Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 590/16
Data wyroku: 2016-12-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wojciech Damaszko, Alicja Izydorczyk, Sylwia Bańka-Mrozewska

Sygnatura akt II Ca 590/16
Jelenia Góra, dnia 13 grudnia 2016 r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
PrzewodniczącySSO Wojciech Damaszko /spr/
SędziowieSSO Alicja Izydorczyk, SSO Sylwia Bańka-Mrozewska
ProtokolantSylwia Sarnecka
po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. w Jeleniej Górze
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. O.
z udziałemG. M.,K. W.,J. W. (1), Gminy MiejskiejB.
o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia
na skutek apelacji Gminy MiejskiejB.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Bolesławcu
z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt I Ns 53/16
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 590/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bolesławcu postanowieniem z dnia 17 maja 2016 roku zmienił swoje uprzednie postanowienie wydane w sprawie I Ns 35/14 z 21 lipca 2014 roku o stwierdzeniu nabycia spadku poD. L.zmarłej 10 lipca 2013 roku weW.a ostatnio stale zamieszkałej wB.i ustalił, że spadek po tej spadkodawczyni w całości nabyła Gmina MiejskaB..
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.
J. L.ze związku małżeńskiego posiadała córkęJ. W. (2), z domuL... Z koleiJ. W. (2)posiada córkęK. W., która ma małoletniego synaJ. W. (1). W 2003 rokuJ. W. (2)razem z córką wyjechała doW.gdzie obie mieszkają do chwili obecnej.
Ustalił dalej sąd, że w dniu 4 sierpnia 2006 r.J. L.zawarła zG. M.przedwstępną umowę, na mocy której zobowiązała się do przeniesienia na rzeczG. M.prawo własności do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wB.. Na poczet zawartej umowyG. M.wpłaciłaJ. L.zaliczkę w wysokości 40.000,00 zł. Ostatecznie do przeniesienia własności mieszkania przyul. (...)wB.na rzeczG. M.nie doszło.
J. L.zmarła 10 lipca 2013 roku weW.. W chwili śmierci była wdową, nie pozostawiła testamentu. W dniu 23 października 2013 r.J. W. (2)przed notariuszemA. S.w Kancelarii Notarialnej wO.złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po matceJ. L.. Tego samego dnia również przed notariuszemA. S.oświadczenie o odrzuceniu spadku po babceJ. L.złożyłaK. W.. Po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego w dniu 27 maja 2014 r.K. W.złożyła w Kancelarii NotarialnejA. S.wO.przed zastępcą notarialnymM. S.w imieniu małoletniego synaJ. W. (1),ur. (...)oświadczenie o odrzuceniu spadku po jego prababciJ. L..
J. W. (2)zawarła związek małżeński w dniu 14 czerwca 2014 roku i zmieniła nazwisko naO..
W wyniku postępowania prowadzonego z wnioskuG. M.w sprawie I Ns 35/14 Sąd Rejonowy wB. (...)postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 roku stwierdził, że spadek poJ. L., na podstawie ustawy nabyła córkaJ. W. (2), c.J.iJ.w całości. Z kolei w dniu 30 października 2014 rokuG. M.wytoczyła przeciwkoJ. O.powództwo o zapłatę kwoty 40.000 zł z tytułu zwrotu zaliczki wpłaconejJ. L.na zakup mieszkania. Postępowanie to, prowadzone w sprawie o sygn. akt(...), zostało zawieszone postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. W tak ustalonych okolicznościach sprawy Sąd Rejonowy ocenił wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, oparty na przepisieart. 679§1 kpc, za uzasadniony. W ocenie SąduJ. O.miała rzeczywisty i obiektywny interes prawny w złożeniu takiego wniosku.
Zarówno wnioskodawczyni jak i jej córkaK. W.skutecznie zrealizowały swoje uprawnienie do złożenia oświadczeń o odrzuceniu spadku poJ. L., bowiem złożyły je z zachowaniem, zawartego wart. 1015§1 k.c.terminu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Spadkodawczyni zmarła w dniu 21 lipca 2013 r., a oświadczenia o odrzuceniu spadku zarównoJ. O., jak iK. W.złożyły w formie notarialnej w dniu 23 października 2013 roku. Z kolei oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniegoJ. W. (1),K. W.złożyła w dniu 27 maja 2014 roku i sąd I instancji przyjął, że także i to oświadczenie zostało złożone z zachowaniem wskazanego terminu. Uwzględnił przy tym, że przed Sądem Rejonowym(...)prowadzone było postępowanie o wyrażenie zgody na dokonanie przezK. W.czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem małoletniego polegającej na odrzuceniu spadku po jego prababciJ. L.i zostało ono zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2014 roku. Uwzględniając zatem stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 24 września 2015 roku V CSK 686/14 wskazujące, że bieg sześciomiesięcznego terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku nie biegnie do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego zezwalającego na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, przyjęto , że oświadczenie to złożone zostało w terminie.
Ostatecznie zatem skoro żaden z krewnych spadkodawczyniJ. L.nie mógł być jej spadkobiercą to zgodnie z treściąart. 935 k.c.w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Wobec powyższego Sąd zmienił postanowienie Sądu Rejonowego wB. (...)w sprawie I Ns 35/14 z 21 lipca 2014 r. i ustalił, że spadek poJ. L.zmarłej dnia 10 lipca 2013 r. weW.ostatnio stale zamieszkałej wB.,ul. (...)nabyła Gmina MiejskaB..
W apelacji GminaB.zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego –art. 935 k.c.przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że GminaB.nabyła spadek poJ. L.bez zbadania czy żyją inni – poza uczestnikami postępowania – spadkobiercy ustawowi. Ponadto skarżący zarzucił sądowi naruszenie prawa procesowego, a w szczególności przepisów
-art. 679 § 1 k.p.c.poprzez pominięcie okoliczności, że wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku został złożony z upływem roku od momentu gdy powstała możliwość powoływania się na podstawę zmiany postanowienia
-art. 670 k.p.c.iart. 677 k.p.c.poprzez niedokonanie z urzędu ustalenia całego kręgu spadkobierców
-art. 672 k.p.c.poprzez brak wezwania w drodze ogłoszenia spadkobierców ustawowych zmarłej
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu z jakich względów pominięto zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni, z którego wynikało, że spadkodawczyni posiadała rodzeństwo.
Na tej podstawie GminaB.domagała się zmiany postanowienia poprzez oddalenie wniosku bądź jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie na koszt skarżącego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Niektórym z zarzutów zawartych w apelacji nie sposób odmówić słuszności.
W ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego w pierwszej kolejności należy się odnieść do powołanegoart. 679 § 1 k.p.c.określającego przesłanki dopuszczalności wystąpienia z wnioskiem o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Przepis ten określa między innymi zasadę, że kto już był uczestnikiem postepowania o stwierdzeniu nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany wydanego postanowienia, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możliwość. W tym zakresie zwraca uwagę okoliczność, że w postępowaniu I Ns 35/14 zainicjowanym z wnioskuG. M.J. W. (2)została wymieniona jako uczestniczka postępowania lecz nie brała, ani nie miała możliwości wzięcia w nim udziału. We wniosku wskazano bowiem jej nieprawidłowy adres w związku z czym zarówno odpis wniosku jak i zawiadomienia o terminach rozpraw nie mógł do uczestniczki dotrzeć, pomimo że korespondencja podwójnie awizowana przez doręczyciela została pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia. Tymczasem korespondencję tę doręczono na adres wB.przyul. (...)w sytuacji, gdy od kilku latJ. O.(uprzednioW.) mieszka weW.. W konsekwencji należało przyjąć, żeJ. O.w postępowaniu I Ns 35/14 nie mogła podnieść żadnych zarzutów, w tym również podstawy wyłączenia jej od dziedziczenia z uwagi na odrzucenie spadku. Skoro zatem wnioskodawczyni dowiedziała się o uprzednim postępowaniu spadkowym i powołaniu jej do dziedziczenia w październiku 2015 roku to wniosek o zmianę postanowienia złożony w styczniu 2016 roku, wpłynął przed upływem roku od dnia gdy wnioskodawczyni uzyskała możliwość powołania się na odrzucenie spadku. Należało zatem przyjąć, że wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku poJ. L.został złożony skutecznie.
Natomiast zgodzić się należy z apelującym, że Sąd Rejonowy nie poczynił wystarczających ustaleń w zakresie określenia pełnego kręgu spadkobierców ustawowych poJ. L.. W sytuacji gdy w chwili śmierci spadkodawczyni pozostawała wdową, a jej zstępni odrzucili spadek do dziedziczenia z ustawowego powołane jest rodzeństwo spadkodawcy i ich zstępni (art. 932 § 4 i 5 k.c.). Rzeczą sądu było zatem ustalenie czyJ. L.posiadała rodzeństwo, czy ono żyje, a jeżeli nie czy pozostawiło zstępnych.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie, jakie osoby i na jakiej podstawie – ustawowej bądź testamentowej – nabyły spadek. Określenie właściwego kręgu spadkobierców jest tak istotne dla prawidłowego porządku prawnego, że wart. 670 k.p.c.ustawodawca przyjął zasadę, że sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Jednym ze środków dowodowych w postępowaniu spadkowym, jest zapewnienie spadkowe uczestników postępowania. Jest to jednak jedynie dowód na okoliczność, że spadkodawca nie pozostawił innych spadkobierców ustawowych, a zatem na okoliczność negatywną. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy nie odebrał zapewnień spadkowych odJ. O.orazK. W.. Na podstawie ich wysłuchania na rozprawie w dniu 17 marca 2016 roku, bez jakiegokolwiek pouczenia, przyjął, że spadkodawczyni nie pozostawiła żadnych innych krewnych w związku z czym do spadku powołał GminęB.. Ustalenie takie jest co najmniej przedwczesne w świetle oświadczeń złożonych przez uczestników postepowania. Niewątpliwie bowiemJ. L.urodzona (...)zmarła 10 lipca 2013 r. jako wdowa, a jej rodzice zmarli wcześniej. Jak jednak wynika z twierdzeńJ. O.jej matka posiadała ośmioro rodzeństwa, z których nikt już nie żyje. Natomiast dzieci tego rodzeństwa były niezamężne i nieżonate. Z koleiK. W.dodała, że brat babci posiadał córkę mieszkającą w Niemczech.
W sytuacji gdy Sąd Rejonowy powziął informację, że spadkodawczyni posiadała ośmioro rodzeństwa i nie podjął dalszych działań w celu ustalenia kręgu tych osób to zaniechanie powyższe jest nieprawidłowe.
Po pierwsze wydaje się mało prawdopodobne, aby spadkodawczyni z żadnym z rodzeństwa nie utrzymywała kontaktów w takim stopniu abyJ. O.nie znała ich imion, nazwisk oraz przynajmniej przybliżonego miejsca zamieszkania. Spośród ośmiorga rodzeństwa prawdopodobne jest, że przynajmniej niektóre osoby pozostawiły dalszych zstępnych, które mogą być rówieśnikami wnioskodawczyni liczącej 54 lata.
Zgodnie z treściąart. 671 § 2 pkt 1 k.p.c.w zapewnieniu spadkowym, które nie zostało dotychczas odebrane, należy wymienić imiona i nazwiska krewnych zmarłej ich rok urodzenia, miejsce zamieszkania i stopień pokrewieństwa. Wskazać należy również, która z tych osób zmarła i jakich pozostawiał zstępnych.
Jeżeli natomiast Sąd Rejonowy oceni, że zapewnienie spadkowe nie jest wystarczające, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie zart. 672 k.p.c., może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie.
Brak prawidłowych ustaleń kręgu spadkobierców ustawowych poJ. L.stanowiło nieprawidłowe rozstrzygnięcie o istocie tego postępowania i wymaga dalszego w całości przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Z powyższych względów, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając żądanie wniosku przede wszystkim odbierze od uczestników postępowania, po pouczeniu o treściart. 671 § 3 k.p.c., dokładne zapewnienia spadkowe dotyczące rodzeństwa spadkodawczyni oraz ich zstępnych i na podstawie tak powziętych informacji podejmie dalsze czynności procesowe w celu określenia prawidłowego kręgu spadkobierców ustawowych. Natomiast w przypadku, gdy zapewnienia spadkowe okażą się niewystarczające z mocyart. 672 k.p.c.rozważyć będzie należało wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie.