Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 647/16
Data wyroku: 2017-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Anna Polak
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 138 ust. 1 ustrawy z 17 grudnia 1998 r. o emerytuach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 647/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Anna Polak

Sędziowie:

SSA Jolanta Hawryszko (spr.)
SSA Urszula Iwanowska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. w Szczecinie
sprawyT. Z.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o rozliczenie świadczenia
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt VII U 1428/15
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
SSA Urszula Iwanowska SSA Anna Polak SSA Jolanta Hawryszko
Sygn. akt: III AUa 647/16

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzją ostateczną z 12.10.2015 r. przyznałT. Z.prawo do emerytury i ustalił jej wysokość, oraz stwierdził do potrącenia kwotę zł wynikającą z nadpłaty emerytury zaliczkowej, przyznanej decyzją z 2013 r.
T. Z.w odwołaniu wniósł o zwolnienie od obowiązku zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty nadpłaconej. Podkreślił, że nie miał świadomości, że przyznane zaliczkowo świadczenie emerytalne jest wypłacane w zawyżonej wysokości.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że podstawą prawną żądania zwrotu jest przepis art. 138 ust. 1, 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Natomiast nadpłata emerytury jest wynikiem błędu pracownika ZUS, który w 2013 r. przy obliczaniu emerytury zaliczkowej błędnie wprowadził zarobki ubezpieczonego za 1998 r., przez co zawyżył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru do 205,55 %.
Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 14 czerwca 2016 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, żeT. Z.nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty 37.031,13 zł tytułem nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2015 r.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że w październiku 2006 r.T. Z.złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ustalenie kapitału początkowego. Decyzją z 28 sierpnia 2008 r. ZUS ustalił ubezpieczonemu kapitał początkowy, do obliczenia w.w.p.w. kapitału przyjmując wynagrodzenia powoda z 20 lat wybranych z całego okresu ubezpieczenia, w przedziale 1968- 1997. Wynagrodzenie powoda za cały 1998 r. wyniosło łącznie 15.061,86 zł. W wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 1 sierpnia 2013 r. przyznałT. Z.zaliczkę na poczet do emerytury, poczynając od 1 stycznia 2012 r. Do wyliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury organ rentowy przyjął wynagrodzenia z kolejnych 10 lat kalendarzowych, tj. 1992 – 2001. Stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za poszczególne lata wahał się od 90 % do 157 %, natomiast za rok 1998 wyniósł 1.012,61%, ponieważ do systemu komputerowego ZUS wprowadzono zarobkiT. Z.w kwocie 150.614,86 zł (zamiast 15.061,86 zł); w.w.p.w. ustalono na 205,55 %. Decyzją z 12.10.2015 r. ostatecznie przyznano prawo do emerytury. W trakcie ustalania prawa wykryto błąd co do zarobków za 1998 r.; w.w.p.w. prawidłowo ustalony za te same lata winien wynosić 139,46 %. Skutkiem powyższego organ rentowy stwierdził, że za okres od stycznia 2012 do października 2015 wypłacał zawyżone świadczenie emerytalne, a nadpłata z tego tytułu wynosi łącznie 37.031,13zł.
Sąd okręgowy uznał zasadność odwołania i nie zgodził się z organem, że art. 138 ustawy o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi prawidłową podstawę żądania zwrotu różnicy pomiędzy emeryturą należną a w rzeczywistości wypłaconą. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. W sprawie nie zachodzi żaden ze wskazanych wyżej przypadków – ubezpieczony nie był pouczany przez ZUS, że prawo do emerytury przysługuje mu w innej, niższej kwocie, nie można ubezpieczonemu zarzucić próbę czy wręcz wprowadzenia organu rentowego w błąd.
Apelację od wyroku złożył organ rentowy, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.art. 139 ust. l ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U z 2004, Nr 39 poz. 353 ze zm.) przez przyjęcie, że ubezpieczony nie jest zobowiązany do zwrotu pobranej na poczet emerytury zaliczki. Wskazując na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.
Sąd apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja jest zasadna.
W ocenie sądu apelacyjnego zaskarżony wyrok jest nieprawidłowy, ponieważ sąd pierwszej instancji nie zastosował w sprawie obowiązujących przepisów prawa. Sąd okręgowy odwołał się bowiem doart. 138 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 ze zm.), gdy tymczasem w sprawie przepis ten nie miał zastosowania. Natomiast jako podstawę prawną rozstrzygnięcia należało powołać art. 139 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, m.in. świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej. Z powyższej regulacji wynika zatem, że w sytuacji, gdy ubezpieczony pobrał świadczenie w kwocie zaliczkowej, ulegają potrąceniu należności, które zostały wypłacone w zawyżonej kwocie po ostatecznym rozliczeniu świadczenia. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Przy wydawaniu decyzji ostatecznej z 12 października 2015 r. ustalono bowiem, że przy obliczaniu emerytury zaliczkowej, zarobki ubezpieczonegoT. Z.za rok 1998 wprowadzono w zawyżonej wysokości. Organ rentowy stwierdził, że za okres od stycznia 2012 r. do października 2015 r. wypłacał ubezpieczonemu świadczenie emerytalne w zawyżonej wysokości, wskutek czego powstała nadpłata wynosząca łącznie 37.031,13 zł, która w myśl art. 139 ust. 1 ustawy może zostać potrącona ze świadczeń bieżących.
Sąd apelacyjny stwierdza, że jakkolwiek w zaistniałej sytuacji ubezpieczony nie ponosi winy za nieprawidłowe ustalenie wysokości świadczenia, bowiem błąd organu rentowego jest ewidentny, to na gruncie powołanej wyżej regulacji okoliczność ta jest obojętna prawnie. Dyspozycja zart. 139 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychjest jasna i nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych – w każdym przypadku wypłaty świadczeń w kwocie zaliczkowej dopuszcza się potrącenie w przypadku ich nadpłaty ze świadczeń bieżących. Taki stan zaistniał w sprawie.
Mając na względzie przedstawioną argumentację, sąd apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i orzekając co do istoty sprawy, oddalił odwołanie.
SSA Urszula Iwanowska SSA Anna Polak SSA Jolanta Hawryszko