Sąd Okręgowy w Częstochowie
VI Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ca 387/17
Data wyroku: 2017-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Leszek Mazur, Karol Kołodziejczyk, Agnieszka Polak
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 123 § 1 pkt 1 kc, art. 175 kc

Sygn. akt VI Ca 387/17

POSTANOWIENIE
Dnia 7 czerwca 2017r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący-SędziaSSO Leszek Mazur
SędziowieSSO Agnieszka Polak
SSO Karol Kołodziejczyk (spr.)
Protokolantst. sekr. sąd. Agnieszka Bareła
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2017r.
sprawy z wnioskuG. Z.
z udziałemS. K. (1)iR. T.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyniG. Z.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 15 listopada 2016r.
sygn. akt II Ns 943/16

postanawia
         :
oddalić apelację
sygn.akt VI Ca 387 /17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 15.11.2016 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie oddalił wniosekG. Z.o zasiedzenie.
Z ustaleń Sądu wynika, że przedmiot postępowania stanowi prawo własności zabudowanej nieruchomości położonej wC.przyul. (...), oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,0973 ha.Działka nr (...)odpowiadadziałce nr (...)o powierzchni 960 m2 opisanej pierwotnie w księdze wieczystej. Nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 82 m2 i budynkiem gospodarczym. Pierwotnie jej właścicielami na podstawie umowy kupna z dnia 17.12.1931 r. byliJ.iB.małżonkowieT.po połowie. W dniu 12.03.1976 r.J.iB.małżonkowieT.zawarli zI. T.nieformalną umowę sprzedaży należącej do nich nieruchomości i wystawili pokwitowanie, z którego wynikało, że otrzymali od kupującej kwotę 200.000 zł. Kwota ta została im wpłacona zaliczkowo na poczet nabycia przezI. T.wyłącznego prawa własności w odniesieniu do nieruchomości położonej wC.przyul. (...), składającej się z parceli i czteroizbowego budynku jednorodzinnego.J.iB.małżonkowieT.podali, że przedmiotowa nieruchomość była dotychczas ich wyłączną własnością, aI. T.zobowiązała się do wypłaty jeszcze 50.000 zł w wypadkach losowych w terminach, które ustalono dwustronnie. JednocześnieM. T.- synJ.iB. T., będący stroną przedmiotowej umowy, oświadczył, iż jako pierwszy spadkobierca zrzeka siępraw spadkowychco do nieruchomości. Z treści pokwitowania wynika również, iż jest ono integralną częścią ugody w kwestii przeniesieniapraw spadkowych, zawartej pomiędzyJ.iB. T., aI. T.. Przedmiotowa umowa została podpisana przezJ. T.,B. T.,M. T.iI. T.. Ponadto podpisy złożyli również świadkowieS. K. (2)iS. K. (1). W dniu 05.08.1977 r. małżonkowieT.pokwitowali odbiór kwoty 50.000 zł odI. T..
Od momentu zawarcia nieformalnej umowyI. T.zamieszkała na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania.I. T.zobowiązała się do sprawowania opieki nadJ.iB. T.i objęła we władanie należącą do nich nieruchomość. Na nieruchomości zamieszkiwał również jej konkubentS. K. (2).I. T.władała nieruchomością jak właściciel od daty zawarcia umowy, mieszkała w domu na tej nieruchomości, dbała o jej stan, czyniąc potrzebne remonty i naprawy, płaciła należne podatki. W dbaniu o należyty stan nieruchomości brał również udziałS. K. (2).
W dniu 13.02.1980 r. zmarłJ. T., zaś w 1989 r. zmarła jego żonaB. T.. Wyżej wymienieni mieli jednego synaM. T., który zmarł w 1991 r. nie pozostawiając dzieci. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego wC.z dnia 10.08.1995 r. spadek poJ. T.na podstawie testamentu z dnia 02.03.1976 r. nabyli:I. T.iS. K. (1)po połowie.S. K. (1)jest synemS. K. (2). Powyższe orzeczenie zaskarżyłaI. T., wskazując, że przedmiotem spadku jest nieruchomość, którą nabyła w drodze pisemnej umowy kupna odJ. T.i nieruchomość ta należy się wyłącznie jej. Postanowieniem z dnia 16.01.1996 r. Sąd oddalił rewizjęI. T.. Do chwili obecnej nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku poB. T.iM. T..
I. T.wraz zeS. K. (2), aż do śmierci zamieszkiwali na przedmiotowej nieruchomości. W 1992 r. zmarłS. K. (2). Pozostawił on synaS. K. (1), który nigdy nie zamieszkiwał na tej nieruchomości. W 1993 r. wraz zI. T.na nieruchomości objętej wnioskiem mieszkała takżeR. T.. W dniu 09.07.1998 r. zmarłaI. T.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego wC.z dnia 16.12.1998 r. spadek po niej na podstawie testamentu nabyłaR. T.w całości.
W dniu 03.02.1999 r.R. T.wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie na jej rzecz nabycia przez zasiedzenie własności przedmiotowej nieruchomości. W toku postępowania Sąd Rejonowy wC.dokonał ogłoszeń w prasie o toczącym się postępowaniu. Postanowieniem z dnia 09.12.1999 r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy wC.stwierdził, żeI. T.nabyła własność przedmiotowej nieruchomości z dniem 13.03.1996 r. przez zasiedzenie.R. T.przedmiotową nieruchomość objęła w posiadanie po śmierciI. T.. W tym czasie czyniła nakłady na nieruchomość i dbała o jej utrzymanie w należytym stanie. W dniu 23.02.2000 r.R. T.darowała nieruchomość swojej siostrzeG. Z.. W oparciu o akt darowizny oraz postanowienia o zasiedzeniu i stwierdzeniu nabycia spadku w treściksięgi wieczystej (...)wpisano prawa własności na rzeczG. Z..
W dniu 08.03.2000 r.S. K. (1)wniósł do Sądu Rejonowego wC.skargę o wznowienie postępowania(...), zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 09.12.1999 r. w przedmiocie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzeczI. T.. Z treści skargi wynikało, że skarżący na skutek dziedziczenia poJ. T.jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie nie był on uczestnikiem postępowania, którego przedmiotem było jej zasiedzenie. Postanowieniem z dnia 28.09.2000 r., sygn. akt(...)postępowanie w sprawie(...)Sądu Rejonowego wC.zostało wznowione, a wniosekI. T.o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości został oddalony. Podstawą oddalenia wniosku było niespełnienie przesłanki upływu czasu przy przyjęciu złej wiary po stronie posiadaczki samoistnejI. T.i jej następców. W dniu 12.06.2001 r. Sąd Okręgowy wC.oddalił apelację od powyższego orzeczenia złożoną przezR. T.iG. Z.. W dniu 26.11.2001 r. Sąd Najwyższy odrzucił kasację wniesioną przezG. Z.iR. T.od postanowienia z dnia 12.06.2001 r.
S. K. (1)w dniu 03.06.2002 r. wystąpił z pozwem o uzgodnienieksięgi wieczystej (...)z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenieG. Z.jako właścicielki nieruchomości dla której prowadzona jest księga. Na rozprawie w dniu 27.01.2003 r. w sprawie(...)powód sprecyzował żądanie pozwu w ten sposób, że wniósł o wykreślenie pozwanej jako wyłącznej właścicielki całej nieruchomości i wpisanie jako współwłaścicieli po 1/2 części powoda i pozwaną. Sąd Rejonowy wC.prawomocnym wyrokiem z dnia 06.02.2003 r. oddalił powództwoS. K. (1).
Z dniem 27.03.2002 r. w treściksięgi wieczystej nr (...)wpisano ostrzeżenie o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym polegającej na oddaleniu wnioskuR. T.o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, na skutek wznowienia postępowania w sprawie(...). W dniu 17.04.2002 r.S. K. (1)wniósł o wykreślenieG. Z.z treści księgi wieczystej jako właścicielki przedmiotowej nieruchomości. Wniosek wnioskodawcy został zwrócony w dniu 18.04.2002 r. z uwagi na nieuiszczenie opłaty od wniosku.
W dniu 16.04.2015 r.S. K. (1)wystąpił przeciwkoG. Z.iR. T.z powództwem o uzgodnienie treściksięgi wieczystej (...)z rzeczywistym stanem prawnym przez dokonanie zamiast wpisuG. Z.wpisu prawa własności tejże nieruchomości na rzecz powodaS. K. (1)oraz pozwanejR. T.po 1/2 udziału na rzecz każdego z nich. Postanowieniem z dnia 14.04.2016 r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy wC.jako stronę pozwaną oznaczył wyłącznieG. Z.i w oparciu oart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia niniejszego postępowania o zasiedzenie.
Na przedmiotowej nieruchomości zamieszkuje obecnieG. Z., która objęła ją w posiadanie z dniem 23.02.2000 r. na podstawie umowy darowizny. Wnioskodawczyni ponosi aktualnie koszty napraw i nakładów na nieruchomość, a także reguluje należny podatek.
Sąd Rejonowy uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku wnioskodawczyni o zasiedzenie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z ciągłością posiadania samoistnego nieruchomości, początkowo przezI. T.do dnia jej śmierci, tj. do dnia 09.07.1998 r., a następnie przezR. T.do dnia 23.02.2000 r., a kolejno przezG. Z.. Niezależnie od powyższego, nie została zrealizowana przesłanka upływu czasu wymaganego do zasiedzenia nieruchomości. W chwili objęcia przedmiotowej nieruchomości w posiadanie samoistneI. T.była w złej wierze. Osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego nie może być bowiem uznana za samoistnego posiadacza w dobrej wierze. Do zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem zastosowanie znajdzie zatem 30 letni okres zasiedzenia, który przy przyjęciu jego początku na dzień 12.03.1976 r. winien upłynąć w dniu 13.03.2006 r. Na skutek złożenia w dniu 08.03.2000 r. skargi o wznowienie postępowania(...), zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 09.12.1999 r. w przedmiocie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzeczI. T.złożonej przezS. K. (1), a następnie wydania postanowienia z dnia 28.09.2000 r., sygn. akt(...)przez Sąd Rejonowy wC., na mocy którego wznowiono postępowanie, a wniosekI. T.o zasiedzenie nieruchomości oddalono, doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.art. 123 § 1 pkt 1 k.c.w zw. zart. 175 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie na skutek wniesienia przez uczestnika postępowania skargi o wznowienie postępowania o sygn. akt(...)oraz powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem, a w konsekwencji nie zostały spełnione obligatoryjne przesłanki zasiedzenia, tj. samoistne posiadanie spornej nieruchomości przez ustawowo wymagany okres 30 lat.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez stwierdzenie, żeG. Z.nabyła z dniem 13.03.2006 r. w drodze zasiedzenia przedmiotową nieruchomość, zasądzenie od uczestnika postępowaniaS. K. (1)kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd pierwszej instancji, przyjmując, że w sprawie doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia, nie naruszył przepisów wskazanych w zarzucie apelacyjnym. Stanowisko Sądu pierwszej instancji opiera się na poglądzie Sądu Najwyższego, zawartym w postanowienie z dnia 10.03.2016 r., zgodnie z którym, wniesienie przez właściciela nieruchomości, przeciwko któremu biegnie termin zasiedzenia, skargi o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem stwierdzającym nabycie własności przez zasiedzenie, przerywa bieg terminu zasiedzenia( III CSK 186/15, Biul. SN 2016/5/14, OSNC-ZD 2017/1/14).
W uzasadnieniu tego orzeczenia SN wyjaśnił, że należy uwzględnić, iż sama sprawa o stwierdzenie zasiedzenia, mimo, że toczy się w trybie nieprocesowym (art. 609-610 k.p.c.), jest sprawą o ustalenie prawa własności. Deklaratoryjne postanowienie sądu stwierdzające nabycie prawa własności przez zasiedzenie wiąże - zgodnie zart. 365 k.p.c.- nie tylko sąd i strony tego postępowania, ale także inne sądy. Jest ono dokumentem, na podstawie którego ujawnia się osobę wymienioną w postanowieniu sądu jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej, co wiąże się z kolei z działaniem domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1u.k.w.h.). Istotną, z punktu widzenia rozpoznawanego zagadnienia, konsekwencją wydania prawomocnego orzeczenia stwierdzającego nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie jest to, że jedynie w drodze skargi o wznowienie postępowania można wzruszyć skutki wynikające z tego orzeczenia, jeżeli było ono obiektywnie nieprawidłowe. W szczególności, nie można wzruszyć skutków tego orzeczenia w drodze powództwa o ustalenie prawa własności wytoczonego na podstawieart. 189 k.p.c., w ramach powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10u.k.w.h.), czy też - badając przesłankowo kwestię prawa własności nieruchomości - przy rozpoznawaniu powództwa petytoryjnego (art. 222 k.c.). Jednocześnie w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że czynnością przerywającą bieg zasiedzenia jest wniesienie nie tylko skargi wydobywczej na podstawieart. 222 § 1 k.c., ale także powództwa właściciela przeciwko posiadaczowi nieruchomości zmierzającego do ustalenia prawa własności nieruchomości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98 i z dnia 23 listopada 2004 r., I CK 276/04 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/92, OSNC 1993, Nr 3, poz. 31). Z tych względów istotne są specyficzne cechy prawne skargi o wznowienie postępowania polegające na tym, że z jednej strony ma ona cechy nadzwyczajnego środka zaskarżenia zmierzającego do wzruszenia prawomocnego orzeczenia, a z drugiej strony ma cechy zbliżające ją do powództwa (wniosku) inicjującego nowe postępowanie w sprawie w razie uznania dopuszczalności wznowienia postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, Nr 11, poz. 122 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2011 r., III CSK 311/10, nie publ.). Ta dwoistość skargi o wznowienie postępowania powoduje - jak zasadnie podniesiono w piśmiennictwie - że skutki jej wniesienia powinny być oceniane podobnie, jak wniesienie powództwa (wniosku) inicjującego nową sprawę. Dlatego powinno się ją uznawać w świetle uregulowaniaart. 125 § 1 pkt 1w zw. zart. 175 k.c.za czynność przerywającą bieg zasiedzenia. Tym bardziej, że - jak to wskazano wcześniej - jest to jedyna akcja sądową, za pomocą której właściciel nieruchomości może podważyć tytuł prawny do nieruchomości samoistnego posiadacza, który - według prawomocnego orzeczenia sądu - nabył jej własność przez zasiedzenie. Należy mieć także na uwadze, że ewentualne oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia - do czego zmierza skarga o wznowienie postępowania - jest w istocie równoważne w skutkach z ustaleniem, że posiadacz samoistny nie jest jej właścicielem. Przesłanką pozytywną wydania tego orzeczenia jest zarazem stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona przez właściciela. Z tych przyczyn nie można traktować czynności wniesienia skargi o wznowienie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia jedynie jako czynności przygotowawczej do wniesienia właściwej akcji sądowej, tj. o wydanie nieruchomości, która dopiero przerywałaby bieg zasiedzenia nieruchomości. Taka ocena nie uwzględnia bowiem, że dopóki nie zostanie wydane orzeczenie uwzględniające skargę o wznowienie postępowania, dopóty właściciel nieruchomości, przeciwko któremu biegnie termin zasiedzenia, nie może wylegitymować się w innym postępowaniu sądowym tytułem własności nieruchomości, co jest warunkiem skutecznego wytoczenia powództwa petytoryjnego (art. 222 k.c.). Nie można także wymagać, aby przed zakończeniem postępowania o wznowienie postępowania o zasiedzenie właściciel przezornie, tylko w celu wywołania skutków wynikających zart. 123 § 1 pkt 1w zw. zart. 175 k.c., wytaczał powództwo o wydanie nieruchomości przeciwko jej posiadaczowi samoistnemu legitymującemu się prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie przez niego własności nieruchomości przez zasiedzenie z ewentualnym wnioskiem o zawieszenie tego postępowania do czasu zakończenia sprawy o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia. Należy bowiem założyć, że celem ustawodawcy nie było takie uregulowanie czynności przerywających bieg zasiedzenia, aby prowadziło ono do konieczności podejmowania czynności nieracjonalnych, a za takie należałoby uznać wytaczanie powództw petytoryjnych w niepewnej sytuacji prawnej nieruchomości wywołanej istnieniem prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie, przed zakończeniem postępowania o jego wznowienie. Dodać należy, iż podobna do analizowanej w sprawie sytuacja występuje w sprawach, w których wydano ostateczną decyzję stwierdzającą nabycie własności nieruchomości na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250). W orzecznictwie przyjęto, że do czynności, o których mowa wart. 123 § 1 pkt 1w zw. zart. 175 k.c., przerywających bieg zasiedzenia nieruchomości, zalicza się działania uczestników postępowania uwłaszczeniowego podważające akt uwłaszczenia w postępowaniu administracyjnym, w tym złożenie skargi o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego aktem własności ziemi w sytuacji, w której skutki stąd wynikające dotykają posiadacza nieruchomości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., II CK 18/04, OSNC 2005, Nr 9, poz. 159, z dnia 28 października 2005 r., II CSK 2/05, z dnia 14 grudnia 2006 r., I CSK 296/06, nie publ. oraz z dnia 5 kwietnia 2012 r., II CSK 395/11).
Zgodzić się należy z autorem apelacji, że zaprezentowany w cytowanym postanowieniu pogląd nie jest jedynym prezentowanym poglądem w orzecznictwie na ten temat. Dostrzegł to również Sąd Najwyższy, odnosząc się krytycznie do poglądu odmiennego, przedstawionego w postanowieniu SN z dnia 22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98 (OSP 2000, Nr 2, poz. 22). Wypada zresztą zwrócić uwagę, że w tym orzeczeniu SN stwierdził jednocześnie, że czynnością zmierzającą do ustalenia prawa będzie także wytoczenie przeciwko posiadaczowi ujawnionemu w księdze wieczystej powództwa o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w oparciu o art. 10 u.k.w.h., z czym mamy do czynienia w sprawie niniejszej.
Sąd Okręgowy, tak jak wcześniej Sąd Rejonowy, podzielił przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 186/15, co przesądziło o oddaleniu apelacji na podstawieart. 385 k.p.c.