Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 269/17
Data wyroku: 2017-09-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra, Sądu Okręgowego Krzysztof Niezgoda, Sądu Rejonowego Anna Wołucka-Ławnikowicz (del.)
Słowa kluczowe: Kurator
Podstawa prawna: art. 666 § 1 k.p.c., art 386§ 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 269/17

POSTANOWIENIE
Dnia 28 września 2017 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra (sprawozdawca)Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Krzysztof Niezgoda
Sędzia Sądu Rejonowego Anna Wołucka-Ławnikowicz (delegowana)
Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Siuda
po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 roku w Lublinie, na rozprawie
sprawy z wystąpienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wL.
o ustanowienie kuratora spadku poA. Ż.
na skutek apelacji kuratora -A. P.od postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie
I Ns 4544/16postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie w punktach I oraz II i przekazać
sprawę Sądowi Rejowemu w Białej Podlaskiej do ponownego rozpoznania.
Sygn. akt II Ca 269/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej postanowił:
I. ustanowić adwokataA. P.kuratorem spadku poA. Ż., synu(...), zmarłym dniu 11 lipca 2014 roku wJ. P., ostatnio zamieszkałym wJ. P.;
II. polecić kuratorowi składanie sprawozdań co sześć miesięcy, w terminie do dnia 30 czerwca i 31 grudnia każdego następującego po sobie roku, poczynając od dnia 31 grudnia 2016 roku;
III. sporządzić spis inwentarza spadku poA. Ż., zmarłym dniu 11 lipca 2014 roku wJ. P., ostatnio zamieszkałym wJ. P.;
IV. zarządzić ogłoszenie na stronie internetowej i tablicy ogłoszeń Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej o wydaniu postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza poA. Ż., zmarłym dniu 11 lipca 2014 roku wJ. P., ostatnio zamieszkałym wJ. P.;
V. polecić wykonanie spisu inwentarza Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej Michałowi Bigasowi (k. 15).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wL.wystąpił do Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej o ustanowienie kuratora spadku poA. Ż., zmarłym dniu 11 lipca 2014 roku wJ. P., ostatnio zamieszkałym wJ. P..
Sąd Rejonowy ustalił, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku poA. Ż.prowadzone jest w sprawie I Ns 2882/14 i postanowieniem z dnia 23 października 2015 roku postępowanie to zostało zawieszone na podstawieart. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Sąd wskazał, że na dzień rozpoznawania wniosku Sądowi spadku nie są znani spadkobiercy poA. Ż., brak jest również informacji o tym, aby spadkobiercy objęli spadek w posiadanie lub aby został sporządzony spis inwentarza spadku po zmarłym.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał przepisyart. 666 k.p.c.,art. 6382§ 1 k.p.c.iart. 637 § 3 k.p.c.
*
Od postanowienia z dnia 17 listopada 2016 roku apelację wniosłaA. P., ustanowiona przez Sąd pierwszej instancji kuratorem spadku, wskazując, że zaskarża to postanowienie w części ustanawiającej ją kuratorem spadku, to jest w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I.
A. P.zarzuciła „naruszenieart. 666 k.p.c.poprzez jego zastosowanie i ustanowienie kuratora spadku w sytuacji gdy wnioskodawca nie wykazał okoliczności faktycznych uzasadniających zaistnienie przesłanek objętych treściąart. 666 k.p.c.uzasadniających powołanie kuratora spadku oraz ustanowienie kuratorem spadku adw.A. P.wbrew jej woli i przy wyraźnym sprzeciwie odnośnie pełnienia w/w funkcji”.
A. P.wniosła o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wyznaczenie innej osoby do pełnienia funkcji kuratora spadku” (k. 38-39).
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik kuratora popierał apelację (k. 74v).
*
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja osoby ustanowionej kuratorem jest zasadna w całym zakresie zaskarżenia.
Na wstępie należy rozważyć dopuszczalność wniesienia apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z dnia 14 września 2017 roku przez osobę, która została ustanowiona kuratorem spadku, tym bardziej, że postanowienie Sądu pierwszej instancji w tym przedmiocie nie jest jeszcze prawomocne. Przepisart. 521 § 1 k.p.c.stanowi bowiem, że jeżeli przepis szczególny inaczej nie stanowi, postanowienie orzekające co do istoty sprawy staje się skuteczne, a jeżeli wymaga wykonania – także wykonalne, po uprawomocnieniu się.
Postanowienie o ustanowieniu kuratora spadku staje się skuteczne w tym zakresie po uprawomocnieniu się, gdyż brak jest przepisu szczególnego, który przewidywałby skuteczność takiego postanowienia przed jego uprawomocnieniem się.
W uchwale z dnia 2 kwietnia 2008 roku, III CZP 12/081, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że na postanowienie sądu o zwolnieniu z funkcji kuratora spadku i powołaniu w to miejsce innej osoby kuratorowi przysługuje apelacja. Wprawdzie przytoczona uchwała dotyczy innego stanu faktycznego niż ten, który występuje w rozpoznawanej sprawie, jednak przytoczona na jej uzasadnienie argumentacja pozwala na wyciągnięcie podobnych wniosków, gdy chodzi o dopuszczalność wniesienia apelacji przez osobę, która, zgodnie z treścią zaskarżonego postanowienia, ma być dopiero kuratorem spadku.
W związku z powyższym należy wskazać, że:
a) wydane na podstawieart. 666 § 1 k.p.c.postanowienie sądu ustanawiające kuratora spadku jest postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy,
b) osoba, która ma zostać ustanowiona kuratorem spadku, jest osobą zainteresowaną w znaczeniu określonym przez przepisart. 510 § 1 k.p.c.i powinna brać udział w tym postępowaniu, jako jego uczestnik.
Osoba, która została ustanowiona kuratorem spadku przez sąd spadku, może wnieść zatem apelację od postanowienia sądu pierwszej instancji w przedmiocie ustanowienia takiego kuratora.
÷
Przepisart. 666 § 1 k.p.c.stanowi, że do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku.
Z powołanego przepisu wynika, czynności sądu spadku obejmują czuwanie nad całością spadku, a w razie potrzeby mogą mieć postać ustanowienia kuratora spadku.
Obowiązek sądu spadku czuwania nad całością spadku po danym spadkodawcy aktualizuje się w chwili otwarcia spadku i trwa do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę. Przyczyną aktywności sądu spadku w odniesieniu do spadku po konkretnym spadkodawcy jest zatemnieobjęcie spadku przez spadkobiercę.
Na potrzeby niniejszego uzasadnienia należy wskazać, że objęcie spadku należy rozumieć jako wejście przez spadkobierców w posiadanie spadku. Innymi słowy, spadek pozostaje nieobjęty, jeżeli spadkobiercy nie sprawują nad majątkiem spadkowym faktycznej pieczy, zwłaszcza nie wykonują czynności wchodzących w zakres zarządu, w rozumieniu stosowanych odpowiednio przepisów o zarządzie rzeczą wspólną2.
Z przepisuart. 666 § 1 k.p.c.wynika również, że w sprawach, o których mowa w tym przepisie, sąd może wszcząć postępowanie z urzędu. Sąd może wszcząć również postępowanie na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny (art. 506in principiok.c.).
Z przepisów szczególnych wynikają wypadki, w których do wszczęcia postępowania o ustanowienie kuratora spadku może dojść w związku ze zwróceniem się do sądu spadku przez wskazany w tych przepisach organ państwowy. Przykładem takiego przepisu jest przepisart. 128 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – tekst jednolity ze zm). Powołany przepis stanowi, że jeżeli w ciągu roku od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony.
Przeważa stanowisko, że zwrócenie się przez sąd administracyjny do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku prowadzi do wszczęcia postępowania z urzędu przez sąd spadku3, nie zaś na wniosek osoby zainteresowanej w znaczeniu określonym przez przepisart. 510 § 1 k.p.c.Niezależnie jednak od stanowiska w tym zakresie należy stwierdzić, że przepisart. 128 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnyminie reguluje problematyki zarządu spadku nieobjętego przez sąd spadku, w szczególności podstaw ustanowienia kuratora spadku. O tym, czy zachodzą podstawy faktyczne do czuwania przez sąd spadku nad całością spadku, a w szczególności czy zachodzi potrzeba ustanowienia kuratora spadku, rozstrzyga sąd spadku, stosując przepisyart. 666 k.p.c.–art. 6681k.p.c.
Sam fakt, że toczy się postępowanie sądowo-administracyjne, w którym spadkodawca był stroną lub uczestnikiem, nie uzasadnia jeszcze sam przez się potrzeby ustanowienia kuratora spadku.
÷
Całokształt przytoczonych wyżej rozważań wskazuje, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Nierozpoznanie istoty sprawy wyrażało się nie tylko w niezbadaniu, czy konkretna osoba wyraża zgodę na pełnienie obowiązków kuratora spadku i czy ze względu na okoliczności sprawy, w szczególności ze względu na właściwości osobiste, będzie mogła takie obowiązki wykonywać, ale również w niezbadaniu, czy zachodzą podstawy faktyczne do ustanowienia kuratora spadku poA. Ż..
Przede wszystkim należało dokonać ustaleń, czy istnieje spadek poA. Ż.i czy został objęty przez spadkobierców, czy też nie. Podstawę do uzyskania danych w tym zakresie mogły stanowić akta sprawy o stwierdzenie nabycia spadku między innymi poA. Ż., w której wskazanych zostało pięć osób mogących być spadkobiercamiA. Ż..
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika dodatkowo, żeA. P.nie wyraża zgody na ustanowienie jej kuratorem spadku poA. Ż., a niezależnie od braku tej zgody zachodzi sytuacja, żeA. P.nie byłaby w stanie wykonywać w tej chwili obowiązków kuratora spadku z uwagi na sytuację osobistą i rodzinną, w jakiej się znajduje.A. P.spodziewa się dziecka i przebywa na zwolnieniu lekarskim, a przewidywany termin urodzenia dziecka przypada na dzień 7 listopada 2017 roku (k. 73 – zaświadczenie lekarskie; k. 74v – okoliczności przytoczone na rozprawie apelacyjnej w dniu 14 września 2017 roku).
Z przepisówart. 666 k.p.c.–art. 6681k.p.c.nie wynika, że istnieje obowiązek prawny podjęcia się pełnienia funkcji kuratora spadku przez określoną osobę, czy też kategorię osób.
W związku z powyższym należy przyjąć, że do włożenia na oznaczoną osobę obowiązku pełnienia funkcji kuratora spadku potrzebna jest zgoda tej osoby.
÷
W związku z powyższym na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w punktach I oraz II i przekazać sprawę Sądowi Rejowemu w Białej Podlaskiej do ponownego rozpoznania.
W toku dalszego postępowania Sąd Rejonowy dokona ustaleń, czy zachodzą podstawy faktyczne do zastosowania przepisuart. 666 § 1 k.p.c., a przede wszystkim czy istnieje spadek poA. Ż., który nie został objęty przez jego spadkobierców. O tym, że spadek taki może istnieć, ale również że mogą istnieć spadkobiercy poA. Ż.i że są oni znani, można wnioskować na podstawie materiału procesowego zawartego w sprawie I Ns 2882/14. W celu dokonania niezbędnych ustaleń Sąd spadku może przesłuchać w charakterze świadków osoby, które były uczestnikami w tej sprawie, a jeżeli zachodzą podstawy do uznania oznaczonych osób za osoby zainteresowane w sprawie I Ns 4544/16, należy te osoby wezwać do udziału w sprawie w charakterze uczestników.
Sąd Rejonowy dokona również ustaleń, czy istnieją okoliczności, które uzasadniałyby potrzebę ustanowienia kuratora spadku.
W razie uznania, że zachodzi potrzeba ustanowienia kuratora spadku, sąd spadku ustali, kto może być kandydatem na kuratora spadku, i w razie uzyskania zgody takiego kandydata na pełnienie funkcji kuratora spadku wezwie tę osobę do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, aby dopiero ocenić, czy może on pełnić funkcję kuratora spadku poA. Ż..
*
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu.
Krzysztof Niezgoda    Dariusz Iskra    Anna Wołucka-Ławnikowicz

1 OSNC 2009, z. 6, poz. 78
2 Por. M. Margoński, Kurator spadku, Lexis Nexis Warszawa 2009, s. 37-39 i tam powołana literatura i orzecznictwo.
3 Por. M. Margoński, Kurator spadku, Lexis Nexis Warszawa 2009, s. 49-50 i tam powołane stanowisko.