Sąd Okręgowy w Częstochowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 156/15
Data wyroku: 2017-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Włodarczyk
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 k.c.

Sygn. akt I C 156/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Jacek Włodarczyk
Protokolant: Ewa Lenartowicz
po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. w Częstochowie
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. B. (1)
przeciwko pozwanemuG. B. (1)
o zapłatę
1) zasądza od pozwanegoG. B. (1)na rzecz powodaJ. B. (1)32.241,67 (trzydzieści dwa tysiące dwieście czterdzieści jeden 67/100) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 22 maja 2017 r.;
2) oddala powództwo w pozostałej części;

3
zasądza od powoda na rzecz pozwanego 3.147,92 (trzy tysiące sto czterdzieści siedem 92/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

4
nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Częstochowie 1.916,30 (jeden tysiąc dziewięćset szesnaście 30/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

5
nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Częstochowie z zasądzonego na rzecz powoda w punkcie 1 sentencji wyroku świadczenia kwotę 8959,40 (osiem tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt dziewięć 40/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygnatura akt I C 156/15

UZASADNIENIE
Pozwem z 15 kwietnia 2015 r. (data wpływu), powódJ. B. (1)wniósł o zasądzenie od pozwanegoG. B. (1)kwoty 183.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że spadek poJ. B. (2)na podstawie dziedziczenia ustawowego nabyliJ. B. (3)(żona) i synowie – powódJ. B. (1)i pozwanyG. B. (1), każdy z nich po 1/3. Powód nie został wydziedziczony, ani w inny sposób wyłączony od dziedziczenia. Podniósł, że zmarłyJ. B. (2)iJ. B. (3), wcześniej – na podstawie umowy darowizny z 12 sierpnia 2004 r., darowali swojemu synowi - pozwanemuG. B. (1)nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym o powierzchni 300m(
    2)wraz z budynkami gospodarczymi, w tym garażem oraz szklarnią, położoną wL.przyul. (...). Zdaniem powoda cały darowany pozwanemu majątek ma wartość około 1.100.000,00zł. Powód za życia nie otrzymał od spadkodawcy żadnej darowizny, poza zwyczajowo przyjętymi, spadkodawca natomiast cały swój majątek za życia przekazał pozwanemu. Gdyby spadkodawca oraz jego żona nie darowali nieruchomości pozwanemu udział powoda w tej nieruchomości po śmierci spadkodawcy wynosiłby 1/6.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu.
W uzasadnieniu podniósł, że powód otrzymał od spadkodawcy darowizny w kwocie przekraczającej wysokość zachowku, który potencjalnie mógłby mu się należeć. Wskazał, że powód był przez długi czas na utrzymaniu rodziców, nie pracował, a ponadto popełniał przestępstwa i były prowadzone przeciwko niemu, co najmniej trzy sprawy karne. Spadkodawca finansował powodowi profesjonalną obronę w tychże sprawach. Nadto pozwany zakwestionował podaną przez powoda wartość nieruchomości, która ma stanowić podstawę obliczenia zachowku. Zdaniem pozwanego wartość nieruchomości w dniu dokonania darowizny wynosiła nie więcej niż 300.000 zł, dom znajdował się wówczas w stanie surowym, poza tynkami wewnętrznymi nie posiadał żadnego wykończenia. Po dacie zawarcia umowy darowizny pozwany wraz z małżonką poczynili znaczne nakłady na nieruchomość, co zwiększyło jej aktualną wartość, ponadto nieruchomość obciążona została służebnością dożywotniego i bezpłatnego mieszkania na rzecz spadkodawcy. Pozwany wskazał również, że błędnie została określona przez powoda wysokość należnego mu zachowku, gdyż winna ona wynosić 1/12 wartości nieruchomości. Spadkodawca nie był bowiem wyłącznym właścicielem nieruchomości lecz w związku z pozostawaniem we wspólności majątkowej małżeńskiej posiadał ½ udziału w nieruchomości.
1. Ustalenia faktyczne.
J. B. (2)zmarł 22 grudnia 2012 r. Ostatnio zamieszkiwał wL.. Do daty śmierci pozostawał w związku małżeńskim zJ. B. (3), małżonków łączyła wspólność majątkowa małżeńska. Z tego małżeństwa posiadał dwoje dzieci:J. B. (1)(powód) orazG. B. (1)(pozwany).
(okoliczności bezsporne, zeznania świadkaJ. B. (3)k. 110)
Postanowieniem z 9 września 2013 r., sygn. akt II Ns(...), Sąd Rejonowy wC.stwierdził, że spadek poJ. B. (2), zmarłym 22 grudnia 2012 r. dziedziczą z mocy ustawy jego żonaJ. B. (3)oraz synowieJ. B. (1)iG. B. (2)po 1/3 części spadku każdy z nich. W dacie śmierci spadkodawca nie pozostawił żadnego majątku.
(okoliczność bezsporna)
SpadkodawcaJ. B. (2)razem z żonąJ. B. (3)na podstawie zawartej w dniu 12 sierpnia 2004 r. przed notariuszemK. B.(Rep. A nr(...)) umowy darowizny, darowali pozwanemuG. B. (1)nieruchomość położoną wL.przyul. (...), stanowiącą działkę gruntu o nr ewid.(...)o powierzchni 0,5840 ha, zabudowaną domem jednorodzinnym wraz z zabudową towarzyszącą, dla której Sąd Rejonowy wC.prowadziksięgę wieczystą o nr (...). Nieruchomość obciążona została służebnością dożywotniego i bezpłatnego mieszkania na rzeczJ. B. (2)iJ. B. (3). Darowana nieruchomość wyczerpywała cały majątek po zamarłymJ. B. (2). Przedmiotowa nieruchomość przed dokonaną darowizną stanowiła współwłasność łączną małżonkówJ. B. (2)(spadkodawcy) iJ. B. (3), którą nabyli na podstawie aktu własności ziemi oraz umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z 1981 r.
(okoliczności bezsporne, nadto dowody: dokumenty z aktksięgi wieczystej o nr (...)w postaci aktu notarialnego z dn.12.08.2004 r., wypisu z rejestru gruntów z dn.6.07.2004 r., zawiadomienia z dn. 13.09.2004 r., zeznania powodaJ. B.k. 221, zeznania pozwanegoG. B.k. 222, zeznania świadkaJ. B. (3)k. 110, odpis decyzji o pozwoleniu na budowę k. 160)
Po dokonanej przez spadkodawcę iJ. B. (3)darowiźnie, pozwanyG. B. (2)poczynił nakłady na darowaną nieruchomość. W budynku mieszkalnym wymienił piec CO, zastępując piec na miał, piecem na ekogroszek, położył panele na parterze budynku i gładź gipsową na ścianach, wykonał posadzki z płytek ceramicznych i okładzinę ścian z płytek ceramicznych, wykonał malowanie elewacji. Środki na ten cel pozwany wyłożył z własnych zasobów pieniężnych.
(dowód: zeznania pozwanegoG. B.k. 222, zeznania świadkówJ. B. (3)k. 111 iI. B.k. 112, odpisy faktur VAT k. 55-80, 136-157, odpis umowy o kredyt inwestycyjny i dokumenty dot. postępowania egzekucyjnego k. 159, 161-164)
Wartość rynkowa nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę gruntu o nr ewid.(...)wraz ze znajdującymi się na niej budynkami (budynek mieszkalny, budynek garażowo – gospodarczy i budynek gospodarczy), według stanu z dnia dokonania darowizny na rzecz pozwanego, tj. 12 sierpnia 2004 r. i cen aktualnych, przy uwzględnieniu wartości nakładów poczynionych na nieruchomość przez pozwanegoG. B. (1), wynosi 386.900 zł (wartość nieruchomości bez nakładów to 400.100,00zł, wartość nakładów to 13 200 zł, wobec czego 400 100zł – 13 200 zł = 386 900).
(dowód: opinia biegłejB. C.i opinie uzupełniające k. 227-266, 297-298, 303-322, 335)
Przeciwko powodowiJ. B. (1)prowadzone były przed Sądem Rejonowym wW.w sprawie sygn. II K(...), oraz przed Sądem Rejonowym wC.w sprawie sygn. II K(...)postępowania karne, w związku z przestępstwami jakich się dopuścił. Prawomocnymi wyrokami zapadłymi w tych sprawach powód został skazany na bezwzględne kary pozbawienia wolności. W powyższych sprawach powód korzystał z pomocy obrońców z wyboru. W aktach wskazanych spraw brak informacji na temat tego kto płacił wynagrodzenie za udzielonąJ. B. (1)obronę oraz w jakiej wysokości było to wynagrodzenie. PowódJ. B. (1)nie został wydziedziczony, ani w inny sposób wyłączony od dziedziczenia. Powód za życia spadkodawcy nie otrzymał od niego żadnej darowizny. Podczas pobytu w aresztach i zakładach karnych otrzymał od spadkodawcy drobne kwoty na zakup żywności i papierosów w kantynie.
(dowód : zeznania powodaJ. B.k. 221v, zeznania pozwanegoG. B.k. 222, zeznania świadkaJ. B. (3)k. 110-111, kopie wyroków karnych k. 53-54, kopie przekazów pieniężnych k. 52, 130, dokumenty z akt spraw karnych sygn. II K(...)i(...)w postaci udzielonych pełnomocnictw do obrony, protokołów rozpraw sądowych, wyroków karnych)
2. Ocena powołanych dowodów.
W niniejszej sprawie większość istotnych dla przedmiotu postępowania okoliczności była niesporna. Poza sporem pozostawał fakt i przedmiot dokonanej darowizny na rzecz pozwanegoG. B. (1), jak również to, że w wyniku dokonanego rozporządzenia majątkowego, spadkodawcaJ. B. (2)w chwili śmierci nie pozostawił żadnych aktywów, bowiem poprzez darowiznę uczynioną na rzecz pozwanego wyzbył się całego swojego majątku. Poza sporem była również kwestia formalnego uprawnienia powoda do żądania zachowku.
Spór dotyczył natomiast wartości darowizny uczynionej przez spadkodawcę na rzecz synaG. B. (1)oraz kwestii ewentualnych darowizn jakie powód miał otrzymać od spadkodawcy.
Odnośnie tej pierwszej kwestii powód wskazywał, że wartość darowanej nieruchomości na dzień ustalenia zachowku wynosi 1.100.000 zł, pozwany przeczył tym twierdzeniom, podnosząc że nieruchomość z budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami towarzyszącymi w dniu dokonania darowizny miała wartość nie większą niż 300 000 zł.
Dokonując ustaleń faktycznych w tym zakresie Sąd oparł się na opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościB. C., w wariancie uwzględniającym wartość nakładów poczynionych na nieruchomość przez pozwanego (wcześniejsza opinia pomijała ten aspekt). Opinię biegłego Sąd uznał za przekonywującą, jasną, rzeczową i wyczerpującą. Opinia ta nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia zgodności z zasadami logiki, wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków. Brak podstaw do kwestionowania metodologii przestawionych wyliczeń, biegły zaopiniowała po przeprowadzonych oględzinach nieruchomości, odniosła się również do wszystkich zarzutów i wątpliwości zgłoszonych przez strony postępowania. W szczególności wskazała na powody, które w niniejszej sprawie przemawiają za niezasadnością dokonywania wyceny wydzielonych części nieruchomości, podnosząc że jest to dopuszczalne gdy standardowe metody uniemożliwiają dokonanie wyceny rynkowej, co nie dotyczy badanej sprawy, w innych przypadkach jest to niezalecane. Z tego powodu oddalono wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety i następnie biegłego z dziedziny wyceny nieruchomości, w celu dokonania geodezyjnego ustalenia ile działek budowlanych można by uzyskać z pierwotnej nieruchomości, a następnie dokonania wyceny każdej z nich z osobna. BiegłyB. C.podkreślała, że takie działanie jest nieuzasadnione i sprzeczne z metodyką wyceny. Sąd w pełni podzielił ten pogląd.Ustawa o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 r.stanowi, że przy wycenach nieruchomości nie ma miejsca na dowolność, a dokonujący wyceny ma obowiązek postępować zgodnie z jej regulacjami. Przedmiotem wyceny w niniejszej sprawie było ustalenie wartości rynkowej nieruchomości (art. 150 ust. 1 pkt 1), którą jest najbardziej prawdopodobna jej cena możliwa do uzyskania na rynku, określona z uwzględnieniem cen transakcyjnych (art. 151 ust 1). Biegły szacowała wartość nieruchomości na podstawie podejścia porównawczego (art. 152 ust 2 i 153 ust 1), dokonując wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki, zgodnie z art. 154 ust 1 cytowanej ustawy. Przedmiotem darowizny była cała nieruchomość, a nie jej części. Sztuczne, nawet tylko teoretyczne, dzielenie tej nieruchomości na mniejsze działki, nie oddawałoby jej wartości rynkowej, jaką ma aktualnie, ponieważ powinna być traktowana jako całość gospodarcza, ba tak ją traktowano w chwili darowizny.
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
orzeczenia administracji
tezy z piśmiennictwa
projekty ustaw
komentarze
monografie
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
komentarze
monografie
wzory i zestawienia
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
orzeczenia administracji
tezy z piśmiennictwa
komentarze
monografie
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
orzeczenia administracji
tezy z piśmiennictwa
pisma urzędowe
komentarze
monografie
wzory i zestawienia
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
tezy z piśmiennictwa
projekty ustaw
komentarze
monografie
informacje o jednostce
orzeczenia sądów
orzeczenia administracji
tezy z piśmiennictwa
pisma urzędowe
projekty ustaw
komentarze
Odnośnie ustaleń co do nakładów poczynionych na darowaną nieruchomość, ich zakresu i czasookresu, sąd uznał za wiarygodne zeznania pozwanegoG. B. (1)oraz świadkówI. B.iJ. B. (3), które w całości ze sobą korespondują, są rzeczowe, jednoznaczne i brak podstaw by je kwestionować. Twierdzenia te zostały poparte złożonymi fakturami VAT i rachunkami na zakup materiałów budowlanych. Świadczą one o ponoszeniu przez pozwanego nakładów na nieruchomość otrzymaną w drodze darowizny od rodziców, dacie przeprowadzonych remontów, nie mogą natomiast stanowić o ich wartości, innymi słowy wartość poczynionych nakładów nie stanowi równowartości kosztów przedstawionych i wydatkowanych na prace budowlane. Cena rynkowa nieruchomości zazwyczaj nie wzrasta o cenę przeprowadzonego w niej remontu (NSA III SA 1055/93 z 31 stycznia 1994 r.).
W odniesieniu do zeznań pozwanegoG. B. (1)dotyczących darowizn spadkodawcy na rzecz powoda Sąd uznał je za niewiarygodne. Pozwany na poparcie swych twierdzeń nie przedstawił żadnych dowodów, a jego twierdzenia w tym zakresie są gołosłowne i nieprzekonujące. Dowodem obiektywnym w tym zakresie mogłyby być faktury, rachunki świadczące o fakcie i wysokości przekazanych przez spadkodawcę środków na koszty obrony powoda, pozwany nie przedstawił jednak takich dokumentów. Tylko tego rodzaju dowody w sposób wiarygodny mogłyby pozwolić na określenie wartości ewentualnych darowizny. Z tych względów podobnej ocenie należało poddać zeznających na tą okoliczność świadków strony pozwanej, albowiem poza twierdzeniami, że sytuacje takie miały miejsce, nie odwołali się oni do żadnych dowodów materialnych. Nadto ich zeznania są ogólnikowe. W omawianej kwestii nic do sprawy nie wniosły dokumenty z załączonych akt spraw karnych, brak bowiem w nich dowodu, który wskazywałby na pokrycie kosztów obrony powoda przez spadkodawcę. Z samych okoliczności prowadzenia postępowań karnych wobec powoda i reprezentowania go przez profesjonalnych pełnomocników, nie można wywodzić faktu dokonania darowizny na rzecz powoda, a tym bardziej jej wartości.
Nie można było się w tym zakresie (darowizn przeznaczonych na koszty obrony w postępowaniach karnych), oprzeć na zeznaniach matki stron, świadkaJ. B. (3), która twierdziła, że musieli się z mężem zadłużyć, bo pokryć koszty obrony, w sumie z kosztami postępowań wyniosły one ok. 50.000 zł-k. 110-111. Zeznaniom świadka nie towarzyszyły żadne dokumenty potwierdzające poniesienie w/w kosztów i ich wysokości. Świadek nawet wskazując wysokość poniesionych kosztów podawała kwotę globalną i to w przybliżeniu ( ok. 50.000 zł), bez żadnej specyfikacji, skonkretyzowania jej. Tym bardziej, że jak sama zeznawała, obejmowała ona wynagrodzenia adwokackie, koszty sądowe, koszty dojazdów.
Pozwany powoływał się także na pokwitowanie z k. 133, które miało rzekomo dotyczyć przekazania przez jego rodzicówA. M.150.000 st. zł. tytułem odszkodowania za wypadek spowodowany przez powoda w 1989 r. Świadek przesłuchana na rozprawie–k. 216-217, zaprzeczyła, aby otrzymała taką kwotę, nie wiedziała o jaki „incydent” może chodzić w pokwitowaniu, co do podpisu oświadczyła, że jest tylko „trochę podobny” do jej podpisu. Sąd dał wiarę zeznaniom tego świadka, bowiem nie ma podstaw do tego by je kwestionować. Świadek jest osoba obcą dla stron, nie zainteresowaną rozstrzygnięciem w sprawie.
Przy dokonywaniu ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy oparł się również na ujawnionej w sprawie dokumentacji w postaci dokumentów z akt księgi wieczystej, dokumentów w prowadzonych postępowań karnych. Dokumenty te zostały bowiem sporządzone w przewidziany prawem sposób, przez organy i osoby do tego uprawnione. Postawę ustaleń stanowiły również dokumenty prywatne przedstawione przez strony, tych których strony nie kwestionowały.
3. Ocena prawna.
Prawo do zachowku uregulowane jest w tytule IV czwartej księgikodeksu cywilnego. Do podstawowych założeńprawa spadkowegonależy zapewnienie członkom najbliższej rodziny spadkodawcy, uzyskanie określonej korzyści ze spadku niezależnie od woli spadkodawcy, tj. choćby spadkodawca pozbawił ich tej korzyści przez rozrządzenia testamentowe lub dokonane darowizny. Zgodnie z przepisemart. 991 § 1 k.c.uprawnionymi do zachowku są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Należy im się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś sytuacjach – połowa wartości tego udziału. Zachowku nie można uprawnionego pozbawić, wyjątek stanowi wydziedziczenie, jednakże nawet wówczas w razie wydziedziczenia zstępnego jego zstępni są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę (art. 1011 k.c.).
Uprawniony należny mu zachowek może otrzymać przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny (art. 991 § 2 k.c.). Jeżeli korzyści w żadnej z powyższych postaci od spadkodawcy nie otrzymał, a korzyść taką otrzymała inna osoba, nawet taka, która sama jest uprawniona do zachowku, roszczenie o zachowek przysługuje mu, choćby został powołany do spadku, nawet z ustawy.
W sprawie nie było co do zasady sporne pomiędzy stronami samo prawo do żądania przezJ. B. (1)zachowku. Jako spadkobierca ustawowy po ojcuJ. B. (2)przysługiwało mu prawo do 1/3 wartości udziału w spadku, co zostało stwierdzone w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku i nie było przedmiotem sporu. Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że powód został wydziedziczony przezJ. B. (2). Wydziedziczenie może nastąpić jedynie poprzez zawarcie takiego oświadczenia przez spadkodawcę w ważnie sporządzonym testamencie. Spadkodawca nie pozostawił testamentu, pozwany natomiast nie podnosił w ogóle tej okoliczności.
Nie był również sporny między stronami skład masy spadkowej poJ. B. (2), w jego skład nie wchodziły żadne aktywa, spadkodawca bowiem za życia dokonał rozporządzenia całego swojego majątku na rzecz synaG. B. (1)(pozwanego w niniejszej sprawie). Nie oznacza to jednaka, że powód jest w takiej sytuacji pozbawiony zachowku.
Wartość należnego zachowku ustala się według wyliczenia: wartość aktywów wchodzących w skład spadku minus wartość ewentualnych pasywów plus darowizny doliczane zgodnie zart. 993 k.c.do spadku. Następnie wylicza się udział spadkowy uprawnionego, gdyby dziedziczył z ustawy i potem wysokość samego zachowku.
Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości rzeczy wchodzących w skład spadku ustalonej z uwzględnieniem stanu spadku z daty jego otwarcia, a cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. Punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia zachowku, może być bowiem jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy. (por.: uchwała Sądu Najwyższego (7s) zasada prawna z 26 marca 1985r., IIICZP 75/84, OSNC 1985/10/147; uchwała Sądu Najwyższego z 17 maja 1985r., III CZP 69/84, OSNC 1986/3/24; wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2005r., I CK 765/04, LEX nr 180835; wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2008r., IV CSK 509/07, LEX nr 445279)
Ustalenie natomiast wartości poszczególnych składników wchodzących w skład spadku, w tym także ustalenie wartości nieruchomości dla określenia wymiaru zachowku powinno być oparte na kryteriach rynkowych. Określenie wartości rynkowej nieruchomości powinno więc nastąpić zgodnie z regułami i metodami wynikającymi z przepisówustawy o gospodarce nieruchomościamii przepisów wykonawczych oraz standardów zawodowych rzeczoznawców (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2013r., I CSK 701/12, LEX nr 1353071).
Stosownie doart. 993 k.c.przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę, z wyjątkiem darowizn wyszczególnionych w ustawie. W myślart. 995§1 k.c.wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.
W niniejszej sprawie doliczeniu do spadku podlega więc darowizna nieruchomości uczyniona przezJ. B. (2)na rzecz pozwanegoG. B. (1). Wartość aktywów spadku stanowi zatem wartość tej darowizny tj. 386.900 zł, która w tej wysokości została ustalona już po odliczeniu wartość nakładów poniesionych przez pozwanego w wysokości 13 200 zł. Wyliczając wartość przedmiotowej nieruchomości Sąd oparł się więc na opinii biegłegoB. C.. Wartość ta przy uwzględnieniu wartości nakładów to 386.900 zł. Przy czym nie można jej w całości doliczyć do spadku, ponieważ w chwili dokonania darowizny nieruchomość ta należała do spadkodawcy i jego żony. Zatem doliczeniu podlega darowizna, której wartość to ½ z wartości nieruchomości, czyli 193.450 zł. Udział spadkowy powoda to 1/3 z tej wartości, czyli 64.483,33 zł, a sam zachowek to połowa tegoż udziału czyli 32.241,67 zł. Należy wskazać na podstawowy błąd w samym mechanizmie wyliczania przez powoda wysokości zachowku. Powód popełnił mianowicie błąd polegający na tym, że do wartości zachowku liczył całą wartość nieruchomości, powinien natomiast przyjąć jedynie ½ jej wartości, gdyż tylko ta część wchodziłaby w skład masy czynnej spadku poJ. B. (2), nieruchomość ta stanowiła bowiem współwłasność spadkodawcy i powódki na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej. Zgodnie zart. 43 § 1 k.r.omałżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, zatem nieruchomość ta przypadała im po połowie, a więc przedmiot darowizny, doliczany do spadku to ½ wartości nieruchomości. Wyliczenia powoda wartości zachowku w wysokości 1/6 wartości darowizny jest więc błędna, gdyż z tego tytułu przysługuje mu 1/12 tej wartości (1/3 x 1/2 x 1/2).
Jeśli natomiast chodzi o darowizny dokonane na rzecz powoda, a wykazane przekazami pieniężnymi (k. 52, 130), to z uwagi na okoliczności związane z ich uczynieniem oraz wartość, należy uznać, iż stanowią one drobne darowizny, zwyczajowo przyjęte, w związku z czym w świetleart. 994 § 1 k.c.nie mogą mieć wpływu na wartość wyliczonego zachowku. Dowody wpłat pochodzące odJ. B. (1)iJ. B. (3)pochodzą z 1986 r. – 5.000 st. zł, 1987 r. – 5.000 st. zł, 1987 r.- 5.000 st. zł, 1985 r. – 800 st. zł. W roku 1986 przeciętne wynagrodzenie miesięczne to 24.095 st. zł, a w roku 1985 to 20.005 st. zł, zaś w 1987 to 29.184 st. zł. Wpłaty te większości pochodziły na tzw. wypiskę, czyli miały posłużyć powodowi do dokonywania zakupów podczas pobytu w zakładzie karnym. Wysokość każdej była kilka razy mniejsza niż wysokość przeciętnego ówczesnego wynagrodzenia, taki sposób wsparcia pozbawionych wolności przez najbliższych członków rodziny jest zwyczajowo przyjęty. Z tych powodów tych darowizn nie uwzględniano w celu wyliczenia zachowku.
Powód domagał się zasądzenia odsetek od dnia wydania wyroku, zatem tak też uwzględniono roszczenie w tym przedmiocie.
W pozostałej części powództwo oddalono jako wygórowane.
Orzeczono na podstawieart. 991 § 1 k.c.
O ustawowych odsetkach za opóźnienie orzeczono na podstawieart. 481 § 1 i § 2 k.c.
4.Koszty procesu.
Roszczenie powoda zostało uwzględnione w 17,62 %. Koszty procesu poniesione przez powoda to 3617 zł (koszty zastępstwa procesowego i opłata skarbowa od pełnomocnictwa). Koszty procesu pozwanego to 4.594,85 zł (koszty zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej – 3.617 zł oraz wydatki na opinię biegłego 977,85 zł). Suma kosztów procesu obu stron to 8.211,85 zł. Pozwanego powinny z tej sumy obciążać koszty procesu w części równej 17,62%, czyli w kwocie 1.446,93 zł. Zasądzono zatem od powoda na rzecz pozwanego różnicę kosztów poniesionych przez pozwanego i tych, które powinny go obciążać, czyli 3.147,92 zł. Orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.
Skarb Państwa w niniejszej sprawie poniósł koszty sądowe w wysokości 10.875,70 zł. Z tej kwoty pozwanego obciąża 17,62% czyli 1.916,30 zł, a powoda 8.959,40 zł.
Orzeczono na podstawieart. 113 ust 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005 r.