Sąd Okręgowy w Tarnowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 976/16
Data wyroku: 2017-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Natalia Lipińska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku poz. 887 ze zm.)

Sygn. akt IV U 976/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Tarnowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Natalia Lipińska
Protokolant: sekr. sądowy Anna Dorecka
po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 roku w Tarnowie na rozprawie
sprawy z odwołaniaJ. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 29 września 2016 roku nr(...)
w sprawieJ. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o prawo do emerytury
oddala odwołanie
Sygn. akt IV U 976/16

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie

z dnia 20 marca 2017 r.
Decyzją z dnia 29 września 2016 r., nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT., na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.) oraz przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), odmówiłJ. M.przyznania prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie spełnia wymogów określonych w art. 184 powołanej ustawy, od wystąpienia których uzależnione jest nabycie prawa do emerytury, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udokumentował 15- letniego stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze, a jedynie 1 rok i 15 dni takiej pracy.
Decyzję tę zaskarżyłJ. M., domagając się jej zmiany i przyznania mu prawa do emerytury (k. 2-4, 37). W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że pracę w szczególnych warunkach wykonywał wSpółdzielni Pracy (...)wT.na stanowisku tokarza, w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.na stanowisku kierowcy ciągnika oraz wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.na stanowisku kierowcy ciągnika i kierowcy samochodu ciężarowego. Jak podał, wSpółdzielni Pracy (...)wT.pracował wyłącznie przy produkcji urządzeń smarującychz aluminium w osłonie olejowej. W Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.obsługiwał ciągnik przy pracach polowych, głównie przy opryskach, wapniowaniu gleb oraz przy pracach transportowych wapna zT.. W okresie zimowym natomiast jako traktorzysta pracował przy budowie wałów i przy utrzymaniu zimowym dróg publicznych, co polegało na odśnieżaniu dróg i posypywaniu ich mieszankami piaskowo- solnymi.WRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.wykonywał zaś prace polowe, w tym opryski i zajmował się wysiewem wapna. Samochodem typuS. (...)przewoził natomiast wapno. Odwołujący podkreślił, że szczególnie szkodliwa była dla niego praca kierowcy ciągnika przy chemizacji, transporcie wapna i przy utrzymaniu zimowym dróg. W piśmie procesowym z dnia 15 grudnia 2016 r. (data prezentaty: 21 grudnia 2016 r.) odwołujący podniósł, że w obu Spółdzielniach pracował głównie w transporcie, zaś prace polowe stanowiły tylko znikomą część jego czasu pracy (k. 25-26).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że za okresy zatrudnienia wSpółdzielni Pracy (...)wT.,w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.i wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.odwołujący nie przedłożył świadectw wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Odnośnie pracy odwołującego na stanowisku kierowcy ciągnika rolniczego wSpółdzielniach (...)wskazał,że umieszczenie tego stanowiska w Dziale VIII, zatytułowanym: „W transporcie i łączności” wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. łączy szkodliwość tej pracy nie z faktem prowadzenia pojazdów, ale z faktem prowadzenia ich przy uwzględnieniu specyfiki „technologii” pracy w transporcie i łączności oraz obciążeń psychofizycznych związanych z uczestniczeniem takich pojazdów w ruchu publicznym. Obciążenia takie nie występują zaś przy wykonywaniu prac w rolnictwie. Organ rentowy podkreślił, że w Dziale X, zatytułowanym: „W rolnictwie i przemyśle rolno- spożywczym” wykazu A nie przewidziano żadnych stanowisk przy pracach polowych. Wskazując na brak podstaw prawnych do zakwalifikowania prac polowych świadczonych przez traktorzystów jako prac wykonywanych w szczególnych warunkach organ rentowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyroki z dnia: 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13 i 5 maja 2016 r., III UK 132/15) i Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Organ rentowy zauważył ponadto,że praca „traktorzysty” była zaliczana do pierwszej kategorii zatrudnienia w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 39, poz. 176 ze zm.) w Dziale XVII, zatytułowanym: „Rolnictwo i leśnictwo”. Akt ten obowiązywał do dnia 31 grudnia 1979 r. Wymieniony wyżej akt zastąpiony zostałrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia(Dz. U. Nr 13, poz. 86). W załączniku do tego rozporządzenia nie ujęto już pracy na stanowisku traktorzysty w rolnictwie. Pojawił się natomiast Dział VIII, zatytułowany: „W transporcie i łączności”, w którym pod poz. 3 wymienione zostały prace kierowców ciągników lub pojazdów gąsienicowych.
Bezsporne w niniejszej sprawie było, żeodwołującyJ. M.w dniu(...)r. osiągnął 60 lat życia. Na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony udokumentował25- letni okres ubezpieczenia oraz staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 1 rokui 15 dni z tytułu zatrudnienia od 2 listopada 1976 r. do 16 listopada 1977 r.w(...)wK.na stanowisku kierowcy ciągnika.
We wniosku z dnia 4 lipca 2016 r. ubezpieczony wniósł o przyznanie mu prawa do emerytury.
Zaskarżoną decyzją z dnia 29 września 2016 r.(...) OddziałwT.odmówiłJ. M.przyznania prawa do tego świadczenia, ponieważ wnioskodawca nie udokumentował 15- letniego stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze.
Odwołujący nie jest członkiem OFE.
(okoliczności bezsporne)

Sąd ustalił ponadto następujący stan faktyczny sprawy:
Od 22 listopada 1975 r. do 23 lipca 1976 r. odwołującyJ. M.był zatrudnionywSpółdzielni Pracy (...)wT.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku tokarza.
dowód:

-

świadectwo pracy z dnia 24.07.1976 r.- k. 5 as,

Odwołujący świadczył pracę w Oddziale wD.. Zatrudnieni tam tokarze pracowali w systemie zmianowym. Na każdej z trzech zmian było 2-3 pracowników. WSpółdzielni Pracy (...)produkowano smarowniczki, czyli części do samochodówi ciągników. Części te wykonywane były z aluminium i żelaza. W Oddziale znajdowały się tokarki i wiertarki. Odwołujący obsługiwał na co dzień tokarkę. Odwołujący wkładał metalowe wkręty do tokarni i ustawiał parametry maszyny, która następnie toczyła dane elementy, wierciła i gwintowała. Odwołujący kontrolował zaś przez cały czas proces. Pręty, które odwołujący wkładał do tokarni były całe w smarach. Podczas pracy tokarni wydzielało się dużo pyłu. Poza tym, do maszyny, żeby ją schładzać, odwołujący dolewał olej, który parował.
dowód:

-

zeznania odwołującegoJ. M.- 01:13:06-01:19:06,

Od 23 listopada 1977 r. do 15 czerwca 1986 r. odwołujący pracował w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.w pełnym wymiarze godzin na stanowisku kierowcy ciągnika.
dowód:

-

świadectwo pracy z dnia 13.06.1986 r.- k. 6 as,

Spółdzielnia Kółek Rolniczych wD.zajmowała się świadczeniem usług polegających na wykonywaniu prac w rolnictwie oraz usług transportowych.W przeważającej części były to jednak usługi transportowe. Prace w rolnictwie typu orka, koszenie traw, czy opryski wykonywane były na terenieN., w miejscowościG.i wS..Usługi (...)świadczyła zaś dla(...)wT., dlaPrzedsiębiorstwa (...)wT., które zajmowało się budową obwałowań nadW.iD., dlaPrzedsiębiorstwa Budownictwa (...)wT., wykonującego prace przy budowie osiedla wD., a także dla(...)przy transporcie wapna zT.. Spółdzielnia dysponowała około40 ciągnikami z przyczepami. Zatrudniała około 40 pracowników na stanowiskach kierowców traktorów. Podmioty, które zlecały Spółdzielni wykonanie usług, wynajmowały ciągniki z traktorzystami i płaciły za te usługi. Spółdzielnia miała na swoim stanie ciągniki typuU.(...)i(...). Ciągniki typu(...)służyły do transportu, zaś mniejsze typu(...)do wykonywania prac polowych. Spółdzielnia miała bazy w trzech miejscowościach: wN., wL.i wB.. W okresie zimowym kierowcy ciągników świadczyli usługi dla(...), polegające na odśnieżaniu dróg i posypywaniu dróg piaskiem. Jeżeli nie było zapotrzebowania na tego typu prace, zajmowali się wożeniem wapna. Kierowcy ciągników nie mieli przerw w pracyw okresie zimowym.(...)było tylu, ile ciągników. Każdy kierowca miał swój ciągnik. Kiedy odwołujący podjął pracę w Spółdzielni, zajmowała się ona głównie świadczeniem usług transportowych. Kierowcy ciągników zaczynali zwykle pracę o godzinie 7:00. Jeżeli danego dnia mieli udać się po wapno doT., przychodzili do pracy już około godziny 4:00-5:00, ponieważ taki kurs trwał co najmniej 12 godzin. Przez cały okres zatrudnienia w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.odwołujący pracował jako kierowca ciągnika w transporcie. Sporadycznie tylko pracował przy pracach polowych. W większości zajmował się pracami transportowymi. Woził wapno zT.i cementzCementowni (...). To dyspozytor w bazie decydował, który traktorzysta pracuje w polu, a który w transporcie. Dyspozytor wydawał dyspozycje każdego dnia. Odwołującemu zlecano w większości wykonanie prac w transporcie, bo miał większy ciągnik. W bazie wN., gdzie odwołujący miał swój ciągnik, pracowało około 20 kierowców ciągników. Była to największa baza. Odwołujący świadczył pracę w godzinach od 7:00 do 15:00, chyba,że zlecono mu danego dnia dłuższy kurs. Wtedy, przychodził do pracy wcześniej i pracował dłużej. Prace polowe wykonywał po godzinach swojej pracy w transporcie. Odwołujący przez cały rok woził wapno zT.. Przez cały rok był też kierowany do prac transportowych przy budowie wałów na rzeceW.iD., ponieważPrzedsiębiorstwo (...)nie dysponowało wystarczającą liczbą własnych pracownikówi sprzętu. Kierowcy ciągników ciągnikami wozili ziemię, którą wysypywano w miejscu wskazanym przez kierownika budowy. Naprawami ciągników zajmowali się zatrudnieniw warsztacie mechanicy.
dowód:

-

zeznania świadkaK. C.- 00:26:31-01:03:30,

zeznania świadkaS. P.- 01:45:24-01:59:09,

zeznania odwołującegoJ. M.- 00:50:29-00:55:03,

Od 16 czerwca 1986 r. do 31 marca 1992 r. odwołujący pracował wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.w pełnym wymiarze godzin. Od16 czerwca 1986 r. do 1988 lub 1989 r. był kierowcąŻ.i kierowcą ciągnika, a potem pracował już jako kierowca samochodu ciężarowego typuS. (...)i kierowca ciągnikaU.. Pismem z dnia 26 maja 1986 r. Spółdzielnia ta zwróciła się do Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.z prośbą o przekazanie z dniem 2 czerwca 1986 r. odwołującego na członkaSpółdzielni Produkcyjnej (...)w ramach porozumienia stron. Spółdzielnia Kółek Rolniczych wD.wyraziła zgodę na przejście odwołującegow ramach porozumienia stron z dniem 16 czerwca 1986 r. doSpółdzielni Produkcyjnej (...). W dniu 16 czerwca 1986 r. odwołujący zgłosił przystąpienie na członka doRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL., zobowiązując się do wniesienia wpisowego w wysokości 200 zł i deklarując jeden udział w łącznej wysokości 10.000 zł z wpłatą do czerwca 1987 r. Uchwałą Nr(...)Walnego Zgromadzenia z dnia11 lutego 1987 r. odwołujący przyjęty został na członkaRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.i wpisany do rejestru członków pod Nr(...). Pod deklaracją w części stwierdzającej przyjęcie odwołującego w poczet członków Spółdzielni podpisał się PrezesJ. K..
dowód:

-

świadectwo pracy z dnia 31.03.1992 r.- cz. I akt ZUS, akta osobowe,

zaświadczenie z dnia 07.07.2016 r.- cz. II akt ZUS, akta osobowe,

deklaracja członkowska z dnia 16.06.1986 r.- akta osobowe,

deklaracja członkowska z dnia 14.12.1990 r.- akta osobowe,

pismoRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.z dnia 26.05.1986 r.- akta osobowe,

pismo Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.z dnia 03.06.1986 r.- akta osobowe,

protokół przekazania sprzętu rolniczego z dnia 23.12.1987 r.- akta osobowe,

oświadczenie z dnia 20.07.1989 r.- akta osobowe,

załącznik do zaświadczenia 1/59 o rocznym wynagrodzeniu odwołującego- akta osobowe,

zeznania świadkaS. D.- 01:17:44-01:36:48,

zeznania świadkaJ. S.- 02:03:18-02:24:10,

zeznania świadkaJ. K.- 00:03:12-00:35:46,

zeznania odwołującegoJ. M.- 00:56:49-01:12:25,

Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (...)wL.zajmowała się produkcją rolniczą oraz hodowlą owiec i trzody chlewnej. Spółdzielnia uprawiała200 hektarów gruntów, z czego około 40 hektarów było jej własnością. Zboże siano na powierzchni około 110 hektarów. Pozostały teren stanowiły łąki i grunty przeznaczone pod uprawę kukurydzy. Siano i kukurydza przeznaczane były na paszę dla zwierząt hodowlanych. Spółdzielnia dzierżawiła też grunty od ludności. Zatrudniała około 40 pracowników.W rolnictwie pracowało około 20 z nich. Byli to między innymi kierowcy ciągników, którzy wykonywali prace polowe typu siewy, czy orka. Spółdzielnia przyjmowała pracowników na członków, ale miała też pracowników najemnych. Byli to pracownicy sezonowi i tacy, których przyjmowano na stałe, ale bez udziałów w Spółdzielni. Żeby zostać członkiem Spółdzielni, należało złożyć deklarację członkowską. Później, walne zgromadzenie Spółdzielni podejmowało uchwałę o przyjęciu w poczet członków. Wynagrodzenie członków Spółdzielni wypłacane było z zysku Spółdzielni. Wynagrodzenie ustalano według dniówek obrachunkowych. Członkowie Spółdzielni uczestniczyli w walnych zebraniach członków.WRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)odwołujący pracował najpierw jako kierowcaŻ., a także kierowca ciągnika w zastępstwie innego pracownika, wykonując prace polowe i prace transportowe, polegające na wożeniu siana i wapna.Ż.przewoził zaopatrzenie, np. wodę pracownikom w pole.Ż.jeździł też doK.po części do bizonów i traktorów. Kiedy Spółdzielnia zakupiła(...), odwołujący pracował już jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i sporadycznie jako kierowca ciągnika. Samochodem ciężarowym typuS. (...)odwołujący woził wapno zC.iT., a także żwir, nawozy i cement. Jako kierowca ciągnika pracował wyjątkowo, w zastępstwie nieobecnego traktorzysty. Jeżeli była taka potrzeba, przywoził ciągnikiem siano.
dowód:

-

zaświadczenie z przeszkolenia wstępnego z zakresu BHP z dnia 26.09.1986 r.- akta osobowe,

protokół przekazania sprzętu rolniczego z dnia 23.12.1987 r.- akta osobowe,

zeznania świadkaS. D.- 01:17:44-01:36:48,

zeznania świadkaJ. S.- 02:03:18-02:24:10,

zeznania świadkaJ. K.- 00:03:12-00:35:46,

zeznania odwołującegoJ. M.- 00:56:49-01:12:25,

Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów, zeznania świadków i odwołującego.
Sąd pozytywie ocenił dowody z dokumentów, których autentyczność oraz wiarygodność, jak również poprawność materialna i formalna nie budziły wątpliwości, zaś ich forma i treść formalna nie były kwestionowane przez strony postępowania. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw, także takich, jakie należałoby uwzględnić z urzędu, aby dokumentom tym odmówić właściwego im znaczenia dowodowego.
Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadkówK. C.iS. P.oraz słuchanego w charakterze stronyJ. M., którzy wskazali na okoliczności istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, dotyczące charakteru i warunków pracy oraz rodzaju czynności wykonywanych przez ubezpieczonego w okresie zatrudnieniaw Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.. Zeznania te zasługiwały na walor pełnej wiarygodności, gdyż wzajemnie ze sobą korespondowały, były wewnętrznie spójne, logiczne, a przy tym przekonujące w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego.W ocenie Sądu, na walor wiarygodności zasługiwały również zeznania odwołującego dotyczące jego zatrudnienia wSpółdzielni Pracy (...)wT., gdyż były rzeczowe i spójne. Zeznania świadkówS. D.,J. S.iJ. K.oraz odwołującegoJ. M., dotyczące okresu jego zatrudnienia wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.Sąd uznał za wiarygodne w tej części, która dotyczyła charakteru pracy ubezpieczonego w tej Spółdzielni i rodzaju wykonywanych przez niego czynności. W tym zakresie zeznania świadków i odwołującego wzajemnie ze sobą korespondowały, były logiczne, a przy tym przekonujące w świetle zasad logikii doświadczenia życiowego. Sąd nie dał wiary zeznaniom tych świadków i odwołującegow zakresie, w jakim twierdzili, że nie pamiętają, czy odwołujący był członkiem Spółdzielni. W tej części zeznania pozostawały w oczywistej sprzeczności z treścią dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych ubezpieczonego, z których bezsprzecznie wynika, że po dniu 11 lutego 1987 r. odwołujący był członkiemRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.
Pozostałe okoliczności sprawy Sąd uznał za bezsporne, gdyż nie były w żaden sposób kwestionowane przez strony, zaś dokumenty przedstawione na ich stwierdzenie nie budziły wątpliwości Sądu co do ich autentyczności.
Sąd rozważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z FUS (Dz. U. z 2016 poz. 887 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnieniaw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat- dla kobieti 65 lat- dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).
Wymagany w art. 184 ust. 1 pkt 2 okres składkowy i nieskładkowy przewidujeart. 27 powołanej ustawy, w świetle którego wynosi on co najmniej 20 lat dla kobieti 25 lat dla mężczyzn.
Przepis art. 32 ustawy statuuje natomiast, iż ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 1. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu- za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia orazo znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Stosownie do treści art. 32 ust. 4 ustawy, wiek emerytalny, o którym mowaw ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Mowa tu orozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Jak wynika z § 1 wskazanego rozporządzenia, stosuje się je do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
W myśl § 2 ust. 1, okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (ust. 2).
Zgodnie zaś z § 4 ust. 1, prawo do emerytury nabywa pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A rozporządzenia, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz legitymuje się wymaganym okresem zatrudnienia, w tym co najmniej okresem 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Bezsporne w niniejszej sprawie było, że odwołujący osiągnął wiek 60 lat, posiadał na dzień 1 stycznia 1999 r. wymagany 25- letni okres ubezpieczenia i nie jest członkiem OFE.
Rozstrzygnąć natomiast należało, czy wnioskodawca legitymuje się co najmniej15- letnim stażem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Przed organem rentowym ubezpieczony udowodnił taki staż w wymiarze 1 rokui 15 dni. Do wykazania 15 lat pracy w szczególnych warunkach zabrakło mu zatem 13 lat,11 miesięcy i 15 dni.
Kwestionując zaskarżoną decyzję odwołujący podniósł, że pracę w szczególnych warunkach wykonywał wSpółdzielni Pracy (...)wT.na stanowisku tokarza, w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.na stanowisku kierowcy ciągnika oraz wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.na stanowisku kierowcy ciągnika i kierowcy samochodu ciężarowego.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazał, że za okresy te ubezpieczony nie przedłożył świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Brak wymienionego dokumentu nie przekreśla możliwości ustalania, że ubezpieczony pracę w takim charakterze rzeczywiście wykonywał. W szczególności, ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że jego praca świadczona była w szczególnych warunkach. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. Zastosowanie mają zatemart. 6 k.c.iart. 232 k.p.c.Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi tylko domniemanie, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W sytuacji zatem, kiedy brak wymaganego świadectwa wystawionego przez pracodawcę, sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była realizowana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia i czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze(por. np. wyrok SA w Katowicach z dnia 4 listopada 2008 r.,III AUa 3113/08, LEX nr 552003).
W orzecznictwie podkreśla się, że w spornych przypadkach uwzględnienie okresów wykonywania pracy szkodliwej lub uciążliwej, wymaganej do przyznania emeryturyw niższym wieku emerytalnym, następuje po ustaleniu rzeczywistego zakresu obowiązków ubezpieczonego oraz wykonywania przez niego szkodliwego zatrudnienia bezpośrednio, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ocena wykonywania pracy szkodliwej „stale i w pełnym wymiarze czasu pracy” powinna być racjonalna i odnosić się do konkretnego rodzaju pracyi cech charakteryzujących sposób jej faktycznego świadczenia u danego pracodawcy(por. wyrok SN z dnia 4 listopada 2015 r., I UK 509/14, LEX nr 1929077). Z przywileju przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą zatem korzystać wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach pracy wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd doszedł do wniosku,że odwołujący nie legitymuje się co najmniej 15- letnim stażem pracy w szczególnych warunkach.
Odnośnie jego zatrudnienia od 23 listopada 1977 r. do 15 czerwca 1986 r. (8 lat,6 miesięcy i 23 dni) w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.wskazać trzeba, iż nie budziło wątpliwości w świetle treści świadectwa pracy z dnia 13 czerwca1986 r. oraz zeznań świadkówK. C.iS. P.oraz odwołującego, że w tym czasie ubezpieczony był kierowcą ciągnika. Sąd badał więc, jakie prace odwołujący wykonywał będąc kierowcą ciągnika z uwagi na to, że były one realizowane na potrzeby Spółdzielni, nie zaś w transporcie.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy powołał się między innymi na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15 (Legalisnr 1472987). W wyroku tym Sąd stwierdził, że niewątpliwie prace kierowcy ciągnika w transporcie i rolnictwie, mimo podobieństw, są różne, stąd też dla przyjęcia, iż praca kierowcy ciągnika w kółku rolniczym czy w spółdzielni kółek rolniczych może być zaliczona do pracy w szczególnych warunkachw transporcie, o jakiej mowa pod poz. 3 Działu VIII wykazu A stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wymaga poczynienia ustaleń wskazujących na tożsamość stopnia narażenia osoby wykonującej tę pracę na ekspozycję czynników szkodliwych dla zdrowia w obydwu wymienionych branżach. W wyroku tym Sąd Najwyższy podkreślił też,że o ile w przypadku przedsiębiorstw transportowych przewozy stanowią przedmiot ich działalności i są świadczone w sposób ciągły przy użyciu pojazdów będących na wyposażeniu firmy, o tyle sposób wykorzystywania przez kółka rolnicze lub spółdzielnie kółek rozlicznych pojazdów służących do wykonywania prac rolniczych jest odmienny. Jeśli bowiem kółko rolnicze bądź spółdzielnia kółek rolniczych nie zajmowała się- poza obsługą produkcji roślinnej lub zwierzęcej- świadczeniem usług przewozowych, to sporadyczne, pojedyncze wyjazdy w trasę ciągnikiem z ładunkiem węgla lub płyt pilśniowych (jak przyjętow przedmiotowej sprawie) nie oznaczały wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu.
W tej sprawie, jak ustalił Sąd w oparciu o zeznania świadków i odwołującego, Spółdzielnia Kółek Rolniczych wD.w większości zajmowała się świadczeniem usług transportowych. Usługi transportowe realizowała na rzecz(...)wT.,Przedsiębiorstwa (...)wT., które zajmowało się budową obwałowań nadW.iD.,Przedsiębiorstwa Budownictwa (...)wT., wykonującego prace przy budowie osiedla wD., a także dla(...)przy transporcie wapna zT.. W Spółdzielni tej odwołujący jako kierowca ciągnika wykonywał głównie prace w transporcie. Woził wapnozT.i cement zCementowni (...). Sporadycznie tylko pracował przy pracach polowych. Odwołującemu zlecano wykonanie prac w transporcie, bo miał większy ciągnik. Odwołujący świadczył pracę w godzinach od 7:00 do 15:00, chyba, że danego dnia miał wykonać dłuższy kurs. Przez cały rok odwołujący był też kierowany do prac transportowych przy budowie wałów na rzeceW.iD.. Wówczas, ciągnikiem przewoził ziemię. Prace polowe realizował zaś po godzinach swojej pracy w transporcie w tych okresach, w których istniało wzmożone zapotrzebowanie na tego rodzaju czynności. Skoro tak, cały sporny okres zatrudnienia odwołującego w Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.od23 listopada 1977 r. do 15 czerwca 1986 r., tj. 8 lat, 6 miesięcy i 23 dni, na stanowisku kierowcy ciągnika można uznać za pracę w szczególnych warunkach, gdyż praca ta wymieniona została w Dziale VIII pod pozycją 3 wykazu A, stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Okres ten po doliczeniu go do wykazanego przed ZUS stażu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 1 roku i 15 dni daje ubezpieczonemu 9 lat, 7 miesięcy i 8 dni.
Odwołujący domagał się także uwzględnienia mu w stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia od 16 czerwca 1986 r. do 31 marca 1992 r. (5 lat, 9 miesięcyi 15 dni) wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL..
Z zaświadczenia wystawionego przez Urząd(...)wR.wynika, że w tym czasie odwołujący był kierowcą(...)i kierowcą ciągnika(...). Przesłuchani w sprawie świadkowieS. D.,J. S.iJ. K.oraz sam odwołujący okoliczność tę potwierdzili. Ubezpieczony wskazał ponadto, że początkowo, tj. od chwili podjęcia pracy, do 1988 lub 1989 roku był kierowcąŻ.. Jak wynika z zeznań świadków i odwołującego, przed zakupem przezSpółdzielnię (...), ubezpieczony był kierowcąŻ.i pracował też jako kierowca ciągnika, ale sporadycznie. W aktach osobowych znajduje się zaświadczenie z przeprowadzonego przeszkolenia wstępnego z zakresu BHPi przepisów przeciwpożarowych z dnia 26 września 1986 r. w którym podano, że odwołujący zajmuje stanowisko kierowcy ciągnika. Zalega w nich również protokół przekazania odwołującemu sprzętu rolniczego stanowiącego własność Spółdzielni w postaci samochodu ciężarowego typuŻ.z dnia 23 grudnia 1987 r. W oparciu o te dowody Sąd przyjął więc,że do 1988 lub 1989 roku odwołujący był kierowcąŻ.i kierowcą ciągnika, zaś potem do końca swojego zatrudnienia w Spółdzielni, tj. do 31 marca 1992 r. kierowcą samochodu ciężarowego typuS. (...)i kierowcą ciągnikaU..
Analiza akt osobowych odwołującego z okresu pracy wRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.prowadzi do wniosku, że z dniem 11 lutego 1987 r. ubezpieczony został przyjęty w poczet członków tej Spółdzielni. W dniu 16 czerwca 1986 r. odwołujący zgłosił przystąpienie na członka doRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...), zobowiązując się do wniesienia wpisowego w wysokości 200 zł i deklarując jeden udział w łącznej wysokości 10.000 zł z wpłatą do czerwca 1987 r. Uchwałą Nr(...)Walnego Zgromadzenia z dnia 11 lutego 1987 r. został zaś przyjęty na członka Spółdzielnii wpisany do rejestru członków pod Nr(...). Pod deklaracją w części stwierdzającej przyjęcie odwołującego w poczet członków Spółdzielni znajduje się podpis PrezesaJ. K.. Słuchany w charakterze świadkaJ. K.potwierdził, że złożył swój podpis pod deklaracją w części stwierdzającej przyjęcie odwołującegoJ. M.w poczet członków. Również ubezpieczony potwierdził, że podpisał się na deklaracji oraz na oświadczeniu z dnia 20 lipca 1987 r., którym upoważnił swoją żonęH. M.na podstawie§(...)Statutu(...)wL.z 1987 r. do odbioru udziałów na wypadek swojej śmierci. Są to dokumenty autentyczne, a złożone na nich podpisy potwierdzają, że ich treść jest zgodna z rzeczywistością. O tym, że po dniu 11 lutego 1987 r. odwołujący był członkiemRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wL.świadczy również treść znajdującego się w aktach osobowych załącznika do zaświadczenia(...)o rocznym wynagrodzeniu dla ubezpieczonego po zlikwidowanej(...)wL.za lata 1986-1992, w którym podano wysokość wynagrodzenia odwołującego za poszczególne latai ilość przepracowanych przez niego dniówek. Poza tym, jak wynika z akt osobowych, pismem z dnia 26 maja 1986 r.Spółdzielnia Produkcyjna (...)zwróciła się do Spółdzielni Kółek Rolniczych wD.z prośbą o przekazanie z dniem2 czerwca 1986 r. odwołującego na członkaSpółdzielni Produkcyjnej (...)w ramach porozumienia stron, na co Spółdzielnia Kółek Rolniczych wD.wyraziła zgodę. Odwołujący zeznał zresztą, że brał udział w walnych zebraniach Spółdzielni. ŚwiadekJ. K.potwierdził, że członkowie Spółdzielni uczestniczyli w walnych zgromadzeniach, zaś ich wynagrodzenie uzależnione było od ilości dniówek i wypłacanez zysku Spółdzielni.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, praca członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie jest uważana za pracę w szczególnych warunkach. Praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, o których mowa w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z FUS. Dlatego też, do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie wlicza się okresu pracy wykonywanej w ramach członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej (por. wyroki SN: z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 142/04, OSNP 2005/17/272 i z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 136/04, LEX nr 602703, wyrok NSA w Łodzi z dnia 20 marca 2003 r., II SA/Łd 2276/01, Pr. Pracy 2003/9/42). Sąd Najwyższy w wyrokuz dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 142/04 (OSNP 2005/17/272) stwierdził, że przedstawionew art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ograniczenie prawa do wcześniejszej emerytury jedynie do wypadków świadczenia pracy w charakterze pracownika nie jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równego traktowania(art. 32 Konstytucji RP). Jak zaś podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w Łodziw uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 2003 r., II SA/Łd 2276/01 (Pr. Pracy 2003/9/42), zarówno na gruncie obowiązywaniaustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach(Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), jak teżustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze(tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), przyjmowany jest jednolity pogląd, że prawo i obowiązek pracy członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynika ze stosunku członkostwa. Inaczej mówiąc- członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej stanowi podstawę do świadczenia pracy i do takich stosunków nie mają zastosowania przepisy powszechnego prawa pracy, jako że ich podłożem jest cywilnoprawny charakter stosunku członka ze spółdzielnią w zakresie świadczenia pracy. Prawa i obowiązki członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych są uregulowane w sposób odmienny niż prawai obowiązki pracownicze, a aktem szczególnym regulującym także wykonywanie przez nich pracy jestustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.
Wykonywanie pracy na podstawie ważnego stosunku członkostwa wyklucza kwalifikowanie jej jako stosunku pracy (por. wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2012 r.,I UK 384/11, LEX nr 1212661). Praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje więc prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, o których mowa w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.
Nawet, gdyby po dniu 11 litego 1987 r. odwołujący pozostawał zeSpółdzielnią Produkcyjną (...)wL.w stosunku pracy, do stażu pracy w szczególnych warunkach można by mu zaliczyć tylko okres zatrudnienia od 1988 r. lub 1989 r. do końca marca 1992 r., kiedy pracował jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i sporadycznie jako kierowca ciągnika. Prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej3,5 tony wymienione zostały w Dziale VIII, zatytułowanym: „W transporcie i łączności”, punkt 2 wykazu A, stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Doliczenie odwołującemu tego okresu do stażu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 9 lat, 7 miesięcy i 8 dni nie daje jednak co najmniej 15 lat pracy w takim charakterze.
Za pracę w szczególnych warunkach nie można było uznać zatrudnienia odwołującego od 22 listopada 1975 r. do 23 lipca 1976 r. wSpółdzielni Pracy (...)wT.na stanowisku tokarza. WSpółdzielni Pracy (...)ubezpieczony obsługiwał na co dzień tokarkę. Wkładał metalowe wkręty do tokarni i ustawiał parametry maszyny, która następnie toczyła poszczególne elementy, wierciła i gwintowała. W tym czasie odwołujący kontrolował cały ten proces. Ubezpieczony nie wskazał żądnych świadków, którzy mogliby potwierdzić charakter jego pracy w tym okresie zatrudnienia. Nie miało to jednak większego znaczenia, ponieważ praca tokarza nie została wymieniona w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja(...) OddziałwT.z dnia 29 września 2016 r. była zasadna. Na dzień 1 stycznia 1999 r. odwołujący nie wykazał bowiem co najmniej 15- letni okresu pracy w szczególnych warunkach.
Mając to na uwadze, na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego orazart. 47714§ 1 k.p.c., Sąd oddalił odwołanie, o czym orzekł w sentencji wyroku.
(...)
S..:

-

(...)

(...)

(...)

(...)