Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 105/17
Data wyroku: 2017-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Przedawnienie roszczeń
Podstawa prawna: art.118 kc, art.750 kc, art.751 pkt 2 kc

Sygn. akt II Ca 105/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach - II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Rafał Adamczyk
po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. w Kielcach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...) Spółki z o. o.z siedzibą wW.
przeciwkoŁ. Ż.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Końskich z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt I C 418/16
1. zmienia zaskarżony wyrok:
- w punkcie I (pierwszym) w całości i oddala powództwo,
- w punkcie II (drugim) poprzez jego uchylenie;
2. oddala apelację w pozostałej części;
3. przyznaje kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanegoŁ. Ż.- adwokatK. C.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Końskich wynagrodzenie w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 166,05 zł (sto sześćdziesiąt sześć złotych pięć groszy);
4. nakazuje pobrać od(...) Spółki z o. o.z siedzibą wW.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Końskich kwotę 196,05 zł (sto dziewięćdziesiąt sześć złotych pięć groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym.

ZARZĄDZENIE
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
Sygn. akt II Ca 105/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Końskich zasądził od pozwanegoŁ. Ż.(nrP.(...)) na rzecz strony powodowej(...) Sp. z o. o.z siedzibą wW.kwotę 583,28 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty (punkt I); zasądził od pozwanegoŁ. Ż.(nrP.(...)) na rzecz strony powodowej(...) Sp. z o. o.z siedzibą wW.kwotę 445,80 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II); przyznał od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Końskich) na rzecz adwokataK. C.kwotę 442,80 zł tytułem kosztów nieopłaconych, w całości lub części, czynnościkuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanegoŁ. Ż.(punkt III).
Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku. Zaskarżył orzeczenie Sądu Rejonowego w całości. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 32 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianieustawy Prawo o szkolnictwiewyższymoraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1198, ze zmianami)poprzez jego niezasadne niezastosowanie i błędne przyjęcie, że do umów w sprawie warunków odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, zawartych przed dniem wejściaw życie naruszonej ustawy nie stosuje się przepisu art. 160 a ust. 7 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie- co skutkowało nieprawidłowym uwzględnieniem powództwa.
Wskazując na powyższe zarzuty, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonegowyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, a także domagał się zasądzeniaod strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję oraz przyznania od Skarbu Państwa na rzecz adwokatK. C.kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzęduw postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, bowiem nie zostały one opłaconew całości ani w części.
W odpowiedzi na apelację, strona powodowa domagała się oddalenia apelacji i zasądzenia odŁ. Ż.na rzecz(...) Sp. z o. o.z siedzibą wW.zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie, o ile prowadzi do zmiany zaskarżonegowyroku i oddalenia powództwa na skutek zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia.
Stanowiąca źródło roszczenia strony powodowej umowa o studiowanieŁ. Ż.wWyższej Szkole (...).E. L.wK.została zawarta w dniu 8 października 2004 r. (k. 18), a zatem pod rządamiustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym(Dz. U. nr 65, poz. 385, ze zmianami). W ustawie tej brak było jakiejkolwiek odrębnej regulacji umowy o świadczenie usług edukacyjnych czy umowy o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne, w szczególności ustawa nie zawierała odpowiednikaart. 160 ust. 3obowiązującej od dnia 1 września 2005 r., czyli niemającej zastosowaniaw rozpoznawanej sprawie,ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwiewyższym(tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1842, ze zmianami). Do przedmiotowej umowy miały więc odpowiednie zastosowanie przepisyart. 751 pkt 2 k.c.w zw. zart. 750 k.c.W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest stanowisko,że granicę stosowaniaart. 750 k.c.stanowi określony stopień intensywnościuregulowania danego stosunku prawnego w przepisach odrębnych, wystarczającydo zidentyfikowania co najmniej elementów przedmiotowo istotnych tego stosunku(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CSK 267/06,OSNC-ZD 2008, nr 1, poz. 14; uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 7 maja 2009 r.,III CZP 20/09, OSNC 2010, nr 1, poz. 12 i z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 109/07,OSNC 2008, nr 11, poz. 128). Przepisart. 751 pkt 2 k.c.obejmuje wszelkie roszczeniaz tytułu nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimiczynnościami albo osobom utrzymującym zakłady przeznaczone na ten cel. Wprawdzie uczelnia nie jest przedsiębiorcą w rozumieniukodeksu cywilnegoi nie prowadzi działalności gospodarczej, ale w przepisieart. 751 pkt 2 k.c.chodzi o podmiotytrudniące się „zawodowo” wykonywaniem wymienionych tam czynności; zastosowanietego przepisu nie jest więc uwarunkowane posiadaniem statusu przedsiębiorcy,lecz zajmowaniem się wskazanymi czynnościami w sposób profesjonalny, fachowy,a nie okazjonalny czy incydentalny. W niniejszej sprawie data płatności czesnego,ustalana przez rektora uczelni, przypadała na piąty dzień miesiąca (ustęp VII punkt 3 umowy - k. 18v), najpóźniej wymagalna kwota czesnego – 290 zł była płatna do dnia5 listopada 2008 r. (k. 50), zatem należności te – stosownie doart. 751 pkt 2 k.c., przewidującego dwuletni termin przedawnienia roszczeń – przedawniły się najpóźniejw dniu 5 listopada 2010 r., natomiast pozew został wniesiony do Sądu w dniu28 stycznia 2016 r.Ł. Ż.mógł więc skutecznie uchylić się od zaspokojenia roszczenia dochodzonego pozwem, podnosząc zarzut przedawnienia – co też uczynił.
Przywołana przez stronę powodową argumentacja odwołująca się do stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 października 2015 r. w sprawie III CZP 67/15 (OSNC 2016, nr 10, poz. 116), iż do przedawnienia roszczenia o opłatę za studia określoną w umowie zawartej na podstawieart. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższymw brzmieniu obowiązującym w dniu 1 października 2009 r. (Dz. U. z 2005 r., nr 164, poz. 1365), w okresie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianieustawy Prawo o szkolnictwie wyższymoraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2014, poz. 1198), miał zastosowanie dziesięcioletni termin przewidziany wart. 118 k.c., nie może odnosićsię do stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Jak wcześniej podniesiono, umowao studiowanie zŁ. Ż.została zawarta jeszcze przed dniem1 września 2005 r., czyli przed datą wejścia w życieustawy z dnia 27 lipca 2005 r.Prawo o szkolnictwie wyższym(tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1842,ze zmianami), na tle której została wydana wymieniona wcześniej uchwała Sądu Najwyższego. Tym samym umowa ta nie miała charakteru nazwanego, gdyż taki rodzaj umowy wprowadziła dopieroustawa z dnia 27 lipca 2005 r.Niczego nie zmieniaw tej kwestii fakt, że w dniu 22 kwietnia 2008 r. został zawarty aneks do umowyo studiowanie, w którym wskazano nową nazwę uczelni –Wyższa Szkoła (...)i Prawa i dodano regulację dotyczącą obowiązku ubezpieczenia się studenta w zakresie(...)na własny koszt przez cały okres studiów (k. 19).
W stanie faktycznym sprawy miały zatem zastosowanie przepisyart. 750 k.c.iart. 751 pkt 2 k.c., przewidujące dwuletni termin przedawnienia roszczenia objętego postępowaniem, a nie wskazany w apelacji przepisart. 160 a ust. 7 ustawyz dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym(tekst jednolity Dz. U. z 2016 r.,poz. 1842, ze zmianami), który wszedł w życie z dniem 1 października 2014 r.na podstawie art. 1 pkt 105 i art. 57 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianieustawyPrawo o szkolnictwie wyższymoraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r.,poz. 1198, ze zmianami) i na mocy art. 32 ustawy zmieniającej miał zastosowaniedo umów w sprawie warunków odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, zawartych wprawdzie przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, ale jedyniepod rządamiustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym,a nie na podstawie wcześniej obowiązującejustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym(Dz. U. nr 65, poz. 385, ze zmianami). Dodatkowo wypada zauważyć, iż roszczenie dochodzone przez stronę powodową nie ma charakteruokresowego, ani nie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.Opłata za studia (czesne) nie jest świadczeniem okresowym w rozumieniuart. 118in mediok.c.Świadczenie okresowe charakteryzuje się tym, że jegoprzedmiotem są pieniądze lub rzeczy oznaczone co do gatunku; jest ono realizowaneprzez zobowiązanego systematycznie, w periodycznych odstępach czasu w ramachjednego i tego samego stosunku prawnego o charakterze ciągłym; świadczenia te nie składają się na pewną z góry określoną całość. Do roszczeń o świadczenia okresowenależą przykładowo roszczenia o zapłatę alimentów, świadczeń rentowych, z tytułuumowy najmu, dzierżawy, leasingu, o odsetki. Czesne jest natomiast świadczeniem pieniężnym o oznaczonej z góry przez właściwy organ uczelni (w niniejszej sprawierektora) wysokości, które stosownie do umowy między uczelnią wyższą a studentemmoże być uiszczone jednorazowo lub w uzgodnionych między stronami częściach. Rozłożenie tego rodzaju świadczenia pieniężnego na raty nie czyni go jednakświadczeniem okresowym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia2 października 1998 r., III CKN 578/98, LEX nr 1214910 i z dnia 6 kwietnia 2005 r.,III CK 656/04, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005, nr 10, poz. 12).
Kodeks cywilnynie zawiera definicji działalności gospodarczej, chociaż wielokrotnie posługuje się tym pojęciem (por.art. 221k.c.,art. 431k.c.,art. 118 k.c.,art. 355 § 2 k.c.,art. 4491§ 1 k.c.). Definicja działalności gospodarczej znajduje się natomiast wart. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej(tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1829, ze zmianami), zgodnie z którym jest nią zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa,wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Prowadzenie przez uczelnię wyższą działalności dydaktycznej nie stanowi więc działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów tej ustawy, a umowa z dnia 8 października 2004 r., będąca źródłem żądania strony powodowej, dotyczy czesnego, zatem wynagrodzenia przysługującego z tytułu prowadzonej przez uczelnię działalności dydaktycznej. Skoro nie jest to działalność gospodarcza, to zgłoszone roszczenie nie może być uznane za związane z działalnością gospodarczą w rozumieniuart. 118in finek.c.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w całości i oddalił powództwo.
Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu, określonąwart. 98 § 1 k.p.c., uchyleniu podlegało zawarte w punkcie II wyroku SąduRejonowego rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Apelacja co do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III wyroku SąduRejonowego podlegała oddaleniu jako bezzasadna – na podstawieart. 385 k.p.c.Pozwany nie poniósł w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji żadnychkosztów procesu, zatem nie mogły one być zasądzone na jego rzecz od stronypowodowej. Orzekając o kosztach procesu, sąd uwzględnia wyłącznie koszty faktycznie poniesione przez strony; nie wlicza do nich kosztów sądowych, od których strona(strony) była zwolniona z mocy ustawy czy też na podstawie zwolnienia udzielonegoprzez sąd. O tych kosztach sądowych sąd rozstrzyga na podstawieart. 113 ustawyz dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolityDz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zmianami - dalej powoływana jako u.k.s.c.).
Odnosząc się do zawartego w apelacji wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz adwokatK. C.kosztów nieopłaconej pomocy prawnejudzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji należy wskazać, że ogólne zasady ponoszenia wydatków i przyznawania kuratorowiwynagrodzenia w postępowaniu cywilnym wynikają z przepisówart. 1304k.p.c.orazart. 83 i art. 113w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c., a szczegółowe regulacje w tym przedmiocie zawiera rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotuwydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej(Dz. U. z 2013 r., poz. 1476). Wynagrodzenie to nie może przekraczać stawekminimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynnościadwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych (§ 1 ust. 1 rozporządzenia). Pomimo odesłaniado przepisów o opłatach za czynności adwokackie bądź czynności radców prawnych,w przypadku kuratora ustanowionego na podstawieart. 144 k.p.c.nie można więcmówić o „kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu”. Na podstawie § 1 ust. 1 i 3 wyżej wymienionego rozporządzenia MinistraSprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w zw. z § 2 pkt 2 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawieopłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800, ze zmianami),Sąd Okręgowy przyznał zatem kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanegoŁ. Ż.- adwokatK. C.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Końskich wynagrodzenie w postępowaniu apelacyjnym w kwocie166,05 zł (135 zł + 23 % VAT).
Sąd Okręgowy na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. zart. 98 § 1 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c.nakazał pobrać od(...) Spółki z o. o.z siedzibą wW.na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Końskich kwotę 196,05 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym. Na koszty te złożyłosię wynagrodzenie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanegow postępowaniu przed Sądem drugiej instancji w kwocie 166,05 zł oraz nieuiszczonaopłata od apelacji w kwocie 30 zł (art. 28 pkt 1 u.k.s.c.).
O nieuiszczonych kosztach sądowych dotyczących postępowania przed Sądem pierwszej instancji (wynagrodzenie kuratora przyznane w punkcie III zaskarżonegowyroku) rozstrzygnie Sąd Rejonowy, stosownie doart. 1081k.p.c.

ZARZĄDZENIE
(...)
(...)
(...)