Sąd Okręgowy w Płocku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 142/17
Data wyroku: 2017-05-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Świerczakowska, Małgorzata Szeromska, Renata Wanecka
Słowa kluczowe: Cesja, Forma czynności prawnej
Podstawa prawna: art. 31 ukwh

Sygn. akt IV Ca 142/17
Dnia 25 maja 2017r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Płocku, IV Wydział Cywilny – Odwoławczy
w składzie następującym
Przewodnicząca:  SSO Małgorzata Szeromska
Sędziowie:  SO Renata Wanecka (spr.)
SO Joanna Świerczakowska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2017r.
sprawy z wniosku(...)Banku Spółki Akcyjnej wP.
z udziałem Syndyka Banku Spółdzielczego wN.w upadłości oraz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
o zmianę wpisu wierzyciela hipotecznego
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z 7 grudnia 2016r.,
Dz. Kw 8094/16
postanawia:
oddalić apelację.

    Renata Wanecka Małgorzata Szeromska Joanna Świerczakowska

Sygn. akt IV Ca 142/17

UZASADNIENIE
(...) Bank Spółka AkcyjnawP.26 października 2016r. złożyła do Sądu Rejonowego w Żyrardowie wniosek o zmianę wpisu wksiędze wieczystej (...)treści hipoteki umownej wpisanej pod pozycją 7, ustanowionej do kwoty 700.000 zł na rzecz Banku Spółdzielczego wN., jako zabezpieczenie kredytu udzielonego na podstawieumowy (...)przez ujawnienie nowego wierzyciela hipotecznego i dokonanie wpisu w miejsce dotychczasowego wierzyciela hipotecznego – Banku Spółdzielczego wN.- nowego wierzyciela(...) Banku Spółki AkcyjnejwP..
Wnioskodawca załączył do wniosku kopię umowyprzelewu wierzytelności nr (...)z 16 czerwca 2016r., poświadczonej za zgodność z oryginałem przez notariusza. Z treści umowy wynika, że Bank Spółdzielczy wN., w celu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z kredytu udzielonego mu przez(...)Bank S.A. wP.w wysokości 63.500.000 zł, przelał przysługujące mu wierzytelności zabezpieczone hipotekami na rzecz wnioskodawcy, w tym przysługującą mu wobecM. N.. Ponadto została załączona kopia oświadczenia zarządu(...)Banku S.A. poświadczona za zgodność z oryginałem przez notariusza, że wszelkie wierzytelności wynikające z umowy przelewu stały się wymagalne z dniem 20 października 2016r., co miało potwierdzić ziszczenie się warunku zawieszającego z § 5 umowy.
Postanowieniem z 7 grudnia 2016r. Sąd Rejonowy w Żyrardowie oddalił wniosek(...)Banku Spółki Akcyjnej wP.o zmianę treści hipoteki wpisanej wksiędze wieczystej (...)poprzez zmianę wierzyciela.
W uzasadnieniu, odwołując się do treściart. 6268§ 2 kpciart. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Sąd wskazał, że podstawą wpisu nie może być kserokopia dokumentu, także jeśli jest poświadczona za zgodność z oryginałem przez notariusza. Zdaniem Sądu Rejonowego, przedstawiona przez wnioskodawcę umowa przelewu wierzytelności z 16 czerwca 2016r. nie spełnia tego warunku, ponieważ została złożona w postaci kopii poświadczonej za zgodność przez notariusza, a nadto brakuje na niej pieczęci banku, zaś co do podpisów pod umową, to poświadczony przez notariusza został tylko podpis cedenta.
Apelację od postanowienia złożył(...)Bank Spółka Akcyjna wP., zaskarżając je w całości i zarzucił:

1
naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

-art. 2 § 2 ustawy Prawo o notariaciepoprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu, iż czynności notarialne, dokonane przez notariusz zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego,
-art. 79 pkt. 2w zw. zart. 96 pkt. 2 ustawy Prawo o notariaciepoprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, iż dokument sporządzony poprzez notariusza na podstawie przyznanej mu tymi przepisami kompetencji, stanowi kserokopię, podczas gdy w rzeczywistości odpis poświadczony za zgodność z oryginałem jest tożsamy z dokumentem urzędowo poświadczonym,
-art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecepoprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż brak poświadczenia notarialnego podpisów osób działających w imieniu wnioskodawcy stanowi podstawę do odmowy dokonania wpisu, podczas gdy oświadczenie woli nabywcy wierzytelności może być złożone w zwykłej formie pisemnej;

2
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

-art. 129 § 2 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcpoprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, iż na gruncie tego przepisu dopuszczalne jest złożenie odpisu dokumentu poświadczonego przez notariusza za zgodność z oryginałem,
-art. 6269kpcpoprzez niewłaściwe jego zastosowanie prowadzące do oddalenia wniosku o wpis, mimo braku podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia;

3
błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż:

- do wniosku dołączono kserokopię umowę, podczas gdy w istocie złożony został jej odpis poświadczony przez notariusza za zgodność z oryginałem, co notariusza za zgodność z oryginałem, co notariusz wskazał na klauzuli poświadczeniowej,
- dokument będący umową o przelew wierzytelności nie posiada pieczęci banku, podczas gdy w istocie dokument został opatrzony pieczęciami banków – stron umowy:(...)Banku Spółki Akcyjnej wP.i Banku Spółdzielczego wN..
Mając na uwadze powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie jego wniosku poprzez wpisanie w księdze wieczystej, jako wierzyciela hipotecznego(...)Banku Spółki Akcyjnej wP.w miejsce Banku Spółdzielczego wN..
W piśmie procesowym z 15 lutego 2017r. Syndyk masy upadłości Banku Spółdzielczego wN.poinformował, że postanowieniem z 19 grudnia 2016r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie w sprawie X GU 1579/16 ogłosił upadłość Banku Spółdzielczego wN., wniósł o zawieszenie postępowania oraz o oddalenie apelacji wnioskodawcy.
Postanowieniem z 22 lutego 2017r. Sąd Rejonowy w Żyrardowie zawiesił postepowanie na podstawieart. 174 § 1 pkt. 4 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcoraz podjął je z udziałem Syndyka Banku Spółdzielczego wN..
Ustosunkowując się do apelacji(...)Banku Spółki Akcyjnej wP., Syndyk masy upadłości Banku Spółdzielczego wN.wskazał, że dokument załączony do wniosku nie może stanowić podstawy wpisu, jak również z tej racji, że nie uwzględnia prawnych następstw ogłoszenia upadłości uczestnika postepowania.
Ponadto w ocenie Syndyka, umowa przelewu wierzytelności zabezpieczonych hipoteką nr(...), jest prawnie nieskuteczna, ponieważ nie spełnił się warunek zawieszający, określony w § 5 tej umowy. Wnioskodawca powinien wykazać dokumentem, o którym mowa wart. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nabycie przez niego praw do hipoteki, co oznacza nie tylko przedstawienie umowy przelewu w odpowiedniej formie, lecz także wykazanie spełnienia warunku, od którego uzależniona jest wprost prawna skuteczność umowy.
Uczestnik postępowania stoi również na stanowisku, że umowa przelewu jest nieważna z dwóch względów, mianowicie:
- umowa przelewu została zawarta bez zgody kredytobiorcy, będących konsumentami w rozumieniuart. 221kc; takie rozwiązanie jest bezwzględnie nieważne w świetleart. 3853pkt. 5 kc.Zawarte w tym przepisie niedozwolone postanowienie umowne nie pozwala bowiem na pominięcie zgody konsumenta w sytuacji przeniesienia praw i obowiązków wynikających z umowy na konsumenta. Ponadto zart. 519 § 2 kcwynika, że do przejęcia obowiązków wymagana jest zgoda dłużnika. Przeniesienie wierzytelności na rzecz innego wierzyciela bez wiedzy dłużnika narusza również dobre obyczaje i zasady współżycia społecznego,
- umowa przelewu została zawarta w warunkach, o jakich mowa wart. 300 § 1 kk. Przepis ten stanowi, że kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Osoby działające w imieniu banku Spółdzielczego wN., mimo świadomości trudnej sytuacji finansowej banku, doprowadziły do zabezpieczenia niewymagalnego kredytu(...)Banku S.A. z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Zdaniem Syndyka, umowa przelewu wierzytelności jest także bezskuteczna wobec masy upadłości Banku Spółdzielczego wN.z mocy prawa (art. 127 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe). Zgodnie z tym przepisem, bezskuteczne są również zabezpieczenie i zapłata długu niewymagalnego dokonane przez upadłego w ciągu sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Natomiast w myślart. 134 ust. 1 prawa upadłościowego, jeżeli czynność upadłego jest bezskuteczna z mocy prawa lub została uznana za bezskuteczną, to, co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, podlega przekazaniu do masy upadłości, a jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe, do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu. Umowa przelewu wierzytelności stanowiła zabezpieczenie kredytu udzielonego BSN., którego termin wymagalności przypadał na 18 października 2016r. Umowa przelewu została podpisana 28 kwietnia 2016r., zaś wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony 24 października 2016r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd II instancji podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż kopie dokumentów poświadczone za zgodność z oryginałem przez notariusza, nie mogą stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej.
Zgodnie zart. 31 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz. U. 2016.790), wpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu.
Do 1 stycznia 2010r. w literaturze i orzecznictwie powszechnie aprobowanym poglądem był ten, że podstawę wpisu w księdze wieczystej powinien stanowić oryginał dokumentu (por. G. Bieniek, Podstawa wpisu, s. 16; T. Czech, Komentarz KWU, 2014, s. 480 i n.; S. Rudnicki, Komentarz KWU, 2010, s. 179–180; z orzecznictwa: postanowienie Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1996 r., III CZP 61/96, OSNC 1996, Nr 10, poz. 132; uchwała Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2005 r., III CZP 101/05, OSNC 2006, Nr 11, poz. 180). Takie podejście uzasadniano funkcją ksiąg wieczystych, jaką jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami.
Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życieustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów(Dz. U. 2009.216.1676), mocą której znowelizowano m.in.art. 129 kpc, który przed zmianą stanowił, że strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązania jest na żądanie przeciwnika złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą. Według§ 2 art. 129 kpc, zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Według§ 3, zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ma charakter dokumentu urzędowego.
Już po zmianieart. 129 kpc, dokonanej ustawą nowelizującą, Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 listopada 2014 r., V CSK 9/14 (OSNC 2015, Nr 12, poz. 146) uznał, że odpis decyzji administracyjnej, którego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza (art. 129 § 2 kpc), może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy odwoływał się do celów nowelizacjiart. 129 kpc, wskazanych w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej, odformalizowania postępowania cywilnego przez racjonalizację obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych, a jego istota polega na szerszym niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników.
Natomiast w postanowieniu z 2 grudnia 2016r. w sprawie I CSK 819/15 (LEX nr 2238241), Sąd Najwyższy zajął w tej sprawie odmienne stanowisko, dokonując przy tym wnikliwej wykładni przepisów będących podstawą dokonania wpisu w księdze wieczystej, z uwzględnieniem formy dokumentu. Sąd Najwyższy stwierdził, że zarówno wart. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w którym mowa o dokumentach stanowiących podstawę wpisu, jak również wart. 6262§ 3 kpc, w którym mowa o dokumentach, które należy załączyć do wniosku o wpis, chodzi o oryginały tych dokumentów (dokumenty źródłowe), które mogą być zastąpione ich odpisami wtedy, gdy można to wywieść z przepisu szczególnego. Dawna treśćart. 129 kpc- która jest tożsama z treściąart. 129 § 1 kpcpo zmianie dokonanej ustawą nowelizującą - w konfrontacji z innymi przepisamiKodeksu postępowania cywilnego, pozwalała na wniosek, że ustawodawca w przepisachustawy - Kodeks postępowania cywilnego, posługując się pojęciem dokumentu, miał na uwadze jego oryginał, a nie odpis dokumentu.
Sąd Najwyższy podniósł również, że z celów, jakie zamierzał osiągnąć prawodawca, dokonując zmianyart. 129 kpc, wyrażonych w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej, nie wynika jednoznacznie, aby miała ona dotyczyć także postępowania wieczystoksięgowego. Uzasadnienie projektu nowelizacji wskazuje na to, że chodzi o tego rodzaju dokumenty, które - mimo że stanowią dowód w postępowaniu sądowym - mogą być w nim zastąpione odpisem od samego początku, w trakcie postępowania lub po jego zakończeniu. Nie jest to sytuacja analogiczna do występującej w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Sąd Najwyższy podkreślił, że za restrykcyjną wykładniąart. 129 kpcprzemawiają argumenty wynikające także z wykładni językowej. Wart. 129 § 1 kpcmowa jest o obowiązku przedstawienia dokumentu w oryginale aktualizującego się na żądanie strony przeciwnej. Konstrukcja tego przepisu jest dostosowana do postępowania opartego na zasadzie kontradyktoryjności, w którym przedmiotem ustaleń są fakty wynikające z dowodów, w tym dokumentów. W postępowaniu toczącym się w trybie procesu, okoliczności - chociażby wynikały one z dokumentów prywatnych albo urzędowych - nie wymagają zawsze dowodu. Z tej przyczyny uregulowanie zawarte wart. 129 § 2-4 kpcnależy postrzegać jedynie jako ułatwienie dowodowe strony powołującej się na dokument. Ponadto konstrukcja postępowania wieczystoksięgowego jest tego rodzaju, że w zasadzie uniemożliwia lub znacznie utrudnia wykorzystanie uprawnienia strony przewidzianego wart. 129 § 4 kpc, z którego mogłaby ona skorzystać dopiero po dokonaniu wpisu w księdze wieczystej na podstawie załączonego do wniosku o wpis odpisu dokumentu. Zasada kontradyktoryjności ustępuje tu obowiązkowi sądu sprawdzenia z urzędu, czy żądanie wniosku znajduje usprawiedliwienie w dokumentach załączonych do wniosku i treści księgi wieczystej (art. 6268§ 2 kpc).
Sąd Najwyższy podniósł również, że księgi wieczyste są rejestrem publicznym, prowadzonym dla ustalenia stanu prawnego nieruchomości, a więc praw o szczególnym znaczeniu ekonomicznym i prawnym. Postępowanie o wpis jest postępowaniem toczącym się w trybie nieprocesowym. Również w tym samym trybie toczy się postępowanie o wpis w innym rejestrze publicznym, tj. w Krajowym Rejestrze Sądowym. W tym drugim postępowaniu - także, jak postępowanie wieczystoksięgowe, opartym na dokumentach - ustawodawca odrębnie uregulował możliwość posłużenia się odpisami dokumentów, wskazując wart. 6944§ 1 kpc, że dokumenty, na których podstawie dokonuje się wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, składa się w oryginałach albo poświadczonych urzędowo odpisach lub wyciągach. Skoro więc w odniesieniu do Krajowego Rejestru Sądowego, prawodawca uregulował, na podstawie jakich dokumentów dokonuje się wpisu, to ze względu na równie istotne, jeśli nie bardziej doniosłe - skutki prawne, jakie wiążą się z wpisami w księgach wieczystych, uzasadnione jest stanowisko, że także w postępowaniu wieczystoksięgowym ustawodawca uregulowałby odrębnie możliwość dokonywania wpisów w księgach wieczystych na podstawie odpisów dokumentów, o ile generalnie dopuściłby możliwość posługiwania się odpisami dokumentów mogącymi stanowić podstawę wpisów.
Zgodnie zart. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a według ust. 2 tego artykułu domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje. Ponadto - jak stanowi art. 5 cyt. ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi wieczystej nabył własność lub inneprawo rzeczowe(rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Ze względu na wyżej wskazane, szczególnie doniosłe skutki prawne, jakie wiążą się z wpisami w księgach wieczystych, muszą być one dokonane w oparciu o dokumenty, których istnienie nie budzi wątpliwości. Zastosowanieart. 129 § 2-4 kpcw postępowaniu wieczystoksięgowym znacznie osłabia gwarancje formalne chroniące przed możliwością posłużenia się w postępowaniu wieczystoksięgowym dokumentami podrobionymi.
Przytoczone w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2016r., sygn. I CSK 819/15 argumenty są w pełni przekonujące i Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne.
Wbrew zapatrywaniu wnioskodawcy, Sąd I instancji prawidłowo zastosowałart. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nie naruszając przy tymart. 6269kpciart. 129 § 2 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc, jak równieżart. 2 § 2 i art. 79 pkt. 2w zw. zart. 96 pkt. 2 ustawy z 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie(t.j. Dz. U. 2016. 1796).
Ponieważ oddalenie wniosku o wpis hipoteki na rzecz(...)Banku S.A. wP.uzasadnione jest niedopełnieniem wymogów formalnych, dlatego analiza uwag podniesionych przez Syndyka masy upadłości Banku Spółdzielczego wN.w piśmie procesowym z 15 lutego 2017r., nie jest konieczna.
Z tych wszystkich względów, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 kpc.

    Renata Wanecka   Małgorzata Szeromska   Joanna Świerczakowska