Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1981/16
Data wyroku: 2017-05-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Westphal
Słowa kluczowe: Przedawnienie roszczeń
Podstawa prawna: art. 442^1^ k.c. (art. 442 k.c.)

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Andrzej Westphal
Ławnicy: -------
Protokolant: st. sekr. sąd . Katarzyna Chudzińska
po rozpoznaniu w dniu: 11 maja 2017r . wT.
sprawy z powództwa:I. N.
przeciwko: Skarbowi Państwa – Staroście(...)z siedzibą wW.,
o zapłatę ,

I
oddala powództwo,

II
zasądza od powódkiI. N.na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą wW.kwotę 7.200,00 zł (siedem tysięcy dwieście ) z tytułu zwrotu kosztów procesu ,

III
nie obciąża powódki kosztami sądowymi .

Sygn. akt I C 1981/16

UZASADNIENIE
PowodowieI. N.,D. N.,K. S.,M. N.,A. K.iR. N.wnieśli pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście(...). Domagali się w nim zapłaty kwoty 395.000 zł . W piśmie z dnia 28 listopada 2016 r. ( k. 70 – 72 ) powodowie sprecyzowali jaka kwota winna być zasądzona dla każdego z nich. W ślad za tym , dnia 10 stycznia 2017r. sąd stwierdził swoją niewłaściwość odnośnie roszczeń powodówD. N.,K. S.,M. N.,A. K.orazR. N.i w tym zakresie przekazał sprawę do Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie ( k. 85 ) . Ostatecznie więc niniejsza sprawa dotyczyła tylko żądania powódkiI. N., która wnosiła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 145.000 zł z odsetkami od dnia 30 maja 2016r. do dnia zapłaty.
Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu. Podniósł , między innymi, zarzut przedawnienia roszczenia ( k. 127 – 135 ) .

Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 9 lutego 1972r. powódka i jej mążE.nabyli do wspólności majątkowej małżeńskiej od Skarbu Państwa nieruchomość położoną wT., oznaczoną jakodziałka numer (...), o powierzchni 14,93 ha.(...)tę wyłączono z księgi wieczystej o numerzeKW (...)i założono dla niej nową księgę o numerzeKW (...). W dziale II tej księgi wpisani byliE. N.iI. N.na prawach wspólności ustawowej.
W dniu 15 października 1976r. w miejsce dotychczasowejdziałki o numerze (...)utworzonodziałkę o numerze (...)i powierzchni 0,50 ha , gdzie jako właściciela wskazanoE. N.orazdziałkę o numerze (...), o powierzchni 14,43 ha , gdzie jako właściciel został wpisany Skarb Państwa Polskiego -(...)
W zaświadczeniu z dnia 18 listopada 1976 r. Naczelnik Gminy wW.wyraził zgodę na nieodpłatne zrzeczenie się przezI.iE. N.własności nieruchomości rolnej niezabudowanej, położonej wT., gminaW., o oznaczeniu hipotecznym KW nr(...), o numerzedziałki (...), o obszarze 14.43 ha na rzecz Skarbu Państwa -(...). W dokumencie tym stwierdzono, że cała nieruchomość (łącznie z wytyczonym siedliskiem o powierzchni około 0.50 ha wraz z budynkami ) jest obciążona hipotekami w kwocie 122.400 zł oraz w kwocie 70.000 zł na rzeczBanku (...). Wśród osób, które otrzymały to zaświadczenie jest wymieniona , między innymi ,I. N..
W dniu 24 marca 1982r. Skarb Państwa sprzedałM.iB. Z.nieruchomość położoną wT., o numerzedziałki (...), o obszarze 14.43 ha . W akcie notarialnym nie wskazano numeru księgi wieczystej.
W piśmie z dnia 23 października 1985 r. Bank Spółdzielczy wW.zwracał się do Naczelnika Gminy wW., w związku z prowadzoną sprawąE.iI. N., o wystąpienie do Państwowego Biura Notarialnego z wnioskiem o wyłączenie zksięgi wieczystej KW (...)i wpisanie do księgi wieczystej(...)14.43 ha. Wyjaśniono w tym piśmie, że z uzyskanego odpisu tej księgi wieczystej wynika ,żeI.iE. N.są właścicielami 14,93 ha mimo, że w roku 1982r. właścicielem ziemi o powierzchni 14.43 ha poO..N.jestO..M. Z. (1), który uzyskał ją z(...). Z informacji zawartej w tym piśmie wynika, że zostało ono przekazane do wiadomościE.iI. N..
W zaświadczenie z dnia 5 października 1989 r. Państwowe Biuro Notarialne wW.stwierdziło , że wykreślono hipoteki w kwotach 122.400 zł i 70.000 zł. obciążające nieruchomość o numerzeksięgi wieczystej KW (...). Z zaświadczenia tego wynika także ,że w dziale II tej księgi wieczystej jako właściciele widniejąE.iI.małż.N..
W pozwie z dnia 25 lutego 2014 r. powódka domagała się uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, żeby zksięgi wieczystej (...)wyłączyćdziałkę o numerze (...)o powierzchni 14.4300 ha do odrębnej księgi wieczystej, ze wskazaniem, że jej właścicielami są pozwaniM. Z. (1)iM. Z. (2). Wnosiła także żeby w dziale II tej księgi odnośniedziałki o numerze (...), o powierzchni 0,50 ha wpisać jako właścicieli powódkęI. N.orazD. N.,K. S.,M. N.,A. K.iR. N.. W uzasadnieniu pozwu powódka podała, między innymi , że na mocy aktu notarialnego z dnia 24 marca 1982 r. pozwaniM. Z. (1)iM. Z. (2)nabyli od Skarbu PaństwaBanku (...)działkę nr (...), o powierzchni 14,43 ha położoną wT.. Wcześniej właścicielem tej działki była powódka i jej mąż którzy zrzekli się tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Właścicielem działki zabudowanej o numerze 105/2 i powierzchni 0,50 ha jest powódka orazD. N.,K. S.,M. N.,A. K.iR. N., którzy uzyskali własność w drodze spadkobrania.
W postanowieniu z dnia 30 maja 2016r. Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie stwierdził, żeM. Z. (1)iM. Z. (2)nabyli przez zasiedzenie we wspólności ustawowej w dniu 25 marca 2002 r. własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...), o powierzchni 14,43.00 ha położonej wT., dla której Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie prowadziksięgi wieczyste KW (...)orazKW (...).
W wyroku z dnia 30 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie uzgodnił treśćksięgi wieczystej KW (...)w ten sposób, że w dziale I”O” wykreślił działkę o aktualnym numerze 105/3 o powierzchni 14,43.00 ha ( w księdze tej pozostała działka o aktualnym numerze 105/2 i powierzchni 0,50.00 ha ) , a w dziale II jako właścicieli wpisał :I. N.,D. N.,K. S.,M. N.,A. K.orazR. N.. W uzasadnieniu tego orzeczenia sąd wskazał , między innymi, że po nabyciu przez małżonkówZ.działki o numerze (...)odłączono ją zksięgi wieczystej KW (...)i urządzono dla niej księgę o numerzeKW (...). Jednocześnieksięga wieczysta numer (...)była prowadzona dla obszaru 14,93 ha idziałki o numerze (...). Nie dokonano z niej odłączenia pomimo zawarcia przez małżonkówN.ze Skarbem Państwa umowy zrzeczenia się nieruchomości o powierzchni 14,43.00 ha. W trakcie trwania niniejszego procesu małżonkowieZ.wystąpili z wnioskiem o zasiedzenie nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), albowiem pierwotna podstawa nabycia okazała się być wadliwa w sensie prawnym. Prowadzenie dwóch ksiąg wieczystych dla tej samej nieruchomości jest stanem wadliwym.
W archiwum Urzędu GminyW.nie ma akt postępowania w sprawie nieodpłatnego zrzeczenia się nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...)przezI.iE. N.na rzecz Skarbu Państwa .
okoliczności bezsporne .

Sąd zważył, co następuje:
Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były między stronami bezsporne. Wynikały one z dokumentów przedłożonych przez obie z nich . Strony wyprowadzały natomiast na ich podstawie odmienne twierdzenia i wnioski.
Powódka wywodziła swoje roszczenie z naruszenia prawa, gdyż zgodnie z obowiązującym wówczasart. 179 kodeksu cywilnegozrzeczenie się własności nieruchomości przez obu współwłaścicieli powinno nastąpić w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Powódka twierdziła, żeE. N.dokonał zrzeczenia się własności bez jej udziału i wiedzy. Kolejnym naruszeniem prawa było nieprzedstawienie postanowienia Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie wydanego na podstawieart. 101 § 3 kr i op. Powódka twierdziła także, że o sprzedaży nieruchomości w dniu 24 marca 1982r. małżonkomZ.dowiedziała się dopiero w chwili wystąpienia z pozwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Wobec braku zrzeczenia się własności w formie aktu notarialnego, nieruchomość nadal pozostawała własnością powódki iE. N., a późniejsza sprzedaż przez Skarb Państwa na rzeczM.iM. Z. (1)nie była prawnie skuteczna. Na skutek nieprawidłowego działania Naczelnika Gminy jako funkcjonariusza państwowego, doszło do wyrządzenia szkody za którą odpowiedzialność ponosi, zgodnie z treścią art. 417 § 1 Skarb Państwa reprezentowany obecnie przez Starostę(...)( pozew k. 3 – 11 ) .
Na rozprawie w dniu 11 maja 2017r. strona powodowa wyjaśniła, że nie nastąpiło przedawnienie, gdyż o tym co się stało powódka dowiedziała się dopiero w chwili złożenia pozwu o sprostowanie księgi wieczystej. Już w 1982 roku wyszło na jaw to, że sprzedano grunt państwuZ.. Powódka była jednak przekonana, że ten grunt został wydzierżawiony przez gminę , dlatego na nim nie pracowała . Była przekonana, że stanowi on jej własność i dlatego spłacała obciążenia ( k. 157 – 157 v ) .
Powódka wywodziła swoje roszczenie z czynu niedozwolonego. Jako podstawę prawną wskazywałaart. 417 § 1 k.c.Przepis ten w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004r. stanowił , że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Przepis w tym brzmieniu ma zastosowanie w niniejszej sprawie , gdyż zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 17 września 2004 r. o zmianieustawy kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. nr 162, poz. 1692 z zm.) do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie nowelizacji tego przepisu - czyli przed 1 września 2004r. - stosuje się przepisy w brzmieniu dotychczas obowiązującym.
Zarzut przedawnienia jest zasadny .Art. 442 § 1 k.c., w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 sierpnia 2007 r. , stanowił , że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat 10 od dnia , w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przepis w tym brzmieniu znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianieustawy kodeks cywilny( Dz.U. nr 80, poz. 538 ) zgodnie z którym, do roszczeń powstałych przed dniem 10 sierpnia 2007r. , ale w tej dacie jeszcze nieprzedawnionych stosuje sięart. 4421k.c.- czyli przepis dodany przez tę ustawę. Oznacza to więc , że do roszczeń, które uległy przedawnieniu przed tą datą stosuje się przepis dotychczas obowiązujący.
Powódka twierdzi , że przedawnienie nie nastąpiło , gdyż o szkodzie dowiedziała się dopiero z chwilą złożenia pozwu o sprostowanie księgi wieczystej . Pomija ona natomiast zupełnie okres dziesięcioletni , o którym mowa jest w tym przepisie . Jego upływ następuje natomiast niezależnie od wiedzy osoby, która twierdzi, iż jest poszkodowana.
Stanowisko powódki nie pozwala na jednoznaczne określenie, z którym zdarzeniem wiąże ona powstanie szkody. Wskazuje ona bowiem na brak zgody Naczelnika Gminy z datą 15 września 1976 r. na zrzeczenie się nieruchomości oraz brak jej oświadczenia woli w tym zakresie, a także niezachowanie formy aktu notarialnego. Jeżeli więc liczyć okres przedawnienia od tej daty to upłynęło ono w z dniem 15 września 1986 r. Powódka wskazuje także na sprzedaż nieruchomości małżonkomZ., która miała miejsce w dniu 24 marca 1982 r. Jeżeli liczyć przedawnienie od daty tej czynności, to okres dziesięcioletni upłynął z dniem 24 marca 1992 r. W obu więc przypadkach roszczenie jest przedawnione. Stanowiło to wystarczającą podstawę dla oddalenia powództwa.
Na marginesie wskazać też należy, że nie jest wiarygodne stanowisko powódki jakoby nie wiedziała o zrzeczeniu się własności i nie wyrażała na to zgody , a także ,że nie wiedziała wcześniej , że nieruchomość została sprzedana małżonkomZ.. Sama powódka dołączyła do pozwu pismo z Banku Spółdzielczego z dnia 23 października 1985r. , które zostało przekazane do jej wiadomości, a z którego jednoznacznie wynika ,żeM. Z. (1)nabył nieruchomości w 1982 roku ( k. 46 ). Zwrócić też należy uwagę, że jeżeli powódka rzeczywiście miałaby o tym wcześniej nie wiedzieć, to z chwilą otrzymania tego pisma taką wiedzą uzyskała. Trzyletni okres przedawnienia roszczeń wobec Skarbu Państwa musiałby więc upłynąć w październiku 1988r. Z chwilą otrzymania tego pisma wiedziała bowiem o szkodzie oraz jej sprawcy. Zwrócić też należy uwagę, że sama powódka w uzasadnieniu pozwu z dnia 25 lutego 2014 r. o uzgodnienie treści księgi wieczystej wskazywała, że razem z mężem zrzekła się tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Pozostaje to więc w sprzeczności z jej twierdzeniami zawartymi w pozwie wniesionym niniejszej sprawie , że nic o tym nie wiedziała . W pozwie o uzgodnienie treści księgi wieczystej powódka nie kwestionowała prawa własności przysługującego państwuZ.. Wręcz przeciwnie, wnosiła o to, żeby było ono w prawidłowy sposób uwidocznione w księdze wieczystej. Powódka twierdziła też w toku niniejszego procesu ,że była przekonana że państwoZ.są dzierżawcami nieruchomości. Pozostaje to w sprzeczności z treścią pisma z Banku Spółdzielczego z dnia 23 października 1985r., którego treść była jej znana. Poza tym, zupełnie nie jest wiadome na jakiej podstawie miałaby ona tak przypuszczać. Powódka musiałaby przecież zawrzeć umowę dzierżawy z państwemZ.i otrzymywać od nich czynsz dzierżawny. Żadnej takiej umowy natomiast nie przedłożyła. Skoro natomiast jak twierdzi , wydzierżawiającym miałaby być gmina , to potwierdzałoby to z kolei fakt, że powódka wraz z mężem utracili tytuł prawny do tej nieruchomości na skutek zrzeczenia się prawa własności . Twierdzenia powódki o dzierżawie pozostają też w sprzeczności z faktem, że państwoZ.zasiedzieli nieruchomość . Byli więc jej posiadaczami samoistnymi ( por.art. 172 § 1 k.c.) , a nie zależnymi. Okoliczność ta również potwierdza fakt, że żadnej umowy dzierżawy nie było.
Należy stwierdzić, że zrzeczenie się prawa własności nieruchomości odbyło się za wiedzą i zgodą powódki , a jedynie z nieznanych przyczyn prawdopodobnie nie zachowano wymaganej formy aktu notarialnego . Brak jest dowodu ,że taki akt był sporządzony . Spowodowało to w konsekwencji niedogodności dla nabywców nieruchomości - państwaZ.. Na drodze zasiedzenia musieli oni dochodzić ustalenia ich prawa własności do tej nieruchomości . Brak jest natomiast podstaw do twierdzenia ,że Skarb Państwa wyrządził powódce jakąkolwiek szkodę , skoro zrzeczenie się przez nią nieruchomości było zgodne z jej wolą . Skarb Państwa nie dopuścił się więc żadnego czynu niedozwolonego wobec powódki, przejmując własność tej nieruchomości , a następnie zbywając ją państwuZ..
Błędne jest też twierdzenie, że doszło do naruszeniaart. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, ani wyrażać zgody na wykonywanie takich czynności przez dziecko . Przepis ten dotyczy majątku dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską -art. 101 § 1 kr i op. Nieruchomość o którą chodzi w niniejszej sprawie, stanowiła natomiast własności powódki i jej byłego męża, a nie ich dzieci. Nie była więc potrzebna zgoda sądu opiekuńczego na rozporządzenie tą nieruchomością.
Skoro powódka przegrała sprawę, to na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.i99 k.p.c.sąd zasądził od niej jej zwrot kosztów procesu na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie powódka była zwolniona od kosztów sądowych w całości ( k. 111 ) , ale uzyskanie tego zwolnienia nie zwalnia jej od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi – art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wysokość stawki wynagrodzenia radcy Prokuratorii ( 7.200 zł ) określono na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U., poz. 1800 ) .
Brak było podstaw do zastosowania w niniejszej sprawieart. 102 k.p.c.Przepis ten stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przesłanki takiej nie stanowi sam fakt uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, co wynika już chociażby z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie sposób podzielić stanowisko o subiektywnym przekonaniu powódki, że wyrządzono jej szkodę w sytuacji, gdy jak już wcześniej wskazano, wyraziła ona zgodę na zrzeczenie się własności nieruchomości , a także miała świadomość jej późniejszego nabycia przez państwaZ.. Działając w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika powinna mieć także świadomość przedawnienia swojego roszczenia . Jeżeli mimo to zdecydowała się wytoczyć powództwo, to musi ponosić konsekwencje procesowe przegrania sprawy. Spowodowała bowiem konieczność podjęcia obrony przez pozwany Skarb Państwa , a z tym wiążą się koszty zastępstwa procesowego .
Skoro powódka przegrała sprawę, to brak było podstaw do obciążania jej nieuiszczonymi kosztami sądowymi – por . art. 113 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.