Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 687/16
Data wyroku: 2017-01-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski, Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Łuchtąj, Sędzia Sądu Rejonowego Krzysztof Niezgoda (del.)
Słowa kluczowe: Nierozpoznanie istoty sprawy
Podstawa prawna: art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13§ 2 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 687/16

POSTANOWIENIE
Dnia 31 stycznia 2017 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.)
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Łuchtąj
Sędzia Sądu Rejonowego Krzysztof Niezgoda (del.)Protokolant Maciej Bielak
po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 roku w Lublinie na rozprawie
sprawy z wnioskuE. C. (1),G. S.iŁ. S.
z udziałemA. S.,B. S.,S. W.iA. K. (1)
o podział majątku wspólnego, dział spadków i zniesienie współwłasności na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 21 kwietnia 2016 roku, sygn. akt I Ns 115/16
postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Sygn. akt II Ca 687/16

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 18 stycznia 2012 rokuE. C. (1),G. S.,Ł. S.iK. S.wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości i dokonanie podziału nieruchomości do korzystania w odniesieniu do:

a
działki nr (...)o powierzchni 0,0295 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...),

b
działki nr (...)o powierzchni 0,0089 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...),

poprzez ustanowienie odrębnej własności czterech samodzielnych lokali mieszkalnych wraz z pomieszczeniami przynależnymi i przyznanie tak wyodrębnionych lokali na wyłączną własność uczestników w sposób wskazany we wniosku, a także o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w miejscowościP., gminaP., złożonej zdziałek: nr (...)o powierzchni 1,09 ha oraz nr(...)o powierzchni 1,10 ha, dla których jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...); ponadto wnioskodawcy wnieśli o dokonanie podziału do korzystania nieruchomości położonej przyul. (...)w miejscowościP., w postacidziałki nr (...)o powierzchni 0,1172 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
W toku postępowania wnioskodawcy wnieśli o dokonanie podziału majątku wspólnegoM. W.iW. W. (1)oraz działu spadku poM. W.iW. W. (1), w skład którego wchodzą wyżej wskazane nieruchomości:działka nr (...),działka nr (...),działka nr (...), a po śmierciK. S.wnieśli również o częściowy podziału majątku wspólnegoG. S.iK. S.i częściowy dział spadku poK. S., w skład których wchodzą wyżej opisanadziałka nr (...)orazdziałka nr (...)o powierzchni 0,0222 ha, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), poprzez przyznanie własności tych nieruchomości na własnośćG. S.bez orzekania o spłacie na rzeczŁ. S..
*
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016 roku Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku:
I. usunął niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym wksiędze wieczystej nr (...)oraz wksiędze wieczystej (...)z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że w dziale I-0księgi wieczystej nr (...)wykreśliłdziałkę gruntu nr (...)o powierzchni 0,089 ha, w dziale II tej księgi wieczystej wykreślił jako właścicielidziałki nr (...):K. S.iG. S.na zasadzie wspólności ustawowej i wpisałdziałkę gruntu nr (...)o powierzchni 0,089 ha do działu I-0księgi wieczystej nr (...), zaś w dziale II tej księgi jako współwłaścicielidziałki nr (...)wpisał współwłaścicieli:A. K. (1), córkęW.iM., której przysługuje udział w wysokości 1/3,S. W., córkęW.iE., której przysługuje udział w wysokości 1/12,E. C. (1), córkęP.iS., której przysługuje udział w wysokości 1/12,B. S., córkęP.iS., której przysługuje udział w wysokości 1/12,A. S., córkęP.iS., której przysługuje udział w wysokości 1/12 iG. S., której przysługuje udział w wysokości 1/3;
II. dokonał podziału majątku wspólnegoW. W. (1)iM. W., w skład którego wchodzi: nieruchomość gruntowa położona wP.przyulicy (...), oznaczona jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,0295 ha, objętaksięgą wieczystą nr (...), nieruchomość gruntowa położona wP.przyulicy (...), oznaczona jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,1172 ha, objętaksięgą wieczystą nr (...), nieruchomość gruntowa położona w miejscowościP.oznaczona jako działki gruntu: nr(...)o powierzchni 1,09 ha oraz nr(...)o powierzchni 1,10 ha, objętaksięgą wieczystą nr (...)oraz działu spadku poW. W. (1), w skład którego wchodzi udział w wysokości 1/2 we współwłasności wymienionych nieruchomości iM. W., w skład którego wchodzi udział w wysokości 1/2 we współwłasności wymienionych nieruchomości oraz działu spadku poP. W., w skład którego wchodzi udział w wysokości 7/24 we współwłasności wymienionych nieruchomości, a nadto zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wP.przyul. (...)oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,0295 ha orazdziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,089 ha i częściowego działu spadku poK. S., w skład którego wchodzi udział w wysokości 1/2 we współwłasności nieruchomości położonej wP.oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,222 ha objętejksięgą wieczystą (...), w ten sposób, że:
a. w budynku murowanym przyulicy (...)posadowionym nadziałkach: nr (...)o powierzchni 0,0295 ha, objętejksięgą wieczystą nr (...)o powierzchni 0,089 ha wyodrębnić samodzielne lokale mieszkalne według inwentaryzacji opracowanej w dniu 20 stycznia 2014 roku przez biegłegoA. M.(k. 177-180), to jestlokalu mieszkalnego nr (...), oznaczonego jako(...), o powierzchni użytkowej 94,03 m(

    2), usytuowanego na parterze i piętrze budynku, składającego się pomieszczeń: nr(...)– przedpokoju o powierzchni 8,51 m(

    2), nr(...)– łazienki o powierzchni 2,33 m(

    2), nr(...)– WC o powierzchni 1,07 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 21,01 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 15,52 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 11,83 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 10,62 m(

    2), nr(...)– kuchni o powierzchni 10,83 m(

    2 )i nr(...)– pokoju o powierzchni 12,31 m(

    2), wraz z pomieszczeniem przynależnym nr(...)garażem o powierzchni 7,43 m(

    2), łącznie o powierzchni 101,46 m(

    2)wraz z udziałem w wysokości 10146/35886 części we współwłasności nieruchomości wspólnej stanowiącej grunt, na którym posadowiony jest budynek oraz częściami budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali;lokalu mieszkalnego nr (...), oznaczonego jako(...), o powierzchni użytkowej 70,06 m(

    2), usytuowanego na piętrze budynku, składającego się z pomieszczeń: nr(...)– spiżarni o powierzchni 3,01 m(

    2), nr(...)– przedpokoju o powierzchni 6,14 m(

    2), nr(...)– łazienki o powierzchni 3,04 m(

    2), nr(...)- łazienki o powierzchni 3,42 m(

    2), nr(...)– holu o powierzchni 1,38 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 15,78 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 15,88 m(

    2), nr(...)– holu o powierzchni 2,36 m(

    2), nr(...)– kuchni o powierzchni 6,58 m(

    2)i nr(...)– pokoju o powierzchni 12,47 m(

    2), wraz z pomieszczeniem przynależnym nr(...)– piwnicą o powierzchni 3,06 m(

    2), łącznie o powierzchni 73,12 m(

    2)wraz z udziałem w wysokości 7312/35886 części we współwłasności nieruchomości wspólnej stanowiącej grunt, na którym posadowiony jest budynek oraz częściami budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali;lokalu mieszkalnego nr (...), oznaczonego jako(...), o powierzchni użytkowej 60,81 m(

    2), usytuowanego na piętrze budynku, składającego się z pomieszczeń: nr(...)– kuchni o powierzchni 11,71 m(

    2), nr(...)– holu o powierzchni 6,12 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 7,77 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 16,74 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 13,11 m(

    2 )i nr(...)– łazienki o powierzchni 5,36 m(

    2)wraz z pomieszczeniami przynależnymi: nr S01- łazienką o powierzchni 2,98 m(

    2)i nr S02 – pokojem o powierzchni 42,82 m(

    2), łącznie o powierzchni: 106,61 m(

    2)wraz z udziałem w wysokości 10661/35886 części we współwłasności nieruchomości wspólnej stanowiącej grunt, na którym posadowiony jest budynek oraz częściami budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali;lokalu mieszkalnego nr (...), oznaczonego jako(...), o powierzchni użytkowej 62,05 m(

    2), usytuowanego na parterze budynku, składającego się z pomieszczeń: nr(...)– pokoju z aneksem kuchennym o powierzchni 27,10 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 13,05 m(

    2), nr(...)– pokoju o powierzchni 17,67 m(

    2)i nr(...)– łazienki o powierzchni 4,23 m(

    2), wraz pomieszczeniami przynależnymi: nr(...)– schowkiem o powierzchni 1,25 m(

    2), nr(...)– garażem o powierzchni 8,07 m(

    2), nr(...)– piwnicą o powierzchni 5,03 m(

    2)i nr(...)– piwnicą o powierzchni 1,27 m(

    2), łącznie o powierzchni 77,67 m(

    2)wraz z udziałem w wysokości 7767/35886 części we współwłasności nieruchomości wspólnej stanowiącej grunt, na którym posadowiony jest budynek oraz częściami budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali i przyznał tak wyodrębnione lokale:
- lokal mieszkalny nr lE. C. (1),
-lokal mieszkalny nr (...)A. K. (2),
-lokal mieszkalny nr (...)G. S.,
-lokal mieszkalny nr (...)G. S.,
b. dokonał podziału nieruchomości położonej wP., przyulicy (...), oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,1172 ha, zgodnie z projektem podziału nieruchomości opracowanym przez biegłego geodetęM. D.w dniu 22 października 2015 roku, zaewidencjonowanym w zasobie geodezyjno-kartograficznym prowadzonym przez Starostę(...)pod nr(...)na działki:
- nr(...)o powierzchni 0,0964 ha, którą przyznałE. C. (1),A. K. (2)iG. S.na współwłasność po 1/3 części,
- nr(...)o powierzchni 0,0208 ha, którą przyznałG. S.,
c. dokonał podziału nieruchomości położonej wP., gminaP., oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 1,0876 ha, zgodnie z projektem podziału nieruchomości opracowanym przez biegłego geodetęM. D.w dniu 20 października 2015 roku, zaewidencjonowanym w zasobie geodezyjno-kartograficznym prowadzonym przez Starostę(...)pod nr(...)na działki:
- nr(...)o powierzchni 0,5438 ha, którą przyznałE. C. (1),
- nr(...)o powierzchni 0,5438 ha, którą przyznałA. K. (2),
d. nieruchomość położoną wP., gminaP., oznaczoną jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 1,10 ha, przyznałŁ. S.,
e. ustalił, że pomieszczenia znajdujące się w budynku murowanym przyulicy (...), posadowionym nadziałkach nr (...)o powierzchni 0,0295 ha, objętejksięgą wieczystą LU11/00159113/2 i nr (...)o powierzchni 0,089 ha, zaznaczone w inwentaryzacji opracowanej w dniu 20 stycznia 2014 roku przez biegłegoA. M.(k. 177-180) oznaczone nr(...)– piwnica w części pomiędzy literami(...)iCznajduje się w korzystaniu uczestniczkiA. K. (1)w związku z przysługującym jej prawem dolokalu mieszkalnego nr (...)oraz pomieszczenie oznaczone nr(...)– piwnica, w części, w której znajduje się piec opałowy, naprzeciwko wejścia do tego pomieszczenia, znajduje się w korzystaniu wnioskodawczyniE. C. (1)w związku z przysługującym jej prawem do lokalu mieszkalnego nr l;
III. dokonał podziału do używania nieruchomości położonej przyul. (...)wP., oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...), w ten sposób, że:
a. część tej nieruchomości, znajdującą się na północ oddziałki nr (...)do kolejnego istniejącego ogrodzenia znajdującego się w kierunku północnym na całej szerokości działki przyznał do używaniaE. C. (1);
b. następną część tej nieruchomości, znajdującą się na północ od części działki oznaczonej w pkt III lit a, znajdującą się za ogrodzeniem aż do ogrodzenia przy budynku gospodarczym przyznał do użytkowaniaA. K. (2),
c. pomieszczenia znajdujące się w budynku gospodarczym oznaczone nr(...)i nr(...)na mapie podziału nieruchomości nr(...)opracowanej przez biegłegoM. R.w dniu 26 lutego 2013 roku (k. 109) przyznał do użytkowaniaE. C. (1),
d. pomieszczenie znajdujące się w budynku gospodarczym oznaczone nr(...)na mapie podziału nieruchomości nr(...)opracowanej przez biegłegoM. R.w dniu 26 lutego 2013 roku (k. 109) przyznał do użytkowaniaA. K. (2),
e. pomieszczenie znajdujące się w budynku gospodarczym oznaczone nr(...)na mapie podziału nieruchomości nr(...)opracowanej przez biegłegoM. R.w dniu 26 lutego 2013 roku (k. 109) przyznał do użytkowaniaG. S.,
f. część tej nieruchomości, znajdującą się na północ od budynku gospodarczego przyznał do użytkowaniaE. C. (1);
IV. ustanowił na nieruchomości położonej wP., oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...), objętejksięgą wieczystą (...), służebność przejazdu i przechodu na rzecz każdoczesnego właściciela lub współwłaścicieli nieruchomości położonej wP., oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...), objętejksięgą wieczystą (...)oraz nieruchomości położonej wP.oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...);
V. zasądził tytułem spłaty na rzecz uczestniczkiA. K. (1)od uczestnikaŁ. S.kwotę 4166,67 zł oraz od wnioskodawczyniE. C. (1)kwotę 4166,66 zł, płatne w terminie miesiąca od uprawomocniania się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności;
VI. zasądził tytułem spłaty na rzecz uczestniczkiA. K. (1)od wnioskodawczyniE. C. (1)kwotę 36692,50 zł oraz od wnioskodawczyniG. S.kwotę 36692,50 zł, płatne w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi zapłaty;
VII. ściągnął na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku) od wnioskodawczyniE. C. (1)kwotę 3789,69 zł,G. S.kwotę 4789,69 zł oraz z zasądzonego w punkcie VII. postanowienia od wnioskodawczyniG. S.na rzeczA. K. (1)świadczenia kwotę 5789,69 zł tytułem różnicy pomiędzy wydatkami wymagalnymi a wydatkami poniesionymi.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 28 stycznia 1982 roku zmarłaM. W.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabył mążW. W. (1)oraz dzieciT. M.,A. K. (2)iP. W.po 1/4 części. W dniu 24 maja 1983 roku zmarłW. W. (1), a spadek po nim na podstawie ustawy nabyły dzieci:T. M.,A. K. (2)iP. W.po 1/3 części każde z nich.
W dniu 15 czerwca 1984 roku zmarłP. W., spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaS. W.oraz dzieci:E. C. (1),B. W.iA. W.po 1/4 części każde z nich.
Postanowieniem z dnia 22 maja 1959 roku, II Ns 1325/57, Sąd Powiatowy wL.stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez przedawnienie tytuł własności majątku opuszczonego w postaci nieruchomości o powierzchni około 1300 m2, położonej wP.w granicach następujących: od północyS.Zespołu (...), od południaulica (...), od wschodu działkaW. J., od zachodu spadkodawcyJ. G..
W 1959 roku został wykonany nowy pomiar i wówczas nieruchomość ta została oznaczona jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 1231 m2.
W dniu 20 stycznia 1971 roku Skarb Państwa zawarł zW. W. (1)iE. C. (2)umowę sprzedaży, na mocy której sprzedałW. W. (1)działkę nr (...)o powierzchni 8 arów 52 m2, stanowiącą plac budowalny wraz ze stodołąW. W. (1)za cenę 3067 zł.Działka nr (...)powstała z podziałudziałki nr (...)o powierzchni 12 arów 31 m2.
Decyzją z dnia 30 listopada 1994 roku, znak(...), WojewodaL.stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 rokuG.P.nabyła z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)o powierzchni 300 m(

    2), uregulowanej wksiędze wieczystej nr (...), stanowiącej drogę.
W dniu 19 lutego 1996 rokuG.P.zawarła zK. S.umowę sprzedaży na podstawie której sprzedała mu nieruchomości oznaczone jakodziałki gruntu nr (...)o powierzchni 1 ara oraz nr(...)o powierzchni 3 arów, łącznego obszaru 311 m2za cenę 2301,40 zł, zaśK. S.nabył je za fundusze dorobkowe z żonąG. S..
Postanowieniem z dnia 14 listopada 1996 roku, II Ns 692/96, Sąd Rejonowy w Lublinie stwierdził, żeM.iW.małżonkowieW.stali się z dniem 16 listopada 1966 roku współwłaścicielami na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej wP.przyul. (...), oznaczonej na mapie geodezyjnej Urzędu Gminy wP.nr(...)o powierzchni 0,03 ha.
W dniu 28 września 2009 rokuT. M.zawarła ze swoim mężemM. M. (2)umowę darowizny, na mocy której podarowała mu przysługujący jej na podstawie nabycia spadku poM. W.oraz poW. W. (1)udział w nieruchomości położonej wP.przyul. (...), stanowiącej zabudowanądziałkę gruntu nr (...)o obszarze 295 m2, postanawiając, że przedmiot darowizny objęty będzie wspólnością ustawową jej i obdarowanego.
W dniu 19 kwietnia 2011 rokuT. M.,M. M. (3)oraz ich córkaG. S.zawarli umowę darowizny i umowę nieodpłatnego przeniesienia posiadania, na mocy którejT.iM.małżonkowieM.podarowaliG. S.przysługujący im udział wynoszący 1/3 części w zabudowanejdziałce nr (...)obszaru 295 m2oraz przysługującyT. M.udział 1/3 części w zabudowanejdziałce oznaczonej nr (...)obszaru 1172 m2.
Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku prowadziksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości składającej się z działki oznaczonej w rejestrze gruntów nr(...)o powierzchni 0,0089 ha, położonej przyul. (...)w miejscowościP., gminaP., oraz dla nieruchomości składającej się działki oznaczonej w rejestrze gruntów nr(...)o powierzchni 0,222 ha, położonej przyul. (...)w miejscowościP., gminaP.. W dziale II księgi wieczystej jako współwłaściciele wpisani są małżonkowieK. S.orazG. S.na prawie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej.
Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku prowadziksięgę wieczystą nr (...), dla nieruchomości składającej się działki oznaczonej w rejestrze gruntów nr(...)o powierzchni 0,0295 ha, położonej przyul. (...)w miejscowościP., gminaP.. W dziale II księgi wieczystej jako współwłaściciele wpisani są:A. K. (2)w udziale 1/3 części,S. W.w udziale 1/12 części,E. C. (1)w udziale 1/12 części,B. S.w udziale 1/12 części,A. S.w udziale 1/12 części iG. S.w udziale 1/3 części.
Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku prowadzi takżeksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości gruntowej położonej wP.przyulicy (...), oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,1172 ha orazksięgę wieczystą o nr (...)dla nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościP.oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...)o powierzchni 1,09 ha oraz nr(...)o powierzchni 1,10 ha.
W dziale IIksięgi wieczystej nr (...)jako współwłaściciele wpisani są:A. K. (2)w udziale 4/12 części,S. W.w udziale 1/12 części,E. C. (1)w udziale 1/12 części,B. S.w udziale 1/12 części,A. S.w udziale 1/12 części,G. S.w udziale 4/12 części.
W dziale IIksięgi wieczystej nr (...)jako współwłaściciele wpisani są:A. K. (2)w udziale 4/12 części,S. W.w udziale 1/12 części,E. C. (1)w udziale 1/12 części,B. S.w udziale 1/12 części,A. S.w udziale 1/12 części,G. S.w udziale 4/12 części.
Na nieruchomości położonej przyulicy (...), tj. nadziałkach nr (...)o powierzchni 0,0295 ha objętej i nr(...)o powierzchni 0,089 ha, posadowiony jest budynek murowany piętrowy z poddaszem. Budynek ten został wzniesiony w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku przezW.iM.małżonkówW.. W 1973 roku do budynku tego została dobudowana klatka schodowa i pomieszczenie z tyłu budynku.W.iM.małżonkowieW.władali równieżdziałką nr (...), zabudowaną budynkami gospodarczymi. W części południowej, bezpośrednio przyulicy (...)wP.znajduje się niewielki murowany budynek mieszkalny, w którym jest pokój i kuchnia. Obecnie budynek ten nie jest zamieszkały. Za budynkiem mieszkalnym jest ogrodzenie z siatki oddalone odulicy (...)o 18,51 m, dalej w kierunku północnym jest ogród zagrodzony siatką w odległości 7,65 m oraz ogród zagrodzony siatką w odległości 14,10 m. Dalej w kierunku północnym są garaże, które powstały po przerobieniu stodoły. W budynku tym jest 5 murowanych pomieszczeń, przylegających do siebie. Obok tego budynku jest drewniana wiata. Za garażami są pozostałości po szklarniach. Pomiędzydziałkami o numerach (...)znajduje siędziałka nr (...), która była traktowana jako droga wiodąca aż do rzeki. Obecniedziałka nr (...)traktowana jest jako droga dojazdowa do budynku mieszkalnego znajdującego się nadziałkach o numerach (...)oraz do budynków gospodarczych znajdujących się nadziałce nr (...).K. S.wykonał utwardzenie tej drogi płytami betonowymi.
Budynek mieszkalny znajdujący się nadziałkach o numerach (...)pochodzi z pierwszej połowy XX wieku, wykonany w technologii tradycyjnej. W budynku tym znajdują się dwa lokale mieszkalne na parterze i dwa lokale mieszkalne na piętrze. Na poddaszu znajdują się dwa pomieszczenia. Wejścia do wszystkich tych lokali prowadzą od klatki schodowej usytuowanej od strony północnej budynku. Znajdujące się w tym budynku lokale mieszkalne, opisane szczegółowo w sentencji postanowienia, spełniają wymogi samodzielności wynikające zustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali. W budynku tym na poddaszu znajdują się dwa pomieszczenia strychowe S01 oraz S02, które mogą być pomieszczeniami przynależnymi. Po drugiej stronie znajduje się pomieszczenie S03 o powierzchni 33,32 m(

    2), które nie może być przynależne do dowolnego lokalu mieszkalnego bez jego podziału ściankami wewnętrznymi. W piwnicy tego budynku znajdują się pomieszczenia: oddzielone ścianami:(...)– schowek,(...)– garaż,(...)– piwnica i(...)– piwnica, będące we władaniuG. S.. Ponadto na tej kondygnacji budynku znajduje się oddzielne pomieszczenie nr P07 – garaż, będący we władaniuE. C. (1)oraz pomieszczenie(...)– piwnica, będąca we władaniuA. K. (1). Pozostałe pomieszczenia piwniczne nie są wyodrębnione od innych. Wejście do pomieszczeń prowadzi od klatki schodowej do pomieszczeń P01 – holu, skąd jest dostęp do pomieszczenia(...)– schowka,(...)– garażu,(...)– garażu oraz piwnic(...)i(...)oraz piwnicy(...), przez którą prowadzi przejście do kolejnych pomieszczeń:(...)– holu, z którego prowadzi przejście do pomieszczenia(...)– piwnicy, z której prowadzi przejście do piwnicy(...)Garaże (...)mają osobne bramy wjazdowe od strony północnej budynku. W piwnicy w pomieszczeniu P06 znajduje się piec ogrzewający lokal mieszkalnyA. K. (1). Obok pieca składowany jest opał. W pomieszczeniu piwnicznym(...), po prawej stronie, naprzeciwko wejścia, znajduje się piec ogrzewający lokalE. C. (1). Po przeciwnej stronie w tym pomieszczeniu składowane jest drewno opałowe. W pomieszczeniu piwnicznym(...)znajdują się regały z przetworami; ponadto w pomieszczeniu tym znajduje się okienko do zsypywania węgla, które nie jest aktualnie używane.
W dniu 4 lipca 2015 roku zmarłK. S.. Spadek po nim na mocy ustawy nabyli żonaG. S.i synŁ. S.po 1/2 części.
Grunt –działka nr (...)ma wartość 29500 zł, natomiast grunt –działka nr (...)ma wartość 8900 zł.Działka gruntu nr (...)ma wartość 96400 zł,działka gruntu nr (...)ma wartość 20800 zł.Działka nr (...)ma wartość 25000 zł.Działka nr (...)ma wartość 25000 zł.Działka nr (...)ma wartość 50000 zł.
Z kolei lokale wyodrębniane w budynku przyul. (...)wP.mają wartość:
a)(...)wraz zpokojem oznaczonym nr (...)– 282090 zł,
b)(...)– 245210 zł,
c)(...)– 212835 zł,
d)(...)– 186150 zł.
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny, dodając, że w zakresie faktów był on niesporny.
Sąd Rejonowy dodał, że ustalił okoliczności nabycia prawa własności przezW.iM.małżonkówW.oraz nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, a następnieG.P., która następnie prawa te sprzedałaK. S.. Było to niezbędne z uwagi na niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w treści ksiąg wieczystych a rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd Rejonowy podzielił wnioski opinii biegłego sądowego w zakresie budownictwa i wyceny nieruchomościA. M.w zakresie możliwości ustanowienia odrębnej własności lokali w budynku mieszkalnym położonym wP.przyul. (...)oraz opinię biegłego geodetyM. D.będącą projektem podziałudziałek nr (...), a także opinię biegłego geodetyM. R.w zakresie podziału do korzystaniadziałki nr (...).
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o podział majątku wspólnegoW. W. (1)iM. W., dział spadku poM. W.iW. W. (1), dział spadku poP. W.oraz częściowy dział spadku poK. S., jak również o zniesienie współwłasności nieruchomości, zasługiwał na uwzględnienie.
Wnioskodawcy i uczestnicy nabyli tytuły własności nieruchomości położonych wP.iP.na skutek dziedziczenia, zaś w zakresie nieruchomości oznaczonych jakodziałki gruntu nr (...)G.iK.małżonkowieS.nabyli je na podstawie umowy sprzedaży zawartej zG.P..
W ocenie Sądu Rejonowego istnieje jednak niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w treściksiąg wieczystych nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym przyul. (...). W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, iż piętrowy, murowany budynek mieszkalny posadowiony jest nadziałkach nr (...). Stan taki istniał jeszcze przed nabyciem własności tych nieruchomości przez Skarb Państwa orazW.iM.małżonkówW..
Zgodnie zart. 46 § 1 k.c.nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Tym samym, poza nielicznymi wyjątkami, nie jest dopuszczalna sytuacja, aby budynek stanowił odrębny przedmiot własności od własności gruntu, na którym się znajduje.
Z trudnych do wytłumaczenia przyczyn nieruchomość ujawniona na mapie z 1970 roku jako jedna działka przypisanaM.iW. W. (1)została podzielona w wyniku odnowienia ewidencji gruntów przeprowadzonej w latach 1993 – 1995 na dwiedziałki o numerach (...). Tytuł własności pierwszej z tych działek nabyłaG.P., zaś drugiejM.iW.małżonkowieW.na skutek zasiedzenia stwierdzonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 14 listopada 1996 roku, II Ns 692/96. W postępowaniu tamtym najprawdopodobniej niedostatecznie zweryfikowano przedmiot zasiedzenia objęty wnioskiem.
Zdaniem Sądu Rejonowego umowa sprzedażydziałki nr (...)zawarta pomiędzyG.P.aK.iA.małżonkamiS.nie mogła jednak prowadzić do podziału nieruchomości ani powstania stanu jej współwłasności. W skład spadku poM. W.iW. W. (1)wchodziła zatem cała nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym położonym wP.przyul. (...). W ten sposób Sąd Rejonowy uzasadnił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I. sentencji zaskarżonego postanowienia.
Stosownie doart. 684 k.p.c.w związku zart. 567 § 2 k.p.c.w postępowaniu o podział majątku wspólnego, skład i wartość tego majątku ustala sąd. Według zaśart. 212 § 1 k.c.podstawowym sposobem zniesienia współwłasności jest podział rzeczy wspólnej między jej właścicieli. Zasada ta, na podstawie odwołania zawartego wart. 1035 k.c.w zw. zart. 46 k.r.io., znajduje zastosowanie również w przypadku podziału majątku wspólnego, z tym jednak zastrzeżeniem, że chodzi o przyznanie poszczególnych rzeczy każdemu z małżonków. Przy rozstrzyganiu o podziale majątku sąd obowiązany jest w pierwszym rzędzie kierować się treścią zgodnego wniosku uczestników co do sposobu podziału (art. 687 k.p.c.,art. 622 § 2 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.i w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.). W przeciwnym razie podział powinien uwzględniać wartość udziałów współwłaścicieli oraz wszelkie okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym (art. 623 k.p.c.). W sprawie o dział spadku jego stan ustala się według otwarcia spadku, zaś jego wartość według cen z chwili dokonania działu.
Zgodnie zaś zart. 210 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Zniesienie współwłasności może nastąpić w drodze umowy pomiędzy właścicielami bądź na skutek postanowienia sądu. Przepisyart. 211 k.c.orazart. 212 § 2 k.c.przewidują trzy sposoby zniesienia współwłasności: podział rzeczy wspólnej, przyznanie jej jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych bądź sprzedaż rzeczy stosownie do przepisówk.p.c.. Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca preferuje podział fizyczny rzeczy jako podstawowy i pierwszy sposób zniesienia współwłasności. Dopiero bowiem, gdy rzeczy nie da się podzielić ze względu na jej właściwości, bądź też podział ten byłby sprzeczny z przepisami ustawy, społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości (art. 211 k.c.), zniesienie współwłasności może nastąpić poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych (por.art. 212 § 2 k.c.). Szczególnym sposobem podziału zabudowanej nieruchomości jest ustanowienie odrębnej własności lokali. W myślart. 7 ust. 1 ustawy o własności lokaliodrębną własność lokalu można ustanowić w drodze umowy a także jednostronnej czynności prawnej właściciela nieruchomości albo orzeczenia sądu znoszącego współwłasność.
W niniejszej sprawie skład majątku wspólnegoW.iM.małżonkówW.nie budził kontrowersji. Wnioskodawcy i uczestnicy w zasadzie zgłosili zgodne żądania co do sposobu dokonania podziału majątku wspólnego i działu spadku poprzez wyodrębnienie lokali mieszkalnych w budynku wielorodzinnym położonym wP.przyul. (...), podziału nieruchomości położonej wP.przyul. (...)zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi oraz podziału nieruchomości położonej wP.. Różnice stanowisk dotyczyły przyznania pomieszczenia oznaczonego w inwentaryzacji jakopokój nr (...), znajdujący się w dobudowanej od strony północnej części budynku oraz kwestii podziału do używania części wspólnych oraz podziału do używaniadziałki gruntu nr (...).
Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych kwestii Sąd Rejonowy wskazał, że wedługart. 2 ust. 2 ustawy o własności lokalisamodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne.
Lokal posiada cechę samodzielności, o ile funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. Do lokalu mogą przynależeć jako jego części składowe pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio do niego nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, a w szczególności piwnica, strych, komórka, garaż.
W przedmiotowym budynku położonym wP.przyulicy (...)znajdują się cztery lokale mieszkalne, które spełniają wymogi samodzielności. Podlegały one wyodrębnieniu i przyznaniu współwłaścicielom:E. C. (1),A. K. (2)iG. S.. W budynku tym na najniższej i najwyższej kondygnacji znajdują się pomieszczenia, z których część spełniała wymogi pomieszczeń przynależnych. Są to pomieszczenia oznaczone numerami P02, P03, P04 łącznie z P05 i P08. Pomieszczenia te są oddzielone ścianami od pozostałych pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych z dostępem ograniczonym drzwiami i bramami garażowymi. Jednocześnie istnieje swobodny dostęp do tych pomieszczeń z zewnątrz. Pozostałe pomieszczenia znajdujące się w podpiwniczeniu nie spełniają tych wymogów: pomieszczenia o numerach P06, P09, P10 znajdują się w ciągu komunikacyjnym, zaś pomieszczenie nr P11 nie jest ograniczone od pozostałych drzwiami. Dlatego nie zachodziły podstawy do ich wydzielenia jako pomieszczeń przynależnych do poszczególnych lokali. Bezprzedmiotowe jest także dokonywanie podziału takich pomieszczeń quoad usum, gdyż przy braku ścian orzeczenie w tym zakresie nie byłoby możliwe do wykonania. Wyjątkiem są te części pomieszczeń w postaci piwnic o numerach P06 i P10, w których znajdują się piece ogrzewające lokale mieszkalne. Te same uwagi należy odnieść do żądania podziału do korzystania pomieszczenia na poddaszu oznaczonego nr S03. Pomieszczeniami przynależnymi są natomiast pomieszczenia na poddaszu oznaczone numerami S01 i S02, zaadaptowane na łazienkę i pokój.
Uwzględniając stanowiska wnioskodawców i uczestników Sąd Rejonowy przyznał lokalmieszkalny (...)E. C. (1), lokalmieszkalny (...)–A. K. (2), lokalemieszkalne (...)–G. S.. Rozstrzygnięcie to wymagało korekty przez zasądzenie stosownej dopłaty na rzecz uczestniczkiA. K. (1), która – w przeciwieństwie do pozostałych uczestników – nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z dopłat wynikających z różnicy wartości jej udziału w odniesieniu do wartości przyznanego jej lokalu. Łączna wartość lokali po wyodrębnieniu zamyka się kwotą 926285 zł, wartość lokali wraz z wartością gruntu – działki nr(...)zł to 955785 zł, zaś łączna wartość lokali oraz obu działek zabudowanych budynkiem mieszkalnym przyul. (...)to 964685 zł. Wartość udziałuA. K. (1)wynosi 318595 zł, udziałówS. W.,E. C. (1),B. S.iA. S.po 79658,75 zł, zaśG. S.– 327485 zł, z uwzględnieniem wartości gruntu działki, co do którejK. S.zawarł umowę zG.P.. W wyniku podziałuA. K. (2)otrzymała lokal mieszkalny o wartości 245210 zł, a więc o kwotę 73385 zł niższą niż wartość jej udziału,E. C. (1)otrzymała lokal o wartości 282090 zł, a więc o kwotę 202441,25 zł wyższą niż wartość jej udziału, zaśG. S.lokale o łącznej wartości 398985 zł, a więc o kwotę 71500 zł wyższą niż wartość jej udziału (z uwzględnieniem udziału jej syna). Dlatego zasądzeniu odE. C. (1)iG. S.na rzecz uczestniczkiA. K. (1)podlegały kwoty po 36692,50 zł tytułem spłaty zmierzającej do wyrównania wartości jej udziału.
Nadto wnioskodawcy i uczestnicy wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wP.oznaczonej jako działki gruntu: nr(...)o powierzchni 1,0876 ha i nr(...)o powierzchni 1,10 ha, objętejksięgą wieczystą nr (...), poprzez podziałdziałki nr (...)na dwie równe części oraz przyznanie poszczególnych działek współwłaścicielom. Wnioskodawczyni wnosiła o przyznaniedziałki nr (...)na własnośćE. C. (1), zaśdziałki nr (...)–Ł. S.,działki nr (...)na własnośćŁ. S., natomiast uczestniczkaA. K. (2)wnosiła o przyznanie jej jednej z działek powstałych z podziałudziałki nr (...). To ostatnie żądanie zasługiwało na uwzględnienie. Z uwagi na wysokość udziałuA. K. (1)we współwłasności tej nieruchomości (4/12 części) nie było podstaw, aby 2/3 tej nieruchomości przyznaćŁ. S.. Nieruchomość ta ma łączną wartość 100000 zł, stąd wartość udziałów poszczególnych współwłaścicieli kształtowała się w sposób następujący:A. K. (2)– 33333,33 zł,S. W.,E. C. (1),A. S.iB. S.– po 8333,33 zł,Ł. S.– 8333,33 zł.Ł. S.otrzymał nieruchomość o wartości 50000 zł,A. K. (2)o wartości 25000 zł iE. C. (1)o wartości 25000 zł. PrzysługującaA. K. (2)spłata wyniosła zatem 8333,33 zł, którą należało w połowie zasądzić odŁ. S.iE. C. (1).
Zgodnie zart. 212 § 1 k.c.jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi. Wyodrębnienie poszczególnych lokali mieszkalnych w budynku przyul. (...)wP.wymagało zapewnienia mieszkańcom tego budynku dostępu do drogi publicznej. Dostęp ten odbywa się przez sąsiedniądziałkę nr (...), objętąksięgą wieczystą (...), która w całości wykorzystywana jest jako droga dojazdowa do budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych na sąsiednich działkach. Poprzez sprzedaż tej nieruchomościK. G.P.pozbawiła współwłaścicieli nieruchomości zabudowanej budynkiem przyul. (...)dostępu do drogi publicznej. Z uwagi na usytuowanie budynku nadziałkach nr (...)nie jest możliwy dostęp do wejścia i bram garażowych budynku, znajdujących się po północnej stronie, do drogi publicznej w inny sposób aniżeli przezdziałkę nr (...). Uzasadniało to ustanowienie służebności przechodu i przejazdu na rzecz współwłaścicieli nieruchomości zabudowanej przyul. (...)oraz nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...).
Wnioskodawcy zgłosili również żądanie dokonania podziału nieruchomości powstałej na skutek podziałudziałki nr (...)do używania (quoad usum). W zakresie czynności zwykłego zarządu nieruchomością wspólną współwłaściciele mogą w drodze umowy dokonać jej podziału na części przeznaczone do wyłącznego korzystania przez każdego z nich. Zgodnie bowiem zart. 206 k.c., każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Współwłaściciele mogą jednak ustalić w odmienny sposób zakres korzystania z rzeczy wspólnej. Orzeczenie o sposobie korzystania z rzeczy wspólnej może, między innymi, polegać na podziale rzeczy wspólnej do korzystania przez określenie części rzeczy wspólnej, z których poszczególni współwłaściciele będą korzystać wyłącznie. Podział taki nie jest definitywny i w zależności od okoliczności może on ulec stosownej zmianie. W tym zakresie Sąd Rejonowy usankcjonował istniejący na gruncie sposób korzystania z nieruchomości przez współwłaścicieli.
Z uwagi na podziałdziałki nr (...)na dwie części oraz ustanowienie służebności przechodu i przejazdu podziałce nr (...)nie zachodziła potrzeba wydzielania dodatkowej drogi dojazdowej.
Rozstrzygnięcie o wydatkach postępowania Sąd Rejonowy uzasadnił art. 87 ust. 2 w związku z art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku zart. 520 § 1 k.p.c.Wydatki postępowania w niniejszej sprawie zamknęły się w kwocie 17369,07 zł, z czego z sum budżetowych Skarbu Państwa zostało wydane 16369,07 zł. Dotychczas zaliczki na poczet wydatków postępowania uiściliE. C. (1)w kwocie 2000 zł iK. S.w kwocie 1000 zł. Stosownie do wyników postępowania wydatki postępowania powinny obciążać w częściach równychE. C. (1),A. K. (1)iG. S., to jest w kwotach po 5789,69 zł.
*
Od tego postanowienia apelację wnieśli wnioskodawcyE. C. (1),G. S.iŁ. S., zaskarżając postanowienie Sądu Rejonowego w całości.
Wnioskodawcy zarzucili zaskarżonemu postanowieniu:
1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 58 § 2 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że umowa sprzedaży zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej przyul. (...)wP., oznaczonej nr(...), zawarta miedzyK.iG.małżonkamiS.orazG.P.jest nieważna, bez uprzedniego zbadania, czy zachodzą przyczyny nieważności tej czynności prawnej;
2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 48 k.c., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie budynek mieszkalny wzniesiony nadziałkach nr (...)położonych przyul. (...)wP.został przyporządkowany pod względem reżimu prawnego jedynie dodziałki nr (...), co stoi w sprzeczności z zasadą, że budynki trwale związane z gruntem są częściami składowymi gruntu;
3. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 10 ust. l ustawy o księgach wieczystych i hipotecepoprzez nakazanie dokonania zmian wksiędze wieczystej nr (...)oraz wksiędze wieczystej nr (...)pomimo, iż stan prawny ujawniony w tych księgach wieczystych nie jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym;
4. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. przepisuart. 618 k.p.c.w zw. zart. 233 § l k.p.c.w zw. zart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecew zw. zart. 58 § 2 k.c., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i niezasadnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiącadziałkę gruntu nr (...)oraz nieruchomość stanowiącadziałkę gruntu nr (...), położone przyul. (...)wP., stanowiły składnik majątku wspólnegoW.iM.małżonkówW., co skutkowało nieuprawnionym usunięciem przez Sąd niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym wksiędze wieczystej nr (...)oraz wksiędze wieczystej nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym, podczas gdy z prawidłowo ocenionych dowodów znajdujących się w aktach sprawy w sposób niewątpliwy wynika, że nieruchomość stanowiąca zabudowanądziałkę gruntu nr (...)stanowi składnik majątku wspólnegoG. S.orazK. S.nabyty odG.P.na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 lutego 1996 roku, a tym samym nie wchodzi w skład majątku wspólnegoW.iM.małżonkówW.;
5. naruszenie przepisu postępowania, tj.art. 365 § l k.p.c., poprzez uzgodnienie treściksiąg wieczystych nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym z naruszeniem zasady związania prawomocnym i nie uchylonym postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 14 listopada 1996 roku, II Ns 692/96, o stwierdzeniu na rzeczM.iW.małżonkówW.zasiedzenia wyłącznie nieruchomości położonej wP., stanowiącejdziałkę gruntu nr (...);
6. sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przejawiającą się w przyjęciu, że:
- nieruchomość stanowiącadziałkę gruntu nr (...)powstała z podziału jednej nieruchomości ujawnionej na mapie z 1970 roku oraz przypisanejM.iW.małżonkomW.na dwiedziałki o numerach (...), co nastąpiło w wyniku odnowienia ewidencji gruntów przeprowadzonej w latach 1993 – 1995, podczas gdy właścicielemdziałki nr (...)stała sięG.P.już w dniu 2 lipca 1991 roku na podstawie decyzji WojewodyL.;
- umowa sprzedażydziałki nr (...)z dnia 19 lutego 1996 roku, zawarta międzyK.iG.małżonkamiS.orazG.P., skutkowała nieuprawnionym podziałem zabudowanej nieruchomości obejmującejdziałki nr (...)oraz posadowionego na nich budynku, co powoduje jej nieważność, w sytuacji gdydziałki nr (...)w dacie zawarcia umowy sprzedaży stanowiły już odrębne nieruchomości i posiadały odrębne księgi wieczyste, a zatem umowa przeniesienia własności zabudowanejdziałki gruntu nr (...)nie skutkowała żadnym podziałem,
-działka gruntu nr (...)orazdziałka gruntu nr (...)położone przyul. (...)wP.jako jedna nieruchomość weszły w skład majątku wspólnegoW.iM.małżonkówW.w drodze zasiedzenia stwierdzonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 14 listopada 1996 roku, II Ns 692/96, podczas gdy z treści tegoż orzeczenia wynika, żeW.iM.małżonkowieW.nabyli przez zasiedzenie wyłącznie własnośćdziałki nr (...), zaś postanowienie w przedmiocie stwierdzenia zasiedzenia nie dotyczyło nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu nr (...);
7. naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisuart. 622 § 2 k.p.c., polegające na orzeczeniu przez Sąd o wzajemnych spłatach, tj. o zasądzeniu na rzecz uczestniczkiA. K. (1): kwoty 4166,67 zł odE. C. (1), kwoty 4166,66 zł odŁ. S., kwoty 36692,50 zł odE. C. (1)i kwoty 36692,50 zł odG. S., w sytuacji gdy współwłaściciele złożyli zgodny wniosek co do podziału nieruchomości i ostatecznie zgodnie wyrazili stanowisko, by różnic między wartością przyznanych części nieruchomości a wartością przysługujących udziałów nie wyrównywać przez dopłaty pieniężne;
8. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.art. 145 § l k.c., polegające na zaniechaniu zasądzenia odA. K. (1)na rzeczG. S.wynagrodzenia za ustanowienie na nieruchomości oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...), dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...), służebności przejazdu i przechodu na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wP.oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...)oraz nieruchomości położonej wP.oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...)– pomimo zgłoszenia takiego wniosku przezG. S..
Wnioskodawcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.
UczestniczkaA. K. (2)w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawców na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawców jest zasadna, gdyż konieczne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie przez ten Sąd istoty sprawy w rozumieniuart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Rejonowy było następstwem błędnie dokonanego przez ten Sąd usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym wksiędze wieczystej nr (...)oraz wksiędze wieczystej nr (...)a rzeczywistym stanem prawnym w zakresie stanu prawnegodziałki nr (...), będącego następstwem wadliwej oceny prawnej zdarzeń prawnych kształtujących ten stan prawny, przy jednoczesnym naruszeniu przepisów prawa procesowego w zakresie tego rozstrzygnięcia.
Zgodnie zart. 618 § 1 k.p.c.(stosowanym w sprawach działowych odpowiednio z mocyart. 688 k.p.c.iart. 567 § 3 k.p.c.) w sprawie działowej sąd rozstrzyga również spory o prawo własności (w tym o to, czy dany przedmiot wchodzi w skład spadku bądź majątku wspólnego), a w toku sprawy działowej odrębne postępowanie w tym przedmiocie jest niedopuszczalne (art. 618 § 2 k.p.c.), oczywiście o ile miałoby toczyć się z udziałem uczestników postępowania działowego a nie na rzecz lub przeciwko osobie trzeciej. Do tego rodzaju postępowań należy również postępowanie o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym w odniesieniu do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, aczkolwiek rozstrzyganie o takim żądaniu powinno mieć miejsce tylko w przypadku jego zgłoszenia w sposób odpowiadający wymogom pozwu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 roku, I CSK 323/11, Lex nr 1164719) i pamiętać należy, że w sprawie o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem, toteż nie może orzec w braku żądania albo niezgodnie ze zgłoszonym żądaniem (art. 321 § 1 k.p.c., por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 roku, III CZP 134/09, OSNC 2010/10/131). Mimo braku żądania wywodzonego zart. 10 ust. 1u.k.w.ih., możliwe jest ustalenie przesłankowo, że dana nieruchomość wchodzi lub nie wchodzi w skład majątku objętego działem (o ile jest to spór wyłącznie pomiędzy uczestnikami postępowania), np. sąd może ustalić, że nieruchomość, co do której ujawniony jako właściciel pozostawał jeden z małżonków, w rzeczywistości należy do ich majątku wspólnego, albo że jeden ze spadkobierców zasiedział nieruchomość będącą niegdyś własnością spadkodawcy. Nie ma jednak podstaw, aby – tak jak uczynił to w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy – orzekać wówczas odrębnym rozstrzygnięciem o usunięciu niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, pomimo braku takiego żądania.
Po drugie, zgodnie zart. 48 k.c.budynki trwale z gruntem związane stanowią co do zasady części składowe nieruchomości, a mogą być one odrębną nieruchomością z mocy przepisów szczególnych (art. 46 § 1 k.c.). Niewątpliwie, nie można uznać za właściwą sytuacji, w których trwale posadowiony budynek wzniesiony jest na dwóch różnych nieruchomościach mających odmienny stan prawny. Tym niemniej z różnych przyczyn występują tego rodzaju przypadki i nie daje to samo w sobie podstaw do stwierdzenia, że budynek jest częścią składową tylko jednej z nieruchomości, albo, że istnieje wówczas tylko jedna nieruchomość o określonym stanie prawnym. Rozstrzygnięcie tych zagadnień nie jest jednolite i zależy od okoliczności danego stanu faktycznego. Pamiętać przy tym należy, że stanowiące własność tej samej osoby grunty, nawet jeżeli graniczą ze sobą, ale są objęte oddzielnymi księgami wieczystymi, są odrębnymi nieruchomościami w rozumieniuart. 46 § 1 k.c.(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 roku, IV CK 114/02, OSNC 2004/12/201). Umowa przenosząca własność jednej z takich nieruchomości, nawet w przypadku gdy na obu znajduje się jeden budynek mieszkalny, nie jest tylko z tej przyczyny nieważna z uwagi na to, że nastąpiła bez podziału budynku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 roku, IV CSK 278/11, OSNC 2013/3/35).
Innym zagadnieniem zaś pozostaje to, że fizyczny podział nieruchomości zabudowanej trwale związanym z gruntem budynkiem jest możliwy, jeżeli budynek może zostać podzielony płaszczyzną pionową po istniejącej ścianie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnie 5 stycznia 1970 roku, I CR 5/71, Lex nr 6643), a umowa przenosząca własność części nieruchomości (np. jednej z działek gruntu objętych jedną księgą wieczystą), bez jednoczesnego podziału znajdującego się na niej budynku, jest nieważna (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 roku, III CZP 27/07, OSNC 2010/10/131).
Na podstawie dotychczas poczynionych ustaleń faktycznych nie ma podstaw do przyjęcia, że umowa sprzedażydziałki nr (...)z dnia 19 lutego 1996 roku, zawarta międzyK.iG.małżonkamiS.orazG.P., była nieważna, a gdyby nawet tak miało być – nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że stanowiła ona własnośćM.iW.małżonkówW.. Sąd Rejonowy prowadząc dalsze postępowanie w celu wyjaśnienia, w jaki sposób doszło do ukształtowania się obecnego stanu w zakresie istnienia dwóch nieruchomości będzie mieć na uwadze, że z dotychczas znanych faktów wynika, iż było to następstwem prawomocnych orzeczeń sądowych i ostatecznej decyzji administracyjnej, którymi sąd powszechny jest związany, a nie następstwem czynności prawnej rozporządzającej częścią zabudowanej nieruchomości. Nic też nie wskazuje, aby postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 14 listopada 1996 roku, II Ns 692/96, miało za przedmiot grunt stanowiącydziałkę ewidencyjną o numerze (...).
W przypadku, gdy z poczynionych przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustaleń faktycznych będzie wynikało, że istnieją dwie nieruchomości: jedna złożona zdziałki nr (...)i druga złożona zdziałki nr (...), objętych odrębnymi księgami wieczystymi i o odmiennym stanie prawnym wywodzonym z różnych zdarzeń prawnych, postępowanie w sprawie wyjścia z ich wspólności co do zasady powinno toczyć się rozdzielnie, co oczywiście nie wyklucza możliwości połączenia tych postępowań do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawieart. 219 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Niezależnie od tego, w tej sytuacji nie byłoby dopuszczalne wyjście ze wspólności którejkolwiek z tych nieruchomości przez ustanowienie odrębnej własności lokali w budynku posadowionym na obu nieruchomościach, chyba, że możliwe byłoby wykonanie trwałej ściany w budynku odpowiadającej przebiegowi granicy między nieruchomościami i tworzone lokale istniałyby tylko w przestrzeni jednej z tych nieruchomości. Ustanowienie odrębnej własności lokali stałoby się też możliwe wtedy, gdyby obie nieruchomości miały ten sam stan prawny i możliwe było ich połączenie w celu ustanowienia odrębnej własności lokali (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 roku, III CKU 30/97, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 roku, III CZP 95/09, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 roku, III CZP 37/96, OSNC 1996/9/116). Zaznaczyć przy tym należy, że o ile możliwe jest umowne (w tym ugodą sądową) doprowadzenie obu nieruchomości do tożsamego stanu prawnego, o tyle nie może to nastąpić orzeczeniem działowym, jeżeli nie ma podstawy prawnej w określonym zdarzeniu prawnym (np. zasiedzenie jednej z nieruchomości).
Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie w ogóle nie rozważał, czy możliwe jest wyjście ze wspólności poprzez podział samejdziałki nr (...)polegający na ustanowieniu odrębnej własności lokali, a na obecnym etapie postępowania nie można przyjąć, aby stan własnościdziałek: nr (...)był tożsamy. Nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...)jest najistotniejszym składnikiem majątku wspólnegoM.iW.małżonkówW.oraz spadków po nich, a rozstrzygnięcie o jej podziale determinuje rozstrzygnięcia o podziale innych nieruchomości oraz rozstrzygnięcia o spłatach bądź dopłatach. Tym samym wyżej opisane uchybienia Sądu pierwszej instancji należy uznać za równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy, gdyż Sąd Rejonowy nie ustalił, czy możliwy jest podział tej rzeczy wspólnej, a w konsekwencji wadliwe są również pozostałe rozstrzygnięcia działowe. Zbędne zatem jest na obecnym etapie postępowania szczegółowe odnoszenie się do ich poprawności oraz do poprawności rozliczeń z tytułu spłat bądź dopłat.
Jedynie na marginesie należy zwrócić uwagę Sądowi Rejonowemu, że w zaskarżonym postanowieniu dopuścił się również innych poważnych uchybień:

1
nie negując tego, że ustalenie wartości przedmiotów podlegających działowi może nastąpić również na podstawie zgodnych twierdzeń uczestników postępowania, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości (art. 229 k.p.c.), przy ustanowieniu odrębnej własności lokali istotne są wartości tworzonych lokali (uwzględniające w sobie związane z lokalami udziały w nieruchomości wspólnej), natomiast nie uwzględnia się dodatkowo (odrębnie) wartości samego gruntu;

2
w postępowaniu o podział majątku wspólnegoM.iW.małżonkówW.a także o dział spadków po nich i częściowy dział spadków po ich następcach nie jest możliwe ustanowienie służebności gruntowej obciążającej nieruchomość nie będącą przedmiotem tego postępowania (art. 212 § 1 k.c.); z dotychczasowych ustaleń wynika, żedziałka nr (...)stanowiła własnośćK. S.iG. S.na zasadzie wspólności ustawowej, a zatem podział majątku wspólnegoK. S.iG. S.oraz dział spadku poK. S.w zakresie tej nieruchomości powinien mieć miejsce wyłącznie pomiędzyG. S.iŁ. S.i wyłącznie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości przyznawanej jednej z tych osób w ramach tego postępowania (a nie w ramach postępowania dotyczącego majątkuW.iM.małżonkówW.) możliwe byłoby ustanowienie służebności gruntowej; wniosek o ustanowienia służebności drogi koniecznej może natomiast być rozpoznawany w odrębnym postępowaniu;

3
skoro jedna ze spadkobierczyńM.iW.małżonkówW.–T. M.nie rozporządziła swoim udziałem w spadkach po nich, a tylko udziałami w przedmiotach należących do spadku (por.art. 1036 k.c.), postępowanie działowe powinno toczyć się z jej udziałem.

Rozstrzygając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji rozstrzygnie również o kosztach instancji odwoławczej (art. 108 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.
1 Sąd Rejonowy omyłkowo oznaczał w dalszej części postanowienia tę działkę i działki tworzone z jej podziału nr(...)zamiast(...).