Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 186/17
Data wyroku: 2017-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska – Statuch, Beata Witkowska, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc

Sygn. akt I Ca 186/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodnicząca: SSO Barbara Bojakowska (spr.)
Sędziowie: SSO Elżbieta Zalewska – Statuch
SSR del. Beata Witkowska
Protokolant:s.. sekr. sąd. Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z powództwaM. B.iM. T.
przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW.
o zadośćuczynienie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 23 lutego 2017 roku, sygnatura akt I C 1072/15

I
zmienia zaskarżony wyrok całości w ten sposób, że:

„1. oddala powództwaM. B.iM. T.w całości;
2. nie obciąża powódekM. B.iM. T.obowiązkiem zwrotu pozwanemu UbezpieczeniowemuFunduszowi Gwarancyjnemu wW.kosztów procesu;
3. nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek SkarbuPaństwa”.

II
nie obciąża powódekM. B.iM. T.obowiązkiem zwrotu pozwanemu Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW.kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 186/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Łasku zasądził od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz powódkiM. B.tytułem zadośćuczynienia kwotę 50 000 zł z odsetkami ustawowymi i odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 1a) oraz kwotę 2417 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2a) i na rzecz powódkiM. T.tytułem zadośćuczynienia kwotę 20 000 zł z odsetkami ustawowymi i odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 1b) oraz kwotę 2417 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2b).
Ponadto Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Łasku kwotę 558,49 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa oraz kwotę 3500 zł tytułem opłat od pozwu, od których powódki zostały zwolnione (pkt 2c).

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski, których istotne elementy przedstawiają się następująco:

w dniu 25 listopada 1997 roku nieznany sprawca, kierujący niezidentyfikowanym samochodem osobowym markiF. (...), naulicy (...)wW.potrąciłK. B., który na skutek odniesionych obrażeń zmarł.
K. B.szedł prawym poboczem. Kierujący samochodemF.jechałw tym samym kierunku, wjechał na pobocze i narożnikowo uderzył w tył pieszego. W chwili wypadku poszkodowany znajdował się w stanie po użyciu alkoholu.
Postanowieniem z 30 grudnia 1997 r. asesor Prokuratury Rejonowej w Poddębicach umorzył dochodzenie w sprawie wypadku wobec niewykrycia sprawcy.
K. B.w chwili śmierci miał 55 lat. Był kawalerem. PowódkaM. T.była konkubiną zmarłego, zaśM. B.jego córką.
W momencie śmierci ojcaM. B.miała 2 lata i 7 miesięcy. Uczestniczyła w jego pogrzebie. Obecnie wspomina ojca, ogląda jego zdjęcia. Tuż po śmierci ojca powódkiM. B.nie dotknęły psychiczne następstwa jego braku. Stało się to później wraz ze wzrostem świadomości o braku ojca w jej życiu, który pomniejszył potencjał rozwojowy powódki o możliwości, które wynikałyby z posiadania ojca, dostępu do niego w realnym życiu, możliwości związanych z procesem wychowywania przez ojca, wsparciem z jego strony, jego obecnością jako wzorca zachowań, wsparciem materialnym,co w konsekwencji spowodowało prawdopodobnie obniżenie możliwości powódki na starcie w dorosłe życie.
W dzieciństwie i w okresie dojrzewania śmierć ojca wywołała u powódki negatywne konsekwencje w sferze funkcjonowania w rodzinie, środowisku szkolnym oraz w relacjachz rówieśnikami.
W dorosłym życiu powódka radzi sobie dobrze i przedwczesna śmierć ojca nie wywołuje już w tych sferach negatywnych skutków.
M. T.tworzyła związek ze zmarłym, choć nie mieszkali razem.Ze związku pochodzi jedno dziecko –M. B.. Powódka odwiedza grób zmarłego.
Śmierć partnera życiowego wywołała u powódki zaburzenia emocjonalne, powódka cierpiała na zaburzenia adaptacyjne będące następstwem wcześniejszego zespołu stresu pourazowego, następującego bezpośrednio po wypadku, w wyniku którego zginął jej partner. Zaburzenia te trwały co najmniej kilka miesięcy.
Sąd dokonał ustaleń faktycznych na podstawie powołanych dowodów z dokumentów, zeznań świadków, przesłuchania powódek i opinii biegłych sądowych, które to dowody korespondują ze sobą i nie budziły wątpliwości, co do wiarygodności.
Sąd ustalił, że do potrącenia pieszego doszło na poboczu jezdni. Choć prawdopodobne są dwie wersje zdarzenia (potrącenie na jezdni lub potrącenie na poboczu), to jednak całokształt materiału dowodowego, zdaniem Sądu, przemawia za przyjęciem, żeK. B.poruszał się prawidłowo po poboczu, zaś kierowca samochodu wjechałna to pobocze.
Sąd Rejonowy stweirdził, że gdyby kierowca pojazdu poruszał się prawidłowo, nie miałby motywacji do oddalenia się z miejsca zdarzenia, pozostawiając poszkodowanego bez pomocy.Podniesiono także, że kierujący pojazdem nie podjął żadnych manewrów obronnychw reakcji na powstały stan zagrożenia.
Ta okoliczność również, zdaniem Sądu wskazuje na przyjęty przebieg zdarzenia,gdyż w razie nagłego zdarzenia, jakim niewątpliwie jest wtargnięcie pieszego na jezdnię przed samochód, automatycznym odruchem kierowcy jest wykonanie manewru hamowaniai zmiany kierunku ruchu w celu uniknięcia zderzenia, nawet gdyby manewr ten okazał się nieskuteczny.
Brak śladów manewrów obronnych na miejscu zdarzenia, w ocenie Sądu, świadczyo tym, że to kierujący pojazdem popełnił błąd w technice jazdy, polegający na niezachowaniu odpowiedniej ostrożności, nieuważnej obserwacji pobocza jezdni i na zjechaniu na pobocze.
Sąd oddalił wnioski pozwanego o dopuszczenie dowodu z łącznej opinii biegłychz zakresu medycyny sądowej i rekonstrukcji wypadków oraz o dopuszczenie dowoduz uzupełniającej opinii biegłego psychologa.
Zwrócono uwagę, iż biegły z zakresu rekonstrukcji wypadków samodzielnie wypowiedział się co do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,w szczególności co do przebiegu zdarzenia i pozycji, w której znajdował się pieszy w chwili kontaktu z samochodem.
Ponadto biegły z zakresu medycyny sądowej nie zajmuje się rekonstrukcją zdarzenia drogowego, a jedynie określeniem obrażeń i mechanizmów ich powstania, co zostało ustalone.
Sąd wskazał, że podstawą odpowiedzialności pozwanego jest art. 51 ust. 2 pkt 1 litera a ustawy o działalności ubezpieczeniowej (…), natomiast podstawę dochodzonego zadośćuczynienia stanowiąart. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c., zaś odpowiedzialność cywilna nieustalonego kierującego nieustalonym samochodem, który potrąciłK. B., wynika zart. 436 § 1 k.c.
Według Sądu spowodowanie śmierciK. B.naruszyło dobra osobiste powódek, w postaci więzi rodzinnych, co powoduje, że roszczenia o zadośćuczynieniesą uzasadnione.
W tych warunkach zasądzono zadośćuczynienia w kwotach: 50 000 zł dlaM. B.i 20 000 zł dlaM. T., uznając, iż są to kwoty odpowiadające wymiarowi krzywdy doznanej przez każdą z powódek.
O odsetkach za opóźnienie orzeczono na podstawieart. 481 § 1 k.c.z uwzględnieniem brzmienia przepisu po nowelizacji z 1 stycznia 2016 r.
Wskazano, że w toku postępowania likwidacyjnego 10 kwietnia 2015 r. pozwany odmówił wypłaty na rzecz powódek zadośćuczynienia, a zatem od dnia następnego pozostawał w opóźnieniu co do zapłaty kwoty objętej pozwem.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia powódek, ponieważ zgodnie zart. 4421§ 2 k.c.termin przedawnienia wynosi w niniejszej sprawie20 lat. Ponadto nieustalony kierujący samochodem markiF. (...)dopuścił się występkuzart.177 § 2 k.k.w związku zart.178 k.k.(wg.k.k.obowiązującego w dniu zdarzenia analogicznego występku zart.145 § 2 k.k.).
Sąd podniósł, że kierujący samochodem spowodował wypadek, którego następstwem była śmierćK. B.. Ponadto uciekł z miejsca wypadku, co świadczy, zdaniem Sądu o tym, że zdawał sobie sprawę, że nie zachował należytej ostrożności, mógł też byćpod wpływem alkoholu albo środków odurzających.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, zasądzając od pozwanego na rzecz każdej z powódekpo 2417 zł.
Na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust.1uokssc iart. 98 § 1 k.p.c.zasądzono od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Łasku kwotę 558,49 zł tytułem wydatków poniesionych z sum budżetowych Skarbu Państwa na wynagrodzenie biegłych oraz kwotę 3 500 zł tytułem opłat od pozwu, od których powódki były zwolnione.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodził się pozwany, który zaskarżył przedmiotowe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając:

1
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, ti.

a)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 245 k.c.i w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.poprzez wyciągnięcie wniosków sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności wyciągnięcie jednostronnych, niewłaściwych wniosków płynących z opinii biegłego sądowego mgr. liż.M. M., sporządzonej w sprawie o sygn. akt I C 665/15, a także przyznanie waloru wiarygodności i oparcie rozstrzygnięcia na zakwestionowanej przez pozwanego, niejasnej i wymagającej uzupełnienia opinii biegłego z zakresu psychologii,a w konsekwencji poczynienie nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznegoi okoliczności zdarzenia z dnia 25 listopada 1997 r. oraz więzi łączących powódkęM. T.zK. B., tj. ustalenie, że:
- szkoda z dnia 25.11.1997 r. na osobieK. B.wynikła z występku, popełnionego przez N/N kierującego pojazdem mechanicznym, podczas gdy w niniejszej sprawie brak jest okoliczności wskazujących na dopuszczenie się przez N/N kierującego naruszeń, które kwalifikowałyby jego zachowanie jako przestępstwo, na skutek którego śmierć poniósłK. B.,
-K. B.szedł prawym poboczem, a do zdarzenia doszło na poboczu drogi, na które wjechał N/N kierujący pojazdem mechanicznym, podczas gdy taka wersja zdarzenia jest dowolna i nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, albowiem jak wynika z opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych inż.M. M., niewykluczone jest, że poszkodowany poruszał się prawą stroną jezdni, a zatem, że do zdarzenia doszło na jezdni, a nie na poboczu, zaś obydwie wersje zdarzenia są równie prawdopodobne,
- kierujący N/N pojazdem mechanicznym nie zachował „odpowiedniej ostrożności", w sytuacji gdy brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw w zebranym w sprawie materiale dowodowym, nie wykazano na czym to naruszenie miałoby polegać, zaśprawo o ruchu drogowymnie przewiduje pojęcia „odpowiedniej ostrożności", a rozróżnia ostrożność zwykłą i szczególną,
- brak jest podstaw do przypisania przyczynienia się poszkodowanegoK. B.do szkody, w sytuacji gdy z dowodu z dokumentu - opinii rekonstrukcyjnej inż.M. M.wynika, że poszkodowanyK. B.przyczynił się do zaistnienia szkody w stopniu znacznym, albowiem poruszał się prawą stroną drogi (czy to jezdnią, czy poboczem), czym naruszył przepisart. 11 ustawy prawo o ruchu drogowymi stworzył zagrożenie w ruchu drogowym,
- na skutek śmierciK. B.zostało naruszone dobro osobiste powódkiM. T., w sytuacji gdy, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań samej powódkiM. T.oraz zeznań świadków:E. K.iE. O.wyniaka, że powódkaM. T.jedynie pracowała zK. B.w jednym zakładzie pracy, zaś pomimo posiadania z nim dziecka, nie mieszkała z nim wspólnie, a mieszkała w swoim domu rodzinnym wraz ze swoją mamą i bratem, nie tworzyła z nim związku,K. B.przyjeżdżając do powódki odwiedzał córkęM. B., zaś powódka ani razu nie odwiedziła poszkodowanego w szpitalu po wypadku, stąd brak jest podstaw do uznania,że powódkaM. T.pozostawała w związku partnerskim (konkubenckim) zK. B.oraz że łączyła ją z poszkodowanym tak silna więź emocjonalna, iż zasługiwałaby ona na miano dobra osobistego powódki,
- oparcie rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia istnienia szczególnej więzi pomiędzy powódkąM. T.a zmarłymK. B.oraz zakresu krzywdy i konsekwencji w życiu powódki śmierciK. B.na opinii biegłego sądowego z -zakresu psychologii, która to opinia została wydanaz pominięciem istotnych okoliczności wynikających z zeznań powódkioraz słuchanych w toku postępowania świadków, a jednocześnie sprzecznaz treścią zeznań powódkiM. T., a zatem jako taka wydanana podstawie przyjęcia wadliwych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
b)art. 231 k.p.c.poprzez uznanie za ustalone, że do potrącenia pieszego doszłona poboczu drogi, zaś N/N kierujący pojazdem mechanicznym jest wyłącznym sprawcą zdarzenia oraz wyprowadzenie tych okoliczności z faktu, że N/N kierujący nie pozostawił na miejscu wypadku żadnych śladów hamowaniaoraz oddalił się z miejsca zdarzenia, co w ocenie Sądu świadczy o popełnieniu przez niego naruszeń, błędzie w technice jazdy i niezachowaniu odpowiedniej ostrożności, co doprowadziło do wypadku i stanowi czyn kwalifikowanyjako przestępstwo, w sytuacji gdy zaistnienia przestępstwa nie można domniemywać, zaś brak jest możliwości wnioskowania, że skoro N/N kierujący oddalił się z miejsca zdarzenia, to jest on sprawcą wypadku.

2
naruszenie prawa materialnego, w postaci:

a
art. 4421§ 2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że szkoda z dnia 25 listopada 1997 r. na osobieK. B.wynikłaz występku, popełnionego przez N/N kierującego pojazdem mechanicznym,a zatem roszczenie powódek o naprawienie szkody ulega przedawnieniuz upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa, bez względuna to kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanejdo jej naprawienia, podczas gdy zasadnym było uznanie, że roszczenie powódek uległo przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym dowiedziały się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia,zaś powództwo powinno być z tego względu oddalone w całości, albowiemw niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że doszło do popełnienia przestępstwa przez N/N kierującego mechanicznym, którego skutkiem była śmierćK. B.,

b
art. 4421§ 2 k.c.w zw. zart. 2 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. Prawoo ruchu drogowym(obecnieart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym) orazart. 145 k.k.(obecnieart. 177 § 2 k.k.) poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że na N/N kierującym pojazdem mechanicznym w okolicznościach zdarzenia nie zachował odpowiedniej ostrożności, zjechał na pobocze i doprowadził do wypadku, w sytuacji gdy brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw w zebranym w sprawie materiale dowodowym,

c
art. 4421§ 2 k.c.w zw. zart. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. Prawoo ruchu drogowym(obecnieart. 44 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawoo ruchu drogowymorazart. 145 k.k.iart. 164 § 1 k.k.(obecnieart. 177 § 2 k.k.iart. 162 k.k.) poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie,że pozwany Fundusz odpowiada w ramach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za czyn, który nie jest związany z ruchem pojazdu tj. ucieczka z miejsca zdarzenia i nie udzielenie pomocy ofierze, podczas gdy brak jestku temu jakichkolwiek podstaw w zebranym w sprawie materiale dowodowym,

d
art. 362 k.c.w zw. zart. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. Prawoo ruchu drogowym(obecnieart. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym) poprzez jego niewłaściwą interpretację, tj. uznanie,że poszkodowanyK. B.nie przyczynił się do powstania szkody, podczas gdy jak wynika z całokształtu materiału dowodowego,w tym z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy postępowania karnego przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę RejonowąwP.Ds. 1034/97 (a szczegółowo wymienionych w odpowiedzina pozew) oraz z opinii biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych mgr inż.M. M.sporządzonej w niniejszej sprawie poszkodowanyK. B.w porze nocnej, na nieoświetlonej drodze, będąc ubranym w ciemne, niekontrastujące z otoczeniem ubranie, a także będąc w stanie po użyciu alkoholu nieprawidłowo poruszał się prawa strona drogi (po jezdni bądź po poboczu) i nie ustąpił miejsca nadjeżdżającemu pojazdowi, czym rażąco naruszył przepisyprawa o ruchu drogowym-art. 8 ust. 1 i 2ówcześnie obowiązującejustawy prawo o ruchu drogowym(obecnieart. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym) oraz stworzył zagrożenie w ruchu drogowym,

e
art. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez ich niewłaściwą interpretację i uznanie, że powódkaM. T.wykazała, iż na skutek śmierciK. B.zostało naruszone jej dobro osobiste w postaci szczególnej więzi z ojcem jej dziecka,K. B., podczasgdy brak jest uzasadnienia dla takiego rozstrzygnięcia w okolicznościach sprawy, w tym przede wszystkim wobec zeznań samej powódki, z których wynika, że nigdy nie mieszkała ona wspólnie z poszkodowanym,nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, nie łączyła ich wspólnota ekonomiczna, zaś ich kontakty nie były częste ani zażyłe, a ponadto powódka ani razu nie odwiedziła rannegoK. B.w szpitalu, co wskazuje, że nie była ona tak silnie związana z ojcem swojej córki, jak to przyjąłSąd Rejonowy, a zatem nie można uznać, że łączyła ich tak silna więź emocjonalna, że zasługiwałaby na miano dobra osobistego powódki,oraz że przeżycia powódki po śmierciK. B.były na tyle silnei negatywne, że wymagały one rekompensaty pieniężnej,

f
art. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 448 k.c.iart. 4421§ 2 k.c.poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że odsetki od zasądzonego zadośćuczynienia należą sięod dnia następnego po wydaniu przez pozwanego decyzji o odmowie wypłaty świadczenia na rzecz powódek, w sytuacji gdy odsetki winny zostać zasądzone najwcześniej od dnia wyrokowania, albowiem to dopiero w tym dniuSąd Cywilny ustalił, że w niniejszej sprawie doszło do zaistnienia przestępstwa, a także ustalił okoliczności sporne pomiędzy stronami, w tym zakres doznanej przez powódki krzywdy oraz wysokość należnegoim zadośćuczynienia, a zatem pozwany dowiedział się o obowiązku zapłaty nieprzedawnionej części roszczenia, w wysokości ustalonej na mocy uznania sędziowskiego, dopiero z chwilą wydania wyroku,

g
art. 109 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych(...)i(...)(Dz.U. 2003, Nr 124, poz. 1152 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w dniu10 kwietnia 2015 r. roszczenia powódek były wymagalne, w sytuacji gdy pozwany otrzymał dokumenty konieczne do ustalenia okoliczności wypadku oraz czy zachodzi w ogóle odpowiedzialność pozwanego dopiero w dniu02 kwietnia 2015 r., a zatem w dacie, od której Sąd zasądził odsetkiod przyznanego powódkom zadośćuczynienia (tj. w dniu 11 kwietnia 2015 r.), pozwany nie pozostawał jeszcze w opóźnieniu z zapłatą zadośćuczynienia, albowiem nie upłynął jeszcze ustawowy termin na wypłatę świadczenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł, na mocyart. 382 k.p.c.dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci wyroku z dnia 22 marca 2017 r. Sądu Okręgowego w Sieradzu, I Wydział Cywilny, wydanego w sprawieo sygn. akt I Ca 78/17, w którym Sąd II instancji na skutek apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Łasku, I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn.akt I C 665/15 i oddalił powództwo w całości, zaś przedmiotem tego postępowania były roszczenia osób bliskich po śmierciK. B.w związku z wypadkiem25 listopada 1997 r., a zatem przedmiot tamtej sprawy był tożsamy z przedmiotem sprawy niniejszej, o zmianę wyroku poprzez:
- oddalenie powództwa każdej z powódek w całości,
- zasądzenie od każdej z powódek na rzecz pozwanego Fundusz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji, według norm przepisanych zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i proporcjonalniedo wyniku końcowego sprawy,
- zasądzenie od każdej z powódek na rzecz pozwanego Funduszu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji. według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację strona powodowa niosła o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanego na rzecz każdej z powódek kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna, a jej uwzględnienie musiało skutkować zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem obu powództw w całości.
Sąd Odwoławczy rozpatrujący przedmiotową sprawę miał także na względzie stanowisko jakie zapadło w sprawie o sygn. akt I Ca 78/17 tut. Sądu Okręgowego,gdyż roszczenia będące przedmiotem tamtego postępowania, miały tożsamą podstawę faktyczną, tj. wypadek z dnia 25 listopada 1997 r., na skutek któregoK. B.poniósł śmierć. Jednak mając na uwadze przepisy postępowania cywilnego,a w szczególności zasadę bezpośredniości procesu, zasadnym było rozważenie okoliczności faktycznych i wyciągniętych na ich podstawie wniosków, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu Okręgowego rozpatrującego przedmiotową sprawę, zasadne jest stanowisko skarżącego, że Sąd Rejonowy nie miał wystarczających podstaww zgromadzonym materiale dowodowym, aby ustalić, iż w niniejszej sprawie śmierćK. B.nastąpiła na skutek popełnienia przestępstwa (zart. 145 § 2 i 4 k.k.– obowiązującego w dacie zdarzenia – obecnieart. 177 § 2 k.k.) przez nieznanego sprawcę,co z kolei przełożyło się na treść rozstrzygnięcia i doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania norm prawa materialnego w postaciart. 4421§ 2 k.c.orazart. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c.
W kontekście powyższego Sąd drugiej instancji rozważył na nowo cały zebranyw sprawie materiał dowodowy i dokonał jego własnej oceny w ramach przyznanejmu na mocyart. 382 k.p.c.kompetencji.
Odnosząc się zatem do zarzutów naruszenia prawa procesowego, tj.art. 233 § k.p.c.należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż do śmierciK. B.doszło na skutek obrażeń powstałych najprawdopodobniej wskutek potrąceniago przez sprawcę, poruszającego się samochodem o nieustalonych numerach, co wynikaz opinii biegłego, a ponadto z charakteru obrażeń poszkodowanego.
Bezsporne jest również to, że postępowanie karne zostało umorzone z uwagina niewykrycie sprawcy, co powoduje, iż dla ustalenia możliwości zastosowania w sprawie dwudziestoletniego okresu przedawnienia sąd cywilny powinien stwierdzić popełnienie przez kierującego pojazdem samochodowym występku, ustalając podmiotowe i przedmiotowe znamiona przestępstwa według zasad prawa karnego. Kontrowersja pojawia sięna płaszczyźnie uznania przez Sąd pierwszej instancji, że do tragicznej śmierci doszło wskutek popełnienia przestępstwa zart. 145 § 2 i 4 k.k.obowiązującego w dacie zdarzenia, obecnie zaśart. 177 § 2 k.k., którego znamiona czyny zabronionego, zarówno w obecnej regulacji prawnej jak i poprzedniej – dawnymkodeksie karnym– są tożsame.
W orzecznictwie i piśmiennictwie ugruntowane jest stanowisko, że w przypadkach nieobjętychart. 11 k.p.csąd cywilny ma kompetencje do samodzielnego stwierdzenia, czy czyn niedozwolony, stanowiący źródło szkody, jest przestępstwem. Musi jednak tego dokonać w zgodzie z regułami prawa karnego, co oznacza konieczność ustalenia znamion przedmiotowych i podmiotowych przestępstwa (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 czerwca 1969 r., I PR 157/69, nie publ., z dnia 29 czerwca 1971 r., I PR 84/71, nie publ., z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CRN 108/90, nie publ., z dnia 7 lutego 2000 r., I CKN 208/98, nie publ., z dnia 27 października 2010 r., V CSK 107/10, nie publ., z dnia 21 października 2011 r., IV CSK 46/11, nie publ., z dnia 18 stycznia 2012 r., II CSK 157/11, OSNC-ZD, nr B, poz.30, z dnia 21 listopada 2001 r., II UKN 633/00, OSNP 2003, nr 17, poz. 422; z dnia 25 stycznia 2002 r., II UKN 797/00, OSNP 2003, nr 22, poz. 548; z dnia 18 grudnia 2008 r., III CSK 193/08, nie publ., z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 146/10, nie publ., oraz z dnia 19 lipca 2012 roku, II CSK 653/11, OSNC 2013, nr 4, poz. 50).
W sprawach których brak jest ustalenia sprawcy wypadku sąd cywilny może stwierdzić, iż czyn niedozwolony niezidentyfikowanego sprawcy wypadku komunikacyjnego stanowi przestępstwo, po uprzednim ustaleniu, na podstawie przedstawionych dowodów i przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych, że sprawcy temu można przypisać winę.
Podkreślenia wymaga przy tym, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych oraz przedstawienia dowodów pozwalających na zrekonstruowanie przez sąd orzekający strony przedmiotowej i podmiotowej czynu sprawcy wypadku komunikacyjnego, którego tożsamości nie ustalono i umożliwiających zakwalifikowanie tego czynu jako przestępstwa, spoczywa, zgodnie z ogólnymi regułami, na pokrzywdzonym.
Stypizowany czyn zabroniony, wyczerpujący znamiona przestępstwa przepisu prawa karnego, dotyczy przestępstwa materialnego, a zatem takiego, którego karalność zależyod powstania skutku przestępnego. W rezultacie, rozpatrując realizację znamion strony przedmiotowej czynu, należało rozważyć, czy skutek w postaci śmierciK. B.
można obiektywnie przypisać nieustalonemu sprawcy i na czym polegała jego wina. Sąd pierwszej instancji oparł swoje ustalenia w omawianym zakresie na postanowieniu o umorzeniu dochodzenia w sprawie Ds. 1034/97. oraz na opinii biegłego wydanej w sprawie I C 665/15 Sądu Rejonowego w Łasku.
Należy w całości podzielić zarzut pozwanego dotyczący naruszenia przez Sad Rejonowyart. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 245 k.ciart. 278 § 1 k.p.c.poprzez wyciągnięcie wniosków całkowicie sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Biegły z zakresu ekspertyzy wypadków drogowych, wydający opinię, zwrócił uwagę na kilka wariantów przebiegu wypadku oraz zaakcentował, że do potrącenia doszło, gdy pieszy był skierowany – w przybliżeniu – tyłem w stosunku do samochodu drugiego uczestnika zdarzenia, potrącenie nastąpiło narożnikowo, pieszy był w pozycji wyprostowanej lub do niej zbliżonej. Jednak wobec braku pojazdu, braku dostatecznych śladów umożliwiających oszacowanie toru ruchu tego pojazdu, a także braku możliwości określenia toru ruchu pieszego bezpośrednio przed wypadkiem oraz precyzyjnego miejsca jego potrącenia oraz, że ślady na drodze mogą wskazywać, że do potrącenia pieszego mogło dojśćna poboczu drogi lub , że do potrącenia pieszego doszło na jezdni w bliskości jej prawej krawędzi (wnioski z opinii – k. 132 - 134).
Biegły zauważył, że obie wersje miejsca potrącenia pieszegosą równie prawdopodobne, co zdaniem Sądu Odwoławczego, w tej sytuacji powodowało konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy przesłanek odpowiedzialności karnoprawnej domniemanego sprawcy, skoro pojawiły się na tym polu istotne wątpliwości.
W ramach konstrukcji obiektywnego przypisania skutku wyróżnia się dwie podstawowe płaszczyzny rozważań. Płaszczyzna przyczynowa służy ustaleniu powiązańo charakterze czysto kauzalnym przez wykazanie, że podjęte przez podmiot odpowiedzialności karnej zachowanie sprawcze było elementem uruchamiającym łańcuch powiązań przyczynowych prowadzących do skutku przestępnego. Płaszczyzna normatywna obiektywnego przypisania sprowadza się do ustalenia powiązań normatywnych pozwalających zakreślić krąg zachowań karalnych – w wymienionym obszarze kluczowe jest odwołanie się do kryterium reguł postępowania z dobrem prawnie chronionym,a więc tzw. reguł ostrożności.
W niniejszej sprawie na płaszczyźnie przyczynowej, zachodzi związek między uderzeniem samochodu w poszkodowanego, a jego zgonem, natomiast nie możnatego stwierdzić na płaszczyźnie normatywnej. Spowodowanie przez sprawcę skutku jako element strony przedmiotowej czynu zabronionego musi być bowiem następstwem naruszenia zasad ostrożności. Nie każde jednak naruszenie reguł ostrożności pozwala na przypisanie sprawcy tego naruszenia popełnienia przezeń czynu zabronionego, a zwłaszcza spowodowanie określonego w ustawie skutku.
Należy podkreślić, że zgodnie zart. 5 § 2 k.p.k.niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Mając na uwadze wymienioną obowiązującą w prawie karnym zasadę domniemania niewinności, trzeba było stwierdzić, że w sprawie niema przekonujących dowodów wskazujących, że zachowanie nieznanego kierowcy było bezprawne. Tylko w przypadku istnienia dowodów jednoznacznie wskazującychna sprawstwo podmiotu odpowiadającego karnie można uznać, że skutek określony w typie czynu zabronionego można mu obiektywnie przypisać.
W sprawie cywilnej reguły ustalenia popełnienia czynu niedozwolonego w postaci przestępstwa wymagają przedstawienia dowodów winy sprawcy wypadku. Przy czym pokrzywdzony musi przedstawić dowody, z których wynika nie tylko skutek, w postaci śmierci, ale przebieg wypadku i wina sprawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dokonując rekonstrukcji zdarzenia oparł się na jednej z wersji przedstawionej przez biegłego, pomijając przy tym pozostałe istotne wnioski płynące z opinii biegłego, w szczególności fakt, że nie można ustalić dokładnego miejsca wypadku ( czy była to jezdnia czy pobocze), toru ruchu poruszających się uczestników wypadku, a przy jednej z możliwych wersji kierujący jadąc z prędkością 50 km/h nie miał żadnych możliwości na uniknięcie wypadku poprzez wykonanie manewru hamowania, czy zmiany pasa ruchu, ponieważ pieszy idąc w nocy w ciemnym ubraniu nie mógł być przez kierowcę zauważony. Nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że oddalenie się sprawcy z miejsca wypadku przemawia za wersją potrącenia pieszego na poboczu, a brak śladów hamowania za niezachowaniem szczególnej ostrożności. Jest to tylko niczym nieuprawnione domniemanie sprzeczne z opinią biegłego oraz doświadczaniem życiowym. Zwykle bowiem samochód porusza się po jezdni, a pieszy idzie przy krawędzi jezdni, kiedy pobocze jest nieutwardzone. Brak było przy tym dowodu na to, aby nastąpił nagły zjazd samochodu na poboczne, a także brak było śladów pochodzących od poszkodowanego na poboczu. Zmarły leżał w rowie a torba z zakupami na drodze. Nadto ślady, na poboczu, na które powołuje się biegły, były widoczne tylko na fotografii, ale nie ostały opisane w protokole z miejsca wypadku. Zachodzi zatem wątpliwość czy miały one jakikolwiek związek z wypadkiem. Natomiast z opinii biegłego wynika jednoznacznie, że nie jest możliwe ustalenie przebiegu wypadku, a obie wersje są tak samo prawdopodobne. Aby poczynić ustalenia, których dokonał Sąd muszą istnieć dowody w oparciu o które można dokonać z dużym prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością rekonstrukcji wypadku z przypisaniem winy sprawcy potrącenia.
Dodatkowo należy zauważyć , że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, żeK. B.w chwili tragicznego zdarzenia drogowego znajdował się w stanie po użyciu alkoholu (wynik badania krwi – k. 24 – 24 verte akt Ds. 1034/97). Ponadto do zderzenia doszło w nocy a więc w warunkach ograniczonej widoczności. W tej sytuacji nie sposób jednoznacznie rozstrzygnąć, czy nieznany kierowca nie zachował reguł ostrożności wymaganych w ruchu drogowym, a zwłaszcza, czy z wystarczającą uwagą obserwował jezdnię, tak, aby uniknąć potracenia osoby bliskiej powódek . W niniejszej sprawie nie jest wykluczone bowiem, że poszkodowany wskutek spożycia alkoholu zatoczył się na jadący samochód, a przejeżdżający po tym samym pasie ruchu kierowca, nawet przy zachowaniu reguł ostrożności, mógł nie dostrzec w porę znajdującego się na trasie jego przejazduK. B., wskutek czego doszło do potrącenia pieszego.
Powyższe wątpliwości powodują, że nie można było obiektywnie przypisać nieznanemu kierowcy winy w spowodowania wypadku.
Trzeba więc uznać, że Sąd Rejonowy z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.ustalił,że zachowanie nieustalonego kierowcy samochodu było zawionie oraz wypełnia pozostałe elementy struktury przestępstwa, co wobec podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, wyłącza możliwość dochodzenia kompensaty szkody przed sądem.
Przechodząc do zarzutu naruszeniaart. 4421§ 2 k.c., należało uznać, że skoro powódki nie udowodniły że krzywda, której doznały wskutek śmierci ojca i partnera wynikłaz występku, o którym mowa wart. 145 § 2 i 4 k.k.obowiązującego w dacie zdarzenia, wówczas nie znajduje zastosowania 20 – letni termin przedawnienia dochodzonego roszczenia. W takim razie relewantnym przepisem jestart. 4421§ 1 k.c., zgodniez którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział sięo szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia; jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Do śmierciK. B.doszło 1 grudnia 1997 roku, zaś do wypadku 25 listopada 1997 r., natomiast powództwo zostało wytoczone 18 grudnia 2015 roku (data wpływu do Sądu). Wobec tego, przyjmując nawet 10 – letni termin przedawnienia, roszczenie powodów nie mogło być dochodzone przez Sądem, z uwagi na zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia, do którego doszło najpóźniej z upływem 1 grudnia 2007 roku.
Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalenia, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie (zob. uchwała SN, Izba Cywilna, z dnia 17 lutego 2006 r. III CZP 84/05, Lex nr 171726).
Dlatego też bezprzedmiotowe stało się rozważanie pozostałych zarzutów dotyczące naruszenia prawa procesowego i materialnego zawartych w apelacji.
Z omówionych przyczyn Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwa oddalił (pkt I.1. sentencji wyroku)i nie obciążył powódek obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu (pkt I.2. sentencji wyroku).
Jakkolwiek powódki należało uznać za przegrywające sprawę przed Sądem Rejonowym w całości, to w ocenie Sądu drugiej instancji, okoliczności sprawy przemawiały za zastosowaniem wobec nich dobrodziejstwa zart. 102 k.p.c.
Zdaniem Sądu Okręgowego okolicznościami tymi są: trudna sytuacja finansowa powódek wyrażająca się w zwolnieniu ich od kosztów sądowych oraz skomplikowany charakter sprawy, mogący stworzyć po stronie powodowej usprawiedliwione przekonanie,że ich roszczenie jest zasadne.
Sąd Odwoławczy na mocyart. 102 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.nie obciążył również powódek obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów postępowania apelacyjnego(pkt II sentencji wyroku) poniesionymi przez pozwanego. Sąd uwzględnił bowiem,że konieczność wniesienia apelacji wynikała z błędnego stanowiska Sądu Rejonowegow zakresie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powódek, który okazał się zasadny, a nie niesumiennego ich działania, gdyż mogły mieć subiektywne przekonanie o zasadności swojego żądania, zważywszy na rozmiar doznanej przez nich krzywdy.