Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1948/16
Data wyroku: 2016-12-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Anna Przybylska
Słowa kluczowe: Renta Rodzinna
Podstawa prawna: art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt VIII U 1948/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 lipca 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II OddziałwŁ.na podstawieart. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazart. 84 ust. 1 i ust. 9, 11 ustawy z dnia13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznychzobowiązałK. P. (1)do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu renty rodzinnej za okres: - od dnia 1 lipca 2015 roku do dnia 30 września 2015 roku w kwocie 2800,77 zł.
/decyzja - k.nienum. akt ZUS/
W dniu 8 sierpnia 2016 roku wnioskodawczyni złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę, podnosząc, że działała w dobrej wierze, przyjmując świadczenie wypłacone przez ZUS, a pomyłka ZUS pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb i kontynuowania leczenia.
/odwołanie - k. 2/
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 22 sierpnia 2016 roku organ rentowy wniósło jego oddalenie, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji.
/odpowiedź na odwołanie - k. 6/
Na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r pełnomocnik wnioskodawczyni ustanowiony z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że koszty nie zostały pokryte w żadnej części.
/e -protokół z dnia 29.11.16 – 00:13:16/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawczyniK. P. (1)urodziła się w dniu30 lipca 1951 roku.
/okoliczność bezsporna/
Wnioskodawczyni pobiera emeryturę rolniczą, z okresów pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, w wysokości 1040,89 zł brutto.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 1 lipca 2015 r zmarł mąż wnioskodawczyni –K. P. (2), który miał ustalone prawo do świadczenia emerytalnego z ZUS.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 8 lipca 2015 r wnioskodawczyni złożyła wniosek o rentę rodzinną. We wniosku wskazała, że małżonkowie wspólnie zamieszkiwali, nie występowała wcześniej o świadczenie do ZUS, występowała z wnioskiem o świadczenie do KRUS, pobiera świadczenie z KRUS.
/wniosek – akta ZUS, zeznania świadkaP. P.e - protokół z dnia 29.11.2016 r 00:07:21/
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2015 r organ rentowy przyznał wnioskodawczyni rentę rodzinną od 1 lipca 2015 r, na stałe, w wysokości 933,59 zł. Decyzja zawierała pouczenie, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do dwóch lub więcej świadczeń emerytalno – rentowych organ rentowy wypłaca jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez emeryta – rencistę(IV). Pouczenie czytał syn wnioskodawczyni, który zajmował się składaniem wniosku o rentę rodzinną.
/decyzja – k. 17,18akta rentowe/
Wnioskodawczyni wypłacono łącznie kwotę 2800, 77 zł z tytułu renty rodzinnej za okres lipiec – wrzesień 2015 r – 1867,19 zł w dniu 28 sierpnia 2015 r, 933,59 zł w dniu 15 września 2015 r.
/wykaz wypłat – k. 22 akt ZUS/
Decyzją z dnia 10 września 2015 r Prezes KRUS, załatwiającwniosek z dnia 4 września 2015 rodmówił prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu na podstawieart. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników, podnosząc, iż wysokość emerytury z KRUS jest wyższa niż renta rodzinna, zatem wypłata świadczenia będzie kontynuowana przez KRUS.
/decyzja – k. 20 akt ZUS/
Decyzja ta wpłynęła do ZUS w dniu 18 września 2015 r.
/decyzja – k. 20 akt ZUS/
Od 1 października 2015 r wstrzymano wypłatę renty rodzinnej.
/okoliczność bezsporna/
Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny dowodów i zważył, co następuje:
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń (art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz.U.2016.887), zaś przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy (art. 65 ust. 2 ustawy).
Na mocy art. 67 ust. 1 pkt 3 tej ustawy do renty rodzinnej uprawnieni są (…) spełniający warunki określone w art. 68-71 małżonek (wdowa i wdowiec).
Renta rodzinna stanowi część świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu a podstawę do obliczenia renty rodzinnej powinno stanowić świadczenie, które przysługiwałoby zmarłemu (art. 73 ustawy emerytalnej). Renta rodzinna wynosi dla jednej osoby uprawnionej – 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. (art. 73 ust. 1 pkt. 1)

Zgodnie zart. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników/Dz.U.2016.277 j.t/w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie.

Przepis art. 33 ust. 2 ustawy reguluje kwestię zbiegu prawa do świadczenia, w sytuacji, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia (emerytury lub renty), z różnych systemów ubezpieczeniowych. Przepis ten wyraża, przyjętą przez ustawodawcę wustawie o ubezpieczeniu rolników, ogólną zasadę pobierania jednego świadczenia (tzw. zasada niekumulacji), która dotyczy zbiegu świadczenia przysługującego z tytułu prawa do renty lub emerytury rolniczej ze świadczeniem przysługującym z tych samych tytułów, ale z innego ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z nią uprawniony do więcej niż jednego świadczenia z tego tytułu wybiera, które świadczenie chce otrzymywać. Przy czym, wybór świadczenia należy do sfery jego samodzielnych uprawnień i nie podlega ocenie. To znaczy, że nawet jeżeli uprawniony zażąda wypłaty niższego świadczenia, żądanie to musi zostać uwzględnione./tak SN w postanowieniu z dnia 11 września 2013 r,II UK 186/13, LEX nr 1675284/
W myślart. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychosoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie zaś z ust. 2 pkt 1 w/w przepisu za nienależnie pobrane świadczeniaw rozumieniu ust. 1 uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczonao braku prawa do ich pobierania.
W ustępie 4 i 5 cytowanego przepisu ustawodawca określił, za jaki okres można skutecznie żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. I tak nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadał wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.
Stosownie do treściart. 84 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 rokuo systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2016 roku,poz. 963.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniemust. 11.
Zgodnie z ust. 9 analizowanego przepisu przepisy ust. 1-8 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż z ubezpieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów.
W myśl przywołanego ust. 11 wskazanego przepisu - jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek za zwłokę.
Kwestią sporną w niniejszym postępowaniu pozostała okoliczność, czy wnioskodawczyni pobrała nienależne świadczenie w okresie lipiec – wrzesień 2015 r.
Z ustaleń wynika, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę rolniczą, z okresów pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, w wysokości 1040,89 zł brutto i pobierała ją także w spornym okresie.
W dniu 8 lipca 2015 r wnioskodawczyni złożyła wniosek o rentę rodzinną. We wniosku wskazała, że pobiera świadczenie z KRUS.
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2015 r organ rentowy przyznał wnioskodawczyni rentę rodzinną od 1 lipca 2015 r, na stałe, w wysokości 933,59 zł. Decyzja zawierała pouczenie, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do dwóch lub więcej świadczeń emerytalno – rentowych organ rentowy wypłaca jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez emeryta – rencistę(IV). Pouczenie to czytał syn wnioskodawczyni, który zajmował się składaniem wniosku o rentę rodzinną.
Nie można zgodzić się z zarzutem wnioskodawczyni, że decyzja ta była wynikiem błędu organu rentowego, bowiem organ działał na wniosek ubezpieczonej, która spełniała warunki do przyznania świadczenia, a przysługiwało jej prawo do wyboru pomiędzy świadczeniami.
Wnioskodawczyni wypłacono łącznie kwotę 2800, 77 zł z tytułu renty rodzinnej za okres lipiec – wrzesień 2015 r – 1867,19 zł w dniu 28 sierpnia 2015 r, 933,59 zł w dniu 15 września 2015 r, co było bezsporne między stronami.
Jednocześnie decyzją z dnia 10 września 2015 r Prezes KRUS, załatwiającwniosek z dnia 4 września 2015 r, a więc ubezpieczona miała świadomość możliwości pobierania jednego świadczenia ,odmówił prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu na podstawieart. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników, podnosząc, iż wysokość emerytury z KRUS jest wyższa niż renta rodzinna, zatem wypłata świadczenia będzie kontynuowana przez KRUS. Decyzja ta wpłynęła do ZUS w dniu 18 września 2015 r, a więc po wypłacie ostatniej raty spornego świadczenia. Natomiast od 1 października 2015 r wstrzymano wypłatę renty rodzinnej.
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje jego utratę (w całości lub w części). Pouczenie o takich okolicznościach nie może odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewidzieć, które z różnorodnych okoliczności wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy. W tym sensie wystarczające jest przytoczenie przepisów określających te okoliczności. Jednakże pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji. Ponieważ pouczenie dotyczy zmianw stanie faktycznym i prawnym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć możność skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 roku, sygn. akt I UK 394/07, LEX nr 494135, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia14 marca 2006 roku, sygn. akt I UK 161/05, publ. OSNP 2007/5-6/78).
Należy w tym miejscu podkreślić, że wnioskodawczyni nie kwestionowała również okoliczności kierowania do niej pouczeń związanych z prawem do renty rodzinnej, ani też ich prawidłowości, podnosiła ich niejasność, biorąc jednak pod uwagę, iż korzystała z pomocy syna oraz jej dalsze wnioski, przyjąć należało, że pouczenie było wystarczające.
Wobec powyższego w ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki z przytoczonego wcześniej art. 138 ust. 2 pkt 1 o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dla przyjęcia podstaw w nim wskazanych wymagane jest wykazanie dwóch przesłanek. Pierwsza polega na wypłaceniu świadczeń, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ich zawieszenie lub ustanie.W związku z czym należy wskazać, iż organ rentowy słusznie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż brak było podstaw do pobrania przez wnioskodawczynię świadczenia w spornym okresie, z uwagi na to, że nie wybrała wypłaty wyłącznie tego świadczenia a miała jednocześnie prawo do emerytury rolniczej. Druga przesłanka dotyczy zaś wykazania, że osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, która to okoliczność została przez Sąd zbadana i w ocenie Sądu wykazana.
Należy także podkreślić, iż zgodnie zart. 6 k.c.to na wnioskodawczyni spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności, z których wywodzi skutki prawne. Wnioskodawczyni zaś nie udowodniła, iż w spornym okresie nie pobrała nienależenie świadczenia rentowego.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie wnioskodawczyni.
O kosztach pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 15 ust. 2, § 4,rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu /Dz.U. 2015 poz. 1801 z późn. zm./,

ZARZĄDZENIE
odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełn. wn-czyni