Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 730/17
Data wyroku: 2017-11-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: w SO Arkadiusz Lisiecki, Ewa Tomczyk, Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Uznanie czynności za bezskuteczną
Podstawa prawna: 59 kc

Sygn. akt II Ca 730/17, II Cz 756/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 listopada 2017 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSA w SO Arkadiusz Lisiecki (spr.)

Sędziowie

SSO Dariusz Mizera
SSO Ewa Tomczyk

Protokolant

st. sekr. sąd. Beata Gosławska

po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaM. W.
przeciwkoA. M. (1),A. M. (2)iP. W.
przy udziale Prokuratora Rejonowego wT.
o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
na skutek apelacji powódki i Prokuratora Rejonowego wT.oraz zażalenia pozwanychA. M. (1)iA. M. (2)
od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim
z dnia 11 maja 2017 roku, sygn. akt I C 1375/16
1. oddala obie apelacje;
2. oddala zażalenie;
3. nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą na rzecz pozwanychA. M. (1)iA. M. (2).
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSO Dariusz Mizera SSO Ewa Tomczyk
Sygn. akt II Ca 730/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 5 sierpnia 2016r. powódkaM. W.domagała się uznania za bezskuteczną, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 12 maja 2014 roku przed notariuszemJ. G.wT., umowy sprzedaży siedmiu działek gruntu, położonych w miejscowościW., gminaT.dokonanej przez pozwanegoP. W.na rzecz pozwanychA. M. (2)iA. M. (1)do ich majątku objętego wspólnością ustawową.
PozwanyP. W.nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie .
PozwaniA. M. (2)iA. M. (1)wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim po rozpoznaniu sprawy przy udziale Prokuratora Rejonowego wT.oddalił powództwo oraz odstąpił od obciążenia powódki zwrotem kosztów postępowania na rzecz pozwanychA. M. (1)iA. M. (2).
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Przed Sądem Rejonowym wT.toczyło się w sprawie sygn. akt I Ns 395/12 postępowanie z wnioskuM. W.z udziałemP. W.o podział majątku wspólnego. W toku postępowania sąd udzielił zabezpieczenia wnioskodawczyniM. W.postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 roku /zmienionym postanowieniem sądu II instancji z dnia 15 października 2013 roku/ poprzez zakazanie uczestnikowiP. W.zbywania i obciążania nieruchomości położonej w miejscowościW., oznaczonej numeramidziałek (...), posiadających założonąksięgę wieczysta (...), w tym obciążenia tej nieruchomości hipoteką powyżej kwoty 100.000,00 złotych - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
W dniu 11 sierpnia 2014 roku wydane zostało postanowienie w sprawie I Ns 395/12 dokonujące podziału majątku wspólnego byłych małżonkówW..
Na mocy tegoż orzeczenia odP. W.zasądzona została na rzeczM. W.spłata w wysokości 113.510,00 złotych, płatna w dwóch ratach.
W dniu 12 maja 2014 roku pozwanyP. W.sprzedałA.iA.małżonkomM.między innymi działki powstałe z podziałudziałek nr (...). Nabywcy wnieśli o odłączenie nabytychdziałek nr (...)zksięgi wieczystej nr (...)i przyłączenie ich do innej księgi wieczystej z jednoczesnym wpisem prawa własności na rzecz nabywców- pozwanychM..
Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 roku sąd wieczysto-księgowy powyższy wniosekA.iA.małżonkówM.oddalił, uzasadniając że w dacie dokonywania czynności prawnej (umowy sprzedaży) doksięgi wieczystej (...)wpłynął w dniu 6 maja 2014 roku wniosek o ograniczeniu w rozporządzaniu nieruchomością w postaci zakazu zbywania i obciążaniadziałek nr (...)(postanowienie w sprawie I Ns 395/12 w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia).
Wpisu w dziale III powołanej księgi wieczystej dokonano w dniu 3 lipca 2014 roku. Ponadto w 2015 roku w dziale IVksięgi wieczystej (...)wpisano hipotekę przymusową na rzecz powódki, zabezpieczającą wierzytelność wynikającą z postanowienia w sprawie INs 395/12 o podział majątku wspólnego.
Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
PozwanyP. W., pomimo orzeczonego zakazu sądowego zbywania i obciążania nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego /zakończyło się dnia 12 marca 2015 roku/, w dniu 12 maja 2014 roku dokonał rozporządzenia nieruchomością. Sąd wieczysto-księgowy kierując się tezą wynikającą z wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 października 2007 roku w sprawie IACa 614/07, a mianowicie że sądownie orzeczony zakaz zbywania nieruchomości przez czas trwania procesu wywołuje skutek prawny, że czasowo wyłączony został jeden z aspektów prawa własności w postaci możliwości rozporządzania nim, nie dokonał zmian wksiędze wieczystej (...)i oddalając wniosek pozwanych małżonkówM.podniósł, że umowa zawarta między stronami nie doprowadziła do przeniesienia prawa własności na rzecz małżonkówM..
Z kolei w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2004 roku, w sprawie IV CK 347/02 Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd wieczysto księgowy nie jest związany treścią wpisu dokonanego w dziale III księgi wieczystej o zakazie zbywania nieruchomości lub prawa wieczystego na podstawie orzeczenia o zabezpieczeniu roszczenia niepieniężnego w trybieart. 747 k.p.c.i to bez względu na to czy wpis prawa nabytego przez osobę trzecią mimo tego zakazu ma charakter konstytutywny, czy deklaratoryjny. Zakaz ten jest bowiem skierowany do nabywcy nieruchomości i sprawia, że ten kto nabywa jej własność lub użytkowanie wieczyste, czyni to z ograniczeniem wynikającym z treści wpisanego roszczenia, skutkującego względem niego i oznaczającego, że osoba uprawniona z roszczenia zabezpieczonego wpisem w księdze wieczystej może je realizować w stosunku do każdego właściciela nieruchomości na podstawieart. 17 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, bez potrzeby sięgania doart. 59 k.c.
W ocenie Sądu Rejonowego właśnie z taką sytuacją do czynienia mamy w sprawie niniejszej. Powódka może swoje roszczenia realizować w odniesieniu do nieruchomości ujawnionej wksiędze wieczystej (...)bez potrzeby sięgania do procesu opartego oart. 59 k.c., a to z uwagi na to, że w powołanej księdze wieczystej nadal jako jej właściciel ujawniony jest pozwanyP. 
W., nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową wpisaną na rzecz powódki. A zatem konkludując prawa i roszczenia powódki w żaden sposób nie są zagrożone.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za oddaleniem powództwa jest dyspozycja przepisuart. 59 k.c.- In fine - uznania umowy za bezskuteczna nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia. Jest to termin zawity, który przez powódkę został przekroczony.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisuart. 102 k.p.c.
PowódkaM. W.wniosła apelację, w której zarzuciła naruszenie przepisów postępowania ponieważ zaniechano przesłuchania stron, świadków i nie rozpoznano zgłoszonych wniosków dowodowych .
W związku z powyższym wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Także apelację na korzyść powódki wniósł Prokurator Rejonowy wT.
W apelacji zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego tj.art. 58 § 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie, gdyż czynność pozwanych należy ocenić jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, skoro w toku o podział majątku wspólnego pozwanyP. W.wyzbył się z majątku i uczynił to niewątpliwie celem uniemożliwienia wyegzekwowania ewentualnej spłaty powódki w niniejszej sprawie, a wnioskodawczyni w sprawie o podział majątku wspólnego.
W konkluzji apelacji wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.
PozwanyP. W.wnosił o oddalenie apelacji.
PozwaniA.iA.małżonkowieM.wnosili o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki na ich rzecz kosztów procesu za instancję odwoławczą.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje: obie apelacje nie zasługują na uwzględnienie.
Na wstępie zauważyć należy, że zakaz zbywania spornych przedmiotowychdziałek (...)objętychksięgą wieczystą (...)został wydany na podstawie orzeczenia o zabezpieczeniu roszczenia w sprawie Ns 395/12 Sądu Rejonowego wT.Zakaz ten obowiązywał zatem do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w w/w sprawie o podział majątku wspólnego. Postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego zakończyło się prawomocnie w dniu 15 marca 2015 r. Oznacza powyższe z datą uprawomocnienia się orzeczenia o podział majątku wspólnego w/w zabezpieczenie wygasło. Po drugie zakaz zbywania w/w działek został ustanowiony na nieruchomościach stanowiących majątek osobisty pozwanegoP. W..
Po trzecie niespornym jest, że w w/w księdze wieczystej prowadzonej dladziałek (...)w dziale IV wpisano w roku 2015 także hipotekę przymusową na rzeczM. W.zabezpieczającą jej wierzytelność w kwocie 113500,00zł.
Z powyższego wynika, że powódka może swoje roszczenie zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej realizować do każdego właściciela w/w nieruchomości na podstawieart. 17 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, bez potrzeby sięgania doart. 59 k.c., na co słusznie zwrócił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji.
W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie zostało wykazane, że roszczenie powódki nie jest zagrożone oraz, że zostało wniesione po upływie terminu rocznego.
Nie ma racji powódka kiedy zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania tj. nie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków oraz przesłuchania stron. Jak wynika z lektury akt sprawy to żadna ze stron nie wnosiła o przesłuchanie świadków. Wnioski dowodowe ograniczały się do dowodów z dokumentów, które załączono do składanych pism procesowych. Dowody te zaś zostały przez Sąd I instancji przeprowadzone.
Odnośnie dowodu z przesłuchania stron to w/w dowód sąd może przeprowadzić, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych nie zostały wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Istotne zaś fakty dla rozstrzygnięcia tej sprawy zostały wyjaśnione w świetle przeprowadzonych dowodów. Z tego względu zarzut apelacji powódki nie może odnieść zmierzonego skutku.
Natomiast co do apelacji Prokuratora, to zauważyć należy, że w apelacji podniesiono ogólnie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisuart. 58 §2 k.c.W toku postępowania przed sądem meriti strona powodowa, jak i Prokurator nie domagali się stwierdzenia nieważności spornej czynności cywilnoprawnej z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Zarzut ten został podniesiony dopiero na etapie postępowania odwoławczego.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy stwierdza, że nie jest możliwe powoływanie się ogólnie na zasady współżycia społecznego. Obowiązkiem strony jest wskazanie jaka konkretnie przyjęta w społeczeństwie zasada współżycia społecznego została naruszona ( por. wyrok SN z dnia 14.06.2005 r., w sprawie II CK 692/04, Leglis ). Tego obowiązku w toku postępowania nie wykazano w ogóle.
W sprawie niniejszej nie zachodzi przypadek nieważności bezwzględnej, o której podnosi w uzasadnieniu apelacji Prokurator.
PozwanyP. W.nie wyzbył się majątku, a jedynie zbył pozwanym małżonkomM.dwie działki, które powstały z podziałudziałek (...). Wreszcie co podniósł zasadnie Sąd I instancji wierzytelność powódki w stosunku do pozwanegoW.jest zabezpieczona nadziałkach (...)poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej.
W świetle powyższego nie można twierdzić, że powódka została pozbawiona możliwości wyegzekwowania swej należności z tytułu spłaty zasądzonej w sprawie o podział majątku wspólnego od pozwanegoW.
Z uwagi na powyższe obie apelacje jako niezasadne należało na podstawieart. 385 k.p.c.oddalić.
O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawieart. 102 k.p.c.w sprawie niniejszej zachodzi szczególny przypadek, który nie daje podstaw do obciążania powoda kosztami procesu, których żądają pozwani małżonkowieM..
SSA w SO Arkadiusz Lisiecki
SSO Dariusz Mizera  SSO Ewa Tomczyk