Sąd Okręgowy w Olsztynie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 13/17
Data wyroku: 2017-02-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Urbańska-Woike

Sygn. akt IV U 13/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Beata Urbańska-Woike

Protokolant:

st. sekr. sądowy Katarzyna Krajewska

po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawyJ. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wypłatę środków z subkonta ubezpieczonego po śmierci na rzecz uprawnionego /spadkobiercy
na skutek odwołaniaJ. R.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
z dnia 7 października 2016 r. nr(...)- (...)
Decyzja nr (...)

I
oddala odwołanie,

II
zasądza odJ. R.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

    /-/SSO B. Urbańska-Woike

Sygn. akt IV U 13/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 07 października 2016 r. nr(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.skarżącemuJ. R.wypłaty środków z subkonta po śmierciA. R. (1).
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy podniósł, żeA. R. (1)od dnia 1 sierpnia 2014r. miała przyznane prawo do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , obliczonej w oparciu o treść art. 183 cyt. ustawy. Wybrana podstawa obliczenia wysokości świadczenia emerytalnego wiązała się z przekazaniem na dochody budżetu Państwa środków zgromadzonych przez wymienioną na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym .Ponadto zgodnie z treścią przepisu art. 25b ustawy emerytalnej osoby , które mogą dokonać wskazania osób uposażonych do wypłaty gwarantowanej muszą spełniać określone warunki : nabyć prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 24 ust. 1b, ( co najmniej 66 lat i 7 miesięcy ) albo do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku mieć ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej,
- posiadać subkonto, o którym mowa wart. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
- nie pobierać okresowej emerytury kapitałowej
W ocenie organu rentowegoA. R. (1)nie spełniała ww. przesłanek ,albowiem w chwili śmierci nie osiągnęła wieku ,aby nabyć prawo do emerytury w docelowej wysokości .
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący domagał się jej zmiany w całości przez przyznanie prawa do środków zgormadzonych na subkoncie po zmarłejA. R. (1).
W uzasadnieniu podnosił , iż spełnione zostały przesłanki z art. 25 b ustawy o emeryturach i rentach z FUS . W jego ocenie przesłanka wieku określona w ww. przepisie , tj. wieku o którym mowa w art. 24 ust. b ustawy, odnosi się jedynie do emerytów mężczyzn . W przypadku kobiet opierać należy się na przesłance ustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej do dnia poprzedzającego osiągnięcie wieku o którym mowa w art. 24 ust. b ww. ustawy. TymczasemA. R. (1)w dniu złożenia wniosku o emeryturę ukończyła 62 lata , a zatem spełniała kryterium wieku wskazanego wart. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych, tj. wieku z art. 24 ust.a ustawy emerytalnej . Ponadto , skoro była wieloletnim członkiem otwartego funduszu emerytalnego ,tak więc z pewnością zaewidencjonowane na jej subkoncie środki nie mogły by niższe niż kwota odpowiadająca dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego . Ponadto zmarła ubezpieczona posiadała subkonto, o którym mowa wart. 40a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Niezależnie od powyższej argumentacji pełn. skarżącego podniósł , iżA. R. (1)nie została poinformowana o skutkach wyboru wariantu obliczenia emerytury w oparciu o art. 183 ustawy o emeryturach i renach z FUS , przy jednoczesnym składaniu wniosku o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa ( wniosek o przyznanie świadczenie emerytalnego takiego pouczenia nie zawierał)
Konsekwencje zaś przewiedziane są w treściart. 81 ust. 10 oraz 111 ust. 1 pkt 2 , ust. 2b ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.Przywołane przepisy w stanie faktycznym niniejszej sprawy zamykają drogę spadkobiercom do uzyskania środków zgromadzonych na rachunku prowadzonym przez otwarty fundusz emerytalny w przypadku śmierci jego członka.
W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie oraz w całości podtrzymał argumentację wskazaną w treści zaskarżonej decyzji czyniąc ją swoim stanowiskiem procesowym.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
A. R. (1),ur. (...), będąca członkiem OFE , w dniu 27 sierpnia 2014 r. złożyła wniosek o emeryturę . Po myśli art. 183 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach i renach Z FUS emerytura przyznana na wniosek osoby ubezpieczonej urodzonej po dniu 31 grudnia 1948 r., z wyjątkiem ubezpieczonych, którzy pobrali emeryturę na podstawie przepisów art. 46 lub 50,o ile osoba tanie była członkiem otwartego funduszu emerytalnego albozłożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, która osiągnęła wiek uprawniający do emerytury w roku kalendarzowym 2012, wynosi:
1) 35% emerytury obliczonej na podstawie  art. 53  oraz
2) 65% emerytury obliczonej na podstawie  art. 26 .
Wybranie powyższego wariantu okazało się dla ubezpieczonej najkorzystniejsze , w konsekwencji oznaczało złożenie przez nią wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Powyższe z kolei w myśl przepisów ustawy dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oznaczało przekazanie całości tych środków na dochody budżetu państwa oraz ustanie członkostwaA. R. (1)w otwartym funduszu emerytalnym ( art. 111 ust. 1 pkt.2 oraz art. 81 ust.10 cyt. ustawy ).
Decyzją z dnia 30 października 2014 r. znak :(...)organ rentowy przyznałA. R. (1)od dnia 1 sierpnia 2014 r. prawo do emerytury obliczonej zgodnie z art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury uwzględniono składki na ubezpieczenie emerytalne ewidencjonowane na jej koncie zwiększone wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22, stanowiącym stosunek pełnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości zaewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego w Zakładzie ( art. 184ust. 3 ustawy emerytalnej ).
( dowód : wniosek , decyzja, w aktach emerytalnychA. L.–R., pismo(...) OddziałwO.z dnia 22 lutego 2016 r. k.26 akta ZUS )
W dniu(...)r.A. R. (1)zmarła . Dnia 17 lutego 2016 r. syn zmarłej ubezpieczonej ,J. R., złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę środków zaewidencjonowanych na subkoncie matki .
W dniu 7 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wydałdecyzję nr (...)odmawiającą wypłaty żądanych środków.
( dowód : dokumenty w aktach ZUS stanowiące załącznik do niniejszej sprawy )
A. R. (1)nie wskazała w trybie art. 25b ustawy emerytalnej synaJ. R.jako osoby uprawnionej do wypłaty środków zgromadzonych na jej subkoncie.
( bezsporne)
Sąd dał wiarę zgromadzonym w niniejszym postepowaniu dokumentom, ich prawdziwość nie budzi wątpliwości , nie była także kwestionowana przez strony.
Sąd Okręgowy zważył , co następuje :
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie .
Na wstępie należy zauważyć , iż zgodnie zart. 22 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw przypadku:
1) odprowadzania składki do otwartego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne wynosząca:
a)2,92% podstawy wymiaru składki jest odprowadzana przez Zakład do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego,
b)4,38% podstawy wymiaru składki jest ewidencjonowana przez Zakład na subkoncie, o którym mowaw art. 40a,
2)nieodprowadzania lub zaprzestania odprowadzania składkido otwartego funduszu emerytalnego, o którym mowa w ust. 3d, część składki na ubezpieczenieemerytalne wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki jest ewidencjonowana przez Zakład na subkoncie, o którym mowa w art. 40a - z uwzględnieniem art. 111.
3d. Zakładzaprzestaje odprowadzania do otwartego funduszu emerytalnegoskładek, o których mowa w ust. 3 pkt 1 lit. a, od dnia następującego po dniu poinformowania przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa wart. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
3e. Przepis ust. 3d stosuje się odpowiednio do części składki, o której mowa w ust. 3 pkt 1 lit. a, należnej za okres do dnia, o którym mowa w ust. 3d, opłaconej lub zidentyfikowanej po tym dniu.
3f. Składkę, o której mowa w ust. 3e, ewidencjonuje się na subkoncie, o którym mowa w art. 40a
Subkonto prowadzone jest według zasad określonychart. 40austawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a pomniejszane w wypadku wypłacania ubezpieczonemu okresowej emerytury kapitałowej, o jej kwoty. Pomniejszenie jest dokonywane sukcesywnie, co miesiąc, w terminach, w których ZUS wypłaca uprawnionemu okresową emeryturę kapitałową. Przy czym nie ulega wątpliwości , iż powyższe nie miało miejsca w przypadku zmarłej .
A zatem część składki emerytalnej w obrębie I filaru jest eiwdencjonowana dodatkowo na subkoncie i podlega odrębnym regulacjom w zakresie dysponowania środkami zgromadzonymi tamże w razie wystąpienia określonych sytuacji prawno –faktycznych .
Kwestię wypłaty środków z subkonta określa art. 25b ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( dodany do ww. ustawy z dniem 1 lutego 2014 r.) , który stanowi podstawę dochodzonego roszczenia . Zgodnie z jego treścią Zakład informuje emeryta, który:
1) nabył prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 24 ust. 1b,( tj. co najmniej 65 lat i 5 miesięcy )albo do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku miał ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej,
2) posiadał subkonto, o którym mowa wart. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
3) nie pobiera okresowej emerytury kapitałowej
- o możliwości wskazania imiennie jednej lub kilku osób fizycznych jako osób uposażonych, na rzecz których ma nastąpić po śmierci emeryta wypłata jednorazowego świadczenia pieniężnego, zwanego dalej „wypłatą gwarantowaną”.
2. Wskazanie osoby, o której mowa w ust. 1, niewymienionej w art. 67 może nastąpić po uzyskaniu zgody współmałżonka emeryta wyrażonej w formie pisemnej.
3. Wypłata gwarantowana jest ustalana jako różnica między kwotą środków, o których mowa wart. 25 ust. 1, zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa wart. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a iloczynem liczby pełnych miesięcy, jakie upłynęły od początku miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono emeryturę, do końca miesiąca, w którym nastąpiła śmierć emeryta, oraztrzydziestej siódmej części kwoty zewidencjonowanej na tym subkoncie.
4.Osoba uposażona, zgodnie z dyspozycją emeryta,nabywa prawo do całości albo części wypłaty gwarantowanej, jeżeli śmierć emeryta pobierającego emeryturę, o którym mowa w ust. 1, nastąpiła w okresie trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę.
5. Brak wskazania osoby uposażonej oznacza wskazanie jako osoby uposażonej małżonka, o ile w chwili śmierci emeryta pozostawał z nim we wspólności majątkowej, aw pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi w skład spadku.
6. Jeżeli emeryt wskazał kilka osób uposażonych, a nie oznaczył ich udziału w wypłacie gwarantowanej, uważa się, że udziały tych osób są równe.
7. Emeryt może w każdym czasie zmienić poprzednią dyspozycję, wskazując inne osoby uposażone zamiast lub oprócz osób, o których mowa w ust. 1, jak również oznaczając w inny sposób udział wskazanych osób w wypłacie gwarantowanej, albo odwołać poprzednią dyspozycję, nie wskazując żadnych innych osób.
8. Wskazanie osoby uposażonej staje się bezskuteczne, jeżeli osoba ta zmarła przed śmiercią emeryta. W takim przypadku udział, który był przeznaczony dla zmarłej osoby uposażonej, przypada w równych częściach pozostałym osobom uposażonym, chyba że emeryt zadysponuje tym udziałem w inny sposób.
Wydaje się , iż w świetle przywołanych powyżej przepisów dotyczących zasad ewidencji subkonta, okoliczność przekazania za pośrednictwem ZUS środków zgormadzonych przezA. R. (1)z OFE na dochody budżetu państwa nie wyklucza automatycznie możliwości roszczenia o wypłatę kwoty gwarantowanej . Subkonto księguje bowiem tę część  podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne ,która nie jest odprowadzana przez Zakład do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego.Niemniej nie ma racji skarżący twierdząc , iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące wypłatę kwoty gwarantowanej . W szczególności nie jest właściwa zaprezentowana interpretacja art. 25b ust. 1 cyt. ustawy w przedmiocie wymogu osiągniecia określonego wieku emeryta.
Zaznaczyć należy , iż normy regulujące prawo ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie zawierający elementu uznaniowego i ocennego (S. Płażek, Autonomia prawa ubezpieczenia społecznego, (w:) Problemy prawa ubezpieczeń społecznych red. B. Wagner, Kraków 1996, s. 52,). Implikuje to stwierdzenie , iż w prawie ubezpieczeń społecznych wykładni przepisów należydokonywać w sposób ścisły, przy użyciu językowych dyrektyw interpretacyjnych(Wyrok SN z 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS Nr 4/2001, poz. 121, wyrok SN z 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04, OSNP Nr 13-14/2006, poz. 218). Wyznacza to w zasadzie prymat wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod analizy przepisów. W rezultacie zawodne jest stosowanie wykładni systemowej, historycznej lub celowościowej (Uchwała składu Siedmiu Sędziów SN z 11 grudnia 2008 r., I UZP 6/08, OSNP Nr 9-10/2009, poz. 120).
Zgodnie z wykładnią językową norma przepisu art. 25b ust. 1 cyt. ustawy adresowana jest do wszystkich emerytów , niezależnie od płci , którzy ukończyli wiek co najmniej 65 lat i 5miesięcy , tzn. wiek określony w art. 24 ust. 1 b ustawy emerytalnej . Żadna inna interpretacja nie może mieć miejsca . Ustawa w swojej treści nie stosuje rzeczowników rodzaju żeńskiego określając normy prawne . Nie posługuje się określeniem „ emerytka „ czy „ ubezpieczona „ . Dla zróżnicowania płci posługuje się co najwyżej oznaczeniem ; kobieta - mężczyzna .
Poza sporem pozostawało natomiast , iżA. R. (1)powyższego wieku w chwili śmierci nie osiągnęła .
W ocenie wnioskodawcy w przypadku kobiet możliwość wskazania osoby uprawnionej do wypłaty świadczenia gwarantowanego opierać się powinna na przesłance ustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej , a nie kryterium wieku emerytalnego . W tym miejscu wskazać należy ,iż prawo do tego świadczenia nie było skarżącej ustalone . Nie chodzi tu bowiem o spełnienie potencjalnych przesłanek warunkujących przyznanie emerytury kapitałowej , ale posiadanie ustalonego decyzją organu rentowego prawa do tej emerytury . Zgodnie bowiem z brzmieniemart. 12 ust. 1

    ustawy  o emeryturach kapitałowychz dnia 21 listopada 2008 r.

    prawo do emerytury kapitałowej i jej wysokość ustala Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w drodze decyzji,na podstawie wniosku o ustalenie prawa do emerytury złożonego przez członka otwartego funduszu emerytalnego. Ponadto prawo do powyższej emerytury co do zasady przysługuje członkom otwartego funduszu emerytalnego, a przyznanie emerytury obliczonej na zasadzie art. 183 ustawy emerytalnej w konsekwencji oznaczało ustanie po stronieA. R. (1)tego członkostwa .
Na zakończenie zaznaczyć należy, iż zarzut skarżącego o braku pouczenia zmarłej o konsekwencjach pobierania emerytury w ww. wariancie pozostaje bez wpływu na trafność decyzji organu rentowego . Nie jest jasne zresztą , jakie skutki w sferze zgłoszonego roszczenia skarżący wiąże z hipotetyczną niewiedzą zmarłej o treści poszczególnych przepisówustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Ponadto na organie rentowym nie ciąży uniwersalny obowiązek pouczania ubezpieczonych o wszystkich następstwach przyznawania prawa do świadczeń . Tam gdzie ustawodawca zastrzega pouczenie ubezpieczonego, tam też je wyraźnie określa (np. art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Mając na uwadze powyższe , Sąd w oparciu o przepisart. 47714§ 1 kpcorzekł jak w sentencji wyroku.
SSO B. Urbańska –Woike