Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACz 868/17
Data wyroku: 2017-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ryszard Marchwicki, Jan Futro, Karol Ratajczak
Słowa kluczowe: Właściwość miejscowa
Podstawa prawna: art. 200 kpc

I A Cz 868/17

POSTANOWIENIE
Dnia 13 września 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Jan Futro (spr.)
Sędziowie: SA Ryszard Marchwicki, SA Karol Ratajczak
po rozpoznaniu dnia 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaI. K.
przeciwkoM. B.iW. B.
o ustalenie
na skutek zażalenia powódki
na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 maja 2017 r.
sygn. akt XII C 1481/16

1
odrzuca zażalenie w części dotyczącej punktu 1. postanowienia, oddalającego wniosek powódki o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanejB.T. B.;

2
uchyla zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 2. o przekazaniu sprawy z powództwaI. K.przeciwkoW. B.,M. B.iB.T. B.o ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przyul. (...)CwG.zapisanej w księdze wieczystej Kw. nr(...)z roszczeniem ewentualnym do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie jako miejscowo i rzeczowo właściwemu;

3
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawia do orzeczenia końcowego.

Karol Ratajczak  Jan Futro  Ryszard Marchwicki

UZASADNIENIE
Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 18 maja 2017 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w punkcie 1. oddalił wniosek powódki o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanejB.T. B., a w punkcie 2. przekazał sprawę z powództwaI. K.przeciwkoW. B.,M. B.iB.T. B.o ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przyul. (...)CwG.zapisanej w księdze wieczystej Kw. nr(...)z roszczeniem ewentualnym do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie jako miejscowo i rzeczowo właściwemu.
W uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu powyższej sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie wskazał, że w pozwie z 9 sierpnia 2016 r. powódkaI. K.wniosła o stwierdzenie nieważności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z 16 października 2014 r. zawartej z pozwanymiM. B.iW. B.przed notariuszemD. W., rep. A 4518/14, której przedmiotem jest nieruchomość zabudowana wraz z prawem użytkowania wieczystego znajdująca się przyul. (...)wG., alternatywnie o zapłatę od pozwanych na rzecz powódki solidarnie kwoty 302 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Następnie, w piśmie z 14 kwietnia 2017 r. powódka wniosła również o ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z 26 kwietnia 2016 r. zawartej przed notariuszemD. W.(rep. A 2478/2016) pomiędzy pozwanymiW. B.iM. B., aB.T. B.oraz wniosła o wezwanieB.T. B.do udziału w sprawie w charakterze pozwanej. W sprawie nie zachodziły jednak przesłanki do dopozwaniaB.T. B.określone wart. 194 § 3 k.p.c.Przepis ten może znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy powód kieruje swoje dotychczasowe roszczenie dodatkowo względem nowych podmiotów. Tymczasem żądanie skierowane przeciwkoB.T. B.nie jest tożsame z dotychczasowym roszczeniem powódki skierowanym przeciwko pozwanymM. B.iW. B., a każde z tych roszczeń oparte jest na odmiennej podstawie faktycznej i prawnej i są one od siebie niezależne. Wniosek powódki w tym względzie należało natomiast zakwalifikować jako wypełniający dyspozycjęart. 193 k.p.c.Zgodnie zart. 193 § 1 k.p.c.zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. Z koleiart. 193 § 2 zd. 1 k.p.c.stanowi, że jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód zmienia powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Żądanie powódki dopozwaniaB.T. B.stanowi w istocie zmianę powództwa, która jest niedopuszczalna przed tym sądem ze względu na obowiązującą zasadę wyłącznej właściwość sądu wynikającą zart. 38 k.p.c., tj. ze względu na miejsce położenia nieruchomości, której dotyczy spór. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, powództwo o ustalenie nieważności notarialnej umowy przenoszącej na nabywcę własność nieruchomości zmierza w istocie do ustalenia własności tej nieruchomości i powinno być wytoczone przed sąd miejsca jej położenia (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 29 sierpnia 1991 r., I ACz 152/91). Ze względu na to, że przedmiotowa nieruchomość jest położona wG.oraz wartość roszczenia o ustalenie nieważności umowy właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania powyższej sprawy jest Sąd Okręgowy w Szczecinie.
Zażalenie na przytoczone postanowienie z 18 maja 2017 r. wniosła powódka, zaskarżając je w całości i zarzucając:

1
mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisuart. 193 § 1 i 2 k.p.c.poprzez przekazanie sprawy w zakresie rozszerzenia powództwa wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia z 14 kwietnia 2017 r. do rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, podczas gdy w sytuacji procesowej z jaką mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, Sąd Okręgowy w Poznaniu winien rozpoznawać powództwo w niniejszej sprawie;

2
mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisuart. 200 § 1 k.p.c.poprzez przekazanie sprawy do rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, podczas gdy Sąd Okręgowy w Poznaniu obowiązany był do rozpatrzenia sprawy w zakresie rozszerzonego powództwa.

W konsekwencji powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i – jak należy wnioskować z treści zażalenia – nadanie sprawie dalszego biegu, a nadto zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych.
PozwaniM. B.iW. B.w odpowiedzi na zażalenie wnieśli o uwzględnienie zażalenia powódki w części dotyczącej przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, a w pozostałym zakresie oddalenie zażalenia i wniosków strony powodowej oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
S ą d Apelacyjny zwa ż y ł , co nast ę puje.
Przede wszystkim, postanowienie zawarte w punkcie 1. zaskarżonego postanowienia z dnia 18 maja 2017 r. oddalające wniosek powódki o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanejB.T. B.jest niezaskarżalne. Postanowienie to nie należy bowiem do kategorii postanowień kończących postępowanie w sprawie, zaś jego przedmiot nie został wymieniony w katalogu spraw, w których zażalenie przysługuje (art. 394 § 1 k.p.c.). Zażalenie powódki zwrócone przeciwko temu postanowieniu należało zatem odrzucić jako z innych przyczyn niedopuszczalne, na podstawieart. 370 k.p.c.w zw. zart. 373 k.p.c.i w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.
Przechodząc do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2. zaskarżonego postanowienia, nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że w odniesieniu do wskazanej sprawy o ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przyul. (...)CwG.zachodzi właściwość wyłączna Sądu Okręgowego w Szczecinie zart. 38 § 1 k.p.c.Nie można zgodzić się z Sądem Okręgowym, że powyższa sprawa stanowi w istocie spór o prawo własności nieruchomości, w rozumieniu tego przepisu. Rozstrzygnięcie w procesie, w którym po stronie powodowej występuje powódkaI. K.a po stronie pozwanej obie strony kwestionowanej przez nią czynności prawnej sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, tj.M. B.iW. B.orazB. B.nie wywoła bezpośredniego skutku w sferze praw majątkowych powódki. Ewentualne uwzględnienie roszczenia powódki w tej sprawie nie doprowadzi do odzyskania przez nią prawa własności budynku mieszkalnego i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, a jedynie może spowodować podważenie przeniesienia tych praw pomiędzy pozwanymiM. B.iW. B.aB.T. B.. W tej sytuacji orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie, na którego treść powołał się Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie może znaleźć zastosowania. Dodatkowo, należy zauważyć, że uznając się niewłaściwym do rozpoznania sprawy o ustalenie nieważności umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z 26 kwietnia 2016 r. ze względu na miejsce położenia nieruchomości jednocześnie Sąd Okręgowy uznał, iż jest sądem właściwym do rozpoznania sprawy wytoczonej przez powódkę przeciwko pozwanymM. B.iW. B.o stwierdzenie nieważności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z 16 października 2014 r., która dotyczy przecież tej samej nieruchomości położonej wG.. Stanowisko Sądu w zakresie właściwości miejscowej jest więc niekonsekwentne.
Według przepisówKodeksu postępowania cywilnegoo właściwości ogólnej, powództwo przeciwko osobie fizycznej wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W określonych sprawach przepisyKodeksu postępowania cywilnegoprzewidują również właściwość przemienną, tj. możliwość wytoczenia powództwa bądź według przepisów o właściwości ogólnej bądź przed sąd oznaczony w przepisachart. 32 – 371k.p.c.Zatem, w szczególności w sprawach, o których mowa w przepisieart. 34 k.p.c., stanowiącym, że powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem. Przytoczony przepis został wskazany przez pełnomocnika powódki na rozprawie w dniu 18 maja 2017 r. jako podstawa właściwości Sądu Okręgowego w Szczecinie w przedmiotowej sprawie. Z odpowiedzi na zażalenie wynika, że strona pozwana popiera stanowisko powódki w zakresie zastosowania przepisuart. 34 k.p.c.przy ustaleniu właściwości miejscowej sądu w sprawie, wskazując jednak, że miejscem wykonania kwestionowanej przez powódkę umowy sprzedaży jest miejsce zamieszkania pozwanego, co uzasadnia właściwość Sądu Okręgowego w Poznaniu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika jednak, by Sąd Okręgowy rozważył stanowisko stron w tym zakresie.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.orzekł jak w punkcie 2 postanowienia, orzekając o kosztach postępowania zażaleniowego zgodnie zart. 108 § 1 k.p.c.
Karol Ratajczak  Jan Futro  Ryszard Marchwicki