Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1053/17
Data wyroku: 2017-10-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Pierzycka-Pająk, Beata Torbus, Ewelina Kocurek-Grabowska

Sygn. akt III AUa 1053/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 października 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewelina Kocurek - Grabowska (spr.)

Sędziowie

SSO del. Beata Torbus
SSA Maria Pierzycka - Pająk

Protokolant

Dawid Krasowski

po rozpoznaniu w dniu 13 października 2017 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaM. T.(M. T.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonegoM. T.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach
z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt XI U 19/17
1. zmienia zaskarżony wyrok wraz z poprzedzającą go decyzją organu rentowego i przyznaje ubezpieczonemuM. T.prawo do emerytury poczynając od dnia 2 listopada 2016 r.,
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz ubezpieczonegoM. T.kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
/-/SSO del. B.Torbus /-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA M.Pierzycka-Pająk
Sędzia   Przewodniczący    Sędzia
Sygn. akt III AUa 1053/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 4 listopada 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.odmówił ubezpieczonemuM. T.przyznania prawa do emerytury, uzasadniając, że ubezpieczony nie udowodnił co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Na podstawie dowodów dołączonychdo wniosku, Zakład przyjął za udowodnione 24 lata i 15 dni łącznego stażu pracy,w tym 23 lata, 11 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i 1 miesiąc i 10 dni okresów nieskładkowych.
UbezpieczonyM. T.w odwołaniu wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie mu prawa do emerytury oraz o zaliczenie do stażu pracy okresu zatrudnienia wgospodarstwie rolnym (...)od 3 listopada 1972r. do 31 maja 1974r. W uzasadnieniu ubezpieczony wskazał,że jego rodzice nie mieli gospodarstwa rolnego, wobec czego on sam, po ukończeniu 16 lat, musiał pracować u sąsiadów.
W odpowiedzi na odwołanie ZUS Oddział wS.podtrzymał zaskarżoną decyzję i wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia  26 kwietnia 2017r.  Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił odwołanie.
Sąd ustalił w oparciu o akta rentowe, zeznania ubezpieczonego, żeM. T.,ur. w dniu (...), mieszkał z rodzicami wP., a źródłem utrzymania rodziny było wynagrodzenie za pracę ojca ubezpieczonego. Matka ubezpieczonego nie pracowała zawodowo i zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Dalej Sąd ustalił, że w okresie od 1 września 1971r. do 20 czerwca 1974r. ubezpieczony był uczniem Zasadniczej Szkoły Zawodowej o profilu górniczymwC.. Do szkoły dojeżdżał autobusem i tramwajem. Dojazd do szkoły i powrótz niej trwał około godziny. Zajęcia w szkole odbywały się od poniedziałku do soboty w godzinach od 7.00 do 13.00 lub od 8.00 do 14.00.
Również Sąd ustalił, żeM.iJ. B.właściciele gospodarstwa rolnego, w którym hodowano zwierzęta i uprawiano rośliny, mieszkali wP.,w odległości około 1 km od domu rodziny ubezpieczonego. Mieszkali razem z córką, zięciem i wnuczką. Córka zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego, zięć pracował zawodowo poza gospodarstwem, a wnuczka, która była w wieku ubezpieczonego, pomagała dziadkom w gospodarstwie. PaństwoB.,z uwagi na swój wiek, potrzebowali pomocy w prowadzeniu gospodarstwa i tę pomoc świadczył ubezpieczony. Wykonywał prace gospodarskie od poniedziałku do soboty, po powrocie ze szkoły. W okresie jesienno-zimowym wykonywał praceprzy zwierzętach gospodarskich, a w okresie wiosenno-letnim wykonywał dodatkowo także prace w polu. PaństwoB.nie byli spokrewnieni, ani spowinowaceni z ubezpieczonym. Ubezpieczony nigdy nie mieszkał w ich gospodarstwie, dojeżdżał do tego gospodarstwa codziennie na rowerze. Czasami ubezpieczony otrzymywał mięso, drób, mąkę, nabiał, niekiedy był częstowany obiadem. Nie otrzymywałza pracę pieniędzy. Sąd ustalił dodatkowo, że ubezpieczony wykonywał stale pracewgospodarstwie (...)do czasu podjęcia pracy zawodowej,po ukończeniu nauki szkolnej.
W ocenie Sądu Okręgowego, odwołanie ubezpieczonego od decyzji ZUSnie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd przypomniał, że zasady przyznawania emerytur regulujeustawa z dnia17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. 2016.887).
Przywołując dyspozycję art. 184 ust. 1 powołanej ustawy, Sąd wskazał,że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emeryturapo osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejściaw życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999r.) osiągnęli:
1. okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emeryturyw wieku niższym, niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn(tj. wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze) oraz
2.  okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (tj. co najmniej20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn)
- a emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonychna rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu,na dochody budżetu państwa.
Dalej Sąd kontynuował, że zgodnie z art. 32 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym, będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym,niż określony w art. 27. Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje praclub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom przysługuje prawodo emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 32 ust. 4cyt. ustawy).
Wedle§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r.w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r., nr 8, poz. 43), pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A,stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowiskupracy (§ 2 ust. 1), nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
-  osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach.
Odnosząc ustalony w sprawie stan faktyczny do przywołanych przepisów,Sąd Okręgowy podniósł, iż ubezpieczony bezspornie osiągnął w dniu 2 listopada 2016r. wiek emerytalny, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wynoszący 15 lat. Natomiast na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowegoi nieskładkowego, wynoszącego 25 lat, a jedynie 24 lata i 15 dni (pierwszą pracę podjął od 1 czerwca 1974r.).
Również Sąd Okręgowy przywołał treśćart. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym przy ustalaniu prawado emerytury uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Sąd podkreślił, iż na podstawie tego przepisu, ubezpieczony domagał się uwzględnienia okresu uzupełniającego okresy składkowe i nieskładkowe, wykazując wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym sąsiadów w okresie od 3 listopada 1972r. do 31 maja 1974r.
Z kolei Sąd Okręgowy podniósł, że z uwagi na to, że ustawa o emeryturachi rentach z FUS nie zawiera definicji pojęcia pracy w gospodarstwie rolnym, konieczne jest w zakresie ustalenia treści tego terminu odniesienie się do dorobku judykatury w tym względzie. Pod pojęciem pracy w gospodarstwie rolnym rozumie się wykonywanie czynności rolniczych przez osobę bliską rolnikowi, która ukończyła16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego, albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana stosunkiem pracy z rolnikiem. Czynności rolnicze muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym, niż połowa ustawowego wymiaru czasu pracy, tj. minimum przez 4 godziny dziennie (tak wyroki SN: z dnia28 lutego 1997r., II UKN 96/96, z dnia 13 stycznia 1998r., II UKN 433/97, z dnia13 listopada 1998r., II UKN 299/98, z dnia 10 maja 2000r., II UKN 535/99, z dnia3 lipca 2001r., II UKN 466/00).
W ocenie Sadu Okręgowego osoby, w gospodarstwie których ubezpieczony wykonywał pracę po ukończeniu 16 roku życia, nie były dla niego osobami bliskimi. Były to osoby całkowicie obce, zamieszkujące w tej samej miejscowości,co ubezpieczony, w odległości około 1 km od jego domu rodzinnego. Nie były spokrewnione, ani spowinowacone z ubezpieczonym, nie łączyły ich żadnewięzi uczuciowe. Ubezpieczony nigdy nie zamieszkiwał w ich gospodarstwie,ani nie pozostawał z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym.
W opinii Sądu, wykonywanie przez ubezpieczonego pracy w gospodarstwie rolnym swoich sąsiadów nie jest wystarczające do uwzględnienia tego okresu,jako okresu uzupełniającego, okresy składkowe i nieskładkowe przypadająceprzed 1 stycznia 1999r. Skoro zaś ubezpieczony nie wykazał 25 latskładkowych, nieskładkowych i uzupełniających przebytych przed 1 stycznia1999r., tym samym, nie spełnił wszystkich przesłanek koniecznychdo uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnymz tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Mając powyższe na względzie, na mocy powołanych przepisów iart. 47714§ 1 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonego, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
Apelację od wyroku wniósł ubezpieczony, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

1
naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 2 ustawy o z dnia 20.12.1990r.o ubezpieczeniach społecznych rolników, poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że powód w okresie spornym nie był domownikiem,

2
niezaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym, jako okresu uzupełniającego, pomimo spełnienia wymogu, że w przypadku, jeżeli zsumowane okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, a praca w gospodarstwie może go uzupełnić, to wówczas można wnosić o jej zaliczenie, bez względu, czy była wykonywana u rodziców, czy też w gospodarstwie rolnym innej obcej osoby,

3
naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 328 § 2 k.p.c., poprzez pominięcie i odstąpienie od słuchania świadków, których pisemne zeznania zostały zgłoszone w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie prawa do emerytury, bądź

1
uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancjido ponownego rozpoznania,

2
dopuszczenie w sprawie dowodu z przesłuchania świadkaD. D. (1), zam.ul. (...),(...)-(...) P., na okoliczność pracy powoda w gospodarstwie jej dziadków i wzajemnych relacji osobistych łączących świadka z ubezpieczonym.

W uzasadnieniu apelacji ubezpieczony wskazał, że z córką PaństwaS.- a wnuczką właścicieligospodarstwa rolnego (...)- świadkiemD. D. (1)znał się od szkoły podstawowej, gdyż byli związani uczuciowo. Ubezpieczony podkreślił, iż miał być zięciem PaństwaS.i prowadzić gospodarstwo dziadków.
Również ubezpieczony wskazał, że po ukończeniu szkoły niezwłocznie podjął pracę na kopalni i poszedł do wojska. W tym czasie świadekD. D. (1)wyszła za mąż za innego mężczyznę. Dodatkowo podał, że w postępowaniu sądowym działał bez adwokata i nie wiedział, że może składać wnioski o przesłuchanie świadków. Z tych względów, podtrzymał wniosek o przesłuchanie świadkaD. D. (1).
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego zasługiwała na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył kwestii łącznego spełnieniaprzez ubezpieczonegoM. T.wszystkich, wynikających z treściart. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016r., poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, przesłanek ustalenia prawa do emerytury w obniżonymwieku emerytalnym, a w szczególności posiadania w dniu wejścia ustawy emerytalnej w życie, tj. w dniu 1 stycznia 1999r. okresu składkowego i nieskładkowego, wynoszącego co najmniej 25 lat dla mężczyzn oraz 15-letniego okresu pracyw warunkach szczególnych.
W toku postępowania przed organem rentowym wnioskodawcy zaliczono24 lata i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 19 lat pracyw warunkach szczególnych.
Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotna była więc w pierwszej kolejności ocena, czy podlegają zaliczeniu, jako okresy składkowe do okresu,o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej, wymaganego do ustalenia prawado emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, w zakresie niezbędnym do jego uzupełnienia, okresy pracyM. T.w gospodarstwie rolnympo ukończeniu 16 roku życia, tj. w okresie od 3 listopada 1972r. do 31 maja 1974r.
W sprawie pozostawało bezsporne, że na dzień 31 grudnia 1998r. wnioskodawca legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej w zw. z§ 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.).
Przedstawione bowiem zostało, jako dowód potwierdzający pracę w warunkach szczególnych ubezpieczonego, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 9 kwietnia 2014r. wystawione przez(...) Sp. z o.o.wW., z którego wynika, że w okresie od 1 lutego 1989r.do 31 grudnia 1992r. pracował, jako monter sieci gazowej, a od 1 stycznia 1993r.,jako monter instalacji gazowej, a więc wykonywał prace ujęte w wykazie A dział IV poz. 30, stanowiącym załącznik do cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983r. Nadto, ubezpieczony pracował od 16 grudnia 1974r. do 14 listopada 1975r., jako ślusarz pod ziemią wKopalni (...)oraz od 10 maja 1978r. do 3 listopada 1985r., jako ślusarz pod ziemią wZakładzie (...)wS., a więc wykonywał prace ujęte w wykazie A dział I poz. 1- prace pod ziemią, stanowiącym załącznik do cyt. rozporządzenia
Niewątpliwie, należy zwrócić uwagę, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przewiduje odstępstwa nawet od ogólnych reguł procesu, wyłączając wart. 473 k.p.c.stosowanie przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron.
Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowegoprzed Sądem I instancji, jak i uzupełnionego na etapie postępowania odwoławczego zeznaniami świadkaD. D. (1), Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku,że istnieją podstawy faktyczne w niniejszej sprawie pozwalające na uwzględnienie ubezpieczonemu do stażu niezbędnego do przyznania emerytury okres jego pracyw gospodarstwie rolnym w okresie od 3 listopada 1972r. do 31 maja 1974r.
Godzi się przypomnieć, że podstawę prawną zaliczenia skarżącemu do stażu ubezpieczeniowego spornych okresów stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, który stanowi, iż przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganegodo przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, iż powołany wyżej art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej nie jest adresowany do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, lecz reguluje kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych, niż rolnicy, którym okres pracyw gospodarstwie rolnym jest zaliczany wprost i traktowany, jak okres składkowy, niezależnie od uregulowań zawartych wustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2010r., I UK 246/09,Lex nr 577822), co też, zdaniem Sądu Apelacyjnego, czyni niecelowym odwoływanie się przy ocenie, czy będąca udziałem ubezpieczonego w spornym okresie pracaw gospodarstwie rolnym, odpowiada dyspozycji cytowanego przepisu do definicji domownika zamieszczonej wustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 277).
Omawiany przepis nie jest bowiem wyraźnie adresowany do osób objętychubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym (domowników), ani do osób zatrudnionych w gospodarstwie rolnym na podstawie umowy o pracę (pracowników), regulując kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych, niż rolnicy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września2014r., I UK 17/14, Lex nr 1538420).
Nie budzi także wątpliwości, iż zgodnie z poglądem wyrażanym w judykaturze Sądu Najwyższego, jedynie wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym,w którym osoba zainteresowana zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, w wymiarzenie niższym, niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, tj. nie mniej, niż 4 godziny dziennie, pozwala na przyjęcie ziszczenia się przesłanek określonych w omawianym art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia17 października 2008r., II UK 61/08, Lex nr 741080).
Jednolicie akceptowana w orzecznictwie przesłanka zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym w ilości odpowiadającej,co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy, wiąże się zaś z poglądem, iż praca ta ma mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, a negatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, czy wykonywaniew gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego:z dnia 10 maja 2000r., II UKN 535/99, OSNP 2001 Nr 21, poz. 650; z dnia4 października 2006r., II UK 42/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 292 oraz z dnia8 marca 2010r., II UK 305/10, Lex nr 852557).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż w spornym okresie od 3 listopada 1972r. do 31 maja 1974r. ubezpieczony pracował w gospodarstwie rolnym codziennie, w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Zeznania złożone na rozprawie apelacyjnej przez świadkaD. D. (1)potwierdziły, że ubezpieczony pracował codzienniew gospodarstwie rolnym przez co najmniej 4 godziny w spornym okresie czasu. Gospodarstwo to, położone wP., o powierzchni 1.5145 ha, należałodoM.iJ. B.- dziadków świadkaD. D. (1). Zarówno ubezpieczony, jak i świadekD. D. (1), mieszkali na jednejulicy (...)wP., a ich domy położone były w odległości ok 1 km od siebie. ŚwiadkaD. D. (1)i ubezpieczonego łączyła, począwszy od 1971r., miłość szkolna,co również przekładało się na wspólne spędzanie czasu po lekcjach. W ten sposób ubezpieczony poznał bliżej dziadków świadkaD. M.iJ. B., jak i problemy związane z brakiem rąk do pracy w ich gospodarstwie rolnym. Stąd pojawił się pomysł pracy wgospodarstwie (...)iJ. B.przez ubezpieczonego. Rodziny ubezpieczonego iD. D. (1)wyrażały zgodę na związek małżeński świadka i ubezpieczonego,jak i planowały przekazanie im w przyszłościgospodarstwa rolnego (...). W gospodarstwie hodowano krowę, byka, konia, owce (10 sztuk), kaczki, kury, gęsi i indyki. Na polu siano pszenicę, owies, żyto. Ubezpieczony zacząłpracę końcem października 1972r. i kontynuował ją do maja 1974r. Ubezpieczony pomagał oporządzać bydło i inne zwierzęta, karmił je, przygotowywałdla nich jedzenie. Pomagał przy strzyżeniu owiec, wiążąc im nogi. Uczestniczyłw sianiu zbóż, sadzeniu ziemniaków, w sianokosach, w zbieraniu plonów,pracował przy orce, sadzeniu buraków, przy żniwach, wykopkach, młóceniuzboża.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w gospodarstwie mieszkali starsi dziadkowie (49, 50 lat) schorowana matka świadkaD. D. (1)i jej mały brat. Tak więc, prace w polu wykonywali państwoB., świadekD.i ubezpieczony. Ojciec świadkaD. D. (1)pracował poza domem -w ramach delegacji.
Jak wynika z dokumentacji i zeznań świadka, gospodarstwo rolne zajmowało duży obszar, a nadto hodowano w nim zróżnicowany inwentarz, co niewątpliwie wymagało zaangażowania w pracę większej ilości osób. Ubezpieczony pracowałw gospodarstwie rolnym po powrocie ze szkoły, która była wC.. Wracałze szkoły razem zD. D. (1)i po zjedzeniu obiadu około 15.30, razem pracowali w gospodarstwie rolnym minimum przez 4 godziny dziennie, łączniez sobotami, z tym, iż w tym dniu dłużej.
Ubezpieczony jeszcze przed organem rentowym przedstawił zeznania pisemne świadków - sąsiadów, jakL. K.iS. N., które potwierdziły pracę ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym państwaB.. Świadkowiew swoich zeznaniach wskazywali, że jako sąsiedzi, widzieli pracującegow gospodarstwie ubezpieczonego, gdyż również oni pomagali w pracyw gospodarstwie państwaB..
Okolicznością, która nie miała wpływu na fakt pracy w gospodarstwie rolnym pozostawało uczęszczanie ubezpieczonego do szkoły średniej. Wprawdzie dojazddo szkoły zajmował ubezpieczonemu 1 godzinę w jedną stronę, co jednaknie wyklucza możliwości pracy po powrocie ze szkoły w okolicach godziny 15.30. Pamiętać należy, że prace w gospodarstwie rolnym zaczynają się wczesnymrankiem, a kończą często po zmroku, a co związane jest z rodzajem prac tam wykonywanych, często uzależnionych od pogody, których nie można odłożyćw czasie, czy przenieść na inny termin. Wprawdzie prace polowe nasilone sąod wiosny do późnej jesieni, tym niemniej, również w zimie niektóreuprawy wymagają prac zabezpieczających. Z kolei, zwierzęta wymagają codziennej opieki i żywienia przez cały rok, co przy ich dużej ilości (np. 10 owiec) znacznie zwielokrotnia czas na to poświęcony, w szczególności wobec braku zmechanizowania gospodarstwa.
Konieczność nauki z pewnością nie spowodowała wyłączenia ubezpieczonegoz robót gospodarskich, skoro mógł on uczyć się w autobusie, czy późnymwieczorem.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaD. D. (1), albowiembyły one jasne, logiczne i spójne. Nadto, pozostawały w zgodności z pisemnymi oświadczeniamiL. K.iS. N., złożonymi na etapie postępowania przed organem rentowym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zważywszy na powyższe ustalenia, wiarygodne jawią się twierdzenia ubezpieczonego, że wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym zarówno przy obrządku zwierząt, jak i przy pracach polowych, w takim wymiarze czasowym, jaki był niezbędny dla wykonania tych prac, zajmowało ubezpieczonemuz pewnością nie mniej, niż 4 godziny dziennie. Warto też podkreślić, że z uwagina młodzieńczą miłość ubezpieczonego i świadkaD. D. (1), jak i wspólne plany dotyczące małżeństwa, ubezpieczony z pewnością posiadał dodatkową motywację do pracy w gospodarstwie, mając w perspektywie możliwość przejęcia gospodarstwa rolnego dziadków świadka i zostania jego współwłaścicielem.
Zresztą, co warto uwypuklić w tym miejscu, Sąd Okręgowy również nie miał wątpliwości co do faktu, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracęwgospodarstwie rolnym (...), a kwestia niezaliczenia powyższego okresu, jako uzupełniającego do ogólnego stażu pracy, była wynikiem jedynie odmiennej wykładni przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach.W opinii Sądu Okręgowego, zaliczenie okresu pracy na gospodarstwie rolnymw wymiarze uzupełniającym, jest zastrzeżone tylko dla domownika rolnika.
Natomiast, w ocenie Sądu Apelacyjnego, jak to już zresztą wyżej wskazano,art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy nie jest adresowany wyłącznie do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, a do każdego ubezpieczonego niebędącego rolnikiem, który ukończył 16 lat i wykonywał pracęw gospodarstwie rolnym.
W opinii Sądu Apelacyjnego, wnioskodawca zatem udowodnił, że pracaw gospodarstwie wykonywana w okresie spornym, miała charakter stały, jej wymiar przekraczał połowę pełnego wymiaru czasu pracy, a w konsekwencji przyjąć należy, że ubezpieczony posiada 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, co z kolei przekłada się na spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących nabycie prawado emerytury.
Tym samym, zarzuty apelacji uznać należy za zasadne i w konsekwencji apelacja została uwzględniona, skutkiem czego, z mocyart. 386 § 1 k.p.c.wyrok Sądu Okręgowego wraz z poprzedzającą go decyzją został zmieniony i przyznane zostało ubezpieczonemu prawo do emerytury, począwszy od dnia 2 listopada 2016r.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono po myśliart. 98 k.c.w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
/-/SSO del. B.Torbus /-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA M.Pierzycka-Pająk
Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR