Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 52/17
Data wyroku: 2017-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Kołeczko-Wacławik
Słowa kluczowe: Pożyczka
Podstawa prawna: art. 720 kpc

Sygn. akt III Ca 52/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Teresa Kołeczko - Wacławik
po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. w Gliwicach na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.
przeciwkoT. O. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu - Zdroju
z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt I C 498/16

oddala apelację.

SSO Teresa Kołeczko - Wacławik
Sygn. akt III Ca 52/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 października 2016r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanejT. O. (2)na rzecz powoda(...) sp. z o.o.wG.kwotę 3758,75 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy procentowej kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego w stosunku rocznym od dnia 8 grudnia 2015r., przy czym od 1 stycznia 2016r. w wysokości nie wyższej niż dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie (pkt 1); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2); zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 47,06 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3).
Orzeczenie to zapadło przy ustaleniu, że w dniu 15 czerwca 2015 r. pozwana zawarła z powodemumowę pożyczki nr (...)(...), na mocy której udzielono jej pożyczki w kwocie 8.775 zł. Umowa przewidywała, że pożyczka nie jest oprocentowana, a pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść opłatę w wysokości 4275 zł tytułem prowizji zwanej „całkowitym kosztem pożyczki”. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania pożyczki wynosiła 297,38% (§ 2.1 i 2 umowy). Kwota którą wypłacono pozwanej wynosiła 4500 zł. Pismem z dnia 22 lipca 2015 r. powódka sporządziła wezwanie do zapłaty adresowane do pozwanej, zaś w dniu 22 października 2015 r. wypowiedziała umowę pożyczki. Pozwana na poczet zadłużenia wynikającego z tej umowy pożyczki spłaciła kwotę 751,25 zł. Ponadto z wypłaconej kwoty uregulowała zadłużenie w wysokości 942,50 zł wynikające z poprzednio zaciągniętej pożyczki.
Ustalenia te doprowadziły Sąd pierwszej instancji do przekonania o częściowej zasadności zgłoszonego roszczenia, znajdującego oparcie w przepisachart. 720 § 1 kc.Uznał Sąd, że zgromadzony materiał potwierdza istnienie zobowiązania pozwanego z tytułu umowy pożyczki w zakresie kapitału, gdyż przedstawione przez stronę powodową dokumenty jednoznacznie potwierdzają zarówno fakt zawarcia umowy pożyczki, jak i jej niespłacenia. Stwierdził Sąd, że postanowienia umowy z dnia 24 lipca 2008 r. spełniają przesłanki kredytu konsumenckiego w rozumieniuart. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim. W ocenie Sądu znaczna część żądania pozwu budzi poważne wątpliwości w świetle przepisów o zobowiązaniach umownych i ochronie konsumenta przed niedozwolonymi klauzulami umownymi. Z przedłożonej umowy wynika, że pożyczka nie jest oprocentowana, ale jednocześnie pożyczkobiorca jest zobowiązany do uiszczenia prowizji w wysokości 48,16% kwoty pożyczki. Tak ustalone warunki umowy, bez wskazania, czym w istocie jest prowizja pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami i naruszają interes pozwanej, bowiem kwota ta nie jest głównym świadczeniem. W ocenie Sądu, koszt prowizji zawiera ukryte koszty zawarcia umowy i jego pobranie należy uznać za próbę obejścia zakazu wynikającego z przepisów o odsetkach maksymalnych, które obecnie wynoszą 10%. Stosownie doart. 58 § 1 kcSąd z urzędu zauważył nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą albo mającej na celu obejście ustawy. Mającna uwadze treśćart. 58 § 3 kci orzecznictwo doszedł Sąd do przekonania, że pomimo nieważności klauzuli umownej dotyczącej kosztów prowizji umowa pożyczki w pozostałym zakresie jest wiążąca. Ze wskazanych przyczyn uwzględnił Sąd żądanie pozwu w części należności głównej w zakresie wypłaconej faktycznie pożyczki w kwocie 4500 zł oraz kosztów działań windykacyjnych w kwocie 10 zł. Jako że pozwana spłaciła powódce kwotę 751,25 zł należało uwzględnić powództwo do kwoty 3758,75 zł. W pozostałej części powództwo jako bezzasadne oddalono.O odsetkach umownych od uwzględnionej kwoty orzekł Sąd na podstawieart. 481 § 1 kc, a o kosztach w oparciu oart. 100 kpc, stosunkowo je rozdzielając.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w części oddalającej powództwo i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, przy zasądzeniu na jego rzecz kosztów procesu za obie instancje. Zarzucił naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwą ocenę dowodów i obrazę prawa materialnego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda, jako całkowicie bezzasadna, podlegała oddaleniu.
Wbrew jej zarzutom, Sąd Rejonowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i prawidłowo ustalił stan faktyczny, w oparciu o dołączone do akt sprawy dokumenty, wyprowadzając trafne wnioski.
Zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie są uzasadnione, tym bardziej, że ich skuteczne podniesienie w apelacji wymaga-art. 5059§ 11pkt 2 k.p.c.-wykazania, że mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I Instancji wydał słuszne rozstrzygnięcie oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz dokonanych na jego podstawie rozważaniach prawnych wynikających z właściwie zastosowanych przepisów prawa.
Sąd odwoławczy nie podziela stanowiska strony apelującej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do sprzeczności w ustaleniach Sądu I Instancji z zebranym materiałem dowodowym, odnośnieuznania, iż Sąd oparł żądanie powódki na żądaniu uiszczenia przez pozwaną kwoty prowizji; nadto błędnym utożsamieniu kwoty prowizji z odsetkami. W uzasadnieniu apelacji skarżący negując ustalenia Sądu w tym zakresie wskazał, iż kwota prowizji została uiszczona przez pozwaną w dniu zawarcia umowy, naliczanie odsetek na gruncie przedmiotowej umowy pożyczki zostało ograniczone przez strony do sytuacji zaprzestania realizowania zobowiązań umownych przez pozwaną, a stopa odsetkowa została bezspornie ustalona na poziomie zgodnym z obowiązującym prawem.Złożona do akt umowana mocy której udzielono pożyczki w kwocie 8.775 zł przewidywała wprost, że pożyczka nie jest oprocentowana, a pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść opłatę w wysokości 4275 zł tytułem prowizji zwanej „całkowitym kosztem pożyczki”. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania pożyczki wynosiła 297,38% (§ 2.1 i 2 umowy). Sama tylko możliwość oceny tych samych faktów w odmienny sposób, nie stanowi podstawy do podważania prawidłowości ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji gdy ustalenie te są logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym, a nadto wprost wynikają z przedłożonych dokumentów.
Sąd Rejonowy wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy oraz dokonał na jego podstawie prawidłowych ustaleń faktycznych. W oparciu o przeprowadzone dowody zasadne było ustalenie wysokości żądania w kwocie wskazanej w zaskarżonym wyroku. Sąd Okręgowy podziela te ustalenia faktyczne i przyjmuje za własne.
Powód domagał się w niniejszej sprawie zasądzenia od pozwanej roszczenia pieniężnego z tytułu niespłaconej umowy pożyczki. Żądanie to Sąd Rejonowy uwzględnił w części. Mając na uwadze wywiedzione żądanie, dowody zaoferowane przez powoda na jego poparcie, stanowisko pozwanej w ocenie Sądu Okręgowego należało uznać trafność skarżonego wyroku. Sąd Okręgowy ponownie dokonując oceny dowodów nie doszukał się w postępowaniu Sądu Rejonowego jakiejkolwiek wadliwości i dowolności w tym zakresie.Ponadto powód w apelacji nie wskazał na konkretne istotne uchybienia, których w tym zakresie miał dopuścić się Sąd pierwszej instancji.
Nie naruszył też Sąd I instancji przepisów prawa materialnego. Bezsporne było między stronami, iż powód przekazał pozwanej kwotę 8775zł, jak i fakt, że kwoty tej (poza 751,25 zł uiszczonymi w toku niniejszego postępowania sądowego) pozwana nie zwróciła. Pozwana w toku postępowania potwierdziła otrzymanie kwoty w ramach spłacenia wcześniej zaciągniętej pożyczki. Zatem w sprawie znajdzie zastosowanieart. 720 § 1 k.c.zgodnie, z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Zaoferowany przez powódkę materiał nie dawał jednak podstaw do przyjęcia, że te postanowienia umowy są zgodne z prawem. Istota apelacji sprowadzała się w gruncie rzeczy do określenia charakteru zapisu § 2.1 umowy pożyczki gotówkowej i w tym zakresie Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji zaprezentowane w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia, ze stanowił on niedozwoloną klauzulę abuzywnąi w konsekwencji z uwagi na swój charakter nie wiązał stron umowy.
Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Rejonowy dokonał w realiach niniejszej sprawy-prawidłowej wykładni i subsumcji przepisuart. 58 kc.W ocenie Sądu Okręgowego zasadna jest ocena Sadu Rejonowego, iż brak jest podstaw do zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 4307,01 zł za koszty prowizji. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że postanowienia dotyczące ustalenia wysokości prowizji w wysokości 48,16% kwoty pożyczki, stanowią niedozwoloną klauzulę umowną, rażąco naruszającą interesy konsumenta, przy czym w materiale dowodowym brak było podstaw do przyjęcia, że tego rodzaju zapis w umowie został uzgodniony indywidualnie z pozwaną i że pozwana miała jakikolwiek wpływ na jego treść. W sytuacji, gdy kwota pożyczki ustalona była na 8775 zł, trudno przyjąć za zasadne twierdzenie, że pozwana w sposób racjonalny wyraziła zgodę na pokrycie kosztów w kwocie 4275 zł, bowiem kwota ta stanowiła niemal połowę kwoty pożyczki. W tym stanie rzeczy, tego rodzaju postanowienie umowne nie wiążącą konsumenta (art. 385 1 § 1 i 2kc).Zgodnie bowiem z treściąart. 3851§ 1 kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu (§ 3 cytowanego przepisu). W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano zaś, że przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy. Zdaniem Sądu Odwoławczego określenie jej w takiej wysokości rażąco odbiegało od uczciwych i rzetelnych standardów, a nadto było sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszało zasadę ekwiwalentności świadczeń.
Rację ma Sąd I instancji i w tym zakresie, że opłata ta mimo zawarcia zapisu, iż oprocentowanie wynosi 0% w stosunku rocznym i jest niezmienne w trakcie trwania umowy, a(...)wynosi 297,38% jest w istocie próbą obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. W świetle zapisów umowy w istocie uzasadnione jest twierdzenie, że strona powodowa stosuje zabieg wprowadzenia dodatkowej opłaty pomimo, że formalnie ogranicza wysokość odsetek kapitałowych do poziomu zgodnego z treściąart. 359 § 21k.c.Pożyczkodawca podjął próbę obejścia przepisu o odsetkach maksymalnych. Mając na względzie, że w niniejszym przypadku mamy do czynienia z obrotem konsumenckim, taki zabieg prowadzi do naruszenia interesów konsumenta. Zastrzeżenie takich opłat, zmierzające do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych jest niedopuszczalne (art. 359 § 21kc), a zatem jako sprzeczne z ustawą - nieważne (art. 58 § 1kc). Podkreślenia wymaga za Sądem I instancji, że wszelkie opłaty i prowizje pobierane przez pożyczkobiorcę powinny wyrównywać rzeczywiste koszty poniesione przez niego w związku z podjęciem danej czynności i nie powinny być rażąco wysokie dla konsumenta. Nie można zatem podzielić zarzutu, że Sąd dokonał błędnej oceny prawnej umowy i zaniedbał wypracowany model przeciętnego konsumenta.
Podzielając zasadność rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego co do istoty sprawy, Sąd II instancji nie widział również podstaw do weryfikacji orzeczenia w zakresie kosztów postępowania. Żądanie powoda zostało uwzględnione w 46,60%, co Sąd ustalił porównując wysokość dochodzonego roszczenia z ostatecznie zasądzonym roszczeniem, a ponadto opłata sądowa od pozwu uiszczona w elektronicznym postępowaniu upominawczym wyniosła 101 zł - zatem zaktualizowały się przesłanki zart. 100 kpci powodowi należał się zwrot kosztów w wysokości 47,06 zł.
Ze wskazanych przyczyn apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu stosownie doart. 385 kpc.

SSO Teresa Kołeczko-Wacławik