Sąd Okręgowy w Elblągu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 400/16
Data wyroku: 2017-01-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Osowicka, Ewa Pietraszewska, Krzysztof Nowaczyński
Słowa kluczowe: Lokal socjalny
Podstawa prawna: art. 14 ust. 3 ustawy o ochornie praw lokatorów

Sygn. akt I Ca 400/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 stycznia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Ewa Pietraszewska
Sędziowie: SO Teresa Osowicka
SO Krzysztof Nowaczyński (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Kmin
po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. w Elblągu
na rozprawie
sprawy z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wB.
przeciwkoM. S.,A. S.,K. G.oraz małoletniejN. S.reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawowąM. S.
o eksmisję
na skutek apelacji pozwanychM. S.,K. G.orazN. S.
od wyroku Sądu Rejonowego w Braniewie
z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I C 15/16

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III (trzecim) i przyznaje pozwanymM. S.,K. G.iN. S.uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, wstrzymując wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przezGminę M.B.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
zasądza od powódkiSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wB.na rzecz pozwanejM. S.kwotę 560 zł (pięćset sześćdziesiąt złotych) i na rzecz pozwanejK. G.kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

SSO Ewa Pietraszewska SSO Teresa Osowicka SSO Krzysztof Nowaczyński
Sygn. akt I Ca 400/16

UZASADNIENIE
PowódkaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wB.domagała się, po ostatecznym sprecyzowaniu żądań, nakazania pozwanymM. S.,K. G.iN. S.opuszczenia i opróżnienialokalu mieszkalnego nr (...)wbudynku nr (...)przyulicy (...)wB.. W uzasadnieniu podniosła, że pozwani zajmują tenże lokal bez tytułu prawnego. Był on bowiem przedmiotem umowy najmu okazjonalnego, która wygasła w dniu 31.12.2014 r. Zażądała nadto powódka zwrotu kosztów procesu.
PozwaneM. S., działająca także jako przedstawiciel ustawowy małoletniejN. S., iK. G.potwierdziły okoliczności faktyczne podniesione przez powódkę. Wniosły o orzeczeniu o ich uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego.
Sąd Rejonowy w Braniewie wyrokiem z dnia 29.06.2016 r. umorzył postępowanie w stosunku do pozwanegoA. S.(punkt I), nakazał pozwanym aby opuściły i opróżniłylokal mieszkalny numer (...)wbudynku numer (...)przyulicy (...)wB.(punkt II), orzekł, iż pozwanym nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego odGminy M.B.(punkt III), zasądził od pozwanejM. S.na rzecz powódki kwotę 84,25 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt IV) oraz odstąpił od obciążania pozwanychK. G.iN. S.kosztami procesu (punkt V)
Sąd pierwszej instancji ustalił, żelokal mieszkalny nr (...)wbudynku nr (...)przyulicy (...)wB., należy do zasobówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wB.. Na podstawie umowy z dnia 03.02.2014 r. został on oddany w najemM. S.iA. S.na czas oznaczony, do dnia 31.12.2014 r. Zamieszkały tam także córkaM. S.,K. G., oraz ich wspólna córka,N. S.. Mimo upływu czasu trwania umowy najmu najemcy nie wydali lokalu właścicielowi. Aktualnie wlokalu mieszkalnym nr (...)wbudynku nr (...)przyulicy (...)wB.zamieszkująM. S.oraz jej córki,K. G.i małoletniaN. S..M. S.sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, za co pobiera zasiłek w kwocie 520 zł miesięcznie.K. G.uczy się. Otrzymuje alimenty w kwocie 440 zł miesięcznie. Jest osobą niepełnosprawną.M. S.i jej córki są uprawnione do zamieszkania wlokalu komunalnym nr (...)przyulicy (...), będącym przedmiotem umowy najmu zawartej przez ojcaM. S.zGminą M.B..
Sąd Rejonowy w Braniewie zaznaczył, iż cofnięcie pozwu przeciwkoA. S.skutkowało umorzeniem postępowania wobec tego pozwanego na mocyart. 355 § 1 k.p.c.Wskazano, iż podstawę prawną żądania pozwu stanowiart. 222 § 1 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Poza sporem pozostawało, że powódka jest właścicielkąlokalu mieszkalnego nr (...)wbudynku nr (...)przyulicy (...)wB., w którym zamieszkują pozwane. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdził brak uprawnień pozwanych do władania spornym lokalem, począwszy od dnia 01.01.2015 r. W tej dacie, jak również potem, pozwane nie opuściły go jednak, korzystając z niego w dotychczasowy sposób do chwili obecnej. W tak ustalonych okolicznościach Sąd pierwszej instancji nie miał wątpliwości, iż żądanie pozwu było usprawiedliwione w zakresie nakazania pozwanym opuszczenia i opróżnienialokalu mieszkalnego nr (...)położonego wB.przyul. (...).
Sąd pierwszej instancji nie znalazł natomiast podstaw dla przyznania pozwanym uprawniania do otrzymania lokalu socjalnego odGminy M.B.. W tym kontekście przywołany zostałart. 14 ust 4 ustawy o ochronie praw lokatorów. Zaznaczono, iż pozwanaM. S.jest opiekunem niepełnosprawnego ojca, pozwanaK. G.posiada orzeczenie o niepełnosprawności, zaś pozwanaN. S.jest małoletnia. Wszystkie pozwane jednak, co wynikało z treści pisma dyrektoraAdministracji (...)wB.z dnia 18.04.2016 r. posiadały uprawnienie do zamieszkania wlokalu komunalnym nr (...)przyulicy (...)wB., którego najemcą był ojciec pozwanejM. S..
O kosztach procesu należnych od pozwanejM. S.orzeczono na podstawieart. 98 par 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c., zaś podstawę dla odstąpienia od obciążania pozwanychN. S.K. G.kosztami procesu na rzecz powódki stanowiłart. 102 k.p.c.
Apelację od wyroku wniosły pozwaneM. S.,N. S.orazK. G., zaskarżając rozstrzygniecie zawarte w punkcie III (trzecim), tj. w zakresie w jakim Sąd pierwszej instancji orzekł o braku uprawnień pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego z zasobów mieszkaniowychGminy M.B., a także w punkcie IV (czwartym), w którym na pozwanąM. S.nałożony został obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz powódki.
W kwestii obrazy przepisów postępowania skarżące wskazały naart. 224 § 1 k.p.c.w zw. zart. 232 k.p.c.skutkujące brakiem dopuszczenia z urzędu przez Sąd a quo dowodu z przesłuchania w charakterze świadkaJ. Ł., jako najemcylokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wB., na okoliczność zamieszkiwania pozwanych w tym lokalu, wyrażenia przez świadka zgody na zamieszkanie pozwanych w tym lokalu oraz wyjaśnienia czy prowadzi on wspólnie z pozwanymi gospodarstwo domowe.
Obrazaart. 233 § 1 k.p.c.dotyczyła dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego przejawem było przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji jedynie na podstawie treści dokumentu z dnia 18.04.2016 r. pochodzącego odAdministracji (...)wB., iż pozwane posiadają uprawnienie do zajmowania lokalu, którego najemcą jestJ. Ł., przy całkowitym braku ustalenia stanu użytkowego tego lokalu (zawilgocenie, konieczność remontu generalnego, liczby osób tamże zamieszkałych) oraz pominięciu okoliczności, iż pozwane w momencie wyprowadzenia się z tego lokalu utraciły status domownikówJ. Ł., a obecnie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego zJ. Ł..
W kwestii obrazy prawa materialnego pozwane wskazały naart. 14 ust 4 pkt 2 i 5 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnegopoprzez jego niezastosowanie przez Sąd a quo i nieprzyznanie lokalu socjalnego w sytuacji kiedy małoletnia pozwanaN. S.jest osobą niepełnosprawną, zaś pozwanaM. S.jest jej opiekunem, zaś pozwanaK. G.jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną pobierającą naukę.
Naruszeniaart. 14 ust 3 cytowanej ustawy o ochronie praw lokatorów(…) pozwane postrzegały w jego błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, skutkującym uznaniem, iż okoliczność faktycznej niemożności wynajęcia przez pozwane lokalu mieszkalnego na „wolnym rynku”, jak również uwzględnienie stanu użytkowego lokalu, którego najemcą jestJ. Ł.i liczby osób w nim zamieszkujących na metrażu 48 m2– nie stanowiły przesłanki do przyznania na rzecz apelantek lokalu socjalnego z uwagi na ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.
Pozwane domagały się zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie III (trzecim) poprzez przyznanie na ich rzecz uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego odGminy M.B.i orzeczenia o wstrzymaniu eksmisji do czasu zaoferowania pozwanym przez Gminę lokalu socjalnego, jak również zmiany rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV (czwartym) wyroku i odstąpienia od obciążania pozwanej kosztami procesu. Pozwane ewentualnie postulowały o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W obu przypadkach pozwane postulowały o uzupełnienie materiału dowodowego o zeznania świadkaJ. Ł.oraz określone dokumenty.
W uzasadnieniu apelacji skarżące, rozwijając stawiane na wstępie zarzuty, konsekwentnie wskazywały, iż ustalone w sprawie okoliczności uzasadniały uwzględnienie ich żądania w przedmiocie przyznania uprawnienia do lokalu socjalnego z zasobówGminy M.B.. W ocenie pozwanych wyprowadzka z lokalu wynajmowanego przez ojcaM. S.była jednoznaczna z pozbawieniem pozwanych uprawnienia do zajmowania tego lokalu. Niezależnie od powyższego skarżące akcentowały niemożność zamieszkania w tym lokalu z uwagi na liczbę osób już tam zamieszkujących oraz stan techniczny tego lokalu, wymagający kapitalnego remontu.
PowódkaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wB.w odpowiedzi na apelację pozwanych domagała się jej oddalenia, jak niezasadnej, oraz zasądzenia kosztów procesu za drugą instancję według norm prawem przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych, co do zasady, zasługiwała na uwzględnienie w przeważającej części. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd odwoławczy podziela, dostrzegając jednakże konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w toku postępowania drugoinstancyjnego o dowód z zeznań świadkaJ. Ł.oraz określonych dokumentów. Zasadniczo bowiem Sąd Rejonowy w Braniewie prawidłowo ocenił, iż pozwanym na mocyart. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz. U. 2016, poz. 1610, zwana w dalszej części uzasadnienia „ustawą")nie przysługiwało uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego z zasobów mieszkaniowychGminy M.B., z przywołaniem trafnego wniosku na poparcie tej tezy – tj. okoliczności, że pozwane miały sposobność zamieszkania w innym lokalu niż dotychczas przez nie używany.
Stąd też Sąd Okręgowy w Elblągu nie znajduje usprawiedliwionych podstaw dla podzielenia zarzutu skarżących, jakoby Sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy art. 14 ust. 4 pkt 2 i 5 ustawy, na skutek niewzięcia pod uwagę okoliczności niepełnosprawności pozwanychN. S.iK. G.(oraz dodatkowo statusu bezrobotnej tej pozwanej), a także faktu bycia przezM. S.opiekunem małoletniej córkiN., co skutkowało nieprzyznaniem lokalu socjalnego – wobec ustawowego obowiązku jego przyznania – z tej li tylko przyczyny, że pozwane posiadały jedynie „abstrakcyjne” uprawnienie do zamieszkania w innym lokalu niż ten, z którego ich eksmisję orzeczono. Zgodnie z art. 14 ust. 4 pkt 2 i 5 ustawy sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec małoletniego, niepełnosprawnego w rozumieniu przepisówustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej(Dz. U. z 1998 r. poz. 414, z późn. zm.) lub ubezwłasnowolnionego oraz sprawującego nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą, a także osoby posiadającej status bezrobotnego - chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany.
Możliwość zamieszkania w innym lokalu nie oznacza, że osoba eksmitowana musi dysponować samodzielnym tytułem - własnościowym lub o charakterze lokatorskim - do lokalu mieszkalnego albo jego ekspektatywą, która będzie spełniona najpóźniej w realnej dacie eksmisji; takiego wymaganiaart. 14 ust. 4in fine nie statuuje. Wystarczy dysponowanie tytułem pochodnym lub możliwością jego uzyskania, który w świetle poczynionych przed sąd ustaleń pozwoli zamieszkać osobie eksmitowanej, tytuł do zamieszkania w innym lokalu może mieć oparcie w różnych stosunkach prawnych, w tym również w stosunkach prawnorodzinnych(por. Komentarz do art. 14 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów (…), Roman Dziczek, System Informacji Prawnej Lex Gamma 2017).
W oparciu o powyższe zaznaczyć trzeba, iż Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 14 ust 4 ustawy i w konsekwencji orzekł, iż każdy tytuł prawny dający podstawę do zamieszkania w innym lokalu, niż ten z którego orzeczono eksmisję, jest samodzielną i wystarczającą przesłanką dla orzeczenia o braku uprawnienia osób eksmitowanych do uzyskania lokalu socjalnego z zasobów mieszkaniowych danej gminy. W tym kontekście zarzuty formułowane przez pozwane – tj. iż faktycznie nie mają one możliwości zamieszkania w lokalu, którego najemcą jestJ. Ł., z upatrywaniem przyczyny takiego stanu rzeczy w liczbie domowników ten lokal już zajmujących, akcentowaniem jego niewielkiej powierzchni dla tylu domowników (49 m2), konieczności wykonania kapitalnego remontu, czy w końcu złożonym przez świadkaJ. Ł.oświadczeniem o braku jego zgody na wprowadzenie się do lokalu córki z wnuczkami – nie miały w istocie dla sprawy żadnego znaczenia. Skoro, jak już zaznaczono, o braku podstaw dla orzeczenia o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego na podstawie art. 14 ust 4 ustawy decyduje każdy tytuł prawny do zamieszkania w innym lokalu, to w okolicznościach tej sprawy wszystkie pozwane takowym tytułem dysponują. Taka argumentacja znajduje wprost potwierdzenie w treści dokumentu z dnia 18.04.2016 r. sporządzonego przezAdministrację (...), z której wynika, że pozwane posiadają uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu położonym wB.przyul. (...), a którego najemcą pozostajeJ. Ł.(k.49). Subiektywne spostrzeżenia i uwagi apelantek co do nadmiernego „zagęszczenia” domowników, jakie powstałoby po wprowadzeniu się pozwanych do lokalu najmowanego przezJ. Ł., z uwzględnieniem nawet rotacyjnych wyjazdów za granicę poszczególnych domowników celem wykonywania pracy zarobkowej, czy też dotyczące niekorzystnych walorów technicznych tego lokalu mieszkalnego – pozostają dla sprawy irrelewantne.
Sąd odwoławczy znajduje natomiast podstawę dla podzielenia zarzutu apelantek odnośnie naruszenia przez Sąd a quo art. 14 ust 3 ustawy, choć nie można zgodzić się z pozwanymi, iż naruszenie to polegało na „błędnej wykładni tego przepisu i jego niewłaściwym zastosowaniu”, w sytuacji kiedy Sąd rejonowy całkowicie abstrahował od subsumpcji stanu faktycznego ustalonego w sprawie pod wskazywaną normę prawną. Zgodnie z art. 14 ust 3 ustawy sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o uprawnieniu osób, wobec których nakazano opróżnienie lokalu, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegonakłada na sąd obowiązek rozważenia z urzędu przesłanek uprawnienia osoby, która była lokatorem, do otrzymania lokalu socjalnego, oraz stosownego do wyniku tego badania orzeczenia w wyroku eksmisyjnym. Struktura regulacji zawartej w art. 14 tej ustawy wskazuje na to, żesąd w pierwszej kolejności powinien brać pod uwagę indywidualną sytuację danej osoby, a więc "dotychczasowy sposób korzystania z lokalu i szczególną sytuację materialną oraz rodzinną osób zobowiązanych do jego opróżnienia"(art. 14 ust. 3), z tym że nie może nie orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego w stosunku do wymienionych w art. 14 ust. 4 kategorii osób. Takiego obowiązku sąd nie ma jedynie w pewnych, wyjątkowych okolicznościach, np. uprawniony ma zamieszkać w innym lokalu, gdy powodem eksmisji jest znęcanie się nad rodziną (art. 17) lub gdy zachodzi rażące wykraczanie przez pozwanego o eksmisję przeciwko porządkowi domowemu albo rażąco naganne postępowanie uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie (argument z art. 13)(por. wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 08.11.2013 r., II CA 503/13,(...)Prawnej Lex Gamma nr(...)).
Innymi słowy, jeśli nie zachodzi żadna z przesłanek obligatoryjnego orzeczenia o przyznaniu prawa do lokalu socjalnego, (art.14 ust. 4 ustawy), przyznanie takiego lokalu może być uzasadnione ze względu na sytuację życiową, w szczególności warunki finansowe i rodzinne danej osoby, a fakultatywne przesłanki z art. 14 ust. 3 ustawy do otrzymania lokalu socjalnego sąd bada z urzędu(tak Sąd Okręgowy w Gdańsku w wyrokach z dnia 11.10.2012 r., III Ca 51/12,(...)Prawnej Lex Gamma nr(...)oraz z dnia 18.02.2011 r., III Ca 1393/10,(...)Prawnej Lex Gamma nr(...)).
Całokształt okoliczności sprawy, pogłębiony dodatkowo o materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania przed Sądem odwoławczym, daje usprawiedliwione podstawy dla konstatacji, iż sytuacja życiowa pozwanych, w szczególności w aspekcie finansowym i rodzinnym, pozwala na zakwalifikowanie pozwanych do grona osób uprawnionych do uzyskania lokalu socjalnego z zasobówGminy M.B.. Dla uzasadnienia takowego wniosku wskazać należy przede wszystkim na okoliczności związane ze stanem zdrowia pozwanychN. S.iK. G.. Pierwsza z wymienionych pozwanych ma astmę oraz alergię, druga zaś cierpi na raka przysadki mózgowej, znajduje się pod obserwacją szpitalną, dodatkowo sygnalizuje się jej dysfunkcje zdrowotne związane z tachykardią. Z kolei pozwanaM. S.w chwili obecnej jest w kolejnej ciąży, przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie pracuje, wcześniej zatrudniona była w lokalu gastronomicznym za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości najniższej krajowej. Dochody miesięczne rodziny pozwanych w przeważającej części pochodzą z tytułu alimentów naN. S.iK. G.(łącznie 850 zł), zasiłku rodzinnego (118 zł), świadczenia wychowawczego na małoletnią pozwanąN. S.(500 zł). PozwanaM. S.posiada wymagalne zadłużenie z tytułu opłat za lokal, z którego orzeczono eksmisję pozwanych, w łącznej wysokości około 18.000 zł. W tym kontekście sytuacja rodzinna i materialna pozwanych, w ocenie Sądu Okręgowego w Elblągu, jawi się jako szczególna, co na kanwie art. 14 ust. 3 ustawy pozwalało na pozytywne zweryfikowanie występowania przesłanek uprawniających apelantki do otrzymania lokalu socjalnego z zasobówGminy M.B..
Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Okręgowy w Elblągu na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w punkcie III (trzecim) i przyznał pozwanym uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, wstrzymując wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przezGminę M.B.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego (punkt 1).
W pozostałym zakresie, na podstawieart. 385 k.p.c., apelacja pozwanych podlegała oddaleniu w zakresie zaskarżonego rozstrzygnięcia zawartego wpunkcie IV(czwartym) o kosztach procesu za pierwszą instancję, których obowiązek zwrotu został nałożony na pozwanąM. S.. Pozwane przegrały postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, eksmisja pozwanych z lokalu została orzeczona, w związku z czym zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy powódce należał się zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Pozwane wygrały postępowanie apelacyjne w przeważającym zakresie, co skutkowało rozstrzygnięciem o kosztach procesu za drugą instancję na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i nałożeniem na powódkę obowiązku zwrotu tych kosztów na rzecz apelantek. Na koszty te składała się opłata od apelacji oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego skarżących.