Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1705/15
Data wyroku: 2017-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lena Jachimowska, Maria Małek-Bujak, Jolanta Ansion

Sygn. akt III AUa 1705/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 czerwca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek-Bujak (spr.)

Sędziowie

SSA Lena Jachimowska
SSA Jolanta Ansion

Protokolant

Beata Kłosek

po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaW. G.(W. G.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
na skutek apelacji ubezpieczonegoW. G.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. akt IV U 471/15
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.i przyznaje ubezpieczonemuW. G.prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego poczynając od dnia 31 grudnia 2014 r.
/-/ SSA L.Jachimowska /-/ SSA M.Małek-Bujak /-/ SSA J.Ansion

Sędzia     Przewodniczący    Sędzia
Sygn. akt III AUa 1705/15

UZASADNIENIE
Decyzją z 20 lutego 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił przyznaniaW. G.prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, albowiem nie udowodnił on co najmniej 20 lat pracyw charakterze nauczyciela w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego czasu pracy.Do okresów pracy w charakterze nauczyciela nie zaliczono:
- okresów pracy od 1 września 1985r. do 13 sierpnia 1988r. oraz od 1 września 1988r. do 31 sierpnia 1990r. wykonywanej w punktach katechetycznych z uwagi nafakt, iż nie stanowią one placówek oświatowych wymienionych wart. 2 ustawyo nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych;
- okresu pracy od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1997r. wykonywanej w ramach umowy cywilnoprawnej, a nie w ramach stosunku pracy;
- okresów pracy od 1 września 1998r. do 31 sierpnia 1999r., od 1 września 1999r. do31 sierpnia 2000r., od 1 września 2000r. do 31 sierpnia 2001r., od 1 września 2001r. do 31 sierpnia 2002r., od 1 września 2002r. do 31 sierpnia 2003r., od 1 września 2003r. do 31 grudnia 2006r. oraz 17 marca 2009r., z uwagi na wykonywanie pracy w charakterze nauczyciela poniżej połowy obowiązującego wymiaru zajęć.
W odwołaniu od decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany i przyznania prawado świadczenia kompensacyjnego, ponieważ posiada 20-letni okres pracy nauczycielskiej. Praca wykonywana przez niego w salach katechetycznych ma bowiem cechy pracy opisanej w przepisach dotyczących nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Nadto w 2007r. złożył wniosek o emeryturę nauczycielską, której mu odmówiono, jednakże z uzasadnienia decyzji wynika, że w 2007r. miał zaliczony staż nauczycielski w wymiarze 13 lat, 3 miesięcy i 17 dni, w związku z czym na chwilę obecną ma staż nauczycielski w wymiarze powyżej 20 lat.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt IV U 471/15 Sąd Okręgowyw Częstochowie oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony (ur. (...)) w dniu 31 grudnia 2014r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury.
Od 1 września 1973r. do 31 lipca 1979r. był zatrudniony w(...)Jednostka Badawczo Rozwojowa,Zakład (...)wZ., w tym w okresie od 1 września 1973r. do 20 czerwca 1976r. w charakterze ucznia praktycznej nauki zawodu.
Od 1 października 1979r. do 22 czerwca 1985r. studiował w Wyższym Seminarium Duchownym(...)wN.–O..
Od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. był wikarym w ParafiiP., gdzie uczył katechezy w pełnym wymiarze godzin.
Od 1 września 1988r. do 31 sierpnia 1990r. był wikariuszem w Parafii św.M. M. (2)wD., gdzie prowadził naukę religii w wymiarze 1 etatu.
Od 1 września 1990r. do 31 sierpnia 1993r. był zatrudniony w Zespole SzkółwD., w tym w okresie od 1 września 1990r. do 31 sierpnia 1991r. w wymiarze 0,39 etatu, od 1 września 1991r. do 31 sierpnia 1992r. w wymiarze 0,61 etatu, w okresie od1 września 1992r. do 31 sierpnia 1993r. w wymiarze 0,61 etatu.
Od 1 września 1990r. do 31 sierpnia 1992r. był zatrudniony w Publicznej Szkole Podstawowej wB. S.. w wymiarze 10/18.
Od 1 września 1990r. do 31 sierpnia 1993r. był zatrudniony w Publicznej Szkole Podstawowej wD.w wymiarze 5/18 etatu.
Od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1997r. był zatrudniony w Szkole Podstawowej(...)wB.na podstawie umowy cywilnoprawnej bez prawa do wynagrodzenia, w tym w okresie od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1996r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a w okresie od 1 września 1996r. do 31 sierpnia 1997r. w wymiarze 5/18 etatu.
Od 1 września 1996r. do 31 sierpnia 1997r. prowadził zajęcia religii wZespole Szkół (...)wB.w wymiarze 13/18 etatu.
Od 1 września 1997r. do 31 sierpnia 1998r. był zatrudniony w Szkole Podstawowej(...)Specjalnej wB.w wymiarze 15/18 etatu.
Od 1 września 1998r. do 31 sierpnia 1999r. był zatrudniony w Szkole PodstawowejwT.– Filia wR.w wymiarze 6/18 etatu.
Od 1 września 1999r. do 31 sierpnia 2000r. był zatrudniony w Gimnazjum wS.w wymiarze 4/18 etatu.
Od 1 września 2000r. do 31 sierpnia 2001r. był zatrudniony w Gimnazjum nr(...)wG.w wymiarze 4 godzin tygodniowo.
Od 1 września 2000r. do 31 sierpnia 2003r. był zatrudniony w Szkole Podstawowejnr(...)wG., w tym w okresie od 1 września 2000r. do 31 sierpnia 2001r. w wymiarze 1 godziny tygodniowo; w okresie od 1 września 2001r. do 31 sierpnia 2002r. w wymiarze8 godzin tygodniowo, w okresie od 1 września 2002r. do 31 sierpnia 2003r. w wymiarze6 godzin tygodniowo.
Od 1 września 2003r. do 31 grudnia 2006r. był zatrudniony wZespole Szkół Ogólnokształcących nr (...)wG.w wymiarze 4 godzin tygodniowo.
Od 7 maja 2007r. do 22 czerwca 2007r. był zatrudniony w PrzedszkoluwŁ.w wymiarze 1/22 etatu.
Od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2014r. był zatrudniony w PrzedszkoluwŁ.w wymiarze 1/22 etatu.
Od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2014r. był zatrudniony w GimnazjumwP., w tym w okresie od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2008r. w wymiarze 0,56 etatu, w okresie od 1 września 2008r. do 31 sierpnia 2009r. w wymiarze 0,67 etatu,a w okresie od 1 września 2009r. do 30 grudnia 2014r. w wymiarze 0,56 etatu, w tym w dniu 17 marca 2009r. korzystał z urlopu bezpłatnego.
Z powyższych okresów organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu do okresów wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć okresy: od 1 września 1990r. do 31 sierpnia 1991r., od 1 września 1991r. do 31 sierpnia 1992r., od 1 września 1992r. do 31 sierpnia 1993r., od 1 września 1996r. do 31 sierpnia 1997r., od 1 września 1997r. do 31 sierpnia 1998r., od 1 września 2007r. do 10 grudnia 2008r., od 20 grudnia 2008r. do 16 marca 2009r. oraz od 18 marca 2009r. do 30 grudnia 2014r., w łącznym wymiarze 12 lat, 3 miesięcy i 22 dni.
Od 1 lipca 1989r. do 31 sierpnia 1997r. był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego osób duchownych.
W okresie od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. (3 lata) był wikarym w ParafiiP., gdzie uczył katechezy w pełnym wymiarze godzin, a następnie w okresie od 1 września 1988r. do 31 sierpnia 1990r. (2 lata) był wikariuszem w Parafii św.M. M. (2)wD., gdzie prowadził naukę religii w wymiarze 1 etatu – okoliczność niesporna.
W okresie od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1997r. odwołujący pracował wSzkole Podstawowej nr (...)wB.na podstawie umowy cywilnoprawnej bez prawa do wynagrodzenia, przy czym równolegle w okresie od 1 września 1996r. do 31 sierpnia 1997r. prowadził zajęcia religii wZespole Szkół (...)wB.w wymiarze 13/18 etatu.
Okoliczność zatrudnienia ubezpieczonego wSzkole Podstawowej nr (...)wB.na podstawie umowy cywilnoprawnej jest w niniejszej sprawie niesporna. Odwołujący nigdy nie występował przeciwko w/w szkole z powództwem o ustalenie, że było to zatrudnienia na podstawie stosunku pracy i obecnie nie zgłosił żadnych zarzutów, w tym zakresie.
Okres od 1 września 1996r. do 31 sierpnia 1997r. ZUS zaliczył ubezpieczonemudo okresów wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawyo nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć.
W oparciu o dokonane ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 4 ust. 1 ustawy z 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych(Dz. U. z 2009r. nr 97, poz. 800 ze zm.), świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek, o którym mowawust. 3; mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniuustawy z 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej dalej „ustawąo emeryturach i rentach z FUS”, wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracyw jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć; rozwiązali stosunek pracy.
Nauczycielom spełniającym warunki określone wust. 1 pkt 1 i 2świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych wart. 20 ust. 1, 5c i 7 ustawy z 26 stycznia 1982r.– Karta Nauczyciela (ust. 2).
Nauczyciel ma prawo do świadczenia, jeżeli ukończył: 55 lat – w latach 2009-2014; 55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2015-2016; 55 lat w przypadku kobiet i 57 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2017-2018; 55 lat w przypadku kobiet i 58 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2019-2020; 55 lat w przypadku kobieti 59 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2021-2022; 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2023-2024; 56 lat w przypadku kobiet i 61 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2025-2026; 57 lat w przypadku kobiet i 62 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2027-2028; 58 lat w przypadku kobiet i 63 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2029-2030; 59 lat w przypadku kobiet i 64 lata w przypadku mężczyzn – w latach 2031-2032.
W myślart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, użyte w ustawie określenie nauczyciel oznacza nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:
a) publicznych i niepublicznych przedszkolach,
b) szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,
c) publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach,o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty(Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 ze zm.).
Powyższa ustawa nie zawiera regulacji w zakresie formy zatrudnienia osób, o których mowa w jejart. 2 pkt 1, dlatego należy odwołać się do przepisówrozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwietnia 1992r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach(Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm.) wydanego na podstawieart. 12 ust. 2 ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty(tekst jednolity: z 2004r. nr 256,poz. 2572) oraz doustawy z 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela(tekst jednolity: Dz. U. z 2014r., poz. 191 ze zm.).
Zgodnie z§ 5 ust. 4 powołanego rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, nauczycieli religii zatrudnia się zgodnie z Kartą Nauczyciela. Według art. 10 ust. 1 tej ustawy, stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole, a w przypadku powołania zespołu szkół jako odrębnej jednostki organizacyjnej – w zespole szkół na podstawie umowy o pracę (na czas określony lub nieokreślony) lub mianowania, z zastrzeżeniem ust. 8. Analogiczna regulacja zawarta została w art. 11 karty nauczyciela, zgodnie z którym dyrektor szkoły nawiązujez nauczycielem stosunek pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę lub mianowania na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczyciela kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego.
Ubezpieczony w spornym okresie od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1996r. świadczył pracę wSzkole Podstawowej nr (...)wB., na podstawie umowy cywilnoprawnej bez prawa do wynagrodzenia i nigdy nie występował przeciwko szkolez powództwem o ustalenie, że było to zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. W niniejszej sprawie również nie zgłosił zarzutów w zakresie podstawy zatrudnienia wSzkole Podstawowej nr (...)wB.. W okresie od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1996r. ubezpieczony nie był zatrudniony na podstawie jednej z form przewidzianych wart. 10 i 11 ustawy Karty Nauczyciela, a akt ten nie przewiduje zatrudniania nauczycieli w szkołach w formach cywilnoprawnych. Należy nadmienić, że w sprawie dotyczącej stosowaniaart. 88 ustawy Karta Nauczyciela, ale poruszającej podobny problem Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, o którym mowa wart. 88ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 2006r.Nr 97, poz. 674 ze zm.), to okres wykonywania pracy przez nauczyciela pozostającego w tym czasie ze szkołą w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę lub mianowania (wyrokz 25 czerwca 2007r., II UK 236/06, OSNP 2008/15-16/233). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy podkreślił, że stanowisko zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2001r., III ZP 32/00 (OSNAPiUS 2002 nr 7, poz.165), że "okres nauczania religii w katechizacji parafialnej w ramach stosunku pracy, przed dniem25 października 1990r. jest okresem pracy nauczycielskiej w rozumieniuart. 88 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997r. Nr 56, poz. 357ze zm.)" nie ma zastosowania do nauczania religii w szkołach. Wobec przedstawionych okoliczności okres ten nie może zostać zaliczony do okresów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.
W konsekwencji pozostałe sporne okresy, tj. okres nauczania katechezy w ParafiiP.od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. oraz okres nauki religii w Parafii św.M. M. (2)wD.od 1 września 1988r. do 31 sierpnia 1990r., nawet przy pełnym zaliczeniu ich do okresów, o których mowa wart. 4 ust. 1 pkt 2 tejustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychi tak nie pozwolą spełnić odwołującemu warunku legitymowania się co najmniej 20-letnim okresem wykonywania pracy nauczycielskiej (łącznie z okresem uznanym przez ZUS legitymowałby się on wówczas okresem 18 lat, 3 miesięcy i 22 dni takiej pracy), w związku z czym bezcelowe było dalsze prowadzenie postępowania dowodowego w sprawie, co skutkowało oddaleniem wnioskuo zakreślenie terminu do złożenia wniosków dowodowych na okoliczność świadczenia przez odwołującego pracy nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy w salkach katechetycznych wD.iP.. Nawet przy zaliczeniu okresu od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. do pracy nauczycielskiej, to i tak ustalenie takie nie mogłoby się znaleźć w sentencji wyroku, a pogląd wyrażony w jego uzasadnieniu nie byłby wiążący dla organu rentowego na przyszłość.
Należy zauważyć, że choć w treści decyzji z 31 marca 2008r., nr(...)/15 organ rentowy wskazał, że odwołujący legitymuje się okresami wykonywania pracy w charakterze nauczyciela w wymiarze 13 lat, 3 miesięcy i 17 dni, to jednak decyzja ta nie ustalałastażu nauczycielskiego ubezpieczonego na przyszłość, a jedynie rozstrzygała o prawie (właściwie braku prawa) ubezpieczonego do emerytury nauczycielskiej na dzień jej wydaniai to stanowiło jej istotę. Rozpoznając wniosek o przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, organ rentowy był władny badać spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia.

Apelację od wyroku wniósł ubezpieczony.
Zaskarżając w całości wyrok Sądu Okręgowego wniósł o jego uchylenie względnieo zmianę i przyznanie mu świadczenia kompensacyjnego w całości. Podniósł,że Sąd I instancji błędnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjmując,że okres pracy w Szkole Podstawowej wB.-M.od 1 września 1993r.do 31 sierpnia 1996r. nie może stanowić okresu uprawniającego go do uzyskaniaświadczenia kompensacyjnego bowiem nie świadczył on pracy w rozumieniu przepisów prawa pracy.
Nadto Sąd I instancji nie odniósł się do jego zarzutu, że decyzja z 31 marca 2008r. wykazywała inny okres uznania pracy niż przyjęta interpretacja w niniejszym postępowaniu przez Sąd.
W uzasadnieniu ubezpieczony podniósł, że spełnił wszystkie warunki uprawniające go do nabycia świadczenia kompensacyjnego, a zarzut, że nie posiada 20-letniego okresu pracy nauczycielskiej jest chybiony.
Praca wykonywana przez niego w salach katechetycznych ma cechy pracy opisanejw przepisach dotyczących świadczeń kompensacyjnych, co wynika z orzeczeń Sądu Najwyższego.
Nadto, w 2007r. złożył wniosek do ZUS O/L.o emeryturę nauczycielską, który załatwiono wprawdzie odmownie, jednak z uzasadnienia decyzji wynika, że w 2007r. zaliczono ubezpieczonemu staż nauczycielski w wysokości 13 lat, 3 miesięcy i 17 dni, co daje po podsumowaniu staż nauczycielski powyżej 20 lat.
Apelujący podniósł, że praca, którą świadczył w Szkole Podstawowej wB.-M.od 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1996r. na podstawie umowy cywilnoprawnej faktycznie spełniła wszystkie kryteria umowy o pracę: była świadczonaw stałym wymiarze czasu pracy, pod nadzorem, a o charakterze stosunku prawnego nie decyduje jego nazwa.
Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji podnosząc, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut ubezpieczonego, iż praca wykonywana przez niego w salkach katechetycznych w okresie od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. oraz od 1 września 1988r. do 31 sierpnia 1990r., ma cechy pracy opisanej w przepisach dotyczących świadczeń kompensacyjnych. Do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarczy bowiem sam status nauczyciela, lecz konieczne jest wykonywanie pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy z 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
W wyroku z 13 sierpnia 2013r., sygn. III AUa 152/2013, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wskazał, że ograniczenie obejmuje miejsce wykonywania pracy, a nie jej przedmiot. Jeżeli osoba nie pracuje w określonej kategorii jednostek, to nie uzyskuje prawa do świadczenia kompensacyjnego, choćby pracowała w charakterze nauczyciela. Nawet jeżeli praca w placówce jest objęta systemem oświaty i może być oceniana pod kątem art. 88Karty Nauczyciela w kontekście prawa do emerytury, to nie prowadzi do takiej wykładni prawa materialnego w kontekście prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, uregulowanego odrębną ustawą, która zawiera ściśle określone przesłanki do uzyskania świadczenia.
Staż pracy nauczycielskiej określony decyzją z 31 marca, 2008r., ustalany byłna potrzeby innego świadczenia, tj. emerytury nauczycielskiej. Błędnie uwzględnionowtedy do stażu pracy nauczycielskiej, czyli pracy w szczególnym charakterze, okresod 1 września 1993r. do 31 sierpnia 1997r. - nauczania katechezy na podstawie umów cywilnoprawnych.
Organ rentowy ustalając uprawnienia ubezpieczonego do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, które jest innym świadczeniem niż emerytura nauczycielskai wydając zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z 20 lutego 2015r., już nie powieliłtego błędu i prawidłowo określił staż pracy ubezpieczonego w jednostkach, o którychmowa wart. 2 pkt 1 ustawy z 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
Ubezpieczony na rozprawie w dniu 19 czerwca 2015r., nie kwestionował okoliczności, że nauczał katechezy na podstawie umowy cywilnoprawnej, zatem powoływanie się w apelacji na fakt, że w rzeczywistości umowa ta była umową o pracęjest czynnością spóźnioną i powinno zostać pominięte przez Sąd II instancji na podstawieart. 381 k.p.c.
W tym stanie rzeczy należy uznać apelację odwołującego za nieuzasadnioną, a wyrok Sądu I instancji za prawidłowy, co musi skutkować oddaleniem apelacji.
W toku postępowania apelacyjnego ubezpieczony oświadczył, że w latach 1993-1997 pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, podlegał takim samym rygorom jak nauczyciele zatrudnieni w szkole oraz, że podpisał umowę, która została mu przedłożona nie będąc świadomym tego, że istnieje różnica między umową o pracę, a umową cywilnoprawną.W jego ocenie miał być zatrudniony na takich samych warunkach. Podkreślił, że nie pobierał wynagrodzenia ze szkoły albowiem pomiędzy Ministerstwem Oświaty a Episkopatem Polski była zawarta umowa, w oparciu o którą księżom katechetom nie było wypłacane wynagrodzenie za naukę religii w szkole do 1997r. Oświadczył, że podpisując umowęw 1993r. nie miał świadomości, że jest to umowa cywilnoprawna, tym bardziej że podpisując umowę w Zespole Szkół wD.podpisał umowę o pracę, otrzymał świadectwo pracy i był przekonany, że takie same były warunki w 1993r., bo pracował tak samowM..
Sąd Apelacyjny, uzupełniając postępowanie dowodowe, dopuścił dowód z dokumentów przedłożonych przez ubezpieczonego na okoliczność zawartych porozumień pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski i MEN odnośnie zatrudniania katechetów (k. 59-64, 85-86, 114, 120-123 a.s.), dowód z informacji Szkoły nr(...)wB.wraz z dołączonymi umowami w przedmiocie nauczania religii (k. 68-81 a.s.) na okoliczność charakteru pracy określonego w/w umowami, dowód z pismaZespołu Szkół (...)wB.na okoliczność charakteru zatrudnienia katechetów w tamtejszej szkole (k. 99 a.s.) oraz dowód z zeznań stawających świadkówE. K.iT. H.na okoliczność charakteru pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w okresie od 1 września 1993r.do 31 sierpnia 1997r. jako katechety.
Z treści pisma MEN z 6 czerwca 1991r. (k. 59 a.s.) wynikało, że księża prowadzący zajęcia w szkołach nie będą w roku szkolnym 1991/1992 otrzymywać wynagrodzeniai winny być z nimi zawierane umowy obowiązujące w roku 1990/1991, przy wymogu posiadania skierowania od biskupa. Ponadto księży i diakonów zatrudnionychw szkołach jako nauczyciele religii w zakresie praw i obowiązków określonych wustawie z 26 stycznia 1982r. Karta Nauczycielanależy traktować na równi z nauczycielami religii.
W porozumieniu KEP z MEN z 12 marca 1992r. (k. 64 a.s.) ustalono, że księża i diakoni katoliccy uczący religii w szkołach będą to czynili nieodpłatnie w roku szkolnym 1991/1992 i 1992/1993.
W porozumieniu KEP i MEN z 8 czerwca 1993r. (k. 62 a.s.) w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii (Dz. Urz. MEN z 30 lipca 1993r., Nr 6,poz. 21) wskazano na niezbędne kwalifikacje zawodowe do nauczania religii w szkołach.
Ustosunkowując się do wezwania Sądu Apelacyjnego dyrektorSzkoły Podstawowej nr (...)wB.(k. 68 i n. a.s.) oświadczyła, że nie posiada szkoła żadnej dokumentacji dotyczącej ubezpieczonego na podstawie umowy cywilnoprawnej, jedynymi dokumentamiw posiadaniu szkoły są umowy bez prawa do wynagrodzenia, przedkładając cztery umowy dotyczące ubezpieczonego oraz pięć umów dotyczących innego księdza, przy czym dopiero od 1 września 1997r. zawarto z tym księdzem umowę o pracę na stanowisku nauczyciela religii, za co otrzymywał wynagrodzenie i były odprowadzane składki. Oświadczyła także,że w okresie od 1 września 1990r. do 30 listopada 2002r. była na podstawie umowy o pracę zatrudnionaJ. W., pobierająca wynagrodzenie we wskazanych w piśmie kwotach (załączono kopie umów o pracęJ. W.).
DyrektorZespołu Szkół (...)wB.nadesłał pismo informujące(k. 99 a.s.), że nie posiada dokumentacji dotyczącej zatrudniania katechetów w latach 1993 -1997, a jedynie – co wynikało z rozmów z proboszczem – we wskazanych latach księża katecheci pracowali na podstawie skierowania nie zawierając umów o pracę ze szkołamii tym samym nie byli pracownikami. Oświadczył również (k. 95 a.s.), że ubezpieczony od1 września 1997r. do 31 sierpnia 1998r. był zatrudniony w charakterze katechety. Nie ma jednak dokumentów dotyczących świadczeń kompensacyjnych.
Pismem z 12 kwietnia 2017r. (k. 120-123 a.s.) Ministerstwo Edukacji Narodowej nadesłało kopię porozumienia zawartego pomiędzy Polską Radą Ekumeniczną oraz Ministrem Edukacji Narodowej z 24 października 1994r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii zrzeszonych w Polskiej Radzie Ekumenicznej.
Do akt sprawy dołączono pismo Kurii Diecezjalnej wG.z 14 czerwca 1996r. – opinię o ubezpieczonym.
ŚwiadekE. K.zeznał, że decyzją Diecezji(...)z 10 listopada 1992r. został powołany na wizytatora rejonowego katechizacji dla miastaB..WcześniejB.podlegał Diecezji(...). Wizytował ubezpieczonego, który był wikariuszem Parafii(...)wB.-M.. Był na wizytacji wSzkole Podstawowej nr (...)wB.w dniu 14 czerwca 1996r. i wystawiał opinię, którąświadek dysponuje. Oświadczył, że to był okres kiedy katechizacja wchodziła do szkół.Byli zatrudniani katecheci duchowni i świeccy. Katecheci świeccy byli zatrudniani na umowę o pracę z wynagrodzeniem, a duchowi na umowę bez sprecyzowania i bez wynagrodzenia. Dopiero od 1997 . katecheci duchowni byli zatrudniani za wynagrodzeniem, ale umowy nie były zmieniane. Zarówno świeccy jak i duchowni katecheci musieli mieć misję kanoniczną od biskupa, musieli mieć takie same kwalifikacje i to upoważniało dyrektora szkoły do zawarcia umowy. Obowiązki katechetów świeckich i duchownych były takie same, co do czasu pracy. Niczym się nie różniła praca katechetów świeckich i duchowych, jedynie tylko duchowni nie otrzymywali wynagrodzenia. Nie interesowały nas dokumenty związane z zawarciem umowy. Od 1997r. zaczęły rodzić się problemy związane z formą zatrudnienia. W większości umowy zawierali wikariusze i nie mieliby odwagi odmówić podpisania umowy, którą formułował dyrektor szkoły. Od 1997r. zaczęto wypłacać wynagrodzenia za katechizację.
Natomiast problem zgłoszony przez ubezpieczonego jest pierwszy, z którym świadek się spotkał wB.. Świadek zeznał, że uzyskał powszechną emeryturę, miał ukończony wiek 65 lat i nie było problemu z zaliczeniem lat 1993-1997, kiedy był wizytatorem bez określonego wymiaru czasu pracy i katechetą w połowie wymiaru czasu pracy. Świadczenia ma z ZUS Oddział wZ.. W tych latach pracował w dwóch szkołach i nie pamięta, jaka to była umowa. W latach 1993-1997 nie otrzymywał wynagrodzenia za katechezę.
ŚwiadekT. H.zeznał, że jest wizytatorem diecezjalnymDiecezji(...)od końca sierpnia 1992r. Religia do szkół trafiła od 1 września 1990r.W latach 1990-1993 w szkołach generalnie byli zatrudniani katecheci świeccy i księża też. Tylko świeccy otrzymywali wynagrodzenie. Zmiana dotycząca wynagrodzeń nastąpiła dopiero od 1997r., kiedy zaczęto wypłacać wynagrodzenia księżom. W 1990r. państwo niebyło w stanie sfinansować nauczania religii w szkołach i wówczas Episkopat zaakceptował możliwość zatrudniania księży bez wynagrodzenia, ale świadek nie wie, kto wyszedłz tą inicjatywą.
Po odczytaniu porozumienia Ministerstwa Edukacji Narodowej z Konferencją Episkopatu Polski (k. 64 a.s.) świadek zeznał, że zasady określone tym porozumieniembyły przedłużane aż do 1997r. Wskazał, że zakres obowiązków katechetów świeckich i duchownych praktycznie nie różnił się. Kwalifikacje mieli takie same i czas pracy również się nie różnił. Różnica sprowadzała się do braku wynagrodzenia katechety duchownego i rodzaju umowy z nim podpisanej. Warunki umowy formułowały szkoły. Mogły zdarzyć się jakieś zastrzeżenia (miał takie ze strony katechetów świeckich, ale dotyczyły wymiaru czasu pracy). Zarówno świeccy jak i duchowni katecheci musieli mieć skierowanie od biskupa; Biskup nie mógł wydać skierowania jeżeli osoba nie spełniłaby warunków określonych w porozumieniu. Gdy zdarzyły się przypadki niezaliczenia okresu zatrudnienia w latach 1993-1997 to porozumienia rozwiązywały problem.
W oparciu o przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.
Poza sporem jest fakt zawarcia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski i MEN porozumienia z dnia 12 marca 1992r. w sprawie nieodpłatnego nauczania religii przez księży Kościoła katolickiego w roku szkolnym 1991/1992 i 1992/1993.
Jak wynika z treści tego porozumienia (vide k. 64 a.s.) u podstaw zawarcia takiego porozumienia legła trudna sytuacja budżetu państwa, a zwłaszcza szkół publicznych.
Z § 1 tego porozumienia wynika, że mając na uwadze tą sytuację księża i duchowni katoliccy uczący religii w szkołach będą to czynili nieodpłatnie w latach 1991/1992i 1992/1993.
Z niekwestionowanych zeznań świadków wizytatora rejonowego katechizacjiks.E. K.i wizytatora diecezjalnego ks.T. H.wynika, że porozumienie to funkcjonowało aż do końca roku szkolonego 1996/1997.
Obowiązki i kwalifikacje zawodowe katechetów świeckich i duchownych w tym okresie nie różniły się niczym poza pozbawieniem księży i diakonów wynagrodzenia i większymi wymaganiami merytorycznymi wobec duchownych.
Katecheci ci nie mieli wpływu na treść zawieranych umów o pracę, bowiem dyrektorzy szkół formułowali umowy, a duchowni je podpisywali. Z racji podporządkowaniaswoim przełożonym nie kwestionowali treści umów, nie zwracali na to uwagibowiem decyzje zapadały na najwyższym szczeblu, a intencją władz duchownych było „wejście” w środowisko nauczycielskie. ŚwiadekE. K.zeznał, że nie spotkał się z odmową podpisania takiej umowy przez duchownego, bowiem nie miałby on odwagi odmówić.
Zdarzały się zastrzeżenia ze strony świeckich katechetów, a te dotyczyły np. czasu pracy.
Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości uznał zeznania świadków za wiarygodne i przekonujące bowiem mają one oparcie w pozostałym materiale dowodowym i są bezstronne.
W tak ustalonym stanie faktycznym wiarygodnym jest, że ubezpieczony nie miał świadomości skutków prawnych zawarcia umowy cywilnoprawnej w spornym okresie zważywszy, że praca, którą wykonywał przed jej zawarciem była identycznaco do obowiązków i jego kwalifikacji, jak przed jej zawarciem.
Natomiast na zastrzeżenie braku wypłaty wynagrodzenia nie miał wpływu.
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, że zasadnym jest przyjęcie, iż wbrew treści umowy zawarte przez ubezpieczonego w spornym okresie były umowami o pracę,a pozbawienie go wynagrodzenia wskutek zawarcia opisanego porozumienia nie czyniło tych umów nieważnymi.
Zatem po doliczeniu do uznanego okresu składkowego w/w okresów, a nadto okresu nauczania katechezy w ParafiiP.od 1 września 1985r. do 31 sierpnia 1988r. i nauki religii w Parafii św.M. M. (2)wD.od 1 września 1988r.do 31 sierpnia 1990r. ubezpieczony legitymuje się okresem 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej.
W konsekwencji wobec spełnienia przesłanek przewidzianych art. 4 ust. 1 powołanej ustawy nabył prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 31 grudnia 2014r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd zmienił zaskarżony wyroki poprzedzającą go decyzję organu rentowego w myślart. 386 § 1 k.p.c.i orzekł,jak w sentencji
/-/ SSA L.Jachimowska   /-/ SSA M.Małek-Bujak /-/ SSA J.Ansion

Sędzia     Przewodniczący    Sędzia
MP