Sąd Okręgowy w Warszawie
XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta
Sygnatura akt: XVII AmA 161/14
Data wyroku: 2017-04-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Witkowska
Słowa kluczowe: Ochrona konkurencji i konsumentów, Praktyki ograniczające konkurencję, Kary pieniężne UOKIK
Podstawa prawna: art. 6 ust 1 pkt 7 i art. 106 ust 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i i konsumentów

Sygn. aktXVII AmA 161/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 kwietnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentóww składzie:

Przewodniczący –

SSO Maria Witkowska

Protokolant –

sekretarz sądowy Ewelina Zalewska

po rozpoznaniu 20 kwietnia 2017 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z odwołaniaB. R.prowadzącej działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.
przeciwkoPrezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z udziałem zainteresowanychA. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.iT. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.
o zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję
oraz sprawy z odwołaniaA. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.
przeciwkoPrezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z udziałem zainteresowanychB. R.prowadzącej działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.iT. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.
o zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję
oraz sprawy z odwołaniaT. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.
przeciwkoPrezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z udziałem zainteresowanychB. R.prowadzącej działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.iA. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.
o zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję
na skutek odwołaniaB. R.prowadzącej działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.,A. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.,T. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.od Decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 07 października 2014 r. Nr(...)

1
zmienia zaskarżoną Decyzję w pkt II w ten tylko sposób, że obniża nałożoną w nim karę pieniężną:

- naB. R.prowadzącą działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.z kwoty 9.859 zł (dziewięć tysięcy osiemset pięćdziesiąt dziewięć złotych) do kwoty 5.859 zł (pięć tysięcy osiemset pięćdziesiąt dziewięć złotych),
- naA. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.z kwoty 51.307 zł (pięćdziesiąt jeden tysięcy trzysta siedem złotych) do kwoty 47.307 zł (czterdzieści siedem tysięcy trzysta siedem złotych),
- naT. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.z kwoty 9.182 zł (dziewięć tysięcy sto osiemdziesiąt dwa złote) do kwoty 5.182 zł (pięć tysięcy sto osiemdziesiąt dwa złote),

2
oddala odwołanie w pozostałej części,

3
zasądza odB. R.prowadzącej działalność gospodarczą podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)B. R.z siedzibą wB.na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego,

4
zasądza odA. R.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Firma Handlowo- Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego,

5
zasądza odT. M.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Usługi (...)z siedzibą wB.na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Maria Witkowska
Sygn. akt XVII AmA 161/14

UZASADNIENIE
Decyzją Nr (...)z dnia 07 października 2014 r. pozwany Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu:

I
na podstawie art. 11 ust. 1 i 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 7ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), uznał za praktykę ograniczającą konkurencję porozumienie zawarte na lokalnym rynku usług zimowego utrzymania dróg powiatowych na terenie powiatu(...), pomiędzy:

-B. R., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe (...)B. R.z siedzibą w miejscowościB.,
-A. R., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.,
-T. M., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...)z siedzibą w miejscowościB.,
polegające na uzgadnianiu przez tych przedsiębiorców w ramach przetargów publicznych prowadzonych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...), warunków składanych ofert oraz innych zachowań przejawiających się w rezygnacji z zawarcia umowy i doprowadzenia w ten sposób do wyboru tego z ww. przedsiębiorców, który zaoferował wyższą cenę za wykonanie zamówienia, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 7ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów
i jednocześnie stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 23 listopada 2012 r.

II
na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1ustawy o ochronie konkurencji i konsumentównałożył na wskazanych wyżej przedsiębiorców kary pieniężne z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, w następujących wysokościach:

- naB. R., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe (...)B. R.z siedzibą w miejscowościB.– karę w wysokości 9 859 zł (słownie: dziewięć tysięcy osiemset pięćdziesiąt dziewięć złotych),
- naA. R., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.– karę w wysokości 51 307 zł (słownie: pięćdziesiąt jeden tysięcy trzysta siedem złotych),
- naT. M., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...)z siedzibą w miejscowościB.– karę w wysokości 9 182 zł (słownie: dziewięć tysięcy sto osiemdziesiąt dwa złote),
płatne do budżetu państwa.

III
na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ww.ustawy o ochronie konkurencji i konsumentóworaz na podstawieart. 263 § 1 i art. 264 § 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego(t.j. Dz.U. z 2013, poz. 267)w związku zart. 83ww.ustawy o ochronie konkurencji i konsumentówobciążył wskazanych wyżej przedsiębiorców kosztami postępowania antymonopolowego oraz zobowiązał tych przedsiębiorców, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania, w następujących kwotach:

-B. R., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe (...)B. R.z siedzibą w miejscowościB.– w kwocie: 54,50 zł (słownie: pięćdziesiąt cztery złote pięćdziesiąt groszy),
-A. R., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.– w kwocie: 54,50 zł (słownie: pięćdziesiąt cztery złote pięćdziesiąt groszy),
-T. M., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...)z siedzibą w miejscowościB.- w kwocie: 58,30 zł (słownie: pięćdziesiąt osiem złotych trzydzieści groszy).
Od przedmiotowej Decyzji odwołanie wnieśliB. R.prowadząca działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe (...)B. R.z siedzibą w miejscowościB.,A. R.prowadzący działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.,T. M.prowadzący działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...)z siedzibą w miejscowościB.. Wszyscy zaskarżyli Decyzję w całości, zarzucając jej:

1
dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającej na przyjęciu, że daje on podstawę do uznania, że pomiędzyB. R.,A. R.iT. M.doszło do zawarcia, przed przystąpieniem do przetargów na zimowe utrzymanie dróg powiatowych w powiecie(...)w sezonie 2012/2013, porozumienia polegającego na tym, że przedsiębiorcy ci uzgodnili warunki składanych ofert, przez co ustalali który z nich wygra konkretne zadanie,

2
naruszenie prawa materialnego:

- art. 6 ust. l pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy, żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie daje podstawy do postawienia żadnemu z Przedsiębiorców zarzutu, że przed przystąpieniem do przetargu na zimowe utrzymanie dróg powiatowych w powiecie(...)w sezonie 2012/2013 wspólnie ustalili warunki składanych ofert,
- art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez niewzięcie pod uwagę przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej wszystkich istotnych okoliczności sprawy mających wpływ na wysokość kary.
3. naruszenie przepisów postępowania, w postaciart. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnegopoprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu Decyzji w jaki sposób ustalona została kwota bazowa do wyliczenia kary pieniężnej.
Mając powyższe zarzuty na uwadze powodowie wnieśli o:

1
uchylenie w całości zaskarżonej Decyzji lub jej zmianę i stwierdzenie wobec każdego z osobna, że nie dopuścił się praktyki ograniczającej konkurencję, poprzez zawarcie na rynku lokalnym porozumienia ograniczającego konkurencję.

ewentualnie
zmianę zaskarżonej decyzji w zakresie orzeczonej kary pieniężnej poprzez jej uchylenie lub stosowne obniżenie.

2
zasądzenie na rzecz każdego z nich kosztów postępowania w przepisanej wysokości w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w taryfowej wysokości oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,

3
przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania antymonopolowego prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - na okoliczności przedstawione w uzasadnieniu odwołania, w szczególności na okoliczność braku zawarcia przez odwołujących się porozumienia co do warunków składanych ofert przez przystąpieniem do przetargów na zimowe utrzymanie dróg powiatowych w powiecie(...)w sezonie 2012/2013, sytuacji finansowej powodów, ich współpracy z Prezesem UOKiK w czasie postępowania.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

B. R.prowadzi działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe (...)B. R., na podstawie wpisu dokonanego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (karta nr 263 akt adm., karta nr 31 akt XVII AmA 161/14). Jak wynika z wpisu do CEIDG aktualnego w toku postępowania administracyjnego, główne i jedyne miejsce wykonywania działalności gospodarczej przezB. R.znajduje się w miejscowościB.nr(...)B. R.prowadzi działalność gospodarczą od 17 września 2009 r. Przedmiotem tej działalności jest m.in. przygotowanie terenu pod budowę (PKD 43.12.Z), działalność usługowa wspomagająca produkcję roślinną (PKD 01.31.Z), zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne (PKD 38.11.Z), transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski (PKD 49.31.Z), transport drogowy pasażerski pozostały (PKD 49.39.Z), przewozy towarów realizowane środkami transportu drogowego (PKD 41.41.Z), pozostałe sprzątanie (PKD 81.29.Z). W prowadzonej przez siebie działalności gospodarczejB. R.posługuje się m.in. numerem(...).

A. R.prowadzi działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.z siedzibą wB.na podstawie wpisu dokonanego w CEIDG (karta nr 233 akt adm., karta nr 29 akt XVII AmA 162/14). Z wpisu do CEIDG aktualnego w toku postępowania administracyjnego wynika, iż główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej przezA. R.znajduje się wB., natomiast dodatkowe miejsce wykonywania przez ww. przedsiębiorcę działalności znajduje się w miejscowościB.nr 90.A. R.prowadzi działalność gospodarczą od 01 stycznia 2004 r. Jako podstawowa działalność gospodarcza ww. przedsiębiorcy wpisana została do CEIDG sprzedaż detaliczna dywanów, chodników i innych pokryć podłogowych oraz pokryć ściennych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach (PKD 47.53.Z). Ponadto, przedmiotem działalnościA. R.jest m.in. przygotowanie terenu pod budowę (PKD 43.12.Z), zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne (PKD 38.11.Z), transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski (PKD 49.31.Z), transport drogowy pasażerski pozostały (PKD 49.39.Z), pozostałe sprzątanie (PKD 81.29.Z). W prowadzonej przez siebie działalności gospodarczejA. R.posługuje się m.in. numerem(...).

T. M.prowadzi działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...), na podstawie wpisu dokonanego w CEIDG (karta nr 179 akt adm., karta nr 30 akt XVII AmA 163/14).T. M.prowadzi działalność gospodarczą od dnia 15 listopada 2005 r., zaś głównym i jedynym miejscem wykonywania działalności jest miejscowośćB.. Przedmiotem tej działalności jest m.in. pozostałe sprzątanie (PKD 81.29.Z), zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne (PKD 38.11.Z), transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski (PKD 49.31.Z), transport drogowy pasażerski pozostały (PKD 49.39.Z).
A. R.iB. R.są małżeństwem, korzystają ze wspólnego placu załadunkowego wB., a w kontaktach zawodowych wskazują ten sam numer telefonu ([18] 474 15 41). Ponadto,A. R.jest szwagremT. M.(tj. bratemZ. M.– żonyT. M.). PracownicaT. M.tj.A. M., reprezentująca tego przedsiębiorcę w postępowaniach przetargowych, jest jego synową. Nieżyjący jużJ. M.- synT. M., w ramach prowadzonej odrębnej działalności gospodarczej, brał udział w postępowaniach przetargowych, w których uczestniczyły strony przedmiotowego postępowania (karty nr 630- 632 akt adm.).
Przedsiębiorcy:B. R.,A. R.orazT. M.brali udział w postępowaniach przetargowych prowadzonych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.pod nazwani:

1
„Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2011/2012” (znak:(...).NI.WZ-(...));

2
„Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013” (znak:(...)
(...)).

Ustalenia dotyczące przetargu „Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2011/2012”.
Przetarg został ogłoszony przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.w dniu 23 lipca 2011 r., nr ogłoszenia:(...)(...)(...)(ogłoszenie o zamówieniu i specyfikacja istotnych warunków zamówienia dotyczące tego przetargu karty nr 337-416 akt adm.). Przedmiot zamówienia objęty ww. przetargiem został podzielony na 43 części (zadania), z czego: zadania 1-37 obejmowały zakres robót związany z zimowym utrzymaniem dróg na poszczególnych odcinkach dróg powiatowych, a zadania 38-43 obejmowały wywóz śniegu ze wskazanych miejsc. Do ww. przetargu – różnych jego części - przystąpiło w sumie 22 oferentów (karta nr 69 akt adm.), w tymA. R.(oferta nr 12 karty nr 417- 452 akt adm.),T. M.(oferta nr 17 karty nr 453- 474 akt adm.) iB. R.(oferta nr 18 karty nr 475- 493 akt adm.).
A. R.złożył ofertę na 26 zadań. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jego oferty (karta nr 433 akt adm.) wskazał 9 placów składowych wraz z podaniem tytułu do ich użytkowania, a to:

-

Magazyn (...)– własny;

Magazyn (...)– własny;

S.(...)– wynajem;

N.-J.-K.– wynajem;

Ł.– wynajem;

(...)– wynajem;

P.– wynajem;

R.– wynajem;

Ż.– wynajem.

Ponadto, w części „środki łączności” podał m.in. następujące numery telefonów/faxów:

-

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...).

W wykazie narzędzi wyposażenia i urządzeń technicznych dostępnych w celu realizacji zamówienia (karty nr 428-429 akt adm.)A. R.podał, określając jako własne, m.in. następujące pojazdy:

1
(...), rok produkcji 1988,nr rejestracyjny (...);

2

(...)(...), rok produkcji 1980,nr rejestracyjny (...);

3
ciągnikW., rok produkcji 2007,nr rejestracyjny (...);

4
ciągnikN.H.(...), rok produkcji 2004,nr rejestracyjny (...);

5
ciągnik(...), rok produkcji 2003,nr rejestracyjny (...);

6
(...), rok produkcji 1986,nr rejestracyjny (...);

7
samochód(...), rok produkcji 1984,nr rejestracyjny (...);

8
(...), rok produkcji 1999,nr rejestracyjny (...).

B. R.złożyła ofertę na 12 zadań, z których każde uwzględnione zostało również w ofercieA. R.. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jej oferty (karta nr 485 akt adm.),B. R.wskazała 9 placów składowych wraz z podaniem tytułu do ich użytkowania, a to:

-

Magazyn (...)– własny;

Magazyn (...)– własny;

S.(...)– wynajem;

N.-J.-K.– wynajem;

Ł.– wynajem;

(...)– wynajem;

P.– wynajem;

R.– wynajem;

Ż.– wynajem.

Wyżej wymieniona lista placów składowych jest identyczna z listą sporządzoną przezA. R..
Ponadto, w części „środki łączności” podała m.in. następujące numery telefonów/faxów:

-

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...).

Również lista ww. numerów telefonów jest zbieżna z listą zawartą w ofercieA. R..
W uzupełnionym – w związku z wezwaniem organizatora przetargu - wykazie narzędzi wyposażenia i urządzeń technicznych dostępnych w celu realizacji zamówienia (karta nr 504 akt adm.)B. R.podała, określając jako własne, m.in. następujące pojazdy:

1
(...), rok produkcji 1988,nr rejestracyjny (...);

2
(...)typ 5320, rok produkcji 1980,nr rejestracyjny (...);

3
ciągnikW., rok produkcji 2007,nr rejestracyjny (...);

4
ciągnikN.H.(...), rok produkcji 2004,nr rejestracyjny (...);

5
ciągnik(...), rok produkcji 2003,nr rejestracyjny (...);

6
(...), rok produkcji 1986,nr rejestracyjny (...);

7
(...), rok produkcji 1984,nr rejestracyjny (...);

8
(...), rok produkcji 1999,nr rejestracyjny (...).

Wszystkie z ww. pojazdów wymienione zostały w ofercieA. R., jako jego własność.
T. M.złożył ofertę na 9 zadań, z których każde uwzględnione zostało również w ofercieA. R.(karty nr 453-474 akt adm.).
W czynnościach otwarcia ofert, w dniu 30 sierpnia 2011 r., uczestniczyłA. R.iA. M.reprezentującaT. M.(karty 630- 632 akt adm.).
OfertaA. R.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr1, 3, 7, 8, 16, 20 i 39.
OfertaB. R.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr12, 13, 15, 18, 25.
OfertaT. M.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr9i17(karty 531- 540 akt adm.).
Pismem z dnia 24 października 2011 r. (karta nr 71 akt adm.) Powiatowy Zarząd Dróg wN.zawiadomił przedsiębiorców biorących udział w przetargu o wyborze najkorzystniejszej oferty i o dacie podpisania umowy na wykonanie zadania.
Pismem z dnia 24 października 2011 r. (karta nr 72 akt adm.)A. R.zgłosił organizatorowi przetargu rezygnację z wykonania zadania nr 16. Swoją rezygnację sformułował w następujący sposób:
„Dotyczy: przetargu nieograniczonego na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2011/2012.
Zgłaszam rezygnację z zimowego utrzymania drogi na zadaniu nr 16 ze względu na nie wygranie zadania nr 11, gdyż wiąże się to z dalekim dojazdem”.
Pismem z dnia 24 października 2011 r. (karta nr 73 akt adm.)B. R.zgłosiła organizatorowi przetargu rezygnację z wykonania zadań nr 12, 13, 18. Swoją rezygnację sformułowała w następujący sposób:
„Dotyczy: przetargu nieograniczonego na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2011/2012.
Zgłaszam rezygnację z zimowego utrzymania dróg na zadaniach nr 12, 13, 18 ze względu na wystąpienie braku możliwości utworzenia placu składowego”.
Ww. pisma, tj. rezygnacjaA. R.oraz rezygnacjaB. R.sporządzone zostały w identycznym układzie graficznym: taka sama, nietypowa wielkość i rodzaj czcionki, całość obu pism w kursywie, w obydwu przypadkach adresat pisany wielką literą i wyśrodkowany. Również treść pism jest bardzo podobna, różni się jedynie numerami zadań i przyczyną rezygnacji.
W związku z ww. rezygnacjami, organizator przetargu, w trybieart. 94 ust. 3Prawa zamówień publicznychwyłonił kolejne w rankingu oferty, tj. oferty z wyższą ceną niż oferowane przez przedsiębiorców, którzy zrezygnowali z wykonania zadania i równocześnie niższą ceną od pozostałych ofert. I tak, dla zadania nr 16, kolejną najniższą cenę zaoferowałT. M., zaś dla zadań nr 12, 13 i 18 kolejna najniższa cena podana została przezA. R.(karty nr 74, 75 akt adm.).
W dniu 27 października 2011 r.T. M.zrezygnował, bez podania przyczyn, z wykonania zadania nr 16, co odręcznie odnotował na piśmie organizatora przetargu informującego o dacie podpisania umowy (karta nr 74 akt adm.). Kolejną, trzecią ofertą na zadanie nr 16 była oferta podana przezB. R.(karta nr 76 akt adm.).
W wyniku przeprowadzonego przetargu oraz w rezultacie powyższych zdarzeń uczestnicy przetargu objęci przedmiotowym postępowaniem podpisali następujące umowy na wykonanie zadań:

-

A. R.– na zadania nr1, 3, 7, 8, 12, 13, 18, 19, 20 i 39(umowy nr (...)z dnia 27 października 2011 r. – karty nr 521-530 akt adm.);

B. R.–na zadania nr15, 16 i 25(umowa nr (...)z dnia 27 listopada 2011 r. – karty nr 516-520 akt adm.);

T. M.– na zadania nr9 i 17(umowa nr (...)z dnia 27 października 2011 r. – karty nr 512-515 akt adm.).

Jak wyżej wskazano, przedsiębiorcy objęci przedmiotowym postępowaniem zrezygnowali z zawarcia umów na wykonanie zadań nr 12, 13, 16 i 18, pomimo, iż ich oferty wybrano jako najkorzystniejsze. Zestawienie ofert (w złotych na 1 dobę) na ww. zadania przedstawia poniższa tabela:

przedsiębiorca

zadanie nr 12 oferta w zł

zadanie nr 13 oferta w zł

zadanie nr 16 oferta w zł

zadanie nr 18 oferta w zł

B. R.

811,25

746,12

1.530,00

1.334,78

A. R.

901,46

761,53

1.133,47

1.425,41

T. M.

967,01

956,98

1.236,75

-

inny przedsiębiorca

902,11

762,34

-

1.945,80

inny przedsiębiorca

-

-

-

1.443,84

Ustalenia dotyczące przetargu „Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013”.
Wskazany przetarg został ogłoszony przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.dniu 21 lipca 2012 r., nr ogłoszenia:(...)139-(...)(ogłoszenie o zamówieniu i specyfikacja istotnych warunków zamówienia dotyczące tego przetargu karty nr 89-159 akt adm.). Analogicznie do przetargu ogłoszonego rok wcześniej, przedmiot zamówienia objęty omawianym przetargiem został podzielony na 43 części (zadania), z czego: zadania 1-37 obejmowały zakres robót związany z zimowym utrzymaniem dróg na poszczególnych odcinkach dróg powiatowych, a zadania 38-43 obejmowały wywóz śniegu ze wskazanych miejsc.
Do ww. przetargu – różnych jego części - przystąpiło w sumie 27 oferentów (karta nr 30 akt adm.), w tymT. M.(oferta nr 8 karty nr 160- 185 akt adm.),J. M.(oferta nr 13 karty nr 186- 211 akt adm.),A. R.(oferta nr 15 karty nr 212- 243 akt adm.) iB. R.(oferta nr 16 karty nr 244- 273 akt adm.).
A. R.złożył ofertę na 26 zadań. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jego oferty (karta nr 224 akt adm.), wskazał 6 placów składowych wraz z podaniem tytułu do ich użytkowania, a to:

-

Magazyn (...)– własny;

Magazyn (...)– własny;

S.-(...)– wynajem;

N.-J.-K.– wynajem;

R.– wynajem;

Ż.– wynajem.

Ponadto, w części „środki łączności” podał m.in. następujące numery telefonów/faxów:

-

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...).

W wykazie narzędzi wyposażenia i urządzeń technicznych dostępnych w celu realizacji zamówienia (karty nr 220-221 akt adm.)A. R.podał, określając jako własne, 25 pojazdów, w tym(...)z 1983 roku, onumerze rejestracyjnym (...).
B. R.złożyła ofertę na 21 zadań, z których – jak w ofercie z roku 2011 - każde uwzględnione zostało również w ofercieA. R.. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jej oferty (karta nr 254 akt adm.),B. R.wskazała 6 placów składowych wraz z podaniem tytułu do ich użytkowania, a to:

-

Magazyn (...)– własny;

Magazyn (...)– własny;

S.-(...)– wynajem;

N.-J.-K.– wynajem;

R.– wynajem;

Ż.– wynajem.

Wyżej wymieniona lista placów składowych jest identyczna z listą sporządzoną przezA. R..
Ponadto, w części „środki łączności” podała m.in. następujące numery telefonów/faxów:

-

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...);

(...)magazyn (...).

Również lista ww. numerów telefonów jest zbieżna z listą zawartą w ofercieA. R..
W wykazie narzędzi wyposażenia i urządzeń technicznych dostępnych w celu realizacji zamówienia (karta nr 252 akt adm.)B. R.podała, określając jako własne, m.in. następujące pojazdy:

1
(...)typ(...), rok produkcji 2000,nr rejestracyjny (...);

2
(...), rok produkcji 1988,nr rejestracyjny (...);

3
(...), rok produkcji 1987,nr rejestracyjny (...);

4
(...), rok produkcji 1978,nr rejestracyjny (...);

5
(...), rok produkcji 1977,nr rejestracyjny (...);

6
(...)typ 5320, rok produkcji 1980,nr rejestracyjny (...);

7
(...), rok produkcji 1990,nr rejestracyjny (...);

8
(...), rok produkcji 1981,nr rejestracyjny (...).

Wezwana przez organizatora przetargu do uzupełnienia ofertyB. R.przedłożyła zmodyfikowaną listę pojazdów, ponownie wskazując je jako własne (karta nr 298 akt adm.). Lista została zmodyfikowana w ten sposób, że w miejsce wskazanego w pkt 1 samochodu(...)onumerze rejestracyjnym (...)zamieściła samochód(...)onumerze rejestracyjnym (...). Ponadto, ww. listę uzupełniono o 4 pojazdy:

9
(...), rok produkcji 1986,nr rejestracyjny (...);

10
(...), rok produkcji 1986,nr rejestracyjny (...);

11
(...), rok produkcji 1983,nr rejestracyjny (...);

12
(...), rok produkcji 1983,nr rejestracyjny (...).

Pojazd wskazany w pkt 12 ww. listy, tj.(...)onumerze rejestracyjnym (...), został wymieniony w ofercieA. R., jako jego własność.
Z pisma Starosty Powiatowego wN.z dnia 10 lipca 2014 r. (karta nr 696, 695 akt adm.) wynika, iż na rzeczA. R.zarejestrowane są następujące pojazdy:

1
(...)typ(...), rok produkcji 2000,nr rejestracyjny (...);

2
(...), rok produkcji 1988,nr rejestracyjny (...);

3
(...), rok produkcji 1987,nr rejestracyjny (...);

4
(...), rok produkcji 1978,nr rejestracyjny (...);

5
(...), rok produkcji 1977,nr rejestracyjny (...);

6
(...)typ 5320, rok produkcji 1980,nr rejestracyjny (...);

7
(...), rok produkcji 1990,nr rejestracyjny (...);

8
(...), rok produkcji 1981,nr rejestracyjny (...);

9
(...), rok produkcji 1986,nr rejestracyjny (...);

10
ciągnik(...), rok produkcji 2003,nr rejestracyjny (...)

Pojazdy wymienione w pkt 1-8 ww. listy Starosty Powiatowego wN.zostały wskazane przezB. R.jako własne w postępowaniu przetargowym w roku 2012. Z kolei pojazdy z pkt 2, 6, 9 i 10 ww. listyB. R.podała jako własne w postępowaniu przetargowym przeprowadzanym w 2011 roku.
Część złożonej dokumentacji dotycząca cen ofertowych (karty nr 245-248 akt adm.) została sporządzona odręcznie, łatwo rozpoznawalnym charakterem pisma, identycznym z pismem, jakim sporządzona została rok wcześniej ofertaA. R.(karty nr 417-423 akt adm.).
T. M.złożył ofertę na 6 zadań. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jego oferty (karta nr 169 akt adm.) przedsiębiorca ten wskazał 1 plac składowy, zlokalizowany w(...).
J. M.złożył ofertę na 4 zadania, z których każde uwzględnione zostało również w ofercieT. M.. W załączniku nr 6 do SIWZ, dołączonym do jego oferty (karta nr 195 akt adm.) przedsiębiorca ten wskazał 1 plac składowy, zlokalizowany w(...).
OfertyJ. M.iT. M.(karty nr 160-169 akt adm. i 186-190 akt adm.), w części sporządzonej odręcznie, zostały przygotowane przez jedną osobę, na co wskazuje identyczny, w obu przypadkach, charakter pisma oraz układ graficzny.
W czynnościach otwarcia ofert, w dniu 28 sierpnia 2012 r., uczestniczyłaB. R.,A. M.reprezentującaT. M.(karty 630- 631 akt adm.).
Zgodnie z treścią ogłoszenia o wyborze najkorzystniejszej oferty z dnia 10 października 2012 r. (karta nr 54 akt adm.) ofertaA. R.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr7, 18, 38, 39 i 43.
OfertaB. R.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr8, 10, 12, 13, 19 i 25.
OfertaT. M.nie wygrała żadnego zadania, natomiast ofertaJ. M.okazała się najkorzystniejsza dla zadań nr9, 11, 16 i 17.
Pismem z dnia 17 października 2012 r. (karta nr 31 akt adm.)J. M.złożył rezygnację i odmówił zawarcia umowy na zadania nr9, 11 i 16. W związku z powyższym organizator przetargu dokonał wyboru kolejnych w rankingu złożonych ofert (karta nr 32 akt adm.). I tak:

-

dla zadania nr11– wybrano ofertęT. M.;

dla zadań nr9 i 16 –wybrano ofertęA. R..

Pismem z dnia 24 października 2012 r. (karta nr 34 akt adm.)A. R.zgłosił organizatorowi przetargu rezygnację z wykonania zadania nr7, 9 i 18. Swoją rezygnację sformułował w następujący sposób:
„Dotyczy: przetargu nieograniczonego na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013.
Zgłaszam rezygnację z zimowego utrzymania drogi na zadaniu nr 7, 9, 18.”.
Pismem z dnia 29 października 2012 r. (karta nr 33 akt adm.)B. R.zgłosiła organizatorowi przetargu rezygnację z wykonania zadań nr8, 10, 12 i 13.Swoją rezygnację sformułowała w następujący sposób:
„Dotyczy: przetargu nieograniczonego na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013.
Zgłaszam rezygnację z zimowego utrzymania dróg na zadaniach nr 8, 10, 12, 13”.
Ww. pisma, tj. rezygnacjaA. R.oraz rezygnacjaB. R.(podobnie jak rezygnacje złożone w postępowaniu przetargowym przeprowadzonym w 2011 roku) sporządzone zostały w identycznym układzie graficznym: taka sama, nietypowa wielkość i rodzaj czcionki, całość obu pism w kursywie, w obydwu przypadkach adresat pisany wielką literą i wyśrodkowany. Również treść pism jest bardzo podobna, różni się jedynie numerami zadań.
W związku z ww. rezygnacjami organizator przetargu dokonał wyboru kolejnych w rankingu złożonych ofert (ogłoszenie o wyborze najkorzystniejszej oferty z dnia 31 października 2012 r., karty nr 35-36 akt adm.). I tak:

-

dla zadań nr8, 10, 12 i 13– wybranoA. R.;

dla zadań nr7 i 18– wybranoB. R.;

dla zadania nr9- wybranoT. M..

W wyżej wskazanym ogłoszeniu o wyborze najkorzystniejszej oferty organizator przetargu poinformował, iż w związku z tym, iżA. R.uchyla się od podpisania umowy na zadania nr38, 39 i 43, dokonał wyboru najkorzystniejszej spośród pozostałych ofert. Dla zadań nr38 i 39wybrano ofertęB. R.. Natomiast odnośnie zadania nr 43 postępowanie przetargowe zostało unieważnione z powodu braku ofert.
W wyniku przeprowadzonego przetargu oraz w rezultacie powyższych zdarzeń uczestnicy przetargu objęci przedmiotowym postępowaniem podpisali następujące umowy na wykonanie zadań:

-

A. R.– na zadania nr8, 10, 12, 13, 16(umowa nr (...)z dnia 23 listopada 2012 r. – karty nr 274-278 akt adm.);

B. R.–na zadania nr7, 18, 19, 25, 38 i 39(umowy nr (...)z dnia 23 listopada 2012 r. – karty nr 284-292 akt adm.);

J. M.–na zadanie nr17(umowa nr (...)z dnia 29 października 2012 r., karty nr 293-296 akt adm.);

T. M.– na zadania nr9 i 11(umowa nr (...)z dnia 23 listopada 2012 r. – karty nr 279-283 akt adm.).

Jak wyżej wskazano, przedsiębiorcy objęci przedmiotowym postępowaniem zrezygnowali z zawarcia umów na wykonanie zadań nr 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 18, 38 i 39 pomimo, iż ich oferty wybrano jako najkorzystniejsze.
Zestawienie ofert (w złotych na 1 dobę) na ww. zadania przedstawia poniższa tabela:

numer zadania

A. R.

B. R.

J. M.

T. M.

inny przedsiębiorca

7

941,54

1196,61

-

-

1676,80

8

2810,74

2024,02

-

3504,48

4052,80

9

783,52

-

576,35

881,79

-

10

1438,05

1175,60

-

-

1466,10

11

3123,25

2861,30

1749,02

2756,52

3022,50

12

1031,26

901,46

-

1200,65

1135,75

13

1207,58

761,53

-

-

1411,14

16

1491,75

1809,22

1106,70

1756,95

1504,50

18

1411,58

1749,50

-

-

1945,80

38

14000,00

19000,00

-

-

20000,00

39

14000,00

14900,00

-

-

15000,00

(karta nr 37, 55 akt adm.)
Działania stron niniejszego postępowania wzbudziły podejrzeniaM. J., innego oferenta biorącego udział w analizowanych postępowaniach przetargowych, który zarzuciłT. M.,J. M.,B. R.iA. R.zawarcie porozumienia cenowego. Skutkiem tych podejrzeń było złożenie protestu w postępowaniu przetargowym na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013 (pismo z dnia 29 października 2012 r., karta nr 43 akt adm.). Protestujący zwrócił uwagę na praktykę stosowaną przez ww. przedsiębiorców, polegającą na rezygnacji z realizacji zadań w sytuacji, gdy następni kandydaci na zawarcie umowy są członkami najbliżej rodziny. Ponadto, protestujący podkreślił, iż praktyka ta jest stosowana od lat, a jej skutkiem jest eliminowanie z przetargów innych przedsiębiorców. Swoje zarzuty protestujący sprecyzował również w zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, skierowanym do Prokuratora Rejonowego w Muszynie (karty nr 44-49 akt adm.).
Do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wK.wpłynęło też zawiadomienie Powiatowego Zarządu Dróg wN.dotyczące nieprawidłowości w trakcie przeprowadzonego przez niego przetargu nieograniczonego pod nazwą „Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013” (karta nr 1- 3 akt adm.).
W celu zweryfikowania przedstawionych wyżej podejrzeń Prezes UOKiK przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie przetargów dotyczących zimowego utrzymania dróg, organizowanych w latach 2011 i 2012 (karta nr 56 akt adm.). W toku przedmiotowego postępowania dokonano analizy dokumentacji zamówień publicznych mających za przedmiot zimowe utrzymanie dróg, zorganizowanych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.w roku 2011 i 2012.
Postanowieniem nr(...)z dnia 10 kwietnia 2013 r. Prezes UOKiK wszczął postępowanie antymonopolowe w sprawie podejrzenia stosowania przezB. R.,A. R.,T. M.praktyki ograniczającej konkurencję (karty nr 572-575 akt adm.).
Postępowanie zostało zakończone wydaniem zaskarżonej Decyzji uznającej porozumienie Przedsiębiorców za ww. praktykę (karty 743- 776 akt adm.).
Jednocześnie w postępowaniu karnymB. R.,A. R.,T. M.zostali uznani winnymi tego, że w okresie od 21 lipca 2012 r. do 24 października 2012 r. w nieustalonym miejscu, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej orazA. R.w celu, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała firma P.U.H.(...)B. R.,B. R.w celu, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała firma P.U.H.(...)A. R.,T. M.w celu spowodowania, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała prowadzona przez niego firma, weszli w porozumienie z ustalonymi osobami, które występowały jako pozostali oferenci, działając na szkodę Powiatowego Zarządu Dróg wN.– jednostki budżetowej dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)dokonującego przetargu nieograniczonego pod nazwą „Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013” nr(...).(...)w ten sposób, że w zamian za podobne działanie tych oferentów w pozostałych przetargach w dniu 24 października 2012 r. odstąpili od umowy na wykonanie poszczególnych zadań, co skutkowało koniecznością podpisania przez Zamawiającego umów z kolejnymi Wykonawcami oferującymi wyższą stawkę i w efekcie doprowadziło do powstania szkody w łącznej wysokości 320.098,88 zł na szkodę Zamawiającego. Za opisane przestępstwo zart. 305 § 1 k.k.zostali skazani wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu dnia 06 czerwca 2016 r. o sygn. II K 366/13. Każdemu z oskarżonych na mocy powołanego przepisu, przy zastosowaniuart. 37a k.k., wymierzono karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 40 zł – tj. karę grzywny w kwocie 4.000 zł. Wyrokiem tym zasądzono także od oskarżonych koszty sądowe (karty nr 86- 95 akt sąd.). Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2016 r. o sygn. II Ka 345/16 (karty nr 98- 102 akt sąd.).

A. R.osiągnął w 2013 r. przychód w wysokości(...)zł (karty nr 702- 705 akt adm.),B. R.osiągnęła przychód w wysokości(...)zł (karty nr 709- 719 akt adm.) aT. M.przychód na poziomie(...)zł (karty nr 721- 730 akt adm.).
Powyższy stan faktyczny został ustalony przez Sąd w oparciu o dowody zgromadzone w toku postępowania administracyjnego i sądowego, których moc dowodowa nie była kwestionowana przez strony.
W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:
Odwołania powodówB. R.prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe (...)B. R.,A. R.prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąFirma Handlowo – Usługowa (...)A. R.,T. M.prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwąUsługi (...), nie zasługują na uwzględnienie w zakresie, w jakim kwestionują oni przypisanie im w Decyzji praktyki ograniczającej konkurencję.
O możliwości zastosowania przez Prezesa UOKiK działań na gruncieustawy o ochronie konkurencji i konsumentówprzesądzało w niniejszej sprawie istnienie interesu publicznego, o którym mowa wart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów(Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Jak wynika z powołanego przepisu ochronie podlega instytucja konkurencji, także jako proces lub mechanizm właściwy dla gospodarki rynkowej, jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym charakteryzujące funkcjonowanie gospodarki, przez co ochroną objęte zostają interesy przedsiębiorców, konsumentów w tym zakresie. Przedmiotem ochrony konkurencji jest skuteczna i wolna konkurencja. Ochrona ta podejmowana jest jednakże tylko w interesie publicznym, wyłączone są działania popierające interesy indywidualne.
Konkurencję należy rozumieć szeroko, również jako proces rynkowej rywalizacji samodzielnych przedsiębiorców walczących np. w ramach przetargu. Samodzielności tej nie powinny ograniczać porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami biorącymi udział w zmowach przetargowych, ponieważ wyłączają współzawodnictwo przedsiębiorców na rzecz ich współpracy i stawiają konkurentów niebiorących udziału w zmowie w gorszym położeniu. Poza tym, za sprawą zmów przetargowych zazwyczaj dochodzi do narażenia na straty lub wręcz niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi, jak w przypadku przetargów publicznych prowadzonych przez jednostkę budżetową dróg powiatowych na terenie powiatu(...)- Powiatowy Zarząd Dróg wN.. Skoro więc niniejsza sprawa dotyczy zarzutu zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję poprzez ustalenie warunków składanych ofert oraz innych zachowań przejawiających się w rezygnacji z zawarcia umowy celem doprowadzenia do wyboru tego z przedsiębiorców, który zaoferował wyższą cenę za wykonanie zamówienia w przetargach organizowanych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN., należy uznać, iż został naruszony interes publicznoprawny w związku z niezachowaniem reguł konkurencji w postępowaniach przetargowych i niezapewnieniem prawidłowego funkcjonowania systemu zamówień publicznych, co uzasadnia ocenę zachowań powodów w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.
Rygorom prawa antymonopolowego podlega działalność powodów także z tego względu, że są oni przedsiębiorcami. Artykuł 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera definicję „przedsiębiorcy”, pod pojęciem którego rozumie się m.in. przedsiębiorcę w ujęciu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z kolei w świetleart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej(Dz. U. z 2013 r. 672 j.t. ze zm.) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Wart. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczejpodano znaczenie pojęcia „działalności gospodarczej”, którą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Wszyscy powodowie spełniają kryteria takiej działalności, prowadzą działalność na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, trudnią się usługami wykonywanymi w celu zarobkowym, toteż posiadają status przedsiębiorców.
Przechodząc zatem do istoty zarzucanej powodom zakazanej praktyki przytoczenia wymaga art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Przepis ten zakazuje dokonywania uzgodnień we wszystkich przetargach, bez względu na status organizatora przetargu (oblata), przedmiot przetargu, czy charakter zamówienia - publiczny (obligatoryjny), czy prywatny (fakultatywny) (tak równieżK. Kohutek, w:Kohutek,Sieradzka, OKiK. Komentarz, s. 289;M. Król-Bogomilska, Zwalczanie, s. 339;P. Semeniuk, Polskie zmowy, s. 54) [Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz do art. 6, 2014 pod red. prof. dr hab. Tadeusza Skocznego]. Ponadto zakazuje uzgodnień dotyczących warunków składanych ofert, uzgodnionych przed przystąpieniem do przetargu i jego rozstrzygnięciem, "nieistotne jest, czy stronom uda się wpłynąć na wynik przetargu" (wyrok SN z 14.1.2009 r. o sygn. III SK 26/08, OSNP 2010/13-14/179). Wystarczającym jest zatem cel przedsiębiorców w postaci wyeliminowania, ograniczenia lub naruszenia w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Przy czym rynek ten prawidłowo określony został w niniejszej sprawie jako lokalny rynek usług zimowego utrzymania dróg w powiecie(...), a jego zakres nie był kwestionowany.
W tym miejscu należy również zwrócić uwagę na definicję porozumień, przez które w myśl art. 4 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozumie się umowy zawierane między przedsiębiorcami, między związkami przedsiębiorców oraz między przedsiębiorcami i ich związkami albo niektóre postanowienia tych umów; uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki; uchwały lub inne akty związków przedsiębiorców lub ich organów statutowych.
Udowodnienie dopuszczenia się zmowy przetargowej nie jest jednak łatwe. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 09 sierpnia 2006 r. o sygn. III SK 6/06 (OSNP 2008/1-2/25), przedstawienie bezpośredniego dowodu na zaistnienie porozumienia ograniczającego konkurencję jest praktycznie niemożliwe, gdyż „co prawda, stosowanie praktyk monopolistycznych musi być udowodnione temu, komu stawia się taki zarzut, jednak udowodnienie tych praktyk może nastąpić także na podstawie dowodów pośrednich, na podstawie reguł odnoszących się do domniemań faktycznych, o czym stanowiart. 231 k.p.c.". Sąd Najwyższy podniósł, że w przypadku postawienia przedsiębiorcom zarzutu zawarcia niedozwolonego (zabronionego przez prawo) porozumienia możliwe – a niekiedy nawet konieczne – jest zastosowanie domniemań faktycznych, ponieważ porozumienia tego rodzaju (dokonane w jakiejkolwiek formie) nie tylko nie przybierają postaci pisemnych umów, lecz nawet są otaczane przez samych biorących w nich udział przedsiębiorców pełną dyskrecją. Możliwość skorzystania z dowodów bezpośrednich jest zatem ograniczona ze względu na świadomość przedsiębiorców co do nielegalności takich działań.
Biorąc więc pod uwagę standardy postępowania dowodowego w przypadku zmowy przetargowej Sąd ocenił, iż zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, żeB. R.,A. R.,T. M.zawarli przed przystąpieniem do przetargów publicznych prowadzonych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...)porozumienie polegające na uzgodnieniu przez nich warunków składanych ofert oraz innych zachowań przejawiających się w rezygnacji z zawarcia umowy pomimo wygrania przetargu i doprowadzenia w ten sposób do wyboru tego z wymienionych w Decyzji przedsiębiorców, który zaoferował wyższą cenę.
W szczególności działania wymienionych Przedsiębiorców, jak teżJ. M., polegały na tym iż, występujący jako oferenci w przetargach na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie powiatu(...), rezygnowali z wykonania szeregu zadań, o których wykonanie najpierw się ubiegali, mimo wyboru ich oferty jako najkorzystniejszej, przez co inny z wymienionych Przedsiębiorców przejmował zadanie do wykonania na skutek ponownego wyboru kolejnej najkorzystniejszej oferty. Zatem metodycznie dochodziło do przejścia części zadań z jednego Przedsiębiorcy na drugiego, ale tylko w obrębie tej czwórki. Schemat ten powtarzał się w trakcie przetargu w sezonie 2011/2012, jak też przetargu sezonu zimowego 2012/2013. Charakterystyczne jest również to, iż wycofanie się jednego z wymienionych Przedsiębiorców miało miejsce, jeśli drugi oferował wyższą cenę za wykonanie zadania. Tylko w przypadku zadania nr 43 z przetargu dotyczącego sezonu zimowego 2012/2013, po rezygnacjiA. R.postępowanie przetargowe zostało unieważnione z powodu braku innych ofert. Natomiast w ramach pierwszego przetargu doszło do 5 rezygnacji, a w ramach drugiego - do 12 rezygnacji, zawsze na korzyść któregoś z wymienionych w Decyzji Przedsiębiorców, który przedstawił droższą ofertę na realizację zadania.
I tak,B. R.wycofała się z zawarcia umowy na realizację zadań nr 12, 13 i 18 w przetargu dot. sezonu zimowego 2011/2012 oraz z zawarcia umowy o realizację zadań nr 8, 10, 12 i 13 dot. sezonu zimowego 2012/2013, w sytuacji, gdy kolejne oferty na te zadania złożone zostały przezA. R..A. R.wycofał się z realizacji zadania nr 16 w przetargu dot. sezonu zimowego 2011/2012, podczas gdy kolejną ofertą była ofertaT. M., ale ten również zrezygnował z realizacji, co skutkowało wyborem ofertyB. R..A. R.odmówił też zawarcia umowy o realizację zadań nr 7, 18, 38 i 39 w przetargu dot. sezonu zimowego 2012/2013 w sytuacji, gdy kolejne najkorzystniejsze oferty na te zadania złożone zostały przezB. R.. Z koleiJ. M.w sezonie 2012/2013 odmówił zawarcia umowy na zadania 9, 11, 16 z drugiego przetargu, przez co zadanie 11 przejąłT. M., zadanie 9 i 16A. R., który zrezygnował z zadania 9 i przejął je następnieT. M.. Tym samym każda z ofert Przedsiębiorców została uwzględniona i miała „pokrycie” w ofercie drugiego.
Złożenie 17-tu rezygnacji jedynie w dwóch przetargach przez uczestniczących w nich powodowych oferentów wskazuje na nieprzypadkową, ale planową, intencjonalną regularność, zwłaszcza, że do przejęcia zadań dochodzi tylko w obrębie określonej, wąskiej grupy Przedsiębiorców. Działania tych Przedsiębiorców polegające na rezygnacji z zadań w sytuacji, gdy gwarantowany jest wybór następnej oferty zgłoszonej przez innego członka grupy z uwagi na warunki cenowe, prowadzą do uzyskania przez niego wyższej ceny za zadania. Przy czym, w przypadku dwóch zadań, tj. zadania nr 16 z przetargu w sezonie 2011/2012 i zadania nr 9 z przetargu z sezonu 2012/2013 do rezygnacji określonych oferentów dochodziło dwukrotnie, dlatego dwukrotnie zwiększała się cena oferowana za każde zadanie, osiągając poziom ceny najdroższej oferty. Prowadzi to do konkluzji, że wymiana zadaniami odbywała się w sposób zamierzony, dla podwyższenia, maksymalizacji ceny za realizację zadania.
Jednocześnie zauważyć trzeba, że strategia zmawiających się przedsiębiorców musi mieć ekonomiczne uzasadnienie dla każdego z uczestników. Właśnie z tego powodu, przedsiębiorcy wspierający wykonawcę wygrywającego przetarg w warunkach zmowy przetargowej muszą być wynagrodzeni za okazaną pomoc. Okazana rekompensata może przybrać dwie formy: wygrywający przedsiębiorca może zapłacić pozostałym członkom zmowy (przy czym taka zapłata może być rozumiana szeroko, zarówno jako bezpośrednia płatność, jak i jako udzielenie podwykonawstwa w wygranym zamówieniu publicznym) bądź też, członkowie ci mogą liczyć na odwzajemnienie okazanej pomocy w pozostałych zamówieniach. Natomiast postępowanie powodowych Przedsiębiorców prowadziło do rotacji zadań. Ostatecznie każdy z nich osiągał zysk w związku z podpisaniem z zamawiającym umowy na wykonanie zadań, przy czym dzięki działaniom członków grupy polegającym na doprowadzeniu do wyboru Przedsiębiorcy, który zgłosił ofertę z wyższymi warunkami cenowymi, w sytuacji gdy poprzednio wybrany Przedsiębiorca rezygnował, wykonywali te zadania po cenach wyższych.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż sposób i skutki postępowania danych Przedsiębiorców są symptomatyczne, dlatego tego typu działania są kwalifikowane jako przykłady zmowy przetargowej. Praktycznie wyodrębnia się różne formy zmów przetargowych, aczkolwiek często występującym modelem jest tzw. ograniczanie ofert przetargowych (ang.bid suppression). Praktyka ta ma miejsce, kiedy działający w porozumieniu przedsiębiorcy powstrzymują się od złożenia ofert lub wycofują wcześniej złożone oferty albo podejmują inne kroki, dzięki którym oferta nie będzie brana pod uwagę (z powodów braków formalnych), wszystko w celu umożliwienia wybranemu między sobą przedsiębiorcy wygrania przetargu ofertą o zawyżonej cenie. W tej sytuacji przedsiębiorcy stwarzają pozory konkurencji, podczas gdy w rzeczywistości organizator przetargu zmuszony jest zaakceptować ofertę, której cena jest zawyżona i odbiega od ceny w warunkach konkurencji. Zatem działanieB. R.,A. R.,T. M.wpisuje się w ten typowy model zmowy przetargowej.
Zauważyć trzeba, że wskazani Przedsiębiorcy mieli możliwość dokonywania niejawnych, poufnych uzgodnień odnośnie warunków składanych ofert. Wszyscy są spokrewnieni.A. R.iB. R.są małżeństwem. PonadtoA. R.jest szwagremT. M., tj. bratemZ. M.– żonyT. M.. PracownicaT. M.tj.A. M., reprezentująca tego przedsiębiorcę w postępowaniach przetargowych, jest jego synową. Natomiast nieżyjący jużJ. M.był synemT. M..
Jednocześnie na współpracę Przedsiębiorców wskazuje fakt, iżA. R.iB. R.w ramach obydwu przetargów podali identyczne place składowe, z jakich mieli korzystać przy wykonywaniu zadań z zakresu zimowego utrzymania dróg na poszczególnych odcinkach dróg powiatowych oraz tożsame środki łączności. W dużej mierze pokrywa się też lista pojazdów wymienianych przez małżonków jako narzędzia dostępne w celu realizacji zamówień.T. M.iJ. M.wskazywali natomiast na jeden i ten sam plac składowy, jaki miał być wykorzystywany przy wykonywaniu przez nich zadań. Dodatkowo Przedsiębiorców tych łączyły więzi rodzinne co niewątpliwie ułatwiało im współdziałanie przy pozyskiwaniu wyżej określonych zadań służących realizacji celów gospodarczych.
Za uznaniem działań powodów za zmowę przetargową przemawia też fakt, iż rezygnacje z zadańA. R.iB. R.zarówno w przetargu w sezonie 2011/2012, jak i 2012/2013 sporządzone zostały w identycznym układzie graficznym: taka sama, nietypowa wielkość i rodzaj czcionki, całość obu pism w kursywie, w obydwu przypadkach adresat pisany wielką literą i wyśrodkowany. Również treść pism jest bardzo podobna, różni się numerami zadań. Z kolei ofertyJ. M.iT. M.w części sporządzonej odręcznie zostały przygotowane przez jedną osobę, o czym świadczy identyczny w obu przypadkach charakter pisma oraz układ graficzny.
Oznacza to, że Przedsiębiorcy przygotowywali się do udziału w przetargach razem, planowali kooperować w wykonaniu zamówień z uwagi na dostępność współdzielonych środków, dlatego współdziałali również podczas składania rezygnacji z zadań.
Wszyscy podawali też niewiarygodne powody rezygnacji, albo nie przedstawiali tych powodów w ogóle. Trudno bowiem zaakceptować twierdzenia Przedsiębiorców odnośnie braku możliwości utworzenia placu składowego, dalekiego dojazdu, skoro w toku postępowania przetargowego deklarowali możliwości wykonania zadań, z których następnie rezygnowali.
Wymienione powiązania Przedsiębiorców w połączeniu z okolicznością rezygnacji przez nich z zadań w sytuacji, gdy inny z nich oferował wyższą cenę za wykonanie zadania świadczy o tym, że nawet w sytuacji, gdyB. R.nie stawiła się na otwarciu ofert przetargu(...), aA. R.na otwarciu ofert przetargu(...), musieli być oni informowani przez pozostałych uczestników zmowy o złożonych ofertach. Wiedzieli bowiem, kiedy mogą wycofać się na rzecz innego sprzymierzonego Przedsiębiorcy.
W ocenie Sądu wszystkie fakty ustalone w niniejszej sprawie dają podstawę do twierdzenia o zawiązaniu przez Przedsiębiorców antykonkurencyjnego porozumienia.
W orzecznictwie akcentuje się, aby fakt zmowy był oceniany po rezultatach, przesłankach i całokształcie okoliczności sprawy, albowiem w przypadku zmowy przetargowej jej udowodnienie w oparciu o istnienie umowy regulującej zachowania przedsiębiorców przystępujących do przetargu będzie praktycznie niemożliwe. Dlatego też, w sytuacji braku dowodów bezpośrednich fakt zawarcia zakazanego porozumienia może być udowodniony w sposób pośredni, jeśli podobieństwo postępowania przedsiębiorców nie da się wyjaśnić bez założenia ich uzgodnionego zachowania. I tak, w niniejszej sprawie nie da się wyjaśnić regularnego, znamiennego działania Przedsiębiorców bez założenia ich uzgodnionego zachowania. Tylko bowiem uprzednie porozumienie Przedsiębiorców prowadzi do tak skoordynowanego rezultatu przynoszącego zwiększone profity tym Przedsiębiorcom.
W świetle powyższego zauważyć należy, iż zachowania powodów stanowiące przedmiot niniejszego postępowania nie były prawidłowe w normalnych warunkach rynkowych, w związku z czym zaburzyły konkurencję na rynku właściwym zdefiniowanym przez Prezesa UOKiK. Proces konkurencji w trakcie przeprowadzania przetargów na zimowe utrzymanie dróg w powiecie(...)uległ zatem zniekształceniu w wyniku wcześniejszego uzgadniania ofert przez Przedsiębiorców do nich przystępujących. Zawarte porozumienie nie tylko zmierzało do ograniczenia konkurencji na rynku właściwym, ale cel ten został faktycznie zrealizowany, jeśli weźmie się pod uwagę, że na skutek eliminowania tańszych ofert, na pierwsze miejsce przesuwała się oferta druga, a nawet trzecia pod względem ceny, toteż zamawiający podpisywał umowy na wykonanie tych zadań po wyższych cenach ofertowych, niż te, które pierwotnie zdecydowały o wygraniu wycofanej następnie oferty.
Reasumując, wobec braku wyłączenia zawartego porozumienia spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję uzasadnionym stało się przyjęcie, że powodowie naruszyli zakaz określony w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy czym stosowanie zakazanej praktyki zostało zaniechane w dacie podpisania ostatniej umowy na zimowe utrzymanie dróg, będącej wynikiem porozumienia Przedsiębiorców, tj. 23 listopada 2012 r., kiedy to uczestnicy porozumienia ostatecznie zrealizowali swój cel.
Odnosząc się do zarzutów stawianych przez powodów, podważających okoliczność dokonywania uzgodnień składanych przez nich ofert, podkreślenia wymaga, iż faktycznie powodowie zakwestionowali w odwołaniach ustalenia dotyczące przetargu w sezonie 2012/2013. Powodowie zarzucili Prezesowi UOKiK błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że przed przystąpieniem do przetargu w sezonie 2012/2013 zawarli porozumienie, uzgadniając warunki składanych ofert, przez co ustalili, który z nich wygra konkretne zadanie oraz zarzucili naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy żaden z dowodów nie daje podstawy do postawienia powodom zarzutu, że przed przystąpieniem do przetargu w sezonie 2012/2013 ustalili warunki składanych ofert. Powodowie sformułowali zatem zarzuty z pominięciem przetargu(...), podczas gdy Decyzja odnosi się do praktyki Przedsiębiorców w ramach przetargów publicznych, czyli obydwu przetargów opisanych w stanie faktycznym i rozważaniach Prezesa Urzędu.
Z kolei okoliczność wejścia w porozumienie w przypadku drugiego przetargu, czyli właśnie w sezonie 2012/2013 została potwierdzona wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu dnia 06 czerwca 2016 r. o sygn. II K 366/13.B. R.,A. R.,T. M.zostali uznani winnymi tego, że w okresie od 21 lipca 2012 r. do 24 października 2012 r. w nieustalonym miejscu, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a takżeA. R.w celu spowodowania, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała firma P.U.H.(...)B. R.,B. R.w celu spowodowania, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała firma P.U.H.(...)A. R.,T. M.w celu spowodowania, aby przetarg na wyłonienie wykonawcy wygrała prowadzona przez niego firma, weszli w porozumienie z ustalonymi osobami, które występowały jako pozostali oferenci, działając na szkodę Powiatowego Zarządu Dróg wN.– jednostki budżetowej dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)dokonującego przetargu nieograniczonego pod nazwą „Zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013” nr(...).(...)w ten sposób, że w zamian za podobne działanie tych oferentów w pozostałych przetargach w dniu 24 października 2012 r. odstąpili od umowy na wykonanie poszczególnych zadań, co skutkowało koniecznością podpisania przez Zamawiającego umów z kolejnymi Wykonawcami oferującymi wyższą stawkę i w efekcie doprowadziło do powstania szkody w łącznej wysokości 320.098,88 zł na szkodę Zamawiającego. Za opisane przestępstwo zart. 305 § 1 k.k.zostali skazani. Każdemu z oskarżonych na mocy powołanego przepisu, przy zastosowaniuart. 37a k.k., wymierzono karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 40 zł – tj. karę grzywny w kwocie 4.000 zł. Wyrokiem tym zasądzono także od oskarżonych koszty sądowe (karty nr 86- 95 akt sąd.). Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2016 r. o sygn. II Ka 345/16 (karty nr 98- 102 akt sąd.).
Zgodnie natomiast z treściąart. 11 k.p.c.ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Zakres związania prawomocnymi wyrokami skazującymi dotyczy ustaleń co do okoliczności popełnienia przestępstwa zawartych w sentencji tychże wyroków (wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2012 r., II CSK 330/11, Legalis). Głównym celem normyart. 11 k.p.c.jest uniknięcie konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w dwóch odrębnych postępowaniach sądowych w celu ustalenia tych samych faktów, a w konsekwencji możliwości wydania sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach karnych i cywilnych na podstawie tych samych faktów (jedność jurysdykcji karnej i cywilnej). Istota mocy wiążącej wyroków karnych wyrażona wart. 11 k.p.c.oznacza więc, że Sąd rozpoznający sprawę cywilną musi przyjąć, że skazany popełnił przestępstwo przypisane mu wyrokiem karnym (wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1977 r., IV PR 63/77, Legalis). Okoliczności te nie mogą być zatem przedmiotem postępowania dowodowego, jak również ustalenia co do popełnienia przestępstwa wyłączają możliwość dowodzenia okoliczności sprzecznych z tymi, które ustalił sąd karny.
Jak wynika z powyższego, Sąd był obowiązany do przyjęcia, żeB. R.,A. R.iT. M.popełnili przestępstwo zart. 305 § 1 k.k.stanowiącego ,,Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremnia lub utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi w porozumienie z inną osobą działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3’’. Znamionami tego przestępstwa są więc m.in. wejście w porozumienie, wywołanie szkody lub realnego zagrożenia jej powstania, zamiar bezpośredni w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Te znamiona, jak też inne elementy opisu czynu, jak choćby czas popełnienia czynu, które powinny zostać podane w wyroku Sądu karnego, zostały uwzględnione w wyroku skazującym orzeczonym wobec wyżej wymienionych. Mimo więc, że dla przypisania wymienionym praktyki ograniczającej konkurencję koniecznym było spełnienie przesłanek z art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w szczególności, że celem lub skutkiem działania w myśl tego przepisu jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, to Sąd cywilny był zobligowany do uwzględnienia ustalonych znamion warunkujących przypisanie wymienionym przestępstwa. W przypadku obydwu powołanych przepisów jest mowa o wejściu w porozumienie, czyli o dokonywaniu uzgodnień. Skoro zatem Sąd karny ustalił fakt wejściaB. R.,A. R.iT. M.w porozumienie przetargowe, Sąd Ochrony Konkurencji był związany tym ustaleniem. Dodatkowo przyjęcie, że doszło do ograniczenia konkurencji poprzez współdziałanie Przedsiębiorców w ramach przetargów publicznych, pozwoliło na przypisanie powodom naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy okik.
Powyższe implikuje zastosowanie art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 6, w zakresie niewyłączonym na podstawie art. 7 i art. 8 powołanej ustawy.
Mimo, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny, zdaniem Sądu Prezes UOKiK podjął trafną decyzję o wymierzeniu kar Przedsiębiorcom. Wymierzenie kar za praktykę ograniczającą konkurencję uzasadnione jest potrzebą podkreślenia naganności zachowania Przedsiębiorców i przysporzenia im realnej dolegliwości skutkującej zapobieżeniem podobnych zachowań w przyszłości.
Jak wynika z treści art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ustawy, powinien uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nie może jednak przekroczyć 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, czyli w roku 2013.
Sąd zważył, że rodzaj praktyki stosowanej przez powodów pozwala zakwalifikować ją jako bardzo poważne naruszenie przepisów ustawy, gdyż zmowa przetargowa należy do szczególnie szkodliwych horyzontalnych ograniczeń konkurencji. Wprawdzie oceniane porozumienie zawarte zostało na rynku, na którym działa wielu przedsiębiorców, którzy uczestniczą też w przetargach, to jednak zmowa powodów doprowadziła do wyłączenia konkurencji między nimi i podziału szeregu zadań według ustalonego przez nich schematu. Organizator przetargu Powiatowy Zarząd Dróg wN.poddany manipulacjom powodów stał się odbiorcą przedmiotowych praktyk. Na skutek zawartej zmowy przetargowej podmiot ten musiał wybrać oferty, które nie były ofertami najkorzystniejszymi cenowo, wynikającymi z otwarcia ofert i pierwotnego rozstrzygnięcia przetargów, a w dwóch przypadkach – oferty najdroższe. Zawarte porozumienie wiązało się zatem z wymiernym uszczerbkiem ekonomicznym po stronie zamawiającego, związanym z wyborem innych, droższych ofert. Szkoda ta została oceniona w postępowaniu karnym na kwotę 320.098,88 zł. W konsekwencji przyjąć należy również, że analizowana praktyka ograniczająca konkurencję stosowana przez powodów wywierała wpływ na rynek właściwy także po jej zaniechaniu. Zaprzestanie praktyki wiązało się natomiast z osiągnięciem celu porozumienia w postaci zawarcia umów o realizację zadań przetargowych, nie było więc wynikiem celowych działań zmierzających do zaniechania praktyki. Oczywistą konkluzją jest również umyślność działania zmawiających się Przedsiębiorców. Sąd podzielił zatem w powyższym zakresie ocenę Prezesa UOKiK.
Sąd prezentuje jednak odmienne stanowisko w kwestii czasookresu, w jakim miała występować niedozwolona praktyka. Trudno bowiem zgodzić się, że praktyka trwała od 23 lipca 2011 r., czyli od momentu ogłoszenia pierwszego z przetargów, w którym powodowie brali udział, do końca sezonu zimowego 2012/2013, jak ujął to w uzasadnieniu Decyzji Prezes UOKiK, w sytuacji gdy stwierdził definitywne zaniechanie praktyki 23 listopada 2012 r. Niewłaściwym wydaje się przyjęcie ciągłości praktyki, skoro do porozumień dochodziło właściwie w toku postępowań przetargowych, gdyż jak wskazał sam pozwany w sentencji Decyzji praktyka polegała na uzgadnianiu warunków składanych ofert oraz rezygnacji z zawarcia umów i doprowadzenia do wyboru tego z oferentów, który podał wyższą cenę. Wobec tego, działania mogły być podejmowane w toku tych postępowań, ale nie - jak przyjął Prezes UOKiK - bez przerwy i w sposób ciągły w podanym czasookresie. Jednakże Sąd uznał, że w sytuacji, gdy porozumienie dotyczyło dwóch przetargów, drugi przetarg był zachowaniem zwiększającym wagę naruszenia pierwotnego, co wpływało na zaostrzenie kary.
Okolicznością łagodzącą wziętą pod uwagę był zakres oddziaływania praktyki ograniczający się do rynku właściwego w ujęciu geograficznym jedynie do lokalnego rynku powiatu(...), który jak stwierdził Prezes jest rynkiem konkurencyjnym, co zawężało potencjalne skutki praktyki.
Sąd uwzględnił również dodatkową okoliczność przy wymiarze kary, o której z przyczyn obiektywnych pozwany nie mógł mieć wiedzy. Chodzi tu o prawomocne skazanie Przedsiębiorców za przestępstwo zart. 305 § 1 k.k., wyrok skazujący zapadł 06 czerwca 2016 r. i został utrzymany w mocy wyrokiem z 29 września 2016 r. Zgodnie zart. 316 § 1 k.p.c.sąd wydając wyrok jako podstawę przyjmuje stan rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy, zatem Sąd orzekający w niniejszej sprawie, przyjął jako wiążącą sentencję wymienionego wyroku.
Sąd nie podziela jednak stanowiska powoda, że zasada ne bis in idem powinna skutkować odstąpieniem od wymierzenia kary w ogóle, ani też by doszło do złamania tej zasady prawnej. Powoływane przez stronę powodową orzecznictwo również bezpośrednio nie wskazuje, aby zasada ta miała w niniejszym przypadku przemawiać za uznaniem braku podstaw do nałożenia na uczestników porozumienia kar pieniężnych.
Przede wszystkim należy bowiem wskazać, że zgodnie z zasadą ne bis in idem nie można dwa razy orzekać w tej samej sprawie, przeciw temu samemu podmiotowi. Przeciwdziałać ma to nałożeniu kolejnej kary o charakterze penalnym na tą samą osobę za ten sam czyn. Ustawodawca nie wyklucza jednak wymierzenia tej samej osobie za to samo zachowanie kary za przestępstwo oraz nakładanej w trybie administracyjnym sankcji pieniężnej o charakterze kompensacyjnym, cywilnoprawnym, toteż szereg przepisów takie pozorne dublowanie sankcji przewiduje.
Zastosowanie zasady ne bis in idem jest uwarunkowane tożsamością naruszeń i ukaranych osób oraz jednością interesów prawnych podlegających ochronie. Zarównoart. 4 protokołu nr. (...)doKonwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolnościjak i art. 50 Karty Praw Podstawowych odnosi się do zakazu ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn. Do spełnienia zasady ne bis in idem potrzebne są trzy przesłanki: ten sam sprawca, ten sam stan faktyczny, tożsamość prawa podlegającego ochronie. Jedynie przesłanka tego samego sprawcy w przedmiotowym przypadku została spełniona, natomiast nie wystąpiła przesłanka tego samego stanu faktycznego - wyrok Sądu karnego dotyczył porozumienia, w które weszli Przedsiębiorcy w ramach jednego z przetargów publicznych, objętych postępowaniem przed Prezesem Urzędu, podczas gdy w zaskarżonej Decyzji za praktykę ograniczającą konkurencję uznano porozumienie zawarte w ramach dwóch przetargów publicznych prowadzonych przez Powiatowy Zarząd Dróg wN.. Nie można zatem przyjąć w rozpatrywanym przypadku w pełni tożsamości sankcjonowanego zachowania Przedsiębiorców, bowiem w postępowaniu karnym wszyscy ukarani zostali karą grzywny w wysokości 4.000 zł tylko za przestępstwo popełnione w okresie od 21 lipca 2012 r. do 24 października 2012 r., podczas gdy w postępowaniu administracyjnym nałożono na nich kary za praktykę w ramach dwóch przetargów, również tą stosowaną podczas pierwszego przetargu ogłoszonego 23 listopada 2011 r., nie objętego wyrokiem Sądu karnego. Nie występuje też w niniejszym przypadku przesłanka tożsamości prawa podlegającego ochronie. Wskazać bowiem trzeba, że przestępstwo zart. 305 § 1 k.k.i praktyka z art. 6 ust. 1 ust. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mają częściowo inne znamiona. Dlatego teoretycznie przypisanie jednego z czynów nie implikuje przypisania drugiego. W przypadku tych przepisów odmienne są dobra chronione prawnie. Stąd też nie zachodzi tożsamość czynów zabronionych przez prawo, a jedynie można by mówić o tożsamości zachowania Przedsiębiorców, jakie było oceniane w odrębnych postępowaniach pod kątem naruszenia przepisów różnych ustaw.
Podsumowując Sąd zważył, iż chociaż skazanie Przedsiębiorców za przestępstwo unormowane wKodeksie karnymnie implikuje automatycznie wyłączenia karalności za naruszenie ustalone w niniejszej sprawie, to nie mogło ujść uwadze Sądu, iż doszło już do prawomocnego ukarania grzywną za zachowanie sprawców w ramach drugiego przetargu tj. przetargu na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie Powiatu(...)w sezonie zimowym 2012/2013, tak więc powodowie ponieśli już represje pojmowane jako odwet za tzw. zwykłe zakłócenie przetargu publicznego, bez przełożenia tego działania na rynek właściwy.
Kary wymierzone w postępowaniu przez Prezesem UOKiK mają charakter środków represyjnych quasi karnych, zatem uwzględniając zasadę proporcjonalności Sąd zmniejszył wymiar kary mając na względzie powyższe okoliczności. Sąd biorąc więc pod uwagę przychody Przedsiębiorców (gdyż to nie dochód, czy zysk, stanowi podstawę miarkowania kary) postanowił obniżyć im kary:B. R.z kwoty 9.859 zł do kwoty 5.859 zł,A. R.z kwoty 51.307 zł do kwoty 47.307 zł,T. M.z kwoty 9.182 zł do kwoty 5.182 zł, uznając je za adekwatne. Sąd miał także na uwadze, iż powodowie nie przedstawili żadnych dowodów na okoliczność, że ich sytuacja finansowa uległa takiemu pogorszeniu, że nie są w stanie uiścić kar pieniężnych, gdyż grozi im to utratą płynności finansowej.
Podniesione przez powodów zarzuty odnośnie naruszenia przepisówkodeksu postępowania administracyjnegonie mogą odnieść skutku, albowiem do kognicji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie należy kontrola prawidłowości postępowania prowadzonego przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jest to bowiem postępowanie sądowe pierwszoinstancyjne, w którym strona może przedstawić wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska, tak więc co do zasady ewentualne uchybienia postępowania administracyjnego nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy przed tym Sądem.
Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zmienił zaskarżoną Decyzję w części na podstawieart. 47931a§ 3 k.p.c.i obniżył kary z pkt II Decyzji, oddalając odwołanie w pozostałej części w oparciu oart. 47931a§ 1 k.p.c.wobec braku podstaw do jego uwzględnienia.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c., uznając, że pozwany uległ żądaniu powodów tylko w nieznacznej części, toteż koszty zastępstwa procesowego poniesione przez niego zostały zasądzone od powodów.
SSO Maria Witkowska