Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 1191/16
Data wyroku: 2017-03-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogdan Łaszkiewicz, Grażyna Wołosowicz, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Pozbawienie wykonalności
Podstawa prawna: art. 840 § 1 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 1191/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Grażyna Wołosowicz (spr.)
Sędziowie: SSO Barbara Puchalska
SSO Bogdan Łaszkiewicz
Protokolant: st. sekr. sądowy Monika Gąsowska
po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. w Białymstoku
na rozprawie sprawy z powództwaD. Ł.
przeciwkoB. D. (1),M. D.,B. N.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
na skutek apelacji powódki
od wyroku (zaocznego w stosunku do pozwanychM. D.iB. N.) Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt I C 1779/16

I
oddala apelację;

II
zasądza od powódkiD. Ł.na rzecz pozwanejB. D. (1)900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
PowódkaD. Ł.w pozwie skierowanym przeciwkoB. D. (1),M. D.orazB. N.wniosła o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 26 października 1994 roku, wydanego w sprawie sygn. akt I C 267/93, w którym Sąd zobowiązał pozwanychD.iL.małżonkówŁ.do złożenia oświadczenia woli, mocą którego przenoszą na rzecz powodówB.iB. D. (2)własność działki oznaczonej nr geod.(...)o pow. 104 m2, położonej wB.przyulicy (...)za wynagrodzeniem w kwocie 21.840.000 zł. Powódka wniosła także o zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
PozwanaB. D. (1)wniosła o oddalenie powództwa w całości.
PozwanaB. N.i pozwanaM. D.prawidłowo zawiadomione o terminie rozprawy nie stawiły się na nią, nie wnosiły o przeprowadzenie rozprawy pod ich nieobecność i nie zajęły stanowiska w sprawie.
Wyrokiem z dnia 26 października 2016 roku zaocznym w stosunku do pozwanychM. D.iB. N.Sąd Rejonowy w Białymstoku oddalił powództwo.
Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń wynikało, że wyrokiem z dnia 10 października 1995 roku, sygn. akt V RC 151/95 Sąd Rejonowy w Białymstoku zniósł wspólność ustawową małżeńską pomiędzyD. Ł.iL. Ł.z dniem 30 czerwca 1992 roku. Wyrokiem z dnia(...)Sąd Wojewódzki w Białymstoku, sygn. akt I C 923/93 rozwiązał przez rozwód bez orzekania o winie związek małżeńskiD. Ł.iL. Ł.. Po rozpoznaniu sprawy z powództwaB. D. (1)iB. D. (2)przeciwkoD. Ł.iL. Ł.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli wyrokiem z dnia 26 października 1994 roku, sygn. akt I C 267/93 Sąd Rejonowy w Białymstoku zobowiązał pozwanychD. Ł.iL. Ł.do złożenia oświadczenia woli, mocą którego przenoszą na powodówB.iB. D. (2)własność działki oznaczonej na szkicu biegłego geodetyE. K.z dnia 23 kwietnia 1991 roku, który to szkic stanowił integralną część orzeczenia, nr geod.(...)o pow. 104 m(
    2), położonej wB.przyulicy (...)za wynagrodzeniem w kwocie 21.840.000 zł, ponadto orzekł o kosztach procesu i kosztach sądowych. Rewizja wywiedziona przez pozwanych została oddalona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9 czerwca 1995 roku, sygn. akt II Cr 66/95.
Z dalszych ustaleń Sądu I instancji wynikało, że w(...)B. D. (2)zmarł, a spadek po nim z mocy ustawy nabyły pozwane.
Sąd wskazał następnie, że na mocy ugody sądowej z dnia 15 maja 2006 roku, zawartej w sprawie sygn. akt II Ns 395/06 przed Sądem Rejonowym w Białymstoku, która uprawomocniła się w dniu 23 maja 2006 roku dokonano podziału majątku wspólnegoD. Ł.iL. Ł.w ten sposób, że nieruchomość położoną wB.przyulicy (...)oznaczoną nr geod.(...)przyznano w całości na rzeczD. Ł., ze spłatą na rzeczL. Ł.w kwocie 15.000 zł.
W dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości gruntowej położonej wB.przyulicy (...)oznaczonej nr geod.(...)jako wyłączny właściciel tej nieruchomości była wpisanaD. Ł., a jako podstawę wpisu wskazano umowę darowizny z dnia 18 grudnia 1986 roku i ugodę sądową zawartą w dniu 15 maja 2006 roku przed Sądem Rejonowym w Białymstoku w sprawie sygn. akt II Ns 395/06.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że powódka była czynnie legitymowana do działania w sprawie, ponieważ była wymieniona jako dłużnik w tytule wykonawczym objętym powództwem, a jednocześnie w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej wB.obręb ewidencyjny(...)-(...), oznaczonej nr geod.(...), była wpisana jako jej wyłączny właściciel. Sąd wyjaśnił, że uprawnienie do wytoczenia powództwa określonego wart. 840 § 1 k.p.c.ustawodawca przyznał każdej osobie, która spełniała wymagania pozwalające na uznanie jej za posiadającą status prawny dłużnika. Dłużnikiem był natomiast każdy podmiot zobowiązany do określonego świadczenia wobec wierzyciela, a więc do takiego zachowania się wobec niego, które wskazane było treścią zobowiązania mogącego wynikać z rozmaitych źródeł. W konsekwencji, w ocenie Sądu, po stronie powodowej nie zachodziło współuczestnictwo konieczne wraz z drugim dłużnikiem wymienionym w tytule wykonawczym opisanym w
    petitumpozwu.
Niezależnie od powyższego, Sąd I instancji wskazał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy zauważył, że występując z żądaniem pozwu powódka stanęła na stanowisku, iż w związku z upływem 10 – letniego okresu od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 26 października 1994 roku, sygn. akt I C 267/93 zobowiązującego ją do złożenia oświadczenia woli doszło do przedawnienia roszczeniaB. D. (1)i następców prawnychB. D. (2)stwierdzonego tym prawomocnym wyrokiem, zgodnie zart. 125 § 1 k.c.PozwanaB. D. (1)zakwestionowała zasadność powództwa wnosząc o jego oddalenie. Natomiast pozwaneM. D.iB. N.nie złożyły odwiedzi na pozew, nie złożyły wyjaśnień na piśmie, ani nie stawiły się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę i nie wnosiły o przeprowadzenie rozprawy pod ich nieobecność, niemniej jednak nie zwalniało to Sądu z obowiązku pogłębionej analizy materiału dowodowego zaoferowanego przez stronę powodową i wydania rozstrzygnięcia będącego skutkiem tej oceny.
Wskazując na przepisart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Sąd Rejonowy wyjaśnił, że celem powództwa opozycyjnego było pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo jego ograniczenie. Powództwo to, jako środek merytorycznej obrony dłużnika, pozwalało na zakwestionowanie wykonalności tytułu wykonawczego w drodze badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tym tytułem. Powództwo to mogło być realizowane tylko pod warunkiem, że istniała potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego, zatem mogło być wytoczone dopiero po nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, niezależnie natomiast od tego, czy postępowanie egzekucyjne zostało już wszczęte. Istotna była jedynie wymagalność zobowiązania objętego tytułem wykonawczym. Od chwili powstania wymagalności dłużnik mógł żądać pozbawienia (bądź ograniczenia) wykonalności tytułu wykonawczego tak długo, jak długo zachodziła możliwość wykonania tego tytułu. Sąd I instancji wyjaśnił, że przewidziane wart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.zdarzenia obejmowały swoim zakresem wszystkie te sytuacje, z którymi przepisy prawa materialnego łączyły wygaśnięcie zobowiązania.
W ocenie Sądu I instancji, przepisart. 125 § 1 k.c.nie miał zastosowania w sprawie. Sąd podzielił w tym zakresie pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 roku, III CSK 37/06 (OSNC 2007/2/29), zgodnie z którymart. 125 § 1 k.c.nie miał zastosowania do orzeczeń, o których mowa wart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.Sąd poczynił następnie rozważania w przedmiocie charakteru orzeczeń objętych hipoteząart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.i podkreślił, że skutkiem uprawomocnienia się takiego orzeczenia było przejście prawa własności nieruchomości na stronę powodową, co powodowało wygaśnięcie roszczenia strony powodowej, a tym samym bezprzedmiotowa stawała się kwestia przedawnienia tego roszczenia, nawet w terminie dziesięcioletnim.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy wskazał, że wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie sygn. akt I C 267/93, którego pozbawienia wykonalności żądała powódka, został wydany na podstawieart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.Analiza jego treści wraz z treścią uzasadnienia sporządzonego do tego wyroku w kontekście ostatecznego stanowiska powodówB.iB.małżonkówD.prowadziły do wniosku, że powództwo w tamtej sprawie zostało uwzględnione w całości, zgodnie z żądaniem powodów, a w takiej sytuacji orzeczenie Sądu zastępowało oświadczenie woli pozwanych. Powstała wówczas fikcja prawna, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia oświadczenie woli tej treści zostało przez stronę pozwaną złożone. Sąd Rejonowy powołał się w tym zakresie na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 roku, III CZP 32/66 (OSNC z 1968 r., nr 12, poz.199, zasada prawna). W ocenie Sądu I instancji, wydany przez Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrok w sprawie sygn. akt I C 267/93 po jego uprawomocnieniu się zastąpił oświadczenie woli pozwanychD. Ł.iL. Ł., a w konsekwencji prawo własnościdziałki nr (...)przeszło naB. D. (1)iB. D. (2), co wynikało z konstytutywnego charakteru tego orzeczenia.
Zdaniem Sądu Rejonowego, pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2013 roku, w sprawie II CSK 634/12, na który powoływała się powódka, nie miał zastosowania w sprawie. Powódka pomijała bowiem okoliczność, że przepisart. 1047 § 2 k.p.c.nie miał zastosowania w przypadku wyroku wydanego w sprawie sygn. akt I C 267/93, ponieważ sentencja tegoż wyroku nie uzależniała obowiązku złożenia oświadczenia woli od uprzedniego lub równoczesnego spełnienia przez wierzyciela oznaczonego świadczenia wzajemnego. Obowiązek strony pozwanej do złożenia oświadczenia woli oznaczonego w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt I C 267/93 nie wynikał także z umowy wzajemnej w rozumieniuart. 487 k.c.iart. 488 k.c.Odwołując się przy tym do uzasadnienia wyroku z dnia 12 czerwca 2013 roku wydanego przez Sąd Najwyższy w sprawie II CSK 634/12 Sąd I instancji stwierdził, że wyłączenie zastosowania przepisuart. 125 § 1 k.c.do orzeczeń, o których mowa wart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.odnosiło się do wyroków, które same wywoływały konstytutywny skutek, jednoznaczny z zawarciem umowy mającej przenieść z pozwanego na powoda własność nieruchomości, a dopiero jeśli oprócz tego orzeczenia niezbędne było też złożenie przez powoda odpowiedniego oświadczenia woli,art. 125 § 1nie miał zastosowania z chwilą prawomocnego nadania temu orzeczeniu klauzuli wykonalności.
W przekonaniu Sądu Rejonowego, wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie sygn. akt I C 267/93 nie wymagał nadania klauzuli wykonalności w trybieart. 1047 § 2 k.p.c.jeśli chodziło o zobowiązanie małżonkówŁ., wobec czego przepisart. 125 § 1 k.c.nie mógł mieć zastosowania do tego roszczenia objętego tytułem wykonawczym. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I C 267/93 prawo własności nieruchomości oznaczonej nr geod.(...)przeszło na rzecz małżonkówD.. W konsekwencji, nie można mówić o przedawnieniu roszczenia przysługującegoB. D. (1)i następcom prawnymB. D. (2), a stwierdzonego tym tytułem wykonawczym, skoro roszczenie to wygasło wskutek realizacji w dacie uprawomocnienia się orzeczenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.i oddalił powództwo, zastrzegając, że w stosunku do pozwanychM. D.iB. N.wyrok był zaoczny, zgodnie zart. 339 § 1 k.p.c.
Apelację od tego wyroku wniosła powódka, która zaskarżyła go w całości. Orzeczeniu zarzuciła:

I
naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

a
art. 64 k.c.przez nietrafne przyjęcie, iż wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 26 października 1994 roku, wydany w sprawie sygn. akt I C 267/93 przeniósł na rzeczB.iB. D. (2)własność działki oznaczonej nr geod.(...)położonej wB.przyulicy (...)mimo, iż w wyroku tym złożenie oświadczenia woli przezD.iL.małżonkówŁ.zostało uzależnione od zapłaty na ich rzecz przezB.iB. D. (2)wynagrodzenia w kwocie 21.840.000 zł oraz mimo braku oświadczenia woli złożonego w formie aktu notarialnego przezB.iB. D. (2), które jest konieczne do przeniesienia własności nieruchomości,

b
naruszenieart. 125 § 1 k.c.przez bezzasadne przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania do wyroku wydanego w dniu 26 października 1994 roku wydanego w sprawie sygn. akt I C 267/93 stwierdzającego obowiązek złożenia oznaczonego oświadczenia woli, który nie został zaopatrzony w wymaganą przezart. 1047 § 2 k.p.c.klauzulę wykonalności,

II
naruszenie prawa procesowegoart. 1047 § 2 k.p.c.polegające na nietrafnym przyjęciu, że prawomocny wyrok Sądu w sprawie sygn. akt I C 267/93 zastąpił wyrażenie woli przezD. Ł.iL. Ł.mimo, iż wyżej wymienionemu wyrokowi nie została nadana klauzula wykonalności i mimo braku zapłaty na rzeczD. Ł.iL. Ł.wynagrodzenia w kwocie 21.840.000 zł,

III
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez nietrafne przyjęcie, że sentencja wyroku w sprawie sygn. akt I C 267/93 nie uzależnia obowiązku złożenia przezD.iL. Ł.oświadczenia woli od równoczesnego spełnienia przezB.iB. D. (2)świadczenia wzajemnego w postaci zapłaty wynagrodzenia w kwocie 21.840.000 zł, jakkolwiek w wyżej wymienionym wyroku wyraźnie jest ustanowiony obowiązek świadczenia wzajemnego.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o:

I
zmianę zaskarżonego wyroku i pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego opartego o wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku Wydział I Cywilny z dnia 26 października 1994 roku wydanego w sprawie sygn. akt 267/93 z powództwaB. D. (1)iB. D. (2)przeciwkoD. Ł.iL. Ł.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, w którym Sąd Rejonowy w Białymstoku Wydział I Cywilny zobowiązał pozwanychD.iL.małżonkówŁ.do złożenia oświadczenia woli, mocą którego przenoszą na powodówB.iB. D. (2)własność działki oznaczonej na szkicu biegłego geodetyE. K.z dnia 23 kwietnia 1991 roku, który to szkic stanowi integralną część niniejszego orzeczenia, numerem geod.(...), o pow. 104 m 
2
            położonej wB.przyulicy (...)za wynagrodzeniem 21.840.000 zł,

II
zasądzenie od pozwanych na rzecz powódkiD. Ł.kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powódki nie zasługuje na uwzględnienie, mimo częściowej zasadności zgłoszonych w niej zarzutów.
Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przez Sąd Rejonowy, czyniąc je jednocześnie podstawą swojego orzeczenia. Sąd Rejonowy, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustalił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w zaoferowanym przez strony materiale dowodowym. Aprobując powyższe, Sąd Okręgowy nie podziela jednak wyrażonej przez Sąd Rejonowy oceny prawnej. Jej wadliwość słusznie wytyka skarżąca, niemniej jednak stwierdzone nieprawidłowości nie skutkują postulowaną zmianą zaskarżonego wyroku, który pomimo wszystko odpowiada prawu i musi się ostać.
W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 26 października 1994 roku, sygn. akt I C 267/93 podlega oddaleniu, ale nie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W okolicznościach sprawy Sąd Okręgowy wyraża stanowisko, że powództwo to jest bezprzedmiotowe, ponieważ wspomniany tytuł wykonawczy nie istnieje.
Nie ulega wątpliwości, że w przywołanym wyroku Sąd Rejonowy zobowiązał pozwanychD.iL. Ł.do złożenia oświadczenia woli, mocą którego przenoszą na powodówB.iB. D. (2)własność działki oznaczonej na szkicu biegłego geodetyE. K.z dnia 23 kwietnia 1991 roku, który to szkic stanowił integralną część niniejszego orzeczenia,numerem geodezyjnym (...)o powierzchni 104 m2położonej wB.przyulicy (...)za wynagrodzeniem w kwocie 21.840.000 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że poza sporem pozostaje, iż wynagrodzenie to nigdy nie zostało uiszczone.
Mając powyższe na względzie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z dominującym w doktrynie i orzecznictwie poglądem orzeczenia objęte hipoteząart. 1047 k.p.c.iart. 64 k.c.mają w zakresie, w jakim zastępują oświadczenie woli pozwanego (umowę, do której zawarcia był on zobowiązany), charakter konstytutywny. Ich specyfiką jest to, że skutek konstytutywny jest powiązany z zawartym w nich rozstrzygnięciem o obowiązku spełnienia przez pozwanego świadczenia polegającego na złożeniu oznaczonego oświadczenia woli (zawarciu określonej umowy). Konsekwencją tej złożonej struktury jest wygaśnięcie wraz z nastąpieniem skutku konstytutywnego obowiązku pozwanego do złożenia oznaczonego oświadczenia woli (zawarcia umowy) oraz odpowiadającego temu obowiązkowi roszczenia powoda. Jeżeli wyrok wywołuje skutek jednoznaczny z zawarciem umowy mającej przenieść z pozwanego na powoda własność nieruchomości lub udział w niej, powód jednocześnie z wygaśnięciem przysługującego mu roszczenia przeciwko dłużnikowi nabywa własność nieruchomości (udział). W takim wypadku wyrok stanowi zarazem dowód nabycia własności nieruchomości (udziału) przez powoda. Należy przy tym zauważyć, że przepis §art. 1047 k.p.c.uzupełniony jest przez§ 2tego artykułu, który w razie istnienia przesłanek w nim przewidzianych odracza powstanie skutków orzeczenia stwierdzającego obowiązek złożenia oświadczenia woli do chwili prawomocnego nadania mu klauzuli wykonalności. Przepisart. 1047 § 2 k.p.c.pozostaje w związku z treściąart. 786 k.p.c.i dotyczy tylko takich orzeczeń, które złożenie oświadczenia woli przez dłużnika, a zatem i powstanie skutku przewidzianego w § 1, uzależniają od wykonania przez wierzyciela świadczenia wzajemnego. Stosownie doart. 786 k.p.c.jeżeli sentencja orzeczenia stwierdzającego obowiązek dłużnika do złożenia oznaczonego oświadczenia woli uzależni ten obowiązek od uprzedniego lub równoczesnego spełnienia przez wierzyciela oznaczonego świadczenia wzajemnego, to skutek takiego orzeczenia w postaci fikcji złożenia oświadczenia woli nastąpi dopiero z chwilą prawomocnego nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności, którą Sąd nada po złożeniu przez wierzyciela dowodu spełnienia tego świadczenia.
Odnosząc powyższe do realiów tej sprawy, o ile zgodzić należy się z Sądem I instancji, że przepisyart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.wiążą z orzeczeniem zobowiązującym do złożenia oznaczonego oświadczenia woli (stwierdzającym obowiązek złożenia oznaczonego oświadczenia woli) taki skutek, jakoby oświadczenie to zostało złożone z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia, tak w żadnym razie nie można podzielić stanowiska tego Sądu, według którego „wydany przez Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrok w sprawie IC 267/93 po jego uprawomocnieniu się zastąpił oświadczenie woli pozwanychD. Ł.iL. Ł., a w konsekwencji prawo własnościdziałki nr (...)przeszło naB. D. (1)iB. D. (2), co wynika z konstytutywnego charakteru tego orzeczenia”. W ocenie Sądu Okręgowego, wadliwa jest wykładnia przepisówart. 64 k.c.iart. 1047 k.p.c.przyjęta w rozpoznawanej sprawie przez Sąd Rejonowy. Rację ma skarżąca, że pomija ona to, iż obowiązek złożenia przezD.iL. Ł.określonego oświadczenia woli został uzależniony od równoczesnego spełnienia przezB.iB. D. (2)świadczenia wzajemnego w postaci zapłaty określonego wynagrodzenia. Wprawdzie, okoliczność ta nie uszła uwagi Sądu I instancji, ale została błędnie zinterpretowana, ponieważ Sąd uznał, że sentencja wyroku nie uzależniała obowiązku złożenia oświadczenia woli od uprzedniego lub równoczesnego spełnienia przez wierzyciela oznaczonego świadczenia wzajemnego. Mając na uwadze już tylko literalną treść orzeczenia Sądu Rejonowego w sprawie sygn. akt I C 267/93, z powyższym w stopniu oczywistym nie można się zgodzić. Zdaniem Sądu Okręgowego, złożenie oświadczenia woli jest tu niewątpliwie uzależnione od świadczenia wzajemnego wierzyciela, jakim jest z pewnością zapłata wynagrodzenia. W takich zaś okolicznościach, skutek orzeczenia powstaje dopiero z chwilą prawomocnego nadania klauzuli wykonalności, zgodnie zart. 1047 § 2 k.p.c.Jeżeli bowiem złożenie oświadczenia woli jest uzależnione od świadczenia wzajemnego wierzyciela, skutek wymieniony w paragrafie poprzedzającym (art. 1047 § 1 k.p.c.) powstaje dopiero z chwilą prawomocnego nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności. Stosownie zaś doart. 786 § 1 k.p.c.nadanie klauzuli wykonalności może nastąpić dopiero po dostarczeniu dowodu spełniania świadczenia wzajemnego, co w tej sprawie należy utożsamić z dowodem uiszczenia wynagrodzenia, o którym mowa w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt I C 267/93. Jak już wyżej zastrzeżono, bezspornym pozostaje, że wynagrodzenie to nie zostało jednak uiszczone, stąd nie może być także mowy o tym, aby przedmiotowy tytuł egzekucyjny stał się tytułem wykonawczym. Sąd Rejonowy dokonał tymczasem pewnego uproszczenia i uznał, że roszczenie przysługująceB. D. (1)i następcom prawnymB. D. (2)wygasło, ponieważ z chwilą uprawomocnienia się wyroku wydanego w sprawie sygn. akt I C 267/93 prawo własności nieruchomości przeszło na rzecz małżonkówD.. Sąd Okręgowy stwierdza natomiast, że tak się nie stało, skoro wynagrodzenie - jako świadczenie wzajemne - nie zostało uiszczone, a w wyroku z dnia 26 października 1994 roku Sąd Rejonowy odroczył powstanie skutków orzeczenia stwierdzającego obowiązek złożenia oświadczenia woli do chwili prawomocnego nadania mu klauzuli wykonalności. Konkluzja ta rzutuje zatem na ocenę zasadności zgłoszonego powództwa, opartego na podstawieart. 840 § 1 k.p.c., które w takim wypadku uznać trzeba za bezprzedmiotowe.
Rozważania w tym zakresie rozpocząć trzeba od tego, że zgodnie zart. 776 k.p.c.podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy a tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, który musi być załączony do wniosku o wszczęcie egzekucji (art. 797 § 1 k.p.c.). Tytułami egzekucyjnymi są dokumenty wymienione wart. 777 k.p.c., w tym m.in. orzeczenia sądu i wyroki sądu polubownego. Podstawą wszczęcia i prowadzenia egzekucji jest więc orzeczenie sądu, także polubownego, stwierdzające obowiązek określonego indywidualnie dłużnika wykonania określonego w tytule zobowiązania na rzecz indywidualnie określonego wierzyciela, któremu to orzeczeniu została nadana klauzula wykonalności. Na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie (art. 795 k.p.c.), jednak podstawą wszczęcia egzekucji jest tytuł egzekucyjny po nadaniu mu klauzuli wykonalności przez sąd pierwszej instancji. Innymi słowy, egzekucja może być wszczęta na podstawie „nieprawomocnego” tytułu wykonawczego. Dłużnik, przeciwko któremu wszczęto egzekucję na podstawie takiego tytułu wykonawczego, może zatem zaskarżyć postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu. W postępowaniu zażaleniowym może zgłaszać jedynie zarzuty formalne przeciwko nadaniu klauzuli wykonalności, nie może natomiast kwestionować obowiązku określonego w tytule egzekucyjnym ani twierdzić, że obowiązek ten wygasł z jakichkolwiek przyczyn. Nie może więc w postępowaniu klauzulowym powoływać się na żadne okoliczności materialnoprawne dotyczące tytułu wykonawczego i stwierdzonego w nim zobowiązania. Takie okoliczności może podnosić tylko w drodze powództwa opozycyjnego przewidzianego wart. 840 § 1 k.p.c., którego przedmiotem jest określony tytuł wykonawczy oraz określone podstawy materialnoprawne żądania, a więc przyczyny, z powodu których ma nastąpić pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Podkreślenia przy tym wymaga, że powództwo przewidziane wart. 840 § 1 k.p.c.jest powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, a nie powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu egzekucyjnego. A zatem, jego przesłanką materialnoprawną jest istnienie tytułu wykonawczego, a więc istnienie klauzuli wykonalności nadanej tytułowi egzekucyjnemu. Jeżeli tytuł wykonawczy nie istnieje, powództwo o pozbawienie go wykonalności jest oczywiście bezprzedmiotowe (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2010 roku, I CSK 211/09, Legalis 338382).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wobec poczynionych uprzednio ustaleń i rozważeń co do braku uiszczenia wynagrodzenia, o którym mowa w wyroku z dnia 26 października 1994 roku, a tym samym braku klauzuli wykonalności nadanej temu tytułowi egzekucyjnemu stwierdzić pozostaje, że brak jest tytułu wykonawczego o pozbawienie wykonalności którego wnosi powódka. Tym samym, przedmiotowe powództwo uznać trzeba za bezprzedmiotowe i dlatego, a nie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu Sądu I instancji, podlega ono oddaleniu.
Niemniej jednak, w tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznaje zaskarżony wyrok za prawidłowy i dlatego apelacja powódki na podstawieart. 385 k.p.c.podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.ustalając wysokość należnych pozwanejB. D. (1)kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800).