Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 411/16
Data wyroku: 2017-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Kazimierz Firlej
Słowa kluczowe: Dziedziczenie ustawowe
Podstawa prawna: art. 931 i następne kodeksu cywilnego

Sygn. akt I Ns 411/16

POSTANOWIENIE
Dnia 19 maja 2017 roku
Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący:  SSR Kazimierz Firlej
Protokolant:  sekr. sądowy Katarzyna Boczek
po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 roku w Suchej Beskidzkiej na rozprawie
sprawy z wnioskuM. K. (1)
z udziałemA. K. (1),Ł. K.,D. K.,M. K. (2),B. K. (1),E. K.,M. K. (2),M. K. (3),J. C. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku poM. K. (2),J. K. (1),S. K.,T. K.,J. K. (2),J. K. (1)iA. K. (2)
p o s t a n a w i a:

1
stwierdzić, że spadek poJ. K. (1)synuM.iR., zmarłym w dniu26 września 1985 roku wB., gdzie ostatnio zamieszkiwał, na podstawie ustawy nabyli: żonaM. K. (2)córkaJ.iJ.– w 8/32 częściach oraz dzieci:M. K. (1),S. K.,T. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. K. (1),J. K. (2)iJ. C. (1), dzieciJ.iM.– po 3/32 części;

2
stwierdzić, że wchodzące w skład spadku poJ. K. (1)synuM.iR., zmarłym w dniu 26 września 1985 roku wB., gdzie ostatnio zamieszkiwał, gospodarstwo rolne, na podstawie ustawy nabyli: żonaM. K. (2)córkaJ.iJ.– w 6/24 częściach oraz dzieci:M. K. (1),S. K.,T. K.,A. K. (2),J. K. (2)iJ. C. (1), dzieciJ.iM.– po 3/24 części;

3
stwierdzić, że spadek poT. K.synuJ.iM., zmarłymw dniu 26 czerwca 1997 roku wJ. (...), ostatnio zamieszkałym wB.,na podstawie ustawy nabyli: żonaM. K. (2)córkaF.iA.i córkaM. K. (3)córkaT.iM.– po 1/2 części, wrazz wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym;

4
stwierdzić, że spadek poJ. K. (1)synuJ.iM., zmarłymw dniu 3 maja 2011 roku wO., ostatnio zamieszkałym wB., na podstawie ustawy nabyli: matkaM. K. (2)córkaJ.iJ.– w 7/14 częściach, rodzeństwo:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. K. (2)iJ. C. (1), dzieciJ.iM.– po 1/14 części oraz bratanicaM. K. (3)córkaT.iM.– w 1/14 części;

5
stwierdzić, że spadek poJ. K. (2)synuJ.iM., zmarłymw dniu 6 grudnia 2011 roku wB.P., gdzie ostatnio zamieszkiwał, na podstawie ustawy nabyli: matkaM. K. (2)córkaJ.iJ.– w 6/12 częściach, rodzeństwo:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2)iJ. C. (1), dzieciJ.iM.– po 1/12 części oraz bratanicaM. K. (3)córkaT.iM.– w 1/12 części;

6
stwierdzić, że spadek poM. K. (2)córceJ.iJ., zmarłej w dniu 27 lutego 2013 roku wS., ostatnio zamieszkałej wB., na podstawie ustawy nabyli: dzieci:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2)iJ. C. (1), dzieciJ.iM.i wnuczkaM. K. (3)córkaT.iM.– po 1/6 części;

7
stwierdzić, że spadek poA. K. (2)synuJ.iM., zmarłym10 października 2016 roku wB.P., gdzie ostatnio zamieszkiwał,na podstawie ustawy nabyli: żonaE. K.córkaA.iD.oraz synowie:D. K.iŁ. K., dzieciA.iE.– po 1/3 części.

Sygn. akt I Ns 411/16

UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej
z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt I Ns 411/16
Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2016 r. (k. 2) wnioskodawcaM. K. (1)wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poJ. K. (1),T. K.,J. K. (1),J. K. (2),S. K.na podstawie ustawy oraz poM. K. (2)na podstawie testamentu alograficznego, jak również dokonanie działu spadku poJ.iM. K. (2).
UczestniczkaJ. C. (1)w odpowiedzi na wniosek z dnia 31 października 2016 r. (k. 31) nie kwestionowała wniosku w zakresie stwierdzenia nabycia spadku odnosząc się jedynie do sposobu podziału majątku spadkowego i wskazując, że uczestnikA. K. (2)zmarł.
Pismem z dnia 28 listopada 2016 r. (k. 48) wnioskodawca wniósł o stwierdzenie nabycia spadku również poA. K. (2).
UczestnikA. K. (1)w odpowiedzi na wniosek z dnia 6 grudnia 2016 r. (k. 56) oświadczył, że popiera wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Ponadto wyraził wątpliwość co do okoliczności sporządzenia testamentu alograficznego przezM. K. (2), wskazując, że nie znajdują się w nim sformułowania świadczące o pozostawaniu przez nią w stanie pełnej świadomości, a testament został sporządzony na 6 dni przed śmiercią.
Z kolei pismem z dnia 20 grudnia 2016 r. (k. 62) uczestniczkaM. K. (2)poparła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. UczestniczkaE. K.w piśmie z dnia 5 stycznia 2017 r. (k. 69), uczestnikŁ. K.w piśmie z dnia 5 stycznia 2017 r. i uczestnikD. K.w piśmie również z dnia 5 stycznia 2017 r. (k. 73) wniosku w zakresie stwierdzenia nabycia spadku nie kwestionowali.
Na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r. (k. 113) wnioskodawca cofnął wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poS. K., ponieważ zostało już w tym przedmiocie wydane przez Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej postanowienie z dnia 7 listopada 2016 r., sygn. akt I Ns 393/16.
Na rozprawie z dnia 11 maja 2017 r. (k. 125/2-126) wnioskodawca oświadczył, że testamentM. K. (2)nie spełnia przesłanek zart. 951 k.c., a także zart. 952 k.c.Do stanowiska wnioskodawcy przychylili się uczestnicyA. K. (1),M. K. (2),E. K.iŁ. K.. UczestniczkaJ. C. (1)wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poM. K. (2)na podstawie testamentu z dnia 21 lutego 2013 r., podnosząc, że nawet jeżeli istniały jakieś braki formalne przy sporządzeniu tego testamentu, to wola spadkodawczyni została wobec 3 świadków dostatecznie wyrażona.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. K. (1), synM.iR., zmarł w dniu 26 września 1985 r. wB., gdzie ostatnio przed śmiercią zamieszkiwał. W chwili śmierci spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim zM. K. (2), z którego pozostawił dzieci:M. K. (1),S. K.,T. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. K. (1),J. K. (2)iJ. C. (1).
T. K., synJ.iM., zmarł w dniu 26 czerwca 1997 r. wJ. (...), a ostatnio zamieszkiwał wB.. Pozostawił żonęM. K. (2)i córkęM. K. (3).
J. K. (1), synJ.iM., zmarł w dniu 3 maja 2011 r. wO.. Ostatnio zamieszkiwał wB.. W chwili śmierci był bezdzietnym kawalerem.
J. K. (2), synJ.iM., zmarł w dniu 6 grudnia 2011 r. wB.P., gdzie ostatnio zamieszkiwał. Zamarł jako bezdzietny kawaler.
M. K. (2), z domuB., córkaJ.iJ.zmarła w dniu 27 lutego 2013 r. wS.. Jej ostatnim miejscem zamieszkania byłaB.(...).
S. K., synJ.iM., zmarł w dniu 3 marca 2016 r. wS..
A. K. (2), synJ.iM., zmarł w dniu 10 października 2016 r. wB.P., gdzie ostatnio zamieszkiwał. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim zE. K., pozostawił dwoje dzieci:D. K.iŁ. K..
SpadkodawcyJ. K. (1),T. K.,J. K. (1),J. K. (2)iA. K. (2)nie pozostawili testamentu.
Żaden ze spadkobierców nie zrzekł się spadku po spadkodawcach, nie odrzucił go, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nie toczyło się wcześniej postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po żadnym ze spadkodawców oraz nie sporządzono aktu poświadczenia dziedziczenia.
Dowód: odpis skrócony aktu zgonu: nr(...)(k. 6), nr(...)(k. 7), nr(...)(k. 8), nr(...)(k. 9), nr(...)(k. 10), nr(...)(k. 11), nr(...)(k. 33, 50); odpis skrócony aktu urodzenia: nr(...)(k. 12), nr(...)(k. 13), nr(...)(k. 14), nr(...)(k. 15), nr(...)(k. 52), nr(...)(k. 53); odpis skrócony aktu małżeństwa: nr(...)(k. 16), nr(...)(k. 17), nr(...)(k. 18), nr(...)(k. 51); zapewnienie spadkowe:M. K. (1)(k. 124-124/2, czas nagrania: 00:34:12),A. K. (1)(k. 125),E. K.(k. 125),Ł. K.(k. 125),M. K. (2)(k. 125)
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. I Ns 393/16, Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej stwierdził, że spadek poS. K.na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli żonaM. K. (2)w ½ części i córkaB. K. (2)w ½ części.
Dowód: postanowienie SR w Suchej Beskidzkiej z dnia 7 listopada 2016 r., sygn. akt I Ns 393/16 (k. 15 akt tut. Sądu o sygn. I Ns 393/16)
SpadkodawcaJ. K. (1)wraz żonąM. K. (2)byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wB.P..
W chwili otwarcia spadku poJ. K. (1)na gospodarstwie tym stale pracowała jego żonaM. K. (2), wykonując wszystkie niezbędne prace. Pracowali na nim takżeT. K.,A. K. (2)iJ. K. (2). W pracy na spadkowym gospodarstwie rolnym pomagałaJ. C. (1), która ponadto pracowała stale bezpośrednio przy produkcji rolnej na swoim gospodarstwie.
Z koleiM. K. (1)pracował stale bezpośrednio przy produkcji rolnej na gospodarstwie rolnym swoich teściów, tj.S.iC. G., położonym wŁ..S. K.w tym czasie pracował stale bezpośrednio przy produkcji rolnej na gospodarstwie swojej żony –M. K. (2).J. K. (1)nie pracował wówczas na żadnym gospodarstwie, podobnie jakA. K. (1), który wyjechał z żoną doW..
W skład spadku poT. K.wchodził udział w gospodarstwie rolnym. W chwili śmierci spadkodawcy, jego żonaM. K. (2)pracowała na gospodarstwie rolnym swojego dziadka, a córkaM. K. (3)była małoletnia.

    Dowód:(...)nr(...)(k. 19), wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej (k. 20), odpis zwykły księgi wieczystej (k. 35), wypis z rejestru gruntów (k. 35),(...)nr(...)(k. 35), zeznania świadków:F. K.(k. 114/2-115, czas nagrania: 00:43:20),Z. K.(k. 115, czas nagrania: 01:10:26),M. M. (3)(k. 115/2-116),K. P.(k. 116, czas nagrania: 01:31:52),M. C.(k. 116-116/2, czas nagrania: 01:42:43),J. C. (2)(k. 116/2, czas nagrania: 01:54:23); zeznania:M. K. (1)(k. 124/2-125, czas nagrania: 00:34:12),A. K. (1)(k. 125),E. K.(k. 125/2),Ł. K.(k. 125/2),M. K. (2)(k. 125/2)

SpadkodawczyniM. K. (2)w dniu 21 lutego 2013 r. sporządziła testament na dwóch kartkach papieru kratkowanego, formatu A4, spisany w całości pismem ręcznym, długopisem z wkładem koloru niebieskiego. Testament został spisany w formie protokołu przed Sekretarzem Urzędu GminyB.S.M. G.. Pod treścią oświadczenia woli znajdują się podpisy testatora, dwóch świadków:E. C. (1)iF. K.oraz spisującej testament Sekretarz Gminy.
Spadkodawczyni w testamencie tym przeznaczyła posiadany przez siebie budynek mieszkalno-gospodarczy wraz z gospodarstwem rolnym oraz nowo wybudowany budynek mieszkalny w stanie surowym w całości córceJ. C. (1).
Testament otwarto i ogłoszono w Sądzie Rejonowym w Wadowicach VI Zamiejscowym Wydziale Cywilnym z siedzibą w Suchej Beskidzkiej w dniu 1 października 2013 r.
Dowód: kopia testamentu (k. 4), protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu (k. 12 akt tut. Sądu o sygn. VI Ns 767/13)
Sekretarz GminyM. G.do sporządzenia testamentu poprosiłK. C., który w tym celu przyszedł do Urzędu Gminy wB..M. G.udała się z nim wspólnie do domuM. K. (2).
W dniu sporządzenia testamentu doE. C. (1)i doF. K.przyszłaJ. C. (1), która poprosiła ich o bycie świadkami przy sporządzaniu testamentu przezM. K. (2). Kiedy udali się do domuM. K. (2)była tam już Sekretarz Gminy. Obecni byli takżeJ. C. (1)z mężemK. C..M. K. (2)leżała w łóżku. Sekretarz Gminy odczytała przyE. C. (1)iF. K.to co już zostało przez nią wcześniej spisane i zapytałaM. K. (2)czy się z tym zgadza.M. K. (2)kiwnęła głową i powiedziała, że tak. Świadkowie podpisali się pod testamentem i wrócili do domu.
Dowód: zeznania świadków:E. C. (1)(k. 114, czas nagrania: 00:25:39),F. K.(k. 114/2-115, czas nagrania: 00:43:20), cz. zeznaniaM. G.(k. 123/2-124, czas nagrania: 00:06:56)
Ustalenia Sądu znajdują uzasadnienie we wszystkich przeprowadzonych dowodach, które zostały powołane przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.
Sąd nie dał wiary jedynie zeznaniom świadkaM. G.w zakresie w jakim zeznała, żeE. C. (1)iF. K.przybyli do domuM. K. (2)przed rozpoczęciem procedury spisywania protokołu, aM. K. (2)oświadczyła swoją wolę w ich obecności. Pozostawały one bowiem w sprzeczności z zeznaniamiE. C. (1)iF. K., a ponadto po odczytaniu zeznań tych świadków podczas przesłuchaniaM. G., świadek sama przyznała, że nie pamięta czy byli obecni podczas samego spisania testamentu i w którym momencie przyszli do domu spadkodawczyni.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie z art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.) do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie, do dziedziczenia po każdym ze spadkodawców zastosowanie mają przepisy obowiązujące na chwilę ich śmierci.
Stosownie doart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (§ 2). Stosownie zaś do brzmieniaart. 931 § 1 k.c.do kręgu spadkobierców ustawowych w pierwszej kolejności powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Zgodnie zart. 932 § 3, 4 i 5 k.c.w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. A jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy. Wskazane przepisy w przytoczonym brzmieniu obowiązywały w chwili otwarcia spadku po każdym ze spadkodawców w niniejszej sprawie.
Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd ustalił, że spadkodawcyJ. K. (1),T. K.,J. K. (1),J. K. (2)iA. K. (2)nie pozostawili testamentu. Testament alograficzny miała sporządzić natomiastM. K. (2). Jego ważność była jednak przez wnioskodawcęM. K. (1)oraz uczestnikówA. K. (1),M. K. (2),E. K.iŁ. K.kwestionowana. Strony pozostawały zgodne co osób pozostających w kręgu spadkobierców ustawowych, jak również co do posiadanych przez nie kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Żaden ze spadkobierców nie zrzekł się dziedziczenia po spadkodawcach, nie odrzucił spadku ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nie toczyło się wcześniej postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po żadnym ze spadkodawców oraz nie sporządzono aktu poświadczenia dziedziczenia.
Zgodnie z wyżej powołanymi przepisami Sąd ustalił, że do kręgu spadkobierców ustawowych po spadkodawcyJ. K. (1)należą żonaM. K. (2)w 8/32 częściach oraz jego dzieci:M. K. (1),S. K.,T. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. K. (1),J. K. (2)iJ. C. (1)- po 3/32 części każde z nich.
Do kręgu spadkobierców ustawowych po spadkodawcyT. K.należą żonaM. K. (2)i córkaM. K. (3)- po 1/2 części każde z nich.
Do kręgu spadkobierców ustawowych poJ. K. (1)należą jego matkaM. K. (2)w 7/4 częściach, rodzeństwo:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. K. (2)iJ. C. (1)- po 1/14 części oraz bratanicaM. K. (3)w 1/14 części.
Do kręgu spadkobierców ustawowych poJ. K. (2)należą jego matkaM. K. (2)w 6/12 częściach, rodzeństwo:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2)iJ. C. (1)– po 1/12 części oraz bratanicaM. K. (3)w 1/12 części.
Do kręgu spadkobierców ustawowych poA. K. (2)należą jego żonaE. K.oraz synowie:D. K.iŁ. K.– po 1/3 części.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie ww. przepisów, orzekł jak w pkt 1, 3, 4, 5 i 7 sentencji postanowienia.
Wobec tego, że w skład spadku poJ. K. (1)iT. K.wchodziło gospodarstwo rolne, Sąd musiał orzec osobno, kto dziedziczy to gospodarstwo rolne i zbadać kwalifikacje spadkobierców do dziedziczenia zgodnie zart. 670 § 2 k.p.c., który znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie na mocyart. 3 ust. 3 Ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego(Dz. U. 1990 r., Nr 55, poz. 318). W chwili śmierci pozostałych spadkobierców nie obowiązywały przepisy regulujące dziedziczenie gospodarstw rolnych, w związku z czym Sąd nie był zobligowany badać czy w skład spadku po tych osobach wchodziło gospodarstwo rolne i czy spadkobiercy ustawowi spełniają kwalifikacje do jego dziedziczenia.
W myślart. 1059 k.c., w brzmieniu obowiązującym w chwili śmierciJ. K. (1), spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1
odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności albo

2
są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

3
są trwale niezdolni do pracy.

Z kolei, warunki o jakich mowa w pkt 1 przytoczonego przepisu, określone zostały wart. 160 § 1 k.c.(w ówczesnym brzmieniu). Zgodnie z tym przepisem własność nieruchomości rolnej lub jej część może być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca stale pracuje w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, które zostały określone wRozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r.- w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Zgodnie ze wskazanym rozporządzeniem, przez kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego rozumiano wówczas ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskanie tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych.
W ocenie Sądu, w dacie śmierci spadkodawcyJ. K. (1)kwalifikacje do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego mieli jego żonaM. K. (2)oraz dzieciM. K. (1),S. K.,T. K.,A. K. (2),J. K. (2)iJ. C. (1), spełniający przesłankę zart. 1059 pkt 1 k.c.
Jednocześnie Sąd uznał, że kwalifikacji do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego nie mieliA. K. (1)iJ. K. (1), czego uczestnicy postępowania, w tym samA. K. (1)nie kwestionowali.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł na podstawie powołanych przepisów, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.
W zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego po spadkodawcyT. K., wskazania wymaga, iż w chwili jego śmierciart. 1059 k.c.stanowił, że spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1
stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo

2
mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo

3
są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

4
są trwale niezdolni do pracy.

Sąd uznał, iż powyżej wskazane warunki do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego poT. K.spełnili wszyscy jego spadkobiercy ustawowi, tj. żonaM. K. (2), która spełniła przesłankę zart. 1059 pkt 1 k.c.i córkaM. K. (3), spełniająca warunek zart. 1059 pkt 3 k.c., o czym Sąd orzekł również w pkt 3 sentencji.
Na gruncie niniejszego postępowania w zasadzie sporne było jedynie, czy testament alograficzny sporządzony przez spadkodawczynięM. K. (2)w dniu 21 lutego 2013 r. był ważny.
Kodeks cywilnywprowadza dwa rodzaje formy testamentu: testamenty zwykłe i testamenty szczególne. Testament musi spełniać wszelkie wymogi ważności czynności prawnej oraz wymogi ustalone w przepisachprawa spadkowego. Przy ocenie ważności testamentu należy wziąć pod uwagę przepisy dotyczące zdolności testowania, wad oświadczenia woli przy testamencie, formy testamentu i jego treści.
Jedną z form zwykłych testamentu jest testament alograficzny powołany wart. 951 § 1 k.c., stosownie do którego, spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Zgodnie z § 2 oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.
Jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2007 r., sygn. akt IV CSK 257/06, dla ważności testamentu alograficznego konieczna jest obecność świadków w czasie składania przez spadkodawcę oświadczenia swej woli. Nie wystarczająca jest ich obecność przy spisywaniu protokołu stwierdzającego złożenie przez spadkodawcę oświadczenia ostatniej woli, czy też przy odczytaniu tego protokołu. W uchwale z dnia 26 lutego 1993 r., sygn. akt III CZP 24/93, Sąd Najwyższy podkreślił, że złożenie oświadczenia ostatniej woli przez spadkodawcę musi nastąpić przed przystąpieniem do spisywania treści testamentu. Jednocześnie w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt III CSK 16/15, Sąd Najwyższy stwierdził, że osoba urzędowa, wezwana do udziału w sporządzeniu testamentu, ma obowiązek odebrać oświadczenie ostatniej woli spadkodawcy w obecności jednoczesnej dwóch świadków, a niedopełnienie tego obowiązku uzasadnia przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za wyrządzoną w związku z tym szkodę.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego – zeznań świadkówE. C. (2)iF. K.wynika, że po ich przybyciu do domuM. K. (2)sporządzony protokół został odczytany, a zapytana czy się z nim zgadzaM. K. (2)przytaknęła i powiedziała jedynie, że tak. Świadkowie Ci nie byli natomiast obecni podczas składania przez spadkodawczynię ustnie, w obecności Sekretarz Gminy, oświadczenia zawierającego jej ostatnią wolę, co było niezbędne do sporządzenia testamentu w formie przewidzianej wart. 951 § 1 k.c.
W razie niedochowania wymagań przewidzianych wart. 951 k.c., powodujących, że testament sporządzony w formie przewidzianej w tym przepisie jest nieważny dopuszczalna jest konwersja testamentu alograficznego i uznanie go za ważny testament ustny, przewidziany wart. 952 k.c., jeżeli spełnione są wszystkie przesłanki ważności testamentu ustnego [postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2007 r., sygn. akt IV CSK 257/06]. Zgodnie zart. 952 § 1 k.c.jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.
Jeżeli zatem w ustalonym w sprawie stanie faktycznym za świadka złożenia przezM. K. (2)ustnie oświadczenia ostatniej woli można by uznać Sekretarz Gminy –M. G., to jednakże brakuje dalszych dwóch świadków jednocześnie obecnych przy dokonywaniu tej czynności. Za świadków takich nie można ze względów wskazanych powyżej uznaćE. C. (2)iF. K., jak również obecnych wówczasJ. C. (1)i jej męża, których wyłącza z kręgu świadków sporządzenia testamentuart. 957 § 1 k.c., zgodnie z którym nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.
W świetle powyższego brak zatem podstaw do uznania, że testament spadkodawczyniM. K. (2)spełniał warunki przewidziane wyżej wskazanymi przepisami, czy to dla testamentu zwykłego – alograficznego, czy też dla testamentu szczególnego – ustnego, a zatem że jest ważny.
Wobec stwierdzenia nieważności testamentu, dziedziczenie po spadkodawczyni nastąpiło na podstawieart. 931 § 1 i 2 k.c.Spadkodawczyni zmarła jako wdowa. Pozostawiła po sobie dzieci:M. K. (1),S. K.,A. K. (1),A. K. (2)iJ. C. (1)oraz wnuczkęM. K. (3), którzy jako powołani z ustawy, nabyli spadek po 1/6 części, o czym Sąd orzekł jak w pkt 6 sentencji.