Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1131/16
Data wyroku: 2017-01-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Kościołek, Grzegorz Krężołek, Robert Jurga
Słowa kluczowe: Umowa zlecenie
Podstawa prawna: art. 734 k.c.

Sygn. akt I ACa 1131/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wojciech Kościołek

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Robert Jurga

Protokolant:

sekr.sądowy Katarzyna Rogowska

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaM. P. (1)
przeciwkoPrzedsiębiorstwu Handlowo Usługowemu (...),(...) Spółce jawnejwK.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt IX GC 721/15

1
zmienia zaskarżony wyrok nadając mu treść:

„I. oddala powództwo;
II. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów procesu.”

2
zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 9 325 zł (dziewięć tysięcy trzysta dwadzieścia pięć złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Grzegorz Krężołek SSA Wojciech Kościołek SSA Robert Jurga
Sygn. akt: I ACa 1131/ 16

UZASADNIENIE
PowódkaM. P. (1), w pozwie skierowanym przeciwkoPrzedsiębiorstwu Handlowo- Usługowego (...),A. C.,J. C. (1)- spółce jawnej wK., domagała się zasądzenia kwoty 78.498,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 stycznia 2015 roku. Wniosła również o obciążenie przeciwniczki procesowej kosztami postępowania.
Uzasadniając żądanie wskazała ,że dochodzona kwota stanowi wynagrodzenie należne powódce z tytułu wykonania umowy jaką strony podpisały w dniu 17 kwietnia 2012r. Umowę tę zawarła , w ramach prowadzonej jednoosobowo, działalności gospodarczej podfirmą Biuro (...). W jej imieniu działał jej mąż,L. P. (1), legitymujący się pełnomocnictwem ogólnym do takiej reprezentacji.
Zgodnie z treścią umowy łączącej stronyM. P. (1)miała świadczyć na rzecz pozwanej spółki usługi i podejmować inne czynności , które w swoim efekcie miały doprowadzić do rezultatu , w postaci zakupu przezspółkę (...)nieruchomości, stanowiącej lokal użytkowy położony wK.przyul. (...)wraz z przynależną do tego lokalu częścią działki budowlanej.
Za wykonanie umowy strony zgodnie uznały datę zawarcia przez pozwaną umowy przedwstępnej albo umowy kupna - sprzedaży nieruchomości.
Ponieważ spółka kupiła tę nieruchomość na podstawie czynności prawnej z dnia 8 stycznia 2015r , powódka domaga się ustalonego umownie wynagrodzenia , które , zgodnie z umową , odpowiada 3 % ceny jej zakupu, która wyniosła 2. 194 000 złotych /netto / Wobec tego powódce należna jest kwota 78 498, 60 zł / brutto /
Pomimo wezwania , jak dotąd pozwana nie spełniła tego świadczenia, w jakimkolwiek zakresie.
Sąd I instancji , w dniu 2 lipca 2015r wydał , w postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty , którym uwzględnił żądanie pozwu w całości.
W sprzeciwie od tego orzeczenia pozwana , kwestionując je , również w całości , domagała się oddalania powództwa oraz obciążeniaM. P. (1)kosztami sporu.
W swoim stanowisku procesowym spółka przede wszystkim zakwestionowała legitymację czynną powódki wskazując , że nie łączyła stron sporu jakakolwiek umowa na podstawie której powódka mogłaby , w sposób usprawiedliwiony domagac się świadczenia określonego w żądaniu pozwu.
Relacje umowne wiązały ja zL. P. (1), ale na podstawie czynności prawnej dokonanej wcześniej aniżeli w dniu 17 kwietnia 2012r.
Pozwana, kwalifikując tę umowę jako umowę pośrednictwa w obrocie nieruchomościami , podnosiła również ,iż mąż powódki nigdy ,podczas jej wykonywania, nie powoływał się na to , że działa imieniem małżonki , jako jej pełnomocnik. O tym ,żeM. P. (1)z któraH.nie miała jakikolwiek związków, rości sobie pretensje finansowe wobec nabywcy realności przyul. (...)wK., spółka dowiedziała się z nadesłanej faktury , obejmującej dochodzoną pozwem należność.
W ramach kolejnych zarzutów obronnych, spółka podnosiła , że o ile powódka twierdzi , iż umowa zawarta przez strony w dniu 17 kwietnia 2012r była umową pośrednictwa w obrocie nieruchomościami , to jest ona nieważna w rozumieniuart. 58 §1 kc, wobec nie spełniania wymogów takiej umowy określonych w ówcześnie obowiązującymart. 180 ust.3 , ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r O gospodarce nieruchomościami.
Podnosiła także , odwołując się do postanowienia §2 tej umowy , zapowiadającego udzielenie pełnomocnictwa do działania jej imieniem przez wykonawcę , iż tego rodzaju umocowanie nigdy nie zostało komukolwiek , w tym w szczególności powódce udzielone , a wcześniejsze , odnoszące się tylko do osobyL. P. (1), działającego samodzielnie ,na własny rachunek, było pełnomocnictwem ściśle ograniczonym czasowo , które wygasło 30 kwietnia 2012r.
Pozwana twierdziła także , iż to ograniczenie miało swoje uzasadnienie w tym w , iż toL. P. (1)zaoferował swoje usługi pozwanej . Miały one doprowadzić w krótkim czasie do nabycia przez nią wskazanej wyżej nieruchomości lokalowej wraz z przyległa do niej nieruchomością gruntową , o które najpierw jej poprzednik a następnie spółka , począwszy od 2004r bezskutecznie się ubiegali wobec Gminy(...)K..
Relacja umowna pomiędzyH.aL. P. (1), przybierając formę umowy na piśmie w dniu 17 kwietnia 2012r, została nawiązana wcześniej , bo 27 lutego 2012r o czym świadczy data widniejąca na dokumencie, udzielonego wyłącznie jemu, a jego żonie pełnomocnictwa ,które obowiązywało strony tylko do wspomnianej wyżej daty 30 kwietnia 2012r.
Pozwana akcentowała , że udział męża powódki w uzyskaniu przez spółkę tytułu własności do nieruchomości lokalowej i sąsiedniego gruntu , nie miał praktycznie żadnego znaczenia.
Wyrokiem z dnia 18 maja 2016r , Sąd Okręgowy w Krakowie :
- zasądził od pozwanej , na rzecz powódki dochodzoną pozwem kwotę 78 498,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 stycznia 2015r do 31 grudnia 2015r oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016r [ pkt I ],
- zasądził od pozwanej na rzecz powódki również sumę 7 542 złotych , tytułem zwrotu kosztów procesu [ pkt II sentencji wyroku ]
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
PowódkaM. P. (1)prowadzi wK.działalność gospodarczą pod firmą:Biuro (...), począwszy od 1 kwietnia 2011r. Aktualnie , począwszy od 11 stycznia 2013 roku adresem jej siedziby jestosiedle (...)(...), uprzednio , do 31 grudnia 2012 r , mieściła sią ona przyul (...), a pomiędzy 1 a 11 stycznia 2013r przyul. (...).
Jej pełnomocnikiem od 1 kwietnia 2011 roku był mążL. P. (1), w oparciu o pełnomocnictwo ogólne udzielone w tej dacie.
L. P. (1), począwszy od 1 sierpnia 1994r , prowadził jednoosobowo działalność gospodarczą o identycznym profilu i pod ta samą, co żona , później nazwą.
Jako adres jej wykonywania , wskazany byłK.ul. (...)lokal (...).
Od dnia 16 marca 2011 r , wykonywanie działalności zostało zawieszone i podjęte jedynie na krótko, pomiędzy 1 i 12 marca 2013r, kiedy uległo ponownemu zawieszeniu. Z dniem 12 marca 2015r, działalność męża powódki została formalnie wykreślona z ewidencji dzielności gospodarczej.
L. P. (1)dobrze znał wspólnika pozwanej,J. C. (1), a znajomość ta datowała się od roku 1993. W jej ramach mąż powódki podejmował się realizacji i wykonywał na rzeczfirmy (...)różne usługi, w ramach których przygotowywał opinie prawne, ekspertyzy , pośredniczył w nabywaniu nieruchomości.
Na początku roku 2012(...) spółki (...)poinformował go , iż jest ona zainteresowana wykupieniem nieruchomości ,w której mieści się lokal apteki ,którą prowadzi wK.przyul. (...). Oczekiwał pomocy znajomego w jej zakupie , który jak dotąd nie doszedł do skutku pomimo wcześniej, począwszy od 2004r , składanych wniosków oto wobec Gminy MiejskiejK., tak przez poprzedników prawnych jak i , w 2009r, przez pozwaną.
L. P. (1)zgodził się na to , a podstawą jego działania w imieniuspółki (...), było pełnomocnictwo ogólne udzielone mu przezJ. C. (1)w dniu 27 lutego 2012r . Czasokres jego obowiązywania został ograniczony do dnia 30 kwietnia 2012r.
Umocowany przystąpił do wykonywania w ten sposób zawartej umowy.
Zamówił niezbędne materiały geodezyjne . Przeprowadził rozmowy w wydziale Skarbu(...)K., w zarządzie Budynków(...), celem ustalenia jakie są możliwości nabycia nieruchomości lokalowej przyul. (...).
Ustalił , że częścią materii istotnych z punktu widzenia wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości , zajmuje się Starosta(...)i tam również zasięgał informacji o przebiegu tego postępowania.
Od daty udzielenia pełnomocnictwa występował wobec urzędów jako reprezentant pozwanej spółki.
Pierwotnie ustne porozumienie przybrało, w dniu 17 kwietnia 2012r, formę zawartej na piśmie umowy.
Stronę pozwaną , jako zamawiającą , reprezentował w niejJ. C. (1), a jak wynika z jej treści , wskazany w niej jako wykonawca i podpisany pod jej tekstemL. P. (1)występował jako reprezentującyBiuro (...)z siedzibą wK.przyul (...).
Jak ustala dalej Sąd Okręgowy , przedmiotem umowy było powierzenie pośrednictwa przy zakupie nieruchomości , stanowiącej lokal użytkowy położony wK.przyul (...)wraz z przynależną do tego lokalu częścią działki budowlanej.
W celu jego realizacji,spółka (...), zgodnie z jej §(...), miała udzielić wykonawcy czylifirmie Biuro (...)z siedzibą wK.przyul (...), pełnomocnictwa ważnego do czasu jego wygaśnięcia.
W treści umowy wskazano jakie czynności wykonawca już zrealizował .
Ponadto zgodnie z §(...)strony uzgodniły , iż :
„umowę uznaje się za wykonaną w chwili podpisania przez zamawiającego umowy przedwstępnej lub umowy sprzedaży-kupna przedmiotowego lokalu”.
Z kolei, w §(...)umowy strony stwierdzały , że :
„Całkowite wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy [ ...] , ustalają na 3 % ceny zakupu lokalu użytkowego wymienionego w §(...)”.
L. P. (1), także po 17 kwietnia 2012r podejmował czynności , które miały zapewnić mu informacje dotyczące przebiegu czynności zmierzających do realizacji wniosku pozwanej . Otrzymywał je na piśmie jak i ustnie , będąc traktowany w urzędach, jako pełnomocnik spółki - wnioskodawczyni.
Równocześniespółka (...)była o wynikach postępowania wywołanego jej wnioskiem o zakup informowana odrębnie , w tym w szczególności była do niej na piśmie skierowana przez Gminę(...)K., informacja o tym , że nieruchomość została przeznaczona do sprzedaży w trybie przetargu oraz o jego terminie.
W dniu 25 listopada 2014 roku został przeprowadzony ustny przetarg nieograniczony i w jego wyniku , jako nabywca nieruchomości lokalowej przyul. (...)wK.wraz przyległym gruntem, została wskazana strona pozwana.
Do zawarcia umowy przenoszącej własność na rzeczspółki (...)doszło na podstawie sporządzonej , w formie aktu notarialnego , umowy sprzedaży zawartej 8 maja 2015r , przed notariuszemW. K., rep. A nr(...)
Cena nabycia została określona na kwotę netto 2 194 000 złotych.
W realizacji postanowienia(...)umowy z 17 kwietnia 2012r , wobec przeniesienia na pozwaną prawa własności ,M. P. (1), działając w ramach prowadzonej działalności gospodarczej , wystawiła i przesłała pozwanej spółcefakturę VAT nr (...)z dnia 09.01.2015 r. na kwotę 63.820,00 zł netto, czyli 78.498,60 zł brutto, obejmującą należne jej wynagrodzenie umowne.
Oceniając roszczenie powódki jako w całości uzasadnione , Sąd I instancji stanął na stanowisku , że umowa z 17 kwietnia 2012r , była zawarta pomiędzy powódką, prowadzącą działalność gospodarczą pofirmą Biuro (...), a stroną pozwaną.
ZaM. P. (1), w jej imieniu i na jej rachunek , zawarł jąL. P. (1), którego umocowanie wynikało z pełnomocnictwa ogólnego , upoważniającego do działania za żonę z dnia 1 kwietnia 2011r.
Zdaniem Sądu I instancji , nie mógł on działać wówczas w imieniu władanym i zawrzeć jej jako prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek albowiem w dniu podpisania umowy , była ona zawieszona.
Rozważając zagadnienie związane z pełnomocnictwem ocenił , że podstawą do działania przezL. P. (1)w imieniu i na rachunek pozwanej , w ramach umowy z 17 kwietnia 2012r było pełnomocnictwo udzielone przez zamawiającą spółkę. Wynikało ono wprost z brzmienia(...)umowy.
Dokumentem uprawniającymL. P. (1)do działania imieniem spółki nie mogło być , w ocenie Sądu I instancji , pełnomocnictwo udzielone mu 27 lutego 2012r i bez znaczenia dla takiego wniosku jest , że w umowie z 17 kwietnia strony wskazały jakie czynności zostały dotąd przez wykonawcę zrealizowane mimo , że były one dokonane przezL. P., działającego wówczas tylko na własny rachunek , w oparciu o to właśnie umocowanie.
W dalszej części tej oceny , po stwierdzeniu , iż umowa z 17 kwietnia 2012r była czynnością prawną , w sposób ważny dokonaną pomiędzy powódką aspółka (...), dokonując jej kwalifikacji prawnej z punktu widzenia typizacji , Sąd Okręgowy , wykluczając poprawność stanowiska pozwanej , iż jest to umowa o dzieło , stanął na stanowisku , iż była to umowa zlecenia w rozumieniuart. 734 i n. kodeksu cywilnego, ewentualnie z pewnymi elementami umowy o świadczenie usług. Realizując swoje , oznaczone w niej świadczenie, powódka miała dokonać czynności pośrednictwa przy zakupie nieruchomości.
W ich zakresie była zobligowana wobec dającej zlecenie do starannego podjęcia wszystkich możliwych czynności , które miały umożliwi zakup przez stronę pozwaną nieruchomości położonej przyul. (...)wK..
M. P. (1)nie przyjęła natomiast na siebie odpowiedzialności za ich ostateczny rezultat.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania była normaart. 98 §1 i 3 kpc
W apelacji od tego wyroku , strona pozwana , zaskarżając go w całości, domagała się wydania rozstrzygnięcia reformatoryjnego ; oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami postępowania za obydwie instancje .
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy , a toart. 233 §1 kpc, w następstwie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów.
W jej wyniku , wbrew regułom logicznego wnioskowania , Sąd Okręgowy odmówił wiarygodności relacji(...) spółki (...), w tej części w jakiej wskazywał , iż zawierając umowę zL. P.spółka zakładała , iż doprowadzi on swoimi działaniami do nabycia prawa do nieruchomości przyul. (...)w trybie bezprzetargowym. Zdaniem skarżącej taka możliwość istniała , gdy zważyć , że tego rodzaju sposób wyłaniania potencjalnego nabywcy nieruchomości komunalnych , jaką była ta realność, także jest w przepisachustawy o gospodarce nieruchomościamiprzewidziana.
Podnoszonej wadliwości apelująca upatrywała także w nieprawidłowej ocenie relacji świadków , pracownic urzędów MiastaK.i(...)(...)i nie uwzględnieniu [ także w ramach ustaleń faktycznych ] , iż zgodnie z ich depozycjami, czynności podejmowane przez męża powódki w tych urzędach pozostały bez znaczenia dla ostatecznego wyniku prowadzonych tam postępowań administracyjnych , związanych z nabyciem nieruchomości przez pozwaną,
- sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd Okręgowy , iż:
a/L. P. (1), w ramach wcześniejszych relacji zJ. C. (1), podejmował się wobec niego czynności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami , mimo , że nawet z relacji męża powódki wynikało , że były to inne rodzajowo działania ,.
b/ nie uwzględnienie w ramach ustaleń , relacji świadków - urzędniczek zgodnie z którymi czynności informacyjneL. P. (1)w urzędach w odniesieniu do przebiegu spraw związanych z wnioskiem o zakup nieruchomości przyul. (...)wK., pozostawały bez znaczenia dla ostatecznego wyniku tych postepowań, nie wykraczając poza informacje , udzielane rutynowo każdemu z zainteresowanych daną sprawą, petentów
- naruszenia prawa materialnego w następstwie :
1/ nieprawidłowego zastosowania przez Sąd I instancjiart. 734 kci przejecie , że umowa zawarta pomiędzy powódką a strona pozwaną była umowa zlecenia , podczas gdy prawidłowa ocena jej postanowień powinna doprowadzić do uznania jej za umowę pośrednictwa w obrocie nieruchomościami o jakiej mowa , w ówcześnie obowiązującym,art. 180 ust. 3 ustawy O gospodarce nieruchomościami,
2/ naruszenia tej normy wobec jej niezastosowania,
3/art. 58 kcw zw zart. 14 ust. 1 ustawy O swobodzie działalności gospodarczej, jako następstwa nieprawidłowego przyjęcia przez Sąd , iż umowa z 17 kwietnia 2012r nie mogła być zawarta przezL. P. (1), w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i na jego rachunek mimo , iż jej zawieszenie w tym czasie , nie wykluczało tego , skoro wpis do ewidencji , ujawniający to zawieszenie miało charakter jedynie deklaratoryjny,
4/art. 65 §2 kcjako następstwo niezastosowania tej normy i wyrażenia nietrafnej , sprzecznej z tym przepisem oceny , zgodnie z którą:
- umowa została zawarta pomiędzyM. P. (1)aspółka (...), mimo braku do niej dostatecznych podstaw w jej tekście , w tym , w sposobie oznaczenia podmiotu , który jako wykonawca, ją zawarł ,
- nie jest ona umową o pośrednictwo w obrocie nieruchomościami , mimo treści §(...)który tak tę umowę typizuje ,
- brzmienie(...)umowy jest podstawa pełnomocnictwa do działania imieniem i na rachunek pozwanej mimo , że co najwyżej, zapis ten zapowiadał jego udzielenie w przyszłości , co nie miało jednak miejsca.
Odpowiadając na apelację , powódka domagała się jej oddalania , jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami postępowania przed Sądem II instancji.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy strony pozwanej jest uzasadniony , prowadząc do podzielenia zawartego w nim wniosku o zreformowanie orzeczenia Sądu I instancji , w sposób przez nią postulowany.
Nie ma racji pozwana , gdy kwestionuje, w ramach sformułowanego przez siebie zarzutu procesowego , sposób w jaki Sąd I instancji przeprowadził ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, która doprowadziła , zdaniem skarżącej, do naruszeniaart. 233 §1 kpc.
Jak wynika z treści apelacji zarzucanej nieprawidłowości upatruje pozwana, w nie poprawnej , w jej przekonaniu , ocenie części relacjiJ. C. (1), przesłuchanego w charakterze strony , oraz świadkówG. K. (1),A. M. (1)iL. M. (1).
W przypadku wspólnika pozwanej ma ona dotyczyć tego , co spodziewała się osiągnąć spółka, podejmując relację umowną zL. P. (1), a w przypadku pozostałych , nie uwzględnienia przez Sąd niższej instancji , w ramach oceny ich depozycji tego , iż czynności podejmowane przez męża powódki w toku prowadzonych postępowań administracyjnych nie miały znaczenia dla ich merytorycznych rezultatów.
Wskazując , iż zarzut procesowy tylko wówczas może być uznany za trafny, jeżeli apelujący wykaże , iż naruszenie przez Sąd I instancji oznaczonej indywidualnie normy formalnej , miało w swoich konsekwencjach doniosłe znaczenie dla treści rozstrzygnięcia , kierując się ta regułą powiedzieć należy , iż zarzut pozwanej jest niezasadny.
Biorąc pod rozwagę argumenty , którespółka (...)powołała by go uzasadnić, stwierdzić należy , że żaden z nich nie jest wystarczającym dla potwierdzenia , iż negowana ocena części relacji wspólnika pozwanej i świadków , jest relewantna z punktu widzenia treści rozstrzygnięcia objętego kontrolą instancyjną skoro jest ono wadliwe z innych przyczyn, zupełnie niezależnych od tego w jaki sposób dokonana zostanie ocena , eksponowanej w ramach zarzutu skarżącej części relacji tych osób.
Kolejny zarzut - sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego , jest usprawiedliwiony w części.
Nie ma racji skarżąca , gdy jego realizacji upatruje w nieuwzględnieniu przez Sąd Okręgowy relacji świadków - urzędniczek -G. K.,A. M.iL. M..
Zważywszy na to, w jakim sposób to pominiecie Sądu jest łączone przez autora środka odwoławczego z treścią ustaleń , podnoszona wada musi zostać oceniona jako eksponowana nietrafnie.
Apelująca upatruje jej w tym , iż Sad nie uwzględnił tych relacji mimo , że z ich treści wynika brak związku i znaczenia czynności informacyjnych przedsięwziętych przezL. P.w urzędach, a ostatecznymi wynikami postępowań administracyjnych.
Po pierwsze, tak zidentyfikowana nieprawidłowość nie jest przejawem sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału procesowego, ewentualnie świadcząc o ich niekompletności , czego apelująca nie zarzuca.
Po wtóre i przede wszystkim, takiego ustalenia faktycznego , które miałoby konstatować , iż czynności podjęte przez męża powódki przyniosły konkretne , pozytywne z punktu widzenia założonego przez pozwaną skutku, w postaci nabycia prawa własności do nieruchomości lokalowej , wyniki postępowań administracyjnych , tak w Urzędzie MiastaK.jak i Starostwie(...), Sąd I instancji nie dokonuje. Stwierdza, w ich ramach , jedynie , że mąż powódki podejmował starania zmierzające do uzyskania informacji o ich przebiegu , a uzyskując je był traktowany jako pełnomocnik strony pozwanej / por k. 199 akt - str. 5 uzasadnienia wyroku/
Wobec tego, nie sposób , w sposób usprawiedliwiony mówić w odniesieniu do takiej konstatacji , iż jest ona wadliwa wobec nie uwzględnienia przez Sąd części relacji wskazanych wyżej wspólnika pozwanej i świadków , które stanowią dla niej zaprzeczenie.
Ma natomiast rację skarżąca , gdy upatruje realizacji omawianego zarzutu w ustaleniu Sądu Okręgowego , zgodnie z którym, przed zawarciem spornej umowyL. P. (1)podejmował się wobecspółki (...).C.szeregu usług , prowadzących do nabywania przez nią lokali i nieruchomości. / k. 197 akt , str.3 uzasadnienia wyroku/
Zgodnie z treścią jego relacji , złożonej w charakterze świadka , na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r , umowy zawierane wcześniej , w ramach znajomości pomiędzy nim aJ. C. (1), mając formę przede wszystkim ustną , dotyczyły wykonywania ekspertyz lub udzielania porad prawnych.
/ por. k. 181- 182 akt , zapis dźwiękowy rozprawy, minuty 13-16/
Uznanie zarzutu w tej części za uzasadniony, prowadzi do zmiany dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń w tej części , poprzez zastąpienie ich konstatacją faktyczną mającą swoja podstawę w przywołanej części zeznaniaL. P., iż umowy zawierane wcześniej pomiędzy nim aspółką (...), za którą działałJ. C. (1), miały głównie ustną formę i dotyczyły przygotowania ekspertyz oraz udzielania porad prawnych.
Wobec bezzasadności ocenianego zarzutu w pozostałym zakresie , Sąd Apelacyjny aprobuje i przyjmuje za własną , pozostałą część ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy.
Przechodząc do oceny stawianych kontrolowanemu orzeczeniu zarzutów naruszenia prawa materialnego stwierdzić należy , iż jedynie ich część może być oceniona jako uzasadniona.
Nie ma racji skarżąca gdy, podnosząc zarzut naruszeniaart. 58 kcw zw zart. 14 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, wskazuje , że nietrafnym jest stanowisko prawne Sądu I instancji, zgodnie z którym w okresie zawieszenia działalności gospodarczej , obejmującym datę umowy z dnia 17 kwietnia 2012r,L. P. (1)nie mógł jej zawrzeć jako pośrednik w obrocie nieruchomościami , działając imieniem własnym i na własny rachunek , podfirmą Biuro (...)wK..
Przecząc poprawności tej oceny i odwołując się do wynikającego z deklaratywnego charakteru wpisów do ewidencji działalności gospodarczej , wynikającego z normyart. 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004r O swobodzie działalności gospodarczej[ w brzmieniu tekstu jednolitego , obowiązującym w dacie dokonywania spornej czynności prawnej [DzU z 14 października 2010r, Nr 220 poz. 1447 ] , strona powodowa , co trafnie zostało podniesione w odpowiedzi na apelację , nie uwzględnia treści art. 14 a ust. 3 ustawy / w brzmieniu doniosłym dla rozstrzygnięcia/ , zgodnie z którym przedsiębiorca w okresie zawieszenia działalności gospodarczej nie może jej wykonywać ani uzyskiwać z niej bieżących przychodów.
Tym samym ta część oceny prawnej Sądu Okręgowego nie może być uznana za niepoprawną.
Chybiony jest również zarzut naruszeniaart. 180 ust.3 , ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r O gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu tekstu jednolitego z 19 maja 2010r [DzU Nr 102 poz. 651.], obowiązującego w dacie zawarcia umowy z 17 kwietnia 2012r
Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 179 ust. 1 ustawy, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami było działalnością zawodową, wykonywaną przez pośredników na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z ust. 2 tej normy, pośrednikiem w obrocie nieruchomości była osoba fizyczna, posiadająca licencję zawodową , nadawaną w trybie określonym przez postanowienia ustawy. Przy tym nadawano ją osobom , które posiadały pełną zdolność do czynności prawnych , nie były karane za określone przestępstwa, legitymowały się wymaganym wykształceniem i odbyły przygotowanie praktyczne , a w niektórych przypadkach, przeszły pozytywnie postępowanie kwalifikacyjne.
Z kolei w art. 180 ust. 3 ustawy wskazano wymogi , których spełnienie pozwalało zakwalifikować określoną czynność prawna jako umowę pośrednictwa w obrocie nieruchomościami , która, w zgodzie z postanowieniami ustawy z 21 sierpnia 1997r, została zaliczona do kategorii umów nazwanych.
Jednym z podstawowych jej elementów konstrukcyjnych było to, aby zawierała ją osoba legitymująca się licencją pośrednika w obrocie nieruchomościami , w ramach prowadzonej przez siebie działalności zawodowej. Umowa tego rodzaju wymagała odwołania się do numeru licencji , a także tego , aby pośrednik powołał się w niej na objecie swojej działalności obowiązkowym ubezpieczeniem za szkody wyrządzone w związku z wykonywaniem pośrednictwa.
Treść normy art. 180 ust.3 w zw z art. 179 ust 1 i 2 ustawy wskazywała , że brak m. in. tych elementów konstrukcji umowy, wykluczał możliwość zakwalifikowania czynności prawnej stron jako umowy takiego pośrednictwa.
Analiza treści umowy zawartej w dniu 17 kwietnia 2012r jednoznacznie wskazuje , że żaden z wymienionych elementów nie został w niej zawarty , co z przyczyn wyżej wskazanych nie pozwala na zakwalifikowanie jej jako umowy pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.
Elementami treści , które nawiązują do tego, wyróżnianego wówczas typu rodzajowego umowy , są zawarte w jej(...)wskazanie , że pozwana podpisując ją powierza „ pośrednictwo przy zakupie nieruchomości [...], „ , określenie momentu w którym umowa zostaje uznana wykonaną [(...)in fine ] oraz to , w jaki sposób strony ukształtowały należne wykonawcy wynagrodzenie , wiążąc go z ceną zakupu nieruchomości przez pozwaną spółkę [ część wstępna(...)]
Tym nie mniej wskazane wyżej braki konstrukcyjne , wykluczają kwalifikację umowy stron , którą, w ramach zarzutu apelacyjnego , uznaje za prawidłową skarżąca.
Odparcie tego zarzutu decyduje także o tym , że należy uznać za nietrafny zarzut naruszeniaart. 734 kc, wobec wyrażenia przez Sąd I instancji oceny, zgodnie z którą umowa z 17 kwietnia 2012r jest umową zlecenia.
Zarzut ten , przez pryzmat jego motywacji , w ramach której skarżąca upatruje błędu Sądu Okręgowego w tym , że nie zakwalifikował on tej czynności jako umowy o pośrednictwo w obrocie mnie ruchomościami , nie może zostać uznany za usprawiedliwiony. Taka motywacja wyklucza bowiem z przyczyn już wcześniej wskazanych, jego trafność.
Jakkolwiek kwalifikacja prawa tej umowy ma , w świetle przyczyny z powodu której roszczenie powódki nie może zostać uwzględnione, nie ma zasadniczego znaczenia , tym nie mniej wzgląd na potrzebę zapewnienia kompletności wywodu oraz treść apelacji, w ramach której zagadnienie to było podnoszone , wymagając , tym samym wypowiedzi Sądu dokonującego , na jej podstawie kontroli orzeczenia Sądu niższej instancji , także z punktu widzenia sposobu zastosowania prawa materialnego, podlegającego weryfikacji , nawet bez odnoszących się do niego zarzutów środka odwoławczego.
Z treści umowy zawartej przez strony wynikało [(...)iż wykonawca przyjmuje na sobie pośrednictwo przy zakupie przez pozwaną nieruchomości lokalowej, położnej wK.przyul. (...)wraz z przynależną do tego lokalu, częścią działki budowlanej oraz , iż zobowiązuje się informować na bieżąco zamawiającą o postępie prac , wykonywanych w ramach realizacji umowy.
Dokonując kwalifikacji czynności prawnej o tak opisanym przedmiocie, z punktu widzenia charakteru rodzajowego umowy zawartej przez strony, niezbędnym jest jeszcze wskazanie , iż zgodnie z dalsza częścią(...)oraz postanowieniami(...)działania do których zobowiązał się wykonawca miały doprowadzić do ściśle określonego rezultatu , którym było bądź to zawarcie przezspółkę (...)umowy przedwstępnej przeniesienia na nią prawa własności nieruchomości przyul. (...)i przylegającego do niej gruntu o budowlanym przeznaczeniu , albo też umowy przenoszącej na pozwaną prawo własności do nich.
Taki wniosek wynika z treści tego postanowienia umownego , skoro strony wskazały w nim , iż dopiero wówczas , gdy taki rezultat zostanie osiągnięty , zgodnie uznają umowę za wykonaną.
Z(...)umowy wynika natomiast , że wierzytelność wykonawcy z tytułu wynagrodzenia dla niego [ poza wypłaconą w dniu jej podpisania, zaliczkowej jego części ] stanie się wymagalną dopiero w chwili wykonania umowy , w sposób wyżej wskazany , co więcej jego wysokość będzie pochodną tego rezultatu i ceny zapłaconej przez zamawiającą , jako nabywcę.
Przywołane postanowienia , odczytane przez pryzmat cech kwalifikujących zawartą czynność prawną, pozwalają na sformułowanie wniosku , iż umowa z 17 kwietnia 2012r jest umową łącząca w sobie elementy różnych umów w tym umowy zlecenia. Takim elementem był , wynikający z(...)obowiązek informowania pozwanej o biegu podjętych czynności , które traktowanie jako pewien kompleks / zespół /, będąc szeregiem różnych działań , które wywołując także inne , samoistne skutki / jak np. w rozstrzyganej sprawie składanie wniosków o informacje o stanie zaawansowania postępowań administracyjnych /, miały składać się na przyjęte przez wykonawcę na siebie pośrednictwo w nabyciu nieruchomości o czym jest mowa w(...)
Nie była to jednak umowa zlecenia , jak nietrafnie zakwalifikował ją Sad I instancji skoro te ujęte generalnie działania wykonawcy miały , w zgodnym zamiarze stron, doprowadzić do osiągniecia konkretnego rezultatu, o jakim stanowiła dalsza część(...)umowy.
Powszechnie bowiem przyjmuje się w literaturze oraz orzecznictwie sądowym , iż umowa zlecenia ma charakter umowy starannego działania a nie rezultatu.
Jakkolwiek wyrażane są tam również , podzielane przez Sąd Apelacyjny w składzie rozstrzygającym sprawę, poglądy zgodnie z którymi tego rodzaju generalne stwierdzenia nie są usprawiedliwione , prowadząc niejednokrotnie do niepoprawnych wniosków interpretacyjnych
/ por w tej kwestii uwagi T. Pajora w monografii Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania s. 70 i n. Warszawa 1983 oraz uwagi M. Krajewskiego w: Zobowiązania rezultatu i starannego działania - próba alternatywnego ujęcia , publ. PiP 2008 z. 8 s. 45 i n. /
Jednak w przypadku umowy 17 kwietnia 2012r , w ramach której strony zgodnie ustaliły , że tylko osiągniecie opisanego w niej efektu końcowego działania wykonawcy / stworzenie warunków w których zamawiająca zawrze umowę przestępną lub stanowczą nabycia własności nieruchomości, decyduje o zakończeniu trwania umowy, będąc równocześnie właściwym wykonaniem przez niego świadczenia utożsamianego zgodnie z tym , ściśle oznaczonym rezultatem, wyklucza kwalifikację tej umowy jako umowy zlecenia.
Oceniana czynność prawna zawiera w sobie także elementy umowy o świadczenie usług skoro kompleks tych czynności , które podjął się zrealizować wykonawca, obejmował także zwielokrotnione [ podejmowane wielokrotnie] w zależności od potrzeb , czynności natury faktycznej , także niezbędne dla osiągniecia końcowego rezultatu.
Najistotniejsze z punktu widzenia kwalifikacji tej umowy , są jednak jej trzy elementy, , które można wyodrębnić po analizie jej tekstu.
Pierwszy z nich to ten , dotyczący uzgodnionego przez strony zgodnie rezultatu działania wykonawcy.
Drugi, odnoszący się do umownego ustalenia Kiedy i w jakiej wysokości należna mu będzie zasadnicza część wynagrodzenia i trzeci wskazujący , że pewne czynności były już uprzednio przez wykonawcę zrealizowane , służąc przyjętemu rezultatowi za które [ co potwierdził w swoim zeznaniu takżeL. P. (1). / por k .182 akt, dźwiękowy zapis rozprawy z dnia 13 kwietnia 2016r - minuty 17-18 akt ] otrzymał już wcześniej zaliczkowe wynagrodzenie, w kwocie 2 000 złotych.
Wszystkie wyróżnione elementy , odczytane łącznie, usprawiedliwiają ocenę, iż umowa stron była umową o rezultat , [sukces ] w postaci zawarcia umowy przdwstepnej lub przenoszącej własność nieruchomości na pozwaną, za który , wykonawcy należne było wynagrodzenie , powstanie wierzytelności z którego i jej wymagalność były całkowicie uzależnione od jego osiągniecia.
Ponadto ukształtowanie wysokości tej wierzytelności , zgodnie z regułami opisanymi w §5 umowy , dają podstawę do uzasadnionego przyjęcia , że miało ono charakter wynagrodzenia success fee , pozostając pochodną ceny zapłaconej przez pozwaną, jako nabywcę nieruchomości.
Honorarium to, o które obecnie strony toczą rozstrzygany spór, jest przy tym dodatkowym wynagrodzeniem, uzupełniającym to , które za czynności , jakie wykonał w związku z realizacją świadczenia umownego wcześniej w okresie pomiędzy 27 lutego 2012r i 17 kwietnia 2012r ,L. P. (1)pobrał w chwili zawarcia umowy na piśmie .
To ostatnie stwierdzenie przenosi pozostałą część rozważań na grunt zagadnienia legitymacji czynnejM. P. (1)do występowania przeciwko pozwanej z roszczeniem o zapłatę świadczenia dochodzonego pozwem.
Uprawnienie takie po jej stronie , mogłoby zostać potwierdzone jedynie wówczas , gdyby przyjąć za usprawiedliwione jej stanowisko , iż umowa , która jest źródłem roszczenia, została przez nią zawarta , w ramach prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej podfirmą Biuro (...)(...)wK.[ul. (...)]
Fakty ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie takiego wniosku , a to rodzi skutek w postaci oddalenia powództwa.
Okoliczności te usprawiedliwiają natomiast stanowisko zgodnie z którym powódka nie była jej stroną , a wskazanym w niej wykonawcą był , działający osobiście i na własny rachunek, jej mążL. P. (1)
Podzielając , w części , sformułowany przez pozwaną materialnoprawny zarzut naruszeniaart. 65 §2 kc, Sąd II instancji uznał , że treść postanowień umownych oraz okoliczności faktyczne towarzyszące zawarciu umowy z 17 kwietnia 2012r , wykluczają przyjęcie , że powódka była stroną tej czynności prawnej.
Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie,L. P. (1), na podstawie ustnych uzgodnień z działającym w imieniu pozwanej spółki jej wspólnikiemJ. C. (1), działając osobiście i bez związku z działalnością gospodarczą żony, zobowiązał się podjęcia czynności zmierzających do tego , aby pozwana mogła nabyć prawo własności nieruchomości lokalowej przyul. (...)wK., w której najpierw jej poprzednicy a obecniespółka (...)prowadzi aptekę.
Podstawa do poodejmowania tych działań za spółkę było pełnomocnictwo ogólne, udzielone wykonawcy , w dniu 27 lutego 2012r prezes reprezentującego jąJ. C. (1).
Jak wynika z treści tego dokumentu / k. 17 akt / , zakres tej reprezentacji miał dotyczyć czynności podjętych w sprawie „ wykupu lokalu użytkowego przyul. (...)(...)wK.” , a okres obowiązywania pełnomocnictwa był ściśle oznaczony do dnia 30 kwietnia 2012r.
Z ustaleń tych wynika także , iż sporządzona na piśmie umowa z 17 kwietnia 2012r była kontynuacją porozumienia pomiędzyJ. C.działającym za pozwaną iL. P. (1).
O tym , że tak było , przekonuje treść(...)umowy , w którym opisane zostały dotąd zrealizowane przez wykonawcę czynności , wynagrodzeniu których miała posłużyć , określana przez strony jako zaliczka , kwota – 2 000 złotych o której mówi(...)umowy, a którą / co nie było pomiędzy stronami sporne /L. P.otrzymał.
Z treści umowy wynika też to , że w żadnym jej fragmencie,M. P. (1)nie jest wymieniona jako wykonawca jej przedmiotu , czy to jako osoba fizyczna czy też jako przedsiębiorca realizujący ją , w ramach prowadzonej przez siebie jednoosobowo działalności gospodarczej.
W części wstępnej umowy , poświęconej oznaczeniu wykonawcy , mówi się jedynie oL. P. (1)jako reprezentującymBiuro (...)„(...)wK.ul. (...), bez określenia jego osoby jako pełnomocnika powódki , która , a nie Biuro mogłaby być traktowana jako strona umowy z pozwaną.
Tak też rozumiała treść tego zapisu powódka wskazując , że podstawą do działania za nią przez męża , w jej ramach , było pełnomocnictwo ogólne, datowane na 1 kwietnia 2011r / k. 152 akt/
Tyle tylko , że takie rozumienie tego zapisu umowy jest nieuzasadnione , gdy weźmie się pod uwagę , iż w treści tej części, umowy z 17 kwietnia 2012r , jak też w żadnej innej ,L. P. (1)nie powołuje się na to źródło swojego umocowania do działania w charakterze pełnomocnika żony.
Tego rodzaju powołania się nie znajdujemy także w treści(...), gdzie - o czym już była mowa - to mąż powódki jest identyfikowany z wykonawcą . Podpisując się pod jej tekstem jako wykonawca , małżonek powódki także tego nie czyni.
Kolejnym argumentem przeciwko stanowisku powódki wskazującej na siebie jako stronę umowy będącej źródłem zgłoszonego roszczenia, jest uregulowanie umowne dotyczące pełnomocnictwa do działania w imieniu i na rachunekspółki (...)
Treść dotyczącego tej kwestii(...)umowy , należy odczytywać w kontekście zdarzeń wynikających z dotychczasowych relacji umownych pomiędzy pozwanąspółką i (...), mających miejsce przed 17 kwietnia 2012r.
Działał on wówczas / co nie było sporne pomiędzy stronami / , reprezentując spółkę we własnym imieniu i na własny rachunek.
Gdy weźmie się pod rozwagę , że pełnomocnictwo ogólne , udzielone mężowi powódki do tego działania z dnia 27 lutego 2012r, wygasało 30 kwietnia 2012r , nie można zasadnie przyjmować , zakładając racjonalność działania stron umowy , aby wynikającą z zapisu jej(...)zapowiedź udzielenia pełnomocnictwa utożsamiać należy z dokumentem , którego moc wiążąca ustawała za 13 dni , licząc od daty podpisania umowy.
Nie było przedmiotem kontrowersji pomiędzy stronami postępowania , że zapowiadane pełnomocnictwo nie było przez pozwaną [ ponownie ] udzielone , obejmując okres po 30 kwietnia 2012r . Nie uzyskał go aniL. P. (1)ani [tym bardziej ] ,M. P. (2).
W tym kontekście oczywiście nietrafnym jest wniosek prawny Sądu Okręgowego , że pełnomocnictwo należy utożsamiać z zapisem(...)umowy i samo jego brzmienie jest takim aktem umocowania.
Sąd Okręgowy powielając w tym zakresie pogląd powódki nie starał się nawet bliżej swojego zapatrywania uzasadnić., co tym bardziej upewnia trafność jego oceny jako dowolnego.
Wszystko to , przy konsekwentnie prezentowanymi stanowisku pozwanej , zgodnie z którym takiego pełnomocnictwa nikomu nie udzielała, a zM. P. (1)czy to nawiązany bezpośrednio czy za przyczyną pośrednictwa pełnomocnika , nie wiąże spółki żaden węzeł obligacyjny , czyni usprawiedliwioną ocenę , że powódka nie dowiodła w postępowaniu , iż była stroną umowy z 17 kwietnia 2012r , którą uznawała za podstawę dochodzonego wobec pozwanej roszczenia.
Z podanych wyżej przyczyn , podzielając postulat skarżącej o wydanie wyroku reformatoryjnego , Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 wyroku , na podstawieart. 386 §1 kpc.
Orzekając o kosztach procesu , Sąd II instancji zastosowałart. 98 §1 i 3 kpcw w zart. 108 §1 kpci wynikającą z niej , dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu , zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy
Kwota należna pozwanej od powódki została ustalona , zwarzywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia , na podstawie § 6 pkt 6 wzw z §13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS, w sprawie opłat za czynności radców prawnych [ ...] z dnia 28 września 2002 [ jedn. tekst DzU z 2013 poz. 490 ].
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd II instancji, stosującart. 98 §1 i 3 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpci tę samą regułę w zakresie rozliczenia , obciążył powódkę na rzecz pozwanej kwotą stanowiącą sumę poniesionej opłaty od apelacji oraz wynagrodzenia radcy prawnego ustalonego , przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia, na podstawie§2 pkt 6w zw z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r [ DzU z 2015 poz. 1804]
SSA Grzegorz Krężołek SSA Wojciech Kościołek SSA Robert Jurga