Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 116/17
Data wyroku: 2017-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Zdziarska, Jerzy Leder, Grzegorz Miśkiewicz
Słowa kluczowe: Zabójstwo
Podstawa prawna: art. 148 § 1 k.k.

Sygn. akt II AKa 116/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 września 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący SSA – Jerzy Leder
Sędziowie SA - Anna Zdziarska
SO (del.) - Grzegorz Miśkiewicz (spr.)
Protokolant Olaf Artymiuk
przy udziale Prokuratora Marka Deczkowskiego
po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r.
sprawy:
R. F., synaE.iK.zd.S.,urodz. (...)wN.
oskarżonego o czyn zart. 148 § 1 k.k.w zw zart. 64 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego i prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 04 stycznia 2017 r. sygn. akt XVIII K 33/16
uchyla zaskarżony wyrok wobec oskarżonegoR. F.i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
R. F.został oskarżony o to, że:
-w bliżej nieustalonym dniu, jednak nie wcześniej niż 20 sierpnia1999 r. i nie później niż 1 września 1999 r. wW.przyul. (...), działając z zamiarem bezpośrednim, zabiłR. T.poprzez wywieranie swymi rękoma ucisku na jego szyję,
tj. o czyn zart. 148 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Warszawie dnia 4 stycznia 2017 r. sygn. aktXVIII K 33/16:
I.oskarżonegoR. F.uznał za winnego tego, że w dniu20 sierpnia 1999 r. w mieszkaniu położonym przyul. (...)wW., działając z zamiarem bezpośrednim, pozbawił życiaR. T.poprzez wywieranie swoimi rękoma ucisku na szyję pokrzywdzonego w obrębie chrząstki tarczowatej i kości gnykowej, czym spowodował jego zgon, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 (pięciu) lat po odbyciu co najmniej 6 (sześciu) miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd Wojewódzki w Warszawie w sprawie VIII K 406/92 za umyślne przestępstwo podobne i czyn ten zakwalifikował zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.i na tej podstawie skazał go, a na podstawieart. 148 § 1 k.k.wymierzył mu karę 25 (dwudziestu pięciu) lat pozbawienia wolności;
II.na podstawieart. 63 §1 k.k.na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemuR. F.okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia9 czerwca 2015 r. do dnia 4 stycznia 2017 r., przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary pozbawienia wolności;
III.na podstawieart. 44 § 2 k.k.w zw. zart. 195 k.k.w.orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa dowodów rzeczowych wyszczególnionych w poz. 1 oraz 2, wymienionych w ich wykazie Nr(...)na karcie 182 oraz dowodów rzeczowych z poz. od 3 do 8 wymienionych w wykazie Nr(...)na karcie 182, zarządzając ich zniszczenie;
IV. na podstawieart. 230 § 2 k.p.k.orzekł zwrotD. W.dowodów rzeczowych z poz. od 1 do 3 oraz z poz. 5 wymienionych w wykazie dowodów rzeczowych Nr(...)na karcie 181 oraz z poz. 9, z poz. od 11 do 16 i z poz. od 22 do 25 wymienionych w wykazie dowodów rzeczowych Nr(...)na karcie 182-184;
V.zabezpieczone ślady biologiczne z poz. 4 i z poz. 6 wymienione w wykazie dowodów rzeczowych Nr(...)na karcie 181 orzekł pozostawić w aktach sprawy;
VI.na podstawieart. 618 § 1 pkt 11 k.p.k.w zw. z§ 17 ust. 1 pkt 2, § 17 ust. 2 pkt 5 i § 20w zw. z § 4 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r., poz. 1801) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokataM. B.kwotę 1.620,00 zł (jeden tysiąc sześćset dwadzieścia złotych) plus VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonemuR. F.;
VII. na podstawieart. 626 § 1 k.p.k.,art. 624§1 k.p.k.zwolnił oskarżonegoR. F.od ponoszenia kosztów sądowych, z których wyłożone wydatki przejął na rachunek Skarbu Państwa.
Apelacje od wyroku złożyli obrońca oskarżonego oraz prokurator.
Obrońcazaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
a)mającą wpływ na jego treść obrazę przepisów postępowania, tj.art. 7 k.p.k.poprzez całkowicie dowolną ocenę dowodów z zeznań świadkówŚ.iS.jako w pełni wiarygodnych i niezawierających sprzeczności ani wewnętrznych, ani w relacji do innych, uznanych za wiarygodne, dowodów, podczas gdy prawidłowa ocena tych dwu kluczowych dowodów winna prowadzić do wniosku, że nie stanowią one wiarygodnej relacji o przebiegu zdarzeń związanych ze śmierciąR. T.i, jako takie, nie mogą stanowić dostatecznej podstawy przypisania oskarżonemu sprawstwa przestępstwa,
b)mającą wpływ na jego treść obrazę przepisów postępowania, tj. 7k.p.k.poprzez wadliwą, całkowicie dowolną ocenę dowodu z opinii biegłegoK., jako wskazującej na pozbawienie życiaR. T.w sposób i w okolicznościach wynikających z zeznań świadkówŚ.iS., podczas gdy z treści opinii pisemnej oraz jej wniosku końcowego, a także opinii ustnej uzupełniającej wynika, że opinia ta, będąc wiarygodną i sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie wiadomości specjalne, nie jest jednoznaczna w krytycznej części dotyczącej faktycznego mechanizmu pozbawienia życia pokrzywdzonego,
c)obrazęart. 7 k.p.k.poprzez dowolną ocenę zeznań świadkówK. P.orazM. K.jako potwierdzających fakt pożyczeniaM. Ś.szpadla i wózka, podczas gdy z treści zeznań takie zdarzenia nie wynikają w sposób niewątpliwy; nie wynika także z zeznańP., żeby świadek rozpoznał okazany mu szpadel, znaleziony w miejscu ujawnienia zwłok pokrzywdzonego.
d)obrazęart. 7 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.w zw. zart. 5 § 2 k.p.k.poprzez wadliwą ocenę opinii z zakresu genetyki sądowej, jako uzupełniająco potwierdzającą przebieg zdarzeń ustalony na podstawie zeznańŚ.iS., podczas gdy ostateczne wnioski opinii potwierdziły jedynie kontakt świadkaS.z kocem zabezpieczonym w miejscu ujawnienia zwłok pokrzywdzonego; jednocześnie brak analogicznego wniosku co doR. F.winien prowadzić, na zasadzieart. 5 § 2 k.p.k., do ustalenia, że oskarżony z kocem tym nie miał styczności, a w dalszej konsekwencji do ustalenia istotnej sprzeczności między obiektywnym dowodem z opinii sądowo-genetycznej a dowodem z zeznańW. S.iM. Ś..
e)obrazę przepisów postępowania, tj.art. 410 k.p.k.poprzez oparcie rozstrzygnięcia jedynie na części ujawnionego materiału dowodowego, przy jednoczesnym pominięciu istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów, w tym:
i)opinii z zakresu badań osmologicznych wykluczającej kontakt oskarżonego ze szpadlem mającym posłużyćR. F.do zakopania zwłok
ii)protokołu przesłuchaniaD. W.połączonego z okazaniem jej wizerunkuM. W.uprawdopodabniającego, żeR. F.nie był osobą dysponującą kluczami pokrzywdzonego po jego zgonie, a to wobec oczywistej różnicy w wyglądzie między nim aM. W.
(...))dokumentów wytworzonych w toku umorzonego pierwotnie śledztwa, a wskazujących na obecność samochodu należącego doR. T.pod adresem jego zamieszkania już po dacie ustalonej przez Sąd jako data jego śmierci, który to fakt ma znaczenie dowodowe jako pozwalający ocenić wiarygodność innego właściwego dowodu, tj. zeznańM. Ś.w zakresie, w jakim relacjonował przeparkowanie samochodu pokrzywdzonego z miejsca popełnienia przestępstwa naul. (...)wW., a następnie na miejsce zniszczenia pojazdu
iv)dokumentacji zgromadzonej w toku weryfikacji połączeń telefonicznychR. T.przed datą jego zaginięcia, w tym w szczególności bilingów oraz notatek urzędowych sporządzonych przez funkcjonariuszy Policji w wyniku analizy danych dostarczonych przez operatorów telekomunikacyjnych, przy czym dokumentacja ta ma znaczenie dowodowe jako pozwalająca zweryfikować wiarygodność innego właściwego dowodu tj. zeznańW. S.w zakresie, w jakim relacjonował fakt kontaktu telefonicznego z pokrzywdzonym w dniu zabójstwa
f)obrazę przepisów postępowania, tj.art. 170 § 1 pkt 4 k.p.k.w zw. zart. 169 § 2 k.p.k.w zw. zart. 9 ust. 2 ustawy o niektórych uprawnieniach pracowników urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz funkcjonariuszy i pracowników urzędów nadzorowanych przez tego ministra[dalej: ustawa o niektórych uprawnieniach] w zw. z art. 20b w zw. zart. 22 ust. 1, la oraz lbustawy o Policjipolegającą na niezasadnym odstąpieniu od dalszych czynności związanych z procedurą zwolnienia świadkaR.z obowiązku zachowania tajemnicy na okoliczności objęte tezą dowodową
g)obrazę przepisów postępowania, tj.art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k.polegającą na niezasadnym oddaleniu wniosku obrony o przesłuchanie w charakterze świadkaP. P. (1), podczas gdy dowód z jego zeznań, w połączeniu z treścią zeznańD. W.pozwoliłby na weryfikację tezy, żeR. F.nie był osobą, która dysponowała kluczamiR. T., a w konsekwencji prowadziłoby do podważenia istotnej części zeznańW. S., uznanych przez Sąd za w pełni wiarygodne. Nadto wskazać należy, że zaliczone w poczet materiału dowodowego postanowienia o pierwotnym umorzeniu postępowania z powodu niewykrycia sprawców, a także karta przeglądowa otwierająca Zbiór A Załącznik 1 B akt wskazują, żeP. P. (2)był przesłuchiwany w charakterze świadka, jednak protokół tych zeznań nie został odtworzony,
h) obrazę przepisów postępowania, tj.art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k.w zw. zart. 169 § 2in finek.p.k.polegającą na niezasadnym oddaleniu wniosku dowodowego obrony o zwrócenie się do Komendy Stołecznej Policji o informację czy, w jakim okresie i z jakim udziałemM. Ś.prowadzone były czynności związane z ewentualną kradzieżą laptopa należącego do jednego z członków Parlamentu RP, podczas gdy dowód ten zmierzał do weryfikacji relacji procesowejM. Ś.dotyczącej okoliczności ujawnienia przez niego wobec organów ścigania faktu posiadania wiedzy o okolicznościach śmierciR. T.,
i)obrazęart. 5 § 2 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.polegającą na niedostrzeżeniu, a w konsekwencji nierozstrzygnięciu w przedmiocie wątpliwości co do sprawstwa oskarżonego, a to wobec treści dowodów z odtworzonych akt postępowania, zawierających szereg niezweryfikowanych ostatecznie hipotez śledczych, konkurencyjnych wobec przyjętej w skarżonym wyroku, a dotyczących m.in. sprawstwaP. D., nieustalonych osób grożącychR. T., m.in. w związku z zadenuncjowaniem przez niego popełnionych przez te osoby przestępstw,
j)rażącą surowość orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności, a to wobec jej eliminacyjnego charakteru (szczególnie przy uwzględnieniu wieku oskarżonego), a jednocześnie istotnego zmniejszenia konieczności oddziaływania w ramach prewencji indywidualnej na sprawcę, którego postawa po kilkunastu latach od ewentualnego popełnienia czynu wskazuje na pełną resocjalizację i możliwość normalnego funkcjonowania w ramach społeczeństwa.
W konkluzji obrońca, na zasadzieart. 427 § 1 k.p.k., wniósł o zmianę skarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez zwrot ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji akt sprawy w celu przedstawienia Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego kwestii zwolnienia asp.R.z tajemnicy i przesłuchanie go na okoliczności tą tajemnicą objęte, ewentualnie o zmianę wyroku poprzez orzeczenie wobecR. F.kary 8 lat pozbawienia wolności.
Prokuratorwyrokowi zarzucił obrazęart. 170 § 1 pkt 4 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.poprzez niezastosowanieart. 22 ust. 1 a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policjii uznanie, że zwolnienie funkcjonariusza Policji z zachowania w tajemnicy danych osoby udzielającej pomocy Policji i udostępnienie niejawnych materiałów operacyjnych na żądanie sądu w postępowaniu o zbrodnię godzącą w życie ludzkie jest niemożliwe, co mogło mieć wpływ na treść wyroku, gdyż uniemożliwiało podjęcie, przez obrońcę oskarżonego dalszej inicjatywy dowodowej, pozwalającej na weryfikację wiarygodność zeznań świadkówM. Ś.iW. S..
W konkluzji prokurator wniósł o zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do przedstawienia Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego dokumentów i materiałów oraz wyjaśnień będących przedmiotem żądania Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie sygn. XVIII 33/16 przeciwkoR. F.oskarżonemu zart. 148 § 1 k.k., zawartego w postanowieniu z dnia 3 października 2016 r. i będących przedmiotem decyzji tego Ministra nr 177 z dnia 21 listopada 2016 r. o odmowie udostępnienia materiałów sprawy operacyjnej kryp. „(...)” oraz zwolnienia od obowiązku zachowania w tajemnicy informacji niejawnych policjanta st. asp.M. R..

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
W ocenie Sądu Apelacyjnego apelacja obrońcy oskarżonego, zarzuty sformułowane w tym środku odwoławczym oraz ich uzasadnienie okazały się na tyle skuteczne, iż skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku w odniesieniu do oskarżonegoR. F..
Podniesione przez obrońcę oskarżonego zarzuty obrazy przepisów postępowania, w szczególnościart. 7 k.p.k.iart. 410 k.p.k.należy ocenić, jako w znacznej mierze zasadne. W realiach niniejszej sprawy wskazane zarzuty obrazyart. 7 k.p.k.iart. 410 k.p.k.mają charakter zasadniczy (obraza tych przepisów z reguły skutkuje błędnymi ustaleniami faktycznymi).
Jak wielokrotnie podkreślano - zarówno w orzecznictwie sądów, jak i w doktrynie - obdarzenie wiarą w całości lub w części jednych dowodów oraz odmówienie tej wiary innym, jest prawem Sądu, który zetknął się z tymi dowodami bezpośrednio i pozostaje pod ochronąart. 7 k.p.k., jeżeli tylko zostało poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy, stanowi przy tym wyraz rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, jest zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a nadto zostało wyczerpująco i logicznie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku. O przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów można mówić wtedy, gdy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego zawiera oczywiste błędy natury faktycznej (np. niedostrzeżenie istotnych dowodów czy okoliczności) bądź logicznej (niezrozumienie implikacji wynikających z treści dowodów).
Przepisart. 410 k.p.k.stanowi, że podstawą wyroku może być tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Oznacza to, że Sąd wydając wyrok nie może się opierać na tym, co nie zostało ujawnione w toku rozprawy, jak również to, że sąd nie może opierać się - przy wydawaniu orzeczenia - tylko na części materiału dowodowego.
Uchybienie, o jakim mowa wart. 438 pkt 3 k.p.k.(błąd w ustaleniach faktycznych) ma miejsce wówczas, gdy zasadność ocen i wniosków wyprowadzonych przez sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, nie odpowiada zasadom prawidłowego rozumowania. Błąd taki może stanowić wynik niepełności postępowania dowodowego (tzw. błąd braku), bądź określonych nieprawidłowości w zakresie oceny dowodów (tzw. błąd dowolności). Może być on zatem wynikiem nieznajomości określonych dowodów lub braku przestrzegania dyrektyw obowiązujących przy ich ocenie. Istotą błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku stanowią uchybienia przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającego na nieuwzględnieniu przy jej dokonywaniu zasad logiki, wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego, jak również całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności.
W realiach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, iż kluczowymi dowodami, w oparciu o które dokonywane były ustalenia faktyczne, są depozycje świadkówM. Ś.iW. S.. W ocenie Sądu Apelacyjnego, obrońca oskarżonegoR. F.skutecznie podważył prawidłowość oceny tych dowodu - w kontekście reguł wynikających zart. 7 k.p.k.- dokonanej przez sąd pierwszej instancji i Sąd Apelacyjny w znacznej mierze podzielił te zarzuty. Obrońca oskarżonego skutecznie wskazał na błędy i niekonsekwencje w rozumowaniu sądu pierwszej instancji, a zaprezentowane w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd pierwszej instancji przyjmując określoną wersję wydarzeń i odrzucając inne, teoretycznie możliwe, nie przestawił w uzasadnieniu orzeczenia takich motywów swojego rozumowania, które pozwalałyby w sposób nie budzący wątpliwości uznać przyjętą wersję za jedynie możliwą i prawidłową.
Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny dowodu z zeznańM. Ś.iW. S., uczynił to w ocenie Sądu Apelacyjnego w sposób niepełny, pomijając lub w niedostateczny stopniu uwzględniając pewne okoliczności, które mogły w sposób znaczący rzutować na ocenę wiarygodności relacji tych świadków. ZabójstwoR. T.– co wynika z ustaleń sądumeriti- zostało dokonane w dniu 20 sierpnia 1999 r. Szeroką wiedzę na temat tego zdarzenia, w szczególności odnośnie osoby sprawcy (lub sprawców) niewątpliwie posiadają obydwaj kluczowi świadkowie tj.M. Ś.iW. S.. Świadkowi ci, mimo iż dysponowali obszerną wiedzą na temat tego zdarzenia – w szczególności, jak wynika z treści ich zeznań, na temat osoby sprawcy zabójstwa – to przez znaczny okres czasu żaden z nich nie podzielił się tymi informacjami z organami ścigania. ŚwiadekM. Ś.po raz pierwszy zasygnalizował, że posiada informacje na temat zabójstwaR. T.w swoim piśmie z dnia 17 września 2011 r. skierowanym do prokuratora, jednakże wobec braku porozumienia z prokuratorem, co do możliwych do uzyskania dla świadkaM. Ś.korzyści w jego ówczesnej sytuacji – świadek przebywał w wówczas w zakładzie karnym – świadekM. Ś.odmówił przekazania prokuratorowi posiadanych przez siebie informacji. Po raz kolejny swoją wolę przekazania policji informacji o okolicznościach dokonania zabójstwaR. T.świadekM. Ś.wyraził podczas czynności prowadzonych przez policję z jego udziałem, związanych z kradzieżą laptopa w roku 2014. (było to po wpłynięciu na policję anonimowego donosu, mającego dotyczyć niewyjaśnionego zabójstwa sprzed wielu lat). OstatecznieM. Ś.zdecydował się złożyć określonej treści zeznania i przedstawić posiadaną wiedzę na temat zabójstwaR. T.– w szczególności jego sprawcy - dopiero po upływie kolejnego okresu czasu.
Przedstawiona pokrótce sekwencja zdarzeń związanych z postawą świadkaM. Ś.i jego wolą podzielenia się z organami ścigania wiedzą na temat zabójstwaR. T., nakazuje dużą ostrożność oraz daleko idącą wnikliwość w ocenie depozycji tego świadka. Szczególnie wnikliwie winny zostać zbadane motywy, które kierowały świadkiemM. Ś.i ostatecznie skłoniły go do złożenia określonej treści zeznań. Zachowanie świadkaM. Ś., kiedy to po raz pierwszy w roku 2011 zaanonsował pisemnie posiadaną przez siebie wiedzę na temat „zabójstwa sprzed lat” i wolę przekazania posiadanych informacji na ten temat, wskazują na próbę instrumentalnego wykorzystania posiadanych informacji dla poprawy własnej sytuacji (świadekM. Ś.był wtedy osobą pozbawioną wolności). Gdy okazało się, iż prokurator nie zaproponował satysfakcjonujących świadka profitów w zamian za złożenie zeznań,M. Ś.odmówił przekazania prokuratorowi jakichkolwiek informacji. Sąd pierwszej instancji – co wynika z treści pisemnego uzasadnienia wyroku - okoliczność, iż już w roku 2011 świadekM. Ś.przejawił wolę przekazania organom ścigania swojej wiedzy na temat zabójstwa, potraktował jako mającą istotne znaczenie dla uznania wiarygodności jego późniejszych zeznań. Sąd Apelacyjny zauważa jednak, iż podnosząc ten argument w pisemnych motywach wyroku, sąd pierwszej instancji pominął, iż świadekM. Ś.mimo wcześniejszego zasygnalizowania ze swojej strony woli złożenia określonych zeznań (najprawdopodobniej na temat zabójstwaR. T.), ostatecznie takiej relacji nie przedstawił mimo, iż miał po temu możliwość w trakcie przesłuchania. Dodatkowo Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że pismo świadka skierowane do prokuratora (z dnia 17 września 2011 r.) nie mówiło wprost o zdarzeniu będącym przedmiotem niniejszego postępowania - autor tego pisma, tj.M. Ś.wskazywał jedynie ogólnie na swoją wiedzę „o zabójstwie sprzed lat”, nie precyzując o jakie zdarzenie chodzi. Ponadto świadekM. Ś.w swoim piśmie relacjonował o„osobach odpowiedzialnych za to morderstwo”, które to osoby – według treści pisma – mają nadal pozostawać na wolności (świadek informując o sprawcach tego przestępstwa wyraźnie użył liczby mnogiej a nie pojedynczej). Opisane wyżej okoliczności zachowania się świadkaM. Ś., w powiązaniu m.in. z treścią owego pisma, nie mogą interpretować jednoznacznie, jako wspierające wiarygodność późniejszych relacji tego świadka.
Kolejne okoliczności, mające wpływ na prawidłowość oceny zeznań świadkaM. Ś.wynikają już z samej treść jego relacji oraz przedstawionych przez niego faktów. W zeznaniach świadkaM. Ś.występują istotne sprzeczności i niekonsekwencje dotyczące relacjonowanych wydarzeń oraz ich przebiegu, które nie zostały dostrzeżone przez sąd pierwszej instancji albo niedostatecznie uwzględnione. Odnośnie pewnych fragmentów depozycji, relacje tego świadka stosunkowo trudno wytłumaczyć zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Pierwszym z takich elementów, na które należy zwrócić uwagę to wyjątkowe, ponadprzeciętne zaangażowanie sięM. Ś.w usuwanie zwłokR. T.i późniejsze zacieranie śladów i dowodów przestępstwa w sytuacji, gdy z samym zdarzeniem tj. zabójstwemR. T.świadek ten nie miał nic wspólnego i nie uczestniczył w nim bezpośrednio. Tego rodzaju zachowaniaM. Ś.narażały go na poważną odpowiedzialność karną w razie ujawnienia się tego przestępstwa. Z ustaleń sądu pierwszej instancji wynika, iż to właśnieM. Ś.na prośbęW. S.skontaktował się zR. F.z związku z potrzebą usunięcia zwłok z mieszkaniaW. S.. NastępnieM. Ś.– co wynika dalej z jego relacji – pożyczył wózek, celem przewiezienia zwłokR. T.oraz szpadel potrzebny do ich zakopania. Z depozycji świadkaM. Ś.wynika, iż wózek ten pożyczył u znajomego dozorcy naul. (...)(S.), a łopatę od dozorcy domu przyul. (...), i tak wyposażony udał się pieszo (z wózkiem i łopatą) naul. (...)wW.. Te miejsca są od siebie znacznie oddalone (zwłaszcza, jeżeli chodzi oul. (...)w stosunku doul. (...)). Po zakopaniu zwłokR. T., świadekM. Ś.odprowadził pożyczony wózek, ponownie pokonując pieszo tę samą, znaczną odległość. Tego rodzaju zachowanie świadka jest oczywiście możliwe i prawdopodobne, jednak pojawia się pytanie o rzeczywiste przyczyny tak znacznego zaangażowania się świadka w te opisane przez niego działania, a ponadto dlaczego nie wykorzystano w tym celu tj. przewiezienia i ukrycia zwłok np. samochoduR. T., do którego mieli przecież dostęp. Kolejna, budząca wątpliwości okoliczność wynikająca z relacjiM. Ś., to opisany przez niego sposób wyniesienia zwłokR. T.z mieszkaniaW. S.. Z depozycjiM. Ś.wynika, że oskarżonyR. F.miał to zrobić sam, wynosząc ciało zamordowanego„na rękach”. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że z protokołu oględzin zwłokR. T.oraz zeznań jego konkubiny,D. W.wynika, iżR. T.był mężczyzną o wzroście ponad 180 cm i wadze ok. 100 kg. Nawet zakładając dobrą kondycję fizycznąR. F.w dacie zdarzenia i możliwość podniesienia przez niego ciężaru o wadze 100 kg, to wyniesienie bezwładnych, stężałych zwłok człowieka o takiej wadze (stężenie pośmiertne zaczyna ustępować po upływie 48 - 72 godzin, a może się utrzymywać dłużej) –„na rękach”, jak to opisał świadekM. Ś.- bez pomocy innej osoby lub osób wydaje się bardzo trudne.
Istotna w realiach niniejszej sprawy okoliczność, która wynika z zeznańM. Ś., a która niedostatecznie została uwzględniona i oceniona przez sąd pierwszej instancji, to przestawienie przez tego świadka w inne miejsce i późniejsze spalenia samochoduR. T.. Z relacjiM. Ś.wynika, iż kolejne czynności związane z ukryciem i zniszczeniem samochodu zamordowanego odbywały się w określonej sekwencji czasowej. Najpierw samochód został przestawiony w inne miejsce, a dopiero później – po zakupie benzyny potrzebnej do spalenia samochodu -M. Ś.spalił ten samochód na polecenie oskarżonegoR. F.. Z ustaleń sądu pierwszej instancji wynika, żeR. T.został zamordowany 20 sierpnia 1999 r. w godzinach wieczornych. Po tym zdarzeniu świadek zdarzeniaW. S.miał udać się do swoich znajomych i tam spożywać alkohol przez dwie noce i jeden dzień, co oznacza, że do swojego mieszkania przyul. (...)wrócił 22 sierpnia 1999 r. i tego dnia, w godzinach wieczornych, zwłokiR. T.zostały wyniesione z jego mieszkania i zakopane. SamochódR. T.został spalony – jest okoliczność jednoznacznie wynikająca z materiałów akt sprawy - w dniu 23 sierpnia 1999, a więc w zasadzie niezwłocznie po pozbyciu się zwłokR. T.. Relacja świadkaM. Ś.nie jest w tym zakresie spójna i jednoznaczna, na co trafnie zwrócił uwagę obrońca oskarżonego (nie tylko w zakresie przedziału czasowego, w jakim do przestawienia a następnie spalenia samochodu doszło, ale także w odniesieniu do osób w tym uczestniczących). Ponadto, na co również zwrócił uwagę obrońca – w aktach sprawy znajduje się informacja, że samochódR. T.był widziany w dniu 23 sierpnia 1999 r. w okolicachul. (...)(dzielnicaW.). Wskazane okoliczności również winny skłaniać do znacznej ostrożności w ocenie wiarygodności świadkaM. Ś..
W ocenie Sądu Apelacyjnego obrońca oskarżonego zasadnie zwrócił uwagę na ocenę pozostałego materiału dowodowego, zgromadzonego w toku postępowania. Z zeznań świadkaK. P.wynika, że wprawdzie świadek ten znałM. Ś.i nie wykluczył, że mógł mu pożyczyć szpadel, który – według depozycjiM. Ś.miał posłużyć do zakopania zwłok - podobnie jak pożyczał narzędzia innym lokatorom budynku, jednakże bezpośrednio nie był w stanie potwierdzić, iż na pewno szpadel tenM. Ś.pożyczył (świadekK. P.nie rozpoznał okazanego mu szpadla). Takiej treści zeznań świadkaK. P.nie można uznać za wspierające zeznaniaM. Ś.a jedynie za dowód niewykluczający ich prawdziwości. ŚwiadekM. K.– pracownik przedszkola przyul. (...)wW.– stanowczo wykluczył, aby pożyczał dwukołowy wózekM. Ś.. Zeznania świadkaM. K.w swojej treści nie pozwalają wprawdzie na jednoznacznie negatywną lub pozytywną weryfikację depozycjiM. Ś., jednakże nie można ich uznać za pozbawione znaczenia. W zależności od oceny pozostałego materiału dowodowego, zeznania te mogą mieć znaczenie w kontekście całości dowodów. Należy mieć na względnie, iż w ramach procesu kontradyktoryjnego to oskarżyciela obciąża obowiązek wykazania prawdziwości i wiarygodności zaprezentowanych przez niego dowodów.
Dla oceny depozycjiM. Ś.iW. S.istotne znaczenia mają również wnioski wypływające z opinii biegłych i specjalistów. Badania osmologiczne wykluczyły kontakt oskarżonegoR. F.ze szpadlem, którym zwłokiR. T.miały być zakopane przez tego oskarżonego. Podobnie z opinii z zakresu genetyki wynika, iż na kocu, którym miały zostać owinięte zwłokiR. T.brak jest śladów, które potwierdziłyby kontakt oskarżonegoR. F.z tym przedmiotem.
Obrońca oskarżonego słusznie podniósł w swojej apelacji, iż opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej nie jest jednoznaczna, jeżeli chodzi o ustalenie bezpośredniej przyczyny zgonuR. T.. Przy ocenie tego dowodu nie można jednak tracić z pola widzenia fragmentu depozycji świadkaW. S., w którym świadek ten relacjonując zachowanieR. F.- zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem - po dokonaniu zabójstwa wskazał, iżR. F.miał zademonstrować mu uchwyt, którym dokonał zabójstwaR. T., używając przy tym słów,„że z tego uścisku nikt się jeszcze nie wywinął”. Ocena dowodu z opinii biegłego lekarza winna być dokonana w ścisłym powiązaniu ze wskazanym fragmentem depozycji świadkaW. S..
Na ocenę zeznańM. Ś.iW. S.może rzutować treść notatki urzędowej funkcjonariusza policjiM. R.oraz treść anonimowego donosu. ŚwiadekM. R.potwierdził autorstwo sporządzonej przez siebie notatki, odmawiając jednak ujawnienia źródła pozyskanych informacji. Ocena tych dowodów zawarta w pisemnych motywach wyroku – s. 18 uzasadnienia – nasuwa wątpliwości odnośnie rzetelności i odpowiedniej wnikliwości przy ich ocenie. W szczególności sąd pierwszej instancji zdezawuował informacje zawarte w anonimowym donosie wskazując m.in. iż donos ten wskazywał na inne miejsce dokonania zabójstwa, aniżeli ustalone przez sądmeriti- anonim wskazywał naul. (...)wW.a nieul. (...). Należy zwrócić jednak uwagę, iż budynek – oznaczony administracyjnym adresem „ul. (...)” – jest budynkiem położonym przy zbieguul. (...), a sam ten budynek jest umiejscowiony w ciągu kamienic przyul. (...)wW.. Nie bez znaczenia dla wersyfikacji zeznań obydwu świadków, w szczególnościW. S.może mieć analiza bilingów połączeń telefonicznych w zakresie kontaktów tego świadka zR. T..
Sąd Apelacyjny podzielił zarzut obrońcy, iż sąd pierwszej instancji niezasadnie oddalił wniosek dowodowy związany z czynnościami prowadzonym przez policję w sprawie kradzieży laptopa na szkodę członka parlamentu. Materiały z tego postępowania oraz zawarte w nich informacje mogłyby mieć znaczenie dla oceny wiarygodności i weryfikacji jednego z kluczowych dowodów w niniejszej sprawie, tj. zeznańM. Ś.- w szczególności motywów, które tym świadkiem kierowały i skłoniły go ostatecznie do złożenia zeznań na temat zabójstwaR. T.i wskazaniaR. F.jako sprawcy. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że materiały z tego postępowania potencjalnie mogłyby implikować możliwością złożenia określonych wniosków dowodowych przez strony postępowania. W realiach procesu kontradyktoryjnego ograniczanie aktywności dowodowej stron postępowania, w szczególności aktywności obrońcy oskarżonego, winno być stosowane z dużą ostrożnością i mieć charakter wyjątkowy.
Pozostałe zarzuty zawarte w apelacji obrońcy, m.in. związane z naruszeniemart. 5 § 2 k.p.k., czy rażącej surowości kary, wobec uchylenia wyroku do ponownego rozpoznania zostały pominięte w niniejszym uzasadnieniu.
Sąd Apelacyjny nie odniósł się w niniejszym uzasadnień do apelacji prokuratora i podniesionego w nim zarzutu z uwagi na jego bezprzedmiotowość wobec decyzji I Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2017 r.
Reasumując powyższe rozważania, wobec uznania zasadności zarzutu obrazyart. 7 k.p.k., wynikającego z niepełnej oceny i analizy materiału dowodowego, w szczególności kluczowych zeznań świadkówM. Ś.iW. S.oraz konieczności uzupełnienia materiału dowodowego, Sąd Apelacyjny uznał za konieczne przeprowadzenie przewodu sądowego w niniejszej sprawie w całości. Sąd Apelacyjny miał na uwadze w szczególności, iż uzupełnienie materiału dowodowego przy jednoczesnym uwzględnienie uwag i wskazań sądu odwoławczego oraz ponowna, całościowa ocena tego materiału dowodowego, może potencjalnie doprowadzić do odmiennych wniosków w zakresie sprawstwa oskarżonegoR. F.(jest to jednak – co wymaga podkreślenia - jedynie potencjalna możliwość). Ponowna ocena materiału dowodowego, dokonana zgodnie ze wskazaniami sądu odwoławczego może prowadzić do analogicznych wniosków w zakresie winy i sprawstwa oskarżonegoR. F., jak w uchylonym wyroku. Nie można bowiem, w szczególności tracić z pola widzenia, bardzo istotnej okoliczności wskazującej na potencjalne sprawstwo oskarżonegoR. F., która wynika z depozycji świadkaW. S.– w razie uznania tych depozycji za wiarygodne - opisujących zademonstrowany temu świadkowi przezR. F.uchwyt, który miał spowodować zgonR. T.połączony ze słowami, które oskarżony miał wypowiedzieć, że „z tego ścisku nikt się jeszcze nie wywinął”. Z tych względów niezwykle wnikliwa analiza treści zeznań tego świadka, w powiązaniu z depozycjami drugiego kluczowego świadkaM. Ś.oraz pozostałym materiałem dowodowym jest niezbędna.
Przeprowadzenie wskazanych czynności w postępowaniu przed sądem odwoławczym (uzupełnienie postępowania dowodowego i ponowna ocena zgromadzonego materiału dowodowego) mogłoby prowadzić do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (strony mogłyby kwestionować wyniki postępowania dowodowego oraz ponowną ocenę sądu odwoławczego zgromadzonego materiału dowodowego tylko w drodze nadzwyczajnego środka odwoławczego, jakim jest kasacja).
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd pierwszej instancji winien uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie umożliwiającym stronom postępowania weryfikację depozycjiM. Ś.iW. S., a następnie tak uzupełniony materiał dowodowy ocenić zgodnie z zasadami wynikającymi zart. 7 k.p.k., uwzględniając przy tym uwagi i wskazówki zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Prawidłowa i wyjątkowo wnikliwa ocena dowodów z zeznań wskazanych świadków – kontekście całokształtu okoliczności sprawy - jest tym bardziej konieczna, że wobec braku innych obiektywnych i jednoznacznych w swojej wymowie dowodów i śladów przestępstwa, jedynie relacje tych świadków wskazują na sprawstwoR. F..
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.