Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 842/16
Data wyroku: 2017-07-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Wójtowicz, Anna Bohdziewicz, Tomasz Tatarczyk
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 160 § 1 k.p.c.

Sygn. akt I ACa 842/16

W brzmieniu po sprostowaniu

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lipca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Piotr Wójtowicz

Sędziowie :

SA Anna Bohdziewicz
SO del. Tomasz Tatarczyk (spr.)

Protokolant :

Magdalena Bezak

po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. L.,J. G.,G. G.,A. G. (1),K. K.,E.G.,M. P.,K. M.iR. O.
przeciwko Skarbowi Państwa–Wojewodzie(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powodówJ. L.,A. G. (1),K. K.,K. M.,R. O.i pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt II C 107/12,
prostując zaskarżony wyrok przez wskazanie, że jest to wyrok częściowy oraz przez pominięcie w oznaczeniu stronK. G.,

1
zmienia ten wyrok w punkcie 10. o tyle, że :

a
świadczenie zasądzone w punkcie 1. podwyższa do kwoty 160 142,47 (stu sześćdziesięciu tysięcy stu czterdziestu dwóch i 47/100) złotych, a ustawowe odsetki za opóźnienie zasądza:

-od kwoty 150 900 (stu pięćdziesięciu tysięcy dziewięciuset) złotych od dnia 28 lutego 2014 r. do 20 sierpnia 2015 r.,
-od kwoty 151 742,47 (stu pięćdziesięciu jeden tysięcy siedmiuset czterdziestu dwóch i 47/100) złotych od dnia 21 sierpnia 2015 r. do 12 kwietnia 2017 r.,
-od kwoty 160 142,47 (stu sześćdziesięciu tysięcy stu czterdziestu dwóch i 47/100 ) złotych od dnia 13 kwietnia 2017 r.;

b
świadczenie zasądzone w punkcie 2. podwyższa do kwoty 80 071,23 (osiemdziesięciu tysięcy siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych, a ustawowe odsetki za opóźnienie zasądza :

-od kwoty 75 450 (siedemdziesięciu pięciu tysięcy czterystu pięćdziesięciu) złotych od dnia 28 lutego 2014 r. do 20 sierpnia 2015 r.,
-od kwoty 75 871,23 (siedemdziesięciu pięciu tysięcy ośmiuset siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych od dnia 21 sierpnia 2015 r. do 12 kwietnia 2017 r.,
-od kwoty 80 071,23 (osiemdziesięciu tysięcy siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych od dnia 13 kwietnia 2017 r.;

c
świadczenie zasądzone w punkcie 3. podwyższa do kwoty 80 071,23 (osiemdziesięciu tysięcy siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych, a ustawowe odsetki za opóźnienie zasądza :

-od kwoty 75 450 (siedemdziesięciu pięciu tysięcy czterystu pięćdziesięciu) złotych od dnia 28 lutego 2014 r. do 20 sierpnia 2015 r.,
-od kwoty 75 871,23 (siedemdziesięciu pięciu tysięcy ośmiuset siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych od dnia 21 sierpnia 2015 r. do 12 kwietnia 2017 r.,
-od kwoty 80 071,23 (osiemdziesięciu tysięcy siedemdziesięciu jeden i 23/100) złotych od dnia 13 kwietnia 2017 r.;

d
świadczenie zasądzone w punkcie 4. podwyższa do kwoty 160 142,47 (stu sześćdziesięciu tysięcy stu czterdziestu dwóch i 47/100) złotych, a ustawowe odsetki za opóźnienie zasądza :

-od kwoty 150 900 (stu pięćdziesięciu tysięcy dziewięciuset) złotych od dnia 28 lutego 2014 r. do 20 sierpnia 2015 r.,
-od kwoty 151 742,47 (stu pięćdziesięciu jeden tysięcy siedmiuset czterdziestu dwóch i 47/100) złotych od dnia 21 sierpnia 2015 r. do 12 kwietnia 2017r.,
-od kwoty 160 142,47 (stu sześćdziesięciu tysięcy stu czterdziestu dwóch i 47/100) złotych od dnia 13 kwietnia 2017 r.;

e
świadczenie zasądzone w punkcie 8. podwyższa do kwoty 30 026,71 (trzydziestu tysięcy dwudziestu sześciu i 71/100) złotych, a ustawowe odsetki za opóźnienie zasądza :

-od kwoty 28 293,75 (dwudziestu ośmiu tysięcy dwustu dziewięćdziesięciu trzech i 75/100) złotych od dnia 28 lutego 2014 r. do 20 sierpnia 2015 r.,
-od kwoty 28 451,71 (dwudziestu ośmiu tysięcy czterystu pięćdziesięciu jeden i 71/100) złotych od dnia 21 sierpnia 2015 r. do 12 kwietnia 2017r.,
-od kwoty 30 026,71 (trzydziestu tysięcy dwudziestu sześciu i 71/100) złotych od dnia 13 kwietnia 2017 r.;

2
oddala w pozostałej części apelację powodów i w całości apelację pozwanego;

3
zasądza od powodówJ. L.,K. M.,R. O.,K. K.iA. G. (1)na rzecz Skarbu Państwa–Prokuratorii Generalnej po 500 (pięćset) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO del. Tomasz Tatarczyk

SSA Piotr Wójtowicz

SSA Anna Bohdziewicz

Sygn. akt I ACa 842/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 8 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego z tytułu odszkodowania na rzecz powodówJ. L.iK. K.kwoty po 151 742,47 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2015 r., na rzez powodówK. M.iR. O.kwoty po 75 871,23 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2015 r., na rzecz powódkiE.G.kwotę 37 935,62 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2015 r. oraz na rzecz powodówJ. G.,G. G.,A. G. (1)iM. P.kwoty po 28 451,71 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 2015 r., oddalił powództwa w pozostałej części, odstąpił od obciążenia powodów kosztami procesu. Rozstrzygnięcie oparł Sąd o następujące ustalenia faktyczne : powodowie są spadkobiercamiJ. G., zmarłego(...); w maju 1945 r. miało miejsce wysiedlenie rodzinyJ. G.z nieruchomości rolnej o powierzchni 10,7841 ha, położonej wS., powiecie(...);J. G.przysługiwało prawo własności do tej nieruchomości od 12 grudnia 1919 r.J przejęcie własności nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisówdekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnejoraz zarzutu odstępstwaJ. G.od narodowości polskiej, w związku z którym to zarzutem został on postanowieniem sądu z 27 kwietnia 1946 r. zrehabilitowany;J. G.
f
dochodził w 1946 r. i w 1950 r. bezskutecznie zwrotu nieruchomości; orzeczeniem z 22 stycznia 1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie. na podstawieart. 1 pkt 4, art. 3 i art. 5 dekretu z 28 listopada 1945 r.o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa postanowiło przejąć na własność Skarbu Państwa, na rzecz Powiatowego Funduszu Ziemi, nieruchomość położną wS.o powierzchni 10,78 ha wraz z zabudowaniami, co do którychJ. G.przysługiwało prawo własności; Minister Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołaniaJ. G.orzeczeniem z 21 kwietnia 1954 r. postanowił orzeczenie z 22 stycznia 1954 r. utrzymać w mocy; orzeczeniem
Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.z 24 marca 1955 r. postanowiono nadaćA. G. (2)jako repatriantowi na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej gospodarstwo rolne o powierzchni 10,7841 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi, inwentarzem żywym i martwym, położone wS.; w dokumencie nadania ziemi z 27 czerwca 1955 r. stwierdzono, że na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.z 24 marca 1953 r.A. G. (2)otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 10,7841 ha; starania o odzyskanie nieruchomości, względnie przyznanie nieruchomości zamiennej podejmowali bezskutecznie spadkobiercyJ. G.po roku 1990; Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 16 kwietnia 2009 r. stwierdził nieważność orzeczenia z 21 kwietnia 1954 r. oraz poprzedzającego go orzeczenia z 22 stycznia 1954 r. w części dotyczącejdziałek nr (...), natomiast w części dotyczącej pozostałych działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnegoJ. G.stwierdził wydanie orzeczeń w 1954 r. z naruszeniem prawa i jednocześnie odmówił w tym zakresie stwierdzenia nieważności orzeczeń z uwagi na zaistniałe nieodwracalne skutki prawne; Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z 7 grudnia 2011 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody(...)z 15 sierpnia 1991 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę MiastaT.z mocy prawa nieodpłatnie własnościdziałek (...), a drugą decyzją z tej daty nieważność decyzji Wojewody(...)z 29 kwietnia 1994 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę MiastaT.z mocy prawa nieodpłatnie własnościdziałki nr (...); w odniesieniu dodziałek (...)w dniu 18 kwietnia 2012 r. dokonano wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz następców prawnychJ. G.; wartość rynkowa nieruchomości stanowiącej własnośćJ. G., według istniejącego w 1945 r. stanu nieruchomości i jej rolniczego przeznaczenia, a cen aktualnych wynosi 760 700 zł; wartość inwentarza żywego w postaci jednej krowy i jednego cielęcia stanowi według cen aktualnych kwotę 4 212,33 zł, określenie aktualnej wartości narzędzi wchodzących w 1945 r. w skład gospodarstwa rolnegoJ. G.jest niemożliwe wobec całkowitego ich wyeliminowania w latach 80 i 90 XX wieku przez sprzęt o napędzie elektrycznym i spalinowym. Sąd wskazał, że podstawę prawną dochodzonego pozwem roszczenia o odszkodowanie stanowi przepis nieobowiązującego jużart. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.W mającej moc zasady prawnej uchwale pełnego składu izby z 31 marca 2011 r. Sąd Najwyższy przyjął, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniemart. 156 § 1 k.p.a.stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanieart. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.Uznał w tej uchwale Sąd Najwyższy, że jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed wejściem w życieKonstytucji, odszkodowanie na podstawieart. 160 § 1 k.p.a.nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życieKonstytucji. Podzielając to stanowisko odmówił Sąd uwzględnienia roszczeń powodów o odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści w związku z wydaniem przez Ministra Rolnictwa wadliwej decyzji z 21 kwietnia 1954 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 22 stycznia 1954 r. Za zasadne uznał natomiast żądanie odszkodowania obejmującego straty rzeczywiste. Wysokość odszkodowania ustalił w oparciu o opinie biegłych. Podzielił pogląd, że przy ocenie wysokości uszczerbku majątkowego w postaci straty rzeczywistej, spowodowanego wadliwą decyzją administracyjną i polegającego na utracie własności nieruchomości, należy brać pod uwagę stan tej nieruchomości z chwili wydania wadliwej decyzji. Stan taki obejmuje nie tylko parametry fizyczne lub geodezyjne danej nieruchomości lecz także jej funkcjonalne przeznaczenie społeczno-gospodarcze. Pominął wartośćdziałki nr (...), gdyż nie wchodziła ona w skład gospodarstwa rolnego spadkodawcy powodów zarówno w dacie faktycznego pozbawienia go władztwa gospodarstwa w 1945 r., jak i w dacie wydania decyzji administracyjnej o przejęciu nieruchomości na własność państwa. Wartość inwentarza żywego w postaci jednej krowy i jednego cielęcia ustalił w oparciu o opinię biegłego na kwotę 4 212,33 zł. W sumie wartość szkody obejmującej rzeczywiste straty określił na 758 712,33 zł. Zasądził na rzecz spadkobiercówJ. G.kwoty odszkodowania odpowiadające wielkości ich udziałów w spadku. O odsetkach orzekł po myśliart. 481 k.c.zasądzając je od daty wydania wyroku wobec ustalenia wysokości odszkodowania według wartości rzeczy z daty orzekania. Za uzasadniony uznał podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie. Wskazał, że podstawę tego roszczenia powodów stanowiłart. 448 k.c.podlegający reżimowi odpowiedzialności deliktowej. Do dnia 10 sierpnia 2007 r. obowiązywał przepisart. 442 § 1 k.c., przewidujący, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia; jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Powodowie, jak wywiódł, dochodzili zadośćuczynienia pieniężnego w związku z krzywdą, jakiej doznała ich rodzina wskutek pozbawienia jej dobytku i mieszkania. Krzywdy tej doznawała rodzina powodów od połowy lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy to doszło do formalnego pozbawienia jej władztwa nad nieruchomością. Pozew w rozpoznawanej sprawie został wniesiony w dniu 30 listopada 2011 r. Stwierdził Sąd, że po stronie powodów świadomość szkody wystąpiła już w czasie, kiedy zostali wysiedleni z nieruchomości. Za zdarzenie wywołujące szkodę, a tym samym początek biegu dziesięcioletniego terminu przedawnienia, należało przyjąć datę wydania decyzji utrzymującej w mocy przejęcie na własność państwa nieruchomościJ. G.. Uwzględnił Sąd uwarunkowania polityczne panujące w Polsce przed 4 czerwca 1989 r., przyjmując, że przedawnienie rozpoczęło bieg dopiero w tej dacie. Stwierdził, że określony wart. 442 k.c.zarówno krótszy, jak i dłuższy termin przedawnienia upłynął przed wytoczeniem powództwa. Zwrócił też uwagę, żeart. 448 k.c., w brzmieniu umożliwiającym zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego, wszedł w życie z dniem 28 grudnia 1996 r., nie obowiązywał więc w dacie naruszenia dóbr osobistych powodów. Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu przyjąłart. 102 k.p.c.
Apelacje od tego wyroku wniosły obie strony.
Powodowie zarzucili naruszenie prawa materialnego -art. 363 § 2 k.c.poprzez przyjęcie, że do prawidłowego ustalenia wysokości odszkodowania za szkodę wynikającą z odjęcia poprzednikowi prawnemu powodów prawa własności
nieruchomości w następstwie zaboru mienia i wydania orzeczeń administracyjnych w 1954 r. należało przyjąć stan faktyczny i prawny, w tym przeznaczenie nieruchomości istniejące w chwili odjęcia własności ( wydania wadliwych prawnie decyzji wywłaszczeniowych ), zamiast z uwzględnieniem przeznaczenia nieruchomości istniejącego w chwili obecnej,art. 361 § 2 k.c.poprzez zaniechanie przy ustalaniu kwoty należnego powodom odszkodowania za wydanie wobec ich poprzednika prawnego niezgodnych z prawem orzeczeń wywłaszczeniowych uwzględnienia wartości utraconych korzyści, jakie przynosiłaby przejęta przez Skarb Państwa nieruchomość za okres od dnia jej zaboru do chwili obecnej,art. 481 § 1w związku zart. 455 k.c.poprzez niezastosowanie i zasądzenie na rzecz powodów odsetek od zasądzonych odszkodowań za okres od dnia wyrokowania i ustalenie, że dzień 8 października 2015 r. jest datą wymagalności świadczenia powodów, podczas gdy pozwany pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia odszkodowawczego już w dniu 22 lipca 2011 r. wobec pozostawienia bez odpowiedzi wezwania do zapłaty,art. 121 pkt 4 oraz art. 5 k.c.poprzez uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę zadośćuczynienia i nieuwzględnienie okoliczności, że w sprawie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia pomija okoliczność, iż dochodzenie przez powodów zadośćuczynienia było niemożliwe z przyczyn politycznych w okresie trwania ustroju PRL, a następnie z powodu toczących się przez prawie dwie dekady przewlekłych postępowań administracyjnych i sądowo-administracyjnych, w sytuacji gdy jedną z przesłanek zgłoszenia roszczenia o zadośćuczynienie było uzyskanie przez powodów ostatecznej decyzji nadzorczej z 16 kwietnia 2009 r. stwierdzającej, że zabór domu i gospodarstwa rodzinny powodów potwierdzony orzeczeniami wywłaszczeniowymi nastąpił z naruszeniem prawa, naruszenie prawa procesowego -art. 174 § 1 pkt 1 oraz art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c.polegające na rozstrzygnięciu o objętych pozwem roszczeniach zmarłegoK. G., pomimo że postępowanie wszczęte przez tego powoda zostało zawieszone postanowieniem sądu z dnia 26 czerwca 2015 r. i nie zostało podjęte przez sąd przed ogłoszeniem zaskarżonego wyroku. W oparciu o te zarzuty skarżący domagali się zmiany wyroku w części oddalającej powództwa poprzez zasądzenie od pozwanego z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia:na rzecJ. L.iK. K.kwot po 2 582 899,99 zł, na rzeczK. M.iR. O.kwot po 1 291 350 zł, na rzeczE.G.kwoty 645 674,99 zł, na rzeczJ. G.,A. G. (1),G. G.iM. P.kwot po 484 256,25 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 22 lipca 2011 r. od kwot odszkodowania i od 25 października 2011 r. od kwot zadośćuczynienia, jak również przez zasądzenie na rzecz następców prawnychK. G.kwoty 2 734 442,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami lub uchylenia wyroku w części dotyczącej powództwaK. G.i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Pozwany zarzucił naruszenieart. 361 § 1 i 2 k.c.poprzez zasądzenie na rzecz powodów odszkodowania w związku ze zdarzeniem, które szkody nie wywołało, tj. w związku z orzeczeniem z 22 stycznia 1954 r., podczas gdy powodowie (ich poprzednik ) zostali pozbawieni majątku przed dniem 1 sierpnia 1945 r., a najpóźniej na skutek orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.z 24 marca 1953 r., którym nadanoA. G. (2)gospodarstwo rolne należące do poprzedników prawnych powodów, naruszenieart. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowychpoprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z regulacji tej wynika obowiązek jej stosowania wobec szkody wyrządzonej przed dniem 29 listopada 1956 r., naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak uzasadnienia motywów, dla których sąd nie uwzględnił zarzutu przedawnienia, powołanego przez pozwanego już w odpowiedzi na pozew, naruszenieart. 233 § 1w związku zart. 244 § 1 k.p.c.poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu daty wydania dokumentu urzędowego - orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.na dzień 24 marca 1955 r., podczas gdy dokument ten został wydany w dniu 24 marca 1953 r., co miało istotny wpływ na ustalenie rzeczywistego źródła szkody powodów, naruszenieart. 328 § 2 i 102 k.p.c.poprzez brak uzasadnienia rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego i odwołanie się jedynie do orzecznictwa bez wskazania szczególnych okoliczności, na podstawie których sąd nie obciążył powodów kosztami zastępstwa procesowego. W oparciu o te zarzuty skarżący domagał się zmiany wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, zasądzenia solidarnie od powodów kosztów zastępstwa prawnego za obie instancje lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie od niego kosztów postępowania odwoławczego.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji powodów i zasądzenie od nich solidarnie kosztów zastępstwa procesowego.
Postanowieniem z 17 maja 2016 r. Sąd Okręgowy odrzucił apelacje powodówE.G.,J. G.,G. G.iM. P..
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje :
W motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy rzeczywiście, jak wskazuje pozwany w apelacji, datę wydania orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT., nadającegoA. G. (2)gospodarstwo rolne, oznaczył na 24 marca 1955 r., podczas gdy z treści tego orzeczenia, złożonego w kserokopii do akt sprawy, wynika, że wydane ono zostało w dniu 24 marca 1953 r.
Nieprawidłowe oznaczenie daty wydania orzeczenia przez Powiatową Komisję Ziemską stanowiło omyłkę Sądu Okręgowego, a nie wynik wadliwych ustaleń faktycznych. Świadczy o tym powołanie prawidłowej daty orzeczenia w kolejnym zdaniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku, gdzie Sąd ten podaje, że w dokumencie nadania ziemi stwierdzono, iż na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.z dnia 24 marca 1953 r.A. G. (2)otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 10,7841 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej wS.iT..
W pozostałym zakresie ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie przez Sąd Okręgowy nie zakwestionowała w apelacji żadna ze stron. Ustalenia te znajdują oparcie w zebranych dowodach, należało je podzielić i przyjąć za własne.
Zmianie podlegało jedynie ustalenie odnośnie do wartości nieruchomości w związku z aktualizacją wyceny dokonaną przez biegłą w toku postępowania apelacyjnego.
Jest pozwany w błędzie uważając, że szkody powodów ( ich poprzednika prawnego ) nie wywołało orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 22 stycznia 1954 r., gdyż majątkuJ. G.został pozbawiony przed dniem 1 sierpnia 1945 r., a najpóźniej na skutek orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej wT.z 24 marca 1953 r., którym nadano jego gospodarstwo rolneA. G. (1). Notabene, także powodowie w apelacji wywodzą że decyzje z 1954 r. nie stanowiły jedynego źródła ale jedno ze źródeł szkody, obok bezprawnego wypędzenia w 1945 r. rodzinyJ. G.z przejętego następnie przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego. Wszakże każda ze stron z argumentacji tej wywodzi odmienne skutki prawne zarzucając naruszenieart. 361 § 1 i 2 k.c., względnie tylko ( w apelacji powodów )§ 2tego artykułu.
W treści pozwu powodowie wskazali, że roszczeń nim objętych wywodzą z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 kwietnia 2009 r., stwierdzającej nieważność, względnie wydanie z naruszeniem prawa, orzeczenia Ministra Rolnictwa z 21 kwietnia 1954 r. oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 22 stycznia 1954 r.
Orzeczeniem z 22 stycznia 1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej postanowiło przejąć na własność Skarbu Państwa, na rzecz Powiatowego Funduszu Ziemi, nieruchomość o powierzchni 10,7341 ha, położoną wS., powiecie(...), zapisaną w księgach wieczystych na rzeczJ. G.. Utrzymane to orzeczenie zostało w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa z 21 kwietnia 1954 r.
Bez stwierdzenia nieważności, względnie wydania z naruszeniem prawa, orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa i orzeczenia utrzymującego to przejęcie w mocy powodowie nie mogliby zrealizować roszczeń z tytułu odjęcia ich poprzednikowi prawnemu prawa własności.
Skutku w postaci pozbawieniaJ. G.prawa własności nie wywołało ani wypędzenie go z rodziną z jego gospodarstwa, rozdysponowanie nieruchomości przed 1 sierpnia 1945 r., ani przekazanie jej w użytkowanie repatriantowiA. G. (2). Nie wywołało również takiego skutku, wbrew temu, co utrzymuje pozwany, orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej z 24 marca 1953 r., nadające to gospodarstwoA. G. (1).
W myśl zasady, że nie można przenieść na drugiego więcej praw niż się samemu posiada, przed przejęciem na własność nieruchomości Skarb Państwa nie mógł przenieść jej na własność innej osoby.
O przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomościJ. G.postanowiło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczeniem z 22 stycznia 1954 r., doręczonymJ. G.. Po rozpatrzeniu odwołaniaJ. G., Minister Rolnictwa w dniu 21 kwietnia 1954 r. postanowił to orzeczenie utrzymać w mocy.
Z kolei dopiero został wydany dokument nadania ziemi, będący podstawą wpisu własności w księdze wieczystej, w którym stwierdzono, żeA. G. (2)otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 10,7841 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej wS.iT..
Spowodowało przeto skutek w postaci pozbawieniaJ. G.własności nieruchomości wydanie orzeczenia z 22 stycznia 1954 r., utrzymanego w mocy orzeczeniem z 21 kwietnia 1954 r. W rezultacie stwierdzenie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 kwietnia 2009 r. nieważności tych orzeczeń w części dotyczącejdziałek nr (...)stanowiło podstawę unieważnienia decyzji o komunalizacji mienia i umożliwiło następcom prawnymJ. G.odzyskanie własności tych działek i ujawnienie ich praw w księdze wieczystej. Natomiast w zakresie, w jakim orzeczenia te wywołały nieodwracalne skutki prawne stwierdzenie ich wydania z naruszeniem prawa otworzyło powodom drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Wbrew zarzutom apelacji pozwanego, zachodzi adekwatny związek przyczynowy pomiędzy wydaniem w 1954 r. z naruszeniem prawa orzeczeń o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości, a szkodą powodów.
Nie polemizują skarżący ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, opartym o uchwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanieart. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.oraz że jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed dniem wejścia w życieKonstytucji, odszkodowanie przysługujące na podstawieart. 160 § 1 k.p.a.nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życieKonstytucji.
Poprzez niezasadne podważanie związku przyczynowego pomiędzy wydaniem z naruszeniem prawa orzeczeń w 1954 r., a szkodą powodów zmierzają natomiast strony do wyłączenia zastosowania w sprawieart. 160 k.p.a.
Przepis ten znajdował w sprawie zastosowanie w oparciu oart. 5 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z 17 czerwca 2004 r.
Przyjęcie powyższego stanowiska nakazuje uważać za chybiony zarzut apelacji strony pozwanej w przedmiocie naruszeniaart. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowychoraz zarzut apelacji strony powodowej w przedmiocie naruszeniaart. 361 § 2 k.c., jak również za nieskuteczny zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c., przedstawiony w apelacji pozwanego.
Ma rację pozwany wskazując, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał w odniesieniu do roszczenia o odszkodowanie podniesionego przez niego zarzutu przedawnienia. Zarzut ten uznany być jednakże musi za nieuprawniony. W sprawie nie znajdował zastosowania art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r., przewidujący roczny termin na dochodzenie od państwa wynagrodzenia za szkodę wyrządzoną przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Znajdował natomiast zastosowanieart. 160 § 6 k.p.a., według którego, roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisuart. 156 § 1albo decyzja, w której organ stwierdził, w myślart. 158 § 2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisuart. 156 § 1.
Powództwo wytoczyli powodowie przed upływem trzech lat od dnia, w którym ostateczna stała się decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 kwietnia 2009 r., stwierdzająca wydanie z naruszeniem prawa w 1954 r. orzeczeń o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomościJ. G..
Ponieważ przepisart. 160 § 1 k.p.a.ograniczył do rzeczywistej szkody odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej, uwzględnione nie mogło być żądanie powodów zasądzenia odszkodowania za utracone korzyści. Niezasadnie więc zarzucają powodowie w apelacji naruszenieart. 361 § 2 k.c.
Podstawę ustalenia odszkodowania za stratę rzeczywistą poniesioną przez poprzednika prawnego powodów wskutek wydania orzeczeń w 1954 r., stanowił operat szacunkowy.
Wobec aktualizacji wyceny dokonanej w postępowaniu apelacyjnym, wartość nieruchomości w części obejmującej działki nieodwracalnie przezJ. G.utracone ustalić należało na 796 500 zł. Jest to różnica kwot 803 600 zł, określającej w opinii wartość wycenionej nieruchomości i 7 100 zł, na którą biegła oznaczyła wartośćdziałki (...), pominiętej przez Sąd Okręgowy, gdyż nie wchodziła ona w skład gospodarstwa rolnego poprzednika prawnego powodów zarówno w dacie faktycznego pozbawienia go władztwa gospodarstwa w 1945 r., jak i w dacie wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność państwa.
Nie naruszył, jak utrzymują w apelacji powodowie, Sąd Okręgowyart. 363 § 2 k.c.przyjmując za podstawę ustalenia odszkodowania wartość nieruchomości według jej rolniczego przeznaczenia.
Uwzględnić właśnie należało stan prawny nieruchomości w dacie wydania orzeczenia niezgodnego z prawem. Skoro więc przedmiotem tego orzeczenia była nieruchomość rolna, to wysokość odszkodowania ustalić należało według aktualnej wartości nieruchomości rolnej.
Suma aktualnej w dacie orzekania w drugiej instancji wartości nieruchomości utraconej przez poprzednika prawnego powodów ( 796 500 zł ) i wartości inwentarza żywego ( 4 212,33 zł ) wynosi 800 712,33 zł. Wyraża ta kwota stratę rzeczywistą poniesioną przezJ. G.na skutek niezgodnego z prawem działania władzy publicznej.
Stosownie do wielkości ustalonych przez Sąd Okręgowy udziałów w spadku powodów, których apelacja podlegała rozpoznaniu, zasądzeniu na ich rzecz w oparciu oart. 160 § 1 k.p.a.podlegało odszkodowanie, wynoszące w przypadkuJ. L.iK. K.1/5 tej kwoty, w przypadkuK. M.iR. O.1/10 tej kwoty, a w przypadkuA. G. (1)3/80 tej kwoty.
Niesłusznie domagali się powodowie naliczenia odsetek od kwot zasądzonych na ich rzecz z tytułu odszkodowania począwszy od daty, w której upłynął termin na spełnienie świadczenia, zakreślony stronie pozwanej w wezwaniu z 17 czerwca 2011 r.
Wysokość odszkodowania ustalona została, zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 363 § 2 k.c., według wartości cen z daty ustalenia odszkodowania.
Wobec uwzględnienia tej zasady powodowie nie poniosą negatywnych skutków spadku wartości pieniądza w okresie po wezwaniu strony pozwanej do spełnienia świadczenia.
Z zapłatą odszkodowania, którego wysokość oznaczona została w wyroku nie pozostawał pozwany w opóźnieniu przed doręczeniem mu opinii stanowiących podstawę ustalenia w wyroku tego odszkodowania.
Dowodu doręczenia pozwanemu operatu szacunkowego, w oparciu o który Sąd Okręgowy ustalił w wyroku wartość odszkodowania, akta sprawy nie zawierają. Sam fakt doręczenia pozwanemu tego operatu jest jednak niewątpliwy, skoro w piśmie z 28 lutego 2014 r. do operatu pozwany odniósł się. Wobec braku dowodu pozwalającego ustalić datę doręczenia pozwanemu operatu, przyjąć należało jako niewątpliwe, że jego treść była mu już znana w dacie sporządzenia pisma, którym do operatu odniósł się.
Opinię zawierającą aktualizację zawartej w tym operacie wyceny i stanowiącą podstawę ustalenia w postępowaniu apelacyjnym wyższego odszkodowania doręczono pozwanemu 13 kwietnia 2017 r.
Natomiast w dniu 21 sierpnia 2015 r. doręczona pozwanemu została opinia, w oparciu o którą ustalił Sąd Okręgowy w wyroku wartość odszkodowania za utracony inwentarz żywy.
W rezultacie odsetki za opóźnienie w spełnieniu przez pozwanego świadczenia odszkodowawczego podlegały na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.zasądzeniu począwszy od 28 lutego 2014 r. od kwot odszkodowania ustalonych według udziałów skarżących powodów w spadku w oparciu o operat szacunkowy, od dnia 21 sierpnia 2015 r. od kwot odszkodowania podwyższonych o wartość inwentarza i od dnia 13 kwietnia 2017 r. od kwot odszkodowania podwyższonych w związku z aktualizacją wyceny nieruchomości.
Jak wskazał Sąd Okręgowy, przepisart. 448 k.c., w brzmieniu umożliwiającym przyznanie w razie naruszenia dobra osobistego temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, wszedł w życie z dniem 28 grudnia 1996 r.
Zgodnie z regułą niedziałania prawa wstecz wyrażoną wart. 3 k.c., nie może zatem ten przepis w brzmieniu nadanym ustawą z 23 sierpnia 1996 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnymieć zastosowania do zobowiązań powstałych wskutek naruszenia dobra osobistego przed dniem 28 grudnia 1996 r.
Podstawy prawnej roszczenie powodów o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną wskutek naruszenia dóbr osobistych krzywdę nie znajduje również w przepisach obowiązującego w czasie naruszenia dóbrkodeksu zobowiązań.
Kodeks ten wprawdzie przewidywał przyznanie poszkodowanemu sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za krzywdę moralną ale tylko w przypadku naruszenia określonej w nim kategorii dóbr, pośród których nie wymieniał dóbr osobistych, w związku z naruszeniem których powodowie dochodzili zadośćuczynienia pieniężnego, w szczególności nietykalności mieszkania.
Wobec braku podstawy prawnej, roszczenie powodów o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę ulec musiało oddaleniu bez potrzeby roztrząsania zarzutów dotyczących przedawnienia.
Sprostowaniu w oparciu oart. 350 § 1 i 3 k.p.c.podlegało oznaczenie w zaskarżonym wyroku strony powodowej przez pominiecieK. G.. Postępowanie wszczęte przez tego powoda Sąd Okręgowy zawiesił postanowieniem z 26 czerwca 2015 r., a podjął z udziałem jego następców prawnych po wydaniu zaskarżonego wyroku.
Charakter sprawy, w której powodowie niewątpliwie występowali jako osoby pokrzywdzone działaniami władzy publicznej i byli subiektywnie przekonani o zasadności wszystkich zgłoszonych roszczeń oraz ich sytuacja materialna, z uwagi na którą korzystali z całkowitego bądź częściowego zwolnienia od kosztów sądowych przemawiały w myślart. 102 k.p.c.za nieobciążeniem ich obowiązkiem zwrotu kosztów stronie pozwanej. Niesłusznie więc zarzuca w apelacji pozwany naruszenie tego przepisu.
Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawieart. 386 § 1 i 385 k.p.c., o kosztach postępowania apelacyjnego - po myśliart. 102 k.p.c.przez obciążenie powodów obowiązkiem zwrotu przeciwnikowi tylko części kosztów zastępstwa prawnego. Za nieobciążeniem powodów, jako strony przegrywającej w większym zakresie niż pozwany, tymi kosztami w całości przemawiała ich sytuacja materialna i życiowa. Z drugiej strony, uwzględnienia wymagało to, że powodowie mieli możliwość, po zapoznaniu się z motywami oddalenia dalej idącego powództwa o odszkodowanie, zweryfikowania swojej oceny w przedmiocie dochodzenia roszczeń, zatem podejmując decyzję o kwestionowaniu wyroku powinni byli uwzględnić następstwa przegrania sprawy w postaci konieczności zwrotu przeciwnikowi kosztów. Na zasadzieart. 83 ust. 2w związku z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano pobrać od pozwanego kwotę wyłożoną ze środków Skarbu Państwa na pokrycie wydatków związanych z aktualizacją wyceny nieruchomości, w zakresie której apelacja powodów odniosła skutek w postaci zasądzenia wyższych odszkodowań.

SSO del. Tomasz Tatarczyk

SSA Piotr Wójtowicz

SSA Anna Bohdziewicz