Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli
IV Wydział Pracy
Sygnatura akt: IV P 298/15
Data wyroku: 2017-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Sadzińska

Sygn. akt IV P 298/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 kwietnia 2017 roku
Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli IV Wydział Pracy w składzie:
Przewodniczący: SSR Katarzyna Sadzińska
Protokolant: Anna Ratajczyk
po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 roku
na rozprawie
sprawy z powództwaM. S.
przeciwko(...) Spółce JawnejwM.
o ryczałty za noclegi

1
oddala powództwo,

2
zasądza od powodaM. S.na rzecz pozwanego(...)W.i (...) Spółki JawnejwM.kwotę 1.800,00 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt IV P 298/15

UZASADNIENIE
PowódM. S.wniósł o zasądzenie od pozwanego(...)W.i (...) Spółki JawnejwM.kwoty 44.943,40 zł, w tym:
- kwoty 43.454,50 zł tytułem niewypłaconych mu ryczałtów za noclegi,
- kwoty 1.436,40 zł tytułem nienależnego obciążenia powoda za zużyte paliwo,
- kwoty 52,50 zł tytułem obciążenia powoda za nieprawidłowe tankowanie.
Jako podstawę żądania ryczałtów powód wskazał rozporządzenie Ministra Pracyi Polityki Społecznej: z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.
Sąd, w dniu 17 listopada 2015 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, uwzględniając w całości żądanie pozwu.
Od opisanego orzeczenia sprzeciw wniósł pozwany(...) Spółka JawnawM.. Pozwany wskazał, iż w sposób prawidłowy rozliczyłi wypłacił powodowi wynagrodzenie zasadnicze i należności z tytułu podroży służbowych,w wysokości wynikającej z obowiązującego w spółce regulaminu wynagradzania.W odniesieniu do żądań związanych z zużytym paliwem i nieprawidłowym tankowaniem, pełnomocnik wyjaśnił, iż zarówno fakturę VAT jak i notę obciążeniową - wystawionez wymienionych tytułów - anulowano. Wprawdzie, jak wskazał pełnomocnik, w miesiącu lutym 2014 roku, wstrzymano powodowi wypłatę kwoty 806,73 zł (do czasu wyjaśnienia stwierdzonych nieprawidłowości), jednakże ostatecznie, kwota ta została zwrócona.
W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2016 roku, powód rozszerzył powództwow zakresie ryczałtów za noclegi do kwoty 49.978,24 zł.
W piśmie procesowym z dnia 30 marca 2016 roku pełnomocnik pozwanego podniósł, iż podstawa żądania w zakresie ryczałtów za noclegi odpadła w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku.
Pełnomocnik powoda w piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2017 roku podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. S.w okresie od 30 listopada 2012 roku do 31 marca 2015 roku zatrudniony był w(...) Spółce JawnejwM.na stanowisku kierowcy.
(dowód: bezsporne)
Zgodnie z obowiązującym u pozwanego regulaminem wynagradzania, poza miesięcznym wynagrodzeniem, oddelegowanemu pracownikowi ustala się należnościna pokrycie kosztów podróży służbowych w kwocie nie niższej niż należności z tytułu dietw podróżach krajowych i nie wyższych niż:
- 23 zł za dobę w okresie pierwszych trzech miesięcy pracy dla kierowcy, który uczy się zawodu i nie jeździł jeszcze w transporcie międzynarodowym albo jest kierowcą niedoświadczonym i musi jeździć jedynie w podwójnej obsadzie z uwagi na małe doświadczenie,
- 4% frachtu dla kierowcy jadącego w podwójnej obsadzie i wykonującego czynności pomocnicze (młodszy kierowca),
- 6% frachtu dla kierowcy jadącego w podwójnej obsadzie (starszy kierowca),
- 9% frachtu dla kierowcy prowadzącego pojazd w pojedynczej obsadzie.
(dowód: regulamin k. 278-279)
M. S.zapoznał się z treścią obowiązującego u pracodawcy regulaminu.
(dowód: oświadczenie k. 280)
W okresie zatrudnienia w pozwanej spółce, powodowi wypłacono należności z tytułu podróży służbowych, w wysokości wynikającej z regulaminu.
(dowód: opinia biegłego k. 421)
Jak wynika z pisma z dnia 10 lutego 2014 roku, pozwany obciążyłM. S.kwotą 754,23 zł tytułem nierozliczenia się z powierzonego mienia w postaci paliwa w ilości 146 litrów. W dniu 6 marca 2014 roku, sporządzono analogiczne pismo, tym razem obciążając powoda kwotą 52,50 zł.
(dowód: pisma k. 325, k. 327)
Wymienione kwoty (łącznie 806,73 zł), potrącono powodowi wypłacając należnościz tytułu podróży służbowych za miesiąc luty 2014 roku. Jednocześnie, w ramach wypłaty opisanego świadczenia, potrącono kwotę 220,15 zł tytułem kosztów rozmów prywatnych pracownika przeprowadzonych przy wykorzystaniu telefonu służbowego.M. S.wyraził zgodę na potrącenie kwoty 220,15 zł.
(dowód: wyciąg z rachunku bankowego k. 12, zestawienie delegacji k. 287, rozliczenie k. 313, biling k. 319-320)
W dniu 20 marca 2014 roku, pracodawca wystawił powodowi notę obciążeniowąnr(...), na kwotę 52,50 zł, tytułem nieprawidłowego tankowania.
(dowód: nota k.10)
Tego samego dnia, pozwany wystawił na nazwisko powoda fakturę VAT - tytułem nierozliczenia się z powierzonego mienia w postaci paliwa - opiewającą na kwotę 1.436,40 zł.
(dowód: faktura VAT k. 11)
Wymienione dokumenty - notę obciążeniową i fakturę – anulowano.
(dowód: faktura k. 323, nota k. 326)
Wraz z wypłatą należności z tytułu podróży służbowych za miesiąc marzec 2014 roku, przelano na rachunek powoda, wcześniej potrąconą kwotę 806,73 zł.
(dowód: zestawienie delegacji k. 287, wyciąg z rachunku bankowego k. 30, rozliczenie k. 317)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w sprawiei opinie biegłego.
Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przeprowadzenie dowodu zawnioskowanego przez pełnomocnika powoda, doprowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania, pozostając jednocześnie bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Okoliczności istotne z punktu widzenia żądańM. S.tj. fakt otrzymania należności z tytułu podroży służbowejw wysokości wynikającej z regulaminu, fakt zwrotu potrąconej kwoty 52,50 zł oraz fakt ostatecznego nieobciążenia powoda kwotą 1.436,40 zł (anulowana faktura z 20 marca2014 roku), ustalono na podstawie dokumentów i opinii biegłego. Jak wynika z załączonych wyciągów z rachunku bankowego oraz rozliczeń delegacji sporządzonych przez głównego księgowego spółki, pracownik pierwotnie obciążony kwotą 806,73 zł, odzyskał potrąconą należność wraz z wypłatą świadczeń za miesiąc marzec 2014 roku. Jednocześnie,z wymienionych dokumentów nie wynika, by faktycznie powodowi zmniejszono jakąkolwiek „wypłatę” o kwotę objętą fakturą VAT z 20 marca 2014 roku. W tym zakresie, ewentualne zeznaniaM. S., nie byłyby wystarczającym dowodem przeciwnym, pozwalającym na ustalenie, iż pozwany winien zwrócić kwoty wynikające z pkt 1 lit. b. i c. pozwu.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Podstawę prawną żądania z pkt 1 lit. a. pozwu, stanowiłart. 21a ustawy z dnia16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców(Dz. U. Nr 92, poz. 879 ze zm.)w zw. zart. 775§ 3 i 5 k.p.i regulacjami wynikającymi z rozporządzeń Ministra Pracyi Polityki Społecznej: z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. 2002.236.1990) i z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowejz tytułu podróży służbowej (Dz. U. 2013 roku, poz.167). Jako faktyczną podstawę roszczenia, pracownik wskazał obowiązek spędzania noclegów w kabinie prowadzonego przez siebie pojazdu.
W istocie, zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego, umożliwienie kierowcyw transporcie międzynarodowym możliwości spania w kabinie samochodu ciężarowego nie stanowi zapewnienia pracownikowi bezpłatnego noclegu w rozumieniu przepisów regulujących przyznawanie należności pracownikom odbywającym podróże służbowe poza granicami kraju (tak Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 10 września 2013 roku, I PK 71/13, Lex Nr 1427710, z 12 czerwca 2014 roku, II PZP 1/14). Konsekwencją opisanego poglądu, była konstatacja, iż w sytuacji nieprzedstawienia rachunku za hotel (motel), kierowcy przysługuje co najmniej (art. 775§ 5 k.p.) ryczałt w wysokości 25% limitu ustalonegow przepisach wydanych na podstawieart. 775§ 2 k.p..
Z drugiej jednakże strony na uwadze mieć trzeba, iż w dniu 24 listopada 2016 roku Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie (w sprawie II K 11/15), stwierdzając, iż:
-art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców(j.t. Dz.U.2012.1155, ze zm.) w związku zart. 775§ 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca1974 r. – Kodeks pracy(j.t. Dz.U.2016.1666, ze zm.) w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U.167) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. powołanej w punkcie 1 w związkuz art. 775§ 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. powołanej w punkcie 1 w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodnyzart. 2 konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny uznał za wadliwą konstrukcję odesłania zawartąw zakwestionowanych unormowaniach z uwagi na jej kaskadowy charakter, ale także z uwagi na uregulowanie określonego rodzaju stosunków prawnych poprzez odesłaniedo nieadekwatnej dla tych stosunków materii uregulowanej w ogólnych zasadach przyjętych wart. 775§ 3-5 k.p.Trybunał wskazał, że poziom wątpliwości interpretacyjnych w tym wypadku ma charakter kwalifikowany. Trudności w ich usunięciu, szczególnie z punktu widzenia adresatów danej regulacji, okazały się rażąco nadmierne, czego nie można usprawiedliwić złożonością normowanej materii. Skutki tych rozbieżności mają istotne znaczenie dla prawnie chronionych interesów adresatów, wystąpiły w istotnym nasileniu (znaczny wzrost kosztów pracy niedający się przewidzieć przed wydaniem przez SN uchwały z 12 czerwca 2014 r. w sprawie II PZP 1/14 poprzez obciążenie pracodawców branży transportowej roszczeniami kierowców obejmującymi kilka lat wstecz, sięgającymi 50 tys. zł na osobę) oraz wynikają z niepewności co do sposobu interpretowania kwestionowanych przepisów przez sądy. Wyrokujący podzielił także zgodne stanowisko uczestników postępowania, że art. 21a zakwestionowanej ustawy, odsyłając do zasad ogólnych przewidzianych wkodeksie pracy– tj.art. 775§ 3-5 k.p., nie uwzględnia specyfiki wykonywania zawodu kierowcy w transporcie międzynarodowym. Warunki i specyfika podróży służbowej pracowników administracji (co do zasady niewielka liczba podróży, odbywanie ich zazwyczaj w aglomeracjach miejskich pozwalających na zapewnienie odpowiednich warunków hotelowych), są nieporównywalne z warunkami i specyfiką przebywania w podróży kierowcy w transporcie, zwłaszcza międzynarodowym, która stanowi istotę tego zawodu (miejsca, w których odbywa się nocleg, często sprawiają trudnośćz zapewnieniem warunków hotelowych). Tymczasem regulacje zawarte wart. 775§ 3-5 k.p.w założeniu dotyczą incydentalnych podróży służbowych (tj. takich, które nie stanowią istoty wykonywanej pracy), a zatem także incydentalnie realizowanych przez pracowników uprawnień do świadczeń (oraz związanych z nimi obowiązków pracodawców).
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, uregulowanie należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem przez kierowców podróży służbowej wymaga stworzenia odrębnych przepisów dla tej grupy pracowników, uwzględniającej specyfikę ich pracy. Dotychczasowe rozwiązania szczególne, które w intencjach projektodawcy nowelizacjiz 2010 r. miały tę specyfikę uwzględniać, należy uznać za pozorne - ponieważ sposób ukształtowania należności dla kierowców wynika w dalszym ciągu z ogólnych przepisów kodeksowych.
Od opisanego orzeczenia Trybunału nie sposób abstrahować w sprawie zainicjowanej przezM. S..
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkachw ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe, niewątpliwym jest, iż rozstrzygnięcie Trybunałuz 24 listopada 2016 roku wiąże Sąd rozpoznający sprawę niniejszą.
Do rozważenia pozostaje kwestia skutków orzeczeń TK w układzie czasowym (a więc swoisty problem intertemporalności), skutków według poszczególnych kategorii orzeczeń, czy według kryterium rodzaju oddziaływania na postępowanie sądowe, z punktu widzenia odpowiedzialności władzy publicznej. W tym zakresie wypada odwołać się chociażbydo wystąpienia wygłoszonego przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnegoprof. M. S.w Komitecie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk 6 stycznia 2003 roku (treść na stroniewww.trybunal.gov.pl). W ramach powyższego, warto odnotować kilka podstawowych konstatacji. Po pierwsze, stwierdzenie niekonstytucyjności dotyczy zawsze sytuacji normatywnej, która istnieje przed wydaniem wyroku TK - sprzeczność pomiędzy normamiw układzie hierarchicznym jest bowiem kategorią obiektywną i niezależną od tego, czy została już ona stwierdzona, czy też jeszcze to nie nastąpiło. Wyrok TK w konsekwencji zawsze ustala stan obiektywnie istniejący i chociaż dopiero od tego momentu (jego wejściaw życie) pojawią się konsekwencje tego stanu, to jednak oddziaływują one z natury rzeczy na stany prawne wcześniej ukształtowane, bo nastąpiły one w momencie gdy niezgodność już istniała. Po drugie, retroaktywność orzeczenia zakładana jest przez samąKonstytucjęwart.190 ust.4, przewidując możliwość uchylenia ostatecznych orzeczeń i decyzji opartych na przepisie niezgodnym zKonstytucją. Regulacja ta nie może być traktowana jako przejaw wyjątku od zasady, ponieważ jej celem jest wyraźne potwierdzenie przez ustawodawcę,że nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji w wyniku uznania przepisu za niezgodny zKonstytucją,a fortiori- sąd powinien uwzględniać istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniach niezakończonych prawomocnym rozstrzygnięciem, pomijając zastosowanie przepisu, który utracił moc obowiązującąw wyniku orzeczenia TK.
Wreszcie, przyjęcie zasady prospektywności (a co za tym idzie wąska interpretacjaart.190 ust.3 i art.193) prowadziłaby do ewidentnie nierównego traktowania adresatów niekonstytucyjnych regulacji, skoro niektórzy z nich w identycznej sytuacji mieliby możliwość skorzystania z rozstrzygnięcia TK (poprzez żądanie uchylenia orzeczenia lub decyzji), a inni (wobec których nie zapadło jeszcze orzeczenie lub decyzja) tej możliwości byliby pozbawieni. Prowadzi to do zakwestionowania istoty gwarancji konstytucyjnychi tolerowania w państwie prawnym skutków wywoływanych przez przepisy prawa niezgodne zKonstytucją.
Reasumując, uznać należało, iż rozstrzygnięcie Trybunału z 24 listopada 2016 roku podlegało uwzględnieniu w toczącym się procesie, zainicjowanym przezM. S.. Jak wynikało z niekwestionowanej przez powoda opinii biegłego, pracownik otrzymał należności z tytułu podróży służbowych w wysokości wynikającej z regulaminu.W konsekwencji, Sąd zobligowany był żądanie z pkt 1 lit. a pozwu (oparte o przepisyo charakterze niekonstytucyjnym), jako bezzasadne, oddalić.
Oddaleniu pretensji powoda nie sprzeciwiają się, wbrew twierdzeniom jego pełnomocnika, również „przepisu unijne”. Powołane w piśmie procesowym z dnia11 kwietnia 2017 roku rozporządzenie (WE) nr 561/06 Parlamentu Europejskiego i Radyz dnia 15 marca 2006 roku w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG)nr(...)i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.U.UE.L Nr 102, s. 1 z późn. zm.), nie nakłada obowiązku uiszczania na rzecz pracowników mobilnych ryczałtów, w tym nie reguluje ich ewentualnej wysokości. Ustawodawca europejski podejmuje problematykę odpoczynków kierowców, ale jedyniew kontekście warunków w jakich pracownik może odbywać je poza bazą, w kabinie pojazdu.
Sąd nie znalazł również podstaw do zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwot wymienionych w pkt 1 lit. b. i c. pozwu. Jak już omówiono w innej części uzasadnienia, pracodawca, w istocie, pierwotnie potrącił pracownikowi kwotę 52,50 zł, wypłacając należności za miesiąc luty 2014 roku. Jednocześnie jednak, wraz z kolejną wypłatą, zwrócił kwotę, anulując wystawioną notę obciążeniową. Z załączonych dokumentów bankowychi księgowych nie wynika również, by pozwany obniżył świadczenia pracownika o kwotę objętą fakturą VAT z 20 marca 2014 roku.
Z podanych względów żądania, jako bezzasadne, również oddalono.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu oart. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego.
Wysokość należnego wynagrodzenia radcy prawnego Sąd ustalił w oparciu o§ 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jednolity Dz.U. z 2013 roku, poz.490).