Sąd Okręgowy w Legnicy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 493/17
Data wyroku: 2017-10-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Grochmal Marek Poddębniak, Lech Mużyło
Słowa kluczowe: Zbieg przestępstw
Podstawa prawna: art. 437 § 2 kpk
Teza: Reguły wyłączania wielości ocen służą do realizacji zasady, by w podstawie kwalifikacji nie były uwzględnione te ze zbiegających się przepisów, które charakteryzują elementy odzwierciedlane przez inne konkurencyjne do oceny tego samego czynu przepisy lub też takie, których zastosowanie z punktu widzenia racjonalnego funkcjonowania systemu prawa nie jest zasadne.

Sygnatura akt IV Ka 493/17L., dnia 19 października 2017 r.
Sygnatura akt oskarżyciela: PR 3 Ds 55.2017

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Okręgowy w Legnicy IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Lech Mużyło (spr.)
Sędziowie: SSO Andrzej Grochmal SSO Marek Poddębniak
Protokolant: st. sekr. sądowy Patrycja Ignaczak
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Legnicy Tomasza Pisarskiego
po rozpoznaniu dnia 19 października 2017 r.
sprawyT. L.synaT.iB. z domu L.urodzonego (...)wB.oskarżonego o przestępstwo zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kki inne
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy
z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt II K 386/17

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
przyjmuje, iż przypisane oskarżonemu czyny zart. 270 § 1 kkstanowiły przestępstwa współukarane w stosunku do czynu zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kk,

b
uchyla orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności (punkt III części dyspozytywnej),

c
wymierzoną oskarżonemu za czyn zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kkkarę obniża do 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności,

II
na podstawieart. 63 § 1 kkna poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności zalicza okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 27.01.2017 r. godz. 14:30 do dnia 19.10.2017 r. godz. 14:30, przyjmując, iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równoważny jednemu dniowi kary pozbawienia wolności,

III
zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

Sygn. akt IV Ka 493/17

UZASADNIENIE
T. L.został oskarżony o popełnienie przestępstw zart. 239§ 1 kkw zw. zart. 12 kk,art. 270 § 1 kk,art. 270 § 1 kk.
Sąd Rejonowy w Legnicy wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r. w sprawie
o sygn. akt II K 386/17 uznał oskarżonegoT. L.za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie I części wstępnej wyroku stanowiącego występek zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kki za to na podstawieart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kkwymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności.
Uznał oskarżonegoT. L.za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów opisanych w punktach II i III części wstępnej wyroku stanowiących występki zart. 270 § 1 kk, przyjmując, iż oskarżony działał ciągiem przestępstw i za to na podstawieart. 270 § 1 kkprzy zastosowaniuart. 91 § 1 kkwymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 85 kkiart. 86 § 1 kkpołączył orzeczone wobec oskarżonegoT. L.w pkt I i II wyroku kary pozbawienia wolności i jako karę łączną wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 63 § 1 kkzaliczył oskarżonemu na poczet orzeczonej wobec niego kary łącznej pozbawienia wolności okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 27.01.2017 r. godz. 14:30 do dnia 18 lipca 2017 r. przyjmując, iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równoważny jednemu dniowi kary pozbawienia wolności.
Zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych i nie wymierzył mu opłaty.
Na powyższy wyrok apelację wniósł obrońca oskarżonego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku, obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku oraz obrazę przepisów prawa materialnego, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uniewinnienie oskarżonego od stawianych mu zarzutów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja obrońcy oskarżonego, gdy chodzi o samą treść podniesionychw niej zarzutów, na uwzględnienie nie zasługiwała.
Skarżący, jak wskazuje lektura złożonej przez niego skargi odwoławczej, koncentruje się w zasadzie na negacji istnienia po stronie oskarżonego niezbędnej dla bytu przypisanego mu czynu zart. 239 kk, przesłanki zamiaru utrudniania postępowania karnego.
Odnosząc się do tej kwestii, już na wstępie należy zauważyć, iż zarówno wymowa zebranego w sprawie materiału dowodowego jak też pisemnych motywów zaskarżonego wyroku zdają się wskazywać, że apelujący, stawiając tego rodzaju zarzuty w istocie jakby zupełnie abstrahuje od realiów z jakimi w niniejszej sprawie mamy do czynienia.
Przecież ustalenia faktyczne poczynione przez sąd meriti, których skarżący nawet nie kwestionuje, zdają się bez jakichkolwiek wątpliwości wskazywać, że zachowanie oskarżonego cechował oczywisty zamiar bezpośredni utrudniania postępowania karnego toczącego się przeciwkoP. S..
Tezy tego rodzaju nie może podważyć fakt samego nieprzyznania się oskarżonego do winy, skoro jego zachowanie treści wyjaśnień w tym zakresie ewidentnie przeczy.
W orzecznictwie od dawna aktualny jest pogląd, iż zamiar sprawcy należy identyfikować przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a nie tylko jego stanowiska przedstawionego w wyjaśnieniach złożonych przed sądem.
W niniejszym przypadku, nie ulega wątpliwości, że oskarżony działał z góry powziętym zamiarem utrudniania postępowania karnego przeciwkoP. S., skoro konsekwentnie od momentu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego poprzez przyjęcie do aresztów śledczych wL.iW., aż po posiedzenie Sądu Okręgowego w Legnicy (kiedy to został zidentyfikowany) podawał się za osobę poszukiwanego ENAP. S..
Tego rodzaju konsekwencja, stanowczość i powtarzalność zachowania oskarżonego prowadzi więc do oczywistego wniosku, iż od początku przyświecał mu zamiar zastąpienia swoją osobą poszukiwanegoP. S.i tym samym utrudnienia właściwego postępowania wobec jego osoby.
Okoliczności te podważają też inną lansowaną przez apelującego tezę, że w sprawie nie ma wystarczających dowodów pozwalających na przyjęcie działania oskarżonego wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami. Tego rodzaju sugestia jest nie tylko sprzeczna z wymową zebranych w sprawie dowodów, ale także zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.
Jeżeli bowiem oskarżony został do szpitala przywieziony przez bliżej niezidentyfikowanych mężczyzn, którzy oświadczyli, że jest on ich kolegą i nazywa sięP. S., to już na tym etapie mamy do czynienia z okolicznościami wskazującymi, że oskarżony współdziałał z tymi osobami. Co więcej zostawili oni na piśmie dane osobowe rodzinyP. S.(brata), umożliwiając administracji szpitala telefoniczne ustalenie i potwierdzenie numeru identyfikacyjnego (pesel) osoby poszukiwanego – co w efekcie tylko utwierdzało w przekonaniu, że do szpitala przyjęto właśnie tę osobę.
Jeżeli do tego dodać, że oskarżony w szpitalu był odwiedzany, zaś rodzina poszukiwanegoP. S., niezwłocznie powiadomiła kuratora sądowego, że przebywa on właśnie w szpitalu psychiatrycznym, to trudno zakładać, jak chce skarżący, że oskarżony działał sam bez porozumienia z innymi osobami, zwłaszcza że tego rodzaju zachowanie na własną rękę i bez żadnych racjonalnych intencji pozbawione byłoby jakiegokolwiek sensu, a w czasie popełnienia przypisanego czynu, oskarżony miał pełną możliwość jego rozeznania i pokierowania swoim postępowaniem (k.170-173).
Reasumując więc, należało stwierdzić, że w świetle podniesionych przez skarżącego zarzutów, apelacja co do zasady na uwzględnienie nie zasługiwała.
Sąd Okręgowy dopatrzył się jednak w zaskarżonym wyroku pewnych błędów, które dotyczą oceny prawnej zachowania oskarżonego. Otóż Sąd Rejonowy bezkrytycznie za aktem oskarżenia przyjmuje, że oskarżony dopuścił się pozostających w zbiegu realnym dwóch przestępstw wyczerpujących znamiona czynów zart. 270 § 1 kk.
Czyny te (opisane w punkcie II i III części wstępnej zaskarżonego wyroku) miały polegać na sfałszowaniu dokumentów poprzez złożenie przez oskarżonego podpisuP. S.na historii choroby w szpitalu psychiatrycznym oraz w protokole zatrzymania na Komendzie Policji wŻ..
Już na wstępie należy zauważyć, że tego rodzaju ocena prawna w kontekście czynu zart. 239 kkw zw. zart. 12 kkwydaje się być błędna, albowiem nie uwzględnia zasadniczego zamiaru jakiemu były podporządkowane określone zachowania oskarżonego.
Przecież, jak to już wcześniej zaznaczono, oskarżonyT. L.od początku w swoich działaniach był zorientowany na utrudnianie postępowania karnego toczącego się przeciwkoP. S.– a zasadniczym elementem jego postawy w tym zakresie było podawanie się za osobę właśnie poszukiwanegoP. S..
Jeżeli więc bezspornym jest, że oskarżony działał z tego rodzaju zamiarem, to takie zachowania, jak te polegające na składaniu fałszywych podpisów w dokumentacji szpitala czy protokole zatrzymania przez policję były niczym innym, jak właśnie konsekwencją realizacji tego z góry powziętego zamiaru.
Przyjęcie zatem, jak uczynił to Sąd Rejonowy, że oskarżony takim zachowaniem wyczerpał znamiona dwóch innych przestępstw zart. 270 § 1 kkzdaje się pozostawać w sprzeczności z powszechnie akceptowanymi w praktyce systemu prawa karnego regułami wyłączania wielości ocen. Tylko dla przypomnienia należy wskazać, iż celem stosowania tych reguł jest zapewnienie racjonalnego funkcjonowania systemu prawa karnego poprzez podwójne wartościowanie w oparciu o zbiegające się przepisy, a w dalszej konsekwencji utracie samodzielnego bytu przez niektóre przepisy oraz zapobieganie nadmiernemu formalizmowi i drobiazgowości organów wymiaru sprawiedliwości (por. A. Spotowski, Pomijalny zbieg przepisów ustawy i przestępstw, Warszawa 1976, str. 54-59).
Również Sąd Najwyższy wskazywał, że przy dokonywaniu analizy czy w okolicznościach konkretnego wypadku powinno dojść do redukcji ocen prawnokarnych z zastosowaniem konstrukcji czynu współukaranego należy mieć w polu rozważań następujące okoliczności:

a
integralne powiązanie czynu, za który sąd skazuje sprawcę i wymierza karę z czynem, który uznany zostaje za współukarane przestępstwo następcze,

b
porównanie stopnia społecznej szkodliwości obu czynów, przy czym nie może być uznane za współukarane przestępstwo następcze, to które przewyższa stopniem społecznej szkodliwości czyn, który stanowi podstawę skazania, gdy w istotny sposób wzmaga skutek wywołany przestępstwem głównym,

c
z reguły tożsamość rodzajowego dobra chronionego przestępstwa głównego i następczego oraz tożsamość pokrzywdzonego (post. SN z dnia 25.02.2002 r. I KZP 1/02 OSNKW 2002/5-6/35/.

Wszystko to przystaje do realiów niniejszej sprawy. Skoro bowiem oskarżonemu przypisano popełnienie czynu zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kkw okresie od 4.01.2017 r. do 27.01.2017 r. a przedmiotem jego zachowania było podawanie się za poszukiwanegoP. S., to trudno zakładać, że złożenie fałszywych podpisów na dokumentach w dniach 4.01.2017 r. i 19.01.2017 r. (a zatem w datach obejmujących czasookres czynu zart. 239 § 1 kk) wyczerpywało znamiona odrębnych czynów zart. 270 § 1 kk. Wręcz przeciwnie, były to właśnie czyny współukarane w relacji do przestępstwa zart. 239 § kk, albowiem zachowania będące ich przedmiotem służyły do realizacji (były środkiem) zamiaru niezbędnego dla bytu czynu zasadniczego.
Tego rodzaju pogląd pozostaje zgodny z koncepcją, że reguły wyłączenia wielości ocen służą do realizacji zasady, by w podstawie kwalifikacji nie były uwzględnione te ze zbiegających się przepisów, które charakteryzują elementy odzwierciedlane przez inne konkurencyjne do oceny tego samego czynu przepisy lub też takie, których zastosowanie z punktu widzenia racjonalnego funkcjonowania systemu prawa nie jest zasadne.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dlatego Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok, przyjmując, że przypisane oskarżonemu czyny zart. 270 § 1 kkbyły czynami współukaranymi w stosunku do przestępstwa określonego w treściart. 239 § 1 kkw zw. zart. 12 kk.
Jednocześnie sąd odwoławczy, nie negując, że przypisany oskarżonemu czyn cechuje się znacznym stopniem społecznej szkodliwości uznał jednak, że orzeczona wobec niego kara 3 lat pozbawienia wolności, w świetle reguł zart. 53 kkrazi nadmierną surowością – stąd też karę tę obniżono do 2 lat.
O kosztach za postępowanie odwoławcze orzeczono w oparciu o treśćart. 624 § 1 kpk.