Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1934/16
Data wyroku: 2017-07-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt III Ca 1934/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 roku Sąd Rejonowy w Pabianicach stwierdził, żeG. S. (1)synL.nabył przez zasiedzenie z dniem 1 marca 1981 roku własność udziału 2/7 części w zabudowanej nieruchomości położonej wP.przyul.(...)o powierzchni 0,11 ha, oznaczonej na wyrysie uprawnionego geodetyJ. N.L.ks.rob.(...)-53/95 jakodziałka nr (...), dla której brak jest księgi wieczystej i zbioru dokumentów, a zasiedzenie biegło przeciwko:A. K. (1) z domu S.,B. G. (1) z domu S.,H. S. (1),Z. S. (1) z domu S.i ich następcom prawnym (pkt 1), stwierdził, żeC. S.synJ.nabył przez zasiedzenie z dniem 1 marca 1981 roku własność udziału 2/7 części tej samej nieruchomości, a zasiedzenie biegło przeciwkoA. K. (1) z domu S.,B. G. (1) z domu S.,H. S. (1),Z. S. (1) z domu S.i ich następcom prawnym (pkt 2), stwierdził, żeJ.synZ.iH.córkaS.małżonkowieS.nabyli z dniem 22 października 2010 roku własność udziału 1/7 części w tej samej nieruchomości , a zasiedzenie biegło przeciwkoA. S. (1)i jego następcom prawnym, do majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową (pkt 3) oraz oddalił wniosekJ. S. (1)(pkt 4).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że w dniu 28 lutego 1996 r.G. S. (1)złożył wniosek o stwierdzenie, iż własność nieruchomości położonej wP.przyul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, stanowiącejdziałkę nr (...), o pow. 1100 m2, dla której w Sądzie Rejonowym w Pabianicach nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, nabyli z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenieG. S. (1)w ½ części orazZ. S. (2)w ½ części.
W toku wieloletniego postępowania wyłonił się ostateczny krąg uczestników postępowania w osobach:B. S.,W. S. (1),J. G.,J. S. (2),P. S.,S. S. (2),D. S.,E. K. (1),U. K.,G. S. (2),A. S. (2),B. K.,I. P.,W. W. (1),E. K. (2),R. S.,J. S. (3),J. S. (4),J. S. (1),H. F.,K. S.,J. S. (5),Z. T.,A. J.,B. Ś.,M. P.,J. K.,I. J.,B. J.,P. K.,I.W.,M. S. (1),M. D.,N. D.,D. K.,H. S. (2),A. P.,R. P.,K. J..
Wnioskodawca w dniu 17 lutego 2015 r. zmodyfikował wniosek w ten sposób, iż wskazał jako datę nabycia przez zasiedzenie udziałów w nieruchomości przezG. S. (1)iZ. S. (2)dzień 1 stycznia 1988 r.
UczestnicyH. S. (2)iJ. S. (3)pismem z dnia 23 września 2014 r. wnieśli o stwierdzenie, iż w drodze zasiedzenia z dniem 5 lutego 2010 r. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli udział wynoszący ½ części we współwłasności nieruchomości położonej wP.przyul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, stanowiącejdziałkę nr (...), o pow. 0,11ha. Jednocześnie wnieśli o oddalenie wnioskuG. S. (1).
UczestniczkaJ. S. (1)pismem z dnia 14 maja 2015 r. wniosła o stwierdzenie na jej rzecz nabycia przez zasiedzenie ½ nieruchomości położonej wP.przyul. (...)z dniem 20 marca 2011 r.
Sąd Rejonowy oparł rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych.
J. S. (2)był właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej wP.przyul. (...)oznaczonej jakodziałka (...)o powierzchni 11 arów, którą nabył na początku XX wieku i zamieszkał wraz z żoną i dziećmi. Dla nieruchomości położonej przyul. (...)oznaczonej jakodziałka (...)o powierzchni 11 arów była prowadzona księga hipoteczna 278 i w dziale II tej księgi jako właściciel został ujawnionyJ. S. (2). Księga hipoteczna 278 prowadzona dla nieruchomości przyul. (...)została zamknięta i nadano jej numer AR 951. Obecnie nieruchomość położona wP.przyul. (...)o powierzchni 0,11 ha, oznaczona jest na wyrysie uprawnionego geodetyJ. N.L.ks. rob.(...)-53/95 jakodziałka nr (...).
J. S. (2)zmarł 29 stycznia 1921 r. wB., przed śmiercią zamieszkiwał wP.przyul. (...)wraz z rodziną. Spadek poJ. S. (2)z mocy ustawy nabyły dzieci: 1 )C. S., 2 )L. S., 3 )A. S. (1), 4 )A. K. (1) z domu S., 5 )B. G. (1) z domu S., 6)H. S. (1), 7)Z. S. (1) z domu S.po 1/7 części każde z nich z obciążeniem 1/8 części dożywotnim użytkowaniem na rzecz wdowyM. S. (2)z domuS..
M. S. (2)z domuS.zmarła 23 grudnia 1935 r. wP., a spadek po niej nabyły dzieci 1 )C. S., 2 )L. S., 3 )A. S. (1), 4 )A. K. (1) z domu S., 5 )B. G. (1) z domu S., 6)H. S. (1), 7)Z. S. (1) z domu S.po 1/7 części każde z nich.
L. S.ożenił się i w 1928 r. wyprowadził ze spadkowej nieruchomości, którą zarządzaliM. S. (2)przy pomocy synaC. S..M. S. (2)mieszkała do swojej śmierci wraz z dziećmi w części budynku , a część lokali wynajmowała lokatorom, aby mieć środki na swoje utrzymanie. Podczas II wojny światowejC. S.został przesiedlony z domu przyul. (...)do budynku przyul. (...).L. S.podczas wojny zamieszkiwał z żoną wP.przyul. (...).H. S. (1)w latach trzydziestych XX wieku zbudował z lewej strony budynku mieszkalnego drewnianą przybudówkę, w której zamieszkał wraz z żoną. Po powrocie z niewoli wojennej w 1945 r.H. S. (1)wraz z rodziną wyprowadził się z przybudówki na nieruchomości przyul. (...)doŁ..
A. K. (1) z domu S.,B. G. (1) z domu S.,Z. S. (1) z domu S.po usamodzielnieniu się wyprowadziły się zP.i nie interesowały się nieruchomością przyul. (...)wP.wchodzącą w skład spadku po ich ojcuJ. S. (2).
L. S.iC. S.z rodzinami zamieszkali na stałe w nieruchomości przyul. (...)wP.od 28 lutego 1951 r. W tejże nieruchomości mieszkał już na stałeA. S. (1)od 1 lutego 1951r.
Podczas okupacji niemieckiej z grona spadkobiercówJ. S. (2)na nieruchomości przyul. (...)mieszkała jedynie do 1 kwietnia 1944 r.Z. S. (1).
A. S. (1)zmarł 16 czerwca 1973 r., a spadek po nim nabyła na podstawie testamentu w całości żonaI. S..
Spadek poI. S.zmarłej 10 listopada 1984 r. wP., tam ostatnio stale zamieszkałej na podstawie ustawy nabyła w całości córkaW. W. (1).
A. K. (1) z domu S.zmarła 3 stycznia 1975r. wP., a przed śmiercią zamieszkiwała naul. (...)wP..
B. G. (1) z domu S.córkaJ.iM.zmarła wR.w dniu 18 czerwca 1990 r.
Z. S. (1) z domu S., córkaJ.iM.zmarła 22 kwietnia 2001 r. wK., w którym przed śmiercią zamieszkiwała.Z. P.miała córkęJ. K..
C. S.był postrzegany jako właściciel części nieruchomości i gospodarz posesji przyul. (...). Zamiatał posesję, zajmował się puszkami na śmieci, prowadził księgi związane z nieruchomością, zbierał czynsz od lokatorów, robił remonty, rozebrał szopy od ulicy.C. S.zajmował się również prowadzeniem spraw administracyjnych na tej nieruchomości, to jest zbieraniem czynszu od lokatorów, dzieleniem kosztów wspólnych związanych z nieruchomością proporcjonalnie do zajmowanych powierzchni przez spadkobiercówJ. S. (2). Po śmierciC. S.wyżej wymienionymi sprawami zajmował sięZ. S. (2)oraz jego żonaW. S. (2).
Z. S. (2)po śmierciC. S.uważał się za współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości.
C. S., a po jego śmierciZ. S. (2)podejmowali starania w Urzędzie Miejskim wP.o wykreślenie z ewidencji lokali mieszkań znajdujących się na poddaszu w budynku przyul. (...)i wyprowadzenie mieszkających tam lokatorów. W dniu 7 grudnia 1964 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach w sprawie sygn. akt C 478/64 z powództwaC. S.przeciwkoL. S.zasądził na rzeczC. S.odL. S.kwotę 452,37 zł z 8% od dnia 19 listopada 1964 r. oraz koszty procesu.
W 1967 r. na przedmiotowej nieruchomości mieszkało trzech synówJ. S. (2)z rodzinami:L.,C.iA..L. S.zajmowałlokal nr (...)na parterze budynku o powierzchni 51 m2,lokal nr (...)o powierzchni około 60 m2na parterze zajmowałC. S..A. S. (1)mieszkał w przybudówce z lewej strony budynku mieszkalnego, zbudowanej w latach trzydziestych XX wiekuH. S. (1).A. S. (1)wyprowadził się z budynku przyul. (...)w 1967 r. do kupionej przez siebie nieruchomości przyul. (...)wP.. Przed wyprowadzkąA. S. (1)do zajmowanej przez siebie przybudówki doprowadził wodę za zgodą braciL.iC..A. S. (1)wyprowadził się naul. (...)wP.gdzie kupił dom, a do zajmowanej przez niego przybudówki wprowadzili się lokatorzy o nazwiskuG.. Po wyprowadzceA. S. (1)nadal interesował się stanem nieruchomości przyul. (...), nie ponosił jednak kosztów jej utrzymania. Dał potrzebne materiały budowlane i pracowników ze swojego zakładu budowlanego potrzebnych do zbudowania przybudówki o powierzchni około 15 m2, którą w latach sześćdziesiątych XX wiekuC. S.dostawił z prawej strony budynku mieszkalnego. Przybudówka służyłaC. S.jako letnia kuchnia. W przybudówce parterowej poA. S. (1)od 1967 do 1976 r. na podstawie decyzji administracyjnej zamieszkiwałP. G., który uiszczał czynsz do rąkC. S.przez cały czas zamieszkiwania.
L. S.,C. S.iA. S. (3)pokrywali koszty związane z utrzymaniem nieruchomości proporcjonalnie do zajmowanych przez siebie powierzchni. Po wyprowadzceA. S. (1)w 1967 r. koszty związane z nieruchomością były dzielone międzyL.iC. S..
L. S.zmarł 31 lipca 1977 r. wP.. Miał 9 dzieci, jednak na nieruchomości pozostał jedynie najmłodszy synG. S. (1), który po śmierci ojca nadal mieszka w mieszkaniu zajmowanym przez ojca. RodzeństwoG. S. (1)po usamodzielnieniu się wyprowadziło się z rodzinnej nieruchomości.
C.iZ. S. (2)podzielili mieszkanie na dwa oddzielne mieszkania z odrębnymi wejściami. W jednym zamieszkałC. S., a w drugimZ. S. (2)z rodziną. Po śmierciC. S.lokal przez niego zajmowany zajęła córkaZ. J. (1)S..J. S. (1)po śmierci swoich rodziców zamieszkała również w lokalu zajmowanym przezZ. S. (2).J. S. (1)wraz z synem zajmuje oba wyżej wymienione lokale do chwili obecnej.
C. S.zmarł 19 marca 1981 r. , a spadek po nim nabyli żonaE. S., synZ. S. (2)po 2/6 części oraz wnukiZ. J. (2)iE. D.po 1/6 części.
Z. S. (2)zmarł 10 lutego 2001 r., a spadek po nim nabyły żonaW. S. (2)oraz dzieci :K. S.,J. S. (6) z domu S.iJ. S. (3)po ¼ części każde z nich.
W. S. (2)- żonaZ. S. (2), zmarła 16 czerwca 2001 r. wP., a spadek po niej na podstawie testamentu nabył wnukM. S. (1).
Na przedmiotowej nieruchomości oprócz rodzinyS.zamieszkiwali lokatorzy przydzieleni przez kwaterunek MiastaP.. Lokatorzy mieszkali w przybudówce z lewej strony budynku i na poddaszu. Ostatni lokator wyprowadził się na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku.
W dniu 22 lutego 1980 r. Prezydent MiastaP.wydał decyzję o przydzialelokalu mieszkalnego nr (...)położonego w domu nr 5 przyul. (...)wP.o powierzchni ogólnej 34 m2na rzeczK.iK.małżonkówS.orazJ. S. (6). W dniu 16 grudnia 1981 r. Prezydent MiastaP.wydał na podstawieart. 691 k.c.i art. 51 ustawy z dnia 10 kwietnia 1971 r. prawo lokalowe zaświadczenie, stwierdzające, że na skutek śmierci w dniu 7 października 1976 r. najemcylokalu nr (...)w domu nr 5 przyulicy (...)wP., składającego się z 2 pokoi oraz kuchni o pow. ogólnej 51m2w prawo najmu wstąpiłG. S. (1)– syn. W dniu 16 października 1982 r. zostały wydane przez Prezydenta MiastaP.dwie decyzje o zezwoleniu na dokonanie zamiany i o przydziale lokalu mieszkalnego w domu nr 5 przyul. (...)wP., na wniosekJ. S. (1)iJ. S. (3), zgodnie z którymi zezwolono na zamianę i przydzielono:H.iJ.małżonkomS.lokal nr (...)orazJ.iA.małżonkomS.lokal nr 2a.
W 1993 r.G. S. (1)w miejsce starych rozebranych komórek, z których korzystali lokatorzy zbudował garaż i komórki murowane. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku na nieruchomości zbudowano budynek gospodarczy. Gdy wyprowadzali się lokatorzy ich pomieszczenia znajdujące się na poddaszu przeznaczane zostały przez posiadaczy nieruchomości na cele gospodarcze, ponieważ nie nadawały się do zamieszkania.
J. S. (3)jest wnukiemC. S.i od 21 października 1980r. do chwili obecnej wraz z żonąH. S. (2), zamieszkuje w przybudówce wzniesionej z lewej strony budynku mieszkalnego. Mieszkanie w przybudówce było zdewastowane iJ. S. (3)musiał je wyremontować i dokonać przebudowy mającej na celu powiększenie powierzchni mieszkalnej. Doprowadził kanalizację do budynku. Zamieszkał tam wraz z żonąH.za zgodąH. S. (1)orazC.iZ. S. (2).
Na nieruchomościJ.iZ. S. (2)wybudowali w latach osiemdziesiątych XX wieku dwa garaże i nieduże pomieszczenie gospodarcze w miejscu starych komórek lokatorskich. Jeden garaż zajmuje obecnieJ. S. (1).J. S. (3)zbudował również płot od stronyposesji nr (...), aJ. S. (1)około 2008 r. zbudowała na swój koszt ogrodzenie betonowe od stronyulicy (...). Koszty doprowadzenia gazu do nieruchomości przyul. (...)wP.ponieśli wspólnieG. S. (1),J. S. (1)i małżonkowieJ.iH. S. (2).
Obecnie nieruchomość pozostaje w posiadaniuG. S. (1),J. S. (1)orazJ.iH.małżonkówS., którzy mieszkają na nieruchomości i zajmują odpowiednio: małżonkowieS.przybudówkę z lewej części budynku mieszkalnego,G. S. (1)lewą połowę parteru budynku mieszkalnego,J. S. (6)prawą połowę parteru budynku mieszkalnego oraz prawą przybudówkę. Pomieszczenia na poddaszu budynku mieszkalnego zostały podzielone, a jedno z pomieszczeń za zgodą wnioskodawcy zajmuje jego siostraJ. G.. Znajdujące się na nieruchomości garaże są użytkowane: dwa przezJ. S. (3), po jednym przezG. S. (1)iJ. S. (1). Podobny podział obowiązuje przy korzystaniu z komórek z tą różnicą, iż jedną komórkę użytkujeJ. G.. Podwórko przed częściami mieszkalnymi zajmowanymi przez wnioskodawcę, małżonkówS.iJ. S. (1)jest ogrodzone i zagospodarowane przez każdą z rodzin indywidualnie, na tyle na ile nie uniemożliwia to korzystanie z części podwórka niezbędnej wszystkim mieszkańcom.
MałżonkowieJ.iH. S. (2)ponosili nakłady finansowe związane z remontami zamieszkiwanej przez siebie przybudówki. Remonty budynku mieszkalnego był czynione przezZ. S. (2), wnioskodawcę iJ. S. (1)i pokrywane z ich środków. Remont poszycia dachowego na budynku mieszkalnym został sfinansowany przez wnioskodawcę iJ. S. (1). Każda z rodzin opłaca podatki od nieruchomości stosownie do zajmowanej przez siebie powierzchni.
Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne w oparciu o dowody z zeznań świadków, wnioskodawcy, uczestników, dokumenty, okoliczności przyznane i niesporne oraz dowód z oględzin nieruchomości, który pozwolił na ustalenie stanu posiadania wnioskodawcy i uczestników w czasie orzekania.
Dla ustalenia daty początkowej objęcia w posiadanie nieruchomości przezL.iC.jako 28 lutego 1951 r. orazA.jako 1 lutego 1951 r., Sąd Rejonowy posłużył się książką meldunkową budynku, uznając, iż jest to dowód obiektywny.
Za punkt wyjścia do rozważań nad zasadnością zgłoszonych wniosków o zasiedzenie Sąd Rejonowy przyjął ustalenie przeciwko komu biegło zasiedzenie. Wskazał, że sporna nieruchomość była własnością spadkobierców (dzieci)J. S. (2)od 29 stycznia 1921 r. w częściach po 1/7. Nieruchomość ta  była obciążona w 1/8 części dożywotnim użytkowaniem na rzecz wdowy poJ. M.S., które wygasło wraz ze śmierciąM. S. (2)w 1935 r. Ze spadkobiercówJ. S. (2)nieruchomość została objęta w posiadanie samoistne jedynie przezL. S.,C. S.iA. S. (1), którzy w 1951 r. zamieszkali na nieruchomości, podzielili ją do swojego użytkowania w zakresie w jakim mogli to uczynić ze względu na przydzielonych do zamieszkania przez władzę administracyjną lokatorów. Pozostali spadkobiercy mimo, że jako osoby małoletnie mieszkały wraz z wdową poJ. S. (2)na nieruchomości, to najpóźniej w 1945 r. opuściły spadkową nieruchomość i już więcej nie objęły jej w posiadanie. W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że zasiedzenie biegło jedynie co do udziałów należących do spadkobiercówJ. S. (2), to jestA. K. (2),B. G. (2),H. S. (1),Z. S. (3), to jest łącznie do udziału wynoszącego 4/7 w prawie własności nieruchomości. Pozostałe udziały po 1/7 stanowiły własność nabytą w drodze dziedziczenia przezL. S.,C. S.iA. S. (1), którzy nie wyzbyli się swojego posiadania.
Zgodnie zart. 172 § 1 k.c.posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. W myśl§ 2 art. 172 k.c.po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, chociażby uzyskał posiadanie w złej wierze. Przepisart. 172 k.c.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 1990 r. wymagał do zasiedzenia dziesięcioletniego okresu posiadania w dobrej wierze i dwudziestoletniego posiadania w złej wierze. Zgodnie zart. XLI § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny( DZ.U. Nr 16, poz. 94 z 1974 r.), jeżeli termin zasiedzenia wedługkodeksu cywilnegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie, jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Wprawie rzeczowymobowiązującym od 1 stycznia 1947 r. do 31 grudnia 1964 r. , termin zasiedzenia nieruchomości wynosił 20 lat w dobrej i 30 lat w złej wierze –art. 50 prawa rzeczowego, co oznacza, iż w realiach niniejszej sprawy zasiedzenie rozpoczęło swój bieg jeszcze pod rządamiprawa rzeczowego.
Zasiedzenie jest sposobem nabycia nieruchomości przez upływ czasu. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi być samoistne i nieprzerwane.
Zgodnie zart. 336 k.c.posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
C.,L.iA. S. (1)byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości przyul. (...)wP.w zakresie przekraczającym ich udziały w nieruchomości wynikające ze spadkobrania poJ. S. (2). Podzielili nieruchomość do użytkowania, dokonywali remontów części wspólnych, niesłużących jedynie do użytkowania poszczególnym posiadaczom.C. S.przy pomocy brataA.zbudował w latach 60 – tych XX wieku przybudówkę od prawej strony budynku mieszkalnego.C. S.podejmował starania w Urzędzie Miejskim wP.o usunięcie lokatorów przydzielonych przez władze kwaterunkowe.C. S.zbierał opłaty czynszowe od lokatorów i był przez nich postrzegany jako właściciel nieruchomości.L. S.był posiadaczem części budynku mieszkalnego, w której mieszkał wraz z rodziną. Ponosił koszty związane z utrzymaniem nieruchomości proporcjonalnie do wielkości zajmowanej przez siebie powierzchni. Po śmierciL. S.posiadaczem samoistnym nieruchomości w zakresie odpowiadającym posiadaniuL. S.stał się jego synG. S. (1), który do chwili obecnej zamieszkuje nieruchomość i czynił na nią nakłady.
Z faktu, iżC. S., a po jego śmierciZ. S. (2)i jego żona zajmowali się sprawami administracyjnymi nieruchomości, rozliczając koszty jej utrzymania na poszczególnych współposiadaczy bądź pobierając czynsz od lokatorów, nie wynikają żadne skutki prawne w stosunku do pozostałych współposiadaczy, ponieważ z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, oczywistym jest, że w przypadku współwłasności bądź współposiadania konieczne jest, aby jedna osoba, za zgodą współposiadaczy lub współwłaścicieli zajmowała się sprawami istotnymi dla całej nieruchomości oraz występowała na zewnątrz w relacjach z osobami trzecimi bądź urzędami państwowymi w sprawach istotnych dla funkcjonowania całej nieruchomości.
Odnosząc się do skutków prawnych decyzji administracyjnych o przydziale lokalu lub wstąpienia w stosunek najmu wydanych przez Prezydenta MiastaP.wobecG. S. (1),J. S. (1)i małżonkówJ.iH. S. (2), Sąd Rejonowy stwierdził, iż nie oznaczają one, iż osoby w nich wskazane mogą być traktowane jedynie jako lokatorzy bądź najemcy lokali na nieruchomości położonej przyul. (...)wP..G. S. (1),J. S. (1)i małżonkowieJ.iH. S. (2)nie byli w ówczesnych realiach w stanie udowodnić swoich praw do nieruchomości. O wystąpieniu do Urzędu Miasta o przydział lokalu mieszkalnego przyul. (...)decydowały względy praktyczne, takie jak np. uG. S. (1)chęć pozyskania kredytu. Ponadto przez cały okres zamieszkiwania na nieruchomości przyul. (...)osoby te nigdy nie zachowywały się w sposób charakterystyczny dla najemców bądź lokatorów.
A. S. (1)wyprowadził się z przybudówki na nieruchomości przyul. (...)w 1967 r. do zakupionego przez siebie domu. Do przybudówki wprowadzili się lokatorzyG.za zgodąA. S. (1)oraz jego braciC.iL.. Nie można jednak uznać, iżA. S. (1)utracił posiadanie przypadającego mu udziału w nieruchomości spadkowej po swoim ojcu w momencie wyprowadzki z posesji przyul. (...).A. S. (1)mimo, że nie ponosił kosztów utrzymania nieruchomości wspólnej, które od tej chwili były rozliczane międzyC.iL. S., to bywał na nieruchomości przyW.5, pomógł bratuC. S.w budowie przybudówki przy prawej stronie budynku mieszalnego, dając materiały i pracowników, co jednoznacznie świadczy, iż czuł się odpowiedzialny za nieruchomość i nie chciał wyzbyć się swojego udziału w nieruchomości, aż do swoje śmierci w dniu 16 czerwca 1973 r. UdziałA. S. (1)w nieruchomości przyul. (...)nie został objęty w posiadanie przez jego następców prawnych, co skutkowało tym, iż na nieruchomości w części zajmowanej przezA. S. (1), po wyprowadzce lokatorówG., zamieszkał od 21 października 1980 r.J. S. (3)wraz z żonaH.. Charakter posiadania małżonkówJ.iH. S. (2)w zakresie udziału w nieruchomości, odpowiadał udziałowiA. S. (1)i od samego początku miał charakter samoistny. Świadczy o tym fakt znacznych nakładów finansowych poczynionych na rozbudowę przybudówki, które zmieniły jej charakter. PonadtoJ. S. (3)wzniósł garaże na nieruchomości oraz pomieszczenie gospodarcze, postawił ogrodzenie od strony posesji sąsiadującej z zajmowaną przez niego przybudówką. Posiada wygrodzony do własnej dyspozycji fragment podwórka. Okoliczności te nie pozwalają na uznanie, iż jest on jedynie lokatorem, lecz należy uznać, iżJ. S. (3)wraz z żoną zachowują się jak współwłaściciele nieruchomości.
Oceniając charakter posiadaniaJ. S. (1)Sąd Rejonowy odnotował, że posiadanie to zakresem odpowiada posiadaniuZ. S. (2), który zmarł 10 lutego 2001 r. Skutkuje to tym, iżJ. S. (1)mogła stać się posiadaczem samoistnym udziału w nieruchomości przypadającegoZ. S. (2), jedynie w tej części, w której jako spadkobierca po ojcu nie stała się właścicielem tegoż udziału w drodze spadkobrania. ZasiedzenieJ. S. (1)mogło rozpocząć swój bieg wobec pozostałych współspadkobiercówZ. S. (2)dopiero od 10 lutego 2001 r., co czyniło wniosekJ. S. (1)o zasiedzenie przedwczesnym. Dlatego wniosek ten podlegał oddaleniu.
PosiadanieC.,L.,Z. S. (2)oraz małżonkówJ.iH. S. (2)ponad przysługujące im udziały w spadku poJ. S. (2)było posiadaniem samoistnym w złej wierze, gdyż wszyscy mieli świadomość, że nieruchomość przypadała w spadku siedmiorgu dzieciomJ. S. (2). Sąd Rejonowy określił datę początkową biegu terminu zasiedzenia dlaC.iL. S.jako 28 lutego 1951 r., a więc jeszcze pod rządamiprawa rzeczowego, które przewidywało trzydziestoletni okres posiadania samoistnego dla posiadacza w złej wierze prowadzący do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Po wejściu w życiekodeksu cywilnego, który skrócił czasokres prowadzący do zasiedzenia nieruchomości, zastosowanie maart. XLI § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny( DZ.U. Nr 16, poz. 94 z 1974 r. ), który stanowi, że jeżeli termin zasiedzenia wedługkodeksu cywilnegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie, jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Do zasiedzenia rozpoczętego przezC.iL. S.mają zatem zastosowanie przepisy obowiązujące przed wejściem w życiekodeksu cywilnegojako korzystniejsze.L. S.zmarł 31 lipca 1977 r., a posiadaczem samoistnym nieruchomości w tym samym zakresie stał się jego synG. S. (1). Oznacza to, żeG. S. (1)iC. S.z dniem 1 marca 1981 r. nabyli przez zasiedzenie własność udziału po 2/7 części w spornej nieruchomości. Zasiedzenie biegło przeciwko dzieciomJ. S. (2)i ich następcom prawnym.
MałżonkowieS.objęli w samoistne posiadanie udział w nieruchomości odpowiadający posiadaniuA. S. (1)w dniu 21 marca 1980 r., co oznacza, iż do ich posiadania zastosowanie ma obecnie obowiązującyart. 172 § 2 k.c.przewidujący trzydziestoletni okres zasiedzenia przy posiadaniu w złej wierze.J.iH.małżonkowieS.nabyli zatem do majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową z dniem 22 października 2010 r. własność udziału 1/7 części w przedmiotowej nieruchomości. Zasiedzenie biegło przeciwkoA. S. (1)i jego następcom prawnym.
Podsumowując Sąd Rejonowy wskazał, że na stan własnościowy nieruchomości przedstawia się następująco: 3/7 następcy prawniC. S., 2/7G. S. (1), 1/7 następcy prawniL. S., 1/7 małżonkowieJ.iH. S. (2).
Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone w apelacjach wniesionych przezG. S. (1),J. S. (3),H. S. (2)orazJ. S. (1).
UczestniczkaH. S. (2)zaskarżyła postanowienie w części tj. w zakresie pkt 1, 2 i 3. Wniosła o zmianę postanowienia w pkt 3 przez uwzględnienie wniosku jej wniosku o stwierdzenie, żeJ.iH. S. (2)nabyli w drodze zasiedzenia z dniem 5 lutego 2010 roku do wspólności ustawowej małżeńskiej udział wynoszący ½ część we współwłasności spornej nieruchomości. Zarzuciła naruszenie:
- prawa procesowego tj. art.328 § 2 w zw. zart.13 § 2 k.p.c.przez braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej tak znaczne, że uniemożliwiają w ogóle poznanie motywów wydania orzeczenia,
- prawa procesowego tj.art.227 k.p.c.przez przeprowadzenie dowodu na okoliczności nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie (remonty bieżące jako współwłaściciele),
- prawa procesowego tj.art.233 § 1 k.p.c.przez wadliwą ocenę dowodów w tym pominięcie części z nich przy dokonywaniu ustaleń oraz przez sprzeczności i logiczne błędny w rozumowaniu,
- prawa materialnego tj.art.172 § 1 k.c.w zw.zart.206 k.c.przez błędną wykładnię współwłasności i posiadania rzeczy wspólnej tj. władania przezL. S.współwłasnością, a także niezastosowanieart.16 § 1 k.p.a.iart.176 k.c.przez przyjęcie, żeG. S. (1)jako jedyny z dziesięciorga spadkobierców wstąpił wprawa spadkowepo ojcuL. S..
H. S. (2)wniosła także o zmianę postanowienia w pkt 1 przez oddalenie  wnioskuG. S. (1)w całości.
UczestniczkaH. S. (2)przyłączyła się do apelacjiJ. S. (3)i wniosła o oddalenie apelacji wnioskodawcy iJ. S. (1).
UczestniczkaJ. S. (1)zaskarżyła postanowienie w całości. Zarzuciła:
- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia,
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym co doprowadziło do błędnego przyjęcia, żeJ.iH. S. (2)posiadali samoistnie 1/7 część nieruchomości przeciwkoA. S. (1), a także przyjęcia, że wniosekJ. S. (1)był przedwczesny z powodu uznania przez sąd, że weszła ona w posiadanie dopiero po śmierciZ. S. (2)i tym samym pominięcie, że kontynuowała posiadanieZ. S. (2);
- błąd w ocenie zamieszkiwania i nakładów czynionych przez uczestnikówH.iJ. S. (3)jako samoistnego posiadania z jednej strony i brak takiej samej oceny zamieszkiwania i nakładów czynionych przezZ. S. (2)iJ. S. (1),
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególnościart.176 § 1 i 2 k.c.w zakresie przeniesienia posiadaniaZ. S. (2)naJ. S. (1).
Apelująca wniosła o zmianę postanowienia w całości i stwierdzenie, żeJ. S. (1)nabyła przez zasiedzenie z dniem 20 marca 2011 roku udział wynoszący ½ część nieruchomości. Ewentualnie wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Pabianicach do ponownego rozpoznania.
J. S. (1)wniosła o oddalenie apelacji wnioskodawcy i uczestnikówJ. S. (3)iH. S. (2).
UczestnikJ. S. (3)zaskarżył postanowienie w części tj. co do pkt 1.2 i 3 w części oddalającej jego wniosek o zasiedzenie ponad udział 1/7 części. Zarzucił naruszenie:
- prawa materialnego tj.art.172 k.c.przez niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że stan własności nieruchomości przedstawia się: 3/7 części następcy prawniC. S., 2/7 częściG. S. (1), 1/7 część następcyL. S., 1/7 część małżonkowieJ.iH. S. (2);
- prawa materialnego tj.art.172 k.c.w zw. zart.206 k.c.przez błędną wykładnię pojęcia współwłasności i posiadania rzeczy wspólnej; poprzez błędne przyjęcie, żeG. S. (1)jako jedyny ze współspadkobierców wstąpił wprawa spadkowepo ojcuL. S.z dniem 31 lipca 1977 roku, skutkujące błędnym przyjęciem, że posiadaczem samoistnym w zakresie odpowiadającym posiadaniuL. S.stał się jego synG. S. (1);
- prawa procesowego przez błędne przyjęcie, żeA. S. (3)iL. S.byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości obokC. S., podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że jedynieC. S.był postrzegany jako właściciel i gospodarz; że zakres udziałuH.iJ. S. (3)odpowiadał jedynie udziałowiA. S. (1);
- prawa procesowego tj.art. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.poprzez sporządzenie uzasadnienia bez zachowania wymogów stawianych przez powołany przepis i nie wskazanie, którym z przeprowadzonych dowodów sąd przypisał walor wiarygodności, a którym tego waloru odmówił,
- prawa procesowego tj. rt.233k.p.c.poprzez dowolna ocenę dowodów, w szczególności zeznań świadków na okoliczności związane z zakresem posiadania przez małżonkówJ.iH. S. (2).
W oparciu o tak sformułowane zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wnioskuG. S. (1)o zasiedzenie ½ udziału w spornej nieruchomości oraz stwierdzenie, żeJ.iH. S. (2)nabyli przez zasiedzenie z dniem 22 października 2010 roku własność udziału ½ części we współwłasności nieruchomości.
UczestnikJ. S. (3)przyłączył się do apelacjiH. S. (2)oraz wniósł o oddalenie apelacji wnioskodawcy i uczestniczkiJ. S. (1).
G. S. (1)zaskarżył postanowienie w części tj. co do pkt 1 – co do stwierdzenia, żeG. S. (1)nabył przez zasiedzenie udział w wysokości 2/7 części i pkt 3 – co do stwierdzenia, żeJ.iH. S. (2)zasiedzieli udział w wysokości 1/7 części we współwłasności nieruchomości.
Postanowieniu zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, żeA. S. (3)po wyprowadzeniu się ze spadkowej nieruchomości nie wyzbył się jej posiadania oraz, żeJ. S. (3)wprowadzając się do przybudówki objął w posiadanie udziałA. S. (1); bezpodstawne przyjęcie, żeZ. S. (2)po śmierci swojego ojcaC.wyzbył się posiadania samoistnego części nieruchomości na rzeczZ. S. (2); oparcie ustaleń na książce meldunkowej, która jest dokumentem całkowicie niewiarygodnym; pominięcie dokumentów rozliczeniowych nieruchomości, z których wynika, że w okresie, gdy na nieruchomości zamieszkiwałA. S. (3)koszty te były rozliczane na dwóch braci tj.C.iL.– tj. naruszenieart.233 § 1 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.;
- naruszenie prawa materialnego tj.art.172 k.c.w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 1 października 1990 roku poprzez jego niezastosowanie jeżeli chodzi oG. S. (1)i błędne zastosowanie tego przepisu w aktualnym brzmieniu w odniesieniu doJ.iH. S. (2).
G. S. (1)wniósł o zmianę postanowienia i orzeczenie, żeG. S. (1)zaliczając posiadanie ojcaL. S.nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1988 roku udział wynoszący 5/14 części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości.
Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji uczestników postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje wnioskodawcy i uczestnikówJ. S. (3)iH. S. (2)są częściowo zasadne i skutkują zmianą zaskarżonego postanowienia.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszeniaart.328 § 2w zw. zart.13 § 2 k.p.c.
Uchybienie wymaganiom określonym wart. 328 § 2w związku zart. 391 § 1 k.p.c.może być ocenione jako mogące mieć wpływ na wynik sprawy tylko wyjątkowo, gdy braki w uzasadnieniu są tak znaczące, że uniemożliwiają kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 149/15). Chodzi zatem o taką sytuację, w której motywy rozstrzygnięcia nie są jasne, ani nawet w ogóle znane.
Uzasadnienie postanowienia sporządzone przez sąd I instancji zostało sporządzone w zgodzie z wymogamiart.328 § 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd dokonał ustalenia stanu faktycznego, powołał dowody, na których opierał te ustalenia. Szereg istotnych okoliczności sprawy Sąd uznał za niesporne. Wbrew zarzutowi podniesionemu przez uczestnikówJ. S. (3)iH. S. (2)Sąd czynił ustalenia także na podstawie dowodów z zeznań świadków, uznając je tym samym za wiarygodne źródło dowodowe.Art.328 § 2 k.p.c.nie wprowadza wymogu omówienia przyczyn, dla których sąd dał wiarę określonym dowodom. Wymóg tak dotyczy tylko dowodów ocenionych negatywnie. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji uznał za niewiarygodne jedynie zeznania wnioskodawcyG. S. (1)co daty wprowadzenia się na nieruchomość po wojnie przezL. S.. Przyczyny takiej oceny zostały wyjaśnione w uzasadnieniu. Sąd Rejonowy powołał i omówił także przepisy prawa materialnego, w oparciu o które dokonywał oceny zasadności zgłoszonych wniosków o zasiedzenie.
Przechodząc do analizy następnych zarzutów należy odnieść się do kwestii naruszeniaart.233 § 1 k.p.c., gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny może być podstawą do stosowania norm prawa materialnego.
Dopuszczenie się obrazyart. 233 § 1 k.p.c.przez sąd może polegać albo na przekroczeniu granic swobody oceny wyznaczonej logiką, doświadczeniem, zasadami nauki albo też na niedokonaniu przez sąd wszechstronnego rozważenia sprawy. W świetle utrwalonych poglądów judykatury i piśmiennictwa, nie jest wystarczającym uzasadnieniem zarzutu naruszenia normyart. 233 § 1 k.p.c.przedstawienie przez stronę skarżącą własnej oceny dowodów i wyrażenie dezaprobaty dla oceny prezentowanej przez Sąd pierwszej instancji. Skarżący ma obowiązek wykazania naruszenia przez sąd paradygmatu oceny wynikającego zart. 233 § 1 k.p.c.(a zatem wykazania, że sąda quowywiódł z materiału procesowego wnioski sprzeczne z zasadami logiki lub doświadczenia życiowego, względnie pominął w swojej ocenie istotne dla rozstrzygnięcia wnioski wynikające z konkretnych dowodów - grupy dowodów). Skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu.
Rację ma wnioskodawcaG. S. (1), że dokonując oceny dowodów zaoferowanych przez strony postępowania Sąd Rejonowy dopuścił się obrazyart.233 § 1 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.uznając za wiarygodną książkę meldunkową i ustalając na jej podstawie, żeL.,C.iA. S. (3)zamieszkiwali na nieruchomości od 1951r. Tymczasem książka ta odnotowuje, że takżeJ. S. (3)został zameldowany na nieruchomości 28.02.1951 roku tj. dwa lata przed swoim urodzeniem. Dowód ten nie może zatem może zatem stanowić podstawy ustaleń faktycznych. Z innych dowodów w postaci zeznań uczestniczkiS. S. (2)oraz zeznań wnioskodawcyG. S. (1)wynika jednoznacznie, żeL. S.zamieszkał ponownie na nieruchomości w 1949 roku. Zeznania uczestniczkiW. W. (1)(k.1834) wskazują natomiast, żeA. S. (3)zamieszkał na nieruchomości w 1947 roku. Zeznania te nie były kwestionowane przez pozostałych uczestników, co pozwalało na przyjęcie na podstawieart.230w zw. zart.13 § 2 k.p.c., że okoliczność ta jest przyznana.
Ponadto Sąd nie odniósł się do dowodów w postaci sprawozdań rocznych z zarządu nieruchomością sporządzanych przezC. S., a następnie jego synowąW. S. (2). Sprawozdania te obejmują okres od 1968 roku i były składane najpierwL. S., a po jego śmierciG. S. (1).C. S.podpisywał się na nich jako administrator.
Zarzut naruszeniaart.227w zw. zart.13 § 2 k.p.c.jest uzasadniony o tyle, że Sąd Rejonowy pominął dowód z dokumentów w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach z dnia 13 stycznia 1971 roku (k.2081) oraz decyzji o podziale nieruchomości (k.2083). Sąd Okręgowy uzupełnia ustalenia faktyczne w ten sposób, że decyzją nr(...). VII-3c/26/66 Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wP.orzekło o zatwierdzeniu podziału nieruchomości położonej wP.przyul.(...)na dwie działki, przy czymdziałka nr (...)o powierzchni 180 m2została dołączona do nieruchomości Skarbu Państwa, której użytkownikiem była(...)Spółdzielnia Mieszkaniowa (...). Podział nieruchomości nastąpił w zgodzie z decyzją o wywłaszczeniu z dnia 16 września 1963 roku. Postanowieniem z dnia 13 marca 1967 roku sygn. akt Ns 59/67 Sąd Rejonowy w Pabianicach zezwolił(...)wP.Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej na wpłacenie do depozytu sądowego kwoty 5917,70 zł stanowiącej należność za wywłaszczoną ziemię od spadkobiercówW. S. (3), zaś postanowieniem z dnia 13 stycznia 1971 roku w sprawie Ns 379/70 na wniosekA. S. (1)Sąd ten orzekł o wypłacie kwot po 778,48 złC. S.,L. S.,A. S. (1),A. K. (2),B. G. (2),H. S. (1)iZ. S. (3).
Pozostałe zarzuty wiążą się z materialnoprawnymi aspektami sprawy. Skarżący zarzucają naruszeniaart.172 k.c.,art.176 § 1 i 2 k.c.w zw. zart.206 k.c.
W myślart.172 k.c.konieczną przesłanką zasiedzenia własności jest samoistne posiadanie, którego definicję wprowadzaart.336 k.c.W myśl tego przepisu samoistnym posiadaczem jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel. Ustalenie charakteru władztwa jest zatem uzależnione od dwóch elementów – faktycznego władania (element obiektywny) i woli władania właścicielskiego (element subiektywny). W doktrynie i w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko o dopuszczalności zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości przez innego współwłaściciela. Dochodzi do tego w specyficznej sytuacji, w której posiadanie właścicielskie wykonuje osoba do tego uprawniona tj. współwłaściciel.
Zgodnie zart.206 k.c.każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Z samego zatem faktycznego władania rzeczą przez współwłaściciela wynika jedynie, że korzysta on z rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Koncepcja współwłasności przyjęta wart.195 k.c.zakłada jedność przedmiotu współwłasności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Z tego względu niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia wniosku, że współwłaściciel posiadający rzecz przejmuje ją w samoistne posiadanie także w zakresie udziałów współwłaścicieli nieposiadających.
W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że w przypadku zasiedzenia pomiędzy współwłaścicielami nie ma zastosowania domniemanie zart.339 k.c.Współwłaściciel realizuje swoje uprawnienia do posiadania oraz zarządzania nieruchomością i nie sposób odróżnić zewnętrznych przejawów jego władztwa nad rzeczą od przejawów władztwa samoistnego posiadacza, który nie może powoływać się na żadne prawo. Niezbędne jest objęcie udziału innej osoby w posiadanie oraz wyraźne i jednoznaczne zamanifestowanie tego na zewnątrz w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że posiadanie jest wykonywane także co do udziału należącego do innego współwłaściciela. Samo tylko zarządzanie nieruchomością nie prowadzi do zmian w sferze prawa własności. (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 1 kwietnia 2011 roku sygn. akt III CSK 184/10, 11 października 2002 roku sygn. akt I CKN 1009/00, z 20 października 1997 roku sygn. akt II CKN 408/97,(...))
W postanowieniu z dnia 7 stycznia 2009 roku sygn. II CSK 405/08 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że o samoistnym posiadaniu współwłaściciela nieruchomości, który zamieszkuje w znajdującym się na niej budynku, nie przesądza sam fakt samodzielnego wykonywania uprawnień, ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością, a nawet pokrywanie przez niego kosztów remontu lub modernizacji budynku. Dla przyjęcia samoistnego posiadania nie wystarczy więc poprzestanie na ustaleniu tych czynności. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 roku sygn. II CSK 581/12, w którym wskazał, że o samoistnym posiadaniu współwłaściciela nieruchomości zamieszkującego w znajdującym się na niej budynku nie przesądza samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, administrowanie nieruchomością, ponoszenie ciężarów związanych z jej utrzymaniem, w tym wykonywanie remontów lub modernizacji budynku. Nawet fakt posiadania nieruchomości i zarządzania nią jak właścicielbez sprzeciwupozostałych współwłaścicieli nie jest wystarczający dla wykazania przesłanek zasiedzenia udziału tego współwłaściciela.
W konsekwencji w sprawie dotyczącej nieruchomości będącej współwłasnością, współwłaściciel żądający zasiedzenia udziału innego właściciela powinien wykazać, że rozszerzył zakres swego posiadania ponad realizację uprawnienia zart.206 k.c.oraz, że w dostatecznie wyraźny sposób uzewnętrznił tę zmianę w stosunku do tego konkretnego współwłaściciela, którego udział chce zasiedzieć.
Ponadto, w przypadku podziałuquad usumprzyjmuje się, że fakt korzystania przez współwłaściciela z fizycznie wydzielonej części nieruchomości nie prowadzi do nabycia jej własności przez zasiedzenie, chyba, że dojdzie do zmiany charakteru władztwa przez wyraźne zamanifestowanie woli władaniacum animo rem sibi habebit. To, że jeden lub niektórzy ze współwłaścicieli nie wykonują swojego współposiadania nie oznacza, że posiadacz całości wykonuje swoje prawo do przysługującej mu idealnej części, a w pozostałej części jest posiadaczem samoistnym.
Nie jest przy tym wystarczająca sama świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnień zart.206 k.c.. Rozszerzenie zakresu samoistnego posiadania musi nastąpić jawnie, czyli być zamanifestowane w sposób widoczny dla współwłaściciela nieposiadającego i otoczenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków pozostałych współwłaścicieli i to w sposób, który pozwalał im dostrzec ta zmianę.
Z tego względu Sąd Rejonowy błędnie przypisał decydujące znaczenie zeznaniom świadków – dawnych lokatorów kwaterunkowych na tej nieruchomościP. G.,S. F.iI. Ż., którzy postrzegali jako właściciela nieruchomości wyłącznieC. S..
W kontrolowanej sprawie okoliczności faktyczne uzasadniają ocenę, że braciaC.,L.iA. S. (3)począwszy od 1949 roku dokonali podziałuquad usumspornej nieruchomości jako ci współwłaściciele, którzy faktycznie na tej nieruchomości zamieszkiwali. Wskazuje na to sposób korzystania przez nich i ich następców prawnych z części budynków i podwórka, a także sposób dokonywania rozliczeń korzyści (czynsze od lokatorów) i ciężarów (podatki, niedobory) wg zajmowanej powierzchni. Wszelkie remonty na nieruchomości opisane szczegółowo przez Sąd Rejonowy były dokonywane w ramach tego podziału. Sprawozdania z zarządu nieruchomością obejmują okres od 1968 roku i wynika z nich, żeC. S.i kolejni administratorzy nie uważali się za posiadaczy samoistnych nieruchomości w zakresie udziałów przypadających pozostałym współwłaścicielom. W 2000 roku w przedmiotowym postępowaniu zeznawałaW. S. (2)(żonaZ. S. (2)). Wskazywała, żeL. S.był zobowiązany do pokrywania swojej części niedoboru tj. różnicy pomiędzy przychodami z nieruchomości a wydatkami i czynił to w takim samym stopniu coC. S., czyli proporcjonalnie do zajmowanych przez siebie metrów.
Sprzeczne zart.172 k.c.byłoby przyjęcie, że podziałyquad usumpo upływie określonego czasu niejako automatycznie prowadziłyby do podziału nieruchomości. Temu służy postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości. Używanie w korespondencji ze współwłaścicielami czy urzędami określenia administrator nie stanowi przejawu objęcia posiadaniem samoistnym cudzych udziałów we współwłasności.
Sąd Rejonowy pominął całkowicie dokonany w 1966 roku podział nieruchomości na dwie działki oraz okoliczność, że w styczniu 1971 roku ekwiwalent pieniężny został wypłacony 7 spadkobiercomJ. S. (2). Także ta okoliczność przemawia za przyjęciem, że wśród współwłaścicieli – spadkobiercówJ. S. (2)funkcjonował podziałquad usum.
Na nieruchomości zamieszkiwali także lokatorzy, aC. S., a następnie jego synowa, wykonywali jedynie czynności zarządcze i nadzorcze.
W przedmiotowej sprawie poza samym zamieszkiwaniem i pokrywaniem wydatków związanych z zajmowaną powierzchnią nieruchomości (lokali) nie wykazano żadnych działań, które wobec pozostałych współwłaścicieli stanowiłyby zamanifestowanie zmiany charakteru posiadania. Nie można zatem przyjąć, by tylko ci współwłaściciele zawłaszczyli dla siebie nieruchomość. Remonty przybudówki i budynku mieszkalnego oraz zagospodarowanie podwórka (wzniesienie garaży w miejsce komórek lokatorskich) następowały w ramach istniejącego podziałuquad usumi nie wykraczały poza typową, następującą z biegiem lat modernizację. Pomieszczenia na poddaszu nie spełniały norm mieszkaniowych i nie nadawały się do zamieszkania. Dlatego, gdy wyprowadzali się lokatorzy były przeznaczane na cele gospodarcze. Starania jakie podejmowałC. S.iZ. S. (2)o wyłączenie poddasza z gospodarki lokalowej były także dokonywane w ramach sprawowanego przez nich zarządu.
Zgodnie z wcześniejszymi wywodami do zasiedzenia nie jest wystarczająca sama świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnień zart.206 k.c.W niniejszej sprawie nie ma jednak podstaw do przyjęcia, by po stronieC.,L.,G.,Z.,J.iH. S. (2)iJ. S. (1)była spełniona ta subiektywna przesłanka zasiedzenia w postaci woli władania właścicielskiego w zakresie udziałów innych współwłaścicieli.
Przedmiotowe postępowanie toczy się od 1996 roku, jego uczestnikiem był jeszczeZ. S. (2). W 2000 rokuZ. S. (2)wskazywał, że jego ojciecC. S.był administratorem nieruchomości. Nie wiedział przy tym dlaczego tak się stało. „Tak się zdarzyło. Ojciec po prostu o nieruchomość dbał, troszczył się o nią”, zeznawałZ. S. (2). Okoliczności te w żadnej mierze nie wskazują na zamiar posiadania nieruchomości ponad udział ani po stronieC. S., aniZ. S. (2).
J.iH. S. (2)wskazują, że jawną zmianą charakteru posiadania była zawarta przez z ojcem i dziadkiem nieformalna umowa przekazania udziału w nieruchomości. O ileZ. S. (2)wywodzi w apelacji, że udział w nieruchomości (nieokreślonej wielkości) przekazał muC. S., to uczestniczkaH. S. (2)w swojej apelacji wskazuje, że wraz z mężem zasiedziała m.in. udziałH. S. (1). Wg apelującejH. S. (1)ustąpił z posiadania swojego udziału w nieruchomości wyrażając w lutym 1980 roku zgodę na zamieszkanie we wzniesionej przez niego przybudówce.
Twierdzenia te nie zostały w żaden sposób udowodnione. Co więcej, przeczy temu wypowiedźZ. S. (2)na rozprawie 17 lutego 1998 roku, że jego synJ. S. (3)na lokal, w którym mieszka otrzymał decyzję administracyjną i nie wspomina o przekazaniu posiadania.
Za życia ojcaJ. S. (3)ani jego żonaH. S. (2)nie zgłaszali pretensji do udziału w nieruchomości. TakżeZ. S. (2)nie wskazywał syna i synowej jako samoistnych posiadaczy nieruchomości.
W 1980 roku, gdy do przybudówki opuszczonej przezA. S. (1)miał wprowadzić sięJ. S. (3)z żoną, pytał o zgodę takżeH. S. (1), który przed wojną przybudówkę tą zbudował. Ponadto o zgodę pytał swego ojcaZ. S. (2)i dziadkaC. S..J. S. (3)na rozprawie w dniu 31 maja 2012 roku zeznawał, że gdy obejmował przybudówkę to pytałH. S. (1)czy może zająć ten lokal i on się zgodził. Zgodził się teżC.iZ. S. (2). Potwierdził to w kolejnych zeznaniach na rozprawie 19 stycznia 2016 roku. Okoliczności te jasno wskazują na posiadanie zależne nieruchomości, a zatem nie prowadzące do zasiedzenia.
Istotnie od 1997 rokuJ.iH. S. (2)uczestniczą w opłacaniu podatku od nieruchomości za zajmowany lokal, ale nie przesądza to o zasiadywaniu udziału we współwłasności nieruchomości. Przypomnieć należy, że jeszcze w 2011 roku uczestnicyJ.iH. S. (2)inaczej formułowali swoje wnioski o zasiedzenie, wnosząc o zasiedzenielokalu nr (...), który zajmują. (J. S. (1)o zasiedzenielokalu nr (...)). Wówczas nie wskazywali, jak w apelacji,  że posiadają jak właściciele udział wynoszący ½ część nieruchomości. Tego stanowiska nie można pominąć przy ocenie charakteru posiadania.
Sam fakt, że w 1980 roku pytano o zgodę na zajęcie mieszkaniaH. S. (1)świadczy o tym, że po stronieC. S.i jego rodziny nie było woli posiadania ponad uprawnienia zart.206 k.c.
W odniesieniu do uczestniczkiJ. S. (1)należy zauważyć, że początkowo w toku postępowania przyłączała się do wniesionego przezG. S. (1)wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na rzeczZ. S. (2)iG. S. (1)po ½ części, nie przejawiając w żaden sposób woli władania właścicielskiego ponad realizację uprawnień wynikających z odziedziczonego po ojcu udziału we współwłasności nieruchomości.
Dodatkowo wymaga podkreślenia, że budynek był objęty publiczną gospodarką lokalami i w części pomieszczeń mieszkały osoby dysponujące decyzjami o ich przydziale. Na podstawie decyzji administracyjnej do przybudówki zwolnionej przezA. S. (1)zostali wprowadzeni lokatorzyG.i zajmowali ją od 1967 roku do 1976 roku. W tym samym trybie przydzielono lokaleJ. S. (1)iJ. S. (3)w 1980 roku. Nawet zamiana mieszkań pomiędzy rodzeństwemJ. S. (3)iJ. S. (1)w 1982 roku nastąpiła na podstawie decyzji o zezwoleniu na zamianę. Osobom korzystającym z lokali na podstawie decyzji o przydziale służyły tylko prawa obligacyjne, przy czymJ. S. (3)iJ. S. (1)stali się wspówłaścicielami nieruchomości na skutek dziedziczenia po rodzicach, co miało miejsce w 2001 roku. W stosunku doG. S. (1)została wydana decyzja o wstąpieniu w stosunek najmu po ojcuL. S.w 1977 roku. Nie było to posiadanie samoistne, co odnosiło się także do skarżących, w stosunku do których decyzje te zostały wydane. Lokatorzy kwaterunkowi zajmowali część lokali oraz komórki na terenie posesji. Taki stan rzeczy trwał do lat 90-tych. Władcza ingerencja państwa w prawo własności nieruchomości poprzez wydawane decyzje o przydziale ograniczała uprawnienia właścicieli, ale też i posiadanie.
Decydującego znaczenia nie może mieć także okoliczność, że pozostali spadkobiercyJ. S. (2)wyprowadzili się z nieruchomości i nie wykonywali posiadania. Warunkiem zasiedzenia jest przecież aktywność niewłaściciela (posiadacza samoistnego), a nie bezczynność właściciela, polegająca na niewykonywaniu przez niego uprawnień właścicielskich. Cechy te odróżniają instytucję zasiedzenia od instytucji przemilczenia.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy stwierdził, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca ani uczestnicyJ.iH. S. (2)iJ. S. (1)(ani ich poprzednicy prawni) rozszerzyli zakres swojego posiadania samoistnego ponad zakres realizacji uprawnienia przewidzianego wart.206 k.c., co uzasadniało oddalenie wszystkich wniosków o zasiedzenie. Sąd Rejonowy stwierdzając zasiedzenie naruszył dyspozycjęart.172 k.c.iart.176 k.c.
Z tego Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie na podstawieart.386 § 1 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.zgodnie z zasadą, iż w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.