Sąd Okręgowy w Lublinie
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2103/14
Data wyroku: 2017-10-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

Sygn. akt VIII U 2103/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 października 2017 roku.
Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:   Przewodniczący – Sędzia S.O. Zofia Kubalska
Protokolant – sekretarz sądowy Ewelina Parol
po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 roku w Lublinie
sprawyW. S.
z udziałemA. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego
na skutek odwołaniaW. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
z dnia 29 września 2014 roku numer(...)
znak(...)- (...)

I
zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, żeW. S.podlega ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadowemu, z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika(...)Usługi Budowlane (...)w okresie od 1 stycznia 2013 roku do 21 czerwca 2013 roku;

II
przyznaje kuratorowiM. Z.wynagrodzenie w kwocie 120 (sto dwadzieścia) złotych z sum budżetowych Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Lublinie).

Sygn. akt VIII U 2103/14

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział WL.decyzją z dnia 29 września 2014 roku stwierdził, żeW. S.z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika(...)USŁUGI BUDOWLANE (...)podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 listopada 2011 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku. W uzasadnieniu organ rentowy wskazywał, że płatnik zgłosiłW. S.do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę od dnia 1 listopada 2011 roku, a ostatni złożony raport zaewidencjonowano za miesiąc grudzień 2012 roku. W toku postępowania wyjaśniającego organ rentowy ustalił, że żona płatnika w dniu 28 stycznia 2013 roku zgłosiła zaginięcie męża, a następnie zwróciła się z prośbą o rozwiązanie umowy najmu z zarządcą budynku, w której mieściła się siedziba płatnika oraz zgłosiła wykreślenie firmy męża z ewidencji działalności gospodarczej. Z zeznań jednego z pracowników wynika, że w czasie nieobecności pracodawcy nie było osoby sprawującej nadzór nad wykonywaną pracą oraz rozliczającej pracowników. Ponadto w toku postępowania ustalono, że płatnik zmarł w dniu 21 czerwca 2013 roku. W tej sytuacji organ uznał, że z uwagi na ostatni dokument rozliczeniowy obowiązek ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego powstał w okresie od dnia 1 listopada 2011 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku (decyzja – k. 1-2 a.u.).
W. S.złożył odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując zawarte w niej rozstrzygnięcie. Wskazał, że od dnia 1 listopada 2011 roku był zatrudniony uW. O.na czas nieokreślony. Do dnia śmierci płatnika w dniu(...)roku nie rozwiązał umowy z pracownikami, akodeks pracynie przewiduje automatycznego rozwiązania umowy o pracę z powodu zaginięcia pracodawcy. Ta rozwiązuje się z datą jego śmierci (odwołanie – k. 2-3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie – k. 5 a.s.).
Postanowieniem z dnia 14 lipca 2015 roku Sąd zawiadomił zainteresowanegoA. W.o toczącym się postępowaniu informując, że może przystąpić do sprawy w ciągu 2 tygodni (postanowienie – k. 26 a.s.).
Z uwagi na brak odbierania korespondencji sądowej oraz brak możliwości telefonicznego skontaktowania się zA. W.Sąd na wniosekW. S.postanowił ustanowić dla niej kuratora sądowego w osobie pracownika Sądu Okręgowego w LublinieM. Z.(koperty – k. 30, 40 a.s., notatka urzędowa – k. 44 a.s., tłumaczenie – k. 46-47 a.s., wniosek – k. 53v a.s., postanowienie – k. 54 a.s.).
Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:
W. S.w dniu 31 października 2011 roku zawarł z przedsiębiorcą(...)USŁUGI-HANDEL-BUDOWNICTWO (...)umowę o pracę na czas nieokreślony od dnia 1 listopada 2011 roku, na podstawie której został zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku majstra. Miejscem wykonywania pracy byłL.(umowa o pracę – k. 14 a.s.).
Do obowiązków wnioskodawcy należało wykonywanie nadzoru, a w razie potrzeby również pracy na terenie budowy. Zajmował się także zaopatrzeniem w materiały (zeznania wnioskodawcy – k. 15v, 136v a.s.).
W dniu(...)roku pracodawca wnioskodawcy –W. O.zaginął (zeznania wnioskodawcy – k. 15v, 136v a.s., zeznaniaL. G.– k. 80v a.s.).
W tym samym miesiącu, tj. styczniu 2013 roku wnioskodawca pracował przyul. (...)wL.przy instalacjach w budynku mieszkalnym, gdzie pełnił również funkcję brygadzisty. Kompleks mieszkaniowy wykonywany był dla(...) spółki z o.o., a inwestorem byłoprzedsiębiorstwo (...).Przedsiębiorstwo (...)było podwykonawcą. Po zaginięciu pracodawcy wnioskodawca pracował tam jeszcze przez około 2 tygodnie, po czym inwestor usunął go wraz z innymi pracownikami z terenu budowy z powodu braku materiałów, a tym samym możliwości wykonania pracy (zeznania wnioskodawcy – k. 15v-16, 136v a.s., zeznaniaL. G.– k. 80v-81 a.s., zeznaniaG. D. (1)– k. 81 a.s., częściowo zeznaniaG. D. (2)– k. 135v-136 a.s., częściowo zeznaniaJ. D. (1)– k. 136 a.s.).
Z uwagi na brak wypłaconego wynagrodzenia oraz brak możliwości skontaktowania się z pracodawcą pracownicy, w tym wnioskodawca, podejmowali próby uregulowania swojej sytuacji, występując z powództwami o wynagrodzenie i wydanie świadectwa pracy oraz zgłaszając przestępstwo przeciwko prawom pracowników. ŻonaW. O.nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do uporządkowania sytuacji pracowników, przekazując im, że poinformowała policję o zaginięciu męża. Wraz z synem odrzuciła spadek po mężu. Pracownicy kontaktowali się między sobą odnośnie nowych wiadomości na temat pracodawcy. Na czas nieświadczenia pracy wnioskodawca nie miał udzielonego urlopu bezpłatnego, bądź wypoczynkowego. Nie podejmował również zatrudnienia u innego pracodawcy. Przez cały czas, do śmierciW. O.pozostawał w gotowości do podjęcia pracy, podobnie jak pozostali pracownicy. Fakt ten zgłaszali m.in. sekretarceW. O.. Nie było innego podmiotu, któremu mogliby zgłosić gotowość podjęcia pracy (zeznania wnioskodawcy – k. 15v-16, 136v a.s., zeznaniaL. G.– k. 80v-81 a.s., zeznaniaG. D. (1)– k. 81 a.s.).
W dniu(...)rokuW. O.zmarł. Wobec tego postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 roku Policja jako organ prowadzący postępowanie w sprawie o naruszenia praw pracowników umorzyła dochodzenie. Postanowienie zostało zatwierdzone w dniu 29 czerwca 2013 roku przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Świdniku (postanowienie – k. 14 a.s.).
Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, przed którym toczyła się sprawaW. S.przeciwko pracodawcy o wynagrodzenie postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2013 roku zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć pozwanego (postanowienie – k. 6 a.r.).
Przed Sądem Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie toczy się postępowanie z wnioskuJ. D. (2)z udziałemB. O.,M. O. (1),(...) spółki z o.o.,L. B.,A. W.,W. O.orazM. O. (2)o stwierdzenie nabycia spadku, sygn. akt I Ns 1075/14, które zostało zawieszone w dniu 4 lutego 2015 roku. W sprawie I Ns 1589/13 został ustanowiony kurator spadku w osobie adwokataŁ. P.(pismo – k. 22 a.s., postanowienie, sprawozdanie kuratora spadku, pisma kuratora spadku – k. 28 a.s.).
Stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony na podstawie dowodów z zeznań wnioskodawcy i świadków, a także w oparciu o powołane dokumenty.
Zeznania świadkówL. G.iG. D. (1)zostały uznane w pełni za wiarygodne. Obaj świadkowie pracowali wraz z wnioskodawcą na budowie przyul. (...)wL., dzięki czemu przedstawili sytuację, w jakiej znaleźli się pracownicy po zaginięciuW. O.. Wskazali, że próbowali ją uregulować, podejmowali działania w celu uzyskania wynagrodzenia oraz świadectw pracy oraz byli gotowi do podjęcia pracy. Obaj zgodnie zeznali, że przyczyną zejścia z terenu budowy był brak materiałów.
Odnośnie zeznań świadkówG. D. (2)iJ. D. (1)Sąd nie dał im wiary co do twierdzeń o przyczynie zaprzestania pracy na budowie przyul. (...). Oboje wskazali, iż przyczyną mógł być brak wynagrodzeń wypłacanych pracownikomW. O.. Zeznania są jednak jedynie przypuszczeniem. Należy zauważyć, że świadkowie nie pamiętali wnioskodawcy z okresu pracy na budowie z uwagi na dużą liczbę pracowników. Nie pamiętali również dokładnie okresu pracyfirmy (...)na budowie.G. D. (2)zeznał ponadto, że nie miał wiedzy na temat materiałów znajdujących się przyul. (...).
Zeznania wnioskodawcy jako znajdujące odzwierciedlenie w zeznaniach świadkówL. G.iG. D. (1), a także w dowodach z dokumentów zostały uznane za wiarygodne.
Dokumenty w postaci umowy o pracę, postanowień organów postępowania karnego oraz Sądu, a także dokumentacji z akt sprawy VIII U 2094/14 zostały uznane za wiarygodne. Ich forma i treść nie budzą wątpliwość, a ponadto zostały sporządzone przez organy do tego przeznaczone. Nie były też kwestionowane przez strony.
Sąd Okręgowy w Lublinie rozważył, co następuje:
Odwołanie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisemart. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2016 r., poz. 963, tekst jedn. ze zm.) do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych.
Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej są pracownikami. Ponadto przepisy art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 tej ustawy wprowadzają obowiązek, w odniesieniu do pracowników, ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego. Zgodnie z treścią art. 13 pkt 1 ustawy pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania stosunku pracy.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznychwart. 8 ust. 1definiuje pracownika jako osobę, która pozostaje w stosunku pracy. Regulacje odnoszące się do stosunku pracy zawarte są wart. 22 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy(Dz. U. z 2016 r., poz. 1666, tekst jedn. ze zm.). Stosowanie do§ 1tego przepisu przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się także na treść art. 34 ust. 2 ustawy systemowej, zgodnie z którym informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym.
W toku postępowania wyjaśniającego organ rentowy ustalił, że ostatni dokument rozliczeniowy za wnioskodawcęW. S.zaewidencjonowany na koncie płatnika dotyczy miesiąca grudnia 2012 roku. W związku z tym, pomimo formalnego trwania stosunku pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony nie podlega on ubezpieczeniom społecznym od stycznia 2013 roku.
Powyższe stanowisko organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać na wzajemne relacje pomiędzy wyżej wskazanymi przepisamiart. 8 ust. 1, art. 13 pkt. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi przepisami odnoszącymi się do stosunku pracy zawartymi wkodeksie pracy. Zgodnie z przepisami ustawy systemowej ubezpieczeniu podlega osoba pozostająca w stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku pracy. Aby zatem wskazać precyzyjnie okres podlegania ubezpieczeniom społecznym należy zbadać okres trwania stosunku pracy. Dokumenty rozliczeniowe, o ile są środkiem dowodowym, to nie przesądzają o faktycznym istnieniu takiego stosunku. Pozwalają jedynie ustalić, czy pracodawca dopełniał swojego obowiązku i odpowiednio rozliczał się ze składek, jednak nie świadczą o wykonywaniu, bądź niewykonywaniu pracy, czy też trwaniu stosunku pracy.
Regulacje dotyczące cech charakterystycznych stosunku pracy, jego zawierania i ustania zawarte są wkodeksie pracy. W świetleart. 26 k.p.stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli terminu tego nie określono - w dniu zawarcia umowy. Odnośnie rozwiązania stosunku pracy przewidziano kilka regulacji związanych z rozwiązaniem umowy o pracę, takich jak porozumienie stron, wypowiedzenie umowy o pracę, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz upływ czasu, na który została zawarta (art. 30 § 1 k.p.). Kodeks przewiduje jednak sytuacje, które nie są zależne od woli stron co do kontynuowania zatrudnienia i powodują wygaśnięcie umowy pracę. Jedną z takich sytuacji jest śmierć pracodawcy, w wyniku której na podstawieart. 632§ 1 k.p.umowy o pracę z pracownikami wygasają. W takim wypadku umowy nie wygasają jedynie w razie przejęcia pracownika przez nowego pracodawcę na zasadach określonych wart. 231k.p., co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Analizując powyższe przepisy należy dojść do wniosku, że zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy systemowej iart. 632§ 1 kodeksu pracyW. S.podlegał ubezpieczeniom społecznym do dnia 21 czerwca 2013 roku, a więc do dnia śmierci pracy, a nie do końca grudnia 2012 roku. Złożone deklaracje rozliczeniowe nie znajdują pierwszeństwa przed trwaniem stosunku pracy, który w przeciwieństwie do dokumentów jest tytułem do podlegania tym ubezpieczeniom.
Należy dodać, że zaginięcieW. O.pod koniec stycznia 2013 roku oraz faktyczne zaprzestanie pracy przez jego pracowników, w tym wnioskodawcy, na początku lutego 2013 roku w żaden sposób nie pozbawia wnioskodawcy tytułu do ubezpieczenia. Powszechnie przyjęty jest pogląd, że stosunek pracy trwa mimo niewykonywania pracy w sytuacji, gdy pracownik wykazuje gotowość do jej podjęcia. Należy przez to rozumieć sytuację, w której pracownik niezwłocznie, na wezwanie pracodawcy może podjąć pracę w razie powstania przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy w określonym w umowie czasie i miejscu pracy, jednocześnie pozostając zgodnie zart. 128 § 1 k.p.do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym umówionym z nim miejscu. Gotowość do podjęcia pracy pracownik może wyrazić w każdy możliwy sposób, w tym przez czynności konkludentne i przez sformułowanie odpowiedniego żądania w cywilnym postępowaniu sądowym prowadzonym przeciwko pracodawcy (wyrok SN z 26 czerwca 1998 roku, I PKN 195/98, OSNP 1999, nr 14, poz. 453; wyrok SN z 13 lutego 2013 roku, I PK 187/12 wraz z powołanym tam orzecznictwem, LEGALIS nr 720017).
W rozpatrywanej sprawie z oczywistych powodów wnioskodawca nie mógł pracować, pomimo wykazywanej gotowości.W. O.przez blisko 5 miesięcy nie kontaktował się z pracownikami, bądź kontrahentami i nie przejawiał żadnej inicjatywy związanej z prowadzonym przedsiębiorstwem. Nie zawierał nowych umów, nie rozliczał pracowników i nie wydawał żadnych poleceń. W tym czasie jako osoba zaginiona był poszukiwany przez policję. Taki stan rzeczy trwał niezależnie odW. S., który nie miał żadnego wpływu na swoją sytuację jako osoba zatrudniona uW. O.. Podejmował działania, które miały na celu uporządkowanie swojej sytuacji, tj. złożył pozew o zapłatę wynagrodzenia i wydanie świadectwa pracy, a także zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez pracodawcę. Pracownicy zgłaszali także sekretarce chęć podjęcia pracy. Działania nie przyniosły jednak zamierzonego skutku, aW. O.zmarł w dniu(...)roku. Do tego czasu z wnioskodawcą nie rozwiązano w żaden sposób zawartej w dniu 31 października 2011 roku umowy o pracę na czas nieokreślony, która nadal obowiązywała i była podstawą podlegania ubezpieczeniom społecznym.W. O.nie został również wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej, a wnioskodawca nie podjął zatrudnienia u innego pracodawcy. Wraz z pozostałymi pracownikami próbował powziąć jakiekolwiek informacje na temat płatnika, wykazując gotowość do podjęcia pracy.
Powyższa data – 21 czerwca 2013 roku jest zatem datą końcową trwania stosunku pracy pomiędzy wnioskodawcą a płatnikiem składek w świetle omawianych wyżej przepisówustawy o systemie ubezpieczeń społecznychikodeksu pracy. Zaskarżona decyzja okazała się więc nieprawidłowa i w punkcie I wyrok Sąd zmienił ją ustalając, żeW. S.podlega ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika(...)Usługi Budowlane (...)w okresie od 1 stycznia 2013 roku do 21 czerwca 2013 roku. Jest to okres, którego organ rentowy nie objął w decyzji o ustaleniu istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego.
W punkcie II wyroku Sąd przyznał kuratorowi, tj. pracownikowi SąduM. Z.wynagrodzenie w kwocie 120 złotych z sum budżetowych Skarbu Państwa. Kurator został ustanowiony na wniosekW. S.dla nieznanej z miejsca pobytuA. W.w trybieart. 144 § k.p.c.Wysokość wynagrodzenia kuratora określona jest w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony cywilnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1476). Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia kuratora nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie. Opłaty te określone są wrozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia stawki minimalne w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego wynoszą 60 złotych. Na podstawie § 2 ust. 2 Sąd postanowił przyznać kuratorowi wynagrodzenie w podwójnej stawce minimalnej, tj. 120 złotych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy w Lublinie, na podstawie powołanych przepisów orazart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.