Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ns 393/14
Data wyroku: 2017-09-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Matusiak

Sygnatura akt II Ns 393/14

POSTANOWIENIE
S., dnia 30 sierpnia 2017 r.
Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie Wydział II Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Agnieszka Matusiak
Protokolant Joanna Dudzik
na rozprawie rozpoznał w dniu 30 sierpnia 2017 r.
sprawę z wnioskuS. B. (1)
przy udzialeA. B.
- o stwierdzenie nabycia spadku

postanawia:

I
stwierdzić, iż spadek poS. B. (2) z domu K., zmarłej w dniu 28 kwietnia 2001 roku wS., przed śmiercią ostatnio zamieszkałej wS.przyul. (...)na podstawie ustawy nabyli wprost:

- mążC. B.(synZ.iA.),
- synA. B.(synC.iS.),
w ½ części każdy,

II
stwierdzić, iż spadek poC. B., zmarłym w dniu 6 maja 2006 roku wS., przed śmiercią ostatnio zamieszkałym wS.przyul. (...)na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 grudnia 1999 roku, otwartego i ogłoszonego w dniu 9 czerwca 2017 roku nabyła w całości wprost żonaS. B. (3) z domu K.(córkaF.),

III
nakazuje pobrać od uczestnikaA. B.kwotę 595 (pięćset dziewięćdziesiąt pięć) zł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie tytułem kosztów sądowych,

IV
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie na rzecz adwokataB. S.kwotę 670,68 zł (sześćset siedemdziesiąt złotych sześćdziesiąt osiem groszy) w tym należny VAT za udzielenie pomocy prawnej z urzędu uczestnikowiA. B.,

V
koszty postępowania każda ze stron ponosi we własnym zakresie.

UZASADNIENIE
S. B. (1)w dniu 17 stycznia 2014 r. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poC. B.zmarłym w dniu 6 maja 2006 r. wS., który pozostawił testament iS. B. (4)zmarłej w dniu 28 kwietnia 2001 r. wS.. Wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poC. B.na podstawie jego własnoręcznego testamentu, zaś poS. B. (4)na podstawie ustawy.
We wniosku jako uczestnika postępowania wskazanoA. B.- syna spadkodawców. W odpowiedzi na wniosek uczestnik zakwestionował autentyczność i ważność przedłożonego w sprawie testamentuC. B.. Wniósł o stwierdzenie, iż nabycie spadku zarówno poS. B. (4), jak i poC. B.nastąpiło w drodze dziedziczenia ustawowego. Wniósł nadto o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma na okoliczność ustalenia, czy autorem złożonego w niniejszej sprawie testamentu byłC. B., a także o uznanie wnioskodawczyni za zapisobiercę, a nie spadkobiercę, bowiem w ocenie uczestnika mieszkanie wskazane w testamencie nie wyczerpuje całego spadku po jego rodzicach.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
S. B. (4)zmarła w dniu 28 kwietnia 2001 r. wS., gdzie też ostatnio zamieszkiwała przyul. (...). W dniu śmierci była żonąC. B., z którym miała jednego syna -A. B.. Zmarła nie posiadała żadnych innych dzieci, w tym pozamałżeńskich, przysposobionych, ani wcześniej zmarłych. Między małżonkami nie toczyło się postępowanie rozwodowe ani o ustanowenie separacji sądowej, pozostawali oni jednak w separacji faktycznej od wielu lat.
C. B.zmarł w dniu 6 maja 2006 r. wS., gdzie także ostatnio zamieszkiwał. W dniu śmierci był mężemS. B. (1), z którą zawarł związek małżeński w dniu 29 września 2001 r. Zmarły miał jedno dziecko -A. B.. Nie posiadał innych dzieci, w tym pozamałżeńskich, przysposobionych, ani wcześniej zmarłych. W chwili śmierciC.B.nie toczyło się postępowanie rozwodowe ani o ustanowienie separacji sądowej zS. B. (1).
Spadkobiercy nie składali oświadczeń spadkowych, nie zrzekali się dziedziczenia, nie byli uznani za niegodnych dziedziczenia. Nikt ze spadkobierców nie zawierał też umów ze spadkodawcami o zrzeczeniu się spadku.
Dowód:
- odpis skrócony aktu zgonuC. B.k. 4,
- odpis skrócony aktu zgonuS. B. (4)k. 5,
- odpis zupełny aktu urodzeniaA. B.k. 6 koszulka,
-odpis skrócony aktu małżeństwaC. B.iS. B. (4)k.6 koszulka,
-odpis skrócony aktu małżeństwaC. B.iS. B. (1)k. 6 koszulka,
-zapewnienie spadkowe uczestnikaA. B.k. 127-128,
-zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniS. B. (1)k. 177-179.
W dniu 15 grudnia 1999 r. wS.C. B.w brulionowym zeszycie sporządził własnoręczny testament, w którym wyraził wolę przekazania własności mieszkania przyul. (...)wS., jak określił, żonieS. B. (1).
Dowód:
- testament holograficznyC. B..
C. B.poznałS. B. (1)w latach siedemdziesiątych.Do kwietnia 2001 r.C. B.pozostawał jednak w związku małżeńskim zeS. B. (4). Małżeństwo zajmowało wspólnie mieszkaniu przyul. (...)wS.. Mimo wspólnego zamieszkiwania małżonkowie pozostawali w separacji faktycznej, tj.C. B.mieszkał w jednym pokoju, aS. B. (4)w drugim. Małżonkowie nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto mimo pozostawania w związku małżeńskimC. B.spotykał się regularnie zS. B. (1)(wówczasS.), z którą łączyła go wieloletnia więź uczuciowa.S. S. (2)mimo iż oddzielnie zamieszkiwała robiła dlaC. B.zakupy, pranie i przygotowywała mu posiłki. Jako para jeździli razem na wczasy, wyjazdy weekendowe, czasem nocowali u rodzinyS. S. (2).C. B.znał i utrzymywał kontakty z dziećmiS. S. (2)z pierwszego małżeństwa.C. B.iS. S. (2)traktowali się jak małżeństwo, choć ich związek był nieformalny, a małżeństwo zawarli dopiero po śmierciS. B. (4).
Dowód:
- odpis księgi wieczystej dotyczącej lokalu przyul. (...)wS.k. 7-10,
- zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniS. B. (1)k. 177-179.
Na chwilę śmierciC. B.posiadał jedynie pochodzący ze związku małżeńskiego udział w lokalu przyul. (...)wS., gdzie zamieszkiwał wraz z żonąS.. Mieszkanie wyposażone było w standardowe meble, niektóre stylizowane na antyki, ale bez większej wartości. Nie posiadał oszczędności ani cennych przedmiotów, w tym biżuterii, jedynie zwykłe ruchomości domowe i kilka odznaczeń wojennych.
Dowód:
- zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniS. B. (1)k. 177-179.
A. B.przed stanem wojennym wyjechał do Kanady. Mieszka tam do dziś. Uczestnik nie wiedział nic o tym, że przed śmiercią matki jego ojciec spotykał się z inną kobietą, gdyż jego kontakt z rodzicami był sporadyczny.
Dowód:
- zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniS. B. (1)k. 177-179,
- oświadczenie uczestnikaA. B.k. 198.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z treściąart.1025 § 1 k.c.sąd na wniosek mającej w tym interes prawny stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę.
W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony przezS. B. (1), która jest spadkobiercą testamentowymC. B., który z kolei jest spadkobiercą ustawowymS. B. (4). Wnioskodawczyni miała zatem legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po obojgu spadkodawcach.
Art. 926 § 1 k.c.stanowi, iż powołanie do spadku wynika z ustawy albo testamentu.W myśl postanowień § 2 i 3 tego artykułu dziedziczenie na podstawie ustawy całości lub części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Z uregulowań tych wynika jednoznacznie pierwszeństwo dziedziczenia testamentowego przed dziedziczeniem ustawowym, stąd też w razie pozostawienia przez osobę zmarłą jakiegokolwiek dokumentu noszącego cechy testamentu sądw pierwszej kolejności zobowiązany jest ustalić, czy rozrządzenia te są ważne i skuteczne, a więc - innymi słowy - czy na ich podstawie może dojść do dziedziczenia testamentowego.
S. B. (4)nie sporządziła testamentu, w związku z czym spadek po niej winien przypaść jej spadkobiercom ustawowym. Zgodnie zart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności z ustawy powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek i dziedziczą oni w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Stosownie doart. 1012 k.c.spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. W myślart. 1015 § 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 18 października 2015 r. oświadczenie o przyjęciu lubo odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, zaś zgodnie z § 2 tego artykułu brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku.
Mając na uwadze, iż w skład pierwszego kręgu spadkobierców ustawowychS. B. (4)wchodzili jej mążC. B.i jej synA. B.i fakt, że żaden z nich nie złożył w 6-miesięcznym terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, należało stwierdzić, że spadek poS. B. (4)zmarłej w dniu 28 kwietnia 2001 r.wS.i ostatnio tam zamieszkałej na podstawie ustawy nabyli wprost jej mążC. B.i jej synA. B.w ½ części każdy.
W odniesieniu do spadku poC. B.ustalono, że zmarły pozostawił testament własnoręczny sporządzony w dniu 15 grudnia 1999 r., w którym jako spadkobiercę lokalu przyul. (...)wS.zmarły wskazałS. B. (1), którą określił mianem żony. Ważność i autentyczność testamentu została zakwestionowana przez uczestnikaA. B., który brał udział w sprawie jako spadkobierca ustawowy.
Przesłanki ważności testamentu ustawodawca określił wart. 945 § 1 k.c.Przepis ten stanowi, że testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści; pod wpływem groźby. Z kolei wymogi formalne dotyczące testamentu holograficznego zostały zawarte w przepisieart. 949 § 1 k.c., zgodnie z którym spadkodawca dla ważności tego testamentu musi napisać go w całości pismem ręcznym, podpisać i opatrzyć datą.
Złożony w przedmiotowej sprawie testament spełniał wszystkie wymogi testamentu holograficznego. Był w całości sporządzony pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą. Nadto nie było żadnych przesłanek przemawiających za badaniem testamentu pod kątem sporządzenia go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli czy pod wpływem błędu lub groźby. Uczestnik, zgłaszając zarzut nieważności testamentu, nie podnosił bowiem, iż został on sporządzony pod wpływem przymusu bądź błędu, lecz kwestionował sporządzenie dokumentu przezC. B.. W celu ustalenia czy testament został własnoręcznie sporządzony i podpisany przez zmarłego, Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego z zakresu badania pisma, który po porównaniu kwestionowanego testamentu z dnia 15 grudnia 1999 r. ze wzorami pisma spadkodawcy stwierdził, że został on własnoręcznie sporządzony i podpisany przezC. B.. Opinia wykonana została z uwzględnieniem materiału porównawczego tj. wzorów pisma ręcznegoC. B.znajdującego się w aktach rentowych spadkodawcy, w dokumentacjiFundacji (...), dokumentów bankowych przedstawionych przez wnioskodawczynię przy użyciu metody garficzno-porównawczej. Żadna ze stron nie kontestowała wniosków z opinii biegłego. Sąd również podzielił konkluzje wynikające z opinii, bowiem biegły dokonał analizy, w toku której ustalił zgodność istotnych cech grafizmu w zestawianych materiałach wskazującą na pochodzenie od tej samej osoby. Biegły stwierdził, iż pismo z ostatniego okresu życia spadkodawcy uległo częściowo regresowi, jednakże mimo to w porównywanych wzorach nie było istotnych cech rozbieżnych, co z całą pewnością pozwoliło potwierdzić sporządzenie całego przedmiotowego testamentu przezC. B..
Sąd nie podzielił stanowiska uczestnika co do niejednoznacznego sposobu określenia przez testatora osoby spadkobiercy. Sąd, mając na względzie dyrektywę dotyczącą wykładni testamentu wyrażoną wart. 948 k.c., nakazującą możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, doszedł do przekonania, iż sposób określenia spadkobiercy wbrew twierdzeniom uczestnika pozwala na jego jednoznaczną identyfikację.
Zgodnie zart. 948 § 1 kctestament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, po myśli zaśart. 948 § 2 kc, jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. W piśmiennictwie podkreśla się, iż  dyrektywa interpretacyjna, nakazująca taką wykładnię testamentu, która zmierzałaby do najpełniejszego urzeczywistnienia woli spadkodawcy wywodzi się z zasadyposzanowania ostatniej woli spadkodawcy.Stwierdzić należy, iż w postępowaniu spadkowym Sąd analizując treść testamentu i dążąc do ustalenia rzeczywistej woli spadkodawcy, powinien uwzględniać wszelkie okoliczności towarzyszące dokonanym rozrządzeniom (np. relacje rodzinne i osobiste spadkodawcy, jego inne oświadczenia, nawiązujące do treści testamentu), jeżeli mogłyby one przyczynić się do odtworzenia motywów, które powodowały rozrządzeniami testatora. O woli testowania może świadczyć bowiem zarówno sama treść oświadczenia i użyte do jej wyrażenia sformułowania, jak i okoliczności złożenia tego oświadczenia (zob. post. SN z 22.12.1997 r.,II CKN 542/97, OSN 1998, Nr 7–8, poz. 118). W judykaturze nie wykluczono również możliwości określenia osoby spadkobiercy w drodze wykładni testamentu, jeżeli w tej czynności prawnej zawarto jednoznaczne kryteria, pozwalające ustalić wolę spadkodawcy w tej kwestii w sposób niebudzący wątpliwości (post. SN z 13.6.2001 r.,II CKN 543/00, OSN 2002, Nr 1, poz. 14, z glosami aprobującymiB. Rakoczego, PS 2002, Nr 10, orazP. Dzienisa, Pal. 2002, Nr 11–12, i glosą krytycznąM. Niedośpiała, PS 2003, Nr 9). Nie bez znaczenia dla wykładni sformułowań, zwrotów i określeń występujących w treści testamentu pozostaje także sposób posługiwania się przez spadkodawcę językiem, w którym sporządza testament. Istotną wskazówką interpretacyjną może bowiem okazać się specyficzne, subiektywne, odbiegające od przyjętego powszechnie, rozumienie użytych przez testatora wyrażeń (zob.Z. Radwański, Wykładnia testamentów, s. 18). Według SN, ostatnią wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie należy tłumaczyć w taki sposób, aby zapewnić wmożliwie najpełniejszym stopniu realizację jego rozrządzeń. W przypadku różnego rozumienia postanowień testamentu, konieczne jest przyjęcie takiej wykładni, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (post. SN z 29.4.2010 r.,IV CSK 524/09, MoP 2010, Nr 11, z glosami:P. K.iK. S., PiP 2011, Nr 6,J. W., OSP 2012, Nr 3 iT. J.,PS2013, Nr 4).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, iż w niniejszym postępowaniu nie ulega żadnej wątpliwości, iż ostatnią wolą zmarłegoC. B.było powołanie do całości spadku wnioskodawczyniS. B. (1).W ocenie Sądu, określenie w testamencie przez spadkodawcęS. B. (1)mianem żony, nie powoduje wątpliwości co do tego, kogo testator chciał powołać do spadku. Należy bowiem podkreślić, iż pomimo pozostawania przezC. B.w chwili sporządzenia testamentu w związku małżeńskim zeS. B. (4)małżonkowie pozostawali w separacji faktycznej, zaś sam spadkodawca od wielu lat był w nieformalnym związku zS. B. (1)(wówczasS.), którą to traktował jak żonę. Okoliczność istnienia bliskiego związku pomiędzy spadkodawcą a wnioskodawczynią potwierdza również fakt zawarcia przez nich związku małżeńskiego zaledwie kilka miesięcy po śmierciS. B. (4). Zdaniem Sądu, mimo że wnioskodawczyni dopiero w 2001 r., po zawarciu związku małżeńskiego ze spadkodawcą, dodała nazwisko męża do dotychczasowego nazwiska, określenie jej mianem żony w testamencie z 1999 r. wraz ze wskazaniem dwuczłonowego nazwiska wcale nie powoduje niejednoznaczności tego określenia. Już wówczas pozostawała bowiem w związku faktycznym ze spadkodawcą, z kolei związek ten, jak wynika z jej relacji, odpowiadał związkowi małżeńskiemu, jednakże nie mógł być sformalizowany za życia pierwszej żony zmarłegoC. S.B., gdyż spadkodawca nie chciał dokonywać formalnego rozwodu. Należy pamiętać, ż spadkodawca urodził się na długo przed Drugą Wojną Światową, a więc odebrał inne wychowanie, w którym tradycyjne wartości , w tym trwałość i nierozerwalność więzów małżeńskich pełniły bardzo istotną rolę. Z drugiej strony fakt wieloletniego utrzymywania nieformalnego związku z wnioskodawczynią oraz jego szybka legalizacja po śmierciS. B. (4)świadczą o głębokim związku uczuciowym i przywiązaniu spadkodawcy i wnioskodawczyni. Dodatkowo należy podkreślić, iż syn spadkodawcy uczestnikA. B.od kilkudziesięciu lat zamieszkuje w Kandzie i jego kontakty z rodzicami po wyjeździe były sporadyczne i powierzchowne, tak iż nie miał on wiedzy o relacjach ojca zeS. B. (4)oraz wnioskoadwczynią.
Spadkodawca w pozostawionym po sobie testamencie rozporządził lokalem położonym przyul. (...)wS., którego był współwłaścicielem wraz zeS. B. (4)na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Spadkodawca nie zawarł w testamencie żadnych innych rozporządzeń na wypadek śmierci, ani nie odniósł się do innych składników majątkowych, które mogłyby wchodzić w skład spadku po nim. Wnioskodawczyni konsekwentnie twierdziła, iż spadkodawca nie pozostawił żadnego innego majątku poza mieszkaniem, zaś uczestnikA. B.w żaden sposób nie zdołał wykazać, by w skład spadku po zmarłym wchodziły domniemane przez niego wartościowe ruchomości. Dlatego też Sąd, odwołując się do treściart. 961 k.c.wobec przeznaczenia w testamencieS. B. (1)własności lokalu mieszkalnego, który wyczerpuje prawie cały spadek poC. B., poczytał ją nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku.
Mając na uwadze powyższe należało więc stwierdzić, iż spadek poC. B.zmarłym w dniu 6 maja 2006 r. wS.i ostatnio tam zamieszkałym na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 grudnia 1999 r., otwartego i ogłoszonego w dniu 9 czerwca 2017 r. nabyła w całości jego żonaS. B. (1).
Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został ustalony w oparciu o dowody z dokumentów w postaci odpisów aktów stanu cywilnego i odpisu księgi wieczystej, które zostały sporządzone w sposób przewidziany prawem przez upoważnione do tego organy. W kwestii autorstwa testamentu Sąd oparł się zaś na opinii biegłego z zakresu badania pisma, która została sporządzona w staranny sposób, poparty specjalistyczną wiedzą, a wynikające z niej wnioski były jasne i rzeczowe. Sąd nie znalazł również podstaw do odmówienia wiarygodności zeznaniom wnioskodawczyni z uwagi na ich zbieżność z całokształtem materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Wpunkcie III i Vorzeczono o kosztach postępowania zgodnie zart. 520 § 1 i 2 k.p.c., gdzie wskazano, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jednak jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż obie strony były jednakowo zainteresowane w wyniku postępowania, lecz interesy ich były sprzeczne, co pozwalało Sądowi na stosunkowe rozdzielenie kosztów. Ponoszenie przez każdego uczestnika kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie, oznacza również, że obciążają go koszty dokonanych przez niego czynności oraz koszty czynności podjętych przez sąd w jego interesie. W przedmiotowej sprawie uczestnikA. B.kwestionując prawdziwość testamentu, wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma, dlatego też Sąd nakazał pobrać od niego kwotę 595 zł tytułem kosztów sądowych, którą to kwotę Sąd wypłacił biegłemu tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii. W pozostałym zakresie Sąd nie odstąpił od zasady ponoszenia przez uczestników kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu Sąd orzekł wpkt IVna podstawie§ 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przyznając adwokatowiB. S.kwotę 670,68 zł stanowiącą 1,5-krotność stawki minimalnej, powiększoną o stawkę podatku VAT.