Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 4616/15
Data wyroku: 2016-12-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Paweł Szymański
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I C 4616/15

UZASADNIENIE

wyroku z 21 grudnia 2016 r.
Wspólnota mieszkaniowa nieruchomości przyulicy (...)wW.wniosła o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niej umowy o dział spadku z dnia 9 grudnia 2014 r., mocą którejM. F.nabyła w całościlokal mieszkalny nr (...)położony w budynku przyulicy (...)wW., należący wcześniej do czworga spadkobiercówJ. H., w tym w udziale ¼ do dłużnika wspólnotyP. H.. W uzasadnieniu pozwu powódka twierdziła, żelokal numer (...)był własnościąJ. H., który zmarł 5 kwietnia 2005 r. SpadkobiercamiJ. H.są jego dzieciM. F.,T. K.,P. H.iA. H.. Po śmierciJ. H.powstały należności z tytułu kosztów zarządu nieruchomością wspólną. Były one dochodzone przeciwkoP. H.. Na skutek wytoczonych powództw zostały wydane nakazy zapłaty z 17 października 2011 r. sygn. akt I Nc 5759/11 i z 14 grudnia 2012 r. sygn. akt I Nc 7268/12. Egzekucja sądowa przeprowadzona na podstawie tych nakazów okazała się bezskuteczna. Jedynym składnikiem majątku dłużnika był udział ¼ wlokalu mieszkalnym nr (...). W dniu 9 grudnia 2014 r. została zawarta umowa o dział spadku, na podstawie której dłużnikP. H.wyzbył się na rzeczM. F.jedynego składnika swojego majątku.(pozew k. 2-4)
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W piśmie z dnia 4 maja 2016 r. podniosła, że zarząd wspólnoty mieszkaniowej poinformował ją, że zadłużenie lokalu opiewa na kwotę 8887,56 zł. Następnie wpłaciła na konto wspólnoty kwotę 10904 zł z tytułu bieżących i zaległych zaliczek, świadczeń i funduszu remontowego. W dniu 11 czerwca 2014 r. otrzymała pisma informujące o braku zaległości w płatnościach na dzień 31 maja 2014 r. Wskazała również, że dochowała należytej staranności, by skontaktować się zP. H., ale z Zakładu Karnego wŻ., gdzie przebywałP. H.nadeszła odpowiedź, że skazany nie wyraził zgody na udzielanie jakichkolwiek informacji dotyczących jego osoby. Wskazała, że do zawarcia umowy o dział spadku doszło po sprawdzeniu stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej oraz uzyskaniu pisma od zarządcy nieruchomości o braku obciążeń nieruchomości. Wskazała, że powód nie dochował należytej staranności, by móc uzyskać informację o tym, czy dłużnikP. H.nie może w obecnym czasie spłacić swoich zobowiązań.(pismo pozwanej k. 35-37)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Prawo odrębnej własnościlokalu numer (...)w budynku przyulicy (...)wW.należało doJ. H..J. H.zmarł 5 kwietnia 2005 r. Spadek poJ. H.nabyliM. F.,T. K.,P. H.iA. H.w częściach po ¼. Po śmierciJ. H.wlokalu numer (...)zamieszkiwałP. H., który nie regulował należności z tytułu zaliczek na koszty zarządu nieruchomością wspólną oraz dostaw mediów. W dniu 17 października 2011 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy wW.w sprawie I Nc 5759/11 z powództwa wspólnoty mieszkaniowej przyulicy (...)wW.przeciwkoP. H.wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nakazując, abyP. H.zapłacił na rzecz wspólnoty mieszkaniowejB.4 kwotę 1852,63 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 5 lipca 2011 r. do dnia zapłaty. W dniu 14 grudnia 2012 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy wW.w sprawie I Nc 7268/12 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nakazując, abyP. H.zapłacił na rzecz wspólnoty mieszkaniowejB.4 kwotę 6803,35 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 15 października 2012 r. do dnia zapłaty. Należności objęte nakazami zapłaty zostały przeksięgowane na konto „należności sporne”.M. F.została poinformowana o istnieniu tych należności w rozmowie z pracownikami zarządcy nieruchomości, ale odmówiła ich zapłaty. W dniu 11 czerwca 2014 r.A. J.iH. T., pracownice(...), wystawiły wydruki z systemu księgowego z adnotacją „z tytułu opłat dotyczących eksploatacji podstawowej oraz mediów brak zaległości” oraz z adnotacją „z tytułu opłat dot. funduszu remontowego na dzień 31.05.2014 r. brak zaległości”.
W dniu 9 grudnia 2014 r.M. F.działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w imieniu i na rzeczA. H.,T. K.,P. H.zawarła umowę o dział spadku poJ. H.w ten sposób, żelokal mieszkalny numer (...)z prawami związanymi z jego własnością nabyłaM. F.w całości oraz że strony tej umowy nie czynią sobie żadnych spłat i dopłat.
(dowody: okoliczności niesporne, umowa działu spadku k. 8-11, nakaz zapłaty k. 12, 13, wydruk  działu II księgi wieczystej k. 17-19, odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku k. 16, wydruki k. 43, 44, zeznania świadkaR. K.k. 134-135, zeznania pozwanej k. 136)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej powołanych dowodów z dokumentów oraz zeznań świadkaR. K.i zeznań pozwanej. Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby odmówić wiarygodności i mocy dowodowej wyżej wymienionym dowodom. Nie były one również kwestionowane przez strony. Zeznania świadka oraz pozwanej zasługują na wiarę, albowiem są spontaniczne, szczere i znajdują potwierdzenie w pozostałych dowodach zgromadzonych w aktach sprawy.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo okazało się zasadne.
Zgodnie zart. 527 § 1 k.c.gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W myślart. 527 § 2 k.c.czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Wedleart. 527 § 3 k.c.jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Stosownie do treściart. 528 k.c.jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Zgodnie zart. 529 k.c.jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.
Odnosząc wyżej przytoczone regulacje prawne do ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego Sąd doszedł do przekonania, że ziścili się przesłanki uznania zakwestionowanej przez powoda czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem powoda. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości to, że dłużnikP. H.działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela w osobie wspólnoty mieszkaniowej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik nie miał innego majątku poza udziałem w spadku po ojcuJ. H..P.dowodowe nie wykazało, aby mogło być inaczej. Pozwana oraz pozostałe rodzeństwo nie utrzymywało z dłużnikiem kontaktów, wobec czego pozwana nie przedstawiła dowodów na to, żeP. H.dysponuje majątkiem na tyle wartościowym, że zbycie udziału w spadku pod tytułem darmym może być uznane za pozbawione znaczenia dla zaspokojenia wierzyciela. Natomiast wcześniejsze dochodzenie przez powoda należności z tytułu kosztów zarządu nieruchomością wspólną i uzyskanie prawomocnych orzeczeń sądu zasądzających te świadczenia, przemawia za przyjęciem za trafny stanowiska powoda, że dłużnik nie miał istotnego majątku. Zbywając udział w spadku bez spłaty, dłużnik niewątpliwie pozbył się jedynego wartościowego składnika swojego majątku, doprowadzając do pokrzywdzenia w ten sposób wierzyciela. Pozbawione znaczenia z punktu widzenia istnienia przesłanek uznania czynności prawnej za bezskuteczną jest to, że pozwana spłaciła należności z tytułu funduszu remontowego i zaliczek na poczet kosztów zarządu nieruchomością wspólną. Przeciwko pozwanej działają bowiem domniemania ustanowione wart. 527 § 3 k.c.oraz wart. 528 k.c.Pozwana jest bowiem przyrodnią siostrą dłużnika, wobec czego należy uznać, że między pozwaną a dłużnikiem istnieje bliski stosunek w rozumieniuart. 527 § 3 k.p.c.W ocenie Sądu okoliczność, że dłużnik nie udzielił zgody na udzielanie przez administrację Zakładu Karnego informacji o jego osobie, nie przesądza o zniweczeniu więzi istniejącej między pozwaną a dłużnikiem z racji pokrewieństwa. Z treści pisma Zakładu Karnego nie wynika, co było przyczyną takiego zachowania dłużnika, a w szczególności nie wynika, aby przyczyną tą był jakikolwiek konflikt z pozwaną. Gdyby doszło do istotnych rozdźwięków między pozwaną a dłużnikiem, uzasadniających przyjęcie, że więzi między tymi osobami zostały zerwane, nie doszłoby do nieodpłatnego zbycia przez dłużnika na rzecz pozwanej udziału w spadku, a przecież dłużnik udzielił pozwanej pełnomocnictwa do zawarcia w jego imieniu umowy o dział spadku bez spłaty na jego rzecz, a więc z ekonomicznego przynajmniej punktu widzenia - niekorzystnej dla dłużnika.
Omawiane domniemania mogą zostać obalone przy pomocy dowodów przeciwnych. Ciężar dowodu spoczywał na pozwanej. Zdaniem Sądu pozwana nie przedstawiła dowodów prowadzących do obalenia wskazanych domniemań. Wobec powyższego należy uznać, że ziściły się przesłanki uznania czynności prawnej w postaci działu spadku za bezskuteczną względem powoda. Kwestionowana czynność podlegała uznaniu za bezskuteczna w całości. Nie można było przyjmować, że skoro tylko jeden ze współspadkobierców jest dłużnikiem powoda, to umowa o dział spadku winna zostać uznana za bezskuteczną jedynie w stosunku do zbycia udziału dłużnika w spadku. Zdaniem Sądu takie rozstrzygnięcie byłoby niedopuszczalne, gdyż umowa o dział spadku, w szczególności gdy obejmuje cały spadek, jest czynnością jednolitą, integralną, a nie sumą czynności zbycia udziałów w spadku na rzecz pozwanej. Nie można utożsamiać działu spadku z umową o zbycie udziału w spadku na podstawieart. 1052 k.c.
Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji.
Orzekając o kosztach procesu Sąd zastosował zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik sprawy ustanowioną wart. 98 § 1 k.p.c.Sąd obciążył pozwaną jako stronę przegrywającą proces w całości sumą 3113 zł, na którą składają się kwoty: 696 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, 2400 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego na podstawie§ 6 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U.2013.490 j.t.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

SSR Paweł Szymański
Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanej z pouczeniem o apelacji.