Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 30/17
Data wyroku: 2017-04-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Bartkowiak

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 kwietnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Hanna Bartkowiak
Protokolant: apl. aplikacji ogólnejT. W.
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w PoznaniuA. K.oraz Naczelnika UrzęduC.-Skarbowego wP.starszego specjalisty służby celnejN. N.
po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r.
sprawyM. W. (1)
oskarżonego zart. 107 § 1 kksw zw. zart. 9 § 3 kks
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Pile
z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt II K 593/16

1
Na podstawieart. 439 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 17 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksuchyla zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umarza.

2
Kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.

H. B.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r. Sąd Rejonowy w Pile, w sprawie o sygn. II K 593/16 uznał oskarżonegoM. W. (1)za winnego przestępstwa skarbowego zart. 107 § 1 kksw zw. zart. 9 § 3 kkspolegającego na tym, że pełniąc funkcję Prezesa Zarządufirmy (...) Sp. z o.o.wP., urządzał wbrew przepisomustawy z dnia 19.11.2009 r. o grach hazardowych(dop. SO dalej ugh) – w okresie od dnia 3.09.2015 r. do dnia 23.09.2015 r. – poza kasynem gry, tj. w lokalu Bar piwnyA.wP.przyul. (...), gry na automatach do gier o nazwach:(...)o nr(...)i(...)o nr(...), które to automaty udostępniały gry o wygrane pieniężne i gry zawierały element losowości, co stanowi naruszenie przepisuart. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 23a ust. 1w zw. zart. 2 ust. 3wwustawy o grach hazardowychi za to na podstawieart. 107 § 1 kkswymierzył mu karę 40 stawek dziennych grzywny przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 150 zł. Orzekł też przepadek na rzecz Skarbu Państwa dwóch automatów do gier i kosztami postepowania obciążył oskarżonego (k. 469).
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając go w całości. Apelujący zarzucił obrazę prawa materialnego w postaci naruszeniaart. 107 § kksw zw. z art. 4 ustawy nowelizującej ugh z dnia 12.06.2015 r. poprzez wydanie wyroku skazującego pomimo, że wprowadzona regulacja przejściowa jest adresowana do wszystkich przedsiębiorców, którzy do wejścia w życie ustawy nowelizującej prowadzili działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach, a więc działalności, które mieszczą się w zakresie przepisu art. 6 ust. 1 ugh, co oznacza, że kontynuowanie działalności przezspółkę (...) Sp. z o.o.wP.w zarzucanym okresie nie realizuje znamion czynu zabronionego i tym samym nie podlega odpowiedzialności karnej zart. 107 § 1 kks.
Z uwagi na powyższe obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego (k. 505 – 507).
Na rozprawie apelacyjnej obrońca podnosząc dodatkowo kwestię braku świadomości oskarżonego co do zakresu podmiotów, jakich dotyczył okres przejściowy wprowadzony znowelizowanąustawą o grach hazardowych, złożył wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja oskarżonego okazała się celowa, albowiem pozwoliła Sądowi Okręgowemu na kontrolę zaskarżonego wyroku także pod kątem istnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych w przepisachart. 439 § 1 kpkiart. 440 kpkw zw. zart. 113 § 1 kks. Kontrola w tym zakresie ujawniła w niniejszej sprawie taką przesłankę, określoną wart. 439 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 17 § 1 pkt 9 kpk, a mianowicie - brak skargi uprawnionego oskarżyciela. Na podkreślenie zasługuje tu fakt, że złożenie skargi przez uprawnionego oskarżyciela stanowi jeden z podstawowych warunków dopuszczalności procesu karnego. Sprawdzenie przez sąd czy akt oskarżenia w sprawie został wniesiony przez podmiot mający do tego prawne umocowanie jest zatem niezwykle istotną czynnością procesową. Pamiętać bowiem trzeba, iż wniesienie skargi przez nieuprawnionego oskarżyciela, wobec niezrealizowania wymogu określonego wart. 14 § 1 kpk, powoduje niedopuszczalność kontynuowania postępowania i konieczność jego umorzenia.
Ujawnienie braku skargi uprawnionego oskarżyciela w kontrolowanej sprawie spowodowało uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Pile i umorzenie postępowania w sprawie.
W tym miejscu zaakcentować należy, że zgodnie z przepisemart. 439 § 1 kpkniezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia Sąd odwoławczy uchyla zaskarżone orzeczenie w przypadku stwierdzenia jednego z wymienionych w tym przepisie rażących uchybień. Nakaz wynikający z przepisuart. 439 § 1 kpkkonstytuuje obowiązek Sądu odwoławczego wyjścia poza granice zaskarżenia, w ramach których sąd ten co do zasady orzeka (art. 433 § 3 kpk), oraz wyjścia poza granice podniesionych zarzutów, również w odniesieniu do zarzutów sformułowanych we wniesionym na niekorzyść oskarżonego środku odwoławczym oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika, mimo iż granicami tych zarzutów sąd odwoławczy jest związany (art. 434 § 1 kpk).
W niniejszej sprawie Sąd I instancji wydał wyrok skazujący oskarżonego za popełnienie przestępstwa skarbowego zart. 107 § 1 kksw zw. zart. 9 § 3 kks, które to orzeczenie zaskarżone zostało przez obrońcę oskarżonego na jego korzyść, dlatego też Sąd odwoławczy, dostrzegając uchybienie zart. 439 § 1 pkt 9 kpk, o charakterze bezwzględnym, nie był związany ograniczeniem zawartym w przepisieart. 439 § 2 kpk. Zgodnie z tym ostatnim przepisem uchylenie orzeczenia jedynie z powodów określonych m.in. wart. 439 § 1 pkt 9 kpkmoże nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Tymczasem kasatoryjny charakter wyroku Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie, w którym jednocześnie umorzono postępowanie prowadzone przeciwko oskarżonemu sprawia, że wyrok ten jest dla podsądnego korzystnym rozstrzygnięciem.
Przypomnieć należy, iż zgodnie z przepisemart. 439 § 1 pkt 9 kpkpodstawą do uchylenia orzeczenia jest stwierdzenie, że zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych wart. 17 § 1 pkt 5, 6 i 8 – 11 kpk. Natomiast, jak już wyżej wspomniano, zgodnie zart. 17 § 1 pkt 9 kpk, nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza,gdy brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela.
Przechodząc do omówienia istoty zaistniałego w niniejszej sprawie uchybienia wskazać trzeba, że na skutek nowelizacji przepisówKodeksu karnego skarbowegoz dniem 1 lipca 2015 roku (ustawa z dnia 27 września 2013 r. – Dz.U. z 2013 r., poz. 1247), akt oskarżenia kończący śledztwo wnosi do sądu prokurator. Ponadto uprawnienie takie wynika dla prokuratora z przepisuart. 155 § 1 kks,także w przypadku dochodzeń objętych jego nadzorem.
W świetle przepisówart. 155 § 1, 2 i 4 kksstwierdzić należy, żefinansowy organ postępowania przygotowawczego uprawniony jest do wniesienia aktu oskarżenia w sprawach o przestępstwa skarbowe wyłącznie wówczas, gdy prowadzone było dochodzenie, które nie zostało objęte nadzorem prokuratora.W tych zaś sprawach, w których finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził śledztwo orazw sprawie o przestępstwo skarbowe, w której prowadził on dochodzenie objęte nadzorem prokuratora, akt oskarżenia zawsze wnosi do sądu prokurator. W takim przypadku, finansowy organ postępowania przygotowawczego w ciągu 14 dni od zakończenia dochodzenia lub śledztwa wprawdzie sporządza akt oskarżenia, ale winien przesłać go z aktami prokuratorowi, który następnie wnosi go do sądu. Wobec tych uwag należy podkreślić, żew sprawie o przestępstwo skarbowe, w której finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadzi dochodzenie objęte nadzorem prokuratora „uprawnionym oskarżycielem” zart. 14 § 1 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksjest jedynie prokurator, do którego wyłącznych kompetencji ustawa wprost zastrzega zatwierdzenie i wniesienie w takiej sprawie aktu oskarżenia do sądu (art. 153 § 2 kks).
W kontrolowanej przez Sąd Okręgowy sprawie postępowanie przygotowawcze przeciwkoM. W. (1), poprzedzające wniesienie aktu oskarżenia, prowadzone było w formie dochodzenia wszczętego przez Urząd Celny wP.w dniu 28 września 2015 r. (k. 38). Dochodzenie było następnie przedłużane przez Izbę Celną wP.do dnia 23 marca 2016 r. (postanowienia Izby Celnej z dnia 28 grudnia 2016 r., k. 181). Kolejne postanowienie o przedłużeniu okresu dochodzenia na okres do dnia 15 lipca 2016 r. wydał zaś prokurator Prokuratury Rejonowej w Pile (postanowienie z dnia 29 czerwca 2016 r., k. 380). Zostało ono wydane w dość specyficznej sytuacji procesowej, bo po uchyleniu przez prokuratora, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r. (k. 378-379) wcześniejszych postanowień wydanych przez funkcjonariusza Urzędu Celnego wP.o wszczęciu i zamknięciu śledztwa (k. 345 i k. 367). Akt oskarżenia sporządził zaś Naczelnik Urzędu Celnego wP.w dniu 13 lipca 2016 r. i skierował go do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Pile ( k. 384-385).
Powyższe ustalenia nie rozstrzygają jednak problemu legitymacji finansowego organu postępowania przygotowawczego do złożenia aktu oskarżenia. Przepisart. 15lc§ 2 kksnie określa bowiem w sposób wyczerpujący sytuacji, w których prokurator sprawuje nadzór nad dochodzeniem w sprawie o przestępstwo skarbowe. W orzecznictwie trafnie bowiem wskazuje się, że również przedłużenie przez właściwego prokuratora, na podstawieart. 153 § 1 zd. 3 kks, na okres powyżej 6 miesięcy, dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe, prowadzonego przez finansowy organ postępowania przygotowawczego i nadzorowanego przez organ nadrzędny nad tym organem, również oznacza objęcie przez prokuratora nadzorem tego dochodzenia. Stanowisko takie zostało wyrażone w szczególności w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 r., I KZP 13/15(OSNKW 2016/3, poz. 17; por. także np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 listopada 2013 r., II AKz 717/13, Lex nr 1488978).
Sąd Okręgowy podziela argumenty przedstawione w uzasadnieniu powyższej uchwały, uznając je za rzeczowe i przekonujące. Czynność przedłużania organom finansowym przez właściwego prokuratora czasu trwania dochodzenia na podstawieart. 153 § 1 zd. 3 kksnie stanowi wyłącznie czynności technicznej, czy też wpadkowej. W takim przypadku prokurator, przed podjęciem decyzji w przedmiocie przedłużenia trwania dochodzenia, zobowiązany jest bowiem do zbadania dotychczasowego jego przebiegu i efektów oraz rozważenia, czy istnieje wymagany przez ustawę szczególnie uzasadniony wypadek nakazujący takie przedłużenie, a przy jego braku - odmówić organowi finansowemu przedłużenia tego dochodzenia. W związku z taką sytuacją procesową obowiązkiem prokuratora jest zapoznanie się z całokształtem dokonanych dotąd czynności dochodzeniowych oraz ich rezultatami. Na przykładzie niniejszej sprawy jest to wyraźnie widoczne, gdyż prokurator właśnie po zapoznaniu się z materiałami prowadzonego postępowania zweryfikował decyzję finansowego organu postępowania przygotowawczego o dalszym prowadzeniu sprawy w formie śledztwa.
Omawiana czynność prokuratora ma tym samym charakter czynności nadzorczej i w swej istocie przesądza o dalszym bycie postępowania przygotowawczego. Jak zasadnie zaś wskazano w uzasadnieniu powołanej uchwały, jakakolwiek czynność nadzorcza nie może być podejmowana poza samym nadzorem, lecz musi mieć miejsce w jego ramach i albo jest przedsiębrana w toku podjętego już wcześniej nadzoru, albo to ona nadzór ów rozpoczyna. Konsekwencją regulacji zawartej wart. 153 § 1 zd. 3 kksjest to, iż – podobnie jak ma to miejsce na gruncie powszechnej procedury karnej – prokurator przedłużając dochodzenie prowadzone przez inne podmioty (a więc podejmując czynność nadzorczą), przez tę decyzję, obejmuje dochodzenie swoim nadzorem. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały: „Decyzja ta od momentu jej wydania umożliwia zatem i obliguje prokuratora do realizowania swych uprawnień wynikających zart. 298 § 1 i art. 326 k.p.k.w zw. zart. 113 § 1 k.k.s.Nadzór ten, mający swą podstawę wart. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., jest zatem nadzorem z mocy prawa”. Sąd Najwyższy zasadnie również podkreślił, że przedłużenie przez prokuratora czasu trwania dochodzenia, jako powodujące, że jest ono kontynuowane pod jego nadzorem oznacza również, że obecnie – stosownie doart. 155 § 1-3 kks– to do prokuratora, a nie do organu finansowego prowadzącego postępowanie przygotowawcze, należy również wnoszenie aktu oskarżenia, jak i jego surogatów wskazanych w tych przepisach.
W świetle powyższych wywodów Sąd II instancji uznał, iż w niniejszej sprawie prokurator objął dochodzenie prowadzone przeciwkoM. W. (1)swoim nadzorem w rozumieniu przepisuart. 153 § 1 zd. 3 kks– wydając w dniu 29 czerwca 2016 r. postanowienie o przedłużeniu dochodzenia.
Skoro więc zgodnie z powołaną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2016 r. prokuratorskie przedłużenie dochodzenia oznacza objęcie go nadzorem, to akt oskarżenia w sprawie toczącej się podobnie jak niniejsza w formie dochodzenia – ma prawo obecnie, tj. po nowelizacji przepisuart. 155 § 1 kks z dnia 1 lipca 2015 roku, wnieść jedynie prokurator. To z kolei prowadzi do jednoznacznego wniosku, że Urząd Celny wP., który jako finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził dochodzenie przeciwkoM. W.i w dniu 13 lipca 2016 r. w jego imieniu Naczelnik tegoż(...)sporządził oraz podpisał akt oskarżenia skierowany do Sądu Rejonowego w Trzciance – nie był w niniejszej sprawie „uprawnionym oskarżycielem” do złożenia aktu oskarżenia w rozumieniuart. 14 § 1 kpkorazart. 17 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 113 § 1 kks. Zgodnie bowiem z nowelizacją przepisuart. 155 § 1 kks, która weszła w życie od dnia 1 lipca 2015 roku (ustawa z dnia 27 września 2013 roku – Dz.U. z 2013 roku, poz. 1247)w sprawie o przestępstwo skarbowe, w której finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadził dochodzenie objęte nadzorem prokuratora „uprawnionym oskarżycielem” zart. 14 § 1 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksjest jedynie prokurator, do którego wyłącznych kompetencji ustawa wprost zastrzega zatwierdzenie i wniesienie w takiej sprawie aktu oskarżenia do sądu (art. 153 § 2 kks).
W związku z tym Sąd II instancji w powołaniu na regulację zart. 436 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksnie odnosił się do zarzutów zgłoszonych we wniesionym środku odwoławczym, ograniczając się do omówienia uchybienia podlegającego w tej sprawie uwzględnieniu z urzędu. Dostrzeżona bezwzględna przesłanka odwoławcza była wystarczająca do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Natomiast rozpoznanie zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy byłoby w tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe.
Podsumowując powtórzyć należy, że skarga uprawnionego oskarżyciela jest niezbędna do prowadzenia postępowania w sprawie (art. 17 § 1 pkt 9 kpk), zatem rozpoznanie sprawy mimo jej braku naruszało określone gwarancje procesowe oskarżonego i wymagało umorzenia postępowania z powodu bezwzględnej przesłanki odwoławczej z przepisuart. 439 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 17 § 1 pkt 9 kpk, bez potrzeby badania wpływu tej wady na treść zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów Sąd Okręgowy przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia z urzędu i uwzględniając zaistniałą w niniejszej sprawie bezwzględną przesłankę odwoławczą z przepisuart. 439 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 17 § 1 pkt 9 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksuchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie w sprawie.
Zważywszy na treść wyroku, na podstawie przepisówart. 634 kpkw zw. zart. 632 pkt 2 kpkw zw. zart. 113 § 1 kksSąd odwoławczy kosztami procesu w sprawie obciążył Skarb Państwa.
H. B.