Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie
IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IX U 620/16
Data wyroku: 2017-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON

Sygn. akt IX U 620/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia z dnia 12 września 2016 r., znak(...), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawieart. 36 ust. 1 pkt 6 i art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 277) orazart. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963) ustalił nadpłatę zasiłku chorobowego za okres od dnia 9 lipca 2014 r do dnia 11 sierpnia 2014 r. oraz od dnia 6 października 2014 r. do dnia 30 grudnia 2014 r. w kwocie 1.200 zł z powodu wyłączeniaJ. W.z datą wsteczną, tj. od dnia 26 maja 2014 r. z ubezpieczenia społecznego rolników oraz zobowiązałJ. W.do zwrotu kwoty 1.200 zł za ww. okresy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że ubezpieczona od dnia 1 stycznia 1998 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako właściciel gospodarstwa rolnego oraz otrzymała zasiłek chorobowy za okres od dnia 9 lipca 2014 r do dnia 11 sierpnia 2014 r. oraz od dnia 6 października 2014 r. do dnia 30 grudnia 2014 r. w łącznej wysokości 1.200 zł. Nadto organ podniósł, iż prawomocną decyzją z dnia 29 czerwca 2016 r. wyłączono ubezpieczoną z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 26 maja 2014 r., a w konsekwencji uznano, iż pobrany w ww. okresach zasiłek chorobowy był świadczeniem nienależnym, a ubezpieczona, pouczona o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, winna go zwrócić.
UbezpieczonaJ. W.wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała, iż w momencie wypłaty zasiłku chorobowego podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podkreśliła, iż po zawarciu umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego w dniu 15 maja 2014 r. złożyła wniosek o wyłączenie jej z ubezpieczenia społecznego rolników, jednakże organ rentowy odmówił wydania takiej decyzji, podając, iż dzierżawa gospodarstwa rolnego nie stanowi wystarczającej przyczyny. Pracownicy organu zażądali od ubezpieczonej zaświadczenia z Urzędu Gminy, z którego będzie wynikać, iż ani ubezpieczona, ani jej mąż (który otrzymuje emeryturę z ZUS-u) nie są płatnikami podatku rolnego. W Urzędzie Gminy odmówiono ubezpieczonej wydania wymaganego zaświadczenia, wskazując, iż zgodnie zustawą o podatku rolnymobowiązek podatkowy spoczywa na właścicielu gruntów, a nie na dzierżawcy. Nadto ubezpieczona podniosła, iż organ rentowy w dalszym ciągu naliczał jej składkę na ubezpieczenie społeczne, którą terminowo opłacała, dlatego też była przekonana, że przysługują jej świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników. W ocenie ubezpieczonej jako kuriozum należy ocenić sytuację, gdy KRUS ostatecznie dokonał wyłączenia jej z ubezpieczenia społecznego rolników na podstawie tej samej umowy dzierżawy, która wcześniej nie stanowiła dla niego dostatecznej podstawy do wyłączenia. Ubezpieczona zaprzeczyła nadto, by była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń oraz podkreśliła, iż wręcz przeciwnie – została poinformowana, że nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, organ naliczał jej składki na ubezpieczenie, a nadto w 2016 r. wydał jej zaświadczenie, iż podlega temu ubezpieczeniu. Ubezpieczona podkreśliła, iż w momencie pobierania spornego świadczenia nie miała świadomości, że może ono okazać się nienależne, przy czym spożytkowała je na zwykłe codzienne potrzeby życiowe. W konsekwencji odwołująca wniosła o zmianę decyzji poprzez zaniechanie żądania zwrotu zasiłku chorobowego.
W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o oddalenie odwołania, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i nie odnosząc się w żadnej mierze do faktów przytoczonych przez ubezpieczoną w odwołaniu (i dokumentów załączonych do odwołania), z wyjątkiem wskazania, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania przepisy prawa cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu.
W odpowiedzi na odpowiedź na odwołanie ubezpieczona ponownie wskazała, iż pomimo poinformowania organu o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej w związku z zawarciem umowy dzierżawy oraz podjęciem opieki nad chorą matką, organ nie wyrejestrował jej z ubezpieczenia społecznego rolników, co skutkowało koniecznością opłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Ubezpieczona podniosła, że z uwagi na posiadany przez nią okres składkowy i nieskładkowy dający prawo przejścia na emeryturę z ZUS od listopada 2017 r., korzystniejsze dla niej było ustanie ubezpieczenia społecznego rolników i zgłoszenie jej do ZUS przez Ośrodek Pomocy(...). Z tego też powodu nie złożyła odwołania od decyzji organu o wyłączeniu jej z ubezpieczenia społecznego rolników.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. W.ma 61 lat. Obecnie nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Jest opiekunem swojej matkiH. W., która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, z symbolem niepełnosprawności – 02 – P, na stałe.H. W.wymaga stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane w dniu 11 stycznia 2011 r.
Niesporne, a nadto dowód:
- decyzja Ośrodka Pomocy(...)z dnia 18 czerwca 2014 r. – k. 37,
- orzeczenie o stopniu niepełnosprawnościH. W.– k. 36;
J. W.od dnia 1 stycznia 1998 r. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego objęta była ubezpieczeniem społecznym rolników.
Niesporne;
W dniu 15 maja 2014 r.J. W.zawarła zR. W.umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,03 ha położonego wS., w gminieP.. W umowie znalazła się informacja, iż wydzierżawiający zawiera umowę dzierżawy w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myślustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ponadto wskazano w niej, iż dzierżawca przyjmuje gospodarstwo rolne w dzierżawę z dniem 16 maja 2014 . oraz będzie ponosił koszty związane z jego prowadzeniem, w tym opłacał podatek rolny.
Niesporne, a nadto dowód:
- umowa dzierżawy z dnia 15 maja 2014 r. – k. 6;
W maju 2014 r.J. W.złożyła wniosek w Ośrodku Pomocy(...)wP.o wypłatę zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorą matką. Została poinformowana, że w celu wypłaty zasiłku musi się wyrejestrować z ubezpieczenia społecznego rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W tym samym dniuJ. W.stawiła się w jednostce terenowej KRUS-u wW.celem wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych rolników. Przedstawiła pracownikowi KRUS umowę dzierżawy zawartą zR. W.. Uzyskała informację, że do wyrejestrowania z ubezpieczenia społecznego rolników potrzebne jest zaświadczenie z urzędu gminy, iż nie podlega ona podatkowi rolnemu. W Urzędzie Gminy wP.J. W.odmówiono wydania ww. zaświadczenia powołując się na przepisyustawy o podatku rolnym, wskazujące, iż podatek rolny uiszcza właściciel, a nie dzierżawca. O swoich ustaleniachJ. W.telefonicznie poinformowała jednostkę terenową KRUS-u wW..
W dniu 18 czerwca 2014 r. Wójt GminyP.przyznałJ. W.zasiłek dla opiekunaH. W.. Aby uzyskać zasiłek opiekuńczyJ. W.złożyła, będąc pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, pisemne oświadczenie, iż nie prowadzi gospodarstwa rolnego.
Dowód:
- przesłuchanieJ. W.w charakterze strony – k. 44 – 46,
- decyzja z dnia 18 czerwca 2014 r. – k. 37;
W okresie od dnia 9 lipca 2014 r. do dnia 11 sierpnia 2014 oraz w okresie od dnia 6 października 2014 r. do dnia 30 grudnia 2014 r.J. W.była niezdolna do pracy. Decyzjami Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznano i wypłaconoJ. W.zasiłek chorobowy w łącznej wysokości 1.200 zł.
Niesporne, a nadto dowód:
- zaświadczenia(...)k. 20 – 21, 25 – 26, 31 akt organu rentowego,
- decyzja z dnia 8 sierpnia 2014 r. – k. 22 akt organu rentowego,
- karta zasiłku chorobowego – k. 34 – 35 akt organu rentowego;
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dalszym ciągu, raz na kwartał przysyłałaJ. W.pisma w sprawie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne rolników.J. W.systematycznie uiszczała należności na rzecz KRUS-u.
W dniu 9 lutego 2016 r. organ rentowy wydał zaświadczenie, żeJ. W., nadal od dnia 1 stycznia 1998 r. z mocy ustawy podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jej konto nie wykazuje zadłużenia.
Niesporne, a nadto dowód:
- przesłuchanieJ. W.w charakterze strony – k. 44 – 46;
- zaświadczenie nr PT-403-(...)– k. 9,
- pismo KRUS dotyczące składki za okres od kwietnia do czerwca 2016 r. – k. 7,
- wydruk z konta bankowego – k. 8;
W 2016 r.J. W.dowiedziała się, iż istnieje możliwość, by składki na ubezpieczenie społeczne rolników płacił za nią Ośrodek Pomocy(...). W dniu 21 czerwca 2016 r.J. W., zgodnie z sugestią pracownika(...), przedstawiła w organie ww. oświadczenie sporządzone w maju 2014 r. oraz ponownie umowę dzierżawy. Pracownik KRUS poinformował ją, iż w ogóle nie powinna podlegać ubezpieczeniu i to z datą wsteczną.
Dowód:
- przesłuchanieJ. W.w charakterze strony – k. 44 – 46;
Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 czerwca 2016 r. wyłączonoJ. W.z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 26 maja 2014 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w dniu 21 czerwca 2016 r. do organu dostarczono oświadczenie z dnia 4 czerwca 2014 r. złożone w Ośrodku Pomocy(...)wP.o nieuprawianiu ziemi i zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 26 maja 2014 r., a także umowę dzierżawy zarejestrowaną w dniu 26 maja 2014 r. w Starostowie Powiatowym wG., co świadczy o tym, iż od dnia 26 maja 2014 r.I. W.nie podlega ubezpieczeniom społecznym rolników.
Wobec niezaskarżenia decyzji stała się ona prawomocna.
J. W.nie zaskarżyła przedmiotowej decyzji, albowiem już wcześniej zależało jej na wyrejestrowaniu z ubezpieczeń społecznych rolników – do grudnia 1998 r. jej łączny składkowy i nieskładkowy w ZUS wynosił 19 lat, 4 miesiące i 1 dzień.J. W.może przejść na emeryturę z ZUS już w listopadzie 2017 r., a z KRUS w 2023 r.
Niesporne, a nadto dowód:
- przesłuchanieJ. W.w charakterze strony – k. 44 – 46;
- decyzja z dnia 29 czerwca 2016 r. – k. 32 akt organu rentowego,
- decyzja ZUS z dnia 13 czerwca 2016 r. o ustaleniu kapitału początkowego – k. 35,
W dniu 12 lipca 2016 r. Ośrodek Pomocy(...)wP.zgłosiłJ. W.do ZUS do ubezpieczeń społecznych.
Niesporne, a nadto dowód:
- (...)k. 10;
Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 26 października 2016 r. stwierdzono na koncie ubezpieczonej nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 3.234 zł. Wskazano, iż kwota ta zostanie zwrócona w ciągu 30 dni oraz iż nie została pomniejszona o nienależnie pobrane świadczenia.
Dowód:
- decyzja z dnia 26 października 2016 r. – k. 34;

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Odwołanie okazało się uzasadnione.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało, iżJ. W.została prawomocnie wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników z dniem 26 maja 2014 r., a także, iż pobrała zasiłek chorobowy w kwocie 1.200 zł za okres od dnia 9 lipca 2014 r do dnia 11 sierpnia 2014 r. oraz od dnia 6 października 2014 r. do dnia 30 grudnia 2014 r. Spór dotyczył natomiast tego, czy wypłacony zasiłek chorobowy stanowił świadczenie nienależne.
W myślart. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, znajdującego zastosowanie na mocyart. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.
Zgodnie zaś art. 84 ust. 2 ww. ustawy za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.
Jak wynika z treści zaskrzonej decyzji organ łączy „nienależność świadczenia” z sytuacją przewidzianą w art. 84 ust. 2 pkt 1, albowiem w treści decyzji odwołuje się do pouczenia ubezpieczonej o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń. Odwołująca okolicznościom tym przeczy, wskazując, iż przeciwnie – to organ wskazywał, iż podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W istocie materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu nie pozwala na przyjęcia, by ubezpieczona była pouczona o braku prawa do pobierania spornego zasiłku. Pouczenie takie nie wynika z przedłożonych przez organ akt zasiłkowych, a innych wniosków dowodowych organ nie naprowadził. Natomiast z zeznań ubezpieczonej (stanowiących de facto powtórzenie twierdzeń zawartych w odwołaniu, którym organ rentowy ani w odpowiedzi na odwołanie, ani w późniejszym toku postępowania, w żaden sposób nie zaprzeczył) i korespondujących z nimi dowodami z dokumentów (szczegółowo wymienionych powyżej), których prawdziwości żadna ze stron nie przeczyła, wynika, iż odwołująca w maju 2014 r. podjęła kroki zmierzające do wyrejestrowania jej z ubezpieczeń społecznych rolników, do którego ostatecznie nie doszło z uwagi na działanie pracownika organu, który uznał, iż przedstawiane przez ubezpieczoną okoliczności nie skutkując wyłączeniem jej z ubezpieczenia społecznego rolników. Co więcej, organ cyklicznie określał wysokość należnych składek na ubezpieczenie społeczne, a w dniu 9 lutego 2016 r. wydał zaświadczenie, żeJ. W., nadal od dnia 1 stycznia 1998 r. z mocy ustawy podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jej konto nie wykazuje zadłużenia. Następnie jednak, w oparciu o te same okoliczności, które ubezpieczona podnosiła przed organem w maju 2014 r., doszło w 2016 r. do stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego rolników od 26 maja 2014 r. W ocenie Sądu unormowanie art. 84 ust. 2 ww. ustawy wskazuje, iż obowiązek zwrotu świadczeń powiązany jest ze złą wolą świadczeniobiorcy. Świadczenie podlega zwrotowi, gdy ten kto je przyjmuje wie, że nie ma do niego prawa, ponieważ został o tym pouczony lub wprowadza świadomie w błąd organ rentowy. Ograniczenie obowiązku zwrotu świadczeń do osób przyjmujących je w złej wierze, nakazuje przyjęcie, iż dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane w sytuacji określonej w art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej niezbędne jest, by osoba ubezpieczona była pouczona o wystąpieniu negatywnej przesłanki prawa do świadczenia w dacie jego uzyskania. Brak takiej wiedzy po stronie świadczeniobiorcy w dacie wypłaty świadczenia oznacza, iż przyjmuje on to świadczenie w dobrej wierze i w przekonaniu, że ma do niego prawo. Zaprezentowane powyżej stanowisko znajduje poparcie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2009r. (sygn. I UK 174/09 LEX nr 585709), w którym stwierdzono, że wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a podstawowym warunkiem uznania, że wypłacone świadczenie podlega zwrotowi w myśl art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej jest, po pierwsze, brak prawa do świadczenia oraz, po drugie, świadomość tego osoby przyjmującej to świadczenie płynące ze stosownego pouczenia, przy czym obie te przesłanki wystąpić muszą w trakcie pobierania świadczenia, a nie po zaprzestaniu jego wypłaty. Przenosząc powyższe rozważania podkreślenia wymaga, iż otrzymując sporny zasiłek chorobowy ubezpieczona pozostawała w przekonaniu - spowodowanym postawą organu, który ww. okoliczności początkowo nie uznał za wystarczające do wyrejestrowania z ubezpieczenia społecznego rolników - że nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń. Trudno także wymagać od ubezpieczonej, by antycypowała, że organ, na podstawie dokładnie tych samych danych, którymi dysponował w 2014 r., zmieni swoją ocenę i w 2016 r. ustali, że ubezpieczona nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 2014 r.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iżJ. W.nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty 1.200 zł otrzymanej tytułem zasiłku chorobowego za okresy od 9 lipca do 11 sierpnia 2014 r. oraz od 6 października 2014 r. do 30 grudnia 2014 r., albowiem wypłacone jej świadczenie nie miało charakteru świadczenie nienależnego.

ZARZĄDZENIE

1
(...),

2
(...);

3
(...).

5 maja 2017 r.