Sąd Apelacyjny w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1780/16
Data wyroku: 2017-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Małgorzata Dzięciołowska, Wiesława Kuberska
Słowa kluczowe: Wydanie rzeczy
Podstawa prawna: art. 222 § 1 k.c.

Sygn. akt I ACa 1780/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 sierpnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  SSA Małgorzata Dzięciołowska
Sędziowie:  SA Wiesława Kuberska
SO (del.) Elżbieta Zalewska - Statuch
Protokolant:  sekretarz sądowy Iga Kowalska
po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. w Łodzi na rozprawie
sprawy z powództwaR. W.
przeciwkoJ. O.i Skarbowi Państwa - Prokuraturze RejonowejŁ.wŁ.
o wydanie rzeczy
na skutek apelacji powoda oraz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratury RejonowejŁ.wŁ.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt I C 1109/13

1
oddala obie apelacje;

2
znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 1780/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 września 2016 roku Sąd Okręgowy w Łodziw sprawie I C 1109/13 z powództwaR. W.przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze RejonowejŁ.wŁ.orazJ. O.o wydanie rzeczy nakazał pozwanym wydanie powodowi samochodów marki:V. (...)nr rejestracyjny (...)nr VIN(...),S. (...)nr VIN(...)ustalając, iż spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia z tego obowiązku drugiego pozwanego. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2), zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego pomiędzy stronami (pkt 3) i nie obciążył stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi (pkt 4).
Rozstrzygnięcie Sądu zostało wydane w oparciu o następujące ustaleniai wnioski:
PowódR. W.zajmował się zawodowo sprowadzaniem samochodów do Polski i ich sprzedażą, prowadząc działalność gospodarczą(...).PozwanyJ. O.prowadzi działalność gospodarczą(...)obejmującą sklep motoryzacyjny i warsztat samochodowy.
PowódR. W.i pozwanyJ. O.współpracowali ze sobąw latach 2007-2009.
W latach 2008 - 2010 powód kupował na aukcjach internetowych za pomocą pośrednika, którego danych osobowych nie pamięta, samochody osobowe.
Umową z dnia 5 czerwca 2009 r. powód nabył od pozwanegoJ. O.samochód markiM. (...)za kwotę 95 000 złotych W wykonaniu tej umowy powód uiścił pozwanemu przelewem bankowym kwotę 65 000 złotych tytułem częściowej zapłaty ceny. Pozwany wydał samochód powodowi.
PozwanyJ. O.w dniu 17 października 2013 roku złożył pozew przeciwkoR. W., w którym wniósł o zasądzenie kwoty 30 000 zł wrazz odsetkami i kosztami postępowania, tytułem niespłaconej części należności z umowy sprzedaży samochodu osobowegoM. (...)o numerze nadwozia(...). Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 3 kwietnia 2014 roku w postępowaniu upominawczym o sygn. akt XII GNc 455/14 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. Powyższy nakaz zapłaty jest prawomocny. Toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zgierzu w sprawie Km 848/14 na podstawie przedmiotowego nakazu zapłaty.
Powód w dniu 19 grudnia 2008 roku w Wielkiej Brytanii zakupił samochód osobowy markiV. (...)o nr VIN:(...)odK. N.. Samochód ten zarejestrował na swoje nazwisko w Polsce w dniu 3 lipca 2009 roku, nr rejestracyjny(...), a w dniu L4 sierpnia 2009 roku zawarł umowę ubezpieczenia pojazdu. Następnie samochód ten przekazał pozwanemuJ. O.wraz z tymczasowym dokumentem rejestracyjnym celem naprawy
W dniu 10 sierpnia 2009 roku w Wielkiej Brytanii został wystawiony rachunek sprzedaży samochodu markiA. (...)o nr VIN(...)na nazwisko kupującegoR. W., nazwisko sprzedającegoC. H., na kwotę 12.000 euro. Samochód został wywieziony z Wielkiej Brytanii w dniu 10 sierpnia 2009 roku. Dowód eksportu wystawiony był na nazwisko powoda. Powód nie był w Wielkiej Brytanii celem podpisania umowy kupna samochodu, ani przywozu samochodu. Samochód został sprowadzony przez powoda do Polski w sierpniu 2009 roku. Został przywieziony doŁ.naul. (...)i powód odebrał go wraz zT. D.. Następnie powód przekazał samochód pozwanemu, nie wydając mu rachunku sprzedaży samochodu. Samochód ten nie był zarejestrowany w Polsce. Powód nie ma umowy kupna samochodu, nie posiada także angielskiego oryginału rachunku sprzedaży. Nie przedstawił również dowodu zapłaty za samochódA.kwoty 12.000 euro.
W dniu 27 czerwca 2011 rokuM. D.przekazałJ. O.dokument będący odpowiednikiem karty pojazdu w Polsce dotyczący samochoduA. (...)o numerze nadwozia(...), na nazwiskoC. H..J. O.zapłaciłM. D.kwotę 2.000 złotych w związku z transakcją dotyczącą tego samochodu. Na powyższe okolicznościJ. O.iM. D.sporządzili umowę porozumienia z dnia 27 czerwca 2011 roku.
Postanowieniem z 12 października 2015 roku Prokuratura RejonowaŁ.wŁ., w sprawie sygn. akt 2 Ds. 146/15 wszczęła dochodzenie w sprawie mającego mieć miejsce w nieustalonym czasie i miejscu podrobienia w celu użycia za autentyczne dokumentów dotyczących sprzedaży/zakupu pojazduA. (...)nr VIN:(...)oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy. W dniu 31 lipca 2015 roku Prokuratura RejonowaŁ.wŁ.zwróciła się o pomoc prawną w powyższej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w dniu 10 sierpnia 2009 roku wN.została zawarta umowa sprzedaży pojazduA. (...)nr VIN:(...). W toku postępowania nie ujawniono i nie zabezpieczono angielskiego oryginału rachunku sprzedaży. Natomiast z zabezpieczonego do akt tłumaczenia rachunku sprzedaży wynika, że kupującym byłR. W., sprzedającąC. H.. Ponadto wskazano, że autentyczność tego dokumentu jest kwestionowana przez roszczącego sobie prawa do pojazduJ. O.. Zatem Prokuratura RejonowaŁ.zwróciła się o przeprowadzenie czynności procesowych na terytorium Wielkiej Brytanii w ramach międzynarodowej pomocy prawnej: protokolarnego przesłuchaniaC. H.na okoliczność czy była właścicielem pojazduA. (...)czy, kiedy oraz komu pojazd ten sprzedała, czy posiada oryginalny egzemplarz rachunku sprzedaży samochodu, a jeśli tak, to o załączenie tego dokumentu do protokołu przesłuchania. Ponadto o zwrócenie się do Brytyjskiego Wydziału(...)czy i kiedy w tamtejszym urzędzie wydawany był dokument dowodu eksportu na stałe pojazduA. (...), a jeśli tak, to na jakiej podstawie wydawany był ten dokument, w jaki sposób weryfikowano dane, na czyj wniosek oraz czy załączony dokument jest autentyczny. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 roku Prokuratura RejonowaŁ., na podstawieart. 22 par. 1 k.p.k.zawiesiła dochodzenie w sprawie 2 Ds. 146/15 z uwagi na konieczność uzyskania materiałów w drodze międzynarodowej pomocy prawnej. Postępowanie w sprawie 2 Ds. 146/15 do chwili obecnej jest zawieszone.
Powód nabył 14 maja 2009r. w Wielkiej Brytanii również samochód markiS. (...), nr VIN:(...), odR. C.za kwotę 4.450 euro. Samochód ten sprowadził do Polski, opłacając od niego akcyzę. Po sprowadzeniu samochodu powód przekazał go pozwanemu celem naprawy. Powód nie wydał pozwanemu dokumentów potwierdzających własność. Samochód ten nie został zarejestrowany w Polsce.
Samochód markiV. (...)o nr VIN:(...)zakupiony został przezA. D.8 czerwca 2009r. za pośrednictwem portalu internetowego(...)za kwotę 1.710 funtów. Samochód sprowadzony został z Wielkiej Brytanii przez powoda, który przekazał samochód pozwanemuJ. O.. Akcyzę od nabytego samochodu w dniu 9 grudnia 2010 roku opłacił w Polsce pozwanyJ. O.. Pojazd ten został w dniu 30 czerwca 2011 roku zarejestrowany przez pozwanego na terenie Niemiec na jego własne nazwisko. Pojazd ten do chwili obecnej pozostajew posiadaniu pozwanego.
Pismem z dnia 24 września 2009 roku pozwanyJ. O.wezwałR. W.do wydania dokumentów samochodów markiV. (...),S. (...),V. (...)
A. (...). Wskazał w nim, że firma należąca doJ. O.zawarła zR. W.szereg transakcji, które nie mogą zostać sfinalizowane wobec niedostarczenia wymaganych dokumentów. Jedna z transakcji - sprzedaż samochoduM. (...)-polegać miała na częściowej" wpłacie w gotówce (65 000 zł) i przekazaniu samochoduS. (...)w rozliczeniu. Pozostałe to sprzedaż pojazdówA. (...),V. (...)oraz umowazamiany samochoduV. (...)na samochódV. (...).
W dniu 25 września 2009 r.R. W.złożył w VI KomisariacieK.wŁ.zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia na jego szkodę przestępstwa przywłaszczenia mienia w postaci czterech samochodów:V. (...),S. (...),V. (...).
Przesłuchany w charakterze pokrzywdzonego zeznał on, że zajmuje się sprowadzaniem uszkodzonych samochodów z Wielkiej Brytanii, które naprawia i następnie sprzedaje. W ten sposób nabył cztery wymienione samochody, które przekazał do naprawyJ. O.wraz z dotyczącymi ich dokumentami. Mimo wielokrotnych upomnieńJ. O.nie zwrócił mu wskazanych samochodów, przesyłając natomiast pismo wzywające do wydania dokumentów.R. W.zaprzeczył, by doszło do transakcji wzmiankowanych przez powoda. Potwierdził jedynie kupno samochodu markiM. (...), ale w całości za gotówkę.
Na podstawie powyższego zawiadomienia Prokuratura RejonowaŁ.wŁ.wszczęła dochodzenie w sprawie przywłaszczenia pojazdówV. (...),S. (...),V. (...)orazA. (...)o łącznej wartości 135.000 zł na szkodę powodaR. W.- sygn. akt Ds. 3643/09.
W dniu 12 listopada 2009 roku w sprawie Ds. 3643/09 prowadzonej przez Prokuraturę RejonowąŁ.wŁ.samochody marki:V. (...)nr rej. (...)nr VIN:(...);S. (...)nr VIN:(...);A. (...)nr VIN:(...);V. (...)nr VIN:(...)zostały oddanepozwanemuJ. O.na podstawieart. 228 § 1 i 2 k.p.k.na przechowanie.J. O.został zobowiązany do przedstawienia oddanych mu na przechowanie rzeczy na każde żądanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie, oraz pouczonyo zakazie zbycia, obciążania, przekształcania i wydania tych rzeczy osobie nieupoważnionej, a także uprzedzony o odpowiedzialności karnej zart. 239 § 1 kkiart. 300 § 2 kkJ. O.pokwitował odbiór wymienionych rzeczy.
Przesłuchany w sprawie Ds. 3643/09 w charakterze świadkaJ. O.zeznał, że nabył odR. W.samochódS. (...)(przy czym umowa stanowić miała część rozliczenia za samochód markiM. (...)), dokonał zamiany samochodu markiV. (...)na lawetę markiV., a także, że zakupił samochody markiV.iA. (...).Na okoliczność zawarcia dwóch pierwszych transakcji przedstawił pisemne umowy, wskazując, że dwie kolejne transakcje zostały wykonane na podstawie umowy ustnej. Świadkiem przekazania pieniędzy mieli być konkubinaJ. I.B.oraz jego pracownikT. L..J. O.podał także,iż znajdujący się na umowach podpisR. W.nie został złożony w jego obecności, tylko pokrzywdzony przyniósł mu już podpisane umowy. Z załączonej przez pozwanegoJ. O.umowy zamiany z 28 lipca 2009 roku wynika, że powódR. W.dokonał wymiany samochoduV. (...),nr rej. (...), nr nadwozia:(...)na pojazd markiV.nr rej. (...)stanowiący własność pozwanego.
Z załączonej przez pozwanego do sprawy Ds. 3643/09 umowy kupna - sprzedażyz dnia 5 czerwca 2009 roku wynika, żeR. W.przeniósł na rzeczJ. O.własność samochoduS. (...)nr nadwozia(...)za kwotę 20.000 zł.
W toku postępowania w sprawie Ds. 3643/09 Prokuratura RejonowaŁ.wŁ.powołała biegłego z zakresu pisma ręcznego który podał, że załączone do akt sprawy umowa kupna sprzedaży z dnia z dnia 5 czerwca 2009r. oraz umowa zamiany z dnia 28 lipca 2009r. nie zostały podpisane przezR. W., a podpis o treści(...)mógł zostać nakreślony przezI. B.. Mimo wydania opinii uzupełniającej,po załączeniu kompleksowego materiału porównawczego, biegły nie był w stanie w tym zakresie wydać opinii kategorycznej.
Prokurator Prokuratury RejonowejŁ.wŁ.postanowieniem z dnia30 czerwca 2010r. w sprawie Ds. 3643/09 umorzył postępowanie w sprawie przywłaszczenia pojazdówV. (...),S. (...),V. (...)orazA. (...)o łącznej wartości 135.000 złotych na szkodę powodaR. W., oraz w sprawie sfałszowania umowy zamianyz dnia 28 lipca 2009r. dot. samochodówV.iV. (...)oraz umowy sprzedaży z dnia28 lipca 2009 r. dotyczącej samochoduS. (...)poprzez podrobienie podpisuR. W.na wymienionych umowach. Jednocześnie w punkcie II wskazanego postanowienia uznano wymienione pojazdy za dowody rzeczowe i orzeczono o przekazaniu ich do depozytu sądowego.
W uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania wskazano m.in., że mimo wyczerpania materiału dowodowego nie zdołano jednoznacznie określić komu przysługiwało prawo własności przedmiotowych pojazdów, a tym samym - czy doszło do przestępstwa przywłaszczenia mienia. Z uwagi na konieczność określenia prawa własności tych pojazdów na drodze postępowania cywilnego, wskazane samochody przekazano do depozytu sądowego do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w tej sprawie.
W postanowieniu z dnia 30 czerwca 2010 roku w sprawie Ds. 3643/09 Prokurator Prokuratury RejonowejŁ.wŁ.nie zawarł rozstrzygnięcia o faktycznym pozostawieniu tych samochodów uJ. O.. Nie zobowiązał takżeJ. O., któremu na czas trwania sprawy Ds. 3643/09 przedmiotowe samochody były oddane na przechowanie, do umieszczenia tych samochodów w depozycie sądowym.Faktycznie pojazdy te pozostały u pozwanegoJ. O.. Przedmiotowe pojazdy nie zostały nigdy umieszczone przez Prokuraturę RejonowąŁ.w depozycie sądowym, ani odebraneJ. O..
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył powódR. W.domagając się dalszego prowadzenia sprawy i zwrotu dowodów rzeczowych, a takżeJ. O.który zaskarżył orzeczenie o dowodach rzeczowych i domagał się nakazania na jego rzecz -jako osoby posiadającej tytuł prawny, zwrotu samochodów. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi, III Wydział Karny, postanowieniami z dnia 9 września 2010r.i 27 września 2010r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Wskazał przy tym,że prokurator w oparciu oart. 231 § 1 k.p.k.zasadnie zdecydował o złożeniu pojazdów do depozytu sądowego, a to strony winny w drodze postępowania cywilnego zmierzaćdo wskazania, kto jest osobą uprawnioną do odebrania pojazdów.
Zgodnie z zarządzeniem Prezesa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodziz 12 stycznia 2011r. samochody markiV. (...),S. (...),A. (...)iV. (...)zostały przyjęte do depozytu sądowego i zarejestrowane w księdze depozytów samochodowych pod numeremD.. Sam. 2/11. Od dnia 5 stycznia 2011r. nie wpłynęłoz Prokuratury RejonowejŁ.wŁ.pismo do oddziału administracyjnego Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w zakresie rozstrzygnięcia o samochodach złożonych do depozytu. Jednakże przedmiotowe pojazdy nigdy nie zostały umieszczonew depozycie sądowym.
SamochodyV. (...)zostały w dniach 6 marca 2014r. i 26 marca 2014r. okazane funkcjonariuszom VI Komisariatu Komendy Miejskiej Policji wŁ.na terenie warsztatu położonego wŁ., przyul. (...), należącegodoJ. O..
Pismem z dnia 5 grudnia 2011 roku powód wezwał pozwany Skarb Państwa -Prokuraturę RejonowąŁ.wŁ.do wydania dowodów rzeczowych z depozytu sądowego - czterech samochodów markiV. (...),S. (...),A. (...)orazV. (...). W odpowiedzi został poinformowany, że zakwestionowane przez powoda rozstrzygnięcia podlegały ocenie sądu w trybie odwoławczym i zostały utrzymane w mocy, zaś jego pismoz dnia 5 grudnia 2011r. nie wskazuje na nowe okoliczności, w związku z czym brak jest podstaw do podjęcia postępowania w sprawie oraz zmiany decyzji w przedmiocie dowodów rzeczowych.
Pozwany przechowywał samochodyV. (...)iA. (...)na tereniespółki (...) sp. z o.o., przyul. (...)wŁ.. W dniu 17 października 2014r. pojazdy markiV. (...)orazA. (...)zostały przekazane w obecności funkcjonariuszyVK.wŁ.powodowi przezspółkę (...) sp. z o.o., na której parkingu się znajdowały.
W dniu 3 grudnia 2014 rokuJ. O.złożył w Prokuraturze RejonowejŁ.zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, polegającego na kradzieży samochodów osobowych znajdujących się w depozycie sądowym. Sprawa ta zarejestrowana została pod sygnaturą akt 2 Ds. 2828/14. PojazdyV. (...)orazA. (...)zostały zabrane na parking policyjny, powód odebrał je z niego 31 grudnia 2014r.na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu z 25 listopada 2014r., wydanego przez tutejszy sąd. Postępowanie w sprawie 2 Ds. 2828/14 umorzone zostało mocą prawomocnego postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015r., wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. W postanowieniu wskazano m.in., że kwestia własności przedmiotowych pojazdów nie została rozstrzygnięta.
Samochód markiV. (...), którego dotyczy powództwo, znajduje się obecniew posiadaniu pozwanegoJ. O..J. O.nie wskazał miejscaw którym znajduje się samochódS. (...).
Samochody markiV. (...)iA. (...)aktualnie znajdują się w posiadaniu powoda na podstawie postanowienia z dnia 25 listopada 2014r. o zabezpieczeniu powództwa przez przekazanie w posiadanie powodowi powyższych pojazdów oraz ustanowienie powoda dozorcą nad nimi.
Stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, których autentyczność nie budziła wątpliwości. Sąd posiłkował się również zeznaniami świadkaD. J.oraz dowodem z przesłuchania stron.
Sąd nie dał wiary twierdzeniu powodaR. W., iż jest on właścicielem samochodu osobowegoV. (...)nr VIN:(...). Powód okoliczności tej nie udowodnił, w szczególności nie przedstawił żadnej umowy ani rachunku, którepotwierdzałyby, że nabył przedmiotowy pojazd w Wielkiej Brytanii, nie stanowiły również dowodu na powyższe zeznania świadkaT. D..
Sąd nie dał wiary twierdzeniu pozwanegoJ. O., że zawarłon z powodem umowę zamiany pojazduV. (...)na pojazdV. (...), w wykonaniu której pozwany nabył samochódV. (...). Okoliczności tej zaprzeczył powód, a pozwany jej nie udowodnił. Pozwany powoływał się w tym zakresie na dokument umowy zamianyz 28 lipca 2009r., na którym podpis nie został sporządzony przez powoda, co wynika bezspornie z opinii biegłego grafologa wydanej na potrzeby postępowania w sprawieI Ds. 3643/09.
Sąd nie dał również wiary twierdzeniu powoda, iż jest on właścicielem samochoduA. (...). Powód na dowód tej okoliczności przedstawił jedynie tłumaczenie rachunku sprzedaży, z którego wynika, że w dniu 10 sierpnia 2009 roku w Wielkiej Brytanii został wystawiony rachunek sprzedaży samochodu markiA. (...)o nr VIN(...)na nazwisko kupującegoR. W., nazwisko sprzedającegoC. H.,na kwotę 12.000 euro. Autentyczność tego dokumentu jest kwestionowana przez pozwanegoJ. O.. Powód nie ma umowy kupna samochodu, nie posiada także angielskiego oryginału rachunku sprzedaży. Nie przedstawił również dowodu zapłatyza samochódA.kwoty 12.000 euro, pomimo zobowiązania przez sąd na rozprawie w dniu30 marca 2016r.. Ponadto bezspornie postanowieniem z 12 października 2015r. Prokuratura RejonowaŁ., w sprawie sygn. akt 2 Ds. 146/15 wszczęła dochodzeniew sprawie mającego mieć miejsce w nieustalonym czasie i miejscu podrobienia w celu użycia za autentyczne dokumentów dotyczących sprzedaży/zakupu pojazduA. (...)nr VIN:(...)oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy. Postępowanie to jest do chwili obecnej zawieszone postanowieniem z dnia 31 lipca 2015r. wobec koniecznościuzyskania materiału w drodze międzynarodowej pomocy prawnej, a mianowicie przesłuchania poprzedniej właścicielkiC. H.i uzyskania informacjiz Brytyjskiego Wydziału(...).
Ponadto Sąd uznał za nieudowodnione twierdzenie pozwanego, że między nima powodem doszło do zawarcia umowy sprzedaży pojazduS. (...)w rozliczeniu kwoty pozostałej do zapłaty z tytułu sprzedaży samochoduM. (...). Pozwany powoływał się w tym zakresie na dokument umowy kupna-sprzedaży z dnia 05 czerwca 2009r. Zamieszczony na nim podpis powoda uznany zostały jednak za nieautentyczny, czego pozwany w niniejszej sprawie nie kwestionował. Pozwany nie przedstawił żadnych innych dowodów na okoliczność zawarcia takiej umowy. Ponadto w postępowaniu o sygn. aktXII GNc 455/14 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym zasądził odR. W.na rzeczJ. O.kwotę 30 000 zł wraz z odsetkami i kosztami, której powód domagał się z tytułu braku całkowitej zapłaty kwoty objętej umową sprzedaży.
W tak ustalonych okolicznościach Sąd uznał powództwo częściowo za zasadne.
Sąd wskazał, że sporne pojazdy nie zostały odebrane przez Prokuraturę RejonowąŁ.pozwanemuJ. O., który dysponował nimi w sprawieDs. 3643/09 na podstawieart. 228 § 1 i 2 k.p.k.jako osoba przechowująca.J. O.został zobowiązany do przedstawienia oddanych mu rzeczy na każde żądanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie, oraz pouczony o zakazie zbycia, obciążania, przekształcania i wydania tych rzeczy osobie nieupoważnionej, a także uprzedzonyo odpowiedzialności karnej zart. 239 § 1 kk. iart. 300 § 2 kk.J. O.pokwitował odbiór wymienionych rzeczy.
W postanowieniu z dnia 30 czerwca 2010 roku Prokuratury RejonowejŁ.o umorzeniu postępowania w sprawie Ds. 3643/09 i złożeniu samochodów do depozytu sądowego brak jest rozstrzygnięcia o dalszym pozostawieniu samochodówJ. O.. W postanowieniu nie zobowiązano takżeJ. O., do umieszczenia tych samochodów w depozycie sądowym. Faktycznie pojazdy te nadal pozostają u tego pozwanego, gdyż nigdy faktycznie nie zostały umieszczone w depozycie sądowym.Nie zostały też odebrane pozwanemuJ. O.po wydaniu postanowienia z dnia 30 czerwca 2010 roku w sprawie Ds. 3643/09.
Od dnia 5 stycznia 2011 roku nie wpłynęło też z Prokuratury RejonowejŁ.pismo do oddziału administracyjnego Sądu Rejonowego dlaŁ.wŁ.w zakresie rozstrzygnięcia o samochodach złożonych do depozytu.
Sąd wskazał, że kwestia dopuszczalności drogi sądowej w tej sprawie rozstrzygnięta została prawomocnym postanowieniem Sądu z 23 maja 2014r.
Sąd Okręgowy, wskazując na argumenty wynikające z orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz powołując się na utrwaloną praktykę uznał, że Skarb Państwa jest prawidłowo reprezentowany przez Prokuraturę RejonowąŁ.wŁ., ponieważ ponosi ona koszty przechowywania rzeczy w depozycie, powstałe na skutek orzeczenia prokuratora o złożeniu rzeczy do depozytu sądowego.
Powództwo zostało uwzględnione na podstawieart. 222 § 1 k.cw zakresie dwóch samochodów:V. (...)onr rej. (...)nr VIN:(...)iS. (...)nr VIN:(...).
Sąd zaakceptował przedłożone przez powoda dokumenty świadczące o tym, że jest właścicielem tych pojazdów. Uznał za nieskuteczną obronę pozwanego zaprzeczającą prawu powoda z uwagi na to, że umowa zamiany z dnia 28 lipca 2009r. na którą pozwanysię powoływał nie została podpisana przez powoda. Sąd nakazał wydanie samochodów, ponieważ znajdują się one w posiadaniu osoby nieuprawnionej, którą jest pozwanyJ. O.. Pomimo umorzenia postępowania w dniu 30 czerwca 2009r w sprawieDs. 3943/09 pojazdy te faktycznie u niego pozostały. Wobec umorzenia postepowaniaw sprawie Ds. 3643/09 nie może się on już powoływać na status przechowawcy samochodów.
Sąd uznał też, że powództwo podlegało uwzględnieniu w stosunku do Skarbu Państwa - Prokuratury RejonowejŁ.z uwagi na fakt, że dysponentem tych pojazdów jest także Prokuratura RejonowaŁ.. Organ ten uznał samochody za dowody rzeczowe i orzekł o ich przekazaniu do depozytu sądowego. Sąd wskazał, że wydanie osobie uprawnionej przedmiotu przekazanego do depozytu sądowego przez prokuratoraw warunkachart. 281 § 1 kpk(obecnieart. 323 § 1 kpk) może nastąpić tylko na podstawie decyzji prokuratora, niezależnie od tego, w jaki sposób określona osoba wyjaśni swoje uprawnienia do odbioru złożonego w depozycie sądowym przedmiotu.
Sąd wskazał, że odpowiedzialność Skarbu Państwa - Prokuratury RejonowejŁ.i pozwanegoJ. O.jest odpowiedzialnością in solidum.
W części dotyczącej wydania samochodówV. (...)o numerze(...):(...)orazA. (...)nr VIN:(...)powództwo zostało oddalone.
Sąd wskazał, że powód powoływał się na tłumaczenie rachunku sprzedaży z dnia10 sierpnia 2009r. z którego wynika, że w dniu 10 sierpnia 2009 roku w Wielkiej Brytanii został wystawiony na jego nazwisko rachunek sprzedaży samochoduA. (...)przezC. H.za kwotę 12.000 euro, jednakże autentyczność tego dokumentu jest kwestionowana przez pozwanegoJ. O., a powód nie ma umowy kupna samochodu, nie posiada także angielskiego oryginału rachunku sprzedaży. Nie przedstawił także dowodu zapłaty za samochódA.kwoty 12.000 euro, pomimo zobowiązania przez sąd na rozprawie w dniu 30 marca 2016 roku. Powód także nie wykazał, że jest właścicielem samochoduV. (...), co do którego nie przedstawił żadnego dokumentu wskazującego na nabycie pojazdu. Sąd wskazał także na prowadzone przez ProkuraturęŁ.wŁ.w sprawie 2 Ds. 146/15 postępowanie w sprawie ustalenia prawdziwości dokumentu sprzedaży pojazduA. (...).
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.a o nieuiszczonych kosztach sądowych na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2005 nr 167 poz. 1398 ze zm.).
Z rozstrzygnięciem Sądu nie zgodziła się żadna ze stron, przy czym apelacja wywiedziona przez pozwanegoJ. O.od rozstrzygnięcia nakazującego mu wydanie samochoduV. (...)została odrzucona postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 roku.
Pozwany Skarb Państwa – Prokuratura RejonowaŁ.wŁ.zaskarżył wyrok w części zobowiązującej do wydania samochodówV. (...)iS. (...)oraz co do kosztów procesu.
Rozstrzygnięciu Sądu zostało zarzucone:
- naruszenie przepisów prawa materialnego w postaciart. 222 kcpoprzez błędne uznanie, iż posiada ona legitymację bierną w sprawie, mimo że faktycznie nie włada tymi samochodami, a wszelkie rozporządzenia dokonywane były przez nią w ramach prawidłowo realizowanych uprawnień procesowych;
- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieprawidłowym zastosowaniuart. 233 § 1 kpcpoprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i tym samym brak oceny istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności polegającej na braku faktycznego władania rzeczą po jej stronie oraz rozporządzenia rzeczą w ramach prawidłowo realizowanych uprawnień procesowych;
- nieprawidłowe zastosowanieart. 328 § 2 kpcpoprzez pominięcie w uzasadnieniu rozważenia okoliczności dotyczącej braku faktycznego władania rzeczą przez apelującego oraz ewentualnego spełnienia przesłanki uprawnionego władania rzeczą w ramach prawidłowo realizowanych uprawnień procesowych.
W konkluzji strona skarżąca wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwaw stosunku do Skarbu Państwa – Prokuratury RejonowejŁ.wŁ.oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I i II instancję poprzez zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w obu instancjach.
Apelację wywiedziona przez powodaR. W.dotyczyła części wyroku, którym oddalono powództwo oraz w zakresie orzeczenia o zniesieniu między stronami kosztów zastępstwa procesowego, tj. w pkt 2 i 3.
Zaskarżonemu orzeczeniu powód zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.art. 232, 233 § 1, 316 § 1 oraz art. 328 § 2 kpcpoprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest sprzeczność treści zebranego w sprawie materiału dowodowego z ustalonym stanem faktycznym, poprzez:
- dowolne przyjęcie, że powód nie udowodnił prawa własności samochodówA.iV. (...)przy odmowie wiary dokumentom przedstawionym przez powoda, tj. rachunku sprzedaży oraz certyfikatu eksportu na stałe wystawionym na nazwisko powoda, w sytuacjiw której pozwany nie przedstawił wiarygodnych dowodów mogących zaprzeczyć prawu własności powoda, a brak jest innych podmiotów zgłaszających roszczenia względem tych pojazdów;
- bezzasadnym przyjęciu prymatu okoliczności prowadzenia przez ProkuraturęŁ.wŁ.postępowania w sprawie ustalenia prawdziwości dokumentu sprzedaży pojazduA. (...)w sytuacji w której to postępowanie jest zawieszone, a żadnez pozostałych postepowań karnych inicjowanych przez pozwanegoJ. O.przeciwko powodowi nie zakończyło się przedstawieniem mu zarzutów;
- niezasadnej odmowie wiary zeznaniom powoda przy jednoczesnym daniu wiary zeznaniom pozwanegoJ. O.w zakresie rozstrzygnięcia o prawie własności do pojazdówA. (...)iV. (...).
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez nakazanie pozwanym dodatkowo wydania powodowi pojazdówA. (...)iV. (...)oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych za I i II instancję.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Obie apelacje są niezasadne.
Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia zawartych w nich zarzutów i zmiany zaskarżonego wyroku w kierunku oczekiwanym przez skarżących.
Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne sprawy, a Sąd Apelacyjnyte ustalenia podziela i przyjmuje za własne. W oparciu o niewadliwie ustalone okoliczności faktyczne Sąd w sposób prawidłowy zastosował przepisyart. 222 § 1 kc.
Argumentacja przedstawiona w apelacji powoda dla poparcia zarzutów naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa procesowego odnosi się do kluczowej w sprawie kwestii związanej z oceną przedłożonych dowodów, mających potwierdzać prawo własności powoda do samochodówV. (...)orazA. (...), z którego to stosunku prawnego wywodzone jest jego roszczenie. Trafnie jednak Sąd Okręgowy uznał, że powód nie udowodnił w tym zakresie swoich roszczeń wobec pozwanych, co skutkowało oddaleniem w tej części powództwa.
Powód oczekuje uznania za wystarczające do wykazania przymiotu swej własnościw przypadku samochoduA. (...)tłumaczenia rachunku sprzedaży z dnia10 sierpnia 2009r. w sytuacji niezaprzeczonego braku umowy kupna samochodu, czy angielskiego oryginału rachunku sprzedaży. Nie ma dowodu zapłaty za ten samochód, natomiast w odniesieniu do samochoduV. (...)nie przedstawił w ogóle żadnego dokumentu wskazującego na nabycie tego pojazdu.
Sąd Okręgowy ocenił, że działania powoda w zakresie udowodnienia swoich twierdzeń były w tym zakresie nieskuteczne i taka ocena zasługuje na aprobatę, gdyż wykazanie prawa własności w sytuacji sporu pomiędzy dwiema osobami przypisującymi sobie przymiot właściciela (w tej sprawie powód i pozwanyJ. O.) winno nastąpić obiektywnymi dowodami, w stosunku do których dowody z przesłuchania świadków, czy też samego powoda, będą miały co do zasady charakter pomocniczy. Takimi dowodami są przede wszystkim dowody z dokumentów, potwierdzające, że nabycie przez powoda określonych przedmiotów faktycznie miało miejsce. Takie dowody mają najwyższą moc dowodową w procesie cywilnym i nie może ich skutecznie zastapić powołaniem się na fakt sprowadzenia samochoduV. (...)do kraju, gdyż dokonana czynność faktyczna potwierdza wyłącznie posiadania samochodu, a nie prawo jego własności. Sprowadzić można również samochód obciążony wadą prawną. Tym bardziej, że wątpliwości co do przymiotu właściciela wynikały przede wszystkim z oświadczenia samego powoda złożonego w toku postępowania karnego w sprawie Ds 3643/09, w którym wskazywał, że samochódV. (...)nie stanowi jego własności, został mu powierzony przez firmę z Anglii tylko do naprawyw Polsce i jego właściciel miał się domagać natychmiastowego zwrotu tego samochodu.W tym piśmie powód powoływał sie także na posiadanie oryginalnych dokumentów od samochoduA. (...), jednakże nigdy ich nie przedstawił żadnemu sądowi w toku instancji (pismo z 1 lutego 2010 roku k. 108).
Nie polega na prawdzie także stwierdzenie powoda, iż Sąd Okręgowy uznał własność pozwanego co do samochoduV. (...). Podstawą odmowy wydania tego samochodu powodowi nie stanowiło powołanie sie przez Sąd na własność pozwanego.
Stanowisko strony powodowej nie jest więc przekonujące, a reguły procesu cywilnego nakazują, aby twierdzący udowodnił swoje racje. Zatem same twierdzenia powoda,że przysługuje mu prawo własności do samochodów objętych apelacją nie mogły automatycznie doprowadzić do uznania jego powództwa bez udowodnienia tychże praw.
Strona inicjującą proces był powód i zgodnie z regułą wynikająca z przepisuart. 6 kcto na nim spoczywał ciężąr wykazania swych racji. Pozwany nie musiał w tym postępowaniu niczego udawadniać by zaprzeczyć prawu powoda, gdyż to nie on żądał wydania samochodów. Nie polega też na prawdzie powoływanie się przez powoda na brak innych osób zgłaszających swe prawa do samochodów, ponieważ taką osobą w tym postępowaniu był pozwanyJ. O., który powołując się na własne prawo zaprzeczał prawu powoda.
Nieusprawiedliwionym jest również zarzut dotyczący uchybieniaart. 316 § 1 kpcpoprzez przyznanie prymatu okoliczności prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia prawdziwości dokumentów sprzedaży samochoduA. (...), gdyż powyższe zostało przywołane przez Sąd jedynie dla podkreślenia istnienia sporu co do własności tych samochodów.
Sąd Okregowy nie uchybił także swym obowiazkom w zakresie dopuszczania dowodów z urzędu z uwagi na treśćart. 232 kpczgodnie z którym to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zgodniez zasadą kontradyktoryjności ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania. To one,a nie sąd, są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania i one ponoszą odpowiedzialność za jego wynik. Sąd posiada uprawnienie w zakresie dopuszczenia dowodu niewskazanego przez strony wyłącznie w sytuacjach szczególnych, a taka nie ma miejscaw niniejszej sprawie.
Niezasadnym był też zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart.232 kpcorazart. 233 kpcalbowiem Sąd ten dokonał wszechstronnego i racjonalnego rozważenia materiału dowodowego, nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów, nie można mu też przypisać poczynienia ustaleń faktycznych wbrew zasadom logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, jak twierdzi apelujący. Powód swoje zastrzeżenia kieruje przeciwko interpretacji ustalonych faktów i wnioskom wyciągniętym przez sąd pierwszej instancji, będącym wynikiem analizy faktów, a dotyczącym zagadnienia własności samochodów oraz przeciwko ocenie, że tak ustalone fakty uzasadniają nieprzyjęcie prawa własności powoda w odniesieniu do samochodówA. (...)iV. (...).
Co do zarzutu uchybieniaart. 328 § 2 kpcwskazać należy, iż przepis ten określa konstrukcyjne elementy uzasadnienia wyroku, do których należy: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Dla skuteczności zarzutu obrazy przepisów postępowania konieczne było więc wykazanie przez skarżącego, że uchybienie sądu w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego skarżący nie uczynił.W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że z natury rzeczy sposób sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie ma wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie wyraża jedynie motywy wcześniej podjętego rozstrzygnięcia. Z tego względu zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.może znaleźć zastosowanie w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia. Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.może okazać się usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyz uzasadnienia orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną. Tymczasem skarżący nie wykazuje, jaki istotny wpływ na rozstrzygnięcie – co do meritum - mogłoby mieć wskazane przez niego uchybienie, którego nawet nie uzasadnił.
Odnosząc sie natomiast do zarzutów apelacji wywiedzionej przez Skarb Państwa – Prokuraturę RejonowąŁ.wŁ.przypomnieć należy, że samochodyV. (...)iS. (...)postanowieniem prokuratora Prokuratury RejonowejŁ.z dnia 30 czerwca 2010 roku o umorzeniu śledztwa zostały uznane za dowody rzeczowei przekazane do depozytu sądowego na podstawieart. 323 kpkiart 231 § 1 kpk, a następnie pismem z dnia 14 grudnia 2011 roku (k.21 akt) apelująca odmówiła powodowi ich wydania,a więc co do zasady zaprzeczyła jego prawu własności.
Decyzje o zajęciu samochodów w związku z prowadzonym postępowaniem karnym,a następnie o przekazaniu ich do depozytu sądowego stanowiły przejaw wykonywania władzy publicznej, realizowany przez prokuratora ze względu na przyznaną temu organowi kompetencję władczego określania sytuacji prawnej powoda, realizowaną za pomocą postanowienia wydanego w oparciu o wyżej wskazaną podstawę prawną.
Istotnym jest również to, że już na etapie śledztwa, w sytuacji sporu pomiędzy powodem a obecnym pozwanymJ. O.prokurator ocenił i wybrał właśnie pozwanegoJ. O.za osobę godną zaufania, powierzając mu samochody,a następnie po zakończeniu postępowania karnego z sobie znanych powodów nie zarządał od niego ich zwrotu, chociaż odpadła podstawa prawna do jego nimi władania. Osoba wybrana przez organ prowadzący postępowanie karne oraz na potrzeby tego organu posiadającai sprawująca pieczę nad powierzonymi jej samochodami musi być uznana za wykonującą zadania z zakresu władzy publicznej, gdyż jej uprawnienia względem przechowywanych rzeczy są pochodną prowadzonego przez organy państwowe postępowania, od tych organów pochodzą i mają zapewnić właściwy tok ich czynności. Za jej działania lub zaniechania apelująca ponosi więc także odpowiedzialność. Ponadto składając samochody do depozytu sądowego prokurator uczynił to bez wskazania na miejsce w którym samochodysą przechowywane, co uczyniło depozyt bezprzedmiotowym. Postanowienie prokuratoraw przedmiocie złożenia do depozytu nie podlega jednak kontroli sądu i prawomocne, samoistnie podlega wykonaniu. Sąd jest nim związany, więc zwrócenie się prokuratorado sądu o przyjęcie złożonych do depozytu sądowego rzeczy nie jest czynnością proceduralną, ale techniczno-organizacyjną. To z kolei oznacza, że z woli ustawodawcy tylko prokurator jest umocowany zarówno do samodzielnego rozstrzygania kwestii złożenia do depozytu sądowego, jak i co do jego wydania.
Wskazać również należy na treść przepisuart. 222 kc.Zgłaszając roszczenie windykacyjne właściciel może żądać wydania rzeczy „od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą". Faktyczne władanie w tej sprawie nie powinno być zawężone wyłączniedo fizycznego posiadania, choć literalne brzmienie przepisuart. 231 § 1 kpkteż odwołuje się do czynności polegającej na wydaniu zatrzymanej rzeczy, a zatem fizycznego jej oddania.W tej sprawie apelująca również włada faktycznie pojazdami, gdyż od jej samodzielnej decyzji zależy zwolnienie ich z depozytu. Ponieważ jednak z mocyart. 93 § 1 i 3 kpkw związku zart. 236 kpkprokurator podejmuje decyzje w przedmiocie dowodów rzeczowych w formie postanowienia wskazać należy, iż obowiązek wydania samochodów, nałożony na apelującą pozwaną, należy interpretować także jako obligujący do wydania postanowienia nakazującego zwrot pojazdów powodowi.
Nie jest skutecznym również argument o zbędności pozywania w tej sprawie Skarbu Państwa z tej przyczyny, że do wydania rzeczy z depozytu wystarczającym jest przedłożenie orzeczenia sądu o uprawnieniach powoda do odbioru pojazdów, ponieważ wyrok ustalający, że powód jest właścicielem rzeczy (art. 189 k.p.c.), korzysta z powagi rzeczy osądzonej tylko między stronami tego procesu (art. 366 k.p.c.), a więc nie stanowi dowodu własnościw stosunku do osoby niebędącej stroną procesu o ustalenie. Skoro natomiastw procesie windykacyjnym o wydanie przedmiotem dowodzenia jest prawo własności powoda, jako przesłanka pozytywnego rozstrzygnięcia sądu, to z tego wynika, że właściciel nie ma interesu prawnego do żądania ustalenia swego prawa na podstawieart. 189 k.p.c.
Reasumując, stwierdzić należy, że żaden z zarzutów apelacji nie był uzasadniony,a zaskarżony wyrok odpowiada prawu i brak jest jakichkolwiek podstaw do jego zmiany.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekając na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił obie apelacje jako bezzasadne.
Wobec oddalenia apelacji wywiedzionych przez przeciwne strony o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.,art. 108 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.dokonując ich wzajemnej kompensaty.