Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 857/16
Data wyroku: 2017-01-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Ochalska-Gola, Anna Miastkowska
Podstawa prawna: art. 23 k.c.

Sygn. akt I ACa 857/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący : SSA  Anna Miastkowska
Sędziowie : SA  Dorota Ochalska - Gola
del . SO Elżbieta  Gawryszczak  ( spr .)
Protokolant: st. sekr. sąd. Grażyna Michalska
po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. w Łodzi na rozprawie
sprawy z powództwaA. N.
przeciwkoGrupieO..pl (...)wK.
o ochronę dóbr osobistych
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II C 805/15

1
oddala  apelację;

2
przyznaje  adwokatA. Ś.wynagrodzenie za udzieloną powodowi pomoc prawną z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 4.428 ( cztery  tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych brutto i nakazuje wypłacić tę kwotę ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi.

Sygn. akt I  ACa  857/16

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 16 czerwca 2015 roku, skierowanym przeciwkoGrupie (...) S.A., powódA. N.wniósł o zasądzenie kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dób osobistych powoda, tj. prawa do prywatności, dobrego imienia i wizerunku.
Nadto powód wniósł także o zasądzenie od strony pozwanej na rzeczInstytutu Centrum (...), tytułem zadośćuczynienia na wskazany cel społeczny, kwoty 40.000 złotych.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 8 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo i zasądził odA. N.na rzecz GrupyO..pl (...)wK.kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd I instancji przyznał adwokatA. Ś.wynagrodzenie za udzieloną powodowi pomoc prawną z urzędu w kwocie 4428 złotych i nakazał wypłacić tę kwotę ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi.
Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących ustaleniach stanu faktycznego :
Powód jest osadzony w Areszcie Śledczym wŁ., gdzie odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności, wymierzoną prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2007 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt IV K 193/04. Powód został skazany w związku z procederem, jakiego dopuścił się podczas pracy jako sanitariusz wWojewódzkiej (...)wŁ., a który polegał m.in. na uśmiercaniu pacjentów przewożonych karetką pogotowia i przekazywaniu firmom pogrzebowym – w zamian za gratyfikację pieniężną – informacji o zgonach.
W dniu 23 stycznia 2012 roku na portaluO..pl opublikowano artykuł pt. „10 lat od afery ‘łowców skór’ śledztwo trwa”, autorstwaK. T., redaktoraO.Wiadomości. Artykuł przybliżał okoliczności tzw. afery „łowców skór” – sposób funkcjonowania procederu, okoliczności jego ujawnienia, streszczał etapy toczącego się postępowania karnego względem sprawców, od momentu przedstawienia im zarzutów, przez postępowania sądowe (przed Sądem Okręgowym i Apelacyjnym), aż do postępowania toczącego się przed Sądem Najwyższym, który oddalając kasację obrońców, utrzymał w mocy wydany przez Sąd Okręgowy w Łodzi wyrok skazujący.
Artykuł wymieniał z imienia i nazwiska osobę powoda, wskazując żeA. N.został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności za zabójstwo czterech pacjentów i pomoc w piątym. Nazwisko powoda padało również w kontekście werdyktu wydanego względem sanitariuszaK. B.– który miał udzielaćA. N.pomocy w dokonanych przez niego zabójstwach.
Artykuł opatrzony był zdjęciem przedstawiającym dwóch mężczyzn w towarzystwie funkcjonariuszy Policji, odwróconych tyłem do obiektywu, nie charakteryzujących się szczególnymi cechami, który umożliwiłby ich identyfikację, podpisanym „nekroafera”.
Powód nie wyrażał zgody na upublicznianie jego wizerunku i danych osobowych.
W sprawie jaka toczyła się przeciwkoA. N.przed Sądem Okręgowym w Łodzi pod sygnaturą akt IV K 193/04, Sąd Najwyższy w dniu 27 października 2009 roku oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną, natomiast w dniu 28 kwietnia 2010 roku oddalił wniosek o wznowienie postępowania.
W 2009 r., dane powoda były podawane w materiałach prasowych, publikowanych na portalach internetowych: newsweek.pl, wyborcza.pl, tvn24.pl., w kontekście tzw. „afery łowców skór”.
Imię i nazwisko powoda figuruje pod hasłem „afera łowców skór” na wielojęzycznej encyklopedia internetowej(...).
Dokonując ustaleń faktycznych Sąd I instancji oparł się na powołanych, załączonych do akt sprawy dokumentach.
Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków:J. N.,A. P.,D. M.,R. W.,R. K.orazJ. Z. (1), o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychologa i psychiatry oraz z zeznań samego powoda, bowiem okoliczności na jakie miały być przeprowadzone te dowodowy nie miały dla rozpoznania sprawy istotnego znaczenia .
Przy takich ustaleniach stanu faktycznego Sąd I instancji wywiódł, że powództwo jako niezasadne podlegało oddaleniu.
Roszczenia powoda o zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz swoją i wskazany cel społeczny, w związku z naruszeniem dóbr osobistych poprzez opublikowanie w artykule prasowym, na portaluO..pl danych osobowych i wizerunku powoda Sąd I instancji rozpatrywał w kontekście przepisówart. 23 k.c.i24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.orazart. 38 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1984 roku Prawo prasowe(Dz. U. z 1984 r., Nr 5, poz. 24 ze zm. – dalej powoływana jako pr. pras.).
W niniejszej sprawie powód żądania pozwu wywodził z faktu naruszenia jego prawa do prywatności, dobrego imienia i wizerunku, w związku z opublikowaniem artykułu prasowego, w której został wskazany z imienia i nazwiska w kontekście procesu tzw. „łowców skór”.
Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej nie zostały spełnione. Opublikowania artykułu, w którym wymieniono imię i nazwisko powoda w kontekście procesu „łowców skór” nie było zachowaniem bezprawnym, co wyłącza odpowiedzialności strony pozwanej. Do publikacji doszło po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego w sprawie o sygnaturze akt IV K 193/04. Powód został skazany w tym postępowaniu w związku z procederem, jakiego dopuścił się podczas pracy jako sanitariusz wWojewódzkiej (...)wŁ., a który polegał m.in. na uśmiercaniu pacjentów przewożonych karetką pogotowia i przekazywaniu firmom pogrzebowym – w zamian za gratyfikację pieniężną – informacji o zgonach.
W ocenie Sądu I instancji, nie doszło również do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci czci, godności i dobrego imienia.Ewentualna bezprawność działania strony pozwanej została tu wyłączona. Można dodać jedynie, że zakaz publikowania w prasie danych osobowych i wizerunku oskarżonego w sprawie karnej ma na celu jego ochronę przed stygmatyzacją, w warunkach, gdy do chwili wydania prawomocnego skazującego wyroku chroni go zasada domniemania niewinności. W chwili uprawomocnienia się wyroku skazującego ochrona wynikająca z przedstawionej powyżej zasady przestaje działać.
W ocenie Sądu I instancji, nie znajdował także uzasadnienia zarzut naruszenia wizerunku powoda. Nie doszło do naruszenia prawa powoda do ochrony wizerunku. Zdjęcie zamieszczone w artykule było zdjęciem ze sprawy sądowej, które nie przedstawiało powoda w sposób dający się go rozpoznać (k. 8). Zdjęcie bowiem przedstawiało dwóch mężczyzn zasiadających na ławie oskarżonych w asyście policjantów, ale żaden z tych mężczyzn nie był przedstawiony w sposób pozwalający na jego identyfikację: nie widać było ani twarzy żadnej z tych osób, ani żadnych innych cech charakterystycznych. W tym wypadku zatem do naruszenia dobra osobistego w ogóle nie doszło, a nawet gdyby tak było, to wyłączona jest bezprawność tego naruszenia.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażoną w przepisieart. 98 § 1 k.p.c.i obciążył nimi powoda.
Powód wywiódł apelację od powyższego rozstrzygnięcia.
Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu :
1.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia , tj.art. 233 § 1 k.p.c.wskutek braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i powzięcia błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażających się w bezzasadnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, tj. czci, prawa do dobrego imienia , prawa do prywatności oraz wizerunku poprzez zamieszczenie danych osobowychA. N.oraz jego wizerunku na Łamach artykułu „10 lat od afery Łowców skór, śledztwo trwa”, w sytuacji gdy strona pozwana ujawniła dane personalne powoda oraz jego wizerunek bez zgody zainteresowanego, a nie przemawia za tym żaden ważny interes społeczny, jak również działania strony pozwanej nie mogą być legitymizowane publikacjami dokonywanymi przez inne podmioty;
2.obrazę przepisów postepowania mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. przepisówart. 217 § 2k.p.c. w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niezasadne oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków zgłoszonych przez powoda oraz zeznań powoda, które to środki dowodowe miały wykazać rozmiar krzywdy wyrządzonej powodowi na skutek bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych;
3.obrazę przepisów postępowania mająca wpływ na treść rozstrzygnięcia , tj.art. 217 § 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.poprzez niezasadne oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz psychologa, które to dowody miały wykazać czy i ewentualnie jaki uszczerbek na zdrowiu powoda wywołało bezprawne działanie strony pozwanej;
4.naruszenie art. 13 ust. 2 ustawy „prawo prasowe” poprzez bezzasadne przyjęcie przez Sąd I instancji, że strona pozwana nie musiała dysponować zgodą powoda na ujawnienie jego danych osobowych, bowiem postępowanie karne zostało prawomocnie zakończone, w sytuacji gdy a contrario z tego przepisu wynika, ze po prawomocnym zakończeniu postępowania zgody udziela osoba, której materiał prasowy dotyczy, co nie miało miejsca w przedmiotowym stanie faktycznym;
5. naruszenie przepisów prawa materialnegoart. 24 § 1 k.c.w zw. zart. 448 k.c.poprzez błędną ich wykładnię, a polegającą na nie zasądzeniu od strony pozwanej na rzecz powoda zadośćuczynienia, w sytuacji gdy doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda przez stronę pozwaną.
W konkluzji skarżący wniósł o :
1.rozpoznanie w trybieart. 380 k.p.c.postanowienia Sądu I instancji mającego istotne znaczenie dla wyniku sprawy , wydanego w toku rozprawy o oddaleniu wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadkówJ. N.,A. P.,J. Z. (2),D. M.,R. W.,R. K.oraz dowodu z zeznań powoda na okoliczność rozmiaru krzywdy wyrządzonej powodowi na skutek bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych, jak również dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz psychologa na okoliczność, czy i ewentualnie jaki uszczerbek na zdrowiu powoda wywołało bezprawne działanie strony pozwanej;
2. dopuszczenie w postępowaniu przed Sądem II instancji dowodu z przesłuchania świadkówJ. N.,A. P.,J. Z. (2),D. M.,R. W.,R. K.oraz dowodu z zeznań powoda na okoliczność rozmiaru krzywdy wyrządzonej powodowi na skutek bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych, jak również dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz psychologa na okoliczność, czy i ewentualnie jaki uszczerbek na zdrowiu powoda wywołało bezprawne działanie strony pozwanej;
3. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez :
- uwzględnienie powództwa w całości;
- zasadzenie kosztów zastępstwa adwokackiego przed Sądem II instancji według norm przepisanych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu powiększonych o należny podatek VAT, oświadczając że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Sąd Apelacyjny zważył, co  następuje :
Apelacja nie jest zasadna.
Wbrew zarzutom skarżącego podniesionym w apelacji, Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, znajdujących pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, ocenionym bez przekroczenia granic swobodnej ceny dowodów wyznaczonej dyspozycjaart. 233 k.p.c.i trafnie określił konsekwencje prawne z nich wynikające.
Ustalenia stanu faktycznego i rozważania prawne poczynione przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne, bez konieczności ich przytaczania.
W szczególności nie znajduje żadnego uzasadnienia zarzut naruszenia przez Sąd I instancji reguł postępowania dowodowego opisanych w dyspozycji art. 233k.p.c. , 217§ 2 k.p.c.,227 k.p.c..
W ocenie Sądu Apelacyjnego, oddalenie wniosków dowodowych przez Sąd I instancji było w pełni uzasadnione i w żadnym razie nie stanowiło naruszeniaart.217 i art. 227 k.p.c..
Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków:J. N.,A. P.,D. M.,R. W.,R. K.orazJ. Z. (1), o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychologa i psychiatry oraz z zeznań samego powoda. Zgłoszeni przez powoda świadkowie, oraz sam powód, stosownie do nakreślonej w treści pozwu tezy dowodowej mieliby być przesłuchiwani na następujące okoliczności: momentu powzięcia przez powoda wiadomości o spornym artykule, źródła tej informacji, czy powód wyrażał zgodę na ujawnienie swoich danych personalnych oraz swojego wizerunku oraz jakie skutki artykuł wywołał w życiu powoda i jego rodziny. Biegli sądowi – psychiatra i psycholog mieliby zaś wydać opinię w której wypowiedzieliby się co do wpływu zamieszczonej publikacji prasowej na stan zdrowia powoda oraz związanego z tym uszczerbku na zdrowiu.
Zgodzić należy się w pełni z Sądem I instancji, że zgłoszone przez stronę powodową wnioski dowodowe nie mają znaczenia dla niniejszego postępowania i orzeczenia w przedmiotowej sprawie. W toku postępowania nie była kwestionowana okoliczności braku zgody ze strony powoda, co do możności ujawnienia jego danych i wizerunku, dlatego też nie znajduje podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie, zwłaszcza – że w świetle okoliczności faktycznych sprawy fakt ten, nie ma jakiegokolwiek znaczenia. Jeśli chodzi zaś o okoliczność momentu powzięcia wiedzy o spornym artykule, która jest niezbędna do zbadania zasadności podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia, byłby ona uzasadniona, jedynie w sytuacji przesądzenia bezprawności zachowania strony pozwanej. Okoliczność dokonania pozytywnej oceny w zakresie zgodności postępowania pozwanego z prawem, w rezultacie wyłączała konieczność poddawania stanu faktycznego sprawy badaniu w kontekście ograniczenia lub wyłączenia możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej w związku z upływem czasu.
Zasadnie także Sąd I instancji oddalił wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych: psychiatry i psychologa. Niemożność przypisania zachowaniu pozwanego znamienia bezprawności, w rezultacie czyni rozważania specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego oraz dolegliwości psychosomatycznych – nieprzydatnymi dla celów dowodowych, oraz zmierzającymi jedynie do niepotrzebnego wydłużenia postępowania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 227 k.p.c.oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda w apelacji, które stanowiły powielenie wniosków dowodowych oddalonych przez Sąd I instancji.
Wbrew stanowisku skarżącego zaprezentowanemu w apelacji, nie znajdują żadnego uzasadnienia zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególnościart. 24 § 1 k.c., w zw. zart. 448 k.c.orazart. 13 ust. 2 ustawy prawo prasowe.
W rozpoznawanej sprawie powód wywodził żądania pozwu z faktu naruszenia jego prawa do prywatności, dobrego imienia i wizerunku, w związku z opublikowaniem artykułu prasowego, w której został wskazany z imienia i nazwiska w kontekście procesu tzw. „łowców skór”.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności strony pozwanej, bowiem działanie strony pozwanej nie było bezprawne. Bezprawność działania jest przesłanką odpowiedzialności opisaną dyspozycjąart. 24 § 1 k.c.
W myśl przepisuart. 13 ust. 2 ustawy z 26 stycznia 1984 roku Prawo prasowe(Dz. U. z 1984 r., Nr 5, poz. 24 ze zm.) nie wolno publikować w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe (zakaz wprowadzony przezart. 13 ust. 2pr. pras. dotyczący publikowania w prasie danych osobowych i wizerunku oskarżonego w sprawie karnej ma na celu jego ochronę przed stygmatyzacją, w warunkach, gdy do chwili wydania prawomocnego skazującego wyroku chroni go zasada domniemania niewinności), jak również danych osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. Należy więc uznać, że osobie, której dane osobowe zostały ujawnione z naruszeniem cytowanego przepisu, przysługują roszczenia wymienione wart. 24 k.c., o ile nie zachodzą okoliczności wyłączające bezprawność. Jednakże należy mieć na względzie fakt, że ograniczenie unormowane w przepisieart. 13 ust. 2pr. pras. dotyczące jedynie ujawnienia danych wskazanych osób w toku postępowania przygotowawczego lub sądowego, nie zaś po jego prawomocnym zakończeniu.
Artykuł dotyczący powoda został opublikowany w 2012 roku, a więc już po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego, w którym powód został skazany . Przed publikacją, nie tylko wydany został wyrok sądu II instancji, ale także oddalona została skarga kasacyjna oraz oddalono wniosek o wznowienie postępowania. Z tej przyczyny – wobec prawomocnego zakończenia postępowania karnego – nie mogło dojść do naruszenia ograniczeń ustanowionych w przepisie art. 13 ust. 2 pr. pras. na czas trwania postępowania. Tym samym opublikowania artykułu, w którym wymieniono imię i nazwisko powoda w kontekście procesu „łowców skór” nie było zachowaniem bezprawnym, co wyłącza odpowiedzialności strony pozwanej.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego zachodziły również inne przesłanki wyłączające bezprawność działania strony pozwanej. Przede wszystkim informacja, żeA. N.został uznany winnym czynów polegających na uśmiercaniu pacjentów przewożonych karetką pogotowia i przekazywaniu – w zamian za korzyści majątkowe – informacji o ich zgonach, była podana do publicznej wiadomości. Zatem powiązanieA. N.z procesem tzw. „łowców skór” było powszechnie wiadome na długo przed informacją z dnia 26 stycznia 2012 roku, jaka pojawiła się na portaluO..pl. (...)należy, że proceder, w którym udział brał powód, budził i budzi oburzenie społeczne i z tego też względu informacja o osobach, które w związku z tymi czynami zostały skazane dotarła do wielu osób, publikowana była bowiem w wielu miejscach i wielokrotnie powtarzana jako bulwersująca i budząca zainteresowanie społeczne, w szczególności w regionie(...). Również szczególnie rażący charakter przestępstwa, którego dopuścił się powód stanowi podstawę do przyjęcia, że wyłączenie bezprawności nastąpiło z uwagi na konieczność ochrony interesu publicznego. Rolą prasy jest bowiem rzetelne informowanie obywateli, kontrola i ujawnianie spraw życia publicznego, a także wyrażanie krytyki społecznej (art. 1 pr. pras.).
Zgodzić należy się z Sądem I instancji i w tym zakresie, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci czci, godności i dobrego imienia. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie ewentualna bezprawność działania strony pozwanej została tu wyłączona, o czym świadczą powyższe rozważania. Można dodać jedynie, że zakaz publikowania w prasie danych osobowych i wizerunku oskarżonego w sprawie karnej ma na celu jego ochronę przed stygmatyzacją, w warunkach, gdy do chwili wydania prawomocnego skazującego wyroku chroni go zasada domniemania niewinności. W chwili uprawomocnienia się wyroku skazującego ochrona wynikająca z przedstawionej powyżej zasady przestaje działać.
Nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia wizerunku powoda. Pomijając wyłącznie bezprawności z uwagi na publikacje artykułu, który miał na celu ochronę ważnych interesów społecznych, to do naruszenia prawa powoda do wizerunku w ogóle nie doszło. Zdjęcie zamieszczone w artykule jest zdjęciem ze sprawy sądowej, które nie przedstawia powoda w sposób dający się go rozpoznać (k. 8). Zdjęcie bowiem przedstawia dwóch mężczyzn zasiadających na ławie oskarżonych w asyście policjantów, ale żaden z tych mężczyzn nie jest przedstawiony w sposób pozwalający na jego identyfikację: nie widać ani twarzy żadnego z tych osób, ani żadnych innych cech charakterystycznych. W tym wypadku zatem do naruszenia dobra osobistego w ogóle nie doszło, a nawet gdyby tak było, to wyłączona jest bezprawność tego naruszenia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną na podstawieart.385 k.p.c.