Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 587/17
Data wyroku: 2017-10-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lidia Kopczyńska
Słowa kluczowe: Kontraktacja
Podstawa prawna: art. 498 § 1 kc
Teza: W niniejszym stanie faktycznym, Spółdzielnia nie zachowała przesłanek koniecznych dla uznania potrącenia za skuteczne.

Sygn. akt I C 587/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 października 2017 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący - SSR Lidia Kopczyńska
Protokolant – Elżbieta Marciniak
po rozpoznaniu na rozprawie
w dniu 18 października 2017 r. w Ciechanowie
sprawy z powództwaJ. W. (1)
przeciwko(...)Spółdzielni (...)wC.
o zapłatę
orzeka

I
zasądza od pozwanej(...)Spółdzielni (...)wC.na rzecz powodaJ. W. (1)kwotę 7721,42 zł(siedem tysięcy siedemset dwadzieścia jeden złotych czterdzieści dwagrosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 października2016 r. do dnia zapłaty;

II
nakazuje Skarbowi Państwa wypłacenie powodowiJ. W. (1)kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu nadpłaconej opłaty sądowej;

III
zasądza od pozwanej(...)Spółdzielni (...)wC.na rzecz powodaJ. W. (1)kwotę 2117 zł (dwatysiące sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 587/17

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 11 kwietnia 2017 r. powódJ. W. (1), reprezentowany przez radcę prawnegoM. Ł., wnosił o zasądzenie od pozwanej(...)Spółdzielni (...)wC.kwoty 7.721,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 października 2016 r. do dnia zapłaty. Ponadto, powód wniósł o zasądzenie od pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, iż strony zawarły umowę kontraktacji mleka nr 964 dotyczącą produkcji mleka, które odpowiada wymogom jakościowym zawartym w PN na mleko surowe do skupu (PN-(...)), zgodnie z którą strony ustaliły, że wielkość dostaw mleka w poszczególnych okresach rozliczeniowych będzie wynikała zustawy o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych. Powód samodzielnie prowadził gospodarstwo rolne i umowa była zawarta wyłącznie z nim. Na podstawie tej umowy powód produkował mleko, a pozwany je od niego odbierał wystawiając odpowiednie faktury. Pozwany w październiku 2016 r. dokonał potrącenia zfaktury nr (...)mimo, iż powód wywiązał się z umowy w sposób prawidłowy i odpowiadający jej treści. Pozwana Spółdzielnia w wystawionym zaświadczeniu złożyła oświadczenie, że potrącenia dokonała z tytułu przekroczenia indywidualnej kwoty mlecznej przez syna powoda –P. W... Zdaniem powoda takie potracenie nie było uzasadnione, gdyż przedmiot kontraktacji nie jest wytwarzany w gospodarstwie prowadzonym wspólnie z synem. W związku z tym powód wezwał pozwanego do zapłaty potrąconej kwoty, a wobec braku reakcji pozwanego wystąpił z niniejszym pozwem. (pozew k. 1- 3 akt).
W odpowiedzi na pozew(...)Spółdzielnia (...)wC.wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Pozwana przyznała fakt, iż strony łączyła umowa kontraktacji oraz fakt dokonania potrącenia kwoty 7721,42 zł, jednakże zdaniem pozwanej działanie jej było zgodne z obowiązującymi przepisami.
J. W. (1)dostarczał do powodowej Spółdzielni mleko do dnia 31 stycznia 2014 r. W okresie od 1 lutego 2014 r. do 31 sierpnia 2015 r. mleko dostarczał jego synP. W., zaś w okresie od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. ponownie mleko dostarczałJ. W. (1). Od 1 października 2016 r. do chwili obecnej mleko dostarczane jest przez drugiego syna powodaJ. W. (2). Pomimo zmian osobowych w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, produkcja mleka dotyczyła tego samego stada, w tym samym gospodarstwie rolnym. W takiej sytuacji kwota mleczna oraz kary za przekroczenie limitów przechodzą na nabywcę gospodarstwa, tj. osobę aktualnie będącą producentem mleka. W związku z przekroczeniem limitu produkcji mleka w roku kwotowym 2014/2015 Agencja Rynku Rolnego wyliczyła i nałożyła na Spółdzielnię opłatę za przekroczenie kwoty indywidualnej tj. karę którą Spółdzielnia jako podmiot skupujący zobowiązana była do pobrania od rolnika przekraczającego kwotę mleczną i przekazania jej na rzecz Agencji Rynku Rolnego.
Kara za przekroczenie kwoty mlecznej nałożona naP. W.została rozłożona na trzy raty:
pierwsza rata w kwocie 7721,46 zł płatna do 30 września 2015 r.
druga rata w kwocie 7721,42 zł płatna do 30 września 2016 r.
trzecia rata w kwocie 7721,42 zł płatna do 30 września 2017 r.
Pierwszą ratę zapłaciłP. W.. Natomiast druga rata została przez Spółdzielnię potrącona z kwoty należnej powodowi za dostarczone przez niego mleko (odpowiedź na pozew k. 24-26 akt).
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego  
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. W. (1)iW. W. (1)byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego położonego wG.. Aktem notarialnym z dnia 22 marca 2013 r.J.iW.małżonkowieW.sprzedali gospodarstwo rolne synowiP. W.(dowód: kserokopia aktu notarialnego k. 33-38 akt).
W przedmiotowym gospodarstwie rolnym była prowadzona przezJ. W. (1)produkcja mleka.K.właściciel gospodarstwa miała zawartą umowę dostawy mleka zeSpółdzielnią (...) sp. z oo. (okoliczność bezsporna).
Po sporządzeniu umowy sprzedażygospodarstwa rolnego (...)swoje stado krów przekazał synowiP. W..P. W.zawarł zeSpółdzielnią (...)wC.umowę kontraktacji mleka (dowód: kserokopia umowy k. 75-77 akt).
W związku z przekroczeniem limitu produkcji mleka w roku kwotowym 2014/2015 przez dostawców mleka, w tym przezP. W., Agencja Rynku Rolnego wyliczyła i nałożyła na Spółdzielnię opłatę za przekroczenie kwoty indywidualnej tj. karę którą Spółdzielnia jako podmiot skupujący zobowiązana była do pobrania od rolnika przekraczającego kwotę mleczną i przekazania jej na rzecz Agencji Rynku Rolnego.
Kara za przekroczenie kwoty mlecznej nałożona naP. W.została rozłożona na trzy raty:
- pierwsza rata w kwocie 7721,46 zł płatna do 30 września 2015 r.
- druga rata w kwocie 7721,42 zł płatna do 30 września 2016 r.
- trzecia rata w kwocie 7721,42 zł płatna do 30 września 2017 r.
Pierwsza rata kary została zapłacona przezP. W.
(dowód: kserokopia umowy k. 5-7 akt, zeznania prezesa SpółdzielniW. Ż.k. 54 akt, informacja Agencji k. 46-48 akt).
PonieważP. W.nie prowadził prawidłowo gospodarstwa,J. W. (1)przejął od synaP. W.gospodarstwo w zarząd. W dniu 1 września 2015 r.J. W. (1)zawarł zeSpółdzielnią (...)wC.umowę na dostawę mleka. Za dostarczane mleko pieniądze Spółdzielnia wypłacałaJ. W. (1). Z należności za dostarczone przezJ. W. (1)mleko Spółdzielnia potrąciła w dniu 5 października 2016 r. kwotę 7721,42 zł tytułem II raty kary za przekroczenie kwoty mlecznej przezP. W.. Potrącenia Spółdzielnia dokonała przez odpowiedni zapis księgowy, bez zgodyJ. W. (1), który osobom zajmującym się rozliczeniami księgowymi oświadczył, że nie zgadza się na zapłacenie kary zaP. W.(dowód: zaświadczenie k. 9 akt, zeznania świadkaD. D.k. 70-71 akt).
J. W. (1)działając jako pełnomocnik synaP. W., aktem notarialnym z dnia 23 sierpnia 2016 r., podarował przedmiotowegospodarstwo rolne (...). Nowy właścicielgospodarstwa - (...)zawarł zeSpółdzielnią (...)wC.umowę dostawy mleka.J. W. (2)zgodził się zapłacić zaP. W.III ratę kary mlecznej i należność z tego tytułu zapłacił (dowód: zeznania prezesa SpółdzielniW. Ż.k. 97 akt, kserokopia aktu notarialnego k. 39-43 akt, kserokopia umowy kontraktacji k. 5-7 akt).
Pismem z dnia 20 grudnia 2016 r.J. W. (1)wezwał pozwaną Spółdzielnię do zwrócenia potrąconej kwoty 7721,42 zł. Spółdzielnia nie wypłaciła powyższej kwoty (dowód: wezwanie do zapłaty k. 10 akt, zeznania prezesa SpółdzielniW. Ż.k. 54, 97 akt).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy: umowy kontraktacji k. 5-7, 75-77 akt, oświadczenia k. 8, 78 akt, zaświadczenia k. 9, 60-65 akt, wezwania do zapłaty k. 10 akt, odpisu KRS k. 11-14, 29-32 akt, odpisów aktów notarialnych k. 33-45 akt, informacji Agencji k. 46-50, 86-93 akt, wniosku k. 51 akt, podania k. 59 akt, zeznań świadków:I. D.k. 69-70 akt,D. D.k. 70-71 akt, zeznań powodaJ. W. (1)k. 53, 97 akt, zeznań prezesa pozwanejSpółdzielni (...)k. 54, 97 akt.
Dokumentom zgromadzonym w aktach sprawy, Sąd dał wiarę w pełni, albowiem strony nie kwestionowały ich autentyczności czy wiarygodności, a Sąd nie znalazł podstaw by to czynić z urzędu.
Sąd uwzględnił zeznania świadków i stron, gdyż w zasadzie stan faktyczny przedstawiony przez strony nie był sporny. Strony zgodnie wskazały iż łączyła ich umowa kontraktacji mleka, z której powód wywiązał się należycie. Świadkowie potwierdzili bezsporną okoliczność, że Spółdzielnia dokonała potrącenia kwoty dochodzonej pozwem z należności za dostarczone przezJ. W. (1)mleko bez jego zgody. Przedmiotem sporu była zasadność dokonania potracenia II raty kary, którą powinien zapłacićP. W., z należności za dostarczone mleka przez inną osobę. Powyższe jednak nie dotyczy stanu faktycznego lecz prawa do dokonania przez Spółdzielnię takiego potrącenia.
Sąd zważył co następuje:
Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest w zasadzie bezsporny. Z zaświadczenia wystawionego przez pozwaną Spółdzielnię (k. 9 akt) wynika, że w dniu 5 października 2016 r. potrąciła ona z należności za dostarczone przezJ. W. (1)mleko kwotę 7721,42 zł z tytułu II raty kary nałożonej naP. W.za przekroczenie kwoty mlecznej.
Sporną pomiędzy stronami jest okoliczność, czy pozwana Spółdzielnia była uprawniona do potrącenia kary w kwocie 7721,42 zł, z tytułu przekroczenia kwoty mlecznej przezP. W., z należności za mleko dostarczone przezJ. W. (1), w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraził on zgody.
Przesłanki dopuszczalności potrącania wierzytelności zostały określone wart. 498 § 1 kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko, co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Zgodnie zart. 499. k.c.potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.
Mając na uwadze powyższy przepis stwierdzić należy, iż dopuszczalność potrącenia uzależniona jest od współistnienia ustawowo określonych przesłanek. Pierwszą z nich jest wzajemność wierzytelności, tj., aby potrącający był równocześnie dłużnikiem oraz wierzycielem swego wierzyciela. Wierzytelności podlegające potrąceniu mogą wynikać zarówno z różnych tytułów, jak i tylko z jednego z tytułu(Tadeusz Wiśniewski, Komentarz do art. 498 kodeksu cywilnego, Lexpolonica).
Kolejną przesłanką dopuszczalności potrącenia jest jednorodzajowość świadczeń obu wierzytelności. Zachodzi ona, w myśl art. 498 § 1, gdy przedmiotem świadczeń są jednocześnie albo pieniądze, albo rzeczy oznaczone tylko, co do gatunku i zarazem tej samej jakości(Tadeusz Wiśniewski, Komentarz do art. 498 kodeksu cywilnego).
Dalszą przesłanką potrącenia jest wymagalność obu wierzytelności. Wymagalność oznacza to, że jeden i drugi wierzyciel mogą nawzajem żądać od siebie spełnienia należnych im świadczeń.
W niniejszym stanie faktycznym, Spółdzielnia nie zachowała wyżej przytoczonych przesłanek koniecznych dla uznania potrącenia za skuteczne.
Przede wszystkim należy podkreślić, że kwota 7721,42 zł stanowiła świadczenie publicznoprawne, gdyż była to kara nałożona naP. W.za przekroczenie kwoty mlecznej. Zgodnie z zasadą określoną w art. 15 ust 1 rozporządzenia Komisji WE 595/2004 dostawca hurtowy jest zobowiązany przed 1 październikiem do wniesienia podmiotowi skupującemu opłaty ustalonej w stosunku do niego w drodze decyzji. Do podmiotu skupującego znajdują zastosowanie przepisy dotyczące płatnika (art. 8 ordynacji podatkowej, a nie inkasenta – art. 9 ordynacji podatkowej ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego V SA/Wa 606/16). Podmioty skupujące są odpowiedzialnymi za pobieranie opłat a nie tylko za ich przekazanie na rachunek bankowy oddziału Agencji Rynku rolnego. Art. 36 ust 6 ustawy o organizacji rynku mleka daje podmiotowi skupującemu upoważnienie do żądania w drodze egzekucji administracyjnej wykonania obowiązku wynikającego z decyzji ustalającej w stosunku do dostawcy hurtowego wysokość należnej opłaty.
W niniejszej sprawie kwota 7721,42 zł stanowiła drugą ratę należności wynikającej z decyzji Agencji Rynku Rolnego wydanej wobec przekroczenia kwoty mlecznej przezP. W.. Natomiast należnośćJ. W. (1)wynikała z umowy cywilnoprawnej - dostarczonego przez niego mleka w ramach umowy kontraktacji mleka. Już chociażby z tego względu nie można było dokonać potrącenia, bowiem jak wskazał w swoim wyroku z 13 kwietnia 2005 r. Sąd Najwyższy ( IV CK 653/04, Lex 345531) przepisy o potrąceniu (art. 498-505 k.c.) mają zastosowanie do wierzytelności cywilnoprawnych, dotyczy uczestników obrotu cywilnoprawnego i nie ma zastosowania do potrącenia należności publicznoprawnej z należnością cywilnoprawną.
Ponadto Spółdzielnia nie zachowała należytej formy koniecznej dla ważnego dokonania potrącenia.
Do potrącenia nie dochodzi automatycznie przez to, że istnieją wzajemne wierzytelności nadające się do potrącenia, ale konieczne jest oświadczenie, że korzysta się z potracenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lutego 2000 r. I CKN 398/98 Lex 50856).

  Techniczne zaksięgowanie środków bez złożenia stosownego oświadczenia o dokonaniu potrącenia nie może być uznane za potrącenie wierzytelności (wyrok Sądu najwyższego z 11 sierpnia 2005 r. V CK 74/2005 Lexis(...)).
Brak skonkretyzowania wierzytelności przedstawionej do potrącenia stanowi wystarczającą przesłankę dyskwalifikacji potrącenia bez potrzeby analizowania czy wierzytelność została wykazana w sposób przewidziany wart. 493§3 k.c.( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2006 r. VCSK 198/2006 Lexis 1573287).
W niniejszej sprawie pozwany nie złożył takiego oświadczeniaJ. W. (1), pracownicy dokonali odpisu w księgach i wypłacili niższą kwotę za dostarczone przezJ. W. (1)mleko niż wynikałoby to z łączącej strony umowy kontraktacji. Bezsporne jest, iż pozwana Spółdzielnia za dostarczone mleko powinna zapłacić powodowiJ. W. (1)należność, wyższą o potrąconą kwotę 7721,42 zł. Jednocześnie pozwany nie wykazał abyJ. W. (1)był zobowiązany do zapłaty na jej rzecz należności. Spółdzielnia taką wierzytelność miała w stosunku doP. W., a nieJ. W. (1). Stwierdzić, zatem należy, iż powód jest wierzycielem pozwanej z tytułu dostarczonego mleka w ramach umowy kontraktacji, natomiast pozwanej Spółdzielnia wierzytelność w stosunku doJ. W. (1)nie przysługuje.
Wobec niedopuszczalności potrącenia zgłoszonej przez pozwaną wierzytelności Sąd uznał, iż Spółdzielnia dokonała niezasadnie potrącenia kwoty 7721,42 zł.
Zgodnie zart. 405 k.c.kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W związku z powyższym należało uwzględnić roszczenie powoda o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 7721,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi od zasądzonej kwoty na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.od dnia następnego od dokonanego potrącenia tj. 6 października 2016 r.
Pozwany przegrał proces w całości dlatego na podstawieart. 98 k.p.c.został obciążony kosztami postępowania sądowego.
Sąd zwrócił powodowi nadpłaconą opłatę sądową w oparciu o art. 80 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Na koszty procesu złożyły się: opłata w kwocie 300 złotych oraz wynagrodzenie radcy prawnego ustalone w oparciu o §2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 poz. 1804) w kwocie 1800 zł i opłata skarbowa 17 zł.
Z tych względów Sąd orzekł jak w wyroku.
(...)