Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 156/16
Data wyroku: 2017-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Tucharz, Grzegorz Tyliński, Mariusz Łodko
Słowa kluczowe: Przelew wierzytelności
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.

Sygn. akt VI ACa 156/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SA Krzysztof Tucharz (spr.)
Sędziowie:    SA Mariusz Łodko
SO del. Grzegorz Tyliński
Protokolant:    Izabela Nowak
po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. w Warszawie

    na rozprawie sprawy z powództwaE. G.iJ. G.przeciwkoBankowi (...)- Spółce Akcyjnej wW.i(...)wW.

o ustalenie
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt XXV C 1449/14
I. oddala apelację;

    II. zasądza solidarnie odE. G.iJ. G.na rzeczBanku (...)- Spółki Akcyjnej wW.i(...)wW.kwoty po2 700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 7 stycznia 2014 r. skierowanym przeciwko pozwanym:Bankowi (...) S.A.z siedzibą wW.i(...)wW.powodowie:E. G.iJ. G.wnosili o ustalenie, że umowa sprzedaży wierzytelności zawarta w dniu 26 września 2008 r. pomiędzy pozwanym w części dotyczącej przelewu wierzytelności z:

a
umowy o kredyt obrotowy krótkoterminowy w rachunku bieżącymnr(...)z dnia 31 stycznia 2000 r.;

b
umowy o kredyt obrotowy nr(...)z dnia 22 marca 2000 r.zaneksem nr (...)ianeksem nr (...);

c
umowy o kredyt obrotowy krótkoterminowy w rachunku bieżącymnr(...)z dnia 4 października 2001 r.,

jest ważna oraz, że wierzycielem powodów (niehipotecznym) jest(...)z siedzibą wW..
Ponadto wnosili o zasądzenie od pozwanych na swoją rzecz kosztów postępowania.
Pozwani wnosili o oddalenie powództwa w całości.
Wskazali, że nie zaprzeczają twierdzeniom powodów, że powołana wyżej umowa sprzedaży wierzytelności jest ważna. Pozwany bank nie negował też okoliczności, że wierzycielem pozwanych w zakresie niezaspokojonym z hipoteki jest pozwany(...).
Z kolei ten drugi pozwany wyjaśnił, że będące przedmiotem umowy z dnia 26 września 2008 r. wierzytelności zostały skutecznie przelane jako wierzytelności niezabezpieczone hipoteką.
Wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i obciążył pozwanych obowiązkami zwrotu pozwanym części poniesionych przez nich kosztów zastępstwa procesowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.
W dniu 26 września 2008 r.Bank (...) S.A.z siedzibą wW.zawarł z(...)z siedzibą wW.umowę przelewu wierzytelności przysługujących Bankowi z tytułu umów kredytu, w tym m. in. wierzytelności w stosunku doJ.iE. G.wynikających z następujących umów:

1
umowa o kredyt obrotowy krótkoterminowy nr(...)z dnia31 stycznia 2000 r. wraz zaneksem nr (...),aneksem nr (...)orazaneksem nr (...)zabezpieczona hipoteka kaucyjną do kwoty 130.000 zł na nieruchomości położonej wR.przyul. (...)posiadającą urządzoną księgę wieczystą KW(...);

2
umowa o kredyt obrotowy nr(...)z dnia 17 sierpnia 2001 r. zabezpieczona hipoteką umowną zwykłą w kwocie 22.000 zł na nieruchomości dłużników położonej wR.przyul. (...), posiadająca urządzonąksięgę wieczystą KW (...)i hipoteką umowną zwykłą w kwocie 45.000 zł na nieruchomości położonej wR.przyul. (...);

3
umowa o kredyt obrotowy krótkoterminowy w rachunku bieżącym nr(...)z dnia 4 października 2001 r., zabezpieczona hipoteką umowną zwykła w kwocie 100.000 zł na nieruchomości położonej wR.przyul. (...);

4
umowa o kredyt obrotowy nr(...)z dnia 22 marca 2002 r. wraz z aneksami, zabezpieczona hipoteką umowną kaucyjną do kwoty 35.000 zł na nieruchomości położonej wR.przyul. (...).

W powyższej umowie pozwani uzgodnili, że jeżeli którakolwiek z wierzytelności przeniesionych jest wierzytelnością hipoteczną będzie ona przysługiwać sprzedającemu dopóki przeniesienie określonej hipoteki (hipoteki) na kupującego nie zostanie ujawnione w księdze wieczystej (księgach wieczystych). Sprzedający zobowiązał się do przeniesienia na kupującego pożytków ekonomicznych oraz ryzyka prawnego i ekonomicznego związanego z każdą z przeniesionych wierzytelności, która jest wierzytelnością hipoteczną.
O dokonanej cesji wierzytelności przysługującychBankowi (...) S.A.względem powodów ci ostatni zostali powiadomieni przez obydwu pozwanych.
W 2002 i 2003 r.Bank (...) S.A.wystawił cztery bankowe tytuły egzekucyjne obejmujące wierzytelności wynikające z przytoczonych wyżej umów kredytowych, którym sąd nadał klauzule wykonalności.
Następnie wierzyciel wszczął w oparciu o te tytuły wykonawcze egzekucję z nieruchomości położonej wR.przyul. (...)(...)), która zakończyła się prawomocnym przysądzeniem własności na rzecz nabywców –W.iI.małż.K.. Obecnie toczy się postępowanie w przedmiocie sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z licytacji ww. nieruchomości. W postępowaniu egzekucyjnym bierze udział pozwany bank jako jeden z wierzycieli hipotecznych powodów.
Powodowie wnieśli przeciwko pozwanemu Bankowi powództwo o pozbawienie bankowych tytułów egzekucyjnych, które w odniesieniu do trzech tytułów zostało oddalone a apelację od wyroku Sądu Okręgowego wR.z dnia 12 czerwca 2008 r. oddalił Sąd Apelacyjny wL., który w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt I C 345/04 wskazał, że nie doszło do skutecznego przeniesienia wierzytelności zabezpieczonych hipoteką na rzecz pozwanego(...).
W ocenie Sądu Okręgowego wniesione w niniejszej sprawie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Powodowie nie wykazali bowiem istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia ważności umowy z dnia 26 września 2008 r. oraz odnośne ustalenia, że wierzycielem powodów (niehipotecznych) z tytułu trzech umów o kredyt, jakie zostały w przeszłości zawarte z pozwanym Bankiem jest(...)z siedzibą wW..
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie dają podstaw do przyjęcia poglądu, że zachodzi stan niepewności co do istnienia stosunku prawnego lub prawa a wynik postępowania ma na celu doprowadzenie do usunięcia niejasności i wątpliwości w tym zakresie i zapewni powodom ochronę ich interesów.
Sąd podkreślił, że żaden z pozwanych nie dał stronie przeciwnej powodów rodzących wątpliwości co do ważności umowy z 26 września 2008 r.
Pismo pozwanego Banku z dnia 27 września 2012 r. zawiera jedynie informacje, że nie doszło do przeniesienia hipotek zabezpieczających dług – na rzecz cesjonariusza tj. pozwanego(...).
Ważność umowy cesji z dnia 26 września 2008 r. nie została też podważona w żadnej ze spaw sądowych jakie toczyły się pomiędzy powodami a pozwanym Bankiem.
Powodowie nie mają również interesu prawnego w ustaleniu, że ich wierzycielem w odniesieniu do zobowiązań wynikających z 3 umów wskazanych w pozwie jest pozwany(...).
Nie istnieje bowiem sprzeczność pomiędzy stanowiskiem zajętym przez Sąd Apelacyjny wL.w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt I C 345/04, wyrażającym pogląd, że nie doszło do ważnego i skutecznego przelewu wierzytelności zabezpieczonych hipoteką a zawartą w piśmie pozwanego(...)z dnia 12 października 2012 r. (skierowanym do powodów) informacja, że nabył on od pozwanego Banku wierzytelności wynikające z udzielonych powodom kredytów z dnia 31 stycznia 2000 r., 22 marca 2000 r. i 4 października 2001 r. gdyż w czasie rozpoznawania apelacji powodów w ww. sprawie wygasły już wcześniej hipoteki zabezpieczające roszczenieBanku (...) S.A.względem powodów, na skutek prawomocnego przysądzenia własności przedmiotowej nieruchomości, co miało miejsce w 2005 r. Zgodnie zart. 1000 § 1 k.p.c., pozwany Bank zachował w postępowaniu egzekucyjnym prawo do zaspokojenia ceny uzyskanej z egzekucji i nadal w tym zakresie pozostał wierzycielem powodów a później dokonana przez niego cesja wierzytelności nie mogła pozbawić go prawa do zaspokojenia z ceny nabycia, lecz doprowadziła do rozszczepienia wierzytelności na wierzytelność rzeczową, która pozostała u powoda oraz wierzytelność osobistą, która przeszła na pozwany(...).
Nie oznacza to jednak, że pozwani będą musieli spłacać dwukrotnie ten sam dług. W razie dochodzenia wierzytelności kredytowych przez cesjonariusza powodowie będą mogli bronić się skutecznie zwrotem przymusowego wykonania zobowiązania w całości lub w odpowiedniej części w postępowaniu egzekucyjnym zainicjowanym przez pozwany Bank (cedenta).
Nie ma zatem potrzeby aby przesądzać tę kwestię wyrokiem ustalającym.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy oddalił powództwo w całości a rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparł na przepisieart. 102 k.p.c., z uwagi na trudną sytuację majątkową powodów i obciążył ich tylko w 1/3 części obowiązkiem zwrotu pozwanym kosztów postępowania.
Powyższy wyrok zaskarżyli w całości powodowie podnosząc następujące zarzuty:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj.:

a
art. 328 § 2 k.p.c.poprzez nieprzedstawienie oceny dowodów na których zostało oparte rozstrzygnięcie a także niewskazanie, z jakich dowodów Sąd wywodzi wnioski, że pomimo ważnej umowy cesji wierzytelności na rzecz pozwanego(...)i otrzymania ceny nabycia odBanku (...) S.A.o czym stanowi zaksięgowanie kwot w wyciągach z Ksiąg Rachunkowych(...), nadal uprawnienie do zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym zachowuje pozwany Bank, jako wierzyciel hipoteczny,

b
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na oparciu rozstrzygnięcia o artykuły w umowie cesji wierzytelności, pomimo, że została ona zawartaw 2008 r., a przysądzenie własności nieruchomości uprawomocniło się w 2006 r. i w konsekwencji doszło do realizacjiart. 1000 § 1 k.p.c., zatem po wykreśleniu hipotek Bank przestał być wierzycielem hipotecznym i w 2008 r. doszło m. in. do sprzedaży prawa do zaspokojenia się z ceny nabycia a nie z wierzytelności hipotecznych,

a w konsekwencji powyższych uchybień dokonane przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych wskutek nieuwzględnienia okoliczności, że w niniejszej sprawie doszło do sprzedaży prawa do zaspokojenia się z ceny nabycia (art. 1000 § 1 zd. 2 k.p.c.) z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o podziale ceny uzyskanej z egzekucji a nie miała miejsca sprzedaż wierzytelności hipotecznej i co doprowadziło do naruszeniaart. 509 § 2 k.c.;

2
naruszenie prawa materialnego tj.art. 189 k.p.c.poprzez przyjęcie, że powodowie nie mają interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie przeciwko pozwanym podczas gdy interes ten nie będzie realizowany w powództwie o zasądzenie lub w jakimkolwiek innym powództwie.

W oparciu o przytoczone wyżej zarzuty powodowie wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie od pozwanych, na ich rzecz, kosztów procesu za obie instancje, a jako ewentualny zgłosili wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Pozwani wnosili o oddalenie apelacji i przyznanie im od strony skarżącej kosztów postępowania przed Sądem II instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powodów pozbawiona była uzasadnionych podstaw prawnych.
Kwestia ważności umowy cesji z dnia 26 września 2008 r. która została zawarta pomiędzy pozwanymi nigdy nie była przedmiotem sporu i słusznie Sąd Okręgowy uznał, że powodowie nie wykazali interesu prawnego (w rozumieniuart. 189 k.p.c.), zgłaszając tego rodzaju żądanie.
W gruncie rzeczy apelacja koncertuje się na skutkach prawnych jakie wynikają z przedmiotowej umowy na użytek toczącego się postępowania w przedmiocie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości, położonej wR.przyul. (...).
Należy jednak zauważyć, że zarzuty związane z tą kwestią nie przystają do drugiego z roszczeń, jakie sformułowali powodowie w pozwie tj. żeby ustalić, że ich wierzycielem (niehipotecznym) jest pozwany(...).
Również ta kwestia nie była przedmiotem sporu i nie zachodziła potrzeba dokonywania w wyroku takiego ustalenia.
Z oczywistych względów pozwany(...)nie mógł nabyć odBanku (...) S.A.przysługujących temu podmiotowi wierzytelności zabezpieczonych hipotekami, które wynikały z 3 umów kredytowych, określonych w pozwie.
Wbrew zarzutom skarżących, Sąd Okręgowy wskazał, że z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzenie własności przedmiotowej nieruchomości doszło do wygaśnięcia hipotek zabezpieczających wierzytelności, co nastąpiło znacznie wcześniej niż miało miejsce zawarcie umowy cesji i zgodnie zart. 1000 § 1 k.p.c.powstało w to miejsce prawo do zaspokojenia się z ceny nabycia.
Tak więc przedmiotem cesji mogły być tylko wierzytelności pozbawione zabezpieczenia hipotecznego. Sąd Okręgowy wyraźnie podkreślił, że wykluczona była możliwość sprzedaży wierzytelności hipotecznych (w stosunku do powodów), co jest w pełni trafnym stwierdzeniem. Z kolei argumentacja powodów, że z uwagi na treśćart. 509 § 2 k.c., wraz z tymi wierzytelnościami przeszło również na cesjonariusza prawo do zaspokojenia się z ceny nabycia a nie jak przyjął Sąd Okręgowy do „rozszczepienia” wierzytelności (na rzeczowe i osobiste) nie może mieć wpływu na ocenę zasadności żądania dochodzonego w postępowaniu pierwszoinstacyjnym.
Z uzasadnienia apelacji wynika bowiem, że powodowie chcieliby obecnie uzyskać ustalenie, iżjedynymich wierzycielem w zakresie umów wskazanych w pozwie jest pozwany(...)(k. 350) oraz, że pozwany Bank nie ma prawa uczestniczenia w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości, powołując się tu na powództwo, o którym mowa wart. 1028 § 4 k.p.c.(k. 349).
Nie ulega jednak żadnej wątpliwości okoliczność, że takie stanowisko powodów oznaczałoby konieczność rozpoznawania nowego ich roszczenia w stosunku do tego, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonym wyroku, co z uwagi na treśćart. 383 k.p.c.nie jest dopuszczalne.
W rezultacie przytoczonych wyżej rozważań nie mógł się ostać zarzut naruszeniaart. 189 k.p.c.poprzez wadliwe przyjęcie, że powodowie nie mają interesu prawnego w wytoczeniu niniejszego powództwa jak również zarzuty dotyczące obrazyart. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c.
Z tych wszystkich względów wniesioną apelację należało oddalić z mocyart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie zart. 98 i 99w zw. zart. 108 § 1 i art. 391z 1k.p.c.
Trudna sytuacja materialna powodów nie stanowi wystarczającej przesłanki do zastosowania przewidzianej wart. 102 k.p.c.zasady słuszności. Powodowie decydując się na wniesienie apelacji powinni brać pod uwagę możliwość przegrania sprawy i wynikających z tego faktu konsekwencji finansowych.