Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1912/16
Data wyroku: 2017-01-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Andrzejewski, Maciej Piankowski, Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 103 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. akt III AUa 1912/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maciej Piankowski

Sędziowie:

SSA Małgorzata Gerszewska
SSA Jerzy Andrzejewski (spr.)

Protokolant:

sekr.sądowy Sylwia Gruba

po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. w Gdańsku
sprawyA. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt VI U 1505/16
zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
SSA Małgorzata Gerszewska SSA Maciej Piankowski SSA Jerzy Andrzejewski
Sygn. akt III AUa 1912/16

UZASADNIENIE
A. S.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.z dnia 24 lutego 2015 roku ustalającej wysokość emerytury i podejmującej jej wypłatę od 1 lutego 2015 roku, domagając się przyznania świadczenia od dnia 1 stycznia 2013 roku, tj. od dnia przyznania mu prawa do emerytury przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 roku (III AUa 75/14).
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 września 2015 roku oddalił odwołanie. Sąd ten wskazał, iżA. S.nabył prawo do emerytury na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 listopada 2014 roku, III AUa 75/14, od dnia 1 stycznia 2013 roku. W dniu 4 lutego 2015 roku złożył w organie rentowym wniosek o podjęcie wypłaty emerytury i jej przeliczenie, przy czym do wniosku załączył świadectwo pracy z dnia 2 lutego 2015 roku, potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 stycznia 2015 roku. W poprzednim postępowaniu sądowym ubezpieczony przedstawił świadectwo pracy, w którym potwierdzono, że zatrudniony był on w w/w Przedsiębiorstwiew okresie od dnia 18 lipca 2001 do 31 października 2012 roku. Odwołujący nie wyjaśnił, w jakim okresie nie pozostawał w stosunku pracy. W ocenie tego Sądu Okręgowego uniemożliwiło to wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy świadectwami pracy z dnia 2 lutego 2015 oraz 31 października 2012 roku wydanymi przez w/w pracodawcę i pozwoliło na przyjęcie domniemania, że de facto nie nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą przed dniem 1 lutego 2015 roku. Z tych też względów Sąd I instancji uznał, żeA. S.nabył prawo do emerytury od dnia 1 stycznia 2013 roku, ale z uwagi na fakt pozostawaniaw zatrudnieniu, prawo to uległo zawieszeniu z mocy art. 103a ustawy o emeryturach i rentachz FUS. Wznowienie wypłaty nastąpiło od dnia 1 lutego 2015 roku (art. 135 ust. 1 ustawy), bowiem z dniem 31 stycznia 2015 roku stosunek pracy odwołującego został rozwiązany.
Na skutek złożonej przez odwołującego apelacji, Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiemz dnia 19 kwietnia 2016 roku w sprawie o sygn. akt III AUa 2075/15 uchylił zaskarżony wyroki przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego za drugą instancję. Sąd Apelacyjny wskazał, iż odwołujący dysponował dwoma świadectwami pracy, które w odmienny sposób określały przebieg zatrudnienia oraz datę rozwiązania stosunku pracy. Przedłożone przez skarżącego dowody dostarczały de facto sprzecznych informacji w zakresie istnienia ewentualnej przerwy w zatrudnieniu, co miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia, w świetle wymogu uprzedniego rozwiązania istniejących stosunków pracy przed nabyciem prawa do emerytury w świetle dyspozycji normy art. 103a obowiązującej ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy nie wyjaśnił czy i kiedy właściwie doszło do rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą zatrudniającym ostatnio ubezpieczonego i nie przeprowadził w tym zakresie należytego postępowania dowodowego, ograniczając się do przyjęcia bezpodstawnego domniemania, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z późniejszą datą, tj. z dniem 31 stycznia 2015 roku. Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę winien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i ocenić wyniki tego postępowania w świetle dyspozycji art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, biorąc przy tym pod rozwagę pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2007 roku, I UK 229/06.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2016 roku zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że wypłata emerytury następuje od dnia 1 stycznia 2013 roku (pkt 1), w pozostałym zakresie oddalił odwołanie (pkt 2), stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt 3) i zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 30 zł tytułem zwrotu opłaty od apelacji (pkt 4). Swoje rozstrzygnięcie Sąd ten oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.
A. S.w dniu 31 października 2012 roku rozwiązał stosunek pracy łączący gozPrzedsiębiorstwem (...)wI.i w dniu 19 listopada 2012 roku wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę, którą ostatecznie uzyskał od dnia 1 stycznia 2013 roku na podstawie wyroku Sądu ApelacyjnegowG.z dnia 26 listopada 2014 roku (sygn. akt III AUa 75/14). Ubezpieczony do wnioskuo emeryturę złożonego w dniu 19 listopada 2012 roku dołączył świadectwo pracy z dnia 31 października 2012 roku, w którym potwierdzono, że zatrudniony był w okresie od dnia 18 lipca 2001 roku do 31 października 2012 roku. O okoliczności rozwiązania umowy o pracę z dniem 31 października 2012 roku świadczy również pismo ubezpieczonego z dnia 29 kwietnia 2012 roku, skierowane do pracodawcy z prośbą o rozwiązanie umowy o pracę i wydanie świadectwa pracyz dniem 31 października 2012 roku. Od dnia 2 listopada 2012 roku ubezpieczony kontynuował zatrudnienie u tego samego pracodawcy, do którego zwrócił się z wnioskiem o ponowne zatrudnienie z powodu odmowy przyznania wcześniejszej emerytury przez Sąd. Zatrudnienie trwało do 31 stycznia 2015 roku. W dniu 4 lutego 2015 roku ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o podjęcie wypłaty emerytury i jej przeliczenie, przy czym do wniosku załączył świadectwo pracy z dnia 2 lutego 2015 roku, potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 stycznia 2015 roku. Decyzją z dnia 5 lutego 2015 roku, w wykonaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 listopada 2014 roku, organ rentowy przyznał ubezpieczonemu zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od dnia 1 stycznia 2013 roku, tj. od daty określonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Jednocześnie w przedmiotowej decyzji zawieszono wypłatę emeryturyz uwagi na kontynuowanie zatrudnienia przez ubezpieczonego. Decyzją z dnia 24 lutego 2015 roku pozwany ustalił wysokość i podjął wypłatę emeryturyA. S., począwszy od dnia 1 lutego 2015 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Sąd Okręgowy wskazał, iż pracodawca ubezpieczonego wystawił dwa świadectwa pracy(z dnia 31 października 2012 roku oraz z dnia 2 lutego 2015 roku), z których pierwsze było nieprecyzyjne i obejmowało łącznie oba okresy zatrudnienia ubezpieczonego od 18 lipca 2001 roku do 31 października 2012 roku i od 2 listopada 2012 roku do 31 stycznia 2015 roku, nie wskazując na rozwiązanie stosunku pracy z odwołującym w dniu 31 października 2012 roku, które faktycznie nastąpiło. Zważywszy, iż doszło do rozwiązania stosunku pracyz ubezpieczonym z dniem 31 października 2012 roku, przyznana emerytura wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku od dnia 1 stycznia 2013 roku nie podlegała zawieszeniu z mocy art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS., albowiem ubezpieczony nie kontynuował zatrudnienia wbrew ustaleniom organu rentowego. Wobec powyższego Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że wypłata emerytury następuje od dnia 1 stycznia 2013 roku. OdwołanieA. S.w zakresie w jakim domagał się wypłaty emerytury od miesiąca, w którym złożył wniosek (tj. od listopada 2012 roku), podlegało oddaleniu, o czym Sąd I instancji orzekł w punkcie 2 wyroku, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Biorąc zaś pod uwagę ograniczenia dowodowe, jakie mają miejsce przed organem rentowym, Sąd ten w pkt 3 wyroku stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. O kosztach instancji Sąd ten orzekł na podstawie przepisuart. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w zakresie pkt 1 i 4 i domagając się jego zmiany w tej części i oddalenia odwołania oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pozwany zarzucił naruszenie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie gdyż ubezpieczony wniosek o emeryturę złożył w dniu 19 listopada 2012 roku, a więc w czasie gdy pozostawałw stosunku pracy (zatrudnienie podjął ponownie od 2 listopada 2012 roku), ponadto prawo do emerytury również nabył w czasie kiedy był zatrudniony, tj. od 1 stycznia 2013 roku.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja organu rentowego jest uzasadniona.
Stan faktyczny sprawy na etapie postępowania apelacyjnego pozostawał bezsporny,a organ rentowy zarzucał wyłącznie wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, który to zarzut okazał się trafny. Przypomnieć należy, że od dnia 1 stycznia 2011 roku obowiązuje przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.
Wyjaśnić trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 7 lutego 2006 roku, SK 45/04, (OTK-A 2006/2/15), wypowiedział się w kwestii zgodności zKonstytucjąprzepisu art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS - zawierającego wymóg rozwiązania stosunku pracy,a więc powodującego zawieszanie wypłaty emerytury w sytuacji nierozwiązania stosunku pracy - obowiązującego od dnia 1 lipca 2000 roku do 7 stycznia 2009 roku. Trybunał wskazał, iżkonstytucjanie zawiera nakazu zagwarantowania świadczeń emerytalnych osobom kontynuującym działalność zawodową. Emerytura jest w założeniu świadczeniem, które zastępuje, a nie uzupełnia wynagrodzenie ze stosunku pracy i do jej istoty należy zapewnienie środków utrzymania w razie zaprzestania pracy, w związku z osiągnięciem określonego wieku.W tym kontekście rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą stanowi cechę istotną, uzasadniającą efektywne korzystanie z prawa do świadczeń emerytalnych. Nadtow wyroku z dnia 11 marca 2004 roku, II UK 276/03, (LEX nr 985593) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że regulacja ta nie narusza zasady ochrony praw nabytych potwierdzonejart. 67 ust. 1 Konstytucji RP, albowiem nie pozbawia ona osób zainteresowanych prawa do emerytury, lecz oddziela nabycie prawa do emerytury w wyniku ziszczenia się ryzyka ubezpieczeniowego (dożycie odpowiedniego wieku) od zawieszenia świadczenia w razie kontynuacji zatrudnienia bez rozwiązania stosunku pracy. W przypadku istnienia przyczyny zawieszenia świadczenia (kontynuowanie zatrudnienia) konsekwencją zawieszenia prawa do świadczenia jest wstrzymanie jego wypłaty, jednak ustanie tej przyczyny powoduje wznowienie wypłaty świadczenia od miesiąca ustania.
Rozważania zawarte w powyższych judykatach odnoszą się do istoty regulacji, mającej zastosowanie w rozpatrywanym przypadku, ponieważ przepis art. 103a ustawy jest w swej treści odpowiednikiem art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjnyw składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd prawny zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2011 roku (II UK 299/10, LEX nr 817535), który stwierdził, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i jednolitym stanowiskiem doktryny prawa ubezpieczeń społecznych, przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane ściśle (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 11 grudnia 2008 roku,I UZP 6/08, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 120 oraz wyroki SN: z 9 listopada 1999 roku, II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121; z 16 sierpnia 2005 roku, I UK 378/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218 i z 25 czerwca 2008 roku, II UK 315/07, LEX nr 496396), co oznacza w zasadzie prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej. Wykładnia językowa art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej jednoznacznie wskazuje, iż przepis ten zawsze rodzi skutek zawieszający prawo do emerytury (polegający na wstrzymaniu wypłaty świadczenia) w sytuacji kontynuowania przez ubezpieczonego zatrudnienia bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury ustalonym w decyzji organu rentowego, bez względu na to czy decyzja ta została wydana niezwłocznie po zgłoszeniu wniosku o prawo do emerytury, czy też w wykonaniu orzeczenia organu odwoławczego (sądu).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż bezspornym było, że odwołujący od dnia 18 lipca 2001 roku do 31 października 2012 roku i od 2 listopada 2012 roku do 31 stycznia 2015 roku pozostawał w stosunku pracy. Skoro zaś wniosek o emeryturę złożył w dniu 19 listopada 2012 roku, a prawo do emerytury nabył w dniu 1 stycznia 2013 roku, to niewątpliwie bezpośrednio przez nabyciem prawa do emerytury kontynuował zatrudnienie u tego samego pracodawcy. Nietrafne jest więc stwierdzenie Sądu I instancji, iż skoro doszło do rozwiązania stosunku pracy w odwołującym z dniem 31 października 2012 roku to jego świadczenie nie mogło ulec zawieszeniu. Odwołujący w czasie gdy składał wniosek o emeryturę pozostawałw zatrudnieniu i w związku z tym nie spełniał jednej z obiektywnych przesłanek do przyznania zgłoszonego przez niego żądania, wymienionej w art. 184 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dlatego też nawet gdyby organ rentowy uznał, że legitymuje się on wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym i tak nie mógłby przyznać wnioskodawcy emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Przyznanie odwołującemu prawa do tego świadczenia przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku wynikało nie tylko z odmiennej oceny okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców ale też ze zmiany przepisów, albowiem od1 stycznia 2013 roku ustawodawca zniósł wymóg rozwiązania stosunku pracy. W świetle poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń nie znajdował więc zastosowania pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2007 roku (I UK 229/06).
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji, stosownie doart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 47714§ 1 k.p.c.
SSA M. Piankowski SSA M. Gerszewska SSA J. Andrzejewski