Sąd Okręgowy w Gdańsku
XV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XV C 328/15
Data wyroku: 2017-07-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Misiurna
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c. i nast.

Sygn. akt XVC 328/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
dnia 13 lipca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Gdańsku XV Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący   SSO Małgorzata Misiurna
Protokolant    stażysta Katarzyna Ignacek
po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 roku na rozprawie
sprawy z powództwaA. C.
przeciwkoB. D.iG. B.
o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne

I
uznaje za bezskuteczne w stosunku do powodaA. C.:

- umowę o częściowy podział majątku dorobkowego z dnia 13 sierpnia 2012r. zawartą przed notariuszemA. D.w Kancelarii Notarialnej wG., Repertorium A numer(...)pomiędzy dłużnikiemM. B. (1)a pozwanąG. B.dotyczącą częściowego podziału ich majątku dorobkowego w ten sposób, że zabudowana nieruchomość położona przyulicy (...)wB., gminaS., stanowiącadziałkę numer (...)obszaru 700m2, dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadziksięgę wieczystą numer (...)oraz nieruchomość położona w miejscowościB., gminaP., stanowiącadziałkę numer (...)obszaru 0,1107ha, dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wP.prowadziksięgę wieczystą numer (...)przypadają na wyłączną własnośćG. B.bez spłaty;
- umowy darowizny z dnia 13 sierpnia 2012r. zawartej przed notariuszemA. D.w Kancelarii Notarialnej wG., Repertorium A numer(...), na mocy którejG. B.darowała pozwanejB. D.zabudowaną nieruchomość położoną przyulicy (...)wB., gminaS., stanowiącądziałkę numer (...)obszaru 700m2, dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadziksięgę wieczystą numer (...)oraz nieruchomość gruntową położoną w miejscowościB., gminaP., stanowiącądziałkę numer (...)obszaru 0,1107ha, dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wP.prowadziksięgę wieczystą numer (...)- w celu zaspokojenia wierzytelności powoda wynikającej z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 24 czerwca 2013r. wydanego przez Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I Nc 216/13;

II
zasądza od pozwanejB. D.iG. B.na rzecz powodaA. C.kwotę 11.017zł (jedenaście tysięcy siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu ;

III
nakazuje ściągnąć od pozwanejB. D.iG. B.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę 7.573 zł (siedem tysięcy pięćset siedemdziesiąt trzy złote) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt XV C 328/15

UZASADNIENIE
PowódA. C.wniesionym w dniu 23 kwietnia 2015r. (data stempla pocztowego) przeciwkoB. D.iG. B.pozwem domagał się uznania za bezskuteczne w stosunku do niego umowy o częściowy podział majątku dorobkowego oraz umowy darowizny, sporządzonych w formie aktu notarialnego w dniu 13 sierpnia 2012r. przez notariuszaA. D.rep. A(...), na mocy których prawo własności nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie (w pozwie błędnie wskazano wG.) prowadziksięgę wieczystą KW (...), przysługujące dłużnikowiM. B. (2)zostało przeniesione na rzecz teściowej dłużnika –B. D.(w pozwie błędnie wskazano teściowej powoda). Powód domagał się także zasądzenia kosztów procesu.
W uzasadnieniu powód podał, że Sąd Okręgowy w Gdańsku prawomocnym nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym z dnia 12 sierpnia 2013r. zasądził odM. B. (1)– męża pozwanejG. B.i zięcia pozwanejB. D.– na rzecz powoda kwotę 180000zł wraz z odsetkami od dnia 23 maja 2013r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Na podstawie wyżej wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty powód wszczął postępowanie egzekucyjne, które prowadził pod sygnaturą Km 2450/13 Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w WejherowieJ. Ś., jednak nie doprowadziło ono do wyegzekwowania jakikolwiek należności na rzecz powoda. Komornik sądowyJ. Ś.ustalił, że nieruchomość położona w miejscowościB.przyulicy (...), opisanaksięgą wieczystą KW (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wejherowie, należąca uprzednio do dłużnika i jego małżonki – pozwanejG. B.została przekazana w dniu 13 sierpnia 2012r. na rzecz pozwanejB. D.– teściowejM. B. (1). Powód podał dalej, że po uzyskaniu wyżej wskazanych informacji zawiadomił Prokuraturę Rejonową w Gdyni o możliwości popełnienia przestępstwa przezM. B. (1). W wyniku przeprowadzonego postępowania przygotowawczego został skierowany do Sądu akt oskarżenia przeciwko dłużnikowi, oskarżającM. B. (1)między innymi o zbycie i darowanie składników majątku, celem pokrzywdzenia powoda. Powód wskazał, że do dnia dzisiejszego nie udało mu się odzyskać zasądzonych należności. Zdaniem powoda czynność prawna w postaci podziału majątku dorobkowego, w wyniku którejG. B.otrzymała nieruchomość wyżej opisaną, bez obowiązku spłatyM. B. (1), a następnie darowanie tej nieruchomości na rzeczB. D.miała na celu pokrzywdzenie powoda i doprowadzenie do uniemożliwienia przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Powód podnosił także, że obie pozwane miały świadomość, że powyższe czynności mają na celu pokrzywdzenie wierzyciela.
W odpowiedzi na pozew pozwaneB. D.iG. B.wniosły o oddalenie powództwa i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwane podniosły, że twierdzenia powoda o braku majątkuM. B. (1)są gołosłowne. Zauważały one, że przedłożone do niniejszej sprawy postanowienie Komornika sądowego w sprawie Km 2450/13 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskazuje, że zostało ono umorzone na wniosek wierzyciela, a nie z uwagi na bezskuteczność egzekucji, jak to podnosi powód. Tym samym, zdaniem pozwanych nie wiadomo czy dłużnik posiadał lub posiada majątek pozwalający na skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Wbrew twierdzeniu powoda nie wynika też z tego postanowienia, że dłużnik wyzbył się swojego majątku. Pozwane dalej zarzuciły, że z umowy o częściowy podział majątku dorobkowego z dnia 13 sierpnia 2012r. wynika, że podział ten objął jedynie część majątku małżonkówB., aM. B. (1)posiada pracę na terenie Niemiec. Pozwane zarzuciły też, że twierdzenia powoda jakoby dokonanie opisanych w pozwie, w dniu 13 sierpnia 2012r. czynności prawnych miało na celu pokrzywdzenieA. C.jest także gołosłowne. W szczególności nieprawdziwe jest twierdzenie, że czynność ta miała na celu uniemożliwienie przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Poza tym podnosiły, że po ich stronie nie doszło do powstania w wyniku dokonanych czynności korzyści majątkowej, gdyż działka i postawiony na niej dom zostały w istocie sfinansowane przezB. D.i jej zmarłego męża, a w celu optymalizacji podatkowej strony zawarły szereg umów darowizn oraz umowę użyczenia z dnia 15 czerwca 2015r. Zatem dom, choć formalnie był własnością małżonkówB., faktycznie jednak był własnością pozwanejB. D.i jej męża. Dlatego też zawarcie przedmiotowych umów w dniu 13 sierpnia 2012r. miało na celu przywrócenie zgodności stanu formalnego z faktycznym, a nie pokrzywdzenie wierzyciela. Nie doszło też do powstania korzyści majątkowej po stronieB. D., gdyż poprzez zaskarżone czynności odzyskała to, co do niej należało. Pozwane podniosły również, że nie wiedziały o zobowiązaniuM. B. (1)względemA. C., gdyż dłużnik ukrywał fakt pożyczki zarówno przez małżonką, jak i teściową.
Pismem procesowym z dnia 28 września 2016r. (k. 234) powód rozszerzył powództwo w ten sposób, że wniósł o uznanie za bezskuteczne w stosunku do niego umowy o częściowy podział majątku dorobkowego oraz umów darowizn, sporządzonych w formie aktu notarialnego w dniu 13 sierpnia 2012r. przez notariuszaA. D.rep. A(...), na mocy których prawo własności nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadziksięgę wieczystą KW (...)oraz prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB., gminaP., objętejksięgą wieczystą (...), przysługujące dłużnikowiM. B. (2)zostało przeniesione na rzecz teściowej dłużnika –B. D.(w piśmie błędnie wskazano teściowej powoda).
Po rozszerzeniu powództwa stanowisko pozwanych pozostało niezmienione (pismo procesowe pozwanych z dnia 12 października 2016r., k. 258).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PozwanaG. B.jest żoną dłużnika powoda –M. B. (1). Około 2-3 lata po ślubie małżonkowieB.zakupili wB.przyulicy (...)działkę, na której postawili dom. Środki na wybudowanie domu pochodziły częściowo z zaciągniętego na 30 lat kredytu bankowego, którego zabezpieczeniem spłaty była ustanowiona na nieruchomości hipoteka. Częściowo też koszty związane z budową domu zostały pokryte przez małżonkówB.z ich oszczędności. Przeznaczyli na ten cel ze środków własnych około 40000zł. W budowę domu wB.zaangażowani finansowo byli też rodzice pozwanejG. B.– pozwanaB. D.wraz z mężem, którzy na ten cel dokonali kilku darowizn na łączną sumę około 100000zł. W 2005r., po opuszczeniu wynajmowanego mieszkania komunalnego wG.małżonkowieD.przeprowadzili się do domu córki i zięcia wB., od tego też momentu zamieszkiwali tam na stałe, zajmując całe piętro domu. Parter domu przeznaczony był dlaG.iM. B. (1), którzy w tym okresie, pomimo posiadanego zameldowania wR., na stałe mieszkali w Niemczech, a dokładnie wB., gdzie pozwana miała swoje mieszkanie. Małżonkowie w 2007r. zdecydowali się jednak wrócić do Polski, gdyżM. B. (1)chciał rozpocząć w kraju działalność gospodarczą polegającą na handlu obwoźnym i zaopatrywaniu sklepów głównie w chemię gospodarczą, alkohol i kosmetyki. Rozpoczęcie działalności gospodarczej przezM. B. (1)nastąpiło w dniu 1 sierpnia 2007r. Po wymienione artykułyM. B. (1)jeździł dwa razy w tygodniu do Niemiec. Na początku swojej aktywności zawodowejM. B. (1)wiodło się bardzo dobrze, małżonkowie byli dobrze sytuowani, gdyż oprócz domu wB.,G. B.iM. B. (1)posiadali także działkę wC.oraz nieruchomość wR., położoną przyulicy (...)składającej się z działki zabudowanej domem mieszkalnym , którąM. B. (1)otrzymał w spadku i której był współwłaścicielem w 1/8 części, zaś w 1/8 części współwłaścicielką byłaG. B.( współwłaścicielem w pozostałych 6/8 częściach byłM. B. (2)– ojciec dłużnika) . Mieli też nieruchomość gruntową położoną wB., gminaP.. Posiadali także kilka samochodów, w tymM. (...),F. (...), którym poruszała się pozwanaG. B.orazS. (...).
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59); zeznania informacyjne pozwanejB. D.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:54:59 do 01:10:33); akty darowizn pieniężnych k. 160-167; umowa użyczenia, k. 168; zeznania pozwanejB. D.na posiedzeniu jawnym w dniu 26 kwietnia 2017r., k. 326-333 (protokół z przesłuchania w miejscu zamieszkania); zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k.  354-358  (czas od 00:05:00 do 00:24:47); zaświadczenie z CEIDG, k. 228; kopie umów : umowy majątkowej małżeńskiej , o podział majątku dorobkowego i darowizny, umowy darowizny , umowy sprzedaży K. 210-227.
W okresie, gdyM. B. (1)zajmował się handlem obwoźnym, powódA. C.prowadził działalność gospodarczą związaną z handlem kosmetykami. W ten sposób poznałM. B. (1), z którym nawiązał współpracę zawodową. Kontakty, które utrzymywali nie były jednak tylko kontaktami związanymi z prowadzonymi działalnościami gospodarczymi, gdyż powód odwiedzałM. B. (1)w jego domu wB.także towarzysko. Nadto w 2010r.A. C.pożyczyłM. B. (1)łącznie około 40000zł, a rok później 50000zł. Żadna z tych umów nie została potwierdzona pisemnie. Obie sumy zostały mu przezM. B. (1)zwrócone.
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59); zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:05:00 do 00:24:47).
W lipcu 2012r.A. C.udzieliłM. B. (1)kolejnej pożyczki, tym razem w wysokości 170000zł, umawiając się, że do końca 2012r.M. B. (1)odda powodowi o 10000zł więcej, która to suma miała stanowić swoiste wynagrodzenie dla powoda za jej udzielenie. Zabezpieczeniem tej pożyczki był weksel opiewający na kwotę 180000zł.
Dowód: zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:05:00 do 00:24:47).
Po otrzymaniu pożyczki odA. C., w dniu 9 sierpnia 2012r.M. B. (1)zawarł zG. B.umowę małżeńską majątkową, na mocy której małżonkowie ustanowili w swoim małżeństwie rozdzielność majątkową.
W dniu 13 sierpnia 2012r. notariuszA. D.z Kancelarii Notarialnej wG.sporządziła w jednym akcie notarialnym dwie umowy (Rep. A numer(...)): o częściowy podział majątku dorobkowego – zawartą pomiędzyM. B. (1)aG. B.i umowy darowizn, których stronami były pozwaneG. B.iB. D..
Pierwszą z umów małżonkowieB.dokonali częściowego podziału majątku dorobkowego w ten sposób, że na wyłączną własnośćG. B., bez obowiązku spłatyM. B. (1)przypadły: zabudowana nieruchomość położona wB.przyulicy (...), objętaksięgą wieczystą (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wejherowie i nieruchomość położona wB., gminaP., dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)(§2, i 6 umowy o częściowy podział majątku dorobkowego). Wartość zabudowanej nieruchomości, położonej wB.strony umowy określiły na kwotę 500000zł, natomiast nieruchomości gruntowej na kwotę 40000zł (§5 przedmiotowej umowy).
Na podstawie umów darowiznG. B.darowałaB. D.zabudowaną nieruchomość położoną wB.przyulicy (...), opisanąksięgą wieczystą (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wejherowie i nieruchomość położoną wB., dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...). Wartość darowanych nieruchomości pozwane określiły, w przypadku zabudowanej nieruchomości wB.na kwotę 500000zł, a w przypadku nieruchomości gruntowej wB.na kwotę 40000zł (§8, 9, 11 i 12 umowy darowizn).
Tego samego dnia, w odrębnym akcie notarialnym (Rep. A numer(...)) również sporządzonym przez notariuszaA. D.M. B. (2)darował małżonceG. B.swój udział wynoszący 1/8 części we współwłasności nieruchomości położonej wR., objętej księgą wieczystą Sądu Rejonowego w Wejherowie o numerze(...). Wartość przedmiotu umowy została określona na kwotę 50000zł (§3 i 4 umowy). Wskutek zawarcia przedmiotowej umowyG. B.stała się współwłaścicielką opisanej nieruchomości w udziale wynoszącym 2/8 części, który to udział następnie – tego samego dnia, w tym samym akcie notarialnym – darowała matceB. D., określając wartość darowizny na kwotę 100000zł (§6 i 7 umowy).
Dowód: umowa majątkowa małżeńska z dnia 9 sierpnia 2012r., k. 210-211; umowa o częściowy podział majątku dorobkowego oraz umowy darowizn z dnia 13 sierpnia 2012r., k. 212-216; umowy darowizn, k. 217-220; zeznania pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:24:47 do 00:49:52); odpisksięgi wieczystej (...), k. 42-55.
W dniu 23 sierpnia 2012r.M. B. (1)wyrejestrował prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą.
Dowód: zaświadczenie z CEIDG, k. 228.
Pod koniec roku 2012A. C.kontaktował się zM. B. (1), w celu przypomnienia temu ostatniemu o zbliżającym się terminie zwrotu udzielonej mu pożyczki. Podczas rozmowyM. B. (1)zapewnił powoda, że musi wyjechać po towar do Niemiec, a po powrocie odda mu pieniądze.
Pod koniec 2012r. małżonkowieB.wyjechali na stałe doB.. Zamieszkali razem z mieszkaniuG. B.. Od tego momentu telefon komórkowyM. B. (1)pozostawał wyłączony.M. B. (1)nie podejmował z powodem żadnych prób kontaktu. Powodowi udało się jednak zdobyć numer telefonu domowego wB., aczkolwiek za każdym razem gdy dzwonił odbierała pozwanaB. D., która nie udzielała powodowi żadnych odpowiedzi na pytania związane zM. B. (1). Wtedy też powód wystąpił do Sądu z pozwem w postępowaniu nakazowym z weksla przeciwkoM. B. (1).
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59); zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:05:00 do 00:24:47).
PozwanaG. B.od czasu do czasu odwiedzała swoją matkę w Polsce. Podczas jednej z takich wizyt, wiosną 2013r. odebrała korespondencję sądową kierowaną do mężaM. B. (1), którą zawiozłaM. B. (1)doB..
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59).
W dniu 24 czerwca 2013r.B. D.iM. B. (2)sprzedaliW. D.za łączą cenę 90000zł – proporcjonalnie do zbywanych udziałów, prawo własnościdziałki numer (...)obszaru 311m2stanowiącej część nieruchomości położonej wR.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadziksięgę wieczystą (...).
Dowód: umowa sprzedaży z dnia 24 czerwca 2013r., k. 221-227; zeznania informacyjne pozwanejB. D.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:54:59 do 01:10:33).
Sąd Okręgowy w Gdańsku prawomocnym nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym z dnia 24 czerwca 2013r. w sprawie I Nc 216/13 zasądził na rzecz powodaA. C.odM. B. (1)– mężaG. B.i zięciaB. D.kwotę 180000zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 maja 2013r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu w wysokości 5867zł. Na wniosek wierzycielaA. C.Sąd Okręgowy w Gdańsku nadał w dniu 6 sierpnia 2013r. ww. nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności.
Na podstawie wyżej wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty, opatrzonego klauzulą wykonalności, powód wszczął postępowanie egzekucyjne, które prowadził pod sygnaturą Km 2450/13 Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w WejherowieJ. Ś.. Postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania jakikolwiek należności na rzecz powoda. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2013r. zostało umorzone na podstawieart. 825 k.p.c.
Dowód: nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wraz z klauzulą wykonalności, k. 31-32; postanowienie Komornika sądowego z dnia 28 grudnia 2013r., k. 33;  zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:05:00 do 00:24:47).
Po uzyskaniu od Komornika sądowegoJ. Ś.informacji, że nieruchomość położona w miejscowościB.przyulicy (...), opisanaksięgą wieczystą KW (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wejherowie, należąca uprzednio do dłużnika i jego małżonki – pozwanejG. B.została przekazana w dniu 13 sierpnia 2012r. na rzecz pozwanejB. D.– teściowejM. B. (1), powód zawiadomił Prokuraturę Rejonową w Gdyni o możliwości popełnienia przestępstwa przezM. B. (1).
W wyniku przeprowadzonego postępowania przygotowawczego oskarżonoM. B. (1)o to, że w dniu 1 lipca 2012r. wG.działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziłA. C.do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem poprzez zawarcie zM. B. (1)umowy pożyczki na kwotę 170000zł i wprowadzenia pokrzywdzonego w błąd co do zamiaru jej spłaty – tj. o przestępstwo zart. 286§1 k.k.oraz o to, że w okresie od 13 sierpnia 2012r. do 30 października 2012r. wG.i wC., działając z góry powziętym zamiarem i w krótkich odstępach czasu w sytuacji grożącej mu niewypłacalności udaremnił zaspokojenie swojego wierzycielaA. C.poprzez zbycie i darowanie składników swojego majątku – tj. o przestępstwo zart. 300§1 k. k.w zw. zart. 12 k.k.
Wobec uchylenia przez Sąd Okręgowy w Gdańsku wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 10 grudnia 2015r. w sprawie II K 1055/14 uznającegoM. B. (1)za winnego zarzucanych mu czynów i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, Sąd Rejonowy w Gdyni ponownie rozpoznając sprawę, tym razem pod sygnaturą akt II K 472/16 nieprawomocnym wyrokiem z dnia 25 maja 2017r. uznałM. B. (1)za winnego zarzucanych mu czynów i w konsekwencji skazał go na karę łączną 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata (punkt I-IV sentencji wyroku).
Dowód: zeznania powodaA. C.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:05:00 do 00:24:47); ksero aktu oskarżenia, k. 34-36; odpis wyroku w sprawie II K 1055/14 z dnia 10 grudnia 2015r., k. 175-175v; odpis nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni w sprawie II K 472/16 z dnia 25 maja 2017r. wraz z uzasadnieniem, k. 345-353v.
M. B. (2)aktualnie mieszka z żonąG. B.w jej mieszkaniu wB.. Pracuje legalnie jako kurier. Oczekuje na przyznanie mu lokalu socjalnego. Nie posiada żadnych składników majątkowych ani w Polsce, ani w Niemczech, z których można by przeprowadzić skuteczną egzekucję w celu zaspokojenia należności wierzycielaA. C., gdyż wszystkie nieruchomości przekazał żonie, która następnie darowała je swojej matceB. D.. Nieruchomość wR., której współwłaścicielami byliM. B. (1)iB. D.została sprzedana w 2013r.M. B. (1)sprzedał też samochódM. (...), a leasingowanyF. (...)wrócił do leasingodawcy, wskutek wypowiedzenia umowy z uwagi na zaległości w płatności rat i konieczności jego zwrotu. W chwili obecnej doM. B. (1)przychodzą rozmaite wezwania do zapłaty, od różnych osób.
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59); zeznania pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:24:47 do 00:49:52).
PozwanaG. B.wiedziała, że przed 2012 rokiemM. B. (1)miał problemy finansowe, gdyż nie łożył na utrzymanie rodziny. Ona sama jako osoba niepracująca była utrzymywana przez rodziców, co było także przyczyną rozpadu ich małżeństwa.
Dowód: zeznania informacyjne pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:15:16 do 00:54:59); zeznania pozwanejG. B.na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r., k. 354-358 (czas od 00:24:47 do 00:49:52); zeznania informacyjne pozwanejB. D.na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016r., k. 179-184 (czas od 00:54:59 do 01:10:33).
Sąd zważył co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wnioskując w oparciu o przedłożone przez obie strony postępowania dokumenty prywatne i dokumenty urzędowe. Wśród dokumentów prywatnych, którymi Sąd posiłkował się ustalając stan faktyczny niniejszej sprawy wymienić należy akty darowizn środków pieniężnych oraz umowę użyczenia. Były one dla Sądu wiarygodnym materiałem dowodowym. Wynikało z nich, że pozwanaB. D.wraz z mężem mieszkali w domu wB.na podstawie łączącej z małżonkamiB.umowy, zatem mieli uregulowaną sytuację prawną. Umowy darowizn natomiast potwierdzały darowanieM.iG. B.określonych kwot pieniężnych. Natomiast kategorycznie wskazać należy, że dokonanie darowizn na rzecz małżonkówB.i fakt użyczenia części domu nie stanowią zaprzeczenia, że przekazując cały swój majątek nieruchomy małżonce, bez obowiązku spłatyM. B. (1)działał w celu pokrzywdzenia wierzycielaA. C.poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia skutecznej egzekucji i zaspokojenie się właśnie między innymi z majątku nieruchomego.
Wśród dokumentów urzędowych mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wymienić należy umowę o częściowy podział majątku dorobkowego i umowy darowizn z dnia 13 sierpnia 2012r. (Rep. A numer(...)), a także umowy darowizn z tego samego dnia (Rep. A numer(...)) i umowę sprzedaży prawa własnościdziałki numer (...)z nieruchomości położonej wR.z dnia 24 czerwca 2013r. Wszystkie te umowy zostały sporządzone w formie aktu notarialnego, żadna ze stron niniejszego procesu nie kwestionowała też czynności prawnych zawartych w tych aktach. Dokumenty te stanowiły potwierdzenie, żeM. B. (1)wyzbył się całego swojego majątku nieruchomego – na rzecz swojej małżonkiG. B., bez obowiązku spłaty, która następnie darowała je swojej matceB. D.. Stan ten znalazł odzwierciedlenie między innymi w przedstawionym przez powoda odpisieksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej dla zabudowanej nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), według której właścicielką przedmiotowej nieruchomości jest pozwanaB. D.. Zatem jako dokument pochodzący z baz danych urzędowych, znajdujący potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zasługiwał na przyznanie mu waloru wiarygodności. Dodatkowo też, z przedstawionej umowy sprzedaży z czerwca 2013r. wynika, żeM. B. (1)sprzedał przypadający mu udział w wysokości 6/8 nieruchomości wR.. Ważnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dokumentem urzędowym była kopia tytułu wykonawczego w postaci prawomocnego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie I Nc 216/13 z dnia 24 czerwca 2013r., opatrzonego klauzulą wykonalności i postanowienie Komornika sądowegoJ. Ś.wydanego w sprawie Km 240/13 z dnia 28 grudnia 2013r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż stanowiły one potwierdzenie, żeA. C.posiada wobecM. B. (1)wymagalną i niezaspokojoną wierzytelność. Co do aktu oskarżenia oraz nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni w sprawie II K 472/16 z dnia 25 maja 2017r. wskazać należy, że potwierdzały one, iżM. B. (1)został uznany za winnego między innymi za to, że udaremnił zaspokojenie się wierzycielaA. C.zbywając i usuwając składniki swojego majątku, aczkolwiek trzeba też zaznaczyć, że choć wyrok ten stanowi potwierdzenie, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia powoda, to nie był to dowód stanowiący podstawę przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia. Bowiem w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy, którym Sąd dysponował by ocenić, czy spełniły się przesłanki warunkujące uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do powoda był obfity, gdyż w szczególności okoliczności te potwierdzały zeznania powodaA. C.iG. B.przesłuchanej w charakterze strony, w części, w której Sąd przyznał im walor wiarygodności – jako korespondującym z pozostałym materiałem dowodowym, o czym będzie jeszcze mowa niżej.
Sąd nie znalazł podstaw do podważenia wiarygodności przedmiotowych dowodów, przy czym ich prawdziwość, jak również autentyczność nie była kwestionowana przez strony postępowania, z tego też względu przedstawionym wyżej dokumentom urzędowym i prywatnym Sąd przyznał domniemania, o których mowa wart. 244§ 1 k.p.c.i245 k.p.c.Natomiast dokumenty, które nie zostały ujęte w opisie stanu faktycznego sprawy, jako niemające istotnego znaczenia dla jej rozstrzygnięcia zostały przez Sąd pominięte.
Rekonstrukcji stanu faktycznego Sąd dokonał także w oparciu o zeznania powodaA. C.przesłuchanego w charakterze strony postępowania, które były zbieżne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, dlatego też Sąd przyznał im walor wiarygodności. Twierdzenia powoda jakoby celem udzielonejM. B. (1)pożyczki był zakup mieszkania wB., dlatego też te zakupione przez pozwanąG. B.wB.pochodzi właśnie ze środków pieniężnych jej męża, jako niepoparte żadnym innym materiałem dowodowym Sąd pominął.
Częściowo także stan faktyczny rozpoznawanej sprawy został ustalony w oparciu o zeznania pozwanychG. B.iB. D.. Zeznania pozwanejG. B.były dla Sądu wiarygodne w zakresie, w jakim wskazywała, mąż aktualnie mieszka z pozwaną wB.i chociaż podjął legalne zatrudnienie jako kurier nie ma żadnego majątku nieruchomego i ruchomego, z którego można by przeprowadzić skuteczną egzekucję. Pozwana przyznała też, że w chwili obecnej do jej męża przychodzą również inne wezwania do zapłaty, od różnych osób. Pozwana będąc przesłuchiwaną w charakterze strony postępowania wskazała też, że wiedziała że przed rokiem 2012M. B. (1)nie miał pieniędzy, gdyż nie łożył na utrzymanie rodziny, a ona sama jako osoba niepracująca pozostawała na utrzymaniu pozwanejB. D.i jej męża. W tym zakresie zeznania te korespondują z zeznaniami pozwanejB. D., dlatego też Sąd również przyznał im walor wiarygodności. Dodatkowo też Sąd ocenił jako wiarygodne twierdzenia pozwanej, gdy zeznawała, że nigdy nie rozmawiała z powodem o oddaniu pożyczonych przez jej męża pieniędzy, gdyż są one zgodne z twierdzeniami samego powodaA. C.. Sąd jednak nie dał wiary twierdzeniom pozwanej, w których wskazywała, że powodem przeniesienia całego majątku nieruchomego przezM. B. (1)na nią, bez obowiązku spłaty była chęć zabezpieczenia finansowego matki – pozwanejB. D., gdyż pozwana myślała o rozwodzie zM. B. (1)i nie wiedziała, co się stanie z matką. W ocenie Sądu twierdzenia pozwanej w tym zakresie stanowiły jedynie przyjętą taktykę procesową, by osiągnąć korzystne dla siebie rozstrzygnięcie niniejszego sporu, a to z tego względu, żeM. B. (1)nie musiał zawierać umowy o częściowy podział majątku dorobkowego, przepisując na pozwaną prawo własności wszystkich nieruchomości, których był współwłaścicielem – bez obowiązku spłaty, ponieważ wystarczającym byłoby przepisanie jedynie zabudowanej nieruchomości wB., gdzie mieszkała pozwanaB. D.wraz z mężem .M. B. (1)nie poprzestał jednak tylko na podpisaniu umowy o częściowy podział majątku dorobkowego, bowiem kolejną umową z tego samego dnia, sporządzoną w odrębnym akcie notarialnym, darował też żonie udział 1/8 części we współwłasności nieruchomości położonej wR.. Zatem w ocenie Sądu wszystkie podejmowane czynności przezM. B. (1), w powiązaniu z krótkim odstępem czasu, jaki upłynął od pożyczenia od powoda kwoty 170000zł świadczą o tym, że jego działania zmierzały do pokrzywdzenia wierzycielaA. C.– w celu uniemożliwienia zaspokojenia jego roszczenia. Dłużnik dokonując tych czynności działał ze świadomością jego pokrzywdzenia, a nie jak poodnosiły obie pozwane, w celu rozliczenia się zB. D.i zabezpieczenia jej interesów finansowych. Wskazać też trzeba, że zeznania pozwanej są wewnętrznie niespójne, gdyż przesłuchiwana informacyjnie wskazała, że o długu wobecA. C.dowiedziała się wiosną 2012r., kiedy była wB.i przyszedł list z Sądu. Natomiast przesłuchiwana w charakterze strony zeznawała już, że odbyło to się latem, podczas jej wizyty u matki.
Jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania pozwanejB. D., w których opisywała okoliczności związane z przemeldowaniem zG.doB.oraz te twierdzenia, w których wskazywała, żeM. B. (1)nie utrzymywał domu ani niepracującej żony, a jego obowiązki w tym zakresie spadły na pozwaną i jej męża. Wiarygodne były dla Sądu też zeznania pozwanej co do kwoty, którą uzyskała ze sprzedaży nieruchomości wR.i jej przeznaczenia, a mianowicie, że stanowiła ona pokrycie spłaty zaciągniętego na budowę domu wB.kredytu hipotecznego. Natomiast wskazać też trzeba, że w części w jakiej pozwana wskazywała, że nie wiedziała o trudnej sytuacji finansowej zięcia w 2012r. zeznania te są wewnętrznie sprzeczne, gdyż pozwana sama przyznała, że sytuacja finansowa zięcia była na tyle fatalna, że musiała ona utrzymywać dom i córkę. Sąd, podobnie jak w przypadku zeznań pozwanejG. B.i z tych samych przyczyn nie dał wiary twierdzeniom pozwanej, w których wskazywała, że powodem przeniesienia całego majątku nieruchomego na nią, była chęć rozliczenia się z pozwanąB. D.i chęć zabezpieczenia jej interesów finansowych. W ocenie Sądu twierdzenia pozwanej w tym zakresie stanowiły jedynie przyjętą taktykę procesową, by osiągnąć korzystne dla siebie rozstrzygnięcie niniejszego sporu.
Sąd nie przeprowadził dowodu z zeznań świadkaM. B. (1), wobec cofnięcia przez powoda na rozprawie w dniu 4 lipca 2017r. wniosku w tym zakresie.
Sąd zważył, że powód pismem procesowym z dnia 28 września 2016r. rozszerzył powództwo w ten sposób, że domagał się uznania za bezskuteczne w stosunku do niego umowy o częściowy podział majątku dorobkowego oraz umów darowizn, sporządzonych w formie aktu notarialnego w dniu 13 sierpnia 2012r. przez notariuszaA. D.rep. A(...), na mocy których prawo własności nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadziksięgę wieczystą KW (...)oraz prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościB., gminaP., objętejksięgą wieczystą (...), przysługujące dłużnikowiM. B. (2)zostało przeniesione na rzecz teściowej dłużnika –B. D.. W ocenie Sądu zmodyfikowane powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Stan faktyczny niniejszej sprawy pozostawał w przeważającej części bezsporny, gdyż wbrew wyrażonemu przez pozwane w odpowiedzi na pozew stanowisku, że twierdzenia powoda o braku majątkuM. B. (1)są gołosłowne, pozwanaG. B.będąc przesłuchiwaną informacyjnie oraz w charakterze strony postępowania przyznała sama, że pomimo podejmowania legalnego zatrudnienia w NiemczechM. B. (1)nie posiada ani w Polsce, ani na terenie Niemiec żadnego majątku, z którego można by przeprowadzić skuteczną egzekucję. Bezsporną okolicznością w niniejszej sprawie było także istnienie zaskarżalnej, tj. podlegającej ochronie, wierzytelności pieniężnej w stosunku do dłużnika, który dokonał czynności prawnej objętej żądaniem ubezskutecznienia(por. wyr. SN z 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSN 2008, Nr A, poz. 20),gdyż powód przedstawił tytuł wykonawczy, na podstawie którego wszczął przeciwkoM. B. (1)egzekucję w postaci prawomocnego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie I Nc 216/13 z dnia 24 czerwca 2013r. zasądzającego na rzeczA. C.kwotę 180000zł. Na wniosek wierzycielaA. C.Sąd Okręgowy w Gdańsku nadał w dniu 6 sierpnia 2013r. ww. nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności. Niepodważalną okolicznością było też dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią – małżonkąG. B., z którą zawarł w dniu 13 sierpnia 2012r. umowę o częściowy podział majątku dorobkowego, na podstawie którejG. B.przypadło prawo własności dwóch nieruchomości – zabudowanej wB.i gruntowej wB., bez obowiązku spłatyM. B. (1). W tym samym dniu pozwanaG. B.darowała swojej matceB. D.nieruchomości nabyte wskutek zawarcia umowy o częściowy podział majątku dorobkowego. Przedmiotowa czynność prawna została ujęta w tym samym akcie notarialnym, co umowa o częściowy podział majątku dorobkowego.
W toku całego procesu sporne pozostawały kolejne przesłanki, których wystąpienie także warunkowało uznanie za bezskuteczną umowy o częściowy podział majątku dorobkowego sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu 13 sierpnia 2012r. przez notariuszaA. D.rep. A(...), na mocy której pozwanaG. B.uzyskała prawo własności nieruchomości położonej wB.przyulicy (...)i nieruchomości gruntowej wB., bez obowiązku spłatyM. B. (1)oraz umów darowizn zawartych w dniu 13 sierpnia 2012r. pomiędzyG. B.a jej matkąB. D., sporządzonych przez notariuszaA. D.rep. A(...), na mocy których prawo własności wskazanych wyżej nieruchomościG. B.darowała matceB. D.. Pozwane kwestionowały bowiem nie tylko przesłankę pokrzywdzenia wierzyciela wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika, ale też tę polegającą na dokonaniu przez dłużnika czynności ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela i uzyskaniu wskutek tej czynności korzyści majątkowej przez osobę trzecią oraz działaniu osoby trzeciej w złej wierze. Podnosiły też, że o długachM. B. (1)nie wiedziały. Pozwane zarzuciły, że twierdzenia powoda jakoby dokonanie opisanych w pozwie, w dniu 13 sierpnia 2012r. czynności prawnych miało na celu pokrzywdzenieA. C.jest gołosłowne, a w szczególności nieprawdziwe jest twierdzenie, że czynność ta miała na celu uniemożliwienie przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Poza tym podnosiły, że po ich stronie nie doszło do powstania w wyniku dokonanych czynności korzyści majątkowej, gdyż działka i postawiony na niej dom zostały w istocie sfinansowane przezB. D.i jej zmarłego męża, a w celu optymalizacji podatkowej strony zawarły szereg umów darowizn kwot pieniężnych oraz umowę użyczenia z dnia 15 czerwca 2015r. Zatem dom, choć formalnie był własnością małżonkówB., faktycznie jednak był własnością pozwanejB. D.i jej męża. Dlatego też zawarcie przedmiotowych umów w dniu 13 sierpnia 2012r. miało na celu przywrócenie zgodności stanu formalnego z faktycznym, a nie pokrzywdzenie wierzyciela.
W niniejszej sprawie pozwanaG. B.na mocy umowy o częściowy podział majątku dorobkowego stała się jedyną właścicielką zabudowanej nieruchomości położonej wB.oraz nieruchomości gruntowej położonej wB.– bez obowiązku spłatyM. B. (1), nie ulega zatem żadnym wątpliwościom, że umowa o podział majątku dorobkowego zawarta z pokrzywdzeniem wierzyciela może być przez niego zakwestionowana skargą pauliańską (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004r., III CK 469/02). Ponieważ rozporządziła uzyskaną korzyścią należy też zwrócić uwagę naart. 531 k.c., dotyczący legitymacji biernej. Stosowanie do wskazanego artykułuuznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową (§ 1). W wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne (§ 2).
Materialnoprawnymi przesłankami uznania za bezskuteczną względem powoda czynności prawnej dłużnika w sprawach objętych hipoteząart. 531 § 1 k.c.są, zgodnie zart. 527 § 1 k.c.:
- przysługiwanie powodowi określonej zaskarżalnej wierzytelności pieniężnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 r., II CSK 96/12);
- dokonanie przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli czynności prawnej, wskutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 548/11);
- działanie przez dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2009 r., V CSK 77/07);
- wiedza osoby trzeciej lub możliwość dowiedzenia się przez osobę trzecią przy zachowaniu należytej staranności o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1446/00).
Ciężar dowodu tych przesłanek spoczywa, zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 6 k.c., na wierzycielu wytaczającym powództwo pauliańskie. Jednakże w pewnych sytuacjach ustawa ułatwia powodowi wykazanie tych przesłanek. Wedługart. 529 k.c., jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał on ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli; to samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny. Jeżeli zaś wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskała osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, stosownie doart. 527 § 3 k.c., że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Poza tym w myślart. 528 k.c., jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
W sprawach, których dotyczyart. 531 § 2 k.c.zakres materialnoprawnych przesłanek uznania czynności prawnej za bezskuteczną względem powoda ze skutkiem przewidzianym wart. 532 k.c.jest co do zasady szerszy. Uwzględnienie powództwa zaskarżającego czynność prawną, którą osoba trzecia rozporządziła korzyścią uzyskaną od dłużnika na rzecz kolejnej osoby, zależy w pierwszej kolejności od wykazania wynikających zart. 527 § 1 k.c., a wskazanych wyżej przesłanek uzasadniających uznanie bezskuteczności czynności prawnej dłużnika przysparzającej korzyść osobie trzeciej. Ustalenie przesłanek warunkujących ubezskutecznienie czynności prawnej dłużnika dokonanej z osobą trzecią stanowi konieczny warunek orzeczenia o bezskuteczności wobec powoda czynności prawnej, którą osoba trzecia rozporządziła korzyścią uzyskaną od dłużnika na rzecz kolejnej osoby (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt V CSK 330/06, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt IV CSK 222/13). Ponadtoart. 531 § 2 k.c.uzależnia uwzględnienie powództwa pauliańskiego zaskarżającego czynność prawną, którą osoba trzecia rozporządziła korzyścią uzyskaną od dłużnika na rzecz kolejnej osoby, od tego, aby ta osoba wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną, a więc o przesłankach określonych wart. 527 § 1 k.c.Chodzi oczywiście o pozytywną wiedzę o obiektywnych i subiektywnych przesłankach skargi pauliańskiej, przewidzianych wart. 527 k.c., tj. o przesłankach, które uzasadniałyby orzeczenie uznania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią za bezskuteczną wobec wierzyciela. Wiedza taka świadczy o udziale także ostatniego beneficjenta rozporządzenia w działaniu z obejściem prawa (in fraudem creditoris). Przesłanka ta jednak nie musi zostać wykazana w sytuacji, gdy czynność prawna miała charakter nieodpłatny.
Zgodnie zart. 527§1 k.c.gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Zgodnie z§2czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli(§3).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że powódA. C.pozwał zarównoG. B.– osobę trzecią, która zawarła z dłużnikiem powodaM. B. (1)umowę o częściowy podział majątku orazB. D.– osobę czwartą, na której rzecz nastąpiło rozporządzenie - poprzez darowanie uzyskanej przezG. B.korzyści wskutek zawarcia umowy o częściowy podział majątku dorobkowego , domagając się ubezskutecznienia umowy o częściowy podział majątku i umowy darowizn z dnia 13 sierpnia 2012r.
Powracając do przesłanek warunkujących możliwość skorzystania przez uprawnionego z ochrony pauliańskiej, ponieważ wystąpienie dwóch pierwszych tj. istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci wierzytelności oraz dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią zostało już opisane powyżej, wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że i pozostałe przesłanki zostały przezA. C.wykazane.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że 531§ 2 k.c.uzależnia uwzględnienie powództwa pauliańskiego zaskarżającego czynność prawną, którą osoba trzecia rozporządziła korzyścią uzyskaną od dłużnika na rzecz kolejnej osoby, od tego, aby ta osoba wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną, a więc o przesłankach określonych wart. 527 § 1 k.c.Przesłanka ta jednak nie musi zostać wykazana w sytuacji, gdy czynność prawna miała charakter nieodpłatny. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, gdyżG. B.stając się, na podstawie umowy o częściowy podział majątku dorobkowego jedyną właścicielką zabudowanej nieruchomości położonej wB.i nieruchomości gruntowej wB.– bez obowiązku spłaty męża, darowała nabyte w wyniku tej umowy nieruchomości swojej matceB. D.. Zatem czynność prawna – umowa darowizny - zawarta pomiędzy dwoma pozwanymi była czynnością nieodpłatną. Nieodpłatny charakter tej umowy nie zwalniał powoda z od wykazania zasadniczych (podstawowych) przesłanek skargi przewidzianych wart. 527 k.c., natomiast zwalniał go od wykazania wiedzy pozwanejB. D.o takich przesłankach (patrz też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt IV CSK 222/13).
Zawarta zG. B.umowa o częściowy podział majątku dorobkowego została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycielaA. C.. O pokrzywdzeniu wierzycieli na skutek dokonanej czynności prawnej można mówić wówczas, gdy na skutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności (art. 527 § 3 k.c.). Niewypłacalność zaś to stan, gdy egzekucja prowadzona zgodnie z przepisamik.p.c.nie przyniesie w pełni zaspokojenia roszczenia wierzyciela. W przedmiotowej sprawie powód przedłożył zaświadczenie od Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w WejherowieJ. Ś.w sprawie Km 2450/13, które co prawda nie stanowi potwierdzenia, że egzekucja została umorzona wskutek jej bezskuteczności, gdyż Komornik sądowy dokonał umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawieart. 825 k.p.c., a więc wniosku wierzyciela, ale powódA. C.podkreślał będąc przesłuchiwanym w charakterze strony, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania jakikolwiek należności na jego rzecz. Dodatkowo też z zeznań samej pozwanejG. B.wynika, że aktualnie jej mąż, pomimo podjęcia legalnej pracy w Niemczech nie posiada żadnego majątku nieruchomego (gdyż wszystkie nieruchomości, które uprzednio stanowiły współwłasność małżonków stały się własnościąG. B., a nieruchomość wR.już została zbyta przezB. D.i ojca dłużnika ) oraz ruchomego, z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Przed zawarciem przedmiotowej umowyM. B. (1)był między innymi współwłaścicielem nieruchomości wB.iB., z których gdyby czynność prawna polegająca na częściowym podziale majątku dorobkowego, bez obowiązku spłaty dłużnika nie została dokonana, wierzyciel mógłby dążyć do zaspokojenia swojej wierzytelności. PozwanaG. B.zeznała też, że nieruchomość wC.także aktualnie stanowi jej wyłączną własność, a ta położona wR.została sprzedana. Skutkiem zawarcia przedmiotowej umowy było to, że jedyną właścicielką opisanych w umowie nieruchomości stała się żonaM. G.B.i dodatkowo nie musiała w żaden sposób dokonać spłaty męża. Zatem rozporządzenie przedmiotowymi nieruchomościami (wB.iB.) miało charakter nieodpłatny, dlatego żeM. B. (1)nie uzyskał w zamian żadnego ekwiwalentu, który wszedł do jego majątku i mógłby zostać wykorzystany do zaspokojenia jego wierzyciela, wobec czego nie może być wątpliwości, że skutkowało ono powstaniem po jego stronie, mając na uwadze, że w niespełna rok później sprzedał jeszcze nieruchomość wR., stanu niewypłacalności, a co najmniej jego pogłębieniem - tym samym doprowadziło to do pokrzywdzenia w rozumieniuart. 527 § 3 k.c.wierzycielaA. C.. Zmniejszeniu majątkuM. B. (1)towarzyszyło natomiast uzyskanie korzyści majątkowej przez jego żonę w postaci nabycia prawa własności przedmiotowych nieruchomości, bez obowiązku spłaty męża. Przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela na skutek zaskarżonej czynności jest zatem w niniejszej sprawie niewątpliwie spełniona.
Co do przesłanki dotyczącej działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli godzi się zauważyć, że do zaktualizowania się roszczenia ze skargi pauliańskiej wystarczająca jest sama świadomość pokrzywdzenia wierzycieli po stronie dłużnika, a nie jest wymagane istnienie zamiaru w tym zakresie. Powyższą konstatację wspiera także porównanie z treściąart. 530 k.c., w której ustawodawca wprost wskazuje, iż pokrzywdzeni przyszli wierzyciele mogą się domagać ochrony jedynie w razie kwalifikowanego postępowania dłużnika, a mianowicie właśnie działania z zamiarem ich pokrzywdzenia. Ustawodawca rozróżnia zatem działanie ze świadomością pokrzywdzenia od działania z zamiarem w tym zakresie, wobec czego przyjąć należy, iż na gruncieart. 527 k.c.wystarczającym jest, aby dłużnik w chwili dokonywania zaskarżonej czynności, zdawał sobie sprawę (przewidywał w granicach ewentualności), że wskutek czynności prawnej może spowodować niemożność zaspokojenia się wierzycieli z jego majątku. Z uwagi na doświadczenie życioweM. B. (1)musiał sobie zdawać sprawę z tego, że na skutek umowy o częściowy podział majątku dorobkowego nieruchomości wB.iB.wyjdą z jego majątku i nie uzyska on w zamian żadnej spłaty finansowej, żadnego przysporzenia majątkowego, a przedmiotowe nieruchomości staną się niedostępne dla jego wierzycieli. Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy Sąd zważył, żeM. B. (1)nie poprzestał tylko na podpisaniu umowy o częściowy podział majątku dorobkowego, bowiem kolejną umową z 13 sierpnia 2012r., sporządzoną w odrębnym akcie notarialnym, darował też pozwanejG. B.udział we współwłasności nieruchomości położonej wR.. Zatem w ocenie Sądu wszystkie podejmowane czynności przezM. B. (1), w powiązaniu z krótkim odstępem czasu, jaki upłynął od pożyczenia od powoda kwoty 170000zł w dniu 1 lipca 2012r. świadczyć mogą o tym, że dokonując tych czynnościM. B. (1)działał ze świadomością pokrzywdzeniaA. C., a nie jak podnosiły obie pozwane, że przedmiotowa umowa została zawarta, gdyż rodziceG. B.i ona sama podejrzewali dłużnika powoda o romans i chcieli ww. umową zabezpieczyć swoje interesy finansowe. Gdyby tak było, co zostało już podkreślone w części uzasadnienia dotyczącej oceny dowodów,M. B. (1)dokonałby rozliczenia z małżonką jedynie w zakresie nieruchomości wB., gdzie wszyscy mieszkali i którą małżonkowieD.współfinansowali , a przedmiotem umów z małżonką nie byłyby wszystkie nieruchomości stanowiące majątek dłużnika. Dodatkowo też należy zauważyć, że istnienie zamiaru po stronie dłużnika lub jego brak są elementem sfery woluntatywnej człowieka, podczas gdy obejmowanie lub nie świadomością konsekwencji swojego czynu wchodzą w skład sfery intelektualnej. Sfery te funkcjonują w sposób niezależny od siebie, a więc nawet kierowanie się motywacją czysto osobistą, nie powiązaną z chęcią pokrzywdzenia wierzycieli, nie przekreśla istnienia świadomości, że jednym ze skutków takiego działania może być powstanie stanu niewypłacalności.
Wreszcie, rozważania odnośnie przesłanki wiedzy osoby trzeciej o działaniu dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli lub możności uzyskania wiedzy w tym przedmiocie przy dołożeniu należytej staranności, należy rozpocząć od przytoczenia normyart. 528 k.c., zgodnie z którą jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Przepis ten wprowadza zatem daleko idące ułatwienie dla wierzyciela chcącego skorzystać z ochrony pauliańskiej w przypadku, gdy czynność prawna dłużnika i osoby trzeciej miała charakter nieodpłatny. W tej sytuacji wierzyciel nie musi wykazywać wymienionej okoliczności, a osoba trzecia nie może bronić się przez wykazanie, że nie wiedziała lub nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym, nie jest uprawnione zawężanie pojęcia nieodpłatności czynności prawnej wyłącznie do umów darowizny. W orzecznictwie przyjęto, że przez pojęcie odpłatności w rozumieniu przepisów o skardze pauliańskiej należy rozumieć w zasadzie pełny ekwiwalent korzyści majątkowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt III CSK 247/13,, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt IV CSK 624/10, OSNC-ZD 2012 r. Nr D, poz. 75, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 83/06, , wyrokr. Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt IV CSK 39/11, OSNC-ZD 2012 r. Nr D, poz. 90). Dlatego też, nawet gdyby przyjąć, że pozwanaG. B.(a nawet jej matkaB. D.) nie wiedziała o długachM. B. (1), to nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż nie ulega żadnej wątpliwości, że czynność pomiędzyM. B. (1)aG. B.tj. umowa o częściowy podział majątku dorobkowego, na podstawie której pozwanaG. B.stała się wyłączną właścicielką nieruchomości wB.iB.– bez obowiązku spłaty na rzecz współmałżonka, stanowiła nieodpłatne świadczenie na rzecz osoby trzeciej, kosztem majątku dłużnika powoda, gdyż nie nastąpiło żadne przysporzenie po stronie dłużnika. Z tego też względu czynienie rozważań co do istnienia po stronieG. B.wiedzy o sytuacji finansowej męża w chwili zawierania przedmiotowej umowy jest zbędne.
W tym miejscu należy jeszcze odnieść się do zarzutu pozwanych jakobyB. D.nie uzyskała korzyści majątkowej, ponieważ wspólnie ze zmarłym mężem darowała na rzecz córki iM. B. (1)kwotę około 100000zł celem dokończenia budowy wB.i nadal spłaca zaciągnięty na budowę tego domu kredyt hipoteczny. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że nie potrzeba wiadomości specjalnych by stwierdzić, że zakup nieruchomości i wybudowanie na niej domu to koszt kilkukrotnie większy niż wysokość podarowanych środków pieniężnych, a wynika to wprost z zasad doświadczenia życiowego. Trzeba pamiętać też, że przedmiotem umowy darowizn z dnia 13 sierpnia 2012r. zawartych pomiędzyG. B.aB. D.nie było jedynie darowanie zabudowanej nieruchomości położonej wB.przyulicy (...), ale także darowanie nieruchomości gruntowej wB.. Mając to na uwadze nie sposób podzielić stanowiska pozwanych, ponieważ w wyniku przedmiotowych umów darowiznB. D.uzyskała korzyść majątkową, w przypadku nieruchomości wB.– określającej się co najmniej w różnicy pomiędzy darowanymi środkami pieniężnymi w wysokości 100000zł, a wartością zabudowanej nieruchomości, zaś w przypadku nieruchomości wB.korzyścią była cała nieruchomość (jej wartość). Natomiast co do stanowiska pozwanej, że spłaca kredyt hipoteczny trzeba też pamiętać, że część tego kredytu została pokryta ze środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości wR.w 2013r., w której udziały także pozwana otrzymała od córkiG. B.w drodze umowy darowizny.
Reasumując, Sąd zważył, że w okolicznościach niniejszej sprawy nadal istnieje potrzeba prawnej ochrony wierzytelności, a sama osoba trzecia – pozwanaG. B., która pozbyła się przedmiotu czynności prawnej dokonanej z dłużnikiem, nie przestaje być odpowiedzialna wobec wierzyciela za to, że nie mógł zaspokoić się z majątku dłużnika. Nadto, wobec ustalenia, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki warunkujące ubezskutecznienie czynności prawnej dłużnika dokonanej z osobą trzecią, które stanowiło konieczny warunek orzeczenia o bezskuteczności wobec powoda czynności prawnej, wskutek której osoba trzecia rozporządziła korzyścią uzyskaną od dłużnika na rzecz kolejnej osoby, Sąd zważając, że czynność prawna z dnia 13 sierpnia 2012r. dokonana pomiędzyG. B.aB. D.(umowa darowizn) miała charakter nieodpłatny, a taki charakter tej umowy zwalniał powoda od wykazania wiedzy pozwanejB. D.o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną, w punkcieI.sentencji wyroku, na podstawieart. 531§1 i § 2 k.c.w zw. zart. 527 k.c.w zw. zart. 528 k.c.uznał zawarte w dniu 13 sierpnia 2012r. umowy o częściowy podział majątku dorobkowego i umowy darowizny za bezskuteczne w stosunku doA. C..
O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt II i III wyroku, na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd zważył, że powód mógł zasadniczo wystąpić z powództwem o uznanie za bezskuteczną wobec niego czynności prawnej z udziałem ostatniego nabywcy korzyści, czyli przeciwko pozwanejB. D., jednakże bezspornie czynności prawne pozwanejG. B.również spełniły wszystkie wymagane prawe przesłanki odpowiedzialności przewidzianeart. 527 k.c.a zatem powództwo wytoczone przeciwko niej zasługuje na uwzględnienie (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2015r., V CSK 667/14), dlatego też w punkcie IIgim sentencji wyroku zasądził od obu pozwanych na rzeczA. C.łącznie kwotę 11.017zł, stanowiącą jego koszty procesu.A. C.był zwolniony od kosztów sądowych w postaci opłaty stosunkowej od pozwu ponad kwotę 3800zł, dodatkowo też poniósł koszty zastępstwa procesowego w wysokości 7200zł, które zostały ustalone w oparciu o§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t. j. Dz. U. z 2013 roku, poz. 490). Do tych kosztów Sąd doliczył też uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17zł.
W niniejszej sprawie opłata stosunkowa od pozwu wynosiła 11373zł, powód był zwolniony od opłaty sądowej ponad kwotę 3800zł, zatem nieuiszczone koszty sądowe w niniejszej sprawie stanowiły kwotę 7573zł. Jako że pozwane przegrały niniejszy proces w całości, w punkcie IIIcim Sąd nakazał ściągnąć odG. B.iB. D.kwotę 7573zł, stanowiącą właśnie nieuiszczone koszty sądowe.