Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2167/16
Data wyroku: 2017-02-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariola Szmajduch
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w zw. z art. 23 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktVIII U 2167/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Mariola Szmajduch

Protokolant:

Kamila Niemczyk

po rozpoznaniu w dniu8 lutego 2017 r. w Gliwicach
sprawyK. S.(S.)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
oprawo do emerytury
na skutek odwołaniaK. S.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia9 listopada 2016 r.nr(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemuK. S.prawo do emerytury poczynając od 23 stycznia 2017 r.
(-) SSO Mariola Szmajduch

Sygn. akt. VIII U 2167/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 9 listopada 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ., powołując się naart. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2016r. poz. 887, z późn. zm.) odmówił ubezpieczonemuK. S.prawa do emerytury w niższym wieku w związku z tym, iż prawomocną decyzją z dnia 17 czerwca 2015r. odmówił już wcześniej takiego prawa. Z kolei ubezpieczony nie przedłożył żadnej nowej dokumentacji, która w ocenie ZUS mogła by stanowić podstawę ponownego rozpoznania jego uprawnień do tego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Po sprecyzowaniu w toku procesu, podnosił, iż pracę w warunkach szczególnych wykonywał wKWK (...), w okresie od 4 października 1982r. do 9 stycznia 1986r. w akumulatorowni i od 8 marca 1986r. do 31 grudnia 1986r. jako operator spycharki. Nadto wskazał, iż taki charakter jego pracy wynika z zeznań świadków, o przesłuchanie których wniósł.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazał, że ubezpieczony w momencie składania wniosku emerytalnego i w dacie wydania decyzji odmownej nie ukończył wieku 60 lat. Ponadto ZUS nie uznał ubezpieczonemu za pracę w warunkach szczególnych okresu pracy od 4 października 1982r. do 31 grudnia 1986r. wKWK (...), ponieważ nie przedłożył on stosownego świadectwa pracy w warunkach szczególnych, zaś ze świadectwa pracy wynika, że w tym czasie zajmował stanowisko elektromontera pojazdów samochodowych na powierzchni. Równocześnie ZUS wskazał, że zaliczył odwołującemu do zatrudnienia w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jedynie 11 lat, 10 miesięcy i 6 dni.
Sąd Okręgowy w Gliwicach poczynił następujące ustalenia:
K. S.urodził się w dniu (...)
Decyzją z dnia 17 czerwca 2015r. organ rentowy odmówił mu prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w warunkach szczególnych, wobec nie ukończenia wieku 60 lat i nie wykazania do 31 grudnia 1998r. 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, bowiem ZUS uznał za udowodnione jedynie 11 lat, 10 miesięcy i 6 dni takiej pracy .Ubezpieczony odwołał się od tej decyzji do Sądu Okręgowego w Gliwicach , ale w toku postępowania w sprawie toczącej się pod sygnaturą VIII U 1043/15, cofnął odwołanie wobec nie osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat.
Następnie w dniu 26 października 2016r., ubezpieczony złożył ponowny wniosek o emeryturę w wieku niższym niż 65 lat z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Ubezpieczony ukończył wiek 60 lat w dniu(...). Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Do 31 grudnia 1998r. udokumentował ponad 25 letni okres składkowy i nieskładkowy – okoliczności te były niesporne pomiędzy stronami.
Na podstawie złożonych przez ubezpieczonego świadectw pracy organ rentowy do 31 grudnia 1998r. uwzględnił mu 11 lat, 10 miesięcy i 6 dni okresów pracy w szczególnych warunkach, tj. zatrudnienie wKWK (...)od 1 stycznia 1987r. do 27 lutego 1993r. i od 1 marca 1993r. do 31 grudnia 1998r., z równoczesnym wyłączeniem przypadających w tym czasie 55 dni okresów pobierania zasiłku chorobowego. Równocześnie oorgan rentowy nie zaliczył odwołującemu do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 4 października 1982r. do 31 grudnia 1986r. na stanowisku elektromontera pojazdów samochodowych na powierzchni, wobec nie przedłożenia przez niego za ten okres świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
W okresie od 4 października 1982r. do 27 lutego 1993r. ubezpieczony zatrudniony był wKWK (...). W ramach tej kopalni była wydzielona baza transportowa dysponująca autobusami, samochodami ciężarowymi, dostawczymi i sprzętem ciężkim, jak spycharki, koparki ładowarki i dźwigi. Baza ta składała się z garaży, gdzie przechowywano pojazdy, warsztatu, gdzie dokonywano ich napraw oraz akumulatorowni, gdzie ładowano nowe i używane akumulatory, jak również dokonywano ich przeglądów, konserwacji i napraw. Będące w tej bazie spycharki, na stałe były przydzielone do obsługi zwałów węgla i kamienia. Obsługiwali je pracownicy zatrudnieni w tej bazie. Od lutego 1993r. baza transportowa została przejęta przez podmiot zewnętrzny, tj.(...) Sp. z o.o., która do roku 2002 świadczyła usługi dlaKWK (...).
Odwołujący został przyjęty do pracy w bazie transportowejKWK (...)od 4 października 1982r., na stanowisko elektromontera pojazdów samochodowych na powierzchni, bowiem taki był jego zawód wyuczony i dotychczas wykonywany u poprzedniego pracodawcy. Faktycznie jednak, z momentem przyjęcia do pracy w kopalni, został skierowany jako główny pracownik odpowiedzialny za akumulatorownię. Okresowo miał do pomocy też innych pracowników. Jego praca wyglądała w ten sposób, że codziennie przez pełne dniówki robocze, w pomieszczeniu akumulatorowni, zajmował się ładowaniem akumulatorów nowych i używanych, ich konserwacją i naprawami. Konserwacja polegała na dbaniu o właściwy poziom i parametry elektrolitu, który jest roztworem kwasu siarkowego i wody destylowanej. W tym celu badał poziom tego płynu i jego stężenie. Następnie uzupełniał poziom lub usuwał stary elektrolit o zalewał akumulator nowym elektrolitem. W tym celu wykonywał roztwór kwasu. W ramach napraw wymieniał obudowy i ołowiane części akumulatorów, jak płyty i klemy. Ilość pojazdów w bazie transportowej wyposażonych w akumulatory oraz jakość samych akumulatorów, determinowały codzienną ilość pracy odwołującego. Bywało, że czasami musiał zostać po godzinach, a czasami w celu wyrobienia się w normalnych godzinach pracy, przydzielano mu innego elektryka do pomocy. Czynnikami szkodliwymi w środowisku jego pracy było narażenie na opary kwasu siarkowego i poparzeniem przez ten kwas, opary gazów wydobywających się przy ładowaniu akumulatorów i pochodzące od nich niebezpieczeństwo wybuchu.
W takim charakterze ubezpieczony pracował do 9 stycznia 1986r., bowiem od dnia 10 stycznia 1986r., w godzinach pracy, podjął kurs operatora spycharki, jednak w tym czasie spycharki nie obsługiwał. Kurs zakończył z dniem 7 marca 1986r. i od następnego dnia, do końca zatrudnienia wKWK (...), zajmował się przez pełne dniówki robocze wyłącznie obsługą spycharki na zwałach węgla i kamienia, mimo iż w dalszym ciągu pracodawca przypisał mu stanowisko elektromontera pojazdów samochodowych na powierzchni. Formalnie natomiast, stanowisko operatora spycharki zostało mu przypisane dopiero od dnia 1 stycznia 1987r. i okres jego pracy przypadający od tej daty, został mu przez ZUS zaliczony do pracy w warunkach szczególnych.
Przez cały okres pracy w kopalni, bez względu na miejsce wykonywania pracy i zajmowane stanowisko, odwołujący otrzymywał dodatek szkodliwy i posiłki regeneracyjne.
Razem z ubezpieczonym w obu spornych okresach pracowaliR. R.– mechanik samochodowy i operator spycharkiJ. S.– operator spycharki iL. Z.– operator spycharki, formalnie zajmujący stanowisko ślusarza.
Powyższe  okoliczności  Sąd  ustalił  na  podstawie akt organu rentowego, zeznań świadkówR. R.,J. S.iL. Z.(k.15-16), wyjaśnień odwołującego (k.17), a także w oparciu o jego akta osobowe dołączone do akt niniejszej sprawy. Zgromadzona w sprawie dokumentacja została sporządzona w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości, a zeznania świadków i ubezpieczonego są spójne, wzajemnie się potwierdzają i uzupełniają, dając łącznie pełny obraz przebiegu i charakteru zatrudnienia odwołującego w spornym okresie. Nadto zeznania świadków korelują z zapisami w dokumentacji osobowej ubezpieczonego. Wynika z niej , że w okresie od 10 stycznia do 7 marca 1986r.ubezpieczony odbywał kurs maszynistów spycharki, który ukończył otrzymując uprawnienia maszynisty ciężkich maszyn budowlanych i drogowych. Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach za okres pracy od 1 stycznia 1987r. do 27 lutego 1993r. i od 1 marca 1993r. do 31 grudnia 1998r. wystawił mu nie pracodawca, czyliKWK (...), leczSpółka (...) Spółka Akcyjna OddziałwD., która jako następca prawny prowadzi archiwa zlikwidowanych kopalń.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonego,K. S.zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 887, ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
W zakresie określenia wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ww. ustawy, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których ubezpieczonym przysługuje prawo do emerytury art. 32 ust. 4 odsyła do uregulowańRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).
Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym akcie prawnym są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.
Natomiast jak stanowi § 1, ust 1 i 2 rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami".
W myśl § 3 i 4 rozporządzenia, pracownik który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w załączonym do rozporządzenia wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1. osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 60 lat dla mężczyzn
2. ma wymagany 25 letni okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.
Zaś do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.
Kwestie posiadania przez ubezpieczonego ponad 25 letniego okresu składkowego i nieskładkowego oraz nieprzystąpienia do OFE nie były sporne.
Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła posiadania przez ubezpieczonego (na dzień 1 stycznia 1999r.) wymaganego 15 letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem organ rentowy zaliczył jedynie 11 lat, 10 miesięcy i 6 dni takiej pracy.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału Sąd uznał, że ubezpieczonyK. S., ukończył 60 rok życia, i na dzień 31 grudnia 1998r. udowodnił łącznie ponad 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach. Nie budzi wątpliwości Sądu, że praca ubezpieczonegowKWK (...)od 4 października 1982r. do 9 stycznia 1986r. i od 8 marca 1986r. do 31 grudnia 1986r. na stanowisku elektromontera pojazdów samochodowych na powierzchni była pracą stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywaną w szczególnych warunkach, tj. w pierwszym z tych okresów w akumulatorowni przy opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych, zaś w drugim z wymienionych okresów pracą maszynisty ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych, lub ewentualnie pracą kierowcy pojazdów gąsienicowych.
Zgodnie z wykazem A stanowiącym załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepracąw szczególnych warunkach, uprawniającą do niższego wieku emerytalnego są prace wymienione: w dziale XIV poz. 13, w akumulatorowniach: opróżnianie, oczyszczanie i wymiana stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych, w dziale V, prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych, w dziale VIII prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych.
Sąd miał też na uwadze, że chociaż wykazy resortowe i zakładowe nie stanowią samodzielnej podstawy zaliczenia danego rodzaju zatrudnienia do prac w szczególnych warunkach, mogą być one pomocne przy wykładni przepisówrozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43, ze zm.). Przyznając zasadniczą rolę w kwalifikowaniu prac w szczególnych warunkach cytowanemu rozporządzeniu Rady Ministrów należy podkreślić, że w świetle przepisów wykazu A stanowiącego załącznik do tegoż rozporządzenia, wyodrębnienie owych prac ma charakter stanowiskowo - branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013r. II UK 190/12 LEX nr 136024).
Sąd przeanalizował zatem również przepisy zarządzenia Nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983r. (Dz. Urz. WUG z dnia 12 sierpnia 1983r.) w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. W akcie tym wymieniono, dla poszczególnych gałęzi przemysłu, stanowiska na których prace, z punktu widzenia tego resortu, winny być zaliczone do prac w warunkach szczególnych. I tak w dziale XIV wykazu A, pod poz. 13 wymieniono stanowiska na których wykonywana była praca w akumulatorowniach przy opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych. Do stanowisk takich zaliczono elektromechanika akumulatorów (pkt 1), konserwatora akumulatorów (pkt 3), ładowacza akumulatorów (pkt 5), przygotowywacza elektrolitu (pkt 8). Pod pozycją 12 działu V wymieniono stanowiska na których wykonywana była praca maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych. Do stanowisk takich zaliczono w punkcie 21 maszynistę (operatora) spycharki. Z kolei pod pozycją 3 działu VIII wymieniono stanowiska na których wykonywana była praca kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych. Do stanowisk takich zaliczono w punkcie 2 kierowcę pojazdu gąsienicowego.
Wprawdzie wykaz resortowy nie może rozszerzać, w porównaniu do wykazu Arozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43), kwalifikacji stanowisk pracy, na których wykonywane zatrudnienie jest uznawane za pracę w warunkach szczególnych, gdyż byłoby to przekroczeniem granicy delegacji ustawowej ( vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 marca 2013r. sygn. akt III AUa 85/13, LEX 1293663). Może jednak określać stanowiska, na jakich praca w tym charakterze była wykonywana.
W ocenie Sądu, wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, jednoznacznie wskazują, że praca odwołującego w spornych okresach, tj. praca wKWK (...)od 4 października 1982r. do 9 stycznia 1986r. była pracą akumulatorowniach przy opróżnianiu, oczyszczaniu i wymianie stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych, z kolei od 8 marca 1986r. do 31 grudnia 1986r., była pracą maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych, bądź też pracą kierowcy pojazdów gąsienicowych. Tym samym należy ją zaliczyć do pracy w warunkach szczególnych.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków potwierdzającym charakter pracy ubezpieczonego, uznając te dowody za spójne logiczne i wzajemnie się uzupełniające. Nadto zeznania świadków korelują z zapisami w dokumentacji osobowej ubezpieczonego i jego wyjaśnieniami.
Należy podkreślić, że okres zatrudnienia może być zaliczony do pracyw warunkach szczególnych, gdy pracownik faktycznie wykonywał prace objęte wykazem prac uprawniających do wcześniejszej emerytury, pomimo że stanowisko jakie mu formalnie przypisano nie jest wymienione w wykazie. Wymieniony wyżej wykaz A nie określa bowiem stanowisk pracy, ale definiuje rodzaj prac, które są uważane za wykonywane w szczególnych warunkach. Decydujące znaczenie dla zakwalifikowania pracy jako realizowanej w szczególnych warunkach ma nie nazwa zajmowanego stanowiska, ale rodzaj, charakter i warunki pracy.
Bez znaczenia pozostaje także fakt, że odwołujący nie przedłożył za ten okres świadectwa pracy w warunkach szczególnych. Fakt wykonywania takiej pracy został wykazany w postępowaniu sądowym za pomocą innych dowodów. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia - w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych wkodeksie postępowania cywilnego(por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższegoz 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że ubezpieczony po doliczeniu do uznanego przez ZUS okresu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 11 lat 10 miesięcy i 6 dni, okresu spornego w wymiarze 4 lat 13 dni, legitymuje się na dzień 1 stycznia 1999r. wymaganym 15 - letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, Nadto Sąd uznał, że z momentem ukończenia wieku 60 lat odwołujący spełnił wszystkie warunki uprawniające go do otrzymania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Na marginesie wskazać należy, że nie sposób przyjąć, że odwołujący nie przedłożył nowego dowodu, zobowiązującego organ rentowy do ponownego ustalenia prawa do emerytury, skoro ponowny wniosek o to świadczenie złożył on po upływie roku od zakończenia poprzedniej sprawy, na dwa miesiące przed osiągnięciem wymaganego wieku.
W związku z powyższym Sąd z mocyart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji, przyznając ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 23 stycznia 2017r.
(-) SSO Mariola Szmajduch