Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 918/16
Data wyroku: 2017-02-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Krystyna Smaga, Barbara Hejwowska
Słowa kluczowe: Emerytura rolnicza
Podstawa prawna: art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt III AUa 918/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Krystyna Smaga

Sędziowie:

SA Barbara Hejwowska
SA Elżbieta Gawda (spr.)

Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. w Lublinie
sprawyB. I.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o prawo do emerytury rolniczej
na skutek apelacji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt IV U 65/16

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
Barbara Hejwowska   Krystyna Smaga    Elżbieta Gawda

III AUa 918/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach zmienił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i ustalił wnioskodawczyniB. I.prawo do emerytury rolniczej od dnia1 października 2015 r.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniachi rozważaniach prawnych:
UbezpieczonaB. I.w dniu(...)ukończyła 55 lat.W dniu 23 października 2015 r. złożyła wniosek o emeryturę rolniczą. We wniosku wskazała, że zaliczeniu do emerytury powinny podlegać m.in. okresy pracyw gospodarstwie rolnym rodziców. Po rozpoznaniu powyższego wniosku decyzjąz dnia 11 grudnia 2015 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do emerytury podnosząc, że wykazała 27 lat 9 miesięcy i 23 dni okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu zamiast wymaganych przez ustawę co najmniej 30 lat. Zaliczony okres obejmuje: okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 26.09.1976 r. do dnia 31.01.1979 r. oraz okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu pracy we własnym gospodarstwie rolnym od 20.06.1981 r. do dnia 31.03.1993 r., od 01.04.1995 r. do dnia 31.12.2002 r. oraz od dnia 01.11.2009 r. do dnia 07.10.2015 r.
W okresie od 01.02.1979 r. do 30.09.1981 r. ubezpieczona była zatrudniona poza rolnictwem wWojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.na stanowisku sprzedawcy. Była wówczas zameldowana na pobyt stały w miejscowościT.. Do momentu zawarcia związku małżeńskiego, co miało miejsce w dniu(...)., ubezpieczona mieszkała z rodzicamiJ.iH. G., codziennie dojeżdżając do pracy wS.. Dojazd z miejsca zamieszkania w miejscowościT.do pracy wS.zajmował jej około 30 minut.
Rodzice ubezpieczonej prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni około 10,47 ha. Utrzymywali się tylko z pracy w tym gospodarstwie. Hodowali krowy, cielaki, trzodę chlewną, uprawiali zboże, len, ziemniaki, buraki. W okresie zatrudnienia od lutego 1979 r. do czerwca 1981 r. ubezpieczona pracowaław gospodarstwie rolnym prowadzonym przez jej rodziców. Rano i wieczorem wykonywała czynności przy obrządku, przygotowywała paszę dla zwierząt, pomagała przy sianokosach, żniwach, pracach polowych, przy zbiorze lnu. Pracaw gospodarstwie rolnym rodziców zajmowała jej ponad 4 godziny dziennie. Starsza siostra ubezpieczonej w(...)wyszła za mąż, przeprowadziła się do męża i od tego czasu prowadziła własne gospodarstwo rolne. Młodszy o 3 lata brat ubezpieczonej w spornym okresie uczęszczał do szkoły wS.. Ubezpieczona pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców do momentu zawarcia związku małżeńskiego w(...)., następnie przeprowadziła się do męża i rozpoczęła prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego.
W październiku 2015 r. ubezpieczona zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, przekazując gospodarstwo rolne w drodze darowizny synomJ. I.iP. I..
W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie.
Zgodnie z treściąart. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2015r., poz. 704 j.t.) emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek 55 lat, jeśli jest kobietą, podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Stosownie do treści art. 20 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie zart. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2zalicza się okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16-ego roku życia, przed dniem1 stycznia 1983 r. Przepisart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówzawiera definiuje pojęcia domownika, czyli osoby bliskiej rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
W ocenie Sądu Okręgowego brak podstaw do niezaliczenia wnioskodawczyni okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lutego 1979 do 19 czerwca 1981r. (tj. 2 lata, 4 miesiące i 18 dni) z uwagi na zatrudnienie wWojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.. Bezsporne jest, że w tym okresieB. I.pracowała zawodowo, a także mieszkała z rodzicamiw miejscowościT., prowadziła z nimi wspólne gospodarstwo domowe i wykonywała czynności gospodarskie. Z zeznań świadków i ubezpieczonej, którym Sąd dał wiarę w całości, wynika, że praca wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym rodziców w spornym okresie od 1 lutego 1979 r. do 19 czerwca 1981 r., pomimo zatrudnienia wS., wynosiła co najmniej 4 godziny dziennie.
Sąd Okręgowy zważył, że należy powyższy okres zaliczyć uzupełniająco do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy.W konsekwencji ubezpieczona spełniła warunek posiadania 30 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.
W ocenie Sądu Okręgowego skoro istnieje możliwość zaliczenia okresu pracyw gospodarstwie rolnym, w myśl art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy, uczniowi, który po ukończeniu 16-tego roku życia uczy się i pracuje w gospodarstwie rolnym rodziców, to tak samo istnieje możliwość zaliczenia tego okresu osobie pracującej zawodowo, jeżeli wykaże, że praca w gospodarstwie rolnym rodziców zajmowała jej co najmniej 4 godziny dziennie. Co więcej w odniesieniu do ubezpieczonej urodzonej po 1948 roku emerytura pracownicza z ZUS nie jest uzależniona od ilości okresów składkowych i nieskładkowych, lecz związana tylko z kwotą składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej, kapitałem początkowym i kwotą środków zewidencjonowanych na subkoncie. Okres pracy zawodowej ubezpieczonej od 1979 roku do 1981 roku nie wyklucza zaliczenia powyższego okresu również jako okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców przed 1 stycznia 1983r.
Po uwzględnieniu spornego okresu, ubezpieczona wykazała 30 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego i spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej prawa do emerytury rolniczej (w dniu(...)ukończyła 55 lat, a w październiku 2015 r. zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej).
Z tych względów i na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję.
Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany organ rentowy zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1
naruszenie prawa materialnego tj. art. 19 ust. 2 pkt 2 w zw. zart. 20 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaliczeniu do okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowego okresu od 1 lutego 1979 r. do 19 czerwca 1981 r. jako pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, pokrywającego się z okresem zatrudnienia;

2
naruszenie prawa materialnego tj.art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. Nr 32, poz. 140) przez ich niezastosowanie tj. pominięcie obowiązku opłacania składek;

1
naruszenie prawa procesowego tj.art. 232 k.p.c.polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez pominięcie okoliczności, ze za okres od 1 lutego 1979 r. do 19 czerwca 1981 r. za odwołującą nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie rolnicze i okres ten nie może być wliczony do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania bądź uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Apelujący wywodził, że w spornym okresie domownik nie podlegał ubezpieczeniu rolniczemu w związku z brakiem regulacji prawnych. Sąd winien zastosować definicję domownika określoną w treściart. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. z 1989 r. Nr 24 tekst jedn.), która stanowi, że za domownika uważa się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. W spornym okresie wnioskodawczyni była zatrudniona wWojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.i z tego tytułu były odprowadzane składki.W świetleart. 20 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie ma podstaw do uwzględnienia do emerytury rolniczej okresów zatrudnienia poza rolnictwem. Wnioskodawczyni nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne rolników w powyższym okresie, zatem okres ten nie może być uwzględniony przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej.
Z tych względów pozwany uznawał apelację za uzasadnioną.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja organu rentowego jest uzasadniona. Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia prawa materialnego wskazanego w apelacji tj. art. 19 ust. 2 pkt 2 w zw.zart. 20 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wnioskodawczyni urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r. ubiega się o emeryturę rolniczą, zatem zgodnie z treściąart. 19 ust. 2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówmusi spełniać następujące warunki: ukończenie 55 lat, podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Z uwagi na datę urodzenia((...).) do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu nie można zaliczyć wnioskodawczyni okresów zatrudnienia poza rolnictwem – art. 20 ust. 3 cyt. ustawy.
Sporna w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność czy w przypadku skarżącej możliwe jest zastosowanie art. 20 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy tj. potraktowanie okresu od 1 lutego 1979 r. do 19 czerwca 1981 r. jako pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r., w sytuacji gdy jednocześnie pozostawała w zatrudnieniu wWojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS..
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy błędnie zaliczył powyższy okres do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.
Po pierwsze doświadczenie życiowe wskazuje, że nie jest możliwe aby wnioskodawczyni, dojeżdżająca do pracy, wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy swoją pracę zawodową i jednocześnie pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców tak jak domownik. Dojazd do zakładu pracy, wraz z przygotowaniem się do pracy i czas odpoczynku, posiłku po pracy oraz 8 godzin pracy (w sumie co najmniej 10 godzin) uniemożliwiał wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Z zeznań świadkówS. G.iA. K.wynika, że wnioskodawczyni „pomagała” w gospodarstwie rolnymi w istocie do tego sprowadzały się wykonywane przez nią czynności. Pomocw pracach w gospodarstwie nie jest tożsama z pracą. W przypadku pracyw gospodarstwie rolnym wymagana jest też gotowość do jej podjęcia w każdym czasie, co w przypadku wnioskodawczyni, z uwagi na zatrudnienie, nie było możliwe. Tymczasem pomoc jest świadczona doraźnie, zależnie od potrzeb i czasu, jakim dysponuje osoba zamieszkująca w gospodarstwie rolnym.
Po drugie pracę, o jakiej stanowi art. 20 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy należy traktować tak jak pracę domownika. W spornym okresie nie obowiązywały przepisy definiujące domownika ani obejmujące go ubezpieczeniem rolniczym, dlatego należałoby zastosować przepisy najbliższe okresowi, wskazanemu przez wnioskodawczynię tj. przepisyustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(Dz. U. z 1989 r. Nr 24 tekst jedn.). Według art. 2 pkt 2 tej ustawy za domownika uważa się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Wnioskodawczyni podlegała wówczas innemu ubezpieczeniu społecznemu w związku z wykonywaniem zatrudnieniawWojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu (...)wS.. Prace wykonywane w gospodarstwie rolnym w ramach pomocy rodzicom nie stanowiły jej głównego źródła utrzymania.
Sąd Apelacyjny podziela pogląd, że pozostawanie w stosunku pracyi podleganie z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu wyłącza możliwość zaliczenia równoległego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do rolniczego stażu ubezpieczeniowego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca2013 r. III AUa 1513/12).
Również obowiązująca obecnie definicja domownika nie pozwalałaby na zaliczenie wnioskodawczyni spornego okresu pracy do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W świetle art. 6 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Ustawodawca kładzie nacisk na „stałość” pracy w gospodarstwie rolnym, która to przesłanka w przypadku wnioskodawczyni nie była spełniona, z uwagi na zatrudnienie poza rolnictwem i dojazdy do pracy. Ponadto z mocy art. 16 ust. 3 cyt. ustawy nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu domownik, jeżeli podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu – np. z tytułu stosunku pracy.
Odnoszenie się przez Sąd Okręgowy do orzecznictwa sądów powszechnych, dotyczącego uczniów i możliwości zaliczenia ich pracy w gospodarstwie rolnym do ubezpieczeniowego stażu rolniczego nie przystaje do stanu faktycznego sprawy, już choćby z tego względu, że jedynym źródłem utrzymania ucznia pozostawało gospodarstwo rolne.
W ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat, zatem nie nabyła prawa do emerytury rolniczej.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.