Pozwany po uprawomocnieniu się postanowienia działowego, zawarł
z powódką ugodę w sprawie wydłużenia terminu spłaty i rozłożenia jej na raty.
(okoliczność bezsporna)
W konsekwencji dokonanego przez sąd podziału majątku, pozwany otrzymał spłatę w łącznej kwocie135.466,64złw następujących ratach:
a) 35.000zł 12 września 2011r.,
b) 60.000 zł 30 listopada 2011r.,
c) 10.000 zł 30 listopada 2011r.,
d) 30.466,64 zł 27 marca 2012r.
(okoliczności bezsporne)
W otrzymanej spłacie kwota100.500złstanowiła arytmetyczną połowę wartości 1/2 w/w udziału.
(okoliczność bezsporna)
Spłata powyższa pochodziła w całości z pieniędzyH. P.. Pierwsza spłata to były pieniądze matki powódki, podobnie rata wynosząca 10 tys. zł.H. P.kolejne 60.000zł pożyczyła od rodziny (35.000zł od swojego brata, a 25.000zł od jego żony) oraz 17.000zł pożyczyła od swojej przyjaciółki. Reszta spłaty pochodziła z nagrody jubileuszowej powódki oraz
z oszczędności matki powódki.
(okoliczności bezsporne, patrz też: zeznania świadkaH. P.– 01:18:39, 01:33:54 e–protokołu rozprawy z 1 czerwca 2017r., przesłuchanie powódki – 00:16:25 e–protokołu rozprawy z 1 czerwca 2017r.)
Z wydruku dotyczącego historii operacji na rachunku: Konto Inteligo należącym do pozwanego, wynika, że pieniądze były przelewane na konto powoda z konta należącego doH. P.. Pozwany 12 września 2011r. wypłacił wpłacone tego samego dnia 35 tys. zł, a 5 grudnia 2011r. wypłacił 70 tys. zł wpłacone 30 listopada 2011r.
(okoliczności bezsporne, patrz tez wydruk k. 225-226)
Matka powódkiH. P.1 września 2010r. wniosła pozew przeciwko stronom  o ustalenie czynności prawnej sprzedaży 1/2 użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 0.02.47 ha oraz 1/2 własności budynku mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych wT.przyul. (...)za pozorną. Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z 24 sierpnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt: I C 1182/10 oddalił powództwo, a Sąd Okręgowego w Toruniu 20 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt: VIII Ca 565/1 oddalił apelacjęH. P.od wyroku sądu pierwszej instancji.
Matka powódkiH. P.31 stycznia 2012r. wniosła przeciwko stronom kolejny pozew. Domagała się w nim ustalenia przez sąd nieważności zarówno umowy sprzedaży jak i darowizny udziału wynoszącego 1/2 prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 0.02.47 ha oraz 1/2 własności budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych
wT.przyulicy (...), zawartych 30 lipca 1992 r. w formie aktu notarialnego rep. A numer(...)przed notariuszemM. S.- międzyH. P.iA. S.orazJ. S..
Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z 29 listopada 2013r. w sprawie
o sygn. akt: I C 901/12 - uwzględnił powództwoH. P.i ustalił, że zarówno zawarta 30 lipca 1992 r. w formie aktu notarialnego Repertorium A numer(...)przed notariuszemM. S., umowa sprzedaży jak i umowa darowizny 1/2 prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz 1/2 prawa własności budynku mieszkalnego są nieważne z uwagi na pozorność złożonych przez strony oświadczeń woli. Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem
z 29 kwietnia 2014r. w sprawie o sygn. akt: VIII Ca 31/14 oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z 29 listopada 2013r.
(okoliczności bezsporne)
Powódka złożyła skargę o wznowienie w/w postępowania działowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu
z 9 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt VIII Ca 13/11. Postępowanie wznowieniowe zakończyło się postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu
z 22 sierpnia 2014 w sprawie o sygn. akt: VIII Ca 464/14 o odrzuceniu skargi
o wznowienie postępowania.
(okoliczności bezsporne, patrz też odpis postanowienia z 22 sierpnia 2014 wraz z uzasadnieniem – k. 222-224)
Przed wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie powódka skierowała do Sądu Rejonowego w Toruniu wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Było to w grudniu 2015r. lub styczniu 2015r.
(okoliczności bezsporne)
Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny ustalony przez Sąd powyżej był właściwie bezsporny pomiędzy stronami. Istota sporu sprowadzała się do odmiennej oceny prawnej stanu faktycznego.
Sąd dał wiarę zeznaniom stron i zeznaniom świadkaH. P., albowiem wzajemnie się uzupełniały i tworzyły pewną logiczną całość. Strony nie kwestionowały okoliczności wynikających ze znajdujących się w aktach sprawy oraz w aktach dołączonych do sprawy dokumentów, dlatego nie było potrzeby przeprowadzania z nich dowodu (art. 229 kpc). Zeznania powódki
i świadka jedynie nieco różniły się odnośnie tego skąd pochodziły środki na spłatę pozwanego. Sąd ustalając stan faktyczny dał w tej mierze wiarę zeznaniom świadka, powódka bowiem nie wiedziała ile pieniędzy pochodziło
z lokaty czy lokat jakie miała jej matka oraz nie wiedziała dokładnie ile pożyczyła koleżanka matki. Logicznym jest zdaniem Sądu to, że skoro matka powódki likwidowała lokatę czy lokaty i ona pożyczała pieniądze, była w tej mierze lepiej od powódki zorientowaną osobą i jej należało dać wiarę.
Powódka bazując na prawomocnym ustaleniu przez sąd w wyroku, że zarówno umowa sprzedaży jak i umowa darowizny 1/2 prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz 1/2 prawa własności budynku mieszkalnego są nieważne- uważała, że ma prawo domagać się od pozwanego zwrotu wcześniej przekazanych mu z tytułu podziału majątku wspólnego pieniędzy jako świadczenia nienależnego. Pozwany przedstawiał odmienny pogląd w tej kwestii.
Ponieważ postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu odnośnie podziału majątku wspólnego stron po rozwodzie z 23 września 2010r. nakładające naA. S.obowiązek spłacenia pozwanego; zmienione przez Sąd Okręgowy w Toruniu  9 marca 2011r. jedynie co do wysokości spłaty, jaką przekazać miała powódka byłemu mężowi; nie zostały nigdy zmienione, ani uchylone w sprawie o wznowienie postępowania- nie można uznać zdaniem Sądu Okręgowego w Toruniu, że przekazana pozwanemu kwota z tytułu spłaty była świadczeniem nienależnym. Prawomocne orzeczenie sądowe tworzy tytuł prawny wyłączający przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia oraz nienależnego świadczenia (patrz też wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2008 r. I PK 247/07 OSNP 2009/17-18/223, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 29 grudnia 2005 r. I ACa 1062/05 LEX nr 186167, wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2003 r. III CKN 1211/00 LEX nr 156476, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 16 maja 2014 r. I ACa 284/14 LEX nr 1793956, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 marca 2010 r. VI ACa 1071/09 LEX nr 785630).
Z powyższych względów na podst. art. 405 do 410 kc a contrario, powództwo podlegało oddaleniu przez Sąd.
Na marginesie należy także w ocenie Sądu zauważyć, że słusznie
w odpowiedzi na pozew pozwany podnosił, że powódka nie jest czynnie legitymowana do dochodzenia zwrotu kwoty 100.500 zł, gdyż to nie ona faktycznie przekazała pozwanemu pieniądze, a jej matkaH. P.. Być może powódka w jakiejś części partycypowała w spłacie ostatniej raty 30.466,64 zł 27 marca 2012r., ale materiał dowodowy zebrany w sprawie; zaoferowany przez stronę powodową; nie był wystarczający do ustalenia po pierwsze czy faktycznie powódka posiadała razem z matką wspólne konto,
a jeśli tak to w jakiej części środki przekazane pozwanemu z tytułu ostatniej spłaty stanowiły oszczędnościH. P., a w jakiej części mogły być środkami z tytułu np. nagrody jubileuszowej otrzymanej przez powódkę.
O kosztach procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym ( 7200zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa ( 17 zł), Sąd orzekł na podst.art. 98 kpcw zw. zart. 108§ 1 kpc.
O kosztach w pkt 3 wyroku Sąd orzekł na podst. art. 113 a contrario ustawy
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.