Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2375/14
Data wyroku: 2017-03-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Żarnowska-Sporysz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art.420 kc

Sygn. akt I C 2375/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący : SSO Irena Żarnowska-Sporysz
Protokolant: Karolina Sięka
po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. F.
przeciwkoGminie MiejskiejK.
o odszkodowanie

I
zasądza od Gminy MiejskiejK.na rzeczJ. F.kwotę 16 966,28 zł (szesnaście tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt sześć złotych 28/00)z ustawowymi odsetkami od 3 lipca 2015r. (w tym od1 stycznia 2016r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie) do dnie zapłaty

II
w pozostałym zakresie powództwo oddala

III
zasądza od Gminy MiejskiejK.na rzeczJ. F.kwotę 619,92 zł brutto (sześćset dziewiętnaście złotych 92/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

IV
przyznaje od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adw.J. S.kwotę 3.828,08 zł brutto tytułem wynagrodzenia na pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu.

V
zasądza odJ. F.na rzecz Gminy MiejskiejK.kwotę 3.110 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

VI
nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Krakowie:

a) odGminy M.K.kwotę 849 zł tytułem opłaty od pozwu i 713,72 zł tytułem wydatków,
b) odJ. F.kwotę z zasądzonego dla niej roszczenia kwotę 4.384,52 zł tytułem wydatków.
Sygn. akt I C 2375/14

UZASADNIENIE
PowódkaJ. F.w pozwie przesłanym do sądu dnia 20.10.2014r, a skierowanym przeciwko Gminie MiejskiejK.wniosła o zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz kwoty 120.000 zł wraz z kosztami postępowania.
W uzasadnieniu podała ,że wskazana w pozwie kwota to odszkodowanie za utraconą na skutek wywłaszczenia i nie zwróconą działkę położoną wK., w której spadkodawca powódki miał udział.
Nieruchomość ta oznaczona(...)o powierzchni(...), która to działka odpowiada obecnie częścidziałek (...)obręb(...)została dnia
15 lipca 1985r wywłaszczonadecyzją nr (...)wydaną przez Urząd DzielnicowyK.z przeznaczeniem na bazę zajezdni autobusowej MPK przyul. (...)wK.. Cel dla którego dokonano wywłaszczenia nie został zrealizowany , a mimo to Gmina nie zwróciła działki właścicielom lecz dnia 30.09.1997r zbyła ją na rzeczspółki (...) S.A.Umowa ta została później wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie unieważniona.
Powódka wraz z innymi spadkobiercami dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości wniosła o zwrot tychże działek , ale postępowanie w tej sprawie nie zakończyło się lecz zostało zawieszone bowiem nie zostały unieważnione inne umowy przenoszące własność przedmiotowej nieruchomości zespółki (...)na rzecz kolejnych podmiotów.
Ustanowiony dla powódki w tym procesie pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 26 maja 2015r (k. 95) podniósł ,że właściciele wywłaszczonych działek czy ich następcy prawni nie zostali zgodnie z wymogamiustawy o gospodarce nieruchomościami- przed zbyciem nieruchomości 30.09.1997r na rzeczspółki (...)- powiadomieni o możliwości domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która w efekcie nie została przeznaczona na wskazany w wywłaszczeniu cel – zatem Gmina z powodu tego odpowiada za szkodę na mocyart. 4201kpcalbowiem zdarzenie to miało miejsce przed 1 września 2004r.
Na ostatniej rozprawie dnia 13 marca 2017r (k. 271) pełnomocnik powódki wniósł o zasądzenie kwoty 120.000 zł z ustawowymi odsetkami od daty doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej.
W odpowiedzi na pozew, strona pozwana Gmina MiejskaK.wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powódki kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu podniosła zarzut przedawnienia roszczenia oraz zarzut braku obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na wypłacone odszkodowanie .
Wskazała, że zdarzeniem z jakim powódka wiąże szkodę jest zbycie nieruchomości przez Gminęspółce (...), co miało miejsce w 1997r. Zaniechanie Gminy polegające na niepowiadomieniu właścicieli nieruchomości o możliwości domagania się jej zwrotu mogło nastąpić zatem przed 30.09.1997r – a o tym zaniechaniu jako przyczynie szkody – powódka dowiedziała się z decyzji Prezydenta MiastaK.z dnia 07.02.2001r doręczonej jej 09.02.2001r. Zatem 3- letni termin dochodzenia roszczenia określonyart. 4421kcrozpoczął bieg w lutym 2001 i upłynął w lutym 2004r a najpóźniej 1.10. 2007r, a pozew wniesiono w roku 2014.
Ponadto Gmina podniosła ,że spadkodawca powódki otrzymał odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w roku 1985. Wypłacono bowiemS. K.kwotę 415.444,00 zł w tamtym czasie na mocy stosownej decyzji
Stan faktyczny :
Na mocy decyzji wywłaszczeniowej z dnia 15 lipca 1985r Nr(...)
(...)wydanej przez Urząd DzielnicowyK.–działka nr (...)obr.(...)(...)P., która w wyniku przekształceń geodezyjnych weszła w składdziałek nr (...)obr.(...)K.– przeszła na własność Skarbu Państwa . Jako cel wywłaszczenia wskazano budowę zajezdni autobusowej MPK wK.przyul. (...).
Działa(...)objęta w/w decyzją wywłaszczeniową w dacie wydania tej decyzji stanowiła współwłasność :
-S. K.w 1/3 części,
-J. K. (1)w 1/3 części
-M. K. (1)w 1/3 części .
Każdy ze współwłaścicieli tej działki w tym iS. K.otrzymał odszkodowanie za jej wywłaszczenie w wysokości po 415.444,00 zł.
Dow; decyzja wywłaszczeniowa –k. 114
Spadek poS. K.nabyli na mocy postanowienia SR dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie z dnia 19 maja 1993r I Ns 777/93/K –J. K. (2),M. K. (2),M. K. (3)iZ. K.po ¼ części każdy.
Spadek poM. K. (3)zmarłym 22 grudnia 1996r na mocy postanowienia SR dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie z dnia 28.04.1998r
I Ns 542/98/S – nabyli :F. K.,J. K. (3)( obecnieF.) iR. K.po 1/3 części każdy.
Dow: twierdzenia zawarte w pozwie – niekwestionowane przez stronę pozwaną, ustalenia w decyzji PrezydentaM. K.z dnia 7 lutego 2001r –k. 168
Na mocy decyzji Wojewody(...)znak GG.V.(...)
z dnia 6 stycznia 1992r przedmiotowa działka stała się własnością Gminy MiejskiejK..
Dnia 30 września 1997r działka o dawnym numerze 14 wchodząca obecnie w składdziałki (...)została przeniesiona aktem notarialnym na rzecz(...) S.A.wK.jako aport w celu pokrycia części podwyższonego kapitału akcyjnego spółki w związku z objętymi przez Gminę akcjami tej spółki .
Dow: ustalenia zawarte w prawomocnym wyroku SO w Krakowie w sprawie I C 1392/05 k. 19-21 , decyzja wywłaszczeniowa –k. 113.
Następnie działka ta została zbyta na rzeczspółki (...) Ltd sp. z o.o.wK., a później w roku 2006 na rzeczM. N., która z kolei przeniosła jej własność na rzecz firmy deweloperskiej(...) Sp. z o.o.wW., która po kilku przekształceniach funkcjonuje obecnie pod nazwą(...) sp. z o.o.sp.k.
Dow: ustalenia w postanowieniu PrezydentaM. K.z dnia 28.11.2011r(...)- k. 6
Dnia 11.12.2000r złożony został przez spadkobierców wywłaszczonejdziałki nr (...)w tym i przez powódkę wniosek o jej zwrot .
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wydana została decyzja Prezydenta MiastaK.w tej sprawie z dnia 07 lutego 2001r – sygn.(...)
(...)(...)o odmowie zwrotudziałek (...)( dawnej dz.(...)).
W uzasadnieniu decyzji podano, żedziałka nr (...)przeszła na własnośćspółki (...)na mocy umowy notarialnej z 30.09.1997r dlatego jej zwrot nie jest możliwy . Podano też w uzasadnieniu decyzji ,że zgodnie z przepisamiustawy z dnia 21.08.1997r o gospodarce nieruchomościamiw szczególnościart. 136 ust.3z roszczeniem o zwrot nieruchomości może wystąpić właściciel lub spadkobierca jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu . W/w decyzję z dnia 07.02.2001r otrzymała również powódka jeszcze w lutym 2001r.
Dow; treść uzasadnienia decyzji –k. 169 , dowód doręczenia decyzji powódce –k. 171
Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Wojewoda(...)orzekł dnia 11 maja 2001r o utrzymaniu jej w mocy. To orzeczenie zostało zaskarżone do WSA, który uchylił tę decyzje i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania . Skargę kasacyjną od wyroku WSA wniosłaspółka (...) SA, ale skarga została przez NSA oddalona wyrokiem z dnia 31 maja 2010r . W efekcie – wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ponownie rozpoznawany .
P.w tej sprawie jednak zostało zawieszone dnia
28 listopada 2011r na mocy postanowienia Prezydenta MiastaK.(...)- k. 6
W uzasadnieniu podano ,że przedmiotowa nieruchomość nadal należy do osób trzecich , bo chociaż unieważniona została umowa o przeniesienie własności nieruchomości na rzeczspółki (...)z 1997r - co stało się na mocy wyroku SO w Krakowie z dnia 28.06.2005r – sygn. I C 1392/05 –k. 19 – to pozostałe umowy przenoszące własność tej nieruchomości na kolejne podmioty nie zostały unieważnione, dlatego na tę chwilę zwrot działki nie jest możliwy. Sąd Okręgowy unieważniając umowę przeniesienia własności nieruchomości z 30 grudnia 1997r stwierdził m. innymi w uzasadnieniu ,że Gmina zawierając tę umowę miała świadomość istnienia roszczeń byłych właścicieli nieruchomości o jej zwrot a mimo to bez umożliwienia im wypowiedzenia się w tej kwestii przeniosła własność działki na inną osobę łamiąc tym samym obowiązek wynikający z przepisu 47 pkt.4 dawnej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości , a który został jako art. 136 przeniesiony doustawy o gospodarce nieruchomościami.
Dow; post. PrezydentaM. K.–k. 5 i wyrok SO w Krakowie z uzasadnieniem –k. 19
Wojewoda(...)utrzymał w mocy w/w postanowienie od czego wniesiono skargę do NSA . Ostatecznie NSA, wyrokiem z dnia 17 czerwca 2014r – sygn. I OSK 2780/12 oddalił skargę na postanowienie Wojewody(...). W uzasadnieniu NSA podał ,że wnioskodawcom ( w tym i powódce) przysługuje wybór – czy prowadzić kolejne postępowania o unieważnienie umów przenoszących na kolejnych właścicieli własność przedmiotowejdziałki nr (...)( umowy z 7 sierpnia 2006r i 19 grudnia 2006r które są nadal w obrocie) , czy wystąpić o odszkodowanie na podstawie unieważnionej już umowy z dnia 30.09.1997r .
Dow; uzasadnienie wyroku NSA –k. 18
Powódka zdecydowała o złożeniu niniejszego pozwu o odszkodowanie.
W sprawie tej przeprowadzono dowód z opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości celem ustalenia należnego powódce odszkodowania. Z opinii biegłej dr.(...)wynika ile wart był udział wdziałce nr (...)wynoszący 1/3 przysługującyS. K.w dacie wywłaszczenia, jaki procent wartości rynkowej tego udziału wypłacono jej tytułem odszkodowania i ile w związku z tym należy się dopłacić powódce jako jej zstępnej w dacie orzekania celem zniwelowania szkody.
Dow; opinia bieglej –k. 193 i nast. oraz opinia ustna wydana na rozprawie –k. 271
Tak ustalony stan faktyczny jest bezsporny i w całości wynika z cytowanych dokumentów urzędowych tj. decyzji , postanowień wyroków , oraz opinii biegłej. Opinia biegłej nie została skutecznie zakwestionowana przez strony. Do uwag stron złożonych do opinii , a dotyczących metody wyliczenia odszkodowania biegła się odniosła - logicznie uzasadniając podane w swej opinii stanowisko.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo w niniejszej sprawie zasługuje na częściowe uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut przedawnienia roszczenia na jaki powołała się strona pozwana.
Otóż zdaniem sądu jest on nieuzasadniony.
Roszczenie powódki jest roszczeniem odszkodowawczym opartym o czyn niedozwolony co oznacza, że przedawnia się ono zgodnie zart. 4421kcw terminie 3 lat od uzyskania informacji o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia nie później niż w okresie 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę. Tym zdarzeniem wywołującym szkodę jest zbycie nieruchomości bez uprzedniego poinformowania właścicieli wywłaszczonej działki o możliwości domagania się jej zwrotu a to wobec faktu ,że nie została ona przeznaczona na wskazany w decyzji wywłaszczeniowej cel. Gmina winna bowiem poinformować właścicieli działki o możliwości złożenia wniosku o jej zwrot przed zawarciem umowy z dnia 30.09.1997r. Nie uczyniła tego .
O tym zaniechaniu Gminy powódka dowiedziała się z decyzji Prezydenta MiastaK.z daty 07 lutego 2001r odmawiającej zwrotu działki a wydanej w wyniku rozpoznaniu wniosku z listopada 2000r o zwrot wywłaszczonej nieruchomości .
Powódka składając do organu administracyjnego wraz z innymi osobami jeszcze w listopadzie 2000r wniosek o zwrot działki ( a więc przed upływem 3 lat od wskazanej daty 07 lutego 2001r) dokonała wyboru sposobu naprawienia szkody , jaką poniosła na skutek utraty działki poprzez żądanie jej zwrotu i tym samym rozpoczęła w nieprzedawnionym terminie realizację swego prawa. Uprawnienie takiego wyboru daje jejart. 363 kc– który stanowi ,że naprawienie szkody winno nastąpić według wyboru poszkodowanego- albo przez przywrócenie stanu poprzedniego – czyli w tym wypadku przez fizyczny zwrot działki ,albo przez zapłatę odpowiedniej sumy. Ponieważ jednak postępowanie o zwrot działki – na co się najpierw zdecydowała powódka -trwa już kilkanaście lat i zostało prawomocnie zawieszone do czasu unieważnienia umów przenoszących własność działki na kolejne osoby ( co wobec rękojmi ksiąg wieczystych , która te osoby chroni mogłoby okazać się niemożliwe ) powódka postanowiła domagać się zapłaty odpowiedniej sumy jako jedynego w tym wypadku realnego sposobu naprawienia szkody. Jej obecne żądanie zapłaty odszkodowania jest tylko kontynuacją w drugiej , alternatywnej formie - rozpoczętej jeszcze w 2000r realizacji roszczenia o naprawienie szkody, wiec nie można mówić o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie skoro to roszczenie jest cały czas realizowane tylko zgodnie z kognicją- najpierw w postępowaniu administracyjnym – o zwrot działki a teraz w postępowaniu sądowym – o zapłatę bo inaczej być nie mogło.
Gdyby termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie biegł niezależnie od realizowanego roszczenia o zwrot działki i zaczynał się jak sugeruje strona pozwana w lutym 2001r to negatywny wynik postępowania o zwrot działki trwającego przecież już wiele lat spowodowałby jednocześnie ten skutek , że uniemożliwiałby ( wobec upływu 3 letniego terminu ) uruchomienie roszczenia o odszkodowanie – co byłoby z gruntu niesprawiedliwe. Gdyby natomiast teoretycznie założyć ,że jeszcze w 2001r wszczęte zostałoby przez powódkę postępowanie przed sądem o odszkodowanie, a toczyłoby się też postępowanie administracyjne o zwrot działki – to niewątpliwie proces odszkodowawczy musiałby być i tak zawieszony do czasu zakończenia sprawy o zwrot działki – bo tylko prawomocna odmowa zwrotu ( i to na skutek tego że działki należą do osób trzecich których chroni rękojmia ksiąg wieczystych ) - mogłaby być podstawą do zasądzenia odszkodowania , a z kolei ewentualna decyzja o zwrocie działki - podstawą do oddalenia powództwa o odszkodowanie.
W omawianym przypadku pierwotny wybór naprawienia szkody – tj. żądanie zwrotu działki napotkał takie przeszkody , że jego kontynuowanie utraciło dla powódki sens, dlatego zdecydowała się na naprawienie szkody poprzez zapłatę odpowiedniej kwoty.
Zauważyć też trzeba ,że Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już tu wyroku z 17 czerwca 2014r uznając zasadność zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu działki zasugerował wnioskodawcom możliwość wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym – pomny przecież również na kwestie ewentualnego przedawnienia , którego tutaj jednak nie dostrzegł.
Co do zarzutu strony pozwanej wypłaconego już odszkodowania za wywłaszczenie działki – to jest on częściowo uzasadniony, bowiem istotnie wypłacono określoną kwotę z tego tytułu ówczesnej współwłaścicielce działkiS. K..
W tym postępowaniu sąd ustalał, czy otrzymała ona tyle ile winna otrzymać.
W niniejszej sprawie biegła sądowa w opinii podała kwotę jaka się należy powódce jako spadkobierczyni w 1/3 poM. K. (3), który z kolei odziedziczył w ¼ spadek poS. K., a której udział w przedmiotowej działce wynosił 1/3 .
Udział powódki zatem to 1/3 x ¼ x 1/3 czyli 1/36 z całości działki a 1/12 z udziału jaki miała w niej w chwili wywłaszczeniaS. K..
Skoro udziałS. K.wynoszący 1/3 wdziałce nr (...)w dacie wywłaszczenia był faktycznie wart wg cen rynkowych – jak podaje biegła 591.756,00 zł – a wypłacono jej za niego wtedy 415.444 zł to znaczy że wypłacono tylko 70,2% rzeczywistej jego wartości . Teraz więc należy dopłacić te brakujące 29,8% wartości tego udziału , który obecnie jest wart 683.206,00 zł – a 29,8% z tej kwoty daje 479.610 zł . Z tej kwoty powódce się należy 1/3 x 1/4 – czyli 16.966,28 zł i taką sąd zasądził z odsetkami ustawowymi – zgodnie z żądaniem powódki od daty doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu czyli od 3 lipca 2015r .
Powódka wygrywa zatem proces w 14% a przegrywa go w 86%. Domagała się bowiem 120.000 zł a otrzymuje 16.966,28 zł . O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z regułąart. 98 kpc– tj. odpowiedzialności za wynik procesu . W punkcie III wyroku zasądzono od pozwanej Gminy która przegrywa proces w 14% - kwotę 619,92 zł ( tj. 14% z kwoty 4428 zł czyli 3600 plus podatek Vat 23% ) – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla powódki a w pozostałym zakresie koszty pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu ( tj. 4428 zł – 619 ,92 zł ) płaci Skarb Państwa o czym orzeczono w punkcie IV wyroku .
W punkcie V wyroku zasądzono z kolei od powódki która przegrywa proces w 86% zwrot kosztów zastępstwa procesowego dla pozwanej gminy w wysokości 86% z kwoty 3617 zł .
W punkcie VI wyroku nakazano pobrać od stron na rzecz Skarbu Państwa SO w Krakowie ; od pozwanej opłatę od zasądzonej części roszczenia tj. 5% z kwoty 16.966,28 zł i 14% z wydatków na opinię biegłej tj. 14% z kwoty łącznej 4986 zł + 112,24 zł ) a od powódki z zasądzonego dla niej roszczenia 86% z w/w wydatków na opinię biegłej które to wydatki tymczasowo poniósł Skarb Państwa.