Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 369/17
Data wyroku: 2017-10-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Alicja Wiśniewska, Małgorzata Szostak-Szydłowska, Cezary Olszewski

Sygn. aktI Ca 369/17

POSTANOWIENIE
Dnia 31 października 2017 roku
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO Cezary Olszewski
Sędziowie:  SO Małgorzata Szostak- Szydłowska
SO Alicja Wiśniewska
Protokolant: st. sekr. sądowy Ewa Andryszczyk
po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z wnioskuE. W. (1)
z udziałemI. O.iS. O.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcyE. W. (1)od postanowienia Sadu Rejonowego w Ełku z dnia 07 czerwca 2017 roku sygn. akt I Ns 77/15

postanawia:

1
Zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

1) Znieść współwłasność:
I) nieruchomości stanowiącej odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK., przyulicy (...), gminaK., dla którego Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystej nr (...)wraz z udziałem 17/300 w nieruchomości wspólnej oznaczonej nr geod. nr(...), o pow. 0,0300 ha dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 76.000 zł (siedemdziesięciu sześciu tysięcy złotych)
II) nieruchomości gruntowej, położonej w obrębieK., gminaK., oznaczonej nr geod.(...), o pow. 0,0400ha, dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 14.000 zł (czternastu tysięcy złotych)
w ten sposób, że przyznać nieruchomość szczegółowo opisaną w pkt. 1 wnioskodawcyE. W. (1), zaś nieruchomość szczegółowo opisaną w pkt II przyznać uczestnikomI. O.iS. O.
2) Zasądzić od wnioskodawcyE. W. (1)solidarnie na rzecz uczestników postępowaniaI. O.iS. O.kwotę 56.783,82 zł (pięćdziesięciu sześciu tysięcy siedemset osiemdziesięciu trzech złotych i osiemdziesięciu dwóch groszy) tytułem dopłaty i rozliczenia nakładów i wydatków, płatną w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności,
3) Nakazać uczestnikomI. O.iS. O.opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego opisanego szczegółowo w pkt 1) ppkt I) w terminie 30 dni od dnia dokonania spłaty opisanej w pkt 2)
4) Zasądzić odI. O.iS. O.solidarnie na rzeczE. W. (1)kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem połowy opłaty;
5) Orzec, iż uczestnicy postępowania w pozostałym zakresie ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

2
Zasądzić solidarnie od uczestnikówI. O.iS. O.na rzecz wnioskodawcyE. W. (2)kwotę 2.100 zł (dwóch tysięcy stu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

SSO Cezary Olszewski   SSO Małgorzata Szostak- Szydłowska   SSO Alicja Wiśniewska
Sygn. akt: I. Ca. 369/17

UZASADNIENIE
E. W. (1)wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości -lokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK.przyul. (...), opisanego wksiędze wieczystej nr (...)oraz nieruchomości gruntowej - działki gruntu nr geod.(...)o powierzchni 0,0400 ha, zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 72 m2działki gruntu onumerze geodezyjnym (...), o powierzchni 29 arów, położonej wK., opisanej wksiędze wieczystej nr (...), stanowiących współwłasnośćE. W. (1)i małżonkówS.iI. O.w udziałach po 1/2 części.
W uzasadnieniu wskazał, że dnia 14 kwietnia 2009 roku sporządzono w Kancelarii Notarialnej notariuszaJ. K.akt notarialny mocą, którego małżonkowieM.sprzedali małżonkomO.iE. W. (1)lokal mieszkalny wraz ze związanym z jego własnością udziałem w nieruchomości wspólnej za kwotę 100.000 zł i darowali stronom nieruchomość gruntową o wartości 1.000 złotych w udziale 1/2 wnioskodawcy i 1/2 uczestnikom postępowania. Wartość wszystkich nieruchomości objętych wspomnianym aktem notarialnym została określona na kwotę 101.000 zł.
Pieniądze na zakup wspomnianych nieruchomości pochodziły ze sprzedaży gospodarstwa rolnego wnioskodawcy. Udział 1/2 uczestników postępowania we wspomnianych nieruchomościach był rekompensatą za udzielenie mieszkania wnioskodawcy jego matce wnioskodawcy i zarazem uczestniczki postępowania oraz pomoc uczestników postępowania w opiece nad matką. W lokalu mieszkalnym zamieszkuje wnioskodawca z matką, uczestnicy postępowania i ich dorosły syn. Na tym tle od ponad roku dochodzi do nieporozumień. Wnioskodawca proponował uczestnikom wykupienie udziału uczestników, by mógł spokojnie mieszkać z matką. Tym bardziej, że uczestnicy dysponują jeszcze jednym mieszkaniem. Propozycja wnioskodawcy jedynie zaogniła spór.
Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie wniosku.
Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 77/15 Sąd Rejonowy w Ełku: zniósł współwłasność nieruchomości –lokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK., opisanego wksiędze wieczystej nr (...)wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej opisanej wksiędze wieczystej nr (...)oraz nieruchomości – działki gruntu nr geod.(...)położonej wK., opisanej wksiędze wieczystej nr (...), w ten sposób, że opisane wyżej nieruchomości przyznałI. O.iS. O.we wspólności ustawowej małżeńskiej (pkt 1); zasądził odI. O.iS. O.solidarnie na rzeczE. W. (1)kwotę 19.216,18 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności tej kwoty (pkt 2); nakazałE. W. (1)opróżnienie i wydanie lokalu opisanego w pkt 1) na rzeczI. O.iS. O., wraz z osobami i rzeczami prawa jego reprezentującymi w terminie 30 dni od dnia spłaty opisanej w pkt 2) (pkt 3); zasądził odI. O.iS. O.solidarnie na rzeczE. W. (1)kwotę 500 zł tytułem zwrotu części opłaty (pkt 4); orzekł, iż uczestnicy postępowania ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (pkt 5).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Umową sprzedaży i umową darowizny z dnia 14 kwietnia 2009 r.I.iS.małż.O.orazE. W. (1)nabyli na współwłasność w udziałach po 1/2 częścilokal mieszkalny nr (...)położony wK.przyul. (...)oraz nieruchomość gruntową – działkę nr geod.(...)o powierzchni 0,0400 ha, położoną wK.. Wartość tych nieruchomości wynosi obecnie łącznie 90.000 zł (lokal – 76.000 zł, działka gruntu – 14.000 zł).
W lokalu przyul. (...)wK.nabywcy zamieszkali wspólnie z matkąS. O.iE. J.W.i dorosłym synem małżonkówO.. W 2016 r. zmarłaJ. W., a syn małżonkówO.–K. O.wyprowadził się z przedmiotowego mieszkania.
Od momentu wspólnego zamieszkania w 2009 r. małżonkowieO.ponosili wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania i nieruchomości. Na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej wK.dokonali wpłat za centralne ogrzewanie, fundusz remontowy, wodę, ścieki, śmieci i utrzymanie nieruchomości wspólnej za okres od 2009 do 31.05.2017 r. w łącznej wysokości 35.587,38 zł. We wskazanym okresie opłacili również należności za energię elektryczną na rzecz zakładu energetycznego w łącznej wysokości 10.888,26 zł. Ponadto dokonali opłat za podatek od nieruchomości w łącznej kwocie 192 zł, a także ponieśli nakłady remontowe na panele, renowację ścian, wymianę drzwi wewnętrznych, montaż przepływomierza, zakup dwóch szaf i ogrodzenia z siatki na wspólnej działce w łącznej wysokości 4.900 zł.
S. O.przez ostatnie lata życia matkiJ. W.opiekowała się nią.
E. W. (1)przez okres wspólnego zamieszkiwania z uczestnikami postępowania nie ponosił kosztów utrzymania lokalu i nieruchomości. Z powodu choroby psychicznej znacznie utrudniał wspólne zamieszkiwanie, niszczył sprzęty domowe, przypalał jedzenie na palniku, bywał agresywny wobec innych domowników. Był właścicielem otrzymanego od rodziców gospodarstwa rolnego wK., które sprzedał w znacznej części w 2011 r. i posiada z tego tytułu kwotę 58.000 zł. Pozostało mu również około 4 ha ziemi rolnej, za którą otrzymuje dopłaty z UE.
Nieruchomość – działka gruntu nr geod.(...)wK.położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie działki gruntu stanowiącej własnośćI.iS. O..
W tak ustalonym stanie faktycznym w oparciu oart. 211 k.c.iart. 212 k.c.Sąd I instancji uznał, iż najbardziej właściwym sposobem zniesienia współwłasności lokalu i nieruchomości będzie przyznanie ich uczestnikom postępowaniaI.iS.małż.O.. Za sposobem tym przemawiało dotychczasowe wykorzystywanie lokalu, w szczególności ponoszenie przez małżonkówO.wszelkich kosztów związanych z lokalem, przeprowadzanie przez nich remontów mieszkania i ponoszenie kosztów z tym związanych. Sąd ten uznał też, iż wnioskodawca, posiadając środki pieniężne ze sprzedanego gospodarstwa rolnego i uzyskując stosowną spłatę, będzie miał możliwość zakupu lub wynajęcia innego mieszkania, zaś dotychczasowy sposób korzystania przez niego ze wspólnego lokalu, powodujący konflikty rodzinne, nie przemawia za uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu przedmiotowego lokalu. Sąd Rejonowy przyznał również uczestnikom postępowania własnośćdziałki gruntu nr (...), mając na względzie fakt posiadania przez nich sąsiedniej działki, a także biorąc pod uwagę stanowisko wnioskodawcy.
Wartość nieruchomości będących przedmiotem zniesienia współwłasności Sąd Rejonowy ustalił na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego załączonego do akt przez wnioskodawcę, który ocenił jako jasny i fachowy, w przejrzysty sposób uzasadniający przedstawione w nim wnioski i dokonane wyliczenia. Sąd Rejonowy nie miał zatem wątpliwości przy uznaniu znaczącej mocy dowodowej operatu, który był niezbędny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wyliczenia biegłego rzeczoznawcy zostały przy tym zaakceptowane przez uczestników postępowania i Sąd ten przyjął, że lokal jest warty 76.000 zł, a działka gruntu 14.000 zł.
Sąd Rejonowy, na podstawie przedłożonych dowodów, dokonał również wyliczenia nakładów, jakie przez lata 2009-2017 poczynili na wspólne nieruchomości uczestnicy postępowania. Dowody z potwierdzeń wpłat, faktur, zaświadczeń ostatecznie nie zostały zakwestionowane przez wnioskodawcę, który potwierdzał fakt ponoszenia nakładów przez uczestników. Ponadto zainteresowani zgodnie ustalili wysokość nakładów związanych z remontem i inwestycjami w nieruchomości na kwotę 4.900 zł. Sąd Rejonowy ustalił łączną wysokość wydatków, nakładów i obciążeń poniesionych przez uczestników postępowania na kwotę 51.567,64 zł, a więc połowa tej kwoty – 25.783,82 zł, zgodnie z treściąart. 207 k.c.i wysokością udziału wnioskodawcy, obciążaE. O.. O tę kwotę Sąd pomniejszył należną wnioskodawcy od uczestników postępowania spłatę (45.000 zł – 25.783,82 zł) i na podstawieart. 212 § 2 i 3 k.c.zasądził od uczestników na rzecz wnioskodawcy kwotę 19.216,18 zł oraz określił termin spłaty.
Mając zaś na względzie treśćart. 624 k.p.c.Sąd Rejonowy nakazał wnioskodawcy opróżnienie i wydanie przedmiotowego lokalu w terminie 30 dni od dnia spłaty, uznając ten termin za niezbędny i wystarczający dla zapewnienia innego lokalu do zamieszkania.
Z uwagi natomiast na sporny charakter sprawy Sąd Rejonowy na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.uznał, że uczestnicy winni zwrócić wnioskodawcy połowę uiszczonej przez niego opłaty, natomiast o pozostałych kosztach postępowania związanych z udziałem uczestników w postępowaniu Sąd ten rozstrzygnął w myślart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia w zakresie pkt 1 wniósł wnioskodawcaE. W. (1), zarzucając temu orzeczeniu:

1
obrazęart. 231 § 1 k.p.c.przez dowolność ocen zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie stanu psychicznego wnioskodawcy, jego postępowania i zachowania powodującego konflikty rodzinne na tle korzystania ze wspólnego lokalu mieszkalnego,

2
obrazęart. 212 k.c.w zw. zart. 5 k.c.przez przyznanie własności lokalu mieszkalnego uczestnikom postępowania wbrew zasadom współżycia społecznego.

Mając na względzie powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie wnioskodawcy własności lokalu mieszkalnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację, uczestnicy postępowania wnieśli o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy zasługiwała na uwzględnienie.
Należy przyznać rację skarżącemu, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdził, aby wobec wnioskodawcy stwierdzono chorobę psychiczną. W opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby postępowania w sprawie o sygn. akt: III. RNs. 439/14 (I. Ca. 11/15) (k. 118-123, 139-140) jednoznacznie stwierdzono, że wnioskodawcaE. W. (1)nie choruje na żadną chorobę psychiczną. W opinii tej mowa jest jedynie o ograniczonych zaburzeniach psychicznych z deficytem nastroju, sam zaśE. W. (1)ma zdolność do samodzielnej egzystencji i zaspokajania swoich potrzeb życiowych. Opinia ta posłużyła Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do zmiany zaskarżonego orzeczenia wydanego w tej sprawie przez Sąd Rejonowy w Ełku, który ostatecznie oddalił wniosek o umieszczenieE. W. (1)w szpitalu psychiatrycznym. Powyżej przytoczone okoliczności wskazują, iż zasadny okazał się zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Dokonując zniesienia współwłasności nieruchomości i przyznająclokal nr (...)wraz z udziałem orazdziałkę nr (...)na rzecz uczestników postepowania Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że to działania wnioskodawcy stanowią zarzewie konfliktu istniejącego między nim a uczestnikami postępowania. Dodatkowo Sąd Rejonowy zważył, że uczestnicy postępowania ponoszą koszty związane z utrzymaniem lokalu i przeprowadzali w nim remonty. Sąd Rejonowy uznał także, że wnioskodawca posiada środki pieniężne ze sprzedanego gospodarstwa rolnego i uzyskując stosowną spłatę, będzie miał możliwość zakupu lub wynajęcia innego mieszkania.
W ocenie Sądu Okręgowego, nie można podzielić powyższej argumentacji, a w konsekwencji zaaprobować sposobu zniesienia współwłasności nieruchomości.
Zgodnie zart. 212 § 2 k.c., rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego. W postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2000 r., I CKN 268/00 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa nie zawiera nawet przykładowego katalogu tych okoliczności, pozostawiając dokonanie wyboru sądowi. Niewątpliwie rozstrzygnięcie o tym, komu należy przyznać nieruchomość na własność powinno być poprzedzone rozważeniem usprawiedliwionych interesów osób uprawnionych, aspirujących do uzyskania nieruchomości w naturze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., I. CSK 82/08, Legalis nr 539722).
Niewątpliwie, stosunki panujące pomiędzy współwłaścicielami w konkretnych okolicznościach powinny mieć znaczenie przy wyborze sposobu zniesienia współwłasności. Czynnik ten może być jednak rozważany w aspekcie zgodności podziału rzeczy ze społeczno-gospodarczym jej przeznaczeniem i fakt, że z powodu poważnego skonfliktowania współwłaścicieli rzecz nie będzie mogła być po podziale wykorzystywana w sposób odpowiadający jej przeznaczeniu może uzasadniać odstąpienie przez sąd od jej fizycznego podziału na rzecz przyznania rzeczy jednemu ze współwłaścicieli. Oczywistym jest też, że kwestia potrzeb mieszkaniowych zainteresowanych jest niewątpliwie jedną z najistotniejszych okoliczności przy ocenie zniesienia współwłasności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym służącym dotychczas współwłaścicielom do zaspokajania ich potrzeb mieszkaniowych.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy uznał, że zniesienie współwłasności przedmiotowych nieruchomości, tj. odrębnej własnościlokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK., przyulicy (...), dla którego Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystej nr (...)wraz z udziałem 17/300 w nieruchomości wspólnej oznaczonej nr geod. nr(...), o powierzchni 0,0300 ha, dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystą nr (...)winno nastąpić na rzecz wnioskodawcy, natomiast nieruchomość gruntowa, położona w obrębieK., oznaczona nr geod.(...), o powierzchni 0,0400 ha, dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadziksięgę wieczystą nr (...)winna być przyznana na rzecz uczestników postępowania.
W ocenie Sądu Okręgowego, niewątpliwie istniejący konflikt między zainteresowanymi przemawia za zniesieniem współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie ich na rzecz jednej ze stron. Nie ma możliwości fizycznego podziału nieruchomości. Fakt jednak, że uczestnicy postępowania ponosili koszty utrzymania i remontów mieszkania nie może przesądzać o przyznaniu na ich rzeczlokalu nr (...). Zauważyć bowiem należy, że w tej kwestii uczestnikom postępowania przysługuje zwrot części nakładów, które są rozliczane w niniejszym postepowaniu. Istotną jednak okolicznością przemawiającą za przyznaniem na rzecz wnioskodawcy lokalu mieszkalnego jest to, że nie posiada on innego mieszkania, w którym mógłby zaspokajać swoje potrzeby mieszkaniowe. Natomiast poprzez przyznanie na rzecz uczestników postepowania w/w nieruchomości dysponowaliby oni dwoma lokalami mieszkalnymi. Oprócz przedmiotowego lokalu, posiadają oni 2-pokojowe mieszkanie położone wK., w którym aktualnie zamieszkuje ich córka. Dodatkowo za przyznaniem na rzecz wnioskodawcy lokalu mieszkalnego przemawia też fakt, że posiada on środki finansowe, które może przeznaczyć na jednorazową spłatę uczestników postępowania.
Zdaniem Sądu Okręgowego, natomiast w/w nieruchomość gruntowa winna być przyznana na rzecz uczestników postępowania. Jest to bowiem działka użytkowana wyłącznie przez uczestników postępowania, z możliwością wybudowania na niej oddzielnego budynku. Nie jest ona też związana pod względem gospodarczym z lokalem mieszkalnym (vide: zeznania wnioskodawcy – k. 131v-132).
W dalszej części rozważając kwestię dopłat oraz rozliczeń nakładów i wydatków poniesionych przez uczestników postępowania na rzecz wspólną, Sąd Okręgowy uznał, że poza sporem pozostawał fakt, że wartość lokalu mieszkalnego wynosił 76.000,00 zł, a więc połowa z tej kwoty (38.000,00 zł) przypada na rzecz uczestników postępowania, z kolei wartość nieruchomości gruntowej wynosi 14.000,00 zł, a więc połowa z tej kwoty (7.000,00 zł) przypada na rzecz wnioskodawcy. Kompensując te wartości, wnioskodawca winien zwrócić uczestnikom postepowania kwotę 31.000,00 zł. Dodatkowo nie było kwestionowane, że uczestnicy postępowania ponieśli nakłady i wydatki na utrzymanie mieszkania w łącznej wysokości 51.567,64 zł, a więc połowę z tej kwoty (25.783,82 zł) winien wnioskodawca zwrócić uczestnikom postepowania. Z powyższego wynika, że wnioskodawca winien zwrócić uczestnikom postępowania łączną kwotę 56.783,82 zł (31.000,00 zł + 25.783,82 zł = 56.783,82 zł) na zasadzieart. 212 § 2 i 3 k.c.w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchylenia terminowi płatności.
Mając zaś na względzie treśćart. 624 k.p.c.Sąd Okręgowy nakazał uczestnikom postepowania opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego w terminie 30 dni od dnia dokonania spłaty, uznając ten termin za niezbędny i wystarczający dla zapewnienia innego lokalu do zamieszkania.
Rozstrzygniecie o kosztach postepowania przed Sądem Rejonowym zapadło na zasadzieart. 520 § 1 i 2 k.p.c.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 postanowienia.
O kosztach postępowania za drugą instancję orzeczono na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.

SSO Cezary Olszewski  SSO Małgorzata Szostak- Szydłowska  SSO Alicja Wiśniewska