Sąd Okręgowy w Łodzi
IV Wydział Karny
Sygnatura akt: IV Ko 738/16
Data wyroku: 2017-04-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: 552§4 kpk

Sygnatura akt  IV Ko 738/16

UZASADNIENIE
W dniu 12 czerwca 2003 rokuT. K.został zatrzymany pod zarzutem popełnienia przestępstwa m.in. zart.258 §1 k.k., t.j. udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, której działania doprowadziły, w okresie 2000-2002r.,spółkę (...) S.A.z siedzibą wŁ., której dyrektorem handlowym byłT. K., do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie, co najmniej, 7 123 997 zł , poprzez wprowadzenie w błąd co do zasadności wypłaty należności z tytułu faktur za usługi transportowe przy posłużeniu się dokumentami poświadczającymi nieprawdę w postaci faktur za usługi. Zatrzymania dokonali funkcjonariusze(...)wR., w mieszkaniu służbowym, gdzie wówczas przebywał, o godzinie 6.00. rano. Następnie został przewieziony do siedzibyA.wŁ.na przesłuchanie i osadzony w policyjnej izbie zatrzymań komisariatu policji. Po 24 godzinach, został przewieziony do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, gdzie na posiedzeniu w dniu 13 czerwca 2003r. wydano postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy, t.j. do dnia 12 września 2003 roku.T. K.zarzucono popełnienie 3 czynów: zart.258 par. 1 k.k., zart.18 § 1 k.k.w zw. zart.271 § 3 k.k.w zw. zart.273 k.k.w zw. zart.286 §1 k.k.w zw. zart.294 § 1 k.k.w zw. zart.12 k.k.w zw. zart.11 § 2 k.k.oraz zart.56 § 1 k.k.s.w zw. zart.6 § 2 k.k.s.Tymczasowe aresztowanie nie zostało przedłużone i wnioskodawca został zwolniony z aresztu. W miejsce aresztu zastosowano poręczenie majątkowe w wysokości 80 000 zł, uchylone następnie postanowieniem prokuratora z dnia 13.10.2004r., nadto zakaz opuszczania kraju. Akt oskarżenia w sprawie przeciwkoT. K.nie został nigdy sporządzony i wniesiony do sądu. Postanowieniem z dnia 17 maja 2004r. przedstawiono wnioskodawcy zmienione zarzuty dotyczące 4 czynów, przy czym wyeliminowano pierwotny zarzut oszustwa na szkodęspółki (...) S.A.w ramach zorganizowanej grupy przestępczej w zakresie mienia znacznej wartości. Postępowanie przygotowawcze zostało zawieszone z uwagi na zaskarżenie decyzji podatkowych określających wartość zobowiązań podatkowych. Postanowieniami z dnia 12 października 2015r. prokurator umorzył postępowanie z uwagi na brak znamion czynu zabronionego odnośnie zarzutu zart. 286 § 1 k.k.iart.273 k.k.w zw. zart.11 § 2 k.k.iart.12 k.k.iart.65 k.k.oraz zarzutu o czyn zart. 18 § 1 k.k.w zw. zart.271§.3k.k.iart.286 § 1 k.k.iart.273 k.k.w zw. zart.11 § 2 k.k.iart.65 k.k.oraz z uwagi na przedawnienie karalności czynów w zakresie czynu zart.258 § 1 k.k.oraz pozostałych przestępstw skarbowych (przedawnienie w styczniu 2012r. i styczniu 2014r.).
(z akt VI Ds. 116/15, poprzednio V Ds. 15/03, zarządzenie o zatrzymaniu k 1-2, protokół zatrzymania k 3, postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowaniu k 31, 117, 138-140, zawiadomienie o zwolnieniu ze sprawy k 121, postanowienie w przedmiocie innych środków zapobiegawczych k 142-146, 176, postanowienie o zmianie zarzutów k 184-185, z tomu sądowego – odpisy postanowień o umorzeniu k 50-108)
Przed zatrzymaniem wnioskodawcaT. K.pracował w(...) S.A.na stanowisku dyrektora do spraw hurtu z uposażeniem miesięcznym z dodatkiem i premią 11 000 brutto. Dodatkowo był wynagradzany za udział w posiedzeniach Zarządu spółki(...)w wysokości 2000 zł brutto miesięcznie. Dochód, jaki osiągał z ww tytułów w wysokości netto 9 000 zł miesięcznie, w większości był przeznaczany na utrzymanie domu, spłatę rat kredytu hipotecznego i bieżące wydatki oraz potrzeby 4 –osobowej rodziny. Żona wnioskodawcy –K. K.z zawodu kierownik produkcji, zatrudniona wówczas w wytwórni filmów zarabiała 600 zł miesięcznie. W 2003r. na opłaty związane z czynszem i mediami rodzina wydawała – 1 000 zł miesięcznie, wydatki związane ze szkołą dziecka w miesiącach szkolnych – 300 zł, wydatki związane z żywnością – 2000 zł, rata kredytu hipotecznego oscylowała w granicach 3.000 zł, przy czym w miesiącu czerwcu i lipcu 2003r. – łącznie 2 744, 89 zł, we wrześniu 2003r. płatność raty - na wniosek żony wnioskodawcy, została zawieszona. W trakcie śledztwa dokonano zabezpieczenia majątkowego poprzez obciążenie hipoteką nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wnioskodawca z rodziną, zajęcie samochodu oraz początkowo zajęcie środków na rachunkach bankowych wnioskodawcy i jego żony w wysokości około 600 zł, które to środki służyły do spłaty rat kredytu zaciągniętego na zakup ww nieruchomości, z tymże zajęcie tychże środków na rachunku bankowym nastąpiło dopiero w październiku 2003roku.
(protokół wysłuchania wnioskodawcy k 154- 156, zeznania świadka k 156-157, dokumenty załączone do wniosku k 119-142, dokument z banku k 163, z akt VI Ds. 116/15, poprzednio V Ds. 15/03- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego k 127-132, postanowienie o zmianie zabezpieczenia k 174-175)
T. K.nigdy wcześniej nie miał do czynienia z organami ścigania. W trakcie stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego,T. K.był przenoszony trzykrotnie do różnych cel. Warunki pobytu w areszcie wnioskodawcy nie odbiegały od standardowych panujących w zakładach karnych, pobyt nie wiązał się z udręczeniem fizycznym. Przez pierwszy miesiąc odmawiano mu widzeń z żoną. Wnioskodawca spotkał się z żoną i dziećmi w drugim miesiącu aresztu na widzeniu. Młodsze dziecko (wówczas lat 11 ) nie chciało wówczas wyjść z sali widzeń.T. K.w trakcie aresztu korzystał z pomocy psychologa. Po opuszczeniu aresztu, z uwagi na przeżycia związane z aresztowaniem, udał się do psychiatry-psychoterapeuty. Po wizytach w dniach 18.09.2003r., 26.09.2003r. i 13.10.2003r. lekarz zdiagnozował depresyjną reakcję sytuacyjną i zalecił przyjmowanie leku. W związku z pozbawieniem wolnościT. K.ujawniał zaburzenia adaptacyjne przejawiające się odczuwaniem lęku, doświadczał obniżonego nastroju, zaburzeń snu, występowały objawy somatyczne, utrata poczucia bezpieczeństwa. W pierwszym okresie po zatrzymaniu nasilenie objawów było znaczne, występowały myśli rezygnacyjne, w miarę upływu czasu, gdy osadzony miał możliwość spotkań z rodziną, poziom zaburzeń uległ złagodzeniu do poziomu umiarkowanego. Aktualnie wnioskodawca skarży się na okresowo występujące zaburzenia snu, co może mieć związek z okresem pozbawienia wolności. Doznane cierpienia psychiczne nie miały istotnego wpływu na funkcjonowanie wnioskodawcy oraz jego zdolność do pracy.
(protokół wysłuchania wnioskodawcy k 152-153, 154, 155, zeznania świadka k 157, opinia biegłego psychologa k 173, zaświadczenie k 147, z akt VI Ds. 116/15 zezwolenie na widzenie k 69)
Po opuszczeniu aresztuT. K.został zatrudniony w tej samej firmie na stanowisku Doradcy Zarządu z miesięcznym wynagrodzeniem 11 000 zł brutto. Pozytywnie zaopiniowano jego kwalifikacje zawodowe i doświadczenie oraz dotychczasowy wkład w rozwój przedsiębiorstwa. Przez długi okres czasuT. K.nie mógł zostać być powołany na członka zarządu firmy, z uwagi na toczące się przeciwko niemu postępowanie karne.
Wnioskodawca, obecnie w wieku 47 lat, legitymuje się wykształceniem wyższym, jest farmaceutą. Wnioskodawca jest żonaty, posiada dwoje dorosłych dzieci.
(protokół wysłuchania wnioskodawcy k 154-155, dokumenty załączone do wniosku t.j. umowy o pracę, opinia k 143-146)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wysłuchanie informacyjne wnioskodawcy, zeznania jego żony –K. K., opinie biegłego psychologa oraz dokumenty załączone do akt. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania faktów podanych przezT. K., bowiem są one jasne, spójne, szczegółowe, uporządkowane chronologicznie, nadto w części znajdują odzwierciedlenie w załączonych dokumentach, w tym dokumentach bankowych czy dokumentacji medycznej. Brak również podstaw do kwestionowania stwierdzeń wnioskodawcy w zakresie, w której opisuje okoliczności zatrzymania i warunki panujące na terenie aresztu. Sąd również nie znalazł żadnych podstaw do podważenia zeznań świadkaK. K., która spontanicznie i szczerze podała okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, bytowej, majątkowej w okresie tymczasowego aresztowania. Opinia biegłego psychologa jest rzetelna, wydana na podstawie akt po przeprowadzonym badaniu wnioskodawcy.
W całości walor wiarygodności posiadają także pozostałe środki dowodowe o charakterze nieosobowym zgromadzone w sprawie, albowiem zostały one zebrane zgodnie z przepisami prawa i nie były kwestionowane przez żadną ze stron.
W sprawie niniejszej doszło do niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowaniaT. K.w okresie 12 czerwca 2003 roku- 12 września 2003 roku, z uwagi na umorzenie postępowania przygotowawczego. Należy mieć także na względzie, iż w sprawie nie występują okoliczności wskazane wart.553 k.p.k., gdyż wnioskodawca od początku nie przyznawał się do czynów, nie podejmował działań skutkujących koniecznością zastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania.
Podzielić należy pogląd, iż odszkodowanie powinno rekompensować uszczerbek w mieniu pozostający w związku przyczynowym z pozbawieniem wolności, i to w zakresie poniesionej straty, jak i utraconych korzyści. Zważywszy, żeT. K.z powodu tymczasowego aresztowania nie mógł świadczyć pracy przez 3 miesiące, to można przyjąć, że suma utraconych w tym czasie przez niego zarobków wynosi 27 000 zł. Wnioskodawca podał, że uzyskiwałby dochód w okresie tymczasowego aresztowania netto łącznie 9000 zł. Należy jednak mieć na uwadze, że suma utraconych zarobków nie jest równoznaczna ze szkodą poniesioną przez wnioskodawcę na skutek tymczasowego aresztowania. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Sądów Apelacyjnych, szkodę taką stanowi różnica między stanem majątkowym, jaki by istniał, gdyby go nie pozbawiono wolności a stanem rzeczywistym z chwili odzyskania wolności, przy czym, obejmuje to zarówno poniesione straty, jak i utracone korzyści, jak już zaznaczono.T. K.podał, co potwierdziły również zeznania jego żony, iż jego pensja w większości była przeznaczana na utrzymanie domu, spłatę rat kredytu i bieżące wydatki oraz potrzeby wszystkich członków rodziny, a więc w tym jego samego. Przy czy wymieniane kwoty, poza wysokości rat kredytu bankowego, nie zostały potwierdzone stosownymi dokumentami. Uwzględnić także należy wynagrodzenie żony wnioskodawcy w tamtym okresie oraz środki na koncie bankowym (następnie zajęte przez komornika), które jednak świadczą o oszczędnościach wnioskodawcy, a które to kwoty należy brać pod uwagę przy ustalaniu części wynagrodzenia, jakie wnioskodawca musiałby przeznaczyć na stałe wydatki rodziny przez okres 3-miesięczny. Tak więc, uwzględniając te stałe wydatki w najniższych podanych kwotach (opłaty związane z czynszem, wydatki związane ze szkołą w czerwcu 2003r., raty kredytu hipotecznego w miesiącu czerwcu i lipcu), wnioskodawca musiałby ponieść kwotę 5 213, 78 zł (do tej kwoty omyłkowo nie doliczono wyżywienia 3-osobowej rodziny wnioskodawcy). Różnica między wysokością wynagrodzenia, jakie wnioskodawca uzyskałby pozostając na wolności w przedmiotowym okresie a wysokością wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, stanowi szkodęT. K.. Sąd przyjęto, iż kwotę 21 786, 22 złT. K.mógłby zaoszczędzić, gdyby nie tymczasowe aresztowanie. Kwotę tę Sąd potraktował jako realną szkodę w majątku wnioskodawcy. Taką też kwotę przyznano tytułem odszkodowania. W pozostałym zakresie wniosekT. K.o odszkodowanie został oddalony.
Odnosząc się zaś do kwestii zadośćuczynienia, należy mieć na względzie, iż przepisyk.p.k.normujące zasady przyznawania roszczeń m.in. z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania nie określają reguł dotyczących ustalania wielkości rekompensaty majątkowej za szkodę o niematerialnym charakterze, jaką jest zadośćuczynienie. W tej kwestii bezpośrednie zastosowanie maart. 445 k.c., w myśl którego zadośćuczynienie winno być odpowiednie i stanowić przybliżony ekwiwalent cierpień psychicznych i fizycznych. Krzywda, jaką doznaje osoba w przypadku niesłusznego tymczasowego aresztowania, nie jest wymierna. Z jednej strony, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, należy mieć więc na względzie złagodzenie doznanej krzywdy poprzez przyznanie odczuwalnej ekonomicznie kwoty, z drugiej zaś jej wysokość nie może być źródłem wzbogacenia (por. wyroki Sądów Apelacyjnych – wŁ.z 21.02.2008r/, II Aka 13/08, Prok. I Pr. 2009/5/48; wL.z 10.05.2001r. OSA 2001, NR 12, POZ.96; WK.z 14.02.2008r. I Aka 11/08 OSA 2009/2/7; wyrok Sądu Najwyższego z 18.08.2002r. II KK 3/98, LEX nr 50900). W realiach niniejszej sprawy, okoliczności ustalone, takie jak to, żeT. K., jako osoba o nieposzlakowanej opinii i nie pozostająca nigdy dotąd w zainteresowaniu organów ścigania, zajmująca wysokie stanowisko zawodowe, ceniony u pracodawcy i współpracowników, pozbawiona zostaje w sposób niesłuszny wolności przez 3 miesiące, co odbija się na jego stanie zdrowia psychicznego w postaci zaburzeń adaptacyjnych, których część objawów utrzymuje się do dnia dzisiejszego, nadto co powoduje zahamowanie drogi zawodowej wnioskodawcy, także renomy i utratę zaufania kontrahentów, dają podstawę do przyjęcia, iż pozbawienie wolności wiązało się dlaT. K.z bardzo dużymi cierpieniami psychicznymi. Tym samym, zasadnym jest przyznanie zadośćuczynienia we wnioskowanej wysokości t.j. 40 000 zł. Kwota ta uwzględnia charakter sprawy oraz okoliczności związane z osobą wnioskodawcy i jest adekwatna do doznanej przez niego krzywdy.
O kosztach pełnomocnika ustanowionego przez wnioskodawcę, Sąd orzekł na podstawie §1, §11 ustęp 6, §15, §17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800) uwzględniając udział pełnomocnika w poszczególnych terminach rozprawy.