Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1083/17
Data wyroku: 2017-11-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: P. Kuźma
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność
Podstawa prawna: art.31, art.97, art.98 ustawy ordynacja podatkowa

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.stwierdził, żeW. Z.jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy – zmarłego w dniu 11 grudnia 2015 r.D. Z.z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne , ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2006 r. do grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 60.936,79 zł w tym na:
- ubezpieczenia społeczne za okres od maja do czerwca 2011 r. , od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 40.581,23 zł ( w tym należność główna w kwocie 33.891,43 zł, odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 6.639 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 50,80 zł).
- ubezpieczenie zdrowotne za okres: lipiec 2006 r. , wrzesień 2007 r., od maja do czerwca 2011 r., od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 17.009,53 zł (w tym należność główna w kwocie 14.128,43 zł , odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 2 859,00 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 22,10 zł).
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja do czerwca 2011 r. , od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 3.346,03 zł (w tym należność główna w kwocie 2.836,83 zł , odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 498 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 11,20 zł).
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy zaznaczył, żeW. Z.na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 14 stycznia 2016 r. nabył po zmarłym synuD. Z.spadek w całości. Stosownie zaś do dyspozycjiart.31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychdo należności z tytułu składek stosuje się przepisy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Stosownie do treści art.97 §1 Ordynacji podatkowej, spadkobiercy przejmują przewidziane w przepisach majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a w myśl art.98 §1 ww. ustawy do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania składkowe stosuje się przepisyustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Wysokość kwot zobowiązań z poszczególnych tytułów, za któreW. Z.ponosi odpowiedzialność, została zatem ustalona na dzień śmierci spadkodawcy.
/decyzja k.13 – 14 akt ZUS/
W dniu 11 maja 2017 r.W. Z.odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę. W uzasadnieniu wskazał, że jest emerytem i nie jest w stanie uregulować należności określonej w zaskarżonej decyzji. Podniósł nadto, że nie jest dla niego zrozumiała sytuacja , w której to dopiero śmierć syna spowodowała ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności za okres 9 lat tj. od lipca 2006 r. do grudnia 2015 r./odwołanie k. 2/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie , przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji./odpowiedź na odwołanie k.9 - 9 odwrót/
Decyzją z dnia 7 czerwca 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.zmienił decyzję z dnia 28 kwietnia 2017 r. w części dotyczącej okresu oraz kwot zadłużenia stwierdzając, żeW. Z.jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy – zmarłego w dniu 11 grudnia 2015 r.D. Z.z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2012 r. do grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 51.988,32 zł w tym na:
- ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2012 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 34.878,29 zł (w tym należność główna w kwocie 29 958,69 zł , odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 4.913,00 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 6,60 zł).
- ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2012 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 14.264,68 zł (w tym należność główna w kwocie 12.283,98 zł , odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 1.978 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 2,70 zł).
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2012 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 2.845,35 zł (w tym należność główna w kwocie 2 494,95 zł , odsetki za zwłokę liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 349,00 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 1,40 zł).
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w związku ze złożonym przezW. Z.odwołaniem od decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r., organ rentowy dokonał weryfikacji stanu rozliczeń figurujących na koncie zmarłego, na skutek czego uległy zmianie zarówno okres , jak kwota należności z tytułu nieopłaconych składek (część uległa przedawnieniu)./decyzja w aktach ZUS/
W dniu 27 czerwca 2017 r.W. Z.odwołał się od powyższej decyzji, wskazując, że nie jest w stanie uregulować należności określonej w zaskarżonej decyzji , gdyż spłata zadłużenia uniemożliwiłaby mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych./odwołanie k.2 akt o sygn. VIII U 1362/17/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o połączenie ze sprawą o sygn. akt VIII U 1083/17. Pełnomocnik organu rentowego przytoczył argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji./odpowiedź na odwołanie k.3 - 3 odwrót akt o sygn. VIII U 1362/17/
Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. Sąd połączył sprawę o sygnaturze akt VIII U 1362/17 ze sprawą o sygnaturze akt VIII U 1083/17 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz zarządził ich prowadzenie pod sygnaturą VIII U 1083/17./postanowienie k.8 akt o sygn. VIII U 1362/17/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Syn wnioskodawcyW. D.Z.prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu był płatnikiem składek./okoliczność bezsporna/
D. Z.jako płatnik składek nie opłacił następujących należności:
- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – należność główna za okres od maja do czerwca 2011 r., od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 33.891,43 zł plus odsetki liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 6.639,00 zł ; koszty egzekucyjne w kwocie 50,80 zł.
- na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - należność główna za okres: lipiec 2006 r. , wrzesień 2007 r., od maja do czerwca 2011 r. , od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 14 128,43 zł plus odsetki liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 2.859 zł; koszty egzekucyjne w kwocie 22,10 zł.
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych- należność główna za okres od maja do czerwca 2011 r. , od października 2011 r. do grudnia 2015 r. w kwocie 2.836,83 zł plus odsetki liczone na dzień 11 grudnia 2015 r. w kwocie 498 zł ; koszty egzekucyjne w kwocie 11,20 zł./zestawienie należności k.1 akt ZUS/
D. Z.zmarł w dniu 11 grudnia 2015 r. Spadek po nim nabył na podstawie ustawy w całości ojciecW. Z.. Akt poświadczenia dziedziczenia sporządzono w dniu 14 stycznia 2016 r./akt poświadczenia dziedziczenia k.2 – 2 odwrót akt ZUS/
W. Z.pobiera miesięczną emeryturę w wysokości 1.700 zł i samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Po zmarłym synu odziedziczył 2 mieszkania, przy czym jedno z nich sprzedał (za kwotę 100 tys. Zł, z czego spłacił długi syna w wysokości 30 tys. zł) , a w drugim zamieszkuje.W. Z.nie posiada żadnych oszczędności./oświadczenieW. Z.złożone na rozprawie w dniu 20 października 2017 r. , płyta CD k.23/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie ww. dowodów z dokumentów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie od decyzji z dnia 7 czerwca 2017 r. nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
Zgodnie z brzmieniemart.31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz.1778) do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się wymienione wart.31przepisyOrdynacji podatkowej- m.in.art.97§1 i art.98§1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 60 z późn. zm.)
Stosownie do treści art.100 §1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji, a w myśl §2 jeżeli deklaracja złożona przez spadkodawcę jest nieprawidłowa lub deklaracji nie złożono, orzekając o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień spadkobierców, organ podatkowy jednocześnie ustala lub określa kwoty.
Zgodnie z art.97§1 oraz art.98 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a do ich odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisyKodeksu cywilnegoo przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.
Art. 1012 k.c.stanowi, że spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź spadek odrzucić. Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko ze spadku zaś od chwili przyjęcia spadku, ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swojego majątku. Wejście w ogół praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy, które jest istotą przyjęcia spadku powoduje, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania, których podmiotem był zmarły. Z otwarciem spadku ustawa łączy powstanie także innych zobowiązań, których podmiotem staje się spadkobierca. Wszystkie te zobowiązania są określane jako długi spadkowe.
Zakres odpowiedzialności spadkobiercy zależy od treści oświadczenia o przyjęciu spadku. Zgodnie z treściąart.1031§1 k.c.w razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia, natomiast w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.
W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, że spadek po zmarłymD. Z.nabył w całości jego ojciec -W. Z.i tym samym wszedł w ogół jego praw i obowiązków majątkowych.
W. Z.ponosi zatem odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych przez niego składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych , Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych , jak również zobowiązany jest do zapłaty odsetek i kosztów egzekucyjnych wynikających z braku opłacenia przez płatnika należnych składek w ustawowym terminie.
Wprawdzie wnioskodawca podkreślał ,że z uwagi na sytuację życiową oraz materialną nie jest w stanie pokryć należności składkowych zmarłego syna, to jednak okoliczności te nie mogły zostać wzięte przez Sąd przy merytorycznym rozpoznawaniu złożonych odwołań.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zakres kognicji sądu ubezpieczeń społecznych jest ściśle uzależniony od tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia organu rentowego i tym samym rozstrzygnięcie sprawy przez sąd ubezpieczeń społecznych musi odnosić się do przedmiotu objętego treścią decyzji organu rentowego.
W zaskarżonych decyzjach organ rentowy ustalił odpowiedzialnośćW. Z.za zobowiązania synaD. Z.i rolą Sądu było skontrolowanie prawidłowości tych decyzji.
W sytuacji zatem braku podważenia przez wnioskodawcę ustaleń organu rentowego, Sąd na podstawieart.47714§1 k.p.c.oddalił odwołanie od decyzji z dnia 7 czerwca 2017 r. o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
Sąd umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Stosownie bowiem do treściart. 47713§ 1 k.p.c.zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji zaskarżonego orzeczenia przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy.
Sąd nie obciążyłW. Z.kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej , o czym orzekł w oparciu oart. 102 k.p.c.
Obciążenie strony, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, może w okolicznościach konkretnej sprawy pozostawać trudne do pogodzenia z poczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Z tego względu ustawodawca przewidział w przytoczonym przepisie specjalne unormowanie pozwalające nie obciążać strony przegrywającej obowiązkiem zwrócenia przeciwnikowi całości lub części kosztów. Ideę tę urzeczywistnia wyrażona w komentowanym przepisie zasada słuszności. Należy zauważyć, iżart.102 k.p.c.nie konkretyzuje w żaden sposób pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych. Ocena, czy taki wypadek rzeczywiście zachodzi, pozostawiona została uznaniu Sądu. Musi ona mieć na względzie całokształt okoliczności sprawy, a zatem te związane z przebiegiem procesu, ale również pozostające poza jego zakresem. Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Kryteria pomocne przy rozstrzyganiu o istnieniu, czy też nieistnieniu przesłanek zastosowania zasady słuszności wskazane zostały w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego.
W ocenie Sądu, okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że sytuacja materialna wnioskodawcy przemawia za słusznością zastosowania powołanego przepisu.
S.B.