Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1561/16
Data wyroku: 2017-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygnatura akt III Ca 1561/16

UZASADNIENIE
W postanowieniu z dnia 30 czerwca 2016 roku, w sprawie sygnatura aktI Ns 979/15, wszczętej na wniosekG. M.z udziałemA. C.iJ. M.Sąd Rejonowy w Pabianicach postanowił oddalić wniosekG. M.o stwierdzenie, że nabyła ona w drodze zasiedzenia wyrażający się ułamkiem 1/2 udział uczestniczkiA. C.we współwłasności nieruchomości położonej wS.przyulicy (...). Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie.
Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny, z którego wynika, że nieruchomość, w której udziału dotyczy wniosek, została nabyta przezW.iJ.małżonkówB.w trybieustawy z dnia 26 października 1971 r.o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.W. B.zmarł w dniu 13 września 1982 roku, a spadek po nim nabyły żona oraz dwie córki, to jest wnioskodawczyni i uczestniczka w częściach równych.J. B.zmarław dniu 25 czerwca 1985 roku, a spadek po niej nabyły wnioskodawczynii uczestniczka po połowie. Po śmierciJ. B.podatek od nieruchomości uiszczali wnioskodawczyni wraz z mężem, choć w rejestrach podatkowych figurują obydwie współwłaścicielki. Wnioskodawczyni z mężem zamieszkiwali na nieruchomości w chwili śmierci każdego z rodziców i to oni po śmierciJ. B.wyłącznie korzystali z nieruchomości, wykonywali na niej drobne remonty i prace konserwacyjne, dbali o nieruchomość oraz czynili na niej nasadzenia. UczestniczkaA. C.w końcu lat 70. zerwała kontakt z rodziną i już nie bywała na nieruchomości.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy oddalił wnioseko zasiedzenie na podstawieart. 172 k.c., stwierdzając, że wnioskodawczyni, sama będąc współwłaścicielką nieruchomości w ½, nie uzewnętrzniła wobec uczestniczkiA. C.woli posiadania właścicielskiego w stosunku do takiego samego udziału należącego do uczestniczki, gdyż prace remontowe i naprawcze jako czynności zachowawcze są uprawnieniem wnioskodawczyni jako współwłaścicielki, zaś niewykonywanie posiadania przez drugą ze współwłaścicielek nie uprawnia do wniosku, żeG. M.udział uczestniczki przejęła w posiadanie samoistne.
Apelację od tego postanowienia złożył pełnomocnik wnioskodawczyni. Zaskarżył on orzeczenie w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

1
naruszenie prawa materialnego, to jest:

a
art. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było uznanie, iż nie doszło do nabycia własności przez wnioskodawczynię,

b
art. 199 i 201 k.c.w zw. zart. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c.poprzez ich niezastosowanie, czego skutkiem było uznanie, iż wnioskodawczyni – pomimo, iż wykonywała czynności przekraczające zwykły zarząd bez zgody współwłaścicielkiA. C.oraz czynności zwykłego zarządu bez zgody większości współwłaścicieli nieruchomości – nie zamanifestowała woli wyłącznego posiadania nieruchomości jako posiadacz samoistny, a tym samym iż nie doszło do nabycia własności przez wnioskodawczynię,

c
art. 206 k.c.w zw. zart. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było uznanie, że wnioskodawczyni – pomimo, iż wykonywała czynności przekraczające zwykły zarząd – w szczególności ponosiła nakłady na nieruchomość (m.in. przyłączenie do sieci wodnej, do sieci kanalizacyjnej, wymiana bramy wjazdowej) bez zgody współwłaścicielkiA. C.oraz korzystała z nieruchomości z wyłączeniem współwłaścicielkiA. C.– korzystałaz nieruchomości w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z nieruchomości przez uczestnika postępowaniaA. C., czego dalszym skutkiem było uznanie, iż nie doszło do nabycia własności przez wnioskodawczynię,

d
art. 209 k.c.w zw. zart. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było uznanie, że wszystkie wykonywane przez wnioskodawczynię czynności dotyczące nieruchomości stanowiły wyłącznie czynności zachowawcze, to jest czynności zmierzające wyłącznie do zachowania wspólnego prawa, czego dalszym skutkiem było uznanie, iż nie doszło do nabycia własności przez wnioskodawczynię,

2
naruszenie prawa procesowego, to jestart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i wyciągnięcie z zebranego materiału wniosków niezgodnych z zasadami logicznego rozumowaniai doświadczenia życiowego wobec uznania, że:

a
wnioskodawczyni nie zamanifestowała woli wyłącznego posiadania udziału w nieruchomościA. C.– pomimo, iż:

i
wnioskodawczyni przeprowadziła prace związane z wymianą pieca, przyłączeniem nieruchomości do sieci wodnej, oraz kanalizacyjnej, założeniem bramy przesuwnej, wyłożeniem nieruchomości kostką brukową, wykonaniem nasadzeń drzewi krzewów – na własny koszt, bez dokonywania uzgodnieńz uczestnikiemA. C.– a wynik powyższych prac był obiektywnie zauważalny także przez osoby trzecie, cow pełni wynika z zeznań świadków, także przesłuchania wnioskodawczyni oraz uczestnika postępowaniaJ. M.;a tym samym doszło do zamanifestowania woli wyłącznego posiadania przez nich udziału w nieruchomościA. C.,

ii
z pisma uczestniczki postępowaniaA. C.z dnia 3 września 2015 roku wynika, iżA. C.zdawała sobie sprawę, iż doszło do zmiany (rozszerzenia) zakresu samoistnego posiadania wnioskodawczyni i zmiana ta była znana uczestnikowi postępowaniaA. C.,

b
w okolicznościach sprawy – w szczególności w obliczu braku jakiegokolwiek kontaktu z uczestnikiem postępowaniaA. C., która wyjechała w 1981 roku do Australii zrywając wszelkie kontakty z rodziną i nie pozostawiając jakiegokolwiek kontaktu – niezbędne było inne zamanifestowanie przez wnioskodawczynię woli wyłącznego posiadania udziału w nieruchomościA. C., niż poprzez wyłączne korzystanie z całej nieruchomościz wyłączeniemA. C., wykonywanie czynności zwykłego zarządu oraz czynności przekraczających zwykły zarząd,w szczególności remontów i nakładów, bez zgodyA. C., opłacaniem podatków wyłącznie przez wnioskodawczynię.

W konkluzji apelacji pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że doszło do zasiedzenia z dniem 25 czerwca 2015 roku (30 lat po śmierci matki wnioskodawczyni i właścicielki nieruchomości) udziału w nieruchomości przyulicy (...)wS.należącego doA. C.(1/2 udziału) przez wnioskodawczynię.
Uczestnicy nie złożyli odpowiedzi na apelację.
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, że popiera apelację, a uczestnik oświadczył, że przyłącza się do apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że treść podniesionego w apelacji zarzutu zatytułowanego jako zarzut naruszenia prawa procesowego, to jestart. 233 § 1 k.p.c., świadczy o tym, że nie dotyczy on bynajmniej dowolnej oceny dowodów, lecz błędnej oceny prawnej stanu faktycznego przedstawionego w treści zarzutu. Na przedstawiony w nim i w uzasadnieniu apelacji stan faktyczny składa się cały szereg działań podejmowanych przezG. M.i jej mężaJ. M., takich jak wymiana pieca, przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, założenie bramy, ułożenie kostki brukowej, posadzenie drzew i krzewów, konserwacja dachu, uporządkowanie terenu nieruchomości, remont kuchni i tynków, malowanie, utrzymanie ogrodu czy montaż szamba. Zdaniem pełnomocnika skarżącej wymienione czynności stanowiły wystarczającą dla stwierdzenia zasiedzenia manifestację woli wyłącznego posiadania przez wnioskodawczynię nie tylko jej udziału, ale również udziału uczestniczki we współwłasności nieruchomości, zaś treść pisma uczestniczkiz dnia 3 września 2015 roku wskazuje na to, iż wiedziała ona o wynikłej stąd zmianie zakresu samoistnego posiadania wnioskodawczyni.
Pełnomocnik skarżącej swoje rozważania na temat prawidłowości oceny prawnej snuje jednak w oparciu o stan faktyczny nie przystający do ustaleń, które poczynił Sąd Rejonowy, a z których wynika jedynie tyle, iż w chwili śmierciW. B.iJ. B.wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkiwali na nieruchomości, a następnie uiszczali podatek od nieruchomości, korzystali z niej, wykonywali drobne remonty i prace konserwacyjne oraz dbali o działkę i czynili nasadzenia. Ponieważ w apelacji nie podniesiono zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego polegającego na błędnych czy niepełnych ustaleniach faktycznych, Sąd Okręgowy, wydając własne rozstrzygnięcie, ma za jego podstawę właśnie te ustalenia, które poczynił Sąd pierwszej instancji. Z wykładni przepisuart. 378 § 1 k.p.c.wynika bowiem, iż sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go jednak zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Nie może on zatem, z wyjątkiem dotyczącym nieważności postępowania, dokonywaćz urzędu oceny uchybień przepisom postępowania, których nie wytknięto w treści zarzutów apelacyjnych.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy podziela i przyjmuje za własne. Konsekwencją tego jest uznanie, że podniesionew apelacji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, z przyczyn wskazanych w dalszej części uzasadnienia, są niezasadne, a dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena prawna jest prawidłowa.
Na wstępie rozważań prawnych wypada wskazać, że konieczną przesłanką zasiedzenia jest samoistne posiadanie, polegające na faktycznym władztwie nad rzeczą takim jak władztwo, które sprawuje właściciel. Elementami składowym posiadania samoistnego sącorpus(element fizyczny) orazanimus(zamiar władania rzeczą dla siebie z wyłączeniem innych osób). Z oczywistych względów, istnienie elementu psychicznego (animus), może być stwierdzone na podstawie widocznych dla otoczenia i nie budzących wątpliwości przejawów tego, iż podmiot władający rzeczą czyni to wyłącznie we własnym interesie, jak wyłączny jej właściciel. Jednak w przypadku, gdy przedmiotem zasiedzenia ma być udział we współwłasności, ocena przesłanek zasiedzenia zostaje poddana surowszym regułom z uwagi na więź łączącą współwłaścicieli, którym niepodzielnie przysługuje prawo własności. Przejawem wspomnianej niepodzielności jest bowiem to, iż każdy ze współwłaścicieli ma prawo władać całą rzeczą, a z faktu posiadania całej rzeczy wynika jedynie tyle, że współwłaściciel korzysta z rzeczy wspólnej zgodnie z przysługującym mu prawem wyartykułowanym w przepisieart. 206 k.c.W konsekwencji, w sytuacji, gdy przedmiotem wniosku o zasiedzenie jest jedynie udział, odpada możliwość odwołania się do domniemania posiadania samoistnego opartego na faktycznym władztwie nad rzeczą, gdyż niewykonywanie posiadania przez niektórych spośród współwłaścicieli nie może prowadzić do wniosku, iż współwłaściciel, który posiadanie wykonuje przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie wykraczającym poza jego uprawnienie. W przeciwnym wypadku prawa pozostałych współwłaścicieli byłyby zagrożone, gdyż z powołaniem na samą zmianę swej woli, czyli niewidocznego dla otoczenia elementu posiadania, władający współwłaściciel mógłby doprowadzić do pozbawienia ich udziałów we współwłasności. Skoro zatem wspomniane domniemanie nie może mieć zastosowania, ciężar dowodu, iż posiadał on rzeczw zakresie wykraczającym poza jego uprawnienie, spoczywa na wnioskodawcy zgodnie z ogólną regułąart. 6 k.c.
Z uwagi na niepodzielność wspólnego prawa, wola wyłącznego posiadania przez jednego tylko ze współwłaścicieli z wyłączeniem pozostałych winna być przy tym objawiona w sposób wyraźny. W szczególności za niewystarczającą w tym względzie należy uznać bierność niewładających rzeczą współwłaścicieli. Brak ich aktywności nie świadczy przecież o zamiarze władania rzeczą wyłącznie dla siebie przez zainteresowanego współwłaściciela, lecz co najwyżej, o braku takiego zamiaru po ich stronie. Nie można pominąć również tego, że współposiadanie i współkorzystaniez nieruchomości wspólnej nie stanowi obowiązku, lecz uprawnienie współwłaściciela. Pamiętając o wynikającym zart. 206 k.c.uprawnieniu każdego ze współwłaścicieli do współposiadania i współkorzystania z całej rzeczy wspólnej, należy stwierdzić również, że o posiadaniu samoistnym jednego ze współwłaścicieli w odniesieniu do udziałów przysługujących innym współwłaścicielom nie świadczy zamieszkiwanie na wspólnej nieruchomości, samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, ponoszenie związanych z nieruchomością ciężarów (np. podatków), wykonywanie remontów, prac konserwacyjnych oraz ogólnie pojmowana dbałość o przedmiot współwłasności.
Ustawa nie wskazuje, co może stanowić przejaw woli posiadania całej rzeczy przez jednego ze współwłaścicieli z wyłączeniem pozostałych. Stąd ocena w tym przedmiocie musi być dokonywana zawsze w odniesieniu do konkretnego przypadku.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że czynności, których względem przedmiotu zasiedzenia, w świetle ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, dokonywała wraz ze swoim mężemG. M., nie mogą być uznane za dostateczną manifestację woli władania przez nią, jak przez wyłącznego właściciela, całą nieruchomością, w tym w zakresie udziału przysługującego uczestniczceA. C.. Służące wnioskodawczyni na mocy przywoływanego wcześniejart. 206 k.c.prawo współposiadaniai współkorzystania z całej wspólnej nieruchomości sprawia bowiem, że tracą na znaczeniu te okoliczności, które stanowią przejaw realizacji tego uprawnienia, to jest zamieszkiwanie i korzystanie z całej nieruchomości wspólnej, dokonywanie drobnych remontów, prac konserwacyjnych i nasadzeń czy dbanie o stan nieruchomości. Tego typu zachowania bez wątpienia nie wykraczają poza zakres współposiadaniai współkorzystania z rzeczy wspólnej i, w braku innych towarzyszących im elementów, które dzięki swej wadze przechyliłyby szalę na korzyść wnioskodawczyni (np. samodzielne podejmowanie decyzji o istotnych remontach lub zmianach przedmiotu współwłasności), nie one stanowią wystarczającej manifestacji zamiaru objęcia w posiadanie samoistne udziałuA. C.. W szczególności doniosłości wagi nie ma fakt ponoszenia przezG. M.ciężarów podatkowych. Zachowanie takie jest bowiem naturalną konsekwencją tego, iż to właśnie ona czerpała korzyści z faktu zamieszkiwania na nieruchomości wspólnej i wyłącznego z niej korzystania.
W ocenie Sądu Okręgowego czynności podejmowane przezG. M.iJ. M.w odniesieniu do nieruchomości, której dotyczy wniosek, obiektywnie rzecz biorąc, mogły być postrzegane przez otoczenie co najwyżejw kategoriach zarządu rzeczą wspólną, lecz z pewnością nie w kategoriach posiadania samoistnego.
Dlatego zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, a wywiedziona w niniejszej sprawie apelacja podlega oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy orzekł w sentencji swego postanowienia na podstawieart. 385 k.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.