Sąd Rejonowy w Głubczycach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 55/15
Data wyroku: 2017-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Chruszczewski

Sygn. akt: I C 55/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 maja 2017 roku
Sąd Rejonowy w Głubczycach I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Krzysztof Chruszczewski

Protokolant:

st. sekr. sądowy Monika Bliźnicka

po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 roku
sprawy z powództwaW. P.
przeciwkoA. J.
o zachowek
zasądza od pozwanejA. J.na rzecz powodaW. P.kwotę 6 146,00 zł (sześć tysięcy sto czterdzieści sześć złotych).
Sygn. akt I C 55/15

UZASADNIENIE
PowódW. P.domagał się zasądzenia od pozwanejA. J.na jego rzecz tytułem zachowku po matceU. P.kwoty 6 146,00 zł.
PozwanaA. J.wniosła o oddalenie powództwa wytoczonego przezW. P.w całości.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
U. P.iB. P.byli współwłaścicielami lokalu mieszkalnego położonego wG.przyul. (...), opisanego wksiędze wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego wG.położonego na parterze, składającego się z dwóch pokoi, przedpokoju, kuchni i łazienki z wc o pow. 65,56 m2. W mieszkaniu tym małżonkowie zamieszkiwali wraz z dwójką swoich dzieci pozwanąA. J.i powodemW. P..
B. P.w 1999 roku wyjechał do USA w celach zarobkowych. Wówczas przysłał żonie około 500 - 700 dolarów miesięcznie na utrzymanie domu.U. P.w tym czasie prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży warzyw i owoców. Z uwagi na problemy zdrowotneU. P.była zmuszona w 2001 roku zamknąć działalność gospodarczą i została zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.B. P.w 2004 roku na krótki czas przyjechał do kraju po czym ponownie wyjechał do USA, gdzie przebywał do 2008 roku. W dniu 10 grudnia 2008 rokuB. P.wrócił do Polski na stałe. We wspólnym mieszkaniu zajął wówczas dwa pokoje i zamknął je na klucz. Na początku przekazywał żonie kwoty 20-30 zł dziennie na utrzymanie, a od kwietnia 2009 roku zaczął sam robić zakupy i nie przekazywał żonie żadnych pieniędzy. Od tego czasuU. P.pozostawała na utrzymaniu córkiA. J., która pożyczała matce pieniądze w kwotach 100 - 400 zł, łącznie około 1 630,00 zł. PozwanaA. J.oczekiwała od matki zwrotu tej pożyczki. PozwanaA. J.opłacała również rachunki za gaz, prąd, czynsz, ubezpieczenie, ponosiła opłaty związane z zakupem opału, usunięcia nieszczelności na instalacji gazowej, wszystko w łącznej wysokości ok. 2 900,00 zł.
W dniu 28 czerwca 2010 rokuU. P.w Kancelarii Notarialnej wG., przed notariuszemL. M.sporządziła testament, w którym do całości spadku po sobie powołała swoją córkęA. J..
Wyrokiem Sądu Okręgowego wO.z dnia 14 lipca 2010 roku w sprawie I RC(...)związek małżeńskiB. P.iU. P.rozwiązano przez rozwód bez orzekania o winie stron. Nadto Sąd zasądził odB. P.na rzeczU. P.alimenty w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania w ten sposób, iżB. P.mógł korzystać z pokoju po prawej stronie od wejścia,U. P.z pokoju po lewej stronie od wejścia, a wspólnie byli małżonkowie mogli korzystać z kuchni, łazienki, przedpokoju, garażu, komórki, piwnicy i strychu.
U. P.zmarła w dniu 28 października 2012 roku wG.. Była zamężna raz, zmarła jako rozwiedziona. Jako spadkobierców ustawowych po sobie pozostawiła córkęA. J.i synaW. P.. Spadkodawczyni nie miała innych dzieci, w tym pozamałżeńskich bądź przysposobionych.A. J.iW. P.spadek po matce przyjęli wprost. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie zrzekał się dziedziczenia ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.W. P.nie podnosił zarzutów co do rozporządzenia testamentowego matki na rzecz siostryA. J..
Postanowieniem Sądu Rejonowego wP.VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibą wG.z dnia 23 maja 2013 roku w sprawie VI Ns(...)stwierdzono, iż spadek poU. P.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28 czerwca 2010 roku dziedziczy córkaA. J.w całości.
Kwestiami związanymi z pochówkiemU. P.zajęła się pozwanaA. J.. Poniosła ona koszty pochówku, które wyniosły: 3 775,00 zł tytułem opłaty za usługi pogrzebowe, 786,00 zł tytułem zorganizowania stypy, 590,00 zł za zakup kwiatów i wieńców, 220,00 zł za wykupienie miejsca na cmentarzu, 92,76 zł za zakup ubrań i innych rzeczy dla zmarłej. Koszt uzyskania zgody na postawienie nagrobka wyniósł 87,00 zł, a koszt wykonania nagrobka 7 350,00 zł, co w całości pokryła pozwanaA. J..
W skład spadku poU. P.wchodzi udział wynoszący 1/2 część w nieruchomości lokalowej położonej wG.przyul. (...), dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Głubczycachksięga wieczysta nr (...)oraz związany z własnością tego lokalu udział w wysokości 1/2 części w 136/1000 udziału w prawie własnościdziałki nr (...)i w częściach wspólnych budynku.
W dniu 14 grudnia 2012 rokuB. P.dokonał darowizny przysługującego mu udziału wynoszącego 1/2 części w lokalu mieszkalnym położonym wG.przyul. (...)na rzecz synaW. P., który na darowanym mu udziale ustanowił na rzeczB. P.dożywotnią służebność mieszkania.
PozwanaA. J.jako współwłaściciel tego mieszkania ponosi obecnie koszty związane z jego utrzymaniem, pomimo tego, iż w mieszkaniu tym nie zamieszkuje.
Biegły z zakresu szacowania nieruchomości określił wartość rynkową udziału wynoszącego 1/2 w tej nieruchomości lokalowej na kwotę 55 000,00 zł. Ogólny standard lokalu i stan techniczny wyposażenia biegły ocenił na przeciętny, układ i wielkość pomieszczeń dobra, lokalizacja dobra, stan techniczny budynku zadawalający, funkcjonalność lokalu przeciętna, powierzchnia użytkowa średnia, piętro słabe.
PozwanaA. J.kwestionowała sporządzoną wycenę zarzucając nieuwzględnienie faktu obciążenia nieruchomości prawem dożywocia, błędny opis stanu lokalu wycenianego, nierzetelność analizy i charakterystyki rynku, błędy matematyczne w zestawieniu transakcji, nieczytelność protokołu i brak możliwości uczestnictwa w czynnościach biegłego.
W uzupełniającej opinii biegły wskazał, iż w opinii nie uwzględnił służebności mieszkania, albowiem prawo to obciąża udział powodaW. P.. Co do opisu stanu technicznego lokalu biegły wskazał, iżpokój nr (...)jest przedzielony ścianą typu lekkiego, opis lokalu został wykonany zgodnie z oceną biegłego co do stanu lokalu, który został określony jako przeciętny, co stanowi najniższą ocenę w skali ocen cech rynkowych wpływających na wartość nieruchomości. Nadto co do zarzutu nierzetelności dokonanej przez biegłego analizy i charakterystyki rynku, biegły wskazał, iż zestawił wszystkie transakcje rynkowe nieruchomości podobnych. Określona w opinii wartość udziału 1/2 nieruchomości na kwotę 55 000,00 zł dała średnią wynoszącą 1 677,90 zł/m2, a więc niższą od średniej z transakcji rynkowych będących przedmiotem porównania.
/dowody: dokumenty znajdujące się w aktach Sądu Rejonowego wP.VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibą wG.sygn. VI Ns(...); dokumenty znajdujące się w aktach Sądu Okręgowego wO.sygn. I RC(...); dokumenty dołączone do pism procesowych pozwanejA. J.k. 60 - 92, 106, 159 - 163; opinia biegłegoA. K.k. 24 - 45 i k. 128 - 131/

Sąd zważył co następuje:
Powództwo wytoczone przezW. P.o należny mu zachowek po matceU. P.co do zasady zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiart. 991 § 1 k.c., zgodnie z którym zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest stale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Chodzi tutaj o udział określony na podstawie przepisów art. 931 i następnychk.c.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 roku, IV CK 215/03, prawa uprawnionego do zachowku przysługujące mu ze względu na szczególny, bardzo bliski stosunek rodzinny, istniejący między nim a spadkodawcą, służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem swoich najbliższych. Instytucja zachowku spełnia zarówno funkcję umacniania rodziny, jak i funkcję alimentacyjną.
Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 roku w sprawie VI Ns(...)Sąd Rejonowy wP.VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą wG.stwierdził, że spadek poU. P.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28 czerwca 2010 roku dziedziczy córkaA. J.w całości.
W myśl przepisuart. 931 § 1 i 2 k.c.w pierwszej kolejności powołane sąz ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli zaś dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.
Bezspornym w sprawie jest, żeU. P.w chwili śmierci była rozwiedziona i miała dwoje dzieci powodaW. P.oraz pozwanąA. J.. Reasumując powyższe rozważania, przy uwzględnieniu, iż żaden ze spadkobierców ustawowychU. P.nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia po niej, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia, porządek dziedziczenia ustawowego po niej kształtuje się następująco: powódW. P.odziedziczyłby 1/2 części spadku po matceU. P.a pozwanaA. J.odziedziczyłby także 1/2 części spadku po matceU. P..
W tym miejscu należy podkreślić, że wysokość należnego uprawnionemu spadkobiercy ustawowemu zachowku jest pochodną wartości spadku odziedziczonego przez spadkobiercę testamentowego. Wymaga to po pierwsze ustalenia czystej wartości spadku, po drugie zaś doliczenia dokonanych przez spadkodawcę darowizn.
Do ustalenia zachowku konieczne jest zatem obliczenie różnicy między aktywamii pasywami spadku, a następnie doliczenie, stosownie do przepisówart. 993i następnychk.c.darowizn uczynionych przez spadkodawcę, co w niniejszej sprawie nie będzie miało miejsca, albowiemU. P.nie czyniła żadnej darowizny ze swojego majątku.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że stan czystego spadku poU. P.jest dodatni. Wartość rynkowa udziału wynoszącego 1/2 w nieruchomości położonej wG.przyul. (...), który na mocy testamentu notarialnego odziedziczyła po matce pozwanaA. J., biegły określił na kwotę 55 000,00 zł. Sąd w tym zakresie w pełni podziela opinię biegłego, albowiem była ona kompleksowa, spójna, jasna i logiczna, a zarzuty podniesione przez pozwaną należało uznać za nietrafione. Przede wszystkim za nietrafiony Sąd uznał zarzut nie uwzględnienia przy obliczaniu wartości rynkowej udziału w nieruchomości, ograniczającego jąprawa rzeczowegow postaci służebności mieszkania na rzeczB. P.. Jak wynikaz analizy księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości,B. P.dokonał darowizny przysługującego mu udziału w prawie własności nieruchomości na rzecz synaW. P., który na darowanym mu udziale ustanowił na rzeczB. P.dożywotnią służebność mieszkania. Nie sposób zatem uznać, iż służebność obciąża udział pozwanejA. J., a tym samym prowadzi do obniżenia wartości rynkowej udziału w prawie własności nieruchomości. Biegły dokonał oceny stanu technicznego lokalu, który został oceniony jako przeciętny, co jak wskazał stanowi najniższą ocenę w skali ocen cech rynkowych wpływających na wartość nieruchomości.
Za długi spadkowe z kolei należy uznać poniesione przezA. J.koszty pogrzebu oraz postawienia nagrobka spadkodawczyni w łącznej kwocie około 13 000,00 zł, albowiem pogrzeb oraz zwyczaj stawiania nagrobków zmarłemu w sposób oczywisty panują powszechnie w środowisku stron, a koszty mieszczą się w rozsądnych granicach, stąd wydatek taki podlegać musi rozliczeniu. Nadto za długi spadkowe Sąd uznał kwoty przekazywaneU. P.przez pozwanąA. J.tytułem pożyczki w łącznej kwocie około 1 630,00 zł, albowiem do tej kwoty pozwana wykazała faktyczna wysokość udzielonychU. P.pożyczek. Nadto Sąd zaliczył również uiszczane przezA. J.w imieniuU. P.rachunki za czynsz, gaz, prąd, ubezpieczenie, zakup opału i inne w łącznej wysokości około 2 860,00 zł. Zaliczeniu na poczet długów spadkowych w żadnej mierze nie mogły z kolei podlegać uiszczane przezA. J.po śmierciU. P.opłaty tytułem użytkowania mieszkania, albowiem koszty te obciążają pozwanąA. J.i powodaW. P.jako współwłaścicieli tej nieruchomości i podlegają rozliczeniu w ramach odrębnego postępowania. Nadto Sąd nie uwzględnił przedstawionych przez pozwaną rachunków na zakup żywności na rzecz matkiU. P., uznając je za drobne darowizny, zwyczajowo przyjęte w stosunkach między rodzicami i dziećmi, które na podstawieart. 994 § 1 k.c.nie podlegają zaliczeniu przy obliczaniu zachowku. Sąd nie uwzględnił również części przedłożonych przez pozwaną rachunków, które w całości były nieczytelne, a kwoty zostały dopisane przez pozwanąA. J..
Pomniejszając zatem odziedziczoną przez pozwanąA. J.wartość rynkową udziału w lokalu mieszkalnym położonym wG.przyul. (...)to jest kwotę 55 000,00 zł o powyżej opisane długi spadkowe w łącznej kwocie 17 490,00 zł uzyskujemy kwotę 37 510,00 zł, stanowiącą substrat zachowku.
W tym miejscu wymaga oceny zgłoszony przez pozwaną zarzut nadużycia przez powodaW. P.prawa, poprzez wystąpienie przeciwko pozwanejA. J.z roszczeniem o zachowek.
Sąd mając na uwadze istotę i cele instytucji zachowku, stwierdził brak podstaw do uznania, że roszczenie powodaW. P.jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a tym samym brak jest podstaw nie tylko do oddalenia powództwa na tej podstawie, lecz również do obniżenia należnego mu zachowku.
Reasumując powyższe rozważania, należy podkreślić, że mnożąc substrat zachowku to jest kwotę 37 510,00 zł przez ułamek stanowiący podstawę do obliczenia zachowku należnego powodowiW. P.to jest 1/4 uzyskujemy kwotę 9 377,50 zł stanowiącą należny mu zachowek. Stąd też w ocenie Sądu żądanie powodaW. P.zasądzenia na jego rzecz zachowku w kwocie 6 146,00 zł mieści się we wskazanym wymiarze zachowku.
Zgodnie z treściąart. 321§1 k.p.c.Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Stąd też Sąd zasądził od pozwanejA. J.na rzecz powodaW. P.dochodzoną przez niego kwotę 6 146,00 zł, jako należny mu zachowek po matceU. P..