Sąd Okręgowy w Częstochowie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 53/17
Data wyroku: 2017-03-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aneta Łatanik
Słowa kluczowe: Recydywa
Podstawa prawna: art.437 § 2kpk
Teza: Podobieństwo zachodzi również wówczas,gdy przemoc lub groźba jej użycia pozostają poza zakresem znamion popełnionych przestępstw,ale faktycznie zostały one zrealizowane w warunkach wystąpienia takiego sposobu działania.

Sygn. akt VII Ka 53/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Aneta Łatanik
Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Błachowicz - Dróżdż
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w ZawierciuK. S.
po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017r.
sprawyA. D.s.K.iL.,ur. (...)wK.
oskarżonego o czyny zart. 207§1 kkw zw.art. 157§2 kkw zw. zart. 11§2 kk;art. 190§1 kk,art. 288§1 kkw zw. zart. 64§1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Zawierciu
z dnia 5 grudnia 2016 r. , sygn. akt II K 1138/15
orzeka:

1
zmienia zaskarżony wyrok w pkt. 2 w zakresie opisu czynu przypisanego oskarżonemuA. D.i jego kwalifikacji prawnej w ten sposób, że przyjmuje, iż czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu kary pozbawienia wolności będąc uprzednio skazanym za umyśle przestępstwo podobne bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 16 czerwca 2006 roku w sprawie II K 113/06 został skazany za czyn zart. 280 § 1 k.k.na karę łączną 4 (czterech) lat pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 4 maja 2004r. do 7 maja 2004r. i od 7 maja 2008r. do 18 lutego 2011r., a tak przypisany oskarżonemu czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.;

2
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

3
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.R. C.– Kancelaria Adwokacka wC., kwotę 516,60 zł (pięćset szesnaście złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu oskarżonegoA. D.w postępowaniu odwoławczym, przy czym kwota ta obejmuje również należny podatek VAT;

4
zwalnia oskarżonegoA. D.od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa.

Sygn. akt VII Ka 53/17

UZASADNIENIE
A. D.został oskarżony o to, że:

1
w okresie od dnia 9 lutego 2014 r. do 18 lipca 2015 r. wŁ.woj.(...)znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żonąN. D.poprzez wszczynanie awantur, ubliżanie słowami nieprzyzwoitymi, szarpanie, bicie po całym ciele, a także grożenie pozbawieniem życia, a w dniu 24 czerwca 2014 r. dokonał jej pobicia uderzając rękoma po głowie w trakcie czego doznała obrażeń ciała w postaci stłuczenia głowy, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządu ciała na okres poniżej dni siedmiu

tj. o czyn zart. 207 § 1 k.k.w zw. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.

2
w dniu 18 lipca 2015 r. w miejscowościŁ.woj.(...)przyul (...)groził pozbawieniem życiaM. P., które to groźby wzbudziły u niej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione

tj. o czyn zart. 190 § 1 k.k.

3
w dniu 18 lipca 2015 r. wŁ.przyul. (...)dokonał zniszczenia mienia w postaci drzwi wejściowych do mieszkania, kopiąc po nic czym spowodował straty na sumę 450 zł na szkodęM. P., przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się będąc uprzednio skazanym za przestępstwo podobne wyrokiem Sądu Rejonowego w Zawierciu sygn. akt II K 113/06 z dnia 16 czerwca 2006 r. mocą którego orzeczono karę czterech lat pozbawienia wolności, którą to karę odbył w czasie od dnia 7 maja 2008 r. do dnia 18 lutego 2011 r. – warunkowo zwolniony w dniu 18 lutego 2011 r.

tj. o czyn zart. 288 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt II K 1138/15, Sąd Rejonowy w Zawierciu orzekł:

1
oskarżonegoA. D.uniewinnił od popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia stanowiącego występek zart. 207 § 1 k.k.w zw. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.kosztami postępowania w tym zakresie obciążył Skarb Państwa;

2
oskarżonegoA. D.uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 2 aktu oskarżenia, stanowiącego występek zart. 190 § 1 k.k.i na podstawieart. 190 § 1 k.k.wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

3
oskarżonegoA. D.uznał za winnego tego, że w dniu 18 lipca 2015 r. wŁ.przyul. (...)dokonał zniszczenia mienia w postaci drzwi wejściowych do mieszkania kopiąc po nich, czym spowodował straty na sumę 450 zł na szkodęM. P.tj. wykroczenia z art. 124 § 1 k.w. i na podstawie art. 124 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. wymierzył mu karę 450 zł grzywny;

4
na podstawieart. 627 k.p.k.w zw. zart. 2 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 1 i art. 21 pkt 2 ustawy z dnia 23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnychzasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 235 zł, w tym opłatę 165 zł i wydatki 70 zł;

5
na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżonego z obowiązku poniesienia kosztów sądowych w pozostałej części i obciążył nimi Skarb Państwa.

Powyższy wyrok został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego przez prokuratora w części dotyczącej skazania za czyn zart. 190 § 1 k.k.W apelacji oskarżyciel publiczny zarzucił obrazę prawa materialnego, a toart. 64 § 1 k.k.poprzez jego niezastosowanie i nie przypisanie oskarżonemuA. D.czynu wyczerpującego znamiona zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.podczas, gdy oskarżony dopuścił się zarzucanego i przypisanego mu przez Sąd czynu w warunkach powrotu do przestępstwa.
Podnosząc wskazany zarzut prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie drugim sentencji poprzez przyjęcie, żeA. D.jest winny popełnienia czynu zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k., który popełnił będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zawierciu sygn. akt II K 113/06 z dnia 16.06.2006 r. za umyślny czyn podobny zart. 280 § 1 k.k.na karę dwóch lat pozbawienia wolności, którą odbył w ramach kary łącznej 4 lat pozbawienia wolności w okresie od dnia 4.05.2004 r. do 7.05.2006 r. i od 7.05.2008 r. do 18.02.2011 r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, doprowadzając do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób wnioskowany przez prokuratora.
Sąd Rejonowy jak wynika z pisemnych motywów jego rozstrzygnięcia przyjął, iż pomiędzy czynem zart. 190 § 1 k.k.przypisanym oskarżonemu w punkcie drugim zaskarżonego wyroku, a przestępstwem zart. 280 § 1 k.k., za które ten został w przeszłości skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 16 czerwca 2006 r., sygn. akt II K 113/06, nie zachodzi podobieństwo w rozumieniuart. 115 § 3 k.k.Stanowisko to oparł na tym, iż w opisie czynu zart. 280 § 1 k.k.przypisanegoA. D.w tamtej sprawie określono, iż polegał on na doprowadzeniu pokrzywdzonej do stanu bezbronności, co zdaniem Sądu Rejonowego, mimo zawarcia tam również innych określeń, wykluczało możliwość przyjęcia, że oskarżony przestępstwa rozboju dopuścił się używając przemocy. W konsekwencji, Sąd ten uznał, że nie zostało spełnione kryterium podobieństwa tj. dokonanie obu przestępstw z użyciem przemocy lub groźby jej użycia i przyjął, że przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.nie zostało popełnione przez oskarżonego w warunkach recydywy specjalnej pojedynczej zart. 64 § 1 k.k.
Stanowisko wyrażone w powyższym zakresie przez Sąd Rejonowy należało jednak uznać za błędne. Powołanym wyżej wyrokiem z dnia 16 czerwca 2006 r.A. D.został skazany m.in. za przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.polegające na tym, że działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą po uprzednim doprowadzeniuW. M.do stanu bezbronności poprzez skrępowanie rąk taśmą samoprzylepną, zakneblowanie, unieruchomienie pokrzywdzonej wynikające z przymocowania jej do krzesła zabrał w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 85 zł na szkodęW. M.. Wart. 280 § 1 k.k.wymieniono cztery sposoby działania, które dla zaistnienia przestępstwa rozboju powinny poprzedzać zabór rzeczy w celu przywłaszczenia: 1) użycie przemocy 2) groźba natychmiastowego użycia przemocy 3) doprowadzenie do stanu nieprzytomności 4) doprowadzenie do stanu bezbronności. Istota tego ostatniego, sprowadza się do podjęcia przez sprawcę takich działań wobec pokrzywdzonego, które nie będąc ani użyciem przemocy, ani groźbą jej natychmiastowego użycia skutecznie pozbawi ją możliwości podjęcia obrony przeciwko zawładnięciu rzeczą (tak m.in. SN w post. z 13.11.2003 r., II KK 66/03, LEX 83775). Innymi słowy, stosując przemoc czy groźbę jej natychmiastowego jej użycia nie można doprowadzić innej osoby do stanu bezbronności w rozumieniuart. 280 § 1 k.k., gdyż te sposoby działania z prawnego punktu widzenia wykluczają się. W konsekwencji, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji, opis czynu zart. 280 § 1 k.k.w sprawie II K 113/06 został zredagowany nieprawidłowo, gdyż z jednej strony zawarto w nim opis stosowania wobec pokrzywdzonej przemocy (skrępowanie rąk, zakneblowanie, przymocowanie do krzesła) z drugiej zaś określono, że taki sposób działania wyczerpał znamię w postaci doprowadzenia jej do stanu bezbronności. Mimo powyższej niezgodności, jej wystąpienie nie wykluczało przyjęcia, że przestępstwo zart. 280 § 1 k.k.i obecnie przypisany oskarżonemu czyn groźby karalnej zart. 190 § 1 k.k.są przestępstwami podobnymi z uwagi na to, że pierwsze z nich zostało popełnione z zastosowaniem przemocy. Jak już wspomniano w opisie przestępstwa rozboju przypisanegoA. D.wyrokiem z dnia 16 czerwca 2006 r. zawarto przytoczone wyżej sformułowania dotyczące działań podejmowanych wobec pokrzywdzonej w celu dokonania kradzieży jej pieniędzy odpowiadające swoim znaczeniem używaniu przemocy. W orzecznictwie na gruncie ustalenia kryterium podobieństwa przestępstw w układzie takim jak ten zaistniały w niniejszej sprawie, przyjmuje się, że w świetleart. 115 § 3 k.k.nie jest konieczne, aby porównywane przestępstwa były przestępstwami do których ustawowych znamion należy stosowanie przemocy lub groźby jej użycia. Podobieństwo zachodzi również wówczas, gdy przemoc lub groźba jej użycia pozostają poza zakresem znamion popełnionych przestępstw, ale faktycznie zostały one zrealizowane w warunkach wystąpienia takiego sposobu działania (tak m.in. SN w uchw. z 23.10.2002 r., I KZP 33/02, OSNKW 2002/11-12/93, wyr. z 30.06.2009 r., V KK 71/09, LEX nr 512076). W konsekwencji, skoro analizowane kryterium podobieństwa sprowadza się nie do porównania znamion przestępstw, tylko do sposobu działania sprawcy określenie w opisie czynu zart. 280 § 1 k.k.zachowań, które stanowią wyraz użycia przemocy było wystarczające do przyjęcia, że czynu tego oskarżony dopuścił się z zastosowaniem takiej formy działania. Wbrew argumentom Sądu I instancji sytuacji tej nie zmienia w żaden sposób fakt, iż ów sposób działania (okoliczność modalna) został w wyroku z dnia 16 czerwca 2006 r. przedstawiony jako skutkujący doprowadzeniem do stanu bezbronności. Błąd w tym zakresie dotyczył bowiem określenia znamienia czynu zabronionego, a nie sposobu działania sprawcy, którym niewątpliwie było stosowanie przemocy poprzedzające dokonanie kradzieży pieniędzy.
Zgodzić należało się również z argumentacją prokuratora, iż podobieństwo w rozumieniuart. 115 § 3 k.k.zachodził wówczas, gdy jeden z porównywanych czynów został popełniony, z zastosowaniem przemocy (art. 280 § 1 k.k.), drugi natomiast z zastosowaniem groźby jej użycia (art. 190 § 1 k.k.). Sąd Rejonowy, jak należy wnosić po lekturze uzasadnienia zaskarżonego wyroku także prezentował ten pogląd, gdyż brak możliwości przyjęcia kwalifikacji zart. 64 § 1 k.k.wyprowadził jedynie z mankamentów opisu czynu zart. 280 § 1 k.k.przyjętego w wyroku z dnia 16 czerwca 2006 r. i mylnego określenia w nim sposobu działania sprawcy, z punktu widzenia znamion rozboju.
W sprawie zostały także spełnione pozostałe przesłanki zakwalifikowania czynu oskarżonego zart. 190 § 1 k.k.jako dokonanego w warunkach zart. 64 § 1 k.k.Kara 2 lat pozbawienia wolności orzeczona za czyn zart. 280 § 1 k.k.(obniżona z 3 lat wyrokiem Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 8.12.2006 r., VII Ka 1078/06), została połączona z pozostałymi karami jednostkowymi wymierzonymi za inne przestępstwa przypisane oskarżonemu w sprawie II K 113/06 w następstwie czego stała się elementem kary łącznej 4 lat pozbawienia wolności.A. D.odbywał ją w okresie od 4 maja 2004 r. do 7 maja 2004 r. oraz od 7 maja 2008 r. do 18 lutego 2011 r. Zaznaczyć należy, iż w wypadku orzeczenia kary łącznej pozbawienia wolności pięcioletni okres przewidziany wart. 64 § 1 k.k.biegnie od odbycia w całości lub w części (co najmniej 6 miesięcy) kary łącznej, przy czym kara za przestępstwo poprzednie, do którego odnosi się podobieństwo przestępstwa ponownego, musi być orzeczona w rozmiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności (tak m.in. SN w uzas. wyr. z 30.06.2009 r., V KK 71/09, LEX nr 512076, w uchw. z 24.04.1985 r., VI KZP 5/85, OSNKW 1985/7-8/54). Oskarżony niewątpliwie odbył więc orzeczoną za przestępstwo podobne karę pozbawienia wolności w wymiarze przekraczającym minimalny okres 6 miesięcy, zaś przestępstwa zart. 190 § 1 k.k.dopuścił się w dniu 18 lipca 2015 r. czyli przed upływem okresu pięciu lat od zakończenia jej odbywania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok w jego punkcie drugim w zakresie czynu przypisanegoA. D.i jego kwalifikacji prawnej w ten sposób, że przyjął, iż oskarżony czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu kar pozbawienia wolności będąc uprzednio skazany za umyślne przestępstwo podobne bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 16 czerwca 2006 r. w sprawie w sprawie II K 113/06 został skazany za czyn zart. 280 § 1 k.k.na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 4 maja 2004 r. do 7 maja 2004 r. i od 7 maja 2008 r. do 18 lutego 2011 r., a przypisany oskarżonemu czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.;
Wyrok Sądu Rejonowego został zaskarżony jedynie we wskazanym na wstępie zakresie. Sąd Okręgowy dokonując kontroli instancyjnej nie stwierdził zaistnienia okoliczności zart. 439 § 1 k.p.k.,art. 440 k.p.k.iart. 455 k.p.k., które mogłyby uzasadniać orzekanie poza granicami apelacji prokuratora. Mając to na uwadze, w pozostałej części zaskarżony wyrok należało utrzymać w mocy.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawieart. 29 ust. 1 ustawy z 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturzei§ 4 ust. 1 i 3w zw. z § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
Mając na uwadze, iż postawa oskarżonego w żaden sposób nie przyczyniła się do zainicjowania postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie oraz charakter zmiany zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy na podstawieart. 634 k.p.k.w zw. zart. 624 § 1 k.p.k.i art. 17 ust. 1 ustawy z 23.06.1973 r. zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, wydatkami obciążając Skarb Państwa.