Sąd Rejonowy we Włocławku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 829/17
Data wyroku: 2017-10-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aneta Kurdubska

Sygn. akt I Ns 829/17

POSTANOWIENIE
Dnia 16 października 2017 r.
Sąd Rejonowy we Włocławku Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Aneta Kurdubska
Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Wźniak-Wiliszewska
po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r.
weW.
na rozprawie
sprawy z wniosku(...) Bank S.AwW.
z udziałemŁ. U.,A. U.
o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia :
1. stwierdzić, że spadek poT. U.synuA.iH.,urodzonym w dniu (...)weW., zmarłym w dniu 13 września 2014 roku weW., ostatnio na stałe zamieszkałym weW., na podstawie ustawy na zasadach ogólnych nabyli:
- jego ojciecA. U., synH.iC.
- jego bratŁ. U., synA.iH.
każdy z nich w 1/2 (jednej drugiej ) części,
2. nakazuje pobrać od wnioskodawcy kwotę 5 (pięć) złotych tytułem opłaty za wpis w Rejestrze Spadkowym;
3. orzec, iż wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania zgodnie ze swoim udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE
(...) Bank S.A.z siedzibą wW.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku poT. U., zmarłym dnia 13 września 2014 roku, ostatnio zamieszkałym weW.. Jako spadkobierców wnioskodawca wskazałŁ. U.iA. U.. Ponadto wnioskodawca wniósł o zasądzenie od uczestników kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, iż spadkodawca w chwili śmierci był dłużnikiem wnioskodawcy, a zatem dla dochodzenia należności przysługującej wnioskodawcy z tego tytułu konieczne stało się ustalenie kręgu spadkobierców.
W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik uczestników wniósł o oddalenie wniosku w stosunku do uczestników i ustalenie z urzędu kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłymT. U.. W uzasadnieniu wskazano, iż uczestnicy złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. U.w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym w dniu 19 stycznia 2015 roku przez notariuszaJ. K.prowadzącego Kancelarię Notarialną weW.. Pismo zawierające oświadczenie znajduje się w aktach sprawy Sądu Rejonowego we Włocławku sygn. I Ns 1329/15.

Sąd ustalił, co następuje:

T. U.zmarł 13 września 2014 roku weW., w swoim ostatnim miejscu zamieszkania. Nie pozostawił testamentu. Zmarł bezdzietnie. Przed śmiercią nie pozostawał w związku małżeńskim. Ze spadkobierców ustawowychT. U.pozostawił po sobie matkęH. U., ojcaA. U.oraz brataŁ. U.. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie zrzekł się dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Matka spadkodawcy -H. U.oświadczeniem z dnia 9 stycznia 2015 roku, złożonym w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym w dniu 19 stycznia 2015 roku (Repertorium A numer(...)) odrzuciła w całości spadek poT. U..
Dowód: odpis aktu zgonuT. U.– k. 14; zapewnienie - k. 44v.; akty stanu cywilnego znajdujące się w aktach Sądu Rejonowego we Włocławku sygn. I Ns 139/15: odpis aktu urodzeniaT. U., odpis aktu małżeństwaH. U.iA. U., odpis aktu urodzeniaŁ. U.– k. 3-5; oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przezH. U.– k. 2 akt Sądu Rejonowego we Włocławku sygn. I Ns 139/15.

Sąd zważył, co następuje:

Oceniając ustalony stan faktyczny pod względem prawnym w pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca wykazał interes prawny w żądaniu stwierdzenia nabycia spadku stosownie doart. 510 k.p.c., przedkładając dokumenty potwierdzające wierzytelność wnioskodawcy względem spadkodawcy. Ustalenie spadkobiercówT. U.jest niezbędne wnioskodawcy do skierowania przeciwko nim swoich roszczeń.
Z chwilą śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku. W tym też momencie spadkobierca nabywa z mocy samego prawa spadek, zaś orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu, kwestie związane z powołaniem do spadku reguluje ustawa (kodeks cywilny). Natomiast jeżeli spadkodawca pozostawił testament, rolą Sądu rozpoznającego sprawę o stwierdzenie nabycia spadku jest ocena ważności testamentu.
Zgodnie z treściąart. 926 § 1 i 2 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Powyższy przepis wyraża generalną zasadę, iż powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zasada ta zabezpiecza pełną realizację swobody w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci. Testamentowy tytuł powołania do spadku wyłącza - z zastrzeżeniem wyjątku określonego wart. 926 § 3 k.c.- powołanie z ustawy, także wówczas, gdy osoby powołane w testamencie należą do kręgu spadkobierców ustawowych. Pierwszeństwo dziedziczenia testamentowego podkreśla zarówno judykatura (orzeczenie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1997 r. II CKU 58/96; orzeczenie Sądu Najwyższego z 06.02.1998 r. I CKU 206/97), jak i doktryna (Skowrońska Bocian Komentarz do kodeksu cywilnego Księga czwarta, spadki 2001, s. 37, pkt.6, M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz do Kodeksu Cywilnego , t. II, s. 907).
Ze złożonego przezA. U.zapewnienia wynika, że spadkodawcaT. U.nie pozostawił testamentu. Nie ma więc w tym przypadku spadkobierców testamentowych, zaś dziedziczenie odbywa się zgodnie z przepisamikodeksu cywilnegoo dziedziczeniu ustawowym. Przepisart. 931 § 1 k.c.stanowi, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż ¼ całości spadku. Według przepisuart. 931 § 2 k.c.jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Zgodnie zaś z treściąart. 932 § 1 k.c., w przypadku braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych (§ 4 k.c.).
Zgodnie z przepisemart. 1012 k.c.spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Wedługart. 1015 § 1 k.c.(w brzmieniu obowiązującym w chwili otwarcia spadku) oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. § 2 tegoż przepisu stanowi, iż brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ustalony wart. 1015 § 1 k.c.termin do złożenia oświadczenia woli ma charakter terminu zawitego z zakresu prawa materialnego, uprawnienie spadkobiercy wygasa wraz z jego upływem, w żadnym więc przypadku nie może on zostać przywrócony. Do liczenia terminu należy stosowaćart. 110-116 k.c.Oświadczenie to jest oświadczeniem woli, które podlega zasadom przewidzianym wksiędze pierwszej kodeksu cywilnego(B. Kordasiewicz (w:)System prawa prywatnego, t. 10, s. 430). Jak zaś stanowiart. 1018 § 3 k.c.oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Urzędowego poświadczenia podpisu dokonuje notariusz na mocyart. 96 pkt 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie(Dz.U. z 2016 r. poz. 1796). Zgodnie z kolei zart. 1020 k.c.wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku jest spadkobierca, który skutecznie spadek odrzucił.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż z akt Sądu Rejonowego we Włocławku sygn. I Ns 139/15 wynika, że matka spadkodawcy –H. U.złożyła w przepisanym sześciomiesięcznym terminie skuteczne oświadczenie o odrzuceniu spadku poT. U.. Oświadczenie zostało złożone na piśmie w dniu 9 stycznia 2015 roku, zaś podpis został urzędowo poświadczony w dniu 19 stycznia 2015 roku przezJ. K.– notariusza mającego siedzibę weW.(Repertorium A numer(...)). Oświadczenie wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu 20 stycznia 2015 roku. W toku postępowania pełnomocnik uczestników stał na stanowisku, że również uczestnicy postępowania, tj.A. U.orazŁ. U.złożyli skuteczne oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. U.. Wskazać jednakże należy, iż z treści oraz sposobu zredagowania wymienionego oświadczenia jednoznacznie wynika, iż oświadczenie woli o odrzuceniu spadku poT. U.złożyła jedynieH. U.. Dla przykładu, treść oświadczenia została sporządzona w liczbie pojedynczej („oświadczam”, „zostałam powołana”), nie zaś w liczbie mnogiej, uzasadniającej twierdzenie, że oświadczenie złożyli pozaH. U.również uczestnicy postępowania. PonadtoH. U.wprost wskazała, iż do kręgu spadkobierców ustawowych należyA. U., zaś w jej miejsce dziedziczyć będzieŁ. U.. Co prawda, pod oświadczeniem widnieją podpisyH. U.,A. U.orazŁ. U.i zostały one urzędowo poświadczone. Poświadczenie dotyczyło jednak jedynie podpisów, a nie treści złożonego oświadczenia. Wskazać zaś należy, iż oświadczenie w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku składa konkretna osoba, tj. jeden spadkobierca. Nie ma możliwości złożenia grupowego oświadczenia w przedmiocie przyjęcia czy odrzucenia spadku. Nawet bowiem, jeśli kilkoro spadkobierców udaje się w tym samym momencie do notariusza w celu złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, czy też osoby te mają zamiar złożyć oświadczenia w ramach posiedzenia sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, w każdym przypadku każdy z nich oświadczenie składaindywidualnie. Nie sposób zatem uznać, aby oświadczenie, z którego treści jednoznacznie wynika, że wolę odrzucenia spadku poT. U.wyraziła jedynieH. U., można uznać jako skutecznie złożone również przezA. U.orazŁ. U.. Z tego też względu Sąd oddalił wniosek pełnomocnika uczestników o przesłuchanieH. U.na okoliczność złożenia przez uczestników oświadczeń o odrzuceniu spadku poT. U.uznając, iż treść oświadczenia, zarejestrowanego w tutejszym Sądzie pod sygn. I Ns 139/15 jest jasna i niebudząca wątpliwości.
W związku z powyższym podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w przedmiocie nabycia spadku po zmarłymT. U.stanowił przepisart. 932 k.c.Matka spadkodawcyH. U.złożyła prawnie skuteczne oświadczenie o odrzuceniu spadku, dlatego też z mocy regulacjiart. 1020 k.c.została wyłączona od dziedziczenia, tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. Skutecznych oświadczeń nie złożyli z kolei ojciec spadkodawcyA. U.oraz brat spadkodawcy –Ł. U.. Termin do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku poT. U.upłynął dlaA. U.z dniem 13 marca 2015 r., zaś dlaŁ. U.– z dniem 20 lipca 2015 r.
Wobec powyższego i przy jednoczesnej konstatacji braku przesłanek zart. 1015 § 2 k.c., bowiem wszyscy spadkobiercy poT. U.mają pełną zdolność do czynności prawnych, jak też nie zostały powołane podstawy do całkowitego ubezwłasnowolnienia któregokolwiek ze spadkobierców, Sąd stwierdził, na podstawieart. 932 par. 3 i 4 k.c., że spadek poT. U.nabył z ustawy jego ojciecA. U.oraz jego bratŁ. U.po 1/2 części każdy z nich.
Jedynie na marginesie wskazać należy, iż złożony przez pełnomocnika uczestników wniosek o „oddalenie wniosku w stosunku do uczestników” uznać należy za pozbawiony podstaw, skoro zgodnie z treściąart. 670 k.p.c., Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, zaś zgodnie z treściąart. 677 § 1 k.p.c.Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niże te, które wskazali uczestnicy.
W punkcie drugim sentencji postanowienia Sąd nakazał pobrać od wnioskodawcy kwotę 5 zł tytułem opłaty za wpis w Rejestrze Spadkowym.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie zart. 520 § 1 k.p.c.