Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1384/16
Data wyroku: 2017-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasady współżycia społecznego
Podstawa prawna: art. 5 k.c.

Sygn. akt III Ca 1384/16

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 18 listopada 2015 r. MiastoŁ.wystąpiło przeciwkoP. S. (1)iI. S.o zasądzenie od nich solidarnie kwoty 40.978, 61 złwraz z odsetkami ustawowymi od wytoczenia powództwa do dnia zapłaty tytułem zwrotu równowartości zwaloryzowanej bonifikaty udzielonej pozwanym przy nabyciu od strony powodowej lokalu mieszkalnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2016 r. wydanym w sprawie I C 1067/15 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo MiastaŁ.przeciwkoP. S. (1)iI. S.o zapłatę kwoty 40.978,61 zł oraz zasądziłod powoda na rzecz pozwanych 2.417 zł zwrotu kosztów procesu.
(wyrok – k. 205)
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji w skarżonym zakresie stanowiły następujące ustalenia faktyczne:
W sierpniu 1999 r. na zlecenie ANŁ.(...)sporządzono opracowanie, w którym stwierdzono, że budynek frontowy położony wŁ.przyul. (...)znajdował się w złym stanie technicznym i oceniono, że nie może być użytkowany ponieważ stan stropów, elementów konstrukcyjnych ścian (nadprożyi podciągów ceramicznych) oraz schodów (biegów i podestów) stwarza zagrożeniedla bezpieczeństwa mieszkańców. W wypadku rozbiórki budynku sąsiadującego od strony południowej (ul. (...)) zalecono również rozebrać budynki znajdujące siępod adresemK.143 (budynek lewej oficyny i budynek frontowy). W zaleceniach wymieniono szereg prac remontowych niezbędnych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania budynku. Prace remontowe mające na celu wykonanie w/w zaleceń nigdynie zostały wykonane.
Lokal nr (...)położony wŁ.przyul. (...)w budynku frontowym, stanowiący własność GminyŁ., na podstawie umowy najmu zajmowany byłprzez małżonkówI.iP. S. (1).
I. S.mieszkała w przedmiotowym lokalu od dziecka, a jej rodzina od lat 50. W okresie wspólnego zamieszkiwania w lokalu pozwani przeprowadzili w nim generalny remont. Remont był wykonywany metodą gospodarczą przez pozwanego, a jego łączny koszt wynosił około 100.000 zł. Pozwani zdecydowali się remontować lokal, nie wiedząc o złym stanie stropów w budynku.
W dniu 21 września 2005 r. pozwani nabyli od powoda własność powyższego lokalu.W umowie wartość lokalu określono na kwotę 26.300 złotych, a z uwagi na zastosowane bonifikaty do zapłaty przypadała kwota 4.208 zł. Kupujący oświadczyli, że zapoznali sięz operatem szacunkowym ustalającym wartość lokalu, że jest im znany stan techniczny budynku i lokalu na dzień sprzedaży (§ 3 pkt b). Notariusz poinformowała kupującycho treściart. 68 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami(§ 10).
W 2006 rokuspółka (...)rozpoczęła rozbiórkę budynku położonegoprzyul. (...), którego ściana boczna przylega do budynku położonegoprzyul. (...). Spółka dążyła do przejęcia nieruchomości położonejprzyul. (...), lecz MiastoŁ.odmawiało wydania zgody na budowę. Oba budynki były w bardzo złym stanie technicznym.
Pismem z dnia 4 kwietnia 2007 roku(...)Referat Budynków i Lokali skierowałdoAdministracji (...)Ł.(...)prośbę o pilne przekazanie informacji na temat rodzin zamieszkujących m.in. w budynku przyul. (...), z uwagi na to, że budynek został zakwalifikowany do opróżnienia na cele inwestycyjne w 2007 r. W związku z tymi planami powstał program wykwaterowań lokatorów – Priorytety 2007.
Wyrokiem z dnia 28 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy w Łodzi orzekł rozwódI. S.iP. S. (1).
ZI. S.skontaktował się właściciel lokalu wyodrębnionego w tym samym budynku, który przekazał, żeA. G., przedstawicielspółki (...), chce z nią porozmawiać na temat sprzedaży lokalu.I. S.skontaktowała się zA. G., który podczas spotkania przedstawił jej m.in. plan przesiedlenia lokatorów.W Administracji pozwana uzyskała potwierdzenie, że dysponują oni tożsamymi dokumentami, jakie okazał jejA. G..
W dniu 4 września 2008 r. pozwaniI.iP. S. (2)zbyli nabyty uprzedniood GminyŁ.lokal na rzeczspółki (...),K. G.,A. G.,(...) Spółka Jawnaz siedzibą wŁ.za kwotę 183.000 zł.A. G.oświadczył, że reprezentowana przez niego Spółka nabywa lokal dla potrzeb działalności gospodarczej (§ 4). Spółka nie była zainteresowana lokalami mieszkalnymi, lecz gruntem,na którym znajdował się przedmiotowy budynek.
Kwota 22.092 zł z dnia 1 września 2005 r. przeliczona w oparciu o publikowaneprzez GUS wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych na dzień 30 września 2008 r. odpowiada kwocie 23.611,74 zł.
Pieniądze z transakcji trafiły doI. S., z uwagi na to, że jej rodzicew znacznym stopniu finansowali remont sprzedanego lokalu, a nadto zostały one przeznaczone na leczenie matki pozwanej poszkodowanej w wypadku samochodowym, która w wyniku doznanych wówczas porusza się na wózku, kierowanym jedyną sprawną lewą ręką.
W 2009 r. przyul. (...)wynajmowane były 3 lokale użytkowe i 34 lokale mieszkalne użytkowane przez 110 mieszkańców. Dwa lokale, w tym lokal należącydo pozwanych, wykupiłaspółka (...). Dwa lokale były niezamieszkałe ze względuna zapadnięte stropy. Nabywając lokale, spółka dążyła do poprawy swojej pozycji negocjacyjnej w sporze z MiastemŁ.– spółka zyskiwała w ten sposób status współwłaściciela nieruchomości.
Pismem z dnia 17 września 2009 r.I. S.została wezwana do zwrotu bonifikaty w wysokości 23.611,74 zł w terminie 30 dni od doręczenia wezwania.
Pismem z dnia 21 października 2009 r. pozwana skierowała do Prezydenta MiastaŁ.wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty. Pozwana podniosła,iż dokonała sprzedaży lokalu, ponieważ uzyskała w AN(...)informację,iż kamienica przyul. (...)przeznaczona jest do rozbiórki, zaś od reprezentantówspółki (...)dowiedziała się, że spółka wybuduje w tym miejscu hotel.
W dniu 22 października 2009 r.I. S.oświadczyła na piśmie, iż jej były mążP. S. (1)nie jest zobowiązany do zwrotu bonifikaty w związku z rozliczeniamiw ramach podziału majątku wspólnego, które miały miejsce po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.
W odpowiedzi na wniosek pozwanej, w dniu 15 stycznia 2010 r.(...)poinformował pozwaną, iż budynki usytuowane na nieruchomości przyul. (...)nie zostały przeznaczone do rozbiórki, a rozbiórka prowadzona jest na sąsiedniej działce przyul. (...).(...)stwierdził, iżspółka (...)jest właścicielem jedynie dwóch lokali usytuowanych przyul. (...)i brak jest informacji na temat ewentualnej budowy przez Spółkę hotelu.
Pismem z dnia 16 lutego 2010 r. pełnomocnik pozwanej wniosła o odstąpienieod żądania zwrotu udzielonej bonifikaty, na co powód nie wyraził zgody.
W dniu 25 listopada 2010 r. do pozwanej skierowano ponowne wezwanie do zapłaty.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2011 r. AN(...)poinformowała pełnomocnika pozwanej, że budynki położone przyul. (...)nie były w momencie sprzedaży lokalu przeznczone do rozbiórki, obecnie również nie mają takiego statusu.
W 2012 r. w ramach ugody z powodem tytułem odszkodowaniaspółka (...)przejęła nieruchomość przyul. (...).
W 2014 r. pozwanaI. S.uległa wypadkowi samochodowemu, doznała m.in. urazu głowy i złamania kręgosłupa. Pozwana leczy się m.in. w poradni neurologicznej.
Pismem z dnia 5 sierpnia 2015 r., doręczonymI. S.13 sierpnia 2015 r., zaśP. S. (1)7 sierpnia 2015 r., pozwani wezwani zostali do zwrotu równowartości udzielonej bonifikaty w wysokości 23.611,74 zł, odsetek ustawowych od dnia 5 sierpnia 2015 roku w wysokości 16.988,16 zł oraz kosztów wystawienia wezwaniaw wysokości 6,10 zł w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.
W dniu 4 września 2015 r. pełnomocnik ponownie zwróciła się o odstąpieniaod żądania zwrotu udzielonej bonifikaty podnosząc m.in., że zarówno budynekprzyul. (...), jak i budynek przyul. (...)został już rozebrany. Pismem z dnia 6 października 2015 r. dzielono odpowiedzi odmownej.
Kamienica przyul. (...)została wyburzona, Aktualnie w tej lokalizacji znajduje sięhotel (...)(ul. (...)), którego właścicielem jestspółka (...)
I. S.zamieszkuje z rodzicami, stara się o rentę, w związku ze zgłoszeniem przez nią szkody wynikającej z wypadku z 2014 r. trwa postępowanie likwidacyjne. Pozwana nie pracuje, finansowo wspierają ją rodzice.
P. S. (1)zamieszkuje z żoną i dziećmi. Pozwany pracuje, a jego dochody wynoszą średnio 1.600 zł miesięcznie.
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych dowodów. Ich wiarygodność nie była kwestionowana przez strony, ani nie budziła wątpliwością Sądu.Co do sytuacji osobistej i rodzinnej pozwanych sąd oparł się na ich zeznaniach, przy czymnie było podstaw do odmówienia im wiarygodności.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Strona powodowa swoje roszczenie oparła na dyspozycjiart. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościamiw brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy sprzedaży lokalu przez pozwanych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 173, poz. 1218). Zgodnie z jego treścią, jeżeli nabywca nieruchomości zbył nieruchomość lub wykorzystał ją na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat,a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat, liczącod dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu.
W przedmiotowej sprawie nie ulegało wątpliwości Sądu Rejonowego, że doszłodo zbycia przez pozwanych lokalu przed upływem 5 lat od dnia nabycia od MiastaŁ.z zastosowaniem udzielonej bonifikaty. Pozwani bowiem nabyli lokal od powoda w dniu21 września 2005 r., a następnie zbyli go na rzecz osoby trzeciej w dniu 4 września 2008 r.W świetle tych okoliczności formalnie spełnione zostały przesłanki wyrażone w art. 68 ust. 2 powoływanej ustawy.
Pomimo to powództwo podlegało oddaleniu, albowiem, zdaniem SąduR., realizacja przez powoda uprawnienia określonego w art. 68 ust. 2 powoływanej ustawy stoiin casuw sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. W świetleart. 5 k.c.działanie to nie jest uważane za wykonywanie prawa i jako takie nie korzysta z ochrony.
Sąd I instancji powołał, wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2011 r (II CSK 494/10,L.), w którym Sąd wskazał, że potrzebę istnienia w systemie prawa klauzul generalnych określa właściwie wyrażone w piśmiennictwie stwierdzenie, iż brak takich klauzul mógłby prowadzićdo rozstrzygnięć formalnie zgodnych z prawem, ale w konkretnych sytuacjach niesłusznych, ponieważ nieuwzględniających w rozstrzyganych przypadkach uniwersalnych wartości składających się na pojęcie sprawiedliwości nie tylko formalnej lecz i materialnej.W relacjach z władzą publiczną obywatel, będący w nich słabszym partnerem, ma prawo pozostawać w przekonaniu, iż działanie jej organów nie narazi go na konflikt z prawem,nie spowoduje dla niego negatywnych konsekwencji finansowych.
Jak z kolei wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 1994 r. (II CRN 127/94,L.) istotą prawa cywilnego jest strzeżenie praw podmiotowych, a zatem wszelkie rozstrzygnięcia prowadzące do redukcji bądź unicestwienia tych praw wymagająz jednej strony ostrożności, a z drugiej wnikliwego rozważenia wszystkich aspektów rozpoznawanego przypadku. Zasady współżycia społecznego w rozumieniuart. 5 k.c.są bowiem pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy.
Kamienica, w której znajdował się lokal sprzedany przez pozwanych była co najmniej od 1999 r. w stanie technicznym zagrażającym bezpieczeństwu mieszkańcówi kwalifikującym ją do rozbiórki. Powód był w posiadaniu tej informacji, ponieważ sporządzenie ekspertyzy dokumentującej ten stan rzeczy zostało zlecone przez ANŁ.(...), czyli jednostkę organizacyjną Miasta.
Powód stał na stanowisku, że wprowadzeniu przez ustawodawcę możliwości nabycia lokalu mieszkalnego z bonifikatą towarzyszył cel w postaci umożliwienia najemcom lokali uzyskania silnego prawa własności w celu zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych,nie zaś zbycie lokali po zaniżonych cenach i uzyskanie przez nabywców osobistych korzyści kosztem majątku publicznego.
Ogół okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu I instancji, za uznaniem,iż pozwani postąpili zgodnie z celem, jaki przyświecał ustawodawcy, tzn. nabyli lokalz bonifikatą w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Świadczy o tym fakt,że na przestrzeni 6 lat przeprowadzili gruntowny i kosztowny remont, angażując w tonie tylko swoje środki, ale również pieniądze rodziców pozwanej.
Do sprzedaży mieszkania skłoniły ich dopiero szczególne, nieznane im wcześniej okoliczności, a mianowicie powzięli oni wiadomość, że w ich lokalu dalsze zamieszkiwanie będzie niemożliwe wobec planowanej rozbiórki budynku w związku z inwestycją polegającą na budowie hotelu. Pozwani nie byli stronami postępowania w sprawie o pozwoleniena budowę, czy na dalszych etapach procesu inwestycyjnego. Pozwani nie znali również przebiegu negocjacji inwestora z powodem co do możliwości nabycia nieruchomości. Sąd Rejonowy wskazał, że trudno zatem uznać, że nabywając lokal w 2005 r., mieli świadomość lub możliwość przewidywania, że budynek, w którym lokal wyodrębniono (i to staraniemi na koszt powoda) zostanie przeznaczony do rozbiórki. Byłoby to równoznaczne z nabyciem prawa odrębnej własności lokalu, które miałoby wkrótce zostać unicestwione na skutek likwidacji przedmiotu tego prawa. Z kolei powód, wyodrębniając lokal i dokonując zbyciana rzecz pozwanych prawa własności, posiadał pełną świadomość, że w nieodległej perspektywie budynek będzie musiał być wyłączony z eksploatacji.
Sąd Rejonowy wskazał, że strony niniejszego postępowania czyniły sobie wzajemnie następujące zarzuty - pozwani twierdzili, iż powód sprzedał im lokal, mimo, że budynekw którym się on znajdował był w katastrofalnym stanie i miał być rozebrany. W odpowiedzi na to powód stwierdził, że pozwani wspólnie zamieszkiwali w nim przez 5 latprzed nabyciem lokalu, a pozwana od dzieciństwa i nie musieli oni składać wniosku o wykup. Pozwani musieli też znać stan techniczny nieruchomości, skoro znane były pogłoskio konieczności przesiedlenia lokatorów. Informacje te niepoparte jakimikolwiek działaniamiz czasem nie jawiły się jako wiarygodne. Nic nie stało na przeszkodzie, aby pozwani, chcący zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe, zdecydowali się na wykup lokalu w budynku, który w tamtym okresie nie był wyłączony z eksploatacji i funkcjonował jako budynek mieszkalny.
Dopiero podczas rozmowy z przedstawicielemspółki (...)pozwanej okazano dokumenty, z których wprost wynikało, że zamieszkiwany przez nią budynek został zakwalifikowany do opróżnienia na cele inwestycyjne i to już w 2007 r. W związku z tymi planami powstał program wykwaterowań lokatorów – Priorytety 2007 (pisma- k. 44-45). Potwierdzenie tej informacji pozwana uzyskała w AN(...), a nadto w 2006 r. rozpoczęto rozbiórkę kamienicy, której ściana sąsiadowała z budynkiem, w którym znajdował się lokal należący do pozwanych.
W tych okolicznościach pozwani zdecydowali się na sprzedaż lokalu i swobodny wybór miejsca zamieszkania przy wsparciu uzyskanych środków. Sąd Rejonowy podkreśliw tym miejscu, że w tym okresie małżeństwo pozwanych uległo już rozpadowi. Bezpośrednim celem pozwanych nie było zatem dokonanie aktu spekulacji ceną lokalui wzbogacenie się kosztem powoda. Przeciwnie, okoliczności uzasadniały wręcz skorzystanie z możliwości sprzedaży lokalu w budynku, który i tak miał zostać rozebrany.
W akcie sprzedaży lokalu na rzeczspółki (...)zawarte zostało wprost stwierdzenie, że spółka nabywa lokal dla potrzeb działalności gospodarczej. Spółka nie była zainteresowana lokalami mieszkalnymi z oczywistej przyczyny – nie nadawały się one do dalszego zamieszkiwania, a budynek zgodnie z opinią techniczną z 1999 r. nadawał się wyłączniedo wyburzenia. Dodać należy, iż zarówno wyburzenie budynku, jak i realizacja w tym miejscu inwestycji przezspółkę (...)faktycznie nastąpiły, a jedyną przeszkodą dla ich szybszej realizacji była postawa MiastaŁ., które było w konflikcie z inwestorem.
Powód podnosił także, że pozwani uzyskali znaczne przysporzenie majątkowei zwolnienie ich z obowiązku zwrotu bonifikaty tworzyłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie pozwanych. Sąd Rejonowy wskazał, iż, faktycznie różnica między kwota uiszczonąprzez pozwanych za lokal a kwotą sprzedaży jest znaczna (178.792 zł), nie można jednak tracić z pola widzenia pozostałych okoliczności sprawy. Po pierwsze, tak wysoka cena lokalu wynikała m.in. z jego standardu, który uzyskany został wyłącznie w wyniku znaczących nakładów pozwanych. Po drugie, pozwani zgodnie zeznali, iż pozwany nic z tej kwotydla siebie nie uzyskał.
Powód podkreślał również, że wyzbycie się lokalu w okolicznościach przedmiotowej sprawy, bez nałożenia na pozwanych obowiązku zwrotu bonifikaty godziłoby w interes publiczny. Sąd Rejonowy zważył jednak, iż prawdopodobieństwo, że ktokolwiekpoza pozwanymi byłby zainteresowany nabyciem przedmiotowego lokalu na wolnym rynku jest bardzo niskie. Nadto, sprzedaż lokali z bonifikatą poza tym, że zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe dotychczasowych najemców, ma również ten cel, że miasto wyzbywa się trudnej w utrzymaniu i zarządzaniu substancji lokalowej, z której praktycznie nie sposób uzyskać dochodu.
Sąd Rejonowy powołał następnie art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym w dniu zbycia lokalu przez pozwanych) zgodnie z którym, przepisu ust. 2nie stosuje się w przypadku: sprzedaży lokalu mieszkalnego, jeśli środki uzyskane z jego sprzedaży wykorzystane zostały w ciągu 12 miesięcy na nabycie innego lokalu mieszkalnego albo nieruchomości przeznaczonej lub wykorzystanej na cele mieszkaniowe. Analiza,czy pozwani mogli przeznaczyć znaczne, uzyskane ze sprzedaży środki na zakup innego lokalu mieszkalnego i w ten sposób ochronić się przed obowiązkiem zwrotu bonifikaty prowadzi, w ocenie Sądu I instancji do wniosku, iż w przypadku pozwanych nie było to możliwe. Skoro pozwani rozwiedli się, odpadła możliwość zakupu jednego wspólnego lokalu mieszkalnego.
Pozwany mieszka obecnie z żoną, pozwana zamieszkała z rodzicami, m.in. po to,by opiekować się poruszającą się na wózku inwalidzkim matką, a nadto korzysta onaz pomocy rodziców, gdyż nie pracuje. Pozwana podniosła, iż przejęła całość środków uzyskanych ze sprzedaży i że zostały one spożytkowane na leczenie jej matki, ona sama zaśw 2014 r. uległa poważnemu wypadkowi, nie uzyskała dotychczas odszkodowania – toczy się postępowanie likwidacyjne. Uwzględniając również okoliczność, że remont mieszkaniaw znacznej części finansowany był przez rodziców pozwanej, Sąd Rejonowy uznał,iż w okolicznościach sprawy przekazanie środków ze zbycia lokalu wyłącznie pozwanej było słuszne i uzasadnione. Tym samym wskazuje to na bezzasadność powództwa przeciwko pozwanemu, który faktycznie nie odniósł żadnych korzyści z tytułu zbycia wspólnego lokalu.
W ocenie Sądu Rejonowego, nie bez znaczenia jest również to, że powód czekał 7 lat na wystąpienie z powództwem, co przyczyniło się do powstania sytuacji, w której również pozwana nie zachowała żadnej korzyści z tytułu zbycia lokalu, przeznaczając uzyskane środki na leczenie matki. Powód co prawda wzywał do zapłaty bonifikaty znacznie wcześniej, niemniej między stronami w całym tym okresie między pierwszym wezwaniem do zapłaty,a wytoczeniem powództwa pozwana aktywnie dążyła do uwzględnienia jej wnioskuo odstąpienie od obowiązku zwrotu bonifikaty.
Stan pewności po stronie pozwanych, że MiastoŁ.nie odstąpi jednakod zastosowania art. 68 ust. 2 u.g.n. nastąpił w istocie z chwilą doręczenia im odpisu nakazu zapłaty i odpisu pozwu (ostatnie pismo odmowne pochodzi z dnia 6 października 2015 r.- k.77-78, a pozew został wniesiony w listopadzie 2015 r.). W ocenie Sądu ma to znaczeniedla stwierdzenia, że doszło do zużycia środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu i braku aktualnej możliwości spełnienia świadczenia na rzecz powoda.
W konsekwencji, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności (sprzedaż lokaluw obliczu informacji o planowanym wyburzeniu budynku, usprawiedliwione zużycie środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu), Sąd Rejonowy uznał domaganie się obecnie zwrotu bonifikaty za nadużycie prawa podmiotowego.
Wobec oddalenia powództwa o roszczenie główne zbędne było odnoszenie siędo zarzutu strony powodowej przedawnienia odsetek jako świadczeń ubocznychi akcesoryjnych. W tym miejscu Sąd Rejonowy zaznaczył, że, co do zasady, termin przedawnienia wymagalnych odsetek jako świadczeń okresowych (art. 118 k.c.) mógł bieci zakończyć się zanim przedawniło się roszczenie główne.
O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażoną w przepisieart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.
Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, skarżąc wyrok w całości.
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

I
naruszenie przepisów prawa materialnego:

1
art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz. U. z 2007 r. nr 173 poz. 1218, dalej: ugn) w brzmieniu obowiązującym na dzień4 września 2008 r. w zw. zart. 5 k.c.:

- przez przyjęcie, że powód nadużywa swojego prawa, żądając od pozwanych zwrotu bonifikaty w sytuacji, gdy zgodnie z literalnym brzmieniem art. 68 ust. 2 ustawy byłdo tego uprawniony i spełnione zostały przesłanki takiego żądania,

-

poprzez przyjęcie, że dochodzenie zwrotu bonifikaty jest nieuzasadnione, bo po stronie pozwanych doszło do zużycia środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu, stąd brak aktualnej możliwości świadczenia na rzecz powoda;

poprzez uzależnienie dopuszczalności żądania zwrotu bonifikaty od stanu technicznego budynku, w którym znajdował się lokal nabyty z bonifikatą;

2
art. 68 ust. 2a pkt 5 ugn:

-

poprzez przyjęcie, że odstąpienie od zwrotu bonifikaty w niniejszej sprawie miałoby oparcie w tym przepisie, ponieważ pozwani w sprawie niniejszej z uwagi na rozwódnie mieli możliwości przeznaczyć środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu na nabycie innego lokalu lub wykorzystać ich na cele mieszkaniowe, czyli w konsekwencji zrównanie wykorzystania owych środków na warunkach określonych w tym przepisiez sytuacją niewykorzystania ich ze względu na rozwód powodujący niemożliwość zakupu jednego wspólnego mieszkania,

poprzez nieuprawnioną rozszerzającą interpretację w sytuacji, gdy przepis ten stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 68 ust. 2 ugn, a w konsekwencji przyjęcie,że przeznaczenie środków ze sprzedaży lokalu na leczenie matki pozwanej jest mieści sięw granicach dyspozycji tego przepisu;

3
art. 5 k.c.przez zastosowanie i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie żądanie pozwu stoi sprzeczności z zasadami współżycia społecznego bez sprecyzowania, jakie to zasady współżycia powód naruszył, występując z roszczeniem w sprawie niniejszej;w konsekwencji wyrokowanie jedynie zgodnie z interesem strony pozwanej,przy jednoczesnym pominięciu takich wartości, jak: istniejący po stronie powoda obowiązek ochrony mienia gminnego, równość wobec prawa nabywców lokali gminnych z bonifikatą, przestrzeganie obowiązujących przepisów prawa i umów zawartych pomiędzy stronami, jako że obowiązek zwrotu kwoty równej bonifikacji zastrzeżony został również w umowie, a tym samym przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie ochronie podlega interes majątkowy pozwanych, a nie wyższe wartości uznawanew społeczeństwie;

4
art. 366 kcpoprzez przyjęcie, że powództwo przeciwko pozwanemu jest bezzasadnez tego powodu, że środki uzyskane ze sprzedaży mieszkania zostały przekazanedo dyspozycji pozwanej, stąd pozwany nie odniósł żadnych korzyści ze zbycia lokalu, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodzi solidarność dłużników;

5
art. 118 kcprzewidującego dziesięcioletni termin przedawnienia roszczeń poprzez kwestionowanie dopuszczalności wytoczenia przez powoda z powództwa w siódmym roku biegu terminu przedawnienia.

II
naruszenie przepisów prawa procesowego, a to :

1
art. 233 kpcprzez:

-uznanie, iż w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanieart. 5 kc,
-zaniechanie obowiązku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 kpc), które wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowegooraz regułami logicznego myślenia, a w konsekwencji uznanie, że roszczenie powodanie zasługuje na uwzględnienie,
2.art. 230 kpcpoprzez uznanie za okoliczności przyznane przez stronę powodową twierdzenia pozwanych co do kwoty 100.000 zł jako kosztów remontu mieszkaniaoraz przeznaczenia do rozbiórki budynku, w którym w dacie zakupu od gminy oraz w dacie dalszej sprzedaży mieszkanie to się znajdowało, w sytuacji, gdy powód nie przyznał tych okoliczności, a pozwani nie wykazali w żaden sposób wydatków poniesionych na remont mieszkania -np. poprzez przedłożenie rachunków, faktur, itp., nie udowodnili także,że budynek w ww. okresie czasu przeznaczony był do rozbiórki;
3.art. 227 kpcpoprzez czynienie przedmiotem dowodów i oceny faktów niemających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez ustalenia w przedmiocie: stanu technicznego budynku, w którym znajdował się lokal nabyty przez pozwanych od powoda, stanu technicznego owego lokalu, remontu prowadzonego przez pozwanych w rzeczonym lokalu, celu nabycia lokalu przezSpółkę (...)i dokonywanie w tym zakresie sprzecznych ze sobą ustaleń;

4
art. 207 § 3 i 6 kpcpoprzez oparcie się na spóźnionych, a w konsekwencji niedopuszczalnych dowodach zgłoszonych przez pozwaną dopiero przy piśmie z dnia9 czerwca 2016 r., pomimo że dowody te powinny być zgłoszone w sprzeciwie od nakazu zapłaty.

Powołując się na powyższe zarzuty, na podstawieart. 368 § 1 pkt 5 kpcskarżący wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie zgodnie z żądaniem pozwu,

2
zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego oraz apelacyjnego według norm przepisanych z wyodrębnieniem kosztów zastępstwa procesowego,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za postępowanie odwoławcze.
(apelacja – k. 218-224)
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenieod powoda kosztów postępowania apelacyjnego.
(odpowiedź pozwanej na apelację powoda – k. 233-234)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Rozpoczynając analizę zarzutów apelacji, należy odnieść się w pierwszej kolejności do zarzutów prawa procesowego, gdyż prawidłowo ustalony i oceniony stan faktyczny determinuje kierunek dalszych rozważań w aspekcie prawa materialnego.
Jako chybiony należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 233 § 1 k.p.c.
W niniejszej sprawie nie sposób uznać, by Sąd I instancji dokonał dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie został zresztą przez apelującą w żaden sposób skonkretyzowany, stąd trudno się do niego szczegółowo odnieść.
Na marginesie jedynie zauważyć należy, iż stosownie do powołanego przepisu, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem działania sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia.
Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron, na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 kpc) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzonaprzez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Jak już to podkreślono, sąd II instancji nie dopatrzył się w ustaleniach Sądu Rejonowego jakiegokolwiek naruszeniaart. 233 § 2 k.p.c.. stąd też w całości przyjmuje je za własne.
Nietrafny okazał się także zarzut naruszeniaart. 230 k.p.c.Wbrew twierdzeniom apelującej sąd I instancji prawidłowo przyjął, że kwestia dokonania przez pozwanych remontu w przedmiotowym lokalu nie jest okolicznością sporną. W myśl wspomnianego artykułu gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Kwestia poczynienia nakładów przez pozwanych została podniesiona w piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2016 roku, złożonym na rozprawie w dniu 10 czerwca 2016 roku. Zarówno po doręczeniu odpisu tego pisma, jak i w głosach końcowych powód nie kwestionował okoliczności w nim podniesionych. Nie uczynił tego także w głosie do protokołu rozprawy. W takiej sytuacji Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, iż okoliczność ta jest bezsporna.
Niezasadny jest także zarzut naruszeniaart. 227 k.p.c.W orzecznictwie przyjmuje się, że skoroart. 227 KPCma zastosowanie przed podjęciem rozstrzygnięć dowodowych i uprawnia sąd do selekcji zgłoszonych dowodów, jako skutku przeprowadzonej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć, twierdzenie, że przepis ten został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, albo odmówił przeprowadzenia dowodu z uwagi na powołanie go do udowodnienia okoliczności niemających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sytuacji, kiedy ocena ta była błędna (wyrok SN z dnia 11 lipca 2012 r., II CSK 677/11). Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom apelującej, zarówno stan techniczny budynku, jak i stan zdrowia matki pozowanej i samej pozwanej, miały znaczenie dla rozstrzygnięcia w świetle zgłoszonego przez pozwanych zarzutu naruszeniaart. 5 k.c.Wprawdzie został on formalnie zgłoszony w piśmie z 9 czerwca 2016 roku, jednak już analiza sprzeciwu od nakazu zapłaty wskazywała na okoliczności uzasadniające zastosowanie tego przepisu. Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, iż powód w trakcie trwania postępowania, a w szczególności po dopuszczeniu dowodu z zeznań świadkaA. G.oraz przesłuchania stron nie zgłaszał zastrzeżenia w trybieart. 162 k.p.c.podnosząc naruszenie przez sądart. 227 k.p.c.W tym przynajmniej zakresie utracił on w ocenie Sądu Okręgowego prawo do powoływania się na naruszenie tego przepisu.
To samo dotyczy naruszenia przez sąd I instancjiart. 207 § 3 i 6 k.p.c.Skoro sąd na terminie rozprawy w dniu 10 czerwca 2016 roku nie oddalił wniosków dowodowych zawartych w złożonym na tym terminie rozprawy piśmie procesowym pełnomocnika pozwanej oznacza to, iż wnioski te dopuścił. Tym samym obecny na rozprawie pełnomocnik powoda powinien zgłosić zastrzeżenie w trybieart. 162 k.p.c., podnosząc naruszenie przez sądart. 207 § 3 i 6 k.p.c., czego nie uczynił, tracąc tym samym możliwość powoływania się na to naruszenie w dalszym toku postepowania.
Chybione są także zarzuty naruszenia prawa materialnego. Najistotniejszy w tym kontekście jest zarzut naruszenia art.art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz. U. z 2007 r. nr 173 poz. 1218, dalej: ugn) w brzmieniu obowiązującym na dzień 4 września 2008 r. w zw. zart. 5 k.c.albowiem to on stanowił o oddaleniu powództwa. W istocie sąd I instancji nie zastosowałart. 68 ust. 2a pkt 5u.g.n, a jedynie powołał go pomocniczo w celu wykazania sprzeczności działania powoda z zasadami współżycia społecznego, stąd ten ostatni zarzut jest bezprzedmiotowy.
Kwestia dopuszczalności stosowaniaart. 5 k.c.w sprawach dotyczących zwrotu bonifikaty udzielonej w trybieart. 68była przedmiotem wielu wypowiedzi zarówno sądów powszechnych, jak i Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 listopada 2013 r. I ACa 577/13,L., wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2015 r. I ACa 695/14, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 maja 2014 r. I ACa 1460/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2014 r. I ACa 1208/13,L., wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2013 r. I ACa 539/13,L., wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 października 2012 r. I ACa 764/12,L., wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2012 r. I ACa 589/12,L.wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1999 r., II CKN 570/09 nie publ. )
Należy zgodzić się z apelującym, iż stosowanie klauzuli generalnej wyrażonej wart. 5 k.c.może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy uwzględnienie powództwa prowadziłoby do sytuacji nieakceptowalnej ze względów aksjologicznych i teleologicznych.
Wbrew jednak twierdzeniom apelującego, taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Być może pojedyncze okoliczności wzięte pod uwagę przez Sąd Rejonowy przy wydawaniu zaskarżonego wyroku nie przesądzałyby o nadużyciu przez powoda prawa podmiotowego, jednak ich znacząca ilość taką konkluzję uzasadnia.
Po pierwsze, wbrew twierdzeniom powoda, stan techniczny budynku przyul. (...)w dacie sprzedaży pozwanymlokalu nr (...), miał podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że stan frontowej części tego budynku, w której znajdował się sprzedawany lokal, już w roku 1999 znajdował się w stanie zagrażającym bezpieczeństwu mieszkańców. Pomimo tego, powód zdecydował się na sprzedaż znajdującego się w nim lokalu pozwanym. Brak przy tym dowodu, aby pozwani znali rzeczywisty stan budynku. Gdyby tak było, nie zdecydowaliby się zapewne ani na zakup lokalu, ani jego kosztowny remont. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, dokumenty dotyczące stanu technicznego budynku zostały pozwanym udostępnione dopiero w roku 2008. Co więcej, już w roku 2007, a zatem w okresie gdy pozwani nie mogli jeszcze sprzedać przedmiotowego lokalu nie narażając się na żądanie zwrotu bonifikaty, budynek ten został przeznaczony do opróżnienia na cele inwestycyjne. Tym samym pozwani zostali pozbawieni realnej możliwości uzyskania korzyści majątkowej z nabycia lokalu z bonifikatą w zgodzie z brzmieniem art. 68 ust. 2 u.g.n. W dacie bowiem gdy mogliby sprzedać lokal bez narażenia na żądanie jej zwrotu, mieszkańcy nie mieli by prawa zamieszkiwać w przedmiotowym budynku. W takiej sytuacji pozostawałoby im wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym do gminy, jednak jego realizacja nie byłaby pewna. Jednocześnie pozwani zainwestowali znaczne środki finansowe w remont tegoż lokalu, których odzyskanie w świetle powyższych ustaleń mogłoby być wątpliwe. Co więcej, nie został spełniony cel regulacji przewidującej sprzedaż lokalu z bonifikatą, jakim miało być zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych najemcy. Pozwani musieliby bowiem się wyprowadzić z zakupionego lokalu.
Co więcej, w tymże czasie pozwani się rozwiedli, i trudno od nich oczekiwać aby zamieszkiwali w takiej sytuacji pod jednym dachem. Wprawdzie rację ma apelujący, iż sama ta okoliczność nie mogłaby zniweczyć roszczenia powoda z powołaniem się na naruszenieart. 5 k.c., jednak jak już wspomniano, o możliwości takiej przesądza szereg dodatkowych, wskazanych przez Sąd Rejonowy okoliczności. Należy do nich także stan zdrowia matki pozwanej. Wprawdzie istotnie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że uległa ona wypadkowi w listopadzie 2003 roku, a zatem przed nabyciem lokalu przez pozwanych, oraz przed jego sprzedażą, jednak ze złożonych dokumentów wynika, iż jej stan zdrowia po tymże wypadku sukcesywnie się pogarszał, przy czym wystąpił także masywny niedowład prawostronny. W takiej sytuacji przeznaczenie przez pozwaną środków ze sprzedaży mieszkania na leczenie matki uznać należy za prawidłowe wykonanie obowiązków rodzinnych jakie ma dziecko względem rodzica.
W konkluzji uznać należy, iż żadne z pozwanych nie odniosło osobiście żadnej korzyści majątkowej ze sprzedaży przedmiotowego lokalu. Ich działaniom trudno przypisać cechy spekulacji. Stanowiły one jedynie próbę odzyskania zainwestowanych środków oraz pomocy dla chorego członka rodziny.
Zasadny jest wprawdzie zarzut apelującej, iż Sąd I instancji nie wskazał konkretnej zasady współżycia społecznego, jaką powód naruszył dochodząc zwrotu bonifikaty, jednak nie może on doprowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wywieść można, iż chodzi o zasadę uczciwości kontraktowej. Powód, sprzedając lokal w budynku, którego stan techniczny zagrażał bezpieczeństwu mieszkańców, a następnie w okresie karencji przeznaczając go do wysiedlenia, jako uczciwy uczestnik obrotu, nie powinien domagać się od pozwanych zwrotu uiszczonej bonifikaty, zwłaszcza, że jego decyzja o wysiedleniu budynku niweczyła cel regulacji z art. 68 ust. 1 pkt 7 u. g. n.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 118 k.c.Sąd Okręgowy podziela przy tym pogląd wyrażony w cytowanym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2014 r. I ACa 1208/13,L., iż wykonanie prawa do żądania zwrotu bonifikaty w czasie dozwolonym przez ustawę, a więc także pod koniec przewidzianego w niej okresu, może prowadzić do oceny o nadużyciu prawa przez gminę, gdyby istniały szczególne okoliczności, w których taki stan rzeczy prowadziłby do rozstrzygnięcia sprawy nie dającego pogodzić się z zasadami sprawiedliwości, uczciwości i lojalności kontrahenta, tj. zasadami współżycia społecznego i społeczno- gospodarczego przeznaczenia prawa do żądania zwrotu bonifikaty. Zwlekanie przez powoda z realizacją swego prawa doprowadziło bowiem także do zmiany sytuacji zdrowotnej pozwanej, co także nie może pozostać obojętne w świetleart. 5 k.c.
W tym stanie faktycznym apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Na koszty zasądzone od powoda na rzecz pozwanejI. S.złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 10 ust. 1 w zw. z § 2 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (dz. U z 2015 r, poz. 1804).