Sąd Okręgowy w Częstochowie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 74/17
Data wyroku: 2017-03-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Adam Synakiewicz
Słowa kluczowe: Zasady procesowe
Podstawa prawna: art.2 § 1 pkt. 1 kpk
Teza: "Zgodnie z zasadą materialnego ciężaru dowodu - a więc spoczywającym nie na sądzie ,lecz na oskarżycielu publicznym oraz posiłkowym ,obowiązkiem udowodnienia winy osobie oskarżonej - ów ciężar nie został udźwignięty przez oskarżycieli,jednym możliwym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego stało się  uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu".

Sygn. akt VII Ka 74/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 marca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Częstochowie VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Adam Synakiewicz
Protokolant sekr. sądowy Klaudia Talar
w obecności prokuratora Prokuratury RejonowejC.-P.wC.S. C.
po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 roku sprawy
S. Z.urodz. (...)wC.
synaS.iI.oskarżonego o czyn zart. 278 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie
z dnia 26 września 2016 roku sygn. akt XVI K 909/15

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia oskarżonegoS. Z.od popełnienia zarzucanego mu czynu;

2
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokataJ. D.- Kancelaria Adwokacka wC.kwotę 516,60 złotych (pięćset szesnaście złotych i sześćdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przed sądem odwoławczym;

3
kosztami sądowymi w sprawie obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt VII Ka 74/17

UZASADNIENIE
S. Z.został oskarżony o to, że w dniu 13 lipca 2015 roku pomiędzy godzinami 09:00-13:00 po uprzednim otwarciu drzwi od strony pomieszczeń piwnicznych schowanym na terenie posesji kluczem dostał się do wnętrza mieszkania wC.i dokonał w celu przywłaszczenia zaboru pięciu markowych zegarków:A.o wartości 1200 zł,T.o wartości 300 zł,C. K.o wartości 500 zł,P.o wartości 100 zł,J. L.o wartości 900 zł oraz pieniędzy w kwocie 12000 zł, o łącznej wartości strat kwotę 15000 zł na szkodęM.G. iA.H., tj. o czyn zart. 278 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 26 września 2016 roku, wydanym w sprawie XVI K 909/15, orzekł: 1. oskarżonegoS. Z.uznaje za winnego tego, że w dniu 13 lipca (12 lipca-według postanowienia o sprostowaniu) 2015 roku wC.pomiędzy godzinami 09:00-13:00 po uprzednim otwarciu drzwi od strony pomieszczeń piwnicznych schowanym na terenie posesji kluczem dostał się do wnętrza domu i dokonał w celu przywłaszczenia zaboru czterech zegarków marki:E. (...)o wartości 400 zł,C. K.o wartości 500 zł,P.o wartości 100 zł,J. L.o wartości 900 zł oraz pieniędzy w kwocie 12000 zł, tj. o łącznej wartości strat w wysokości 13900 zł na szkodęM. G. (1)iA. H. (1)oraz zegarkam-ki T.o wartości 300 zł na szkodęA. H. (2), tj. za winnego czynu stanowiącego występek zart. 278 § 1 k.k.i za to na podstawieart. 278 § 1 k.k.iart. 33 § 2 i 3 k.k.wymierza oskarżonemu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny w ilości 100 (stu) stawek dziennych przyjmując, iż jedna stawka dzienna jest równoważna kwocie 10 (dziesięć) złotych; 2. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zobowiązuje oskarżonegoS. Z.do naprawienia wyrządzonej pokrzywdzonym szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonychM. G. (1)iA. H. (1)kwoty 13500 zł (trzynaście tysięcy pięćset złotych), a na rzeczA. H. (2)kwoty 300 (trzysta) złotych; 3. na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności zalicza mu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w dniach 22.08.2015 r., 23.08.2015 r. i 24.08.2015 r., przyjmując, iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy jednemu dniowi kary pozbawienia wolności; 4. na podstawieart. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.w zw.art. 627 k.p.k.zasadza od oskarżonego na rzecz każdego z oskarżycieli posiłkowychM. G. (1)iA. H. (1)kwotę po 1812 zł (jeden tysiąc osiemset dwanaście złotych) tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika; 5. na podstawieart. 29 ust. 1 Ustawy prawo o adwokaturzeoraz w związku z § 4 ust. 1 i 3 i §17 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.J. D.kwotę 756 (siedemset pięćdziesiąt sześć) złotych plus należna stawka podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu w postępowaniu przed Sądem Rejonowym; 6. na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.iart. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnychzwalnia oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, wydatkami obciążając Skarb Państwa.
Apelację od powyższego wyroku, w części dotyczącej pkt. 1-4, wniósł obrońca oskarżonego, podnosząc następujące zarzuty:
1. obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na treść orzeczenia, a toart. 7 k.p.k., poprzez bezkrytyczne podzielenie wersji wydarzeń przedstawionej w zeznaniach przez pokrzywdzonych, z jednoczesną odmową dania wiary wyjaśnieniom oskarżonego w zakresie negującym fakt dokonania kradzieży, podczas gdy:
a) w zeznaniach pokrzywdzonegoA. H. (1)znajdują się elementy, które potwierdzają wyjaśnienia oskarżonego w zakresie, w którym zaskarżony wyrok nie dał im wiary, a także,
b) korespondują również z zeznaniami świadkaA. W. (1), w zakresie w jakim odnoszą się do motywów którymi kierował sięA. H. (1)składając zeznania obciążające oskarżonego,
c) zeznaniaG.wzajemnie wykluczają się z zeznaniami pokrzywdzonejA. H. (2);
2. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a toart. 170 § 3w zw. zart. 6 k.p.k., poprzez nierozpoznanie złożonego przez obrońcę oskarżonego wniosku dowodowego o wykaz połączeń telefonicznych wykonanych przez pokrzywdzonegoA. H. (1)do oskarżonego;
co w konsekwencji doprowadziło do
3. błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia i mającą wpływ na jego treść, poprzez przyjęcie, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przypisanie oskarżonemu sprawstwa, szczególnie, że:
- fakt kradzieży pieniędzy w kwocie 12.000,- PLN opiera się wyłącznie na twierdzeniach pokrzywdzonychA. H. (1)iM. G. (1), których nie sposób zweryfikować,
- stan faktyczny ustalono na podstawie sprzecznych ze sobą zeznań pokrzywdzonych, a także
- istnieje szereg wątpliwości co do sprawstwa oskarżonego;
wobec czego obrońca zarzucił również
4. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a toart. 5 § 2 k.p.k., poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść oskarżonego nieusuniętych w postępowaniu dowodowym wątpliwości.
Nadto, na wypadek niepodzielenia przez Sąd Odwoławczy powyższych zarzutów, obrońca zarzucił także rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego kary 8 miesięcy bezwzględnego pozbawienia wolności.
W konkluzji obrońca wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego,
a w przypadku uznania, że wydanie orzeczenia reformatoryjnego nie jest możliwe o 2. uchylenie wyroku i przekazanie go do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji,
a w przypadku nieuwzględnienia tego stanowiska o 3. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez nieorzekanie – na zasadzieart. 37a k.k.– wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności, i w to miejsce orzeczenie kary ograniczenia wolności,
zaś w każdym razie o 4. nieobciążanie oskarżonego kosztami postępowania odwoławczego, a nadto o 5. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzeczKancelarii (...)kosztów pomocy prawnej, udzielonej z urzędu w toku postępowania odwoławczego, które to nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się uzasadniona.
Przed przystąpieniem do szczegółowego omówienia powodów zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonegoS. Z., niejako przed nawias wyprowadzić należy dwie uwagi.
Po pierwsze przypomnieć trzeba, w związku ze zmianą stanu prawnego w aspekcie uwarunkowań kierujących procesem karnym, że sprawaS. Z.toczyła się na zasadzie sporu dwóch stron – czyli oskarżyciela(li) i oskarżonego (obrony), w którym rola Sądu zasadniczo ograniczona była do sprawowania funkcji arbitra, mającego ferować rozstrzygnięcie tylko w oparciu o przedstawiony przez strony materiał dowodowy, przy przestrzeganiu fundamentalnych ram procesu karnego, czyli domniemywania niewinności oskarżonego oraz interpretowania wszelkich nieusuniętych w postępowaniu wątpliwości na jego korzyść.
Po drugie wyrazić należy wyjątkowo krytyczną ocenę postąpienia Sądu pierwszej instancji, który w ramach wykorzystania instytucji zart. 105 § 1 k.p.k.dokonał modyfikacji ustaleń faktycznych sprawy. W ramach tego wątku zwrócić bowiem trzeba uwagę, iż Sąd Najwyższy wielokrotnie trafnie wskazywał, że w trybie prostowania omyłki pisarskiej nie mogą być naprawiane wady merytoryczne orzeczenia czy też błędne rozstrzygnięcia. Takie uchybienia mogą być tylko naprawiane poprzez wniesienie środka odwoławczego (por. wyr. SN z 25.3.1975 r., IV KR 15/75, OSNKW 1975, Nr 7, poz. 91; post. SN z 27.2.2008 r., IV KO 21/08, Biul. PK 2008, Nr 6, poz. 21). Omyłka, nawet gdy jest oczywista, ale nie ma charakteru omyłki pisarskiej lub rachunkowej, absolutnie nie może być naprawiona w trybie sprostowania.
W takiej też sytuacji nie było dopuszczalne prostowanie, w trybie wyeliminowania oczywistej omyłki pisarskiej, przyjętej przez Sąd pierwszej instancji daty popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu czynu. Ten bowiem element wyroku - pomijając okoliczność związaną z zupełnie nietrafnym, nieznajdującym oparcia w żadnym z dowodów, dokonaniem zmiany dnia popełnienia czynu z 13 na 12 lipca (umowa pożyczki lombardowej została zawarta 13 lipca; k.26, zbiór A) – stanowił część wyroku, której zmiana mogła nastąpić jedynie w wyniku interwencji instancji odwoławczej.
Poczyniwszy powyższe uwagi wstępne, przechodząc już bezpośrednio do sedna sprawy wskazać trzeba, iż nie ten ostatni element (czyli niewłaściwe dążenie do zmiany daty czynu), a trafne podniesienie przez obrońcę oskarżonego zarzutu obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na treść orzeczenia, a toart. 7 k.p.k., poprzez faktycznie bezkrytyczne podzielenie wersji wydarzeń przedstawionej w zeznaniach przez pokrzywdzonych, z jednoczesną odmową dania wiary wyjaśnieniom oskarżonego, w zakresie negującym fakt dokonania kradzieży, legł u podstaw korzystnej dlaS. Z.zmiany zaskarżonego wyroku.
W ramach tego wątku dostrzec bowiem należy, że wbrew przekonaniu Sądu Rejonowego zeznania pokrzywdzonychM. G. (1)iA. H. (1)nie stanowiły zwartej i wzajemnie się uzupełniającej wersji, stanowiącej przeciwwagę dla zaprezentowanej przez oskarżonego wersji zdarzenia. Tytułem przypomnienia, oskarżony twierdził – czemu Sąd meriti wiary nie dał (uznając, że w dniu zdarzenia, pod nieobecność pokrzywdzonych, oskarżony w okresie pomiędzy godzinami 9 a 13 wszedł do wynajmowanego przez nich domu i dokonał w nim kradzieży) – że w dniu 13 lipca 2015 roku, około godziny 9:45, dotarł do miejsca zamieszkania pokrzywdzonych, gdzie umówił się telefonicznie na spotkanie zA. H. (1). Dalej wskazywał, co również w świetle stanowiska Sądu pierwszej instancji nie było wiarygodne, że zastał tamA. H. (1), który w trakcie tegoż spotkania wręczył mu dwa naręczne zegarki, jako zapłatę za wykonaną uprzednio pracę.
W tym miejscu raz jeszcze podkreślić należy, że wbrew tezie Sądu pierwszej instancji zeznania pokrzywdzonychM. G. (1)iA. H. (1)nie stanowią przeciwdowodu dla wyjaśnień oskarżonego, przede wszystkim w zakresie możliwości dokonania przez niego kradzieży, pod nieobecność pokrzywdzonych w domu w dniu 13 lipca 2015 roku.
Przyjmując bowiem, że oskarżony dokonał jednak kradzieży w godzinach pomiędzy 9 a 13, Sąd Rejonowy oparł się (jak należy przypuszczać, ponieważ uzasadnienie wyroku niestety tej okoliczności nie wyjaśnia) głównie na zeznaniachM. G. (2), która nie tylko takiej treści zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa złożyła, ale opisała, że dniu kradzieżyA. H. (1)wyjechał do pracy o godzinie 7, ona opuściła dom o godzinie 9, wróciła o godzinie 13, wróciłA. H. (1)i tego dnia wieczorem przekonała się, że nie może odnaleźć w domu swojego zegarka. Tym samym, opierając się na jej wersji Sąd, w ślad za oskarżycielem publicznym, przyjął że do kradzieży doszło pod nieobecność domowników – w godzinach pomiędzy 9 a 13.
Wersji tej nie potwierdzają jednak, wbrew przekonaniu Sądu meriti, zeznaniaA. H. (1), które trudno uznać za spójne i konsekwentne. Już w postępowaniu przygotowawczym świadek ten stwierdził bowiem, odmiennie odM. G. (1), że to on pierwszy powrócił do domu, pomiędzy godziną 13 a 14, zaśM.miała pojawić się na miejscu o godzinie 15. Na rozprawie świadek jeszcze bardziej zmodyfikował swą wersję oświadczając, że z uwagi na złe warunki pogodowe tego dnia wrócił do domu już po 2-3 godzinach od wyjazdu, czyli pomiędzy 9 a 10 (wyjazd miał miejsce o godzinie 7).
Gdyby owe rozbieżności dostrzegł Sąd Rejonowy, w zupełnie innym świetle, działając w ramachart. 7 k.p.k., widziałby on wyjaśnienia oskarżonego, który twierdził przecież, że gdy przybył do miejsca zamieszkania pokrzywdzonych zastał tamA. H. (1). Co więcej, ów Sąd winien był widzieć, że w dniu zdarzenia, czyli 13 lipca 2015 roku (tego dnia pozostawiono jeden z zegarków w lombardzie i na ten dzień, jako na dzień kradzieży, wskazują pokrzywdzeni) w istocie oskarżony nie dysponował czasem umożliwiającym mu samodzielną (pod nieobecność domowników) penetrację domu, skoro pokrzywdzona opuściła go około godziny 9 i prawie o tej samej porze miał do domu powrócićA. H. (1). Co więcej, w tej sytuacji inaczej Sąd winien oceniać zeznaniaA. W. (2), gdyż trudno byłoby ex cathedra uznawać, że wersja przedstawiona świadkowi przez oskarżonego została przez tego ostatniego niejako przygotowana w charakterze swoistego alibi.
Nadto, w innym świetle należy widzieć trafnie wyeksponowaną przez obrońcę oczywistą obrazęart. 170 § 3w zw. zart. 6 k.p.k., związaną z nierozpoznaniem przez Sąd złożonego przez obrońcę oskarżonego wniosku dowodowego o wykaz połączeń telefonicznych wykonanych przez pokrzywdzonegoA. H. (1)do oskarżonego, który to wniosek miał zmierzać do wykazania nieprawdziwości zeznań pokrzywdzonego i dowiedzenia, że w dniu zdarzeniaA. H. (1)miał umówić się z oskarżonym w miejscu zamieszkania pokrzywdzonych. Z uwagi bowiem na fakt, że obecnie wnioskowanego przez obrońcę dowodu nie da się już przeprowadzić, gdyż wykazy połączeń telefonicznych z daty czynu zostały przez operatora usunięte, w świetleart. 5 § 2 k.p.k.ową wątpliwość, jako nieusuniętą w toku przewodu sądowego, i to na skutek zaniechania Sądu, należało zinterpretować na korzyść oskarżonego. Tym samym należało przyjąć, że faktycznieA. H. (1)dzwonił do oskarżonego w dniu 13 lipca 2015 roku, prosząc go, jak podkreślał toS. Z., o przyjazd do domu wynajmowanego przez pokrzywdzonych.
Kolejny element, który legł u podstaw podzielenia wersji oskarżonego a tym samym uniewinnienia go od popełnienia zarzucanego mu czynu, to zupełna niezgodność wersji zdarzenia przyjętej przez Sąd pierwszej instancji z logicznym rozumowaniem i doświadczeniem życiowym. Mianowicie, Sąd Rejonowy przyjął, iż oskarżonyS. Z., bezpośrednio po dokonaniu kradzieży pięciu zegarków (marki:E. (...)o wartości 400 zł,C. K.o wartości 500 zł;P.o wartości 100 zł;J. L.o wartości 900 zł,T.o wartości 300 zł) oraz pieniędzy w kwocie 12.000 zł, tylko jeden z zegarków -E. (...)(czyli ani nie najdroższy, ani nie najtańszy i dodatkowo męski a nie damski), pozostawił w lombardzie za kwotę 150 zł. Poza bowiem tym, iż w świetle doświadczenia zawodowego jest wysoce wątpliwe, aby sprawca kradzieży osobiście pozostawiał skradzioną rzecz w miejscu, w którym sprawdzana jest jego tożsamość, zupełnie – z logicznego punktu widzenia – nie znajduje wytłumaczenia fakt niezwłocznego zbywania tylko jednego (a nie, jeśli już, wszystkich pięciu) zegarka w sytuacji, gdy sprawca dysponuje gotówką w kwocie 12.000 złotych a nadto miało on wyrażać chęć posiadania (męskiego, co oczywiste) zegarka. Innymi słowy, po pierwsze nie sposób logicznie wytłumaczyć rzekomego dążeniaS. Z.(przy narażeniu się na zdekonspirowanie) do uzyskania kwoty 150 złotych w sytuacji, gdy miał on dysponować w tym momencie gotówką w kwocie 12.000 złotych. Po drugie, trudno zrozumieć pozostawienie w lombardzie, przez zainteresowanego męskimi zegarkami oskarżonego, przedmiotu z którego mógł on korzystać, zamiast jednego (lub obu) damskich zegarków.
Nieco korzystniej, z punktu widzenia oskarżyciela, prezentowałaby się sytuacja, gdyby oskarżony zbył wszystkie rzekomo skradzione zegarki, nawet za niewysokie kwoty, gdyż wtedy logika nakazywałaby przyjąć, że dążył on do upłynnienia charakterystycznych przedmiotów i wejścia w posiadanie tylko i wyłącznie pieniędzy. W przyjętym natomiast (i zaakceptowanym przez oskarżycieli) stanie faktycznym, kiedy toS. Z.ma zbywać tylko jeden z zegarków (męski), pozostałe pozostawiając w swoim posiadaniu, by na tej drodze kwotę 12.000 złotych zamienić na kwotę 12.150 złotych, logika nakazuje podawać ten scenariusz w wątpliwość.
Zupełnie inne światło rzuca natomiast na stanowiący filar oskarżenia, inaczej łącznik pomiędzy oskarżonym a faktem rzekomej kradzieży, dowód, czyli okoliczność pozostawienia zegarkaE. (...)w lombardzie za kwotę 150 złotych, teza przyjmująca prawdziwość wyjaśnieńS. Z.. W tej bowiem sytuacji logicznym staje się osobiste pozostawienie przezS. Z.jednego z dwóch męskich, otrzymanych odA. H. (1), zegarków w lombardzie, aby – jak wskazywał oskarżony – uzyskać potrzebne mu pieniądze, których w ogóle w tym czasie nie posiadał. Przy przyjęciu prawdziwości takiego stanu faktycznego kwota 150 złotych - w sytuacji osoby, która nie posiada żadnych pieniędzy – najmniejszych wątpliwości budzić nie może, zwłaszcza w sytuacji, gdy korzystający z usług lombardu poczuwa się do prawa dysponowania zegarkiem i z tego powodu nie widzi on żadnego problemu w okazaniu swych danych osobowych pracownikowi lombardu.
Podsumowując, zdaniem Sądu Okręgowego przedstawione przez oskarżycieli (publicznego i posiłkowego) dowody nie pozwalały na obalenia chroniącego oskarżonego domniemania niewinności, co z kolei musiało skutkować wydaniem wyroku uniewinniającego. W ramach stanu prawno-procesowego, mającego zastosowanie do sprawyS. Z., w oparciu o treśćart. 2 § 1 pkt 1 k.p.k.należało uniewinnić oskarżonego, skoro winy mu nie udowodniono. Zupełnie bowiem brak dowodów na to, byS. Z.był w posiadaniu należących doM. G. (1)pieniędzy w kwocie 12.000 złotych oraz stanowiących własność pokrzywdzonych zegarków marekT.,C. K.,P.iJ. L.. Jedyny dowiedziony fakt, to niekwestionowana przez oskarżonego okoliczność posiadania przez niego należącego uprzednio doA. H. (1)zegarkamarki E. (...), jednak z okoliczności tej – w świetle wyjaśnień oskarżonego i nie mogących ich obalić, o czym wyżej była mowa, zeznań pokrzywdzonych – nie można wywodzić przekonującego dowodu, który mógłby obalić domniemanie niewinności oskarżonego.
Mając to wszystko na uwadze, skoro zgodnie z zasadą materialnego ciężaru dowodu - a więc spoczywającym nie na sądzie, lecz na oskarżycielu publicznym oraz posiłkowym, obowiązkiem udowodnienia winy osobie oskarżonej – ów ciężar nie został udźwignięty przez oskarżycieli, jedynym możliwym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego stało się uniewinnienieS. Z.od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Skutkiem powyższego rozstrzygnięcia musiało być również obciążenie kosztami sądowymi Skarbu Państwa.