Sąd Okręgowy w Warszawie
XIII Wydział Ubezpieczeń
Sygnatura akt: XIII U 2662/16
Data wyroku: 2017-06-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Młyński

Sygn. akt XIII U 2662/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 czerwca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący:

SSO Rafał Młyński

Protokolant:

sekr. sądowy Weronika Stopczyńska

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o zwrot nienależnie wypłaconych świadczeń
na skutek odwołania(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia 12 września 2016 r.(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nie zobowiązuje(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia za lipiec 2016 r. w kwocie(...),41 (cztery tysiące sto sześćdziesiąt cztery 41/100) złotych z odsetkami,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.decyzją z dnia 12 września 2016 r. zobowiązał(...) Bank (...) S. A.wP.do zwrotu nienależnego świadczenia za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 4.164,41 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła(...) Bank (...) S.A.wW., wnosząc o jej zmianę w całości w ten sposób, że nie jest ona zobowiązana do zwrotu kwoty przekazanego świadczenia w wysokości 4.164,41 zł oraz o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.. W uzasadnieniu odwołująca się spółka wskazała, iż w jej ocenie świadczenie, które wpłynęło na rachunek zmarłego świadczeniobiorcyR. Z.nie podlega zwrotowi, gdyż rachunek ten był rachunkiem wspólnym prowadzonym dlaR. Z.iM. Z. (1).R. Z.zmarł 28 czerwca 2016 r., zaśM. Z. (2)2 lipca 2014 r., o czym odwołująca się po raz pierwszy powzięła wiadomość z pisma organu rentowego. Spółka podkreśliła, iż z orzecznictwa Sądów wynika, iż nie jest ona zobowiązana do zwrotu należności, które wpłynęły na rachunek będący rachunkiem wspólnym.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę ustalił, co następuje:
Decyzją z dnia 27 lutego 1992 r. przyznanoR. Z.prawo do renty. Organ rentowy ustalił stały termin płatności renty na 10 dzień każdego miesiąca. ( k. 18 a.r.) Świadczenie było wypłacaneR. Z.na rachunek bankowy wBanku (...) S.A.. (k. 97 a.r.) Rachunek ten był rachunkiem wspólnymR. Z.iM. Z. (1). (bezsporne)
M. Z. (2)zmarła w dniu 2 lipca 2014 r., zaśR. Z.zmarł w dniu 28 czerwca 2016 r., o czym organ rentowy powziął wiadomość w dniu 13 lipca 2016 r. (k. 254 a.r.)
Renta za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w łącznej kwocie 4.164,41 zł została przekazana na rachunek bankowy, którego współposiadaczem byłR. Z..
Organ rentowy w dniu 18 lipca 2016 r. zwrócił się doBanku (...) S.A.o zwrot świadczenia za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w łącznej kwocie 2.741,33 zł. (k. 256 a.r.) Z uwagi na fakt, iż w piśmie tym organ rentowy podał błędne dane, w dniu 29 lipca 2016 r. ponownie zwrócił się do banku, o zwrot świadczenia za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. w łącznej kwocie 4.164,41 zł. (k. 260 a.r.)
Bank w dniu 27 lipca 2016 r. poinformował organ rentowy, iż nie może zrealizować zwrotu świadczenia, ponieważ rachunek, na który wypłynęło świadczenie był rachunkiem wspólnym. (k. 261 a.r.)
Pismem z dnia 26 sierpnia 2016 r. organ rentowy ponownie wezwał bank do zwrotu kwoty 4.164,41 zł, wskazując, iż współposiadaczka rachunku bankowegoM. Z. (2)zmarła w dniu 2 lipca 2014 r. (k.270 a.r.)
Bank w dniu 1 września 2016 r. ponownie odmówił zwrotu świadczenia. (k. 271 a.r.)
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2016 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.zobowiązałBank (...) S.A.do zwrotu świadczenia w kwocie 4.164,41 zł za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. (k. 274 a.r.)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zebranych w aktach sprawy oraz w aktach rentowych. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron. Sąd nie znalazł podstaw do podważenia autentyczności i rzetelności sporządzenia wskazanych wyżej dokumentów.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Z.z ustalonym stanem faktycznym sprawyR. Z.zmarł dnia 28 czerwca 2016 r., a więc w oparciu oart. 101 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2016 r. poz. 887) nie nabył prawa do wypłaty renty za sporny okres od 1 lipca 2016 r. do 31 lipca 2016 r. a wprost przeciwnie - wraz z jego zgonem ustało prawo do emerytury. Świadczenie wypłacone przez organ rentowy za miesiąc przypadający po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, ma zatem charakter świadczenia wypłaconego nienależnie.
Takim nienależnym świadczeniem jest także to, które zostało przekazane przez organ rentowy na rachunek, którego współposiadaczem byłR. Z..
W pierwszej kolejności należało wykluczyć odpowiedzialność banku prowadzącego rachunek wspólny dlaR.iM. Z. (3)z treścią przepisuart. 138a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychbank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo - kredytowa są zobowiązane zwrócić Zakładowi kwoty świadczeń przekazane na rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo - kredytowej za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy.
Analogiczną regulację zawieraart. 55 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, który stanowi, że w przypadku śmierci posiadacza rachunku, bank jest obowiązany wypłacić z tych rachunków kwotę równą wpłatom na rachunki dokonanym przez organ wypłacający świadczenie z ubezpieczenia społecznego, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunku, wskazaną we wniosku organu wypłacającego to świadczenie skierowanym do banku wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat. Ustęp 3 wskazanego artykułu statuuje przesłanki zwolnienia się banku ze wskazanego obowiązku, a mianowicie, bank jest zwolniony od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa wust. 1 pkt 2, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.
Przepisart. 57 prawa bankowegostanowi natomiast, żeart. 55 ust. 1nie dotyczy rachunku wspólnego, którego definicja znajduje się w art. 51 cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem jest to rachunek bankowy prowadzony dla kilku osób fizycznych albo kilku jednostek samorządu terytorialnego.
Z uwagi na powyższe regulacje oraz okoliczności sprawy, tj. ustalenie, że kwota, której zwrotu domaga się organ rentowy, została przekazana na rachunek wspólny, uzasadnione jest zwolnienie banku z obowiązku zwrotu świadczenia. Celem regulacji wynikającej z art. 138a ustawy o FUS jest umożliwienie organowi rentowemu odzyskania świadczeń, które zostały wypłacone pomimo ustania do nich prawa, a nie ma podstaw, aby uznać, że pobrała je jakakolwiek inna osoba. W rozpoznawanej sprawie taki warunek nie zachodzi, bowiem do korzystania z konta uprawniony jest mąż zmarłej ubezpieczonej.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że z dniem śmierciM. Z. (4)rachunek wspólny został automatycznie przekształcony w rachunek indywidualny prowadzony dlaR. Z.. AniKodeks cywilnyaniPrawo bankowenie zawierają przepisów regulujących sytuację prawną rachunku wspólnego w razie śmierci współposiadacza. W związku z tym, kwestia ta powinna zostać unormowana w umowie rachunku. W tym zakresie zdają się możliwe do przyjęcia rozwiązania przewidujące albo przekształcenie umowy rachunku wspólnego w rachunek indywidualny (o ile pozostała tylko jedna osoba dotychczas będąca współposiadaczem), albo też rozwiązanie umowy (wraz z zawarciem postanowienia o podziale środków w częściach równych między pozostałych przy życiu współposiadaczy i spadkobierców zmarłego). Sąd nie dysponował umową rachunku bankowego ani regulaminem dotyczącym tego typu rachunków w odwołującym się banku. Problemu tego, jak już wspomniano, nie regulują także przepisyKodeksu cywilnego. Nadto w w/w aktach wskazane są przyczyny rozwiązania umowy rachunku bankowego, przy czym jednocześnie nie ma wśród nich wyszczególnionej śmierci posiadacza rachunku.
Zobowiązania z reguły nie wygasają wskutek śmierci czy to dłużnika, czy wierzyciela; w większości bowiem wypadków w miejsce zmarłego wstępują jego spadkobiercy. Niemożność wstąpienia spadkobierców w miejsce strony stosunku zobowiązaniowego, a tym samym wygaśnięcie zobowiązania może wynikać z:
- umowy stron, np. przy zleceniu (art. 747 i 748 KC);
- z natury i celu zobowiązania, jak np. przy umowie dożywocia (art. 908 KCi nast.), umowie o pracę wobec śmierci pracownika;
- z ustawy, np. gdy chodzi o zobowiązania odszkodowawcze z tytułu czyny niedozwolonego oparte naart. 445 § 1 i 2 KC.
Do spadku nie należą prawa i obowiązki przechodzące na określone osoby, niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 KC), co przewidują np.:art. 691 KC, art. 136 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej.
Wyżej wskazane okoliczności nie zachodzą w sprawie, nie ma zatem podstaw, by twierdzić, że z chwilą śmierci posiadacza lub współposiadacza umowa rachunku bankowego wygasa, a wspólny rachunek przekształca się z mocy prawa w konto indywidualne. Zasada dziedziczności praw i obowiązków ze stosunków zobowiązaniowych doznaje, co prawda, pewnych ograniczeń, np. wówczas gdy spełnienie lub przyjęcie świadczenia zależy od osobistych przymiotów dłużnika lub wierzyciela, jednak umowa o prowadzenie rachunku bankowego nie zawiera tych osobistych elementów. Nie ma podstaw, by wyłączyć zastosowanie ogólnych reguł dziedziczenia zawartych wart. 922 § 1 KCprzy stosunku zobowiązaniowym, jakim jest umowa o prowadzenie rachunku bankowego.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że mimo śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku wspólnego, nie traci on charakteru rachunku wspólnego, choć jego posiadaczem jest tylko jedna osoba.
Bez wątpienia należało zatem uznać, iż po śmierciM. Z. (4), rachunek, na który organ rentowy przelewałR. Z.jego świadczenie rentowe, nadal należało traktować jako rachunek wspólny.
W niniejszej sprawie bank prowadzący wspólny rachunek, na który organ rentowy przelał sporne świadczenie, był zwolniony od zwrotu tego świadczenia, ponieważ rachunek bankowy, na który organ rentowy wpłacił nienależne świadczenia był rachunkiem wspólnym.
Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006r. II UZP 7/06, w której wskazano, że dokonana po śmierci posiadacza rachunku bankowego, który jest rachunkiem wspólnym, wypłata z tego rachunku, obejmująca świadczenie emerytalne przekazane za okres po śmierci uprawnionego, nie nakłada na bank obowiązku zwrotu organowi rentowemu kwoty przekazanej na ten rachunek bankowy.
Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. z  § 9 ust. 2 i § 15 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r.)

SSO Rafał Młyński
Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć ZUS (z pouczeniem) i pełnomocnikowi odwołującej się spółki.