Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 1889/16
Data wyroku: 2017-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Natalia Piasta-Serafin, Iwona Podsiadła, Joanna Mrozek
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 1039 kc

Sygn. akt IV Ca 1889/16

POSTANOWIENIE
Dnia 27 września 2017 r.
Sąd Okręgowy Warszawa Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący  SSO Joanna Mrozek (spr.)
Sędziowie  SO Natalia Piasta-Serafin
SR (del.) Iwona Podsiadła
Protokolant  protokolant Kalina Ruclak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. w Warszawie sprawy
z wnioskuD. D.
z udziałemG. A. (1),E. G. (1)
o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestniczkiG. A. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I Ns 1263/15
postanawia:

1
oddalić apelacje;

2
zasądzić odD. D.i odG. A. (1)na rzeczE. G. (1)kwoty po 1.208,50 zł (jeden tysiąc dwieście osiem złotych pięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Iwona Podsiadła Joanna Mrozek Natalia Piasta-Serafin

Sygn. akt IV Ca 1889/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 25 maja 2016 roku w sprawie I Ns 1263/15 Sąd Rejonowy w Wołominie w punkcie 1 ustalił, że w skład spadku poH. D. (1)wchodzi ekspektatywa własnościowego spółdzielczego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wW.przyulicy (...)pozostającego w zasobach(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.o wartości 180.000 zł, w punkcie 2 dokonał działu spadku poH. D. (1)w ten sposób, że opisaną w punkcie 1 ekspektatywę przyznał na rzeczE. G. (1), w punkcie 3 zasądził odE. G. (1)na rzeczD. D.kwotę 70.593,92 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, z zastrzeżeniem odsetek ustawowych za opóźnienie w przypadku opóźnienia w zapłacie, w punkcie 4 zasądził odE. G. (1)na rzeczG. A. (1)kwotę 38.812,14 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, z zastrzeżeniem odsetek ustawowych za opóźnienie w przypadku opóźnienia w zapłacie, w punkcie 5 oddalił roszczenia o zaliczenie darowizn na poczet sched spadkowych, w punkcie 6 ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Na podstawie dokumentów, zeznań świadkaM. G.oraz przesłuchania wnioskodawcy i uczestniczek Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

H. D. (1)była rozwódką i miała troje dzieci: córkęG. A. (1), córkęE. G. (1)i synaD. D.. Z dniem 10 grudnia 1979 roku Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej(...)przydzielił na rzeczH. D. (1)wbudynku nr (...)przyulicy (...)lokal mieszkalny nr (...).H. D. (1)była pracownikiem(...), pełniła funkcję kierownika kontroli jakości lakieru, dobrze zarabiała. Do 2011 roku zamieszkiwała w tym lokalu. Od 2011 roku do kwietnia 2013 rokuH. D. (1)zamieszkiwała u córkiG. A. (1), która sprawowała nad nią opiekę, została upoważniona przez matkę do dostępu do swoich kont bankowych. W tym okresieG. A. (1)za zgodą matki pobierała comiesięcznie z jej konta bankowego kwoty odpowiadające wysokości uzyskiwanej przez nią emerytury, które przeznaczane były na koszty związane z utrzymaniem należącego do matki mieszkania i bieżącym utrzymaniem. Pod koniec 2012 r. opieka nad matką sprawiałaG. A. (1)i jej rodzinie coraz większe kłopoty, w związku z czym rozpoczęto poszukiwania domu opieki dla matki. Gdy strony nie znalazły odpowiedniego miejsca, rozpoczęto rozmowy zE. G. (1)by to ona podjęła się opieki nad matką. Wówczas wiadomym było, iż opieka nadH. D. (1)musiała być opieką całodobową.E. G. (1)przed podjęciem decyzji nie posiadała żadnych informacji na temat sytuacji finansowej swojej matki. W ramach możliwości na jakie pozwalała jej praca od czasu do czasu brała swoją matkę do siebie do domu i opiekowała się nią. Podczas tych spotkańH. D. (1)wskazywała, że chciałaby zamieszkać z córkąE. G. (1). Jednocześnie nie wspominała nic o swoich oszczędnościach. W końcuE. G. (1)podjęła decyzję, że zamieszka razem z matką w swoim mieszkaniu. W celu podjęcia opiekiE. G. (1)musiała zrezygnować ze swojej pracy wsklepie (...), gdzie pracowała jako kasjerka. Przed podjęciem decyzji pytała się swojej siostry jaką mama ma emeryturę i czy posiada jakieś oszczędności, aby ustalić czy wspólnie dadzą radę się utrzymać jak ona zrezygnuje z pracy. Zakładała również możliwość otrzymania zasiłku opiekuńczego. Przed podjęciem decyzji o podjęciu opiekiG. A. (1)informowała siostrę, że mama posiada na swoim koncie około 10.000 złotych, a jej emerytura wynosi ok. 1.600 – 1.700 złotych.H. D. (1)od samego początku zdawała sobie sprawę, że razem z córką będą utrzymywać się z jej emerytury. Z początkiem kwietniaE. G. (1)zamieszkała wraz ze swoją matką. Podczas spotkania zK. S.dowiedziała się, że na koncie znajdują się o wiele większe oszczędności niż te, które wskazywała jej siostra. Po pewnym czasieE. G. (1)postanowiła zakupić nowe łóżko dla jej mamy. Razem z mamą udała się do banku w celu wypłacenia gotówki. Została wówczas wypłacona kwota 2.000 złotych na poczet zakupu łóżka. Jednocześnie matkaE. G. (1)wydała dyspozycję stałego przelewu swojej emerytury na jej konto. Podczas tej wizyty w bankuE. G. (1)dowiedziała się, że jej matka posiada lokatę na kwotę 34.000 złotych. W sumieH. D. (1)posiadała 3 konta. Na koncie osobistym posiadała 10.000 złotych. Udając się ponownie do BankuH. D. (1)zlikwidowała lokatę, na której znajdowały się środki w wysokości 34.000 złotych. W dniu 29 kwietnia 2013 rokuH. D. (1)przelała na kontoE. G. (1)kwotę 40.000 złotych, zaś w dniu 6 maja 2013 roku dokonała przelewu na kwotę 3.328,83 złotych. Kwotę tą przeznaczała na dojazdy do lekarza, zakup pieluch, wózka inwalidzkiego, glukometru, leków. EmeryturaH. D. (1)zostawała przeznaczana na utrzymanie mieszkania wW., opłacanie jej własnego mieszkania a także na wspólne utrzymanie. W 2012 rokuH. D. (1)postanowiła na swoje imieniny obdarować dzieci pieniędzmi.G. A. (1)wypłaciła wówczas z konta matki 21000 zł i przekazała je matce, która w dniu imienin przekazała na rzeczD. D.kwotę 10.000 złotych, na rzeczE. G. (1)kwotę 6.000 złotych. W tym czasieG. A. (1)nie wypłacała pieniędzy, które miały przypaść jej z tytułu darowizny. Kwotę dla niej przeznaczoną wypłaciła 5.04.2012 r. wypłacając z konta matki 7000 zł. W dniu 8 listopada 2012 rokuG. A. (1)złożyła dyspozycję przelewu z konta swojej matki na swoje konto kwoty 31.781,78 złotych, była to całość środków zgromadzonych wówczas na koncie bankowym. W dniu 14 sierpnia 2014 roku zmarłaH. D. (1)z domuP.. Postanowieniem z dnia 25 maja 2015 roku Sąd Rejonowy w Wołominie stwierdził, że spadek po niej na podstawie ustawy nabyli: córkaE. G. (1)z domuD., córkaG. A. (1)z domuD., synD. D.po 1/3 części spadku każdy z nich. W skład spadku poH. D. (1)wchodzi ekspektatywa własnościowego spółdzielczego prawa dolokalu nr (...)przyulicy (...)o powierzchni użytkowej 47,70 m2 wW., pozostającego w zasobach(...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wW.o wartości 180.000,00 złotych. Spółdzielnia nie jest właścicielem ani wieczystym użytkownikiem gruntu pod budynkiem. Z dniem 31 grudnia 1989 roku nastąpiło przekształcenie z lokatorskiego prawa do powyższego lokalu na własnościowe.
Sąd nie dał wiary zeznaniomG. A. (1)w zakresie w jakim podawała, że przekazała ona matce kwotę w wysokości około 30.000 złotych celem ulokowania jej w posiadanych przez matkę funduszach inwestycyjnych. Okoliczności powyższej nie mogło zdaniem Sądu potwierdzać zaświadczenie o wypłacie kwoty 20173,94 zł w dniu 9.07.2010 r. Zdaniem Sądu w skład spadku ulegającego podziałowi wchodzą również przedmioty, które wskutek niewłaściwego ich używania albo w sposób niezgodny z prawem zostały zbyte, utracone, zużyte, lub zniszczone przez jednego lub niektórych spadkobierców. W ocenie Sądu kwota 31.781,78 złotych nie stanowiła darowizny na rzeczG. A. (1), ale była nieuzasadnionym rozporządzeniem majątkiem spadkodawczyni bez jej zgody. Sąd nie doliczył do schedy spadkowej kwoty 40.000 złotych, którą otrzymałaE. G. (1)tytułem darowizny, uznając że z okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że darowizna ta została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia tej kwoty na schedę spadkową. Darowizna ta została dokonana w momencie, gdyE. G. (1)podjęła opiekę nad swoją matką i w tym celu zwolniła się z pracy. Powyższe okoliczności świadczą, że spadkodawczyni nie chciała, aby te pieniądze były rozliczane jako scheda spadkowa. Skoro spadkodawczyni dokonała w 2012 roku obdarowania dzieci na swoich imieninach określonymi kwotami pieniędzmi, to gdyby chciała również kwotę 40.000 złotych rozliczać pomiędzy rodzeństwo, na pewno by to uczyniła. W ocenie Sądu pozostała kwota w wysokości 3.328,83 złote także nie stanowiła darowizny, ale była przeznaczana na bieżące życie zarówno spadkodawczyni jak i uczestniczkiE. G. (1), która opiekowała się w tym momencie matką. Również wniosekE. G. (1)o zaliczenie na poczet schedy spadkowej kwoty 56.052,98 złotych przyznanejG. A. (1)nie znalazł aprobaty Sądu, nie zostało bowiem udowodnione, że kwota ta była darowizną, a nie była wydatkowana na normalne utrzymanie. Wartość spadku podlegającego podziałowi wynosiła 211.781,78 zł (180000 + 31.781,78), którą należało podzielić na 3 części, co dawało wyliczenie sched należnych poszczególnym spadkobiercom po 70.593,92 złote. Z uwagi na to, żeD. D.nie otrzymał żadnej kwoty od spadkodawczyni, należało przyznać mu pełną spłatę tj. kwotę 70.593,92 złote, zaś na rzeczG. A. (1)kwotę 38.812,14 złotych stanowiącą kwotę pomniejszoną o wartość 31.7871,78 złotych już pobraną przez uczestniczkę z konta spadkodawczyni w dniu 8 listopada 2012 roku. Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia w zakresie punktu 3 i 5 złożył wnioskodawca. Wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 3 i zasądzenie na jego rzecz spłaty w kwocie 85.036,87 zł, uchylenie punktu 5 w części oddalającej roszczenie wnioskodawczyni o zaliczenie darowizn poczynionych na rzeczE. G. (1)oraz zasądzenie od uczestniczkiE. G. (1)na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Wnioskodawca zarzucił naruszenie:art.233§1 k.p.c.przez dowolną ocenę materiału dowodowego skutkującą błędnym ustaleniem, że darowizna na rzeczE. G. (1)nie podlega zaliczeniu na schedę spadkową,art.1039§1 k.c.poprzez odstąpienie od zaliczenia na schedę spadkową darowizn poczynionych na rzeczE. G. (1)w łącznej kwocie 43.328,83 zł orazart.65 k.c.poprzez uznanie, żeH. D. (1)złożyła oświadczenie woli obejmujące zwolnienie darowizny poczynionej na rzeczE. G. (1)od obowiązku zaliczenia na schedę spadkową.
Apelację w zakresie punktu 4 wniosła uczestniczkaG. A. (1), domagając się zasądzenia na jej rzecz spłaty w wysokości 70.593,92 zł oraz zwrotu kosztów postępowania. Uczestniczka zarzuciła naruszenieart.233 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że kwota 31.781,78 zł nie należała do niej i została bezprawnie pobrana przez uczestniczkę z majątku spadkodawczyni oraz że darowizny na rzeczE. G. (1)zostały zwolnione z obowiązku zaliczenia na poczet masy spadkowej.
UczestniczkaE. G. (1)wniosła o oddalenie obu apelacji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy w pełni podziela, jak również dokonał właściwej oceny prawnej zgromadzonych dowodów.
Za nieuzasadniony należy uznać zarzut błędnych ustaleń faktycznych w zakresie stwierdzenia, żekwota 31.781,78 zł nie należała doG. A. (1)i została przez nią bezprawnie pobrana z majątku spadkodawczyni. Sąd Rejonowy zasadnie nie dał wiary zeznaniomG. A. (1)w zakresie, w jakim podawała, że przekazała spadkodawczyni kwotę w wysokości około 30.000 złotych celem ulokowania jej i uzyskania wyższego oprocentowania. Okoliczności powyższej nie mogło potwierdzać zaświadczenie o wypłacie przez uczestniczkę kwoty 20.173,94 zł w dniu 9.07.2010 r., biorąc pod uwagę upływ czasu od tej daty oraz wysokość wskazanych w nim środków pieniężnych. Uczestniczka zeznawała w sposób niespójny, nie potrafiąc wskazać konkretnych okoliczności tego wydarzenia. Nielogiczne są twierdzenia uczestniczki, że przekazała matce pieniądze, ponieważ posiadała ona produkty inwestycyjne przynoszące wyższy dochód niż inna lokata bankowa, a uczestniczka w tym czasie nie posiadała konta bankowego. Gdyby uczestniczka chciała lokować swoje środki, mogła sama podpisać umowę, czemu nie stał na przeszkodzie brak rachunku bankowego, zwłaszcza że posiadała uprzednio lokatę pieniężną. Znamienne jest, że po dokonaniu przelewu w dniu 8 listopada 2012 roku kwoty 31.781,78 zł na rachunku spadkodawczyni nie pozostały żadne środki. Z tych względów Sąd Rejonowy słusznie uznał, że pobranie kwoty 31.781,78 złotych było nieuzasadnionym rozporządzeniem majątkiem spadkodawczyni bez jej zgody.
Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszeniaart.1039§1 k.c.Sąd Rejonowy słusznie nie doliczył do schedy spadkowej kwoty 40.000 złotych, którą otrzymałaE. G. (1)tytułem darowizny, uznając, że z okoliczności sprawy wynikało dokonanie tej darowizny ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia na schedę spadkową. Jak wynika ze zgromadzonych dowodów, darowizna ta została dokonana w momencie, gdyE. G. (1)podjęła opiekę nad swoją matką i w tym celu zwolniła się z pracy, pozbawiając się możliwości uzyskania własnych dochodów. Wnioskodawca i uczestniczkaG. A. (1)nie kwestionowali, że spadkodawczyni wymagała wówczas całodobowej opieki i w odmiennym przypadku musiałaby zostać umieszczona w domu opieki. W tej sytuacji podważanie obecnie rozporządzenia przez spadkodawczynię oszczędnościami wyłącznie na rzeczE. G. (1)narusza zasady współżycia społecznego. Spadkodawczyni przekazując córce swoje wszystkie oszczędności chciała zabezpieczyć je przed wypłaceniem przezG. A. (1), która uprzednio przelała na swój rachunek bez wiedzy matki kwotę 31.781,78 złotych. Sąd Rejonowy trafnie zważył, że skoro spadkodawczyni w 2012 roku obdarowała dzieci na swoich imieninach określonymi kwotami pieniędzy, to gdyby chciała również kwotę 40.000 złotych rozliczać pomiędzy rodzeństwo, na pewno by to uczyniła. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, treśćart. 1039§1 k.c.nie musiała być znana spadkodawczyni, skoro wniosek o zwolnieniu darowizny od obowiązku zaliczenia na schedę spadkową wynika z całokształtu okoliczności towarzyszących dokonaniu darowizny świadczących o tym, że spadkodawczyni nie chciała, aby środki przelane na rzeczE. G. (1)były rozliczane jako scheda spadkowa. Zasadnie uznał Sąd Rejonowy, że kwota 3.328,83 zł nie stanowiła darowizny, ale była przeznaczana na bieżące życie spadkodawczyni i uczestniczkiE. G. (1), która opiekowała się matką. Ponadto, biorąc pod uwagę ich wydatki w tamtym czasie związane z utrzymywaniem przez kilkanaście miesięcy dwóch mieszkań, zakupem żywności, środków czystości, odzieży, pieluch, lekarstw, glukometru, wózka inwalidzkiego dla spadkodawczyni, dojazdami do lekarzy, należy uznać, że emerytura spadkodawczyni nie była wystarczająca na zaspokojenie bieżących potrzeb, co generowało potrzebę wykorzystania również części pozostałych oszczędności.
Dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów nie naruszaart.233§1 k.p.c.Sąd Rejonowy dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, nie koncentrując się jedynie na dowodach zaoferowanych przez jedną ze stron lub jednym rodzaju środków dowodowych oraz wyciągnął logicznie poprawne wnioski, zgodne z doświadczeniem życiowym, stąd też poczynione ustalenia nie naruszają reguł swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione wart.328§2 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy na podstawieart.385 k.p.c.oddalił apelację. Wobec sprzecznych interesów wnioskodawcy i uczestniczek, o kosztach postępowania apelacyjnego obejmujących należne uczestniczceE. G. (1)koszty zastępstwa prawnego i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 2417 zł, postanowiono na podstawieart.520§3 k.p.c.w zw. zart.391§2 k.p.c.w zw. zart.13§2 k.p.c.oraz§2 pkt 5w zw. z§6 pkt 3w zw. z §10 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia apelacji.
SSO Natalia Piasta - Serafin SSO Joanna Mrozek SSR (del.) Iwona Podsiadła