Sąd Okręgowy w Łodzi
V Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ka 1449/16
Data wyroku: 2017-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt V Ka 1449/16

UZASADNIENIE
P. K. (1),R. S. (1)iS. S. (1)zostali oskarżeni o to, że:
w okresie od maja 2002 roku do dnia 07 listopada 2002 roku wŁ., działając z góry powziętym zamiarem, wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli powierzone im mienie w postaci pieniędzy w łącznej kwocie 22 234 zł na szkodęfirmy (...)z siedzibą wZ.,
tj. o czyn zart.284 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 11 lipca 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt V K 994/15uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzucanego im czynu, przejmując koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa.
Powyższy wyrok zaskarżył prokurator w całości na niekorzyść wszystkich oskarżonych.
Orzeczeniu temu zarzucił:

1
błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na jego treść, skutkujący niezasadnym uniewinnieniem oskarżonych od popełnienia zarzucanego im czynu, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, w szczególności uwzględnienie następujących okoliczności:

⚫

wystawianie faktur VAT z odroczonym terminem płatności, płatnych w formie bezgotówkowej, za które zapłatę pobrano gotówką w dniu ich wystawienia lub bezpośrednio potem,

wystawianie dowodówKPw formie nieobowiązującej w spółce, których oznaczenia nie odpowiadały rzeczywistym transakcjom,

fakt nie odprowadzenia należności pobranych na podstawie wymienionych faktur w łącznej kwocie 21 664, 69 złotych do głównej siedziby Spółki,

częściowo wyjaśnień oskarżonegoR. S. (1)oraz treści notatki ze spotkania wZ.z dnia 6 listopada 2002 roku, zeznańR. W.iR. R.,

dokonana z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, prowadzi do wniosku, iż oskarżeniR. S. (1)iP. K. (1)wypełnili swoim zachowaniem ustawowe znamiona przestępstwa zart.284 § 2 k.k.w zw. zart.12 k.k., a oskarżonyS. S. (1)przestępstwa określonego wart.284 § 2 k.k.

2
obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia polegającą na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów to jestart. 7 k.p.k.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonych w toku postępowania dowodów, podczas gdy swobodna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego powinna prowadzić do wydania wyroku skazującego.

W konkluzji prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja prokuratora jest zasadna w zakresie dotyczącym oskarżonychR. S. (1)iP. K. (1), a taka jej ocena musiała skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku, co do tych oskarżonych i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi. Natomiast sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia tej apelacji w zakresie dotyczącym oskarżonegoS. S. (1), a to przede wszystkim z tego względu, że w samym środku odwoławczym brak jest jakichkolwiek argumentów wspierających podniesiony w jego części wstępnej zarzut mający dotyczyć również tego oskarżonego.
Na podstawieart. 457 § 2 k.p.k.w zw. zart. 423 § 1a k.p.k.sąd odwoławczy ograniczył uzasadnienie wyroku do części dotyczącej oskarżonychR. S. (1)iP. K. (1).
Na wstępie zauważyć należy, że szereg krytycznych uwag pod adresem sądów pierwszej instancji, zawartych w uzasadnieniach poprzednich wyroków Sądu Okręgowego w Łodzi wydanych w sprawach o sygn. akt V Ka 475/14 i V Ka 492/15, zachowuje nadal aktualność, gdyż wydając zaskarżony wyrok Sąd Rejonowy w dalszym ciągu ich nie uwzględnił, a w konsekwencji nie zastosował się do wytycznych sądu odwoławczego. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że we wspomnianych judykatach Sąd Okręgowy zarzucił sądom pierwszej instancji, iż nie przeprowadziły analizy powiązanych ze sobą dowodów, w tym wyjaśnień oskarżonych, lakonicznie i zbiorczo oceniły dowody, nie wyciągnęły z tego żadnych logicznych wniosków, co do tego, jakie fakty uznały w związku z tym za udowodnione, a jakie nie. Do uzasadnienia zaskarżonego wyroku wszystkie powyższe uwagi zachowują swoją aktualność. Wystarczy tylko podnieść, że oceny obszernego przecież materiału dowodowego sąd a quo dokonał na zaledwie dwóch stronach pisemnych motywów swojego rozstrzygnięcia. Pozostałą cześć tego uzasadnienia zajmuje przytoczenie treści przeprowadzonych dowodów oraz pozbawiona w tym stanie rzeczy podstaw konstatacja, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowań prowadzonych w niniejszej sprawie brak jest możliwości przypisania oskarżonym sprawstwa w zakresie zarzuconego czynu (k. 2007 akt sprawy).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (tak m.in. wyrok z 3 września 1998 r., V KKN 104/98, Prok. i Pr. 1999, wkładka do z. 2, poz. 6, a przedtem i później szereg judykatów wyrażających ten sam pogląd), przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną przepisuart. 7 k.p.k., tylko wówczas, gdy:
a) jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy,
b) stanowi wyraz rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego,
c) jest zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a nadto zostało wyczerpująco i logicznie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku.
Po raz kolejny należy zgodzić się ze stanowiskiem prokuratora, iż sąd a quo zaniechał pogłębionej oceny zachowań poszczególnych oskarżonych w odniesieniu do całości zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem treści wyroku tegoż Sądu z dnia 30 września 2010 r. (V K 283/10) i zasadą zart.443 k.p.k.(reformationis in peius). Sądmeritidokonał oceny wyjaśnień oskarżonych i świadków zbiorczo, nie odwołując się do poszczególnych dowodów, a szczególnie razi ogólnikowością ocena wyjaśnień oskarżonegoR. S. (1), które zdają się mieć kluczowe znaczenie w sprawie, ale równocześnie oskarżony ten jest przecież żywotnie zainteresowany wynikiem postępowania w tej sprawie. Zatem wyjaśnienia tego oskarżonego winny podlegać analizie i ocenie pod względem ich prawdziwości i wiarygodności nie tylko poprzez odniesienie się do notatki z dnia 6 listopada 2002 r., która może mieć jedynie znaczenie pomocnicze, ale przede wszystkim w powiązaniu ze spornymi fakturami i dowodamiKP(z wyjątkiem oczywiściefaktury VAT Nr (...)wystawionej wZ.przezG., oraz dowodu KW Nr(...)wystawionego przez kontrahenta –przedsiębiorstwo (...)), które jak wynika z dotychczas przeprowadzonych dowodów zostały wystawione przezR. S.bądź wygenerowane z jego systemu, a na niektórych wprost widnieje podpis tego oskarżonego jako również tej osoby, która otrzymała pieniądze za daną fakturę. Pomijanie przez sąd pierwszej instancji tych okoliczności w toku oceny czy oskarżeniR. S.iP. K.dopuścili się zarzucanego czynu jest całkowicie dowolne i nieuprawnione w świetle przeprowadzonych dowodów. Wymienieni oskarżeni byli ostatnimi, którzy mieli w dyspozycji pieniądze z tych faktur i ich nie odprowadzili do centralifirmy (...)wZ., gdyby bowiem było inaczej, to jak wynika z zeznań księgowej świadkaM. K.te pieniądze znajdowałyby się w takiej czy innej postaci wfirmie (...), nawet gdyby tam wpłynęły bez wskazania od jakiego kontrahenta pochodzą. Tak się jednak nie stało i dotychczas szkoda w tym zakresie nie została zrekompensowana. Sąd Rejonowy oceniając wyjątkowo pobieżnie materiał dowodowy zupełnie tych okoliczności nie dostrzega i z sobie tylko znanych powodów, oskarżonychR. S.iP. K.uniewinnia od zarzucanego im czynu.
Wobec tego nadal pozostają aktualne pytania, postawione przez Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 września 2015 r. w sprawie o sygn. akt V Ka 492/15, na które sąd a quo nawet nie próbował udzielić odpowiedzi, chociaż w oparciu o przeprowadzone dowody udzielenie takiej odpowiedzi zgodnie z zasadami wynikającymi zart. 7 k.p.k., bez potrzeby odwoływania się doart. 5 § 2 k.p.k., było nie tylko możliwe, ale konieczne.
Zatem sąd pierwszej instancji, co trafnie podnosi skarżący, odwołując się do argumentacji przedstawionej również w dwóch wcześniejszych apelacjach oskarżyciela publicznego, nie udzielił odpowiedzi na następujące pytania:
- skoro bezspornie ustalono, że powstał niedobór pieniędzy, które powinny być przekazane do centrali pokrzywdzonej firmy, a Sąd uniewinnił oskarżonychR. S.iP. K.od jego spowodowania, to jak ten niedobór powstał? Sąd Rejonowy nie przedstawia w tym zakresie żadnej alternatywy bardziej lub równie prawdopodobnej jak ta wynikająca z aktu oskarżenia, z ograniczeniem jej do tych tylko oskarżonych; z uzasadnienia można jedynie się domyślać, że być może sąd a quo upatrywał możliwość powstania niedoboru w pewnych nieprawidłowościach dotyczących sfery finansowo-księgowej oddziału(...)firmy (...)wskazanych w opinii biegłej z zakresu księgowości, ale wprost tego nie wskazał, a nadto – co trzeba podkreślić - nie odniósł się do okoliczności wynikającej także z tej opinii, że niedobór pieniędzy w łącznej kwocie 21 664, 69 zł wynika wyłącznie ze spornych faktur i nie sposób łączyć go z jakimikolwiek innymi ewentualnymi nieprawidłowościami, poza związanymi ściśle z tymi właśnie fakturami, a łączącymi się - poza fakturą wystawioną wZ.– wprost z osobą oskarżonegoR. S.;
- skoro sąd meriti uznał za wiarygodną opinię biegłej, co do kwoty niedoboru pieniędzy w wysokości odpowiadającej tej z badanych faktur, a równocześnie z zeznań między innymi księgowejśw. M. K.wynika, że tylko pieniądze z tych faktur wynikające nie wpłynęły do centralifirmy (...), to na jakiej podstawie równocześnie sąd ten uznał, że nie można oskarżonymR. S.iP. K.przypisać działaniaanimus rem sibi habendi,to z jakim działali zamiarem? Co zrobili z pieniędzmi otrzymanymi od klientów? Po co dokonywali takich zabiegów, że wystawiane były faktury z odroczonym terminem płatności, a pieniądze od kontrahentów pobierane były od razu, zaś za pokwitowania służyły odręcznie wypełniane dokumentyKPniezgodne z używanymi w firmie?
Są to kluczowe pytania, na które należało udzielić odpowiedzi, a skoro sąd pierwszej instancji tego nie uczynił, to znaczy, że nie oparł się na całokształcie materiału dowodowego, a dokonana przez niego ocena dowodów nie może być uznana za ocenę swobodną, korzystającą z ochronyart. 7 k.p.k.
Niezależnie od powyższego wydaje się, iż celowym byłoby również uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku, który pozwoli na bardziej rzetelną i obiektywną ocenę wyjaśnień oskarżonegoR. S., które - jak już wcześniej wspomniano – mają kluczowe znaczenie w sprawie, ale równocześnie pojawiające się w nich sprzeczności i niejasności dowodzą, że oskarżony ten stara się równocześnie chronić swoją osobę przed odpowiedzialnością karną i finansową. Zatem ocena jego wyjaśnień musi być krytyczna i powiązana z innymi dowodami.
W związku z powyższym zauważeniem podnieść trzeba, że wszystkie sporne faktury wystawione w oddziale wŁ.oraz dotyczące ich dowodyKPzostały wystawione przezR. S. (1)bądź zostały wygenerowane z jego konta, przy czym dowodyKPbyły wypisywane również pismem ręcznym. Na przedmiotowych dokumentach badano autentyczność podpisów, natomiast nie badano, kto je wypisywał pismem ręcznym. Wydaje się, że takie badanie, a więc poszerzenie zakresu opinii biegłej grafologR. H.miałoby znaczenie dla oceny wiarygodności wyjaśnieńR. S.niezależnie od tego czy wymieniony w przyszłości wyraziłby wolę złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie czy też nie. Do chwili obecnej zostało przecież stwierdzone niewątpliwe nakreślenie przez tego oskarżonego podpisów na części dowodówKPobjętych postępowaniem w niniejszej sprawie, a potwierdzających przyjęcie od klientów pieniędzy, które następnie nie zostały wpłacone do centralifirmy (...); a przypomnieć jeszcze w tym miejscu trzeba, że ten oskarżony negował wcześniej by podpisywał te dowodyKP; nadto był on również osobą odpowiedzialną za przesyłanie pieniędzy do centrali firmy wZ., a co więcej był jedyną osobą, która wbrew zasadom obowiązującym w oddziale wŁ., chociaż tolerowanym przez centralę, dokonującą wpłat pieniędzy firmowych za pośrednictwem swojego prywatnego konta.P. K.wyjaśniał, że wykonywał poleceniaS.alboS.co do sposobu regulowania zapłaty za fakturę, a zatem wydaje się, że skoro dowodyKPpodpisywał jako wystawiającyR. S.i gdyby okazało się, że te dowodyKPktórych wystawienie dotychczas przez badanie jedynie podpisu nie zostało zweryfikowane co do ich autorstwa, zostały pismem ręcznym wystawione również przez któregoś z tych oskarżonych, a zwłaszcza gdyby potwierdzono ich pochodzenie odR. S., to zdaje się iż wyprowadzenie logicznego wniosku z tych okoliczności, co do roli i intencji tego oskarżonego w zakresie omawianych nieprawidłowości i nie rozliczenia się z pokrzywdzonąfirmą (...)z pobranych w ten sposób pieniędzy, nie wykluczone, że w porozumieniu zP. K., nie powinno nasuwać wątpliwości.
Przypomnieć też trzeba, żeR. S.co do niedoboru i jego powstania był chwiejny w swoich wyjaśnieniach i na nielogiczność jego depozycji wskazał już Sąd Okręgowy w swoich wcześniejszych orzeczeniach. Zauważyć wypada, że oskarżonyR. S.nie jawi się w świetle zarówno wyjaśnień jakie w sprawie złożył, jak też innych dowodów, jako osoba prawdomówna i postępująca lojalnie wobec pracodawcy i współpracowników – przyznał przecież, że miał dostęp do hasłaS. S.(wątpliwe natomiast byS. S.miał dostęp do hasłaR. S.), jak też zostało ustalone, że z niewiadomych powodów, a nie wyjaśniono również w jakim celu, zdobył też dostęp do hasła administratora systemu (k. 2000 – uzasadnienie). W tym kontekście należałoby oceniać motyw jaki przyświecałR. S. (1)w ujawnieniu, w centrali firmy wZ., faktu braku pieniędzy w oddziale wŁ.– jak wskazano powyżej istniejące dokumenty w postaci faktur i dowodówKPwystawionych w formie nieobowiązującej współce (...), była wygenerowania z jego konta, a na niektórych dokumentachKP(zostało to w sposób pewny wykazane opinią biegłego grafologa) widniały jego podpisy jako osoby, która przyjęła pieniądze. Fakty te musiały być znaneR. S., a przy tymS. S.ujawnił wcześniej, że jedna faktura z dnia 28.10.2002 r. wygenerowana z kontaS.została usunięta z systemu i w nim nie figurowała, zaś w jej miejsce pojawiła się z tym samym numerem zupełnie inna faktura wystawiona również z kontaS.dotycząca innego klienta (dotyczyfaktur o numerach (...)). Wydaje się, iż w takiej sytuacjiR. S. (1), chcąc się bronić, podjął próbę wykreowania siebie jako „ofiary” pewnego układu, porozumienia, jakie w oddziale wŁ.istniało. Wobec tego udał się doZ.i tak powstała notatka z dnia 6 listopada 2002 roku, w której to notatce rola oskarżonegoS.w całym procederze została przedstawiona w sposób niejasny, chociaż przedstawiał ją sam zainteresowany. Czy takie rozumowanie jest trafne będzie podlegało ocenie sądu ponownie rozpoznającego sprawę, ale zwrócenie w tym miejscu uwagi na wskazane okoliczności, zdaniem sądu ad quem, było konieczne.
Należy jeszcze raz podkreślić, że zadaniem sądu nie jest przytaczanie wyjaśnień i zeznań, ale ocena całości tych wyjaśnień i zeznań z uwzględnieniem też innych dowodów, a w szczególności poddanie depozycji oskarżonych i świadków krytycznej ocenie w oparciu o zasady prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego. Sąd Rejonowy tymczasem ogólnikowo ocenia wyjaśnienia oskarżonychR. S.iP. K., nie konfrontując ich z pozostałym materiałem dowodowym.
W istocie na podstawie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji nadal brak jest jasności, dlaczego oskarżeniR. S. (1)iP. K. (1)zostali uniewinnieni od zarzutu przywłaszczenia pieniędzy zatrzymanych na podstawie zakwestionowanych faktur. W szczególności Sąd Rejonowy jasno nie wskazuje, co jego zdaniem miało stać się z pieniędzmi, które miały być zatrzymane przez oskarżonych. Brak jest też oceny sądua quo, czy daje on wiarę tym wyjaśnieniomP. K. (1), w których twierdzi on, iż w przypadku, gdy on pobierał gotówkę związaną z zakwestionowanymi fakturami, to całość jej przekazywałR. S. (1).
Mając na uwadze stwierdzone uchybienia, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonychR. S. (1)iP. K. (1), i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi.
Rozpoznając sprawę ponowne, Sąd I instancji winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przy czym ponownie przesłucha oskarżonychR. S.iP. K., przesłucha w charakterze świadkaS. S. (1)oraz uzupełni materiał dowodowy poprzez poszerzenie zakresu opinii biegłego grafologa w sposób wcześniej wskazany, a co do pozostałych dowodów może poprzestać na ich ujawnieniu. Prowadząc postępowanie dowodowe weźmie również pod uwagę wskazania zawarte w uzasadnieniach poprzednich wyroków Sądu Okręgowego, w szczególności zastosuje się do wskazówek zawartych w uzasadnieniach wyroków tego Sądu w sprawach o sygn. akt V Ka 475/14 i V Ka 492/15, które w znacznej mierze zachowują nadal swoją aktualność. Sąd Rejonowy winien pamiętać, że ocena dowodów nie może sprowadzać się wyłącznie do konstatacji o ich wiarygodności lub nie, ale musi być powiązana z wnioskami co do faktów przyjmowanych za podstawę rozstrzygnięcia.
Przypomnieć trzeba, że postawienie oskarżonym zarzutu działania wspólnie i w porozumieniu nie wyklucza przecież przypisania im indywidualnie odpowiedzialności w ustalonym bezspornie zakresie, w granicach oskarżenia i z poszanowaniem zasadyne peius,w związku z zakresem wcześniejszych apelacji i rozstrzygnięć sądu odwoławczego. Podobnie nie można wykluczyć, że w końcowym orzeczeniu merytorycznym tylko część niedoboru może zostać przypisana oskarżonymR. S.iP. K., a więc w zakresie w jakim pozwolą na to zebrane i prawidłowo ocenione dowody.
W przypadku konieczności sporządzenia uzasadnienia, Sąd Rejonowy powinien w sposób pogłębiony, rzeczowy i krytyczny odnieść się do przeprowadzonych dowodów i dać temu wyraz w treści uzasadnienia.