Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1421/16
Data wyroku: 2017-10-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ryszard Małecki, Agnieszka Śliwa, Alina Szymanowska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt II Ca 1421/16

POSTANOWIENIE
Dnia 31 października 2017 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział  II  Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Alina Szymanowska ( spr.)
Sędzia: SSO Ryszard Małecki
Sędzia: SSO Agnieszka Śliwa
Protokolant: st. sekr. sąd. Monika Kwitowska
po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z wniosku Parafii(...)wP.

przy udziale Skarbu Państwa - Prezydenta MiastaP.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę
od postanowienia Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
z dnia 21 września 2016 r.
sygn. akt VII Ns 481/14
p o s t a n a w i a:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w punktach I, II i III w ten sposób, że:

a
w punkcie I. stwierdzić, że Parafia(...)wP.nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 października 2005 r. własność nieruchomości położonej wP., stanowiącejdziałkę o numerze (...), dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...);

b
w punkcie II. zasądzić od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;

c
w punkcie III. nakazać ściągnąć od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu kwotę 7.742,95 zł tytułem nieuiszczonych wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu.

1
zasądzić od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kwotę 4.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Ryszard Małecki     Alina Szymanowska   Agnieszka Śliwa

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 7 lipca 2014r. wnioskodawca – Parafia(...)domagała się stwierdzenia zasiedzenia własności nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...). Ponadto wnioskodawca domagał się od uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaP.zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość była własnością Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaP., co wynika z prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej. Zdaniem wnioskodawcy doszło jednak do zasiedzenia wskazanej we wniosku nieruchomości przez wnioskodawcę, który wybudował ze środków własnych kamienicę na swojej nieruchomości gruntowej –działce nr (...)(księga wieczysta o numerze (...)) sąsiadującej z nieruchomością będącą przedmiotem wniosku, a podczas budowy kamienicy doszło do przekroczenia granicy działki, w związku z czym część budynku posadowiona jest na obszarzedziałki nr (...). Wnioskodawca wskazał, że od chwili zakończenia budowy kamienicy, tj. od roku 1897/1898 korzysta z niej na cele mieszkalne, administruje nią, przeprowadza remonty, ponosi koszty jej utrzymania, opłaca podatek od nieruchomości. Wnioskodawca podkreślił, iż przepisyustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(art. 1 i art. 7) wyłączyły możliwość zasiedzenia nieruchomości. Następnieart. 177 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilnywprowadził wyłączenie możliwości zasiedzenia nieruchomości państwowych. Dopiero ustawa z dnia 28 lipca 1990r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyuchyliła wskazany powyżejart. 177 k.c., co oznaczało, że zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości stało się ponownie dopuszczalne. Art. 10 tej ustawy pozwalał na zaliczenie części okresu posiadania nieruchomości sprzed czasu obowiązywaniaart. 177 k.c.W takich sytuacjach termin zasiedzenia biegnie od chwili wejścia w życie ustawy z 1990r., lecz okres zasiedzenia może zostać skrócony o czas posiadania istniejący przed wejściem w życie ustawy, ale nie więcej niż o połowę. Według wnioskodawcy posiadał on samoistnie nieruchomość w dobrej wierze co najmniej od 1898 r., tak więc spełnione zostały przesłanki dla stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości zart. 172 k.c.W jego ocenie do zasiedzenia doszło najpóźniej z dniem 1 października 2000 r., a gdyby Sąd uznał złą wiarę wnioskodawcy to z dniem 1 października 2005r.
Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Prezydent MiastaP.w piśmie z dnia 13 sierpnia 2014 r. wskazał, że nie będzie sprzeciwiał się wnioskowi o zasiedzenie nieruchomości, jeżeli wnioskodawca wykaże przesłanki zasiedzenia tej nieruchomości. Uczestnik zakwestionował jednak wartość przedmiotu sprawy, którą wnioskodawca określił na kwotę 1.000.000 zł. W ocenie uczestnika postępowania wartość nieruchomości przekracza znacznie tę sumę, w związku z czym wniósł o jej sprawdzenie przez Sąd. Uczestnik podkreślił, że kwestia ta ma istotne znaczenie z uwagi na przepisyustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w myśl których zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa jest obowiązkowe w sprawach o stwierdzenie zasiedzenia, jeżeli wartość przedmiotu sprawy przekracza 1.000.000,00 zł.
Postanowieniem z dnia 14 maja 2015r. Sąd ustalił wartość przedmiotu sprawy na kwotę 1.266.000,00 zł.
Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa pismem z dnia 11 czerwca 2015r. wniósł o oddalenie wniosku oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa prawnego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa podniósł, że w księdze wieczystej dla nieruchomości określonej we wniosku od 25 marca 1905 r. jako jej właściciel figuruje MiastoP., a okoliczności sprawy, podstawy prawne i faktyczne nie uzasadniają dobrej wiary wnioskodawcy. Zakwestionowane zostało także twierdzenie wnioskodawcy, że budynek znajdujący się nadziałce (...)został wybudowany ze środków własnych wnioskodawcy, gdyż w ocenie uczestnika postępowania zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na przyjęcie takich ustaleń. Nadto uczestnik postępowania zauważył, iż w księdze wieczystej dladziałki (...)jako właściciel wpisana została Kolegiata(...)wP., a nie Parafia(...)pomimo, że w chwili dokonywania wpisu w księdze wieczystej parafia już istniała, choć nie posiadała osobowości prawnej. Uczestnik zanegował możliwość zaistnienia następstwa prawnego pomiędzy tymi podmiotami. W jego opinii parafia nie mogła wykonywać posiadania nieruchomości do 1989r., ponieważ nie była wówczas podmiotem prawa, nie posiadała osobowości prawnej. Zdaniem uczestnika postępowania wniosek ubezpieczeniowy z 1898r. nie dowodzi, aby właścicielem budynku była Parafia, lecz Fundacja(...), a poza tym wniosek ten dotyczy nieruchomości zksięgi wieczystej nr (...), a więc innej niż objęta wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia. Uczestnik postępowania nie zgodził się także z twierdzeniem wnioskodawcy, że własność budynku położonego nadziałce (...)przysługuje w całości Parafii, ponieważ w 1905r., w chwili uzyskania przez MiastoP.własności nieruchomościdziałki nr (...)budynek już istniał i nie była dla niego utworzona odrębna księga wieczysta. Zgodnie z

    zasadą superficies solo ceditbudynek jako część składowa nieruchomości stał się, w granicachdziałki nr (...), własnością Skarbu Państwa. Uczestnik postępowania odniósł się również do przywołanego przez wnioskodawcę postanowienia Sądu Powiatowego z 25 lipca 1951r. dotyczącegoksięgi wieczystej nr (...)i zaznaczył, że jego przedmiotem jest nieruchomość gruntowa sąsiadująca ze spornym gruntem, a nie nieruchomość budynkowa, dlatego też z oznaczenia położenia nieruchomość –Plac (...)– nie można wywodzić tak dalekich skutków jak robi to wnioskodawca. Zakwestionowany został także przedstawiony przez wnioskodawcę spis inwentarza kościelnego. W kwestii przeprowadzanych remontów nieruchomości objętej wnioskiem uczestnik zaznaczył, że tylko w odniesieniu doksięgi wieczystej nr (...)złożony został wniosek o wpis hipoteki na rzecz Skarbu Państwa z tytułu wierzytelności obejmującej nakłady poniesione na remont, a remonty części budynku leżącej nadziałce nr (...)Skarb Państwa wykonywał jako jej właściciel. W ocenie uczestnika postępowania decyzje administracyjne o przyznaniu lokali mieszkalnych w kamienicy położonej nadziałkach (...)nie potwierdzają prawa własności Parafii. Skarb Państwa zaprzeczył nadto twierdzeniom wnioskodawcy o płaceniu przez niego podatku od nieruchomości za sporną nieruchomość, bowiem deklaracje podatkowe dotyczą jedynie nieruchomości zksięgi wieczystej nr (...)i jedynie okresu od 1998r. Uczestnik postępowania zwrócił uwagę na to, że nigdy nie potwierdził, aby wnioskodawca był właścicielem spornej nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 21 września 2016 r. Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu oddalił wniosek o zasiedzenie oraz orzekł o kosztach postępowania.
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Parafia(...)wP.nosiła także inne nazwy, a mianowicie: Kolegiata(...)wP.,(...)Kościół(...)wP.Plac (...), Kolegiata(...).
Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o nr (...), która obejmujedziałkę nr (...)położoną wP.przyPl. (...).
Wcześniej dla tej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta(...), w której działka aktualnie oznaczona jakodziałka nr (...), określona była jakodziałka nr (...).Księga wieczysta nr (...).(...)obejmowała pierwotniedziałki nr (...).Działka nr (...)została podzielona na dwie działki –(...)oraz(...). Z księgi wieczystej odłączono następniedziałkę nr (...)a w dalszej kolejności takżedziałkę nr (...). Księga wieczysta obejmowała, więc dwie działki – nr(...)i(...). Ze względu na zmianę numerów ewidencyjnych działka nr(...)otrzymała nowy nr(...), natomiastdziałka nr (...)– nr(...)
Dladziałek (...)w dniu 11 lipca 2005r. założonoksięgę wieczystą nr (...). Dladziałki nr (...)utworzona została w dniu 8 czerwca 2005r. odrębna księga wieczysta – nr(...), co spowodowało, że wksiędze wieczystej nr (...)pozostała jedna działka – nr(...)obejmująca obszar 0,0228 ha.
Jako właściciel nieruchomości we wskazanej księdze wieczystej oraz w wypisie z rejestru gruntów figuruje Skarb Państwa – Prezydent MiastaP..
W dniu 27 lutego 1905 r. nieruchomość ujęta w księdze wieczystej(...)położona wP.przy ówczesnejul. (...), która na zachodzie graniczyła zul. (...), a na północy zul. (...)została sprzedana przezE. H.iA. D.kupcowiE. B.. W dniu 11 marca 1905r.E. B.nieruchomość tę przekazał na rzecz Gminy MiejskiejP..
Zdziałką nr (...)sąsiadujedziałka nr (...), która wraz zdziałką (...)nosiła wcześniej nr(...). Dladziałki nr (...)od 15 września 2005 r. prowadzona jest KW nr(...). Obejmuje ona numery administracyjne wP.:Plac (...)oraz ul.(...).
Jako właściciel w tej księdze wieczystej wpisana jest Parafia(...)wP..
Wcześniej dla tej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta(...), a następnieksięga wieczysta nr (...).
Nieruchomość, dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o nr (...)zabudowana jest w części wielorodzinnym budynkiem mieszkalnym z częścią usługową i pomieszczeniami przynależnymi do poszczególnych lokali na poziomie piwnic.
Budynek ten położony jest w granicach dwóch działek, a mianowicie działki nr(...)i(...). Budynek składa się z podpiwniczenia, pięciu kondygnacji naziemnych oraz poddasza użytkowego. Obiekt obsługują dwie klatki schodowe: główna – zapewniająca dostęp do lokali mieszkalnych znajdujących się w zasadniczej części budynku (również części mieszkań położonych w granicachdziałki nr (...)), zlokalizowanej bezpośrednio przyPl. (...)oraz klatka schodowa oficynowa, obsługująca lokale mieszkalne zawarte w południowo – wschodnim skrzydle obiektu z dostępem wyłącznie od strony podwórza.
W granicachdziałki (...)znajduje sięlokal użytkowy nr (...)oraz lokale mieszkalne oznaczone nr(...).
W roku 1897/1898 została zakończona budowa kamienicy, która położona jest w granicach działek aktualnie oznaczonych nr(...)i(...). W kosztach tej inwestycji partycypowała Kolegiata(...)wP..
Kamienica ta, znajdująca się wP.przyPl. (...)(wcześniej:N.od 1803r.,N.w latach 1919 – 1935,F.od 1939r.), otrzymała numery administracyjne(...)–(...). Budynek znajdujący się pod numerem(...)– tzn. misjonariat został wybudowany wcześniej - w latach 1872 - 1873.
W budynku tym zamieszkiwali księża, misjonarze. Lokale były wynajmowane także osobom świeckim. Administrowaniem, wykonywaniem czynności zwykłego zarządu częścią kamienicy stanowiącej własność wnioskodawcy zajmowały się osoby umocowane przez Kolegiatę(...), w tymS. S. (1)(od 1933r.),G. K.,B. D.orazE. K. (1)(w okresie 1 lutego 2010 r. do 31 października 2014 r.).
W dniu 30 września 1898r. do Towarzystwa Ubezpieczeń(...)wpłynął wniosek ubezpieczeniowy od Fundacji(...)z siedzibą wP.dotyczący nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta(...).
W dniu 18 lipca 1906r. z MagistratuP., stolicy Prowincji(...),(...)do Kolegiaty i Kościoła(...), do rąk proboszczaS.skierowane zostało pismo dotyczące nieruchomości położonej wP.przyPl. (...).
W piśmie tym nadawca zwrócił się o wyrażenie zgody na przesunięcie licznika wody dla nieruchomościPlac (...)znajdującego się w piwnicy wynajętej przez kupcaW., który uniemożliwia dostęp do niego, ewentualnie o jego odsłonięcie w ciągu 5 dni. W odpowiedzi Kolegiaty znalazła się informacja, że licznik ten jest cały czas dostępny, bowiem znajduje się w środkowym korytarzu piwnicy służącej jako magazyn.
Pismem z dnia 8 lipca 1923r. wnioskodawca (pismo podpisane przez księdza proboszczaS.) zwrócił się do Sądu Hipotecznego wP.o urzędowe odpisy ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości Kolegiaty. W piśmie wymienione zostały księgi wieczyste(...),(...),(...),(...).
W latach trzydziestych XX wieku Kolegiata(...)wynajmowałaP. C.lokale przy(...)wP.(obecniePlac (...)). Najemca zalegał z płatnością czynszu i nie reagował na wezwania do zapłaty. W 1933r. najemca wypowiedział umowę i opuścił lokal nie uiszczając zaległości.
W dokumencie zatytułowanym „Zestawienie nieruchomości z dnia 13 stycznia 1935 r.” jako dom beneficjalny Kościoła wymieniono m. in. budynek przy(...)(obecnie(...))(...).
W spisie nieruchomości Kolegiaty(...)sporządzonym w dniu 31 grudnia 1949 r. wymieniono dom położony przyPl. (...).
Po II Wojnie Światowej Kolegiata(...)w budynku położonym wP.PrzyPl. (...)dokonała m. in. naprawy dachów, stropów, ścian wewnętrznych, wyremontowała mieszkanie ks. KanonikaA., instalację grzewczą gazową, odbudowała mury szczytowe oraz od strony podwórza na wysokości 3 i 4 piętra.
Kolegiata(...)(...)wP.w dniu 2 lipca 1951r. zwróciła się do Sądu Powiatowego dla miastaP.(...)o wpisanie do księgi wieczystej(...)parceli o powierzchni 13 m(

    2), zapisanej dotąd w księdze wieczystej(...). W piśmie tym wnioskodawca podał, iż posiada nieruchomość położoną wP.przyPl. (...)(i(...)). Dodatkowo wniesiono o sprostowanie nazwy kościoła na Kolegiata(...)oraz o wydanie trzech wypisów księgi wieczystej.
Sąd Powiatowy dla miastaP.w dniu 25 lipca 1951 r. postanowił dokonać wpisu zgodnie z wnioskiem, zamknąć księgę wieczystą(...), dla wykazu księgi wieczystej(...)urządzić dalszy tom w postaciksięgi wieczystej nr (...). W jej dziale I wpisane miały zostać adresy:(...)i(...). W dziale drugim znaleźć się miała nazwa właściciela zgodna z wnioskiem.
Kolegiata uzyskała poświadczony odpis KW(...), obecnie KW nr(...). Wynikało z niego, że Kolegiata jest właścicielem nieruchomości przyPlacu (...).
Według stanu na dzień 30 czerwca 1955 r. został sporządzony inwentarz majątku kościelnego, fundacyjnego i plebańskiego(...)kościoła parafialnego (filialnego) Kolegiata(...)wP.. W jego treści wskazano, że do budynków beneficjalnych należy m. in. dom kolegiacki wP.przyPlacu (...)(księga wieczysta nr (...)).
W dniu 7 sierpnia 1962 r. sporządzony został protokół typowania robót dotyczący remontu budynku przyPlacu (...). Roboty budowlane objąć miały wnętrze, dachy, elewację od strony frontowej. Wydział Gospodarki Komunalnej(...)23 marca 1963 r. wydał decyzję o przyjęciu budynków do remontu w trybieustawy z 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków. Administracja Kolegiaty(...)w dniu 29 kwietnia 1963 r. zwróciła się do Wydziału Gospodarki Komunalnej(...)o wyrażenie zgody na wykonanie remontu z własnych środków i zwrot środków wpłaconych na podatek od nieruchomości w części przeznaczonej na remonty. W dniu 4 czerwca 1963 r. wydana została decyzja zgodna z wnioskiem. Roboty miały trwać od 19 czerwca 1963 r. do 31 października 1963 r. Administracja Kolegiaty(...)wniosła o wyznaczenie innego, dłuższego terminu prac, wskutek czego pierwotna decyzja została uchylona. Wydział Gospodarki Komunalnej(...)wydał w dniu 12 listopada 1963 r. nową decyzję, w której wyznaczono termin prac od 4 stycznia 1965 r. do 30 maja 1965 r. Ze względu na nieprzeprowadzenie remontu przez Kolegiatę(...)decyzją z dnia 25 stycznia 1965 r. Wydział Gospodarki Komunalnej(...)odebrał Kolegiacie prawo wykonywania remontu i przejął jego wykonanie. Administracja Kolegiaty(...)w dniu 12 lutego 1965 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wydział Gospodarki Komunalnej(...)decyzją z dnia 3 marca 1965 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 30 marca 1965 r. skierowanym do Wydziału Gospodarki Komunalnej(...)Kolegiata zażądała wstrzymania remontu twierdząc, że nie ma ku niemu podstaw prawnych, bowiem odwołanie od decyzji z dnia 25 stycznia 1965 r. nie jest rozstrzygnięte.
Wydział Spraw Lokalowych Prezydium(...)decyzją z dnia 25 lutego 1966 r. przydzielił częśćlokalu nr (...)w domu nr(...)przy(...)J. V.. Lokal ten zajmowany jest przez rodzinęV.do chwili obecnej. W chwili obecnej lokal ten zamieszkujeS. V.. Umowę najmu tego lokaluS. V.zawarła z wnioskodawcą. Jej matkę i wnioskodawcę również łączyła umowa najmu tego lokalu, która została sporządzona w dniu 28 października 1996 r. W latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku rodzinaV.czynsz z tytułu najmu opisanego wyżej lokalu uiszczała na rzecz Skarbu Państwa.
Wydział Spraw Lokalowych Prezydium(...)decyzją z dnia 28 marca 1967 r. wyraził zgodę na podziałlokalu nr (...)przyPlacu (...). Tym samym ograniczył prawoI. G.do zajmowania całościlokalu nr (...), pozostawiając do jej dyspozycji dwa pokoje i kuchnię z wejściem od głównej klatki schodowej. Pozostałe dwa pokoje i kuchnię z wejściem od strony tylnej klatki schodowej powierzonoB. G..
Wydział Spraw Lokalowych(...)wszczął postępowanie w sprawie przydzieleniaR. D.lokalu nr (...)przyPlacu (...)po zmarłejI. G., która była najemcą lokalu na podstawie decyzji z dnia 28 marca 1967 r. Wydział Spraw Lokalowych w dniu 9 grudnia 1985 r. wydał zaświadczenieR. D.potwierdzające, że wstąpiła ona w stosunek najmu tego lokalu.
W dniu 29 września 1970 r. proboszcz Parafii(...)wP.zwrócił się do Urzędu(...)wP.z prośbą o przepisanie dotychczasowego numeru telefonu(...)– Warsztat(...)na tytułu(...)pracownia,Pl. (...).
W dniu 10 lipca 1975r. sporządzone zostało Sprawozdanie z bieżących spraw parafialnych Kolegiaty(...), w którym spisano stan majątku nieruchomego. Wśród wymienionych w nim nieruchomości znalazły się trzy domu przyPlacu (...)wraz z informacją, iż są one własnością Kolegiaty i ujęte zostały we wspólnejksiędze wieczystej nr (...).
W dniu 3 listopada 1975 r. Państwowe Biuro Notarialne wP.dokonało sprostowań w opisie nieruchomości, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)w ten sposób, że jako położenie nieruchomości wpisano:P.Pl. (...)iul. (...), a jako oznaczenie działek wpisano(...)i(...).
Instytut Pamięci Narodowej sporządził wykaz budynków mieszkalnych stanowiących własność lub użytkowanych przezKościół (...)według stanu na dzień na dzień 11 listopada 1984 r. W dokumencie tym jako własność Kolegiaty(...)figuruje budynek położony wP.przyPl. (...).
W wyciągu wskazano, że prawo własności wpisane w dniu 4 sierpnia 1951r. przysługuje wnioskodawcy wobec nieruchomości położonej wP.przyPl. (...)iul. (...), parcela(...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...).
Kolejna decyzja o przeprowadzeniu remontu budynku przyPlacu (...)zapadła 30 września 1985r. Wydana została przez Urząd Miejski wP., Wydział Gospodarki Komunalnej(...)na wniosek zarządcy domu.
Przedmiotem prac remontowych była instalacja gazowa, a jej koszt określono na 129.500,00 zł. Podobnie jak wcześniej, także w tym wypadku udzielono zezwolenia na przeprowadzenie remontu przez właściciela/zarządcę domu we własnym zakresie z prawem zwrotu wpłat podatku od nieruchomości w części przeznaczonej na remont. Termin prac ustalono na okres od 21 czerwca 1985r. do 30 października 1985r. Decyzję doręczono Kolegiacie(...)orazG. K.. W związku z powyższym w dniu 5 czerwca 1985 r. sporządzony został Protokół typowania robót dla budynku przyPlacu (...).
Konieczność przeprowadzenia kolejnego remontu domu nr(...)przyPlacu (...)powstała w 1989r. Koszt remontu oszacowano na 10.000.000,00 zł. Tak jak wcześniej, udzielono zezwolenia na przeprowadzenie remontu przez właściciela/zarządcę domu we własnym zakresie. Termin zakończenia robót określono na 30 listopada 1989r.
Skarb Państwa – Urząd Miejski wP.określając siebie jako wierzyciela wniósł o wpisanie hipoteki w wysokości 22.164.506 zł z odsetkami rocznymi od dnia 15 marca 1990r. wksiędze wieczystej o nr (...). We wniosku wskazano, że jest to związane z przeprowadzonym remontem nieruchomości położonej przyPlacu (...). Jako uczestnika postępowania wskazał dłużnika – Kolegiatę(...).
Decyzją z lipca 1991r. Urząd Miejski wP.(...)przyznałH. W.zamieszkałej naPlacu (...)uprawienia do korzystania na okres stały z dodatkowej powierzchni mieszkalnej ze względu na stan zdrowia.
Postanowieniem z dnia 24 października 1991r. Wydział Spraw Lokalowych(...)zawiesił postępowanie w sprawie dysponowania częściąlokalu nr (...)przyPlacu (...)do czasu wydania orzeczenia przez sąd w przedmiocie wstąpienia przezZ. L.w stosunek najmu po zmarłejR. M..
W dniu 28 lipca 1993 r. wnioskodawca zawarł zM. W. (1)umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego wP.przyPl. (...). Umowa ta zmieniana była aneksami z dnia 10 grudnia 1996 r., 1 września 1997 r. i 10 lutego 1999 r.
Od grudnia 1994 r. wnioskodawca jako wynajmujący zawierał umowy najmu lokali mieszkalnych - nr(...)i użytkowych położonych wP.przyPlacu (...). Lokale te znajdowały się w obrębiedziałki nr (...).
Wnioskodawca wystawiał rachunki za czynsz najmu oraz opłaty związane z użytkowaniem lokali. W sytuacjach nieuiszczania przez najemców opłat czynszu wzywał ich do uregulowania zaległości, a także wypowiadał zawarte umowy. Wypowiadał również wysokości stawek czynszowych, dokonywał odbiorów mieszkań.
Wnioskodawca czynności tego rodzaju wykonywał także w odniesieniu do najemców lokali położonych wP.przyPlacu (...)znajdujących się w obrębiedziałki nr (...).
Wnioskodawca zawierał i rozwiązywał umowy dotyczące dozorowania kamienicy położonej wP.przyPl. (...). Zwracał się do Urzędu MiastaP.o przekazywanie na jego rzecz dodatków mieszkaniowych przyznanych lokatorom tej kamienicy.
Od 1994 r. wnioskodawca dokonywał sukcesywnego remontu całego budynku położonego wP.przyPl. (...).
W dniu 22 czerwca 1998 r. administrator domów Kolegiaty(...)zwrócił się do konserwatora zabytków o wyrażenie opinii na temat renowacji fragmentów elewacji i balkonów z balustradami na domu przyPlacu (...).
Pismem z dnia 20 października 1998r. Kolegiata(...)zwróciła się do Urzędu Miejskiego wP.o pozwolenie na budowę instalacji gazowej wmieszkaniu nr (...)naPlacu (...)(działka nr (...)). Pozwolenie zostało wydane. Mieszkanie to zostało wyremontowane (instalacja wodna, kanalizacyjna, gazowa, CO) przez wnioskodawcę.
Decyzją z dnia 28 września 1999 r. MiastoP.umorzyło postępowanie administracyjne wszczęte z wnioskuW. W. (2)w sprawie regulacji stanu prawnego zamieszkiwania wlokalu nr (...)przyPl. (...)wP..
W latach 1998 – 2005 wnioskodawca uiszczał corocznie podatek od nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...). W deklaracjach podatkowych, określając lokalizację nieruchomości, wskazywano: nieruchomość położoną wP.przyPl. (...), w części deklaracji także przyPl. (...)i przyul. (...). Dla oznaczenia nieruchomości, od której płacony był podatek w części deklaracji wpisywano także nr działki –(...). W deklaracji za rok 2006 nie wskazano numeru księgi wieczystej nieruchomości, nie podano również oznaczenia działki, budynku, czy lokalu.
W deklaracjach podatkowych za lata 2007 - 2008 podano, że wpłata podatku dotyczy nieruchomości położonej wP.przyPl. (...)iul. (...), natomiast w załącznikach do deklaracji nieruchomość ta nie została uwzględniona, nie widnieje w nich takżeksięga wieczysta nr (...).
W deklaracji podatkowej za rok 2009 wskazano, że dotyczy ona nieruchomości, dla której prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...), położonej wP.przyPl. (...)iul. (...).
W dniu 8 stycznia 2003 r. wnioskodawca pisemnie zwrócił się do najemcy lokalu położonego wP.przyPl. (...)w sprawie zakazu bezpłatnego użytkowania lub podnajmu mieszkania przez osoby trzecie. Swoje pismo Parafia motywowała tym, że jest właścicielem domu przyPlacu (...),KW (...), powoływała się także na zawartą umowę najmu lokalu.
Pismem z dnia 14 maja 2007 r. do wnioskodawcy zwróciła się lokatorkamieszkania nr (...)położonego wP.przyPl. (...)z prośbą o zamianę mieszkania na mniejsze ze względu na trudną sytuację materialną.
Administracja domów wnioskodawcy pismem z dnia 27 listopada 2011 r. poinformowała, że wyraziła zgodę, aby na koszt najemcy –G. S.w jej lokalu (Plac (...)wP.) zainstalowany został wodomierz.
Parafia(...)wP.w dniu 4 lipca 2011 r. pozwem skierowanym przeciwkoU. K.domagała się nakazania pozwanej, aby opróżniła, opuściła i wydała powodowilokal mieszkalny nr (...)położony wP.przyul. (...).
Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w dniu 12 września 2011r. wydał prawomocny wyrok zaoczny uwzględniający żądanie zawarte w pozwie.
Pismem z dnia 13 lutego 2013 r. Urząd MiastaP.(...), reprezentujący Skarb Państwa - Prezydenta MiastaP.- właściciela nieruchomości położonej naPlacu (...)zwrócił się do wnioskodawcy, aby ten udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące tej nieruchomości. Pytania dotyczyły podstaw dysponowania nieruchomością, osób administrujących nieruchomością, lokali znajdujących się pod wskazanym adresem, zasad ich udostępniania najemcom, stanu technicznego budynku.
Pozwem z dnia 19 kwietnia 2013 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi MiastaP.i wniesionym do Sądu RejonowegoP.Parafia(...)(...)domagała się usunięcia niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie zksięgi wieczystej nr (...)dotychczasowego właściciela – Skarbu Państwa i wpisaniu jako właściciela Parafii(...)(...).
Z uwagi na skuteczne cofnięciu pozwu postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2013 r. umorzono postępowanie w tej sprawie.
Skarb Państwa – Prezydent MiastaP.w dniu 28 października 2013 r. wystąpił do Sądu RejonowegoP.z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej wobec Parafii(...)(...)(F.). Wniosek dotyczył w wydania nieruchomości położonej wP.przyPlacu (...). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości, ale korzysta z niej bez podstawy prawnej przeciwnik wniosku. Do zawarcia ugody nie doszło.
Skarb Państwa – Prezydent MiastaP.pozwem z dnia 3 marca 2014 r. skierowanym przeciwko Parafii(...)i wniesionym do Sądu RejonowegoP.domagał się wydania nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...). W dniu 3 października 2014 r. Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.wydał wyrok zaoczny uwzględnił żądanie zawarte w pozwie. Strona pozwana w tej sprawie wniosła skutecznie sprzeciw od tego wyroku zaocznego. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015r. zawieszono postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania.
Urząd MiastaP.,(...)pismem z dnia 16 maja 2014 r. zawiadomił wnioskodawcę –K. S.oraz Parafię o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania pozwolenia na budowę instalacji gazowej w lokalu nr(...)przyPlacu (...).
Sąd ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie wymienionych wyżej dokumentów, a także zeznań świadkówW. W. (3),R. C.,E. K. (1),R. D.,E. N.,M. S.,S. V.i przesłuchanego w charakterze wnioskodawcyM. M. (2)oraz w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu szacowania i wyceny nieruchomościJ. M.

Zebrane w sprawie dokumenty urzędowe Sąd uznał za wiarygodne, albowiem zostały sporządzone przez właściwe ku temu organy i w granicach kompetencji sporządzających je osób, a nadto, żadna ze stron procesu nie kwestionowała ich wiarygodności. Tym samym i Sąd nie znalazł podstaw, aby czynić to z urzędu. Za wiarygodne i przydatne Sąd uznał również dokumenty prywatne zebrane w sprawie, mając jednak na uwadze, iż zgodnie zart. 245 k.p.c.stanowią one jedynie dowód tego, iż osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia o treści zawartej w dokumentach.
Przymiotem wiarygodności Sąd obdarzył zeznania świadkówW. W. (3),R. C.,E. K. (1),R. D.,E. N.,M. S.,S. V.i przesłuchanego w charakterze wnioskodawcyM. M. (2), albowiem zeznania tych osób są logiczne, spójne, wzajemnie się uzupełniają, poza tym znajdują potwierdzenia w pozostałych zebranych w sprawie dowodach
Sąd za przydatną dla rozstrzygnięcia w sprawie uznał opinię biegłego sądowego z zakresu szacowania i wyceny nieruchomościJ. M.. Opinia ta nie była kwestionowana przez żaden z podmiotów biorących udział w postępowaniu, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. Wprawdzie opinia ta została sporządzona celem ustalenia wartości przedmiotu sporu, jednak z oświadczenia pełnomocników wnioskodawcy i uczestnika postępowania złożonego na rozprawie w dniu 11 stycznia 2016 r. jednoznacznie wynika, że ani wnioskodawca ani uczestnik postępowania nie negują zawartych w opinii danych odnoszących się do usytuowania, przeznaczenia i sposobu zagospodarowania nieruchomości, której dotyczy wniosek.
Sąd oddalił wniosek o dokonanie oględzin przedmiotowej nieruchomości, ponieważ, jak już wskazano wyżej, okoliczności związane z usytuowaniem, przeznaczeniem i sposobem zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości nie były w niniejszym postępowaniu sporne, a nadto zostały one ustalone w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu szacowania i wyceny nieruchomościJ. M..
Sąd nie uwzględnił wniosku wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny historii kościoła, gdyż tego rodzaju dowód był zbyteczny, albowiem kwestia ustalenia, czy Parafia(...)wP.to ten sam podmiot co Kolegiata(...)wP.,(...)Kościół(...)) wP.Plac (...), Kolegiata(...)wP.nie wymaga wiadomości specjalnych, a nadto wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów znajdujących się na k. 31 i 32 akt. Poza tym okoliczność ta nie miała wpływu na zapadłe w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcie, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
Opierając się na powyższych ustaleniach Sąd Rejonowy stwierdził, iż wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 8 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwazastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do zakończenia sprawy, z zastrzeżeniemart. 8b, w sprawach o stwierdzenie zasiedzenia jeżeli wartość przedmiotu sprawy przewyższa kwotę 1.000.000,00 zł. W niniejszym postępowaniu wartość przedmiotu sprawy została ustalona na kwotę 1.266.000,00 zł, dlatego też za Skarb Państwa czynności procesowe podejmowała Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa (art. 67 § 2 k.p.c.).
Sąd Rejonowy wskazał, iż zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do pierwotnego nabycia prawa na skutek upływu czasu. Instytucja zasiedzenia stanowi instrument korekty stanu prawnorzeczowego w związku z długotrwałą niezgodnością pomiędzy rzeczywistym stanem posiadania a formalnym stanem własności. Jest więc objawem korygującej prawo funkcji posiadania. Przedmiotem zasiedzenia może być każda nieruchomość bez względu na osobę właściciela i rodzaj nieruchomości. Umożliwia ono, sankcjonując stan faktyczny, usunięcie długotrwałej niezgodności między stanem prawnym a stanem posiadania. Uregulowane zostało generalnie wart. 172-176 k.c.Na skutek zasiedzenia, które następujeex lege, dotychczasowy uprawniony traci swoje prawo, a nabywca uzyskuje je niezależnie od niego; jest więc ono pierwotnym sposobem nabycia prawa podmiotowego. W drodze zasiedzenia można nabyć własność nieruchomości gruntowej, budynkowej i lokalowej. Zasiedzenie może dotyczyć tylko takiej rzeczy, która może być przedmiotem własności. Nie można więc nabyć przez zasiedzenie rzeczy, która nie może być przedmiotem własności z racji swej natury, jak np. pokój w lokalu niestanowiącym odrębnej własności, albo która nie może być
przedmiotem własności inaczej niż tylko na podstawie zezwolenia (zgody) organu administracji publicznej.
Przedmiotem posiadania prowadzącego do zasiedzenia jest rzecz, a nie prawo własności lub użytkowania wieczystego. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter posiadania samoistnego. Z brzmieniaart. 172 k.c.wynika, że dobra wiara posiadacza skraca czas zasiedzenia nieruchomości do dwudziestu lat. Zgodnie z utrwalonym poglądem dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu prawo własności. O posiadaniu samoistnym nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Objęcie nieruchomości w posiadanie na podstawie umowy dzierżawy świadczy o posiadaniu zależnym. O posiadaniu samoistnym współwłaściciela nieruchomości w zakresie udziałów we własności innych współwłaścicieli nie świadczy też pokrycie przez niego całości kosztów remontu kapitalnego budynku znajdującego się na wspólnej nieruchomości.
Obligatoryjne przesłanki zasiedzenia to zgodnie zart. 172 k.c.władanie nieruchomością jako posiadacz samoistny oraz upływ ustawowego terminu zasiedzenia. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Przy ocenie dobrej wiary u posiadacza nieruchomości decyduje chwila objęcia jej w posiadanie. Późniejsza zmiana świadomości posiadacza nie ma już znaczenia i nie uzasadnia przedłużenia terminu zasiedzenia do lat trzydziestu (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2003r., III CZP 35/03, Prok. i Pr. 2004, nr 2, s. 32). Wola posiadania jak właściciel (animus possidendi) nie oznacza woli nabycia własności. Chodzi tu o samo wykonywanie faktycznego władztwa w takim - zewnętrznie - zakresie, w jakim wykonuje je właściciel. Władanie „jak właściciel” (animus rem sibi habendi) jest kategorią stanu faktycznego wskazującego na rzeczywistą wolę posiadacza, tzn. na samoistny charakter posiadania. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że samoistność posiadania polega na wykonywaniu uprawnień składających się na treść prawa własności w rozumieniuart. 140 k.c., korzystaniu z nieruchomości z wyłączeniem osób trzecich, pobieraniu pożytków, a także uznawaniu się przez posiadacza za uprawnionego do rozporządzania rzeczą. Samoistności posiadania nie wyłącza wiedza posiadacza o tym, że nie jest właścicielem, jeżeli rzecz posiada i włada nią jak właściciel i władztwo to na zewnątrz manifestuje (tak ostatnio np. Sąd Najwyższy w postanowieniach: z dnia 17 czerwca 2015r., I CSK 309/14, LEX nr 1771587; z dnia 9 kwietnia 2015r., V CSK 410/14, LEX nr 1751290; z dnia 19 lutego 2015r., III CSK 188/14, LEX nr 1678081; z dnia 9 grudnia 2014 r., III CSK 354/13, LEX nr 1640250; z dnia 3 października 2014r., V CSK 579/13, LEX nr 1604654; z dnia 7 maja 2014r., II CSK 472/13, LEX nr 1476956). Jak trafnie podał Sąd Najwyższy: „Właściciel nie musi wykazywać się żadną aktywnością wobec swojej rzeczy, żeby zachować prawo własności do niej, ale posiadacz, który pragnie nieruchomość zasiedzieć kosztem dotychczasowego właściciela musi w widoczny sposób manifestować swoje władztwo quasi-właścicielskie nad nią” (postanowienie z dnia 18 października 2013r., III CSK 12/13, LEX nr 1413547).
Zasiedzenie jest sposobem nabycia własności przez upływ czasu. Upływ czasu jako przesłankę zasiedzenia uregulowano wart. 172 k.c., który przewiduje dla nieruchomości dwudziestoletni i trzydziestoletni termin zasiedzenia. Z brzmieniaart. 172 k.c.wynika, że dobra wiara posiadacza skraca czas zasiedzenia nieruchomości do 20 lat. Zgodnie z utrwalonym poglądem dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu prawo własności (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1971r., I CR 302/71, NP 1973, nr 4, s. 580, z glosą A. Kunickiego; E. Skowrońska-Bocian (w:) K. Pietrzykowski (red.),Komentarz, t. I, 2005, s. 552 i powołane tam orzecznictwo). Przy ocenie dobrej wiary u posiadacza nieruchomości decyduje chwila objęcia jej w posiadanie. Późniejsza zmiana świadomości posiadacza nie ma już znaczenia i nie uzasadnia przedłużenia terminu zasiedzenia do lat 30 (por. postanowienie Sąd Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003r., III CZP 35/03, Prok. i Pr. 2004, nr 2, s. 32; postanowienie Sąd Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 35/10, Lex nr 786550).
Kodeks cywilnynie zawiera także definicji złej wiary. Definicja taka natomiast jest zawarta - na potrzeby przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych - wart. 6 ust. 2u.k.w.h. Przenosząc ją na gruntKodeksu cywilnego, można uznać, że w złej wierze jest ten, kto wie albo wiedzieć powinien, że prawo własności przysługuje nie jemu, lecz innej osobie (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 13 stycznia 2000r., II CKN 657/98, LexPolonica nr 396161). Sąd Najwyższy uznał, że nie jest w dobrej wierze posiadacz samoistny, który nabył posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego; osoba taka bowiem zdaje sobie sprawę z tego, że nie nabywa prawa własności (zob. m.in. uchwała Sąd Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48; glosy aprobujące: J. Gajdy, PiP 1992, z. 5 s. 116; M. Wolanina,PS1993, nr 6, s. 82).
Trybunał Konstytucyjny sformułował w wyroku z dnia 28 października 2003 r., P 3/03, OTK-A 2003, nr 8, poz. 82, ważną dyrektywę interpretacyjną przepisów o zasiedzeniu w aspekcie ochrony prawa właściciela. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zasadą konstytucyjnie określoną - od której tylko wyjątkowo wprowadza się odstępstwa - jest nienaruszalność prawa własności, zasiedzenie jest natomiast odstępstwem od tej zasady, i to daleko idącym. W związku z tym wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności (innych praw majątkowych), bez względu na to, czy chodzi o własność (prawo majątkowe) osób fizycznych, jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa, czy innych podmiotów.
Przystępując do oceny zasadności wniosku należy zauważyć, że wbrew stanowisku uczestnika postępowania Parafia(...)wP.jest podmiotem tożsamym z Kolegiatą(...)wP.. Treść znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w postaci zaświadczenia Archidiecezji(...)z dnia 14 grudnia 2010 r. i Dekretu Arcybiskupa(...)z dnia 18 czerwca 2009 r., a także roczników Archidiecezji(...)prowadzi do przekonania, iż wnioskodawca jest jedną z najstarszych parafii na terenie miastaP., która nosiła poprzednio m. in. nazwy Kolegiata(...)) wP.,(...)Kościół(...)wP.Plac (...). Okoliczność ta nie ma jednak zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wobec ustalenia, iż wnioskodawca, czy też jego ewentualny poprzednik prawny, nie był posiadaczem samoistnym nieruchomości, której dotyczy wniosek, przez okres wskazany wart. 172 k.c.
Wnioskodawca, domagając się stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości, dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...), argumentował, że wszedł w posiadanie tej nieruchomości, ponieważ w jego posiadaniu od 1898 r. znajdował się budynek wybudowany na tej nieruchomości, do którego aktualnie przypisany jest adresPl. (...)wP..
Sąd podkreślił, że opisana wyżej nieruchomość zabudowana jest budynkiem wielorodzinnym jedynie w części. Tym samym samo posiadanie budynku nie jest tożsame z posiadaniem całej nieruchomości. Poza tym budynek ten, a także znajdujące się w nim lokale mieszkalne i użytkowe, nie stanowią odrębnych nieruchomości. Sąd w pełni akceptuje pogląd, w myśl którego budynki lub części budynku mogą być przedmiotem posiadania w zakresie prawa własności wyłącznie wówczas, gdy stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 k.c.) i wówczas mogą być przedmiotem nabycia w drodze zasiedzenia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 lutego 2014r., I CSK 230/13, OSNC 2015, nr 2, poz. 21).
Z ustalonego przez Sąd stanu faktycznego wynika, iż kamienica położona wP.przyPl. (...)została wybudowana na terenie dwóch nieruchomości - działek oznaczonych obecnie nr(...)i(...). Dla pierwszej z tych działek (działka nr (...)) Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o nr (...). Wcześniej dla tej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta(...). Jako właściciel nieruchomości we wskazanej księdze wieczystej oraz w wypisie z rejestru gruntów figuruje Skarb Państwa – Prezydent MiastaP.. Z kolei dla drugiej nieruchomości, tj.(...)prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Obejmuje ona numery administracyjne wP.:Plac (...)oraz ul.(...). Wcześniej dla tej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta(...)a następnieksięga wieczysta nr (...). Jako właściciel w tej księdze wieczystej wpisana jest Parafia(...)wP.. Co istotne, w dniu 27 lutego 1905r. nieruchomość ujęta w księdze wieczystej(...)została sprzedana przezE. H.iA. D.kupcowiE. B., a następnie w dniu 11 marca 1905 r.E. B.nieruchomość tę przekazał na rzecz Gminy MiejskiejP..
Zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdzają stanowiska wnioskodawcy w kwestii posiadania samoistnego nieruchomości, której dotyczy wniosek, i to już od daty wybudowania na jej terenie kamienicy. Twierdzenia wnioskodawcy odnoszące się do okoliczności budowy tego budynku, wyłącznego finansowania przez wnioskodawcę tej inwestycji i władania budynkiem z pominięciem innych osób są całkowicie gołosłowne i jako takie nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Przesłuchani w sprawie świadkowie oraz przesłuchany w charakterze wnioskodawcyM. M. (2)nie dysponowali wiedzą na temat zasad użytkowania nieruchomości i kamienicy, które obowiązywały przed 1994r. Ponadto omawiane twierdzenia wnioskodawcy pozostają w sprzeczności z dokumentacją znajdującą się w aktach księgi wieczystej, z których jednoznacznie wynika, iż nieruchomość ujęta w ówczesnej księdze wieczystej(...)w 1905 r. była przedmiotem obrotu prawnego i ostatecznie stała się własnością Gminy MiejskiejP.. Fakt ten oznacza, że w dacie tej nieruchomość znajdowała się we władaniu innych podmiotów, a nie wnioskodawcy.
Analizując zebrany materiał dowodowy Sąd doszedł do przekonania, że do grudnia 1994r. wnioskodawca był posiadaczem jedynie części budynku zlokalizowanego aktualnie przyPl. (...)wP., a mianowicie tej części, która znajduje się w obrębie nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...). Wskazuje na to przede wszystkim treść dokumentów, mających w ocenie wnioskodawcy stanowić dowód posiadania samoistnego nieruchomości -działki nr (...). Dokumenty te, w tym roczniki Archidiecezji(...), Inwentarze majątku kościelnego, wniosek ubezpieczeniowy z 1898r., deklaracje podatku od nieruchomości, wnioski o wydanie odpisów dokumentów z księgi wieczystej, odnoszą się bowiem do konkretnej nieruchomości, ale nie do nieruchomości objętej wnioskiem, lecz do nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta(...), następnie nr(...), a obecnie nr(...).
Bez znaczenia dla ustaleń w tym zakresie pozostaje fakt, że w niektórych z tych dokumentów jako własność wnioskodawcy wskazywano budynek położony wP.przyPl. (...). Z opinii biegłego sądowego, sporządzonej na użytek niniejszego postępowania, jednoznacznie wynika, że w granicachdziałki nr (...), znajduje się jedynie części lokali przypisanych do adresuPl. (...)P.(lokal użytkowy nr (...)oraz lokale mieszkalne oznaczone nr(...)), natomiast pozostałe lokale przypisane do tego adresu znajdują się w granicachdziałki nr (...), stanowiącej bez wątpienia własność wnioskodawcy. Co niezmiernie ważne, w dniu 3 listopada 1975r. Państwowe Biuro Notarialne wP.dokonało sprostowań w opisie nieruchomości, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...)w ten sposób, że jako położenie nieruchomości wpisano:P.Pl. (...)iul. (...), a jako oznaczenie działek wpisano(...). Tak więc przed tą datą jako położenie nieruchomości ujętej wksiędze wieczystej nr (...)błędnie wskazywano adres:P.Pl. (...).
Z tych też przyczyn również fakt wykonywania przez wnioskodawcę przed 1994r. remontów budynku zlokalizowanego w poznaniu przyPl. (...)nie może stanowić argumentu przemawiającego za zasadnością wniosku, tym bardziej, że wnioskodawca nie wykazał, czy remonty te dotyczyły całego budynku, czy też jego części, czy prowadzone były tylko przez wnioskodawcę, czy też w ich wykonanie zaangażowane były inne podmioty. Wnioskodawca nie zdołał także udowodnić, aby do 1994 r. administrował całym budynkiem i to tylko w imieniu własnym. Zresztą o braku posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości, dla której prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...), świadczy to, że jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku decyzje w kwestii najmu lokali znajdujących się na terenie nieruchomości podejmował nie wnioskodawca, lecz odpowiednie organy państwowe.
Zeznania przesłuchanych w sprawie osób prowadzą zdaniem Sądu Rejonowego, do przekonania, że wnioskodawca dopiero od grudnia 1994 r. stał się posiadaczem samoistnym całej kamienicy położonej wP.przyPl. (...)wraz z przynależnym do budynku podwórzem i tym samym nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...). Od tego okresu zawierał we własnym imieniu umowy najmu lokali mieszkalnych i użytkowych znajdujących się w obrębie tej działki, wystawiał rachunki za czynsz najmu oraz opłaty związane z użytkowaniem lokali. W sytuacjach nieuiszczania przez najemców opłat czynszu wzywał do uregulowania zaległości, a także wypowiadał zawarte umowy, wypowiadał również wysokości stawek czynszowych, dokonywał odbiorów mieszkań. Wnioskodawca także zawierał i rozwiązywał umowy dotyczące dozorowania kamienicy położonej wP.przyPl. (...)oraz dokonywał sukcesywnego remontu całego budynku położonego wP.przyPl. (...). Posiadanie wnioskodawcy było posiadaniem w złej wierze. Wobec treściksiąg wieczystych nr (...)oraz znajdujących się w nich dokumentów wnioskodawca musiał zdawać sobie sprawę z tego, że nie przysługuje mu jakikolwiek tytuł prawny do nieruchomości –działki nr (...).
Posiadanie to nie mogło jednak skutkować stwierdzeniem nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej nr (...). Przyjmując nawet dobrą wiarę wnioskodawcy, co jak już podano w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca, przyjąć trzeba, że dwudziestoletni bieg terminu zasiedzenia na podstawieart. 175 k.c.w zw. zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.został przerwany z chwilą wystąpienia przez Skarb Państwa – Prezydenta MiastaP.z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej skierowanym wobec Parafii(...), co miało miejsce w dniu 28 października 2013 r. Wniosek ten dotyczył w wydania nieruchomości ujętej wksiędze wieczystej o nr (...). Z kolei pozew o wydanie tej nieruchomości został wniesiony do Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w dniu 3 marca 2014 r.
Reasumując, w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki do przyjęcia, aby wnioskodawca był posiadaczem samoistnym nieruchomości opisanej we wniosku przez okres wskazany wart. 172 k.c.Tym samym wnioskodawca nie nabył przez zasiedzenie własności nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...).
Ubocznie wypada zauważyć, że wprawdzie ze zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego nie wynika, by wnioskodawca kiedykolwiek był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, to jednak nie można oprzeć się wrażeniu, iż wnioskodawca uważa siebie za właściciela owej nieruchomości co najmniej od czasu wybudowania na jej terenie budynku oznaczonego aktualnie jakoPl. (...)P.. Wskazuje na to nie tylko treść wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, w którym wnioskodawca powołuje się na rzekomo przysługujące mu prawo własności całej kamienicy, ale również fakt wystąpienia przez wnioskodawcę z pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi MiastaP.o usunięcie niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie zksięgi wieczystej nr (...)dotychczasowego właściciela – Skarbu Państwa i wpisaniu jako właściciela Parafii(...). W pełni podzielić należy stanowisko, iż nie może żądać od sądu stwierdzenia zasiedzenia osoba, która ma trudności z udowodnieniem swojego prawa nabytego w innej drodze, zatem zasiedzieć własność może tylko taki posiadacz, który nie jest właścicielem rzeczy (por. m.in.: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1964r., I CR 52/64, RPEiS 1965, z. 2, s. 358; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002r., III CKN 1144/2000, Lex nr 75256).
Z uwagi na powyższe Sąd w punkcie I postanowienia oddalił wniosek.
Kosztami postępowania, w oparciu o treśćart. 520 § 2 k.p.c.Sąd obciążył uczestnika postępowania, mając na uwadze w istocie sprzeczne interesy „stron” z uwagi na wniosek uczestnika postępowania o oddalenie wniosku.
Sąd w punkcie II postanowienia zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na koszty te składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu oart. 99 k.p.c.i § 8 pkt 1 w zw.§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. 2002r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
W punkcie III postanowienia Sąd nakazał ściągnąć od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu kwotę 7.742,95 zł tytułem nieuiszczonych wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu (kwota 7.369,20 zł tytułem wynagrodzenia biegłego sądowego oraz kwota 373,75 zł tytułem wynagrodzenia tłumacza przysięgłego języka niemieckiego).
Nieuiszczonymi kosztami sądowymi, czyli opłatą sądową od wniosku od uiszczenia, której wnioskodawca był zwolniony z mocyart. 55 ust. 9w zw. zust. 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd obciążył Skarb Państwa - Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu (punkt IV postanowienia).

    Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyła wnioskodawczyni, która zaskarżyła w całości postanowienie Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z dnia 21 września 2016r. (sygn. VII Ns 481/14) i wniosła o jego zmianę i stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), położoną wP.przyPlacu (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze(...)przez wnioskodawczynię oraz o zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania za obie instancje wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. naruszenieart. 231 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie wypływającego z ustalonych faktów wniosku, iż wnioskodawczyni jest nieprzerwanie samoistnym posiadaczemdziałki nr (...)i to na przestrzeni kilkudziesięciu (ponad 30) lat, w tym także w okresie przez 1994 r.,
2. naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez przekroczenie zasad oceny dowodów i w konsekwencji błędne ustalenie, iż wnioskodawczyni włada sporną nieruchomością dopiero od grudnia 1994 r., podczas gdy z zeznań świadków oraz dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni władała tą nieruchomością jak właściciel nieprzerwanie od czasu zabudowania jej budynkiem wielorodzinnym tj. od przełomu XIX/XX w.,
3. naruszenieart. 233  § 1 k.p.c.w zw. zart. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez dowolną i arbitralną ocenę dowodów, a zwłaszcza zeznań świadkaS. V.i błędne ustalenie, iż w latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych rodzinaV.czynsz z tytułu najmu za lokal przy PI.(...)uiszczała na rzecz Skarbu Państwa,
4. naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez sformułowanie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób wewnętrznie sprzeczny odnośnie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w zakresie dotyczącym samoistnego posiadania spornej nieruchomości przez wnioskodawczynię przed 1994 r.,
5. naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 236 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 k.p.c.poprzez posłużenie się opinią biegłegoJ. M.w celu ustalenia okoliczności, które nie były przedmiotem tej opinii i w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego,
6. naruszenie prawa materialnego tj.art. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c., w zw. zart. 339 k.c., w zw. zart. 340 k.c., w zw. zart. 7 k.c.ich niezastosowanie w sytuacji, gdy z przeprowadzonych dowodów wynika, iż wnioskodawczyni jest posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości nieprzerwanie co najmniej od kilkudziesięciu (ponad 30) lat.
Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz Skarbu państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.kosztów zastępstwa prawnego oraz na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta MiastaP.pozostałych kosztów postępowania.
W toku postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni na skutek zobowiązania sądu sprecyzowała wniosek i wskazała, iż wnosi o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przez – Parafia(...)z dniem 1 października 2000 r. (przy przyjęciu dobrej wiary po stronie posiadacza), ewentualnie z dniem 1 października 2005 r. (przy przyjęciu dobrej wiary po stronie posiadacza). Jako początek biegu zasiedzenia wnioskodawca wskazał 30 września 1898 r.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w zdecydowanej części podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i na podstawieart. 382 k.p.c.przyjmuje je za własne.
Nietrafny okazał się zarzut naruszenia prawa procesowegoart. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez sformułowanie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób wewnętrznie sprzeczny odnośnie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w zakresie dotyczącym samoistnego posiadania spornej nieruchomości przez wnioskodawczynię przed 1994 r. Należy wskazać, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obrazaart. 328 § 2 k.p.c.może stanowić usprawiedliwioną podstawę apelacji tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, bądź zawiera tak kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (poruszone np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., sygn. akt I CKN 312/97), uzasadnieniu sporządzonemu w niniejszej sprawie takich zarzutów nie można postawić.
Wobec sformułowania przez apelującego zarzutu naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 236 k.p.c.w zw. zart. 278  § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 k.p.c.poprzez posłużenie się opinią biegłegoJ. M.w celu ustalenia okoliczności, które nie były przedmiotem tej opinii i w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego, trzeba przyznać racje skarżącemu, że dowód z opinii biegłego miał jedynie na celu ustalenie wartości przedmiotu postępowania i nie został przeprowadzony w celu ustalenia stanu przedmiotowej nieruchomości i dokonanej zabudowy. Czynienie zatem na podstawie wskazanej opinii ustaleń co do stanu nieruchomości, bez uprzedzenia o powyższym wnioskodawczyni i uczestnika może budzić zastrzeżenia i wskazywać na naruszenie prawa procesowego. W ocenie sądu odwoławczego ewentualne uchybienie przepisom postępowania w tym zakresie nie miało wpływu na wynik postępowania.
Trafny okazał zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 316 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.w zakresie, w jakim dotyczył ustaleń poczynionych na podstawie zeznań świadkaS. F.. Na aprobatę nie zasługują jedynie ustalenia dotyczące sposobu i osoby na rzecz, której czynsz opłacała rodzinaV.. Na podstawie zeznań tego świadka oraz decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego z dnia 25 lutego 1966 r. (k. 287), umowy najmu z dnia 28 października 1996 r. (k. 479 – 480) oraz protokołu z dnia 28 października 1996 r. (k. 478) Sąd I instancji ustalił, że Wydział Spraw Lokalowych Prezydium(...)decyzją z dnia 25 lutego 1966 r. przydzielił częśćlokalu nr (...)w domu nr(...)przy Placu(...)J. V.. Lokal ten zajmowany jest przez rodzinęV.do chwili obecnej. W chwili obecnej lokal ten zamieszkujeS. V.. Umowę najmu tego lokaluS. V.zawarła z wnioskodawcą. Jej matkę i wnioskodawcę również łączyła umowa najmu tego lokalu, która została sporządzona w dniu 28 października 1996 r. Nadto z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że w latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku rodzinaV.uiszczała czynsz z tytułu najmu opisanego wyżej lokalu na rzecz Skarbu Państwa. Należy zauważyć, że z treści zeznań świadka, które co trzeba podkreślić nie są kategoryczne wynika, że świadek jeszcze pamięta, że czynsz płacili naulicy (...), to było do końca lat osiemdziesiątych, tam

    chyba płaciliśmy Państwu. W ocenie sądu odwoławczego, na podstawie wskazanych zeznań nie może zostać poczynione ustalenie, że płatność czynszu następowała na rzecz Skarbu Państwa. Należy zauważyć, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na czynienie ustaleń by jakiekolwiek opłaty z tytułu czynszu należnego za wynajem lokali położonych w kamienicy przyPlacu (...)wpływały do budżetu państwa. Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń wynika, że wszelkie czynności wobec przedmiotowej nieruchomości, związane z bieżącym gospodarowaniem były podejmowane przez instytucje kościelne. Trzeba zauważyć, że przed rokiem 1974 obowiązywał dekret o publicznej gospodarce lokalami z dnia 21 grudnia 1945 r. (Dz. U. z 1950 r. nr 36 poz. 343), nadto po wejściu w życie ustawy Prawo lokalowe z dnia 1 kwietnia 1974r., na terenie MiastaP.obowiązywał szczególny tryb najmu i decyzje dotyczące poszczególnych lokali znajdujących się w kamienicy przyPlacu (...), wydawane przez prezydium(...)znajdowały oparcie w przepisach ustawy Prawo lokalowe z dnia 1 kwietnia 1974r. W ocenie Sądu Okręgowego, znajdujące się w aktach, decyzje dotyczące lokali mieszkalnych położonych przyplacu (...), nie mają bezpośredniego związku z przysługującym Skarbowi Państwa prawem własności działki, na której posadowiona była kamienica.
W pozostałym zakresie zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.nie zasługiwał na uwzględnienie Naruszenie prawa procesowegoart. 233 k.p.c.skarżący upatrywał w nieuwzględnieniu wypływającego z ustalonych faktów wniosku, że wnioskodawczyni jest samoistnym posiadaczem objętej wnioskiem nieruchomości nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat i przyjęciu, że włada nią jako posiadacz samoistny dopiero od 1994 r. Sposób sformułowania zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazuje, że apelujący w rzeczywistości podważa ocenę znaczenia ustalonych faktów z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie, co nie jest kwestią oceny dowodów i podstawy faktycznej wyroku, ale jej subsumcji pod zastosowane w sprawie normy prawne.
Akceptując pozostałe poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, Sąd odwoławczy jako sąd meriti dokonał jednak ponownej wnikliwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku której dopatrzył się konieczności uzupełnienia ustaleń faktycznych o pominięte dotąd okoliczności wynikające z dowodów zgromadzonych w toku postępowania niekwestionowanych przez zainteresowanych w niniejszej sprawie. Prawidłowo ustalony przez Sąd meriti stan faktyczny okazał się bowiem niekompletny.
Z tych względów Sąd Okręgowy ustalił nadto:
Dnia 1 października 1908 r. Kolegiata(...)zakończyła zestawienie rachunków dokumentujących wydatki poniesione na budowlę Domu Kolegiaty(...)wP.przy(...). Wobec ustanowienia etatu Kolegiaty(...)wP.w okresie 1918 – 1923 urzędowe mieszkania w Domu Kolegiackim przy(...)mieli zapewnione ksiądz kustosz i kanonik II. Dzierżawa z domu kolegiackiego zbudowanego na przełomie 1907/1908 r. przy(...)„na miejscu rozebranych kurii dziekana, kustosza i kanonika i gruntu nr(...)z przybraniem części ogrodu kolegiackiego kosztem 204.800 pożyczonych z funduszów dotacyjnych i mszalnych kolegiaty” przyniosła 13 860, - z czego część została przeznaczona na oprocentowanie pożyczki, na amortyzacje, na administracje i reparację budynku kolegiackiego, na tzw. fundusz budowlany. W dokumencie określono szczegółowo jakie kwoty z dzierżawy Domu Kolegiackiego zbudowanego w 1907/1908 r. przy(...)przeznaczono na każdy z funduszów. Nadto z treści zapisów wynika, że na „koszta budowy” domu kolegiackiego przy(...)zostały zużyte wszystkie listy zastawne wykonane w poprzednim etacie w funduszach proboszcza, dziekana, kustosza.
(dowód: rachunki z budowli domu Kolegiaty(...)wP.przy(...)- k. 433 - 435, Etat Kolegiaty(...)wP.1918 – 1923 k. 436 – 446)
Pismem z dnia 10 marca 1930 r. „Kasa Kościoła(...)poinformowała Elektrownię Miejską wP., że rachunki na rzecz Kolegiaty(...)dotyczące nieruchomości przy(...)odbiera i płaci panT..
(dowód: pismo z 10.03.1930 – k. 432)
W latach 30 – tych XX wieku lokal w spornej kamienicy wynajmował w szczególnościP.„C.”. Pismem z dnia 20 września 1933 r., przedłożonym w dniu 7 października 1933 r.,P.„C.” wypowiedział z dniem 15 października 1933 r. umowę najmu lokalu na biura i szatnie przy(...)i z chwilą wypowiedzenia zalegał z tytułu czynszu najmu na kwotę 237.50 zł. Ówczesny administratorS. S.poinformował Kurję(...), że przyjął do wiadomości powołane wypowiedzenie lokali, jednak przypomniał o uregulowaniu reszty należności z tytułu komornego. Poinformował, że na zaległy czynsz najmuP.„C.” wpłacił dnia 8 listopada 1933r. kwotę 95 zł, stanowiącą czynsz najmu za miesiąc sierpień 1933 r., a pozostałą sumę w kwocie 142.50 zł za czas od 1 września do 15 października 1933 r. potrącono jemu z tytułu kosztów za nowo postawiony piec.S. S.wskazał, że administrację domów Kolegiaty(...)przejął od 1 marca 1933 r., kiedy to sprawa pieca nie była jemu znana, jednak w wyniku wywiadu u swojego poprzednika dowiedział się, że w roku 1931, względnie w 1932, piec przestawiono bez jakiegokolwiek porozumienia się z ówczesnym administratorem panemT.. Skoro więcP.„C.” własnym kosztem i bez uprzedniego porozumienia się z administracją przeprowadził przestawienie pieca, toteż ocenił on rekompensatę po tak długim czasie za niesłuszną a nawet za przedawnioną. Nadmienił, że nawet pomijając brak uprzedniej zgody administracji domu,P.„C.” nie zwrócił się w swoim czasie o zwrot kosztów za nowo postawiony piec oraz jego przestawienie, czyniąc to dopiero po wyprowadzeniu się i nie reagując na ustne i pisemne wezwania o zapłatę środków.
W dniu 27 marca 1934 r.S. S.działający w imieniu Administracji Domów Kolegiaty(...)wP.skierował pismo do „(...)Kurji(...)wP.” o zajęcie się sprawąP.„C.”, który zajmował lokale na biura i szatnię przy(...).
(dowód: pismo z dnia 27 marca 1934 r. – k. 431, pismo z 10.09.1934 r. – k. 430)
W dniu 12 października 1934 r. Kancelaria Kurii(...)na wniosek PrałataS.wP.z dnia 4 października 1934 r., wezwałaP.”C.” o zapłacenie czynszu najmulokalu numer (...)w budynku przy(...).
(dowód: wezwanie z 12 października 1934 r. – k. 429)
W spisie nieruchomości sporządzonym w dniu 13 stycznia 1935 r. przez Księdza Kanonika DrW. A.wymieniono jako domy beneficjalne kościoła m. in. dom przy(...), w którym wtedy znajdowały się mieszkania Księdza prałata kustosza, kanonika I i II oraz „3 mansjonarzy i kościelnego”.
(dowód: zestawienie nieruchomości z dnia 13 stycznia 1935 r. – k. 428)
W dniu 1 lipca 1937 r.(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
(...)wP.wystawiła na rzecz Kolegiaty(...)„Kwit Nr(...)” na kwotę 6 zł za strzeżenie poleconego obiektu.
(dowód: kwit nr 49 z 1 lipca 1937 r. – k. 427)
Według zapisów sporządzonych dnia 5 grudnia 1945 r. przez Radę Parafialną pod przewodnictwem księdzaJ. J. (2)po II Wojnie Światowej „dom kolegiacki” (czynszowy) przyPlacu (...), gdzie mieszkali Kanonicy zachował się dobrze, jednak uszkodzeniu uległlokal pod numerem (...)na czwartym piętrze, czyniąc od strony ogrodu wyłom w murze i zrywając część dachu papowego oraz w parterowym mieszkaniu przylegającym do numeru(...), czyniąc podobne szkody, wypadły wszystkie szyby, a częściowo uszkodzeniu uległ dach i rynny. Kosztorys naprawy IV piętra wyniósł około 30.000 zł. Po II wojnie światowej dom ten służył za mieszkanie dla rządcy parafii i księży misjonarzy, dla służby kościelnej i Sióstr oraz biur parafialnych iC., resztę mieszkań zajmowali przeważnie lokatorzy przedwojenni oraz pogorzelcy z okresu działań wojennych i oblężeniaP.. Czynsz dzierżawny w domu tym pobierał od lokatorów administrator domów kolegiackich, panS.i „obracał” te pieniądze w minimalnej wówczas wysokości na remont. Jeszcze przed zimą zamierzano uszkodzenia na IV piętrze usunąć i choć częściowo oszklić okna w klatkach schodowych.
(dowód: sprawozdanie – k. 426)
W piśmie z 6 maja 1946 r. do „(...)Kurii(...)” wP.odnośnie domu mieszkalnego położonego przyPl. (...)administrator parafii(...)wskazał, że „przez działania wojenne zburzono mury szczytowe oraz od strony podwórza na wysokości 3 i 4 piętra są już odbudowane. Również naprawiono więźbę dachową oraz pokrycie tekturą smołową. Obecnie odbudowuje się stropy i ściany wewnętrzne. Po ich wykończeniu i otynkowaniu powsadza się okna i uzupełni drzwi. Budynek zabezpieczono już całkowicie przed szkodliwym działaniem atmosfery. Prace wykonuje budowniczyS..
Dnia 31 sierpnia 1946 r. administrator parafii(...)Ks.J. J. (2)sporządził sprawozdanie z wykonanych prac remontowych dot. uszkodzeń spowodowanych działaniem wojennym w domu mieszkalnym położonym przyPlacu (...). W odpowiedzi na pismo(...)Kurii(...)z dnia 11 lipca 1946 r. poinformował, że zburzone mury w lewym skrzydle oraz tylnej klatki schodowej na III i IV piętrze oraz poddasza są już odbudowane, zarwane sklepienie w kuchni na IV piętrze znowu przesklepiono. Uszkodzony wiązarek dachu podniesiono i uzupełniono. Uszkodzoną część dachu pokryto papą smołową, a prace blacharskie do połowy września wykonano, zaznaczając, że stare tynki ścian wewnętrznych muszą być jeszcze naprawione. Również drzwi i okna na II i IV piętrze w części uszkodzonej muszą być naprawione. Również prace instalatorskie i zduńskie oraz resztę prac blacharskich trzeba jeszcze wykonać.
W odpowiedzi z dnia 10 listopada 1946 r. na pismo „(...)Kurii(...)” administrator parafii(...)ksiądzJ. J. (2)podał przebieg prac w Kolegiacie oraz w budynkach kolegiackich wskazując, że w obrębie nieruchomości przyulicy (...)przystąpiono do naprawy dachów oraz wyremontowano mieszkanie dla Księdza KanonikaA.wraz z remontem ogrzewania gazowego a na parterze i I piętrze przestawiono piece.
(dowód: korespondencja z 10 listopada 1946 r. – k. 420-421, pismo z 6 maja 1946 r. – k. 422 sprawozdanie - k. 423)
W spisie nieruchomości Kolegiaty(...)sporządzonym w dniu 31 grudnia 1949 r. wymieniono dom położony przyPl. (...)wraz z dwoma podwórzami i ogrodem - dom pod nr(...), zbudowany na przełomie 1897/1898, w którym znajdują się dwa mieszkania dla księży oraz biuro, archiwum kapituły i biuro parafialne z zastrzeżeniem, że dochody czyste z tych domów służyć mają beneficjatom Kolegiaty.
(dowód: spis nieruchomości z dnia 31 grudnia 1949 r. –k. 418 - 419)
Z wykazu budynków mieszkalnych stanowiących własność lub użytkowanych przezKościół (...)według stanu na dzień 1 listopada 1984 r., sporządzonego na podstawie akt Wydziału do Spraw Wyznań(...)wP.wynika, że na nieruchomości mieszkalnej zlokalizowanej przyPlacu (...)znajdowało się 113 izb zamieszkałych przez świeckich, a właścicielem była Kolegiata(...)Z wyciągu dotyczącego nieruchomości położonej przyPlacu (...)zlokalizowany jest zabudowa piętrowa mieszkalna.
(dowód: wykaz budynków z 1 listopada 1984 r. – k. 89; wyciąg – k. 90)
Dnia 22 czerwca 1989 r. Urząd DzielnicowyP.(...)zawiadomił na wniosek administracji domu w związku z nakazemZakładu (...), że zostało wszczęte postępowanie w sprawie wykonania robót elektrycznych w budynku przyulicy (...), którą to korespondencję wysłano do Kolegiaty(...)orazJ. K..
(dowód: zawiadomienie z 22 czerwca 1989 r. – k. 85)
Dnia 29 grudnia 1994 r. administrator domuPl. (...)B. D.skierowała do najemców lokali(...)przyPlacu (...)zawiadomienie o zmianie opłat czynszowych i wydatków eksploatacyjnych.
(dowód: zawiadomienia z 29 grudnia 1994 r. – k. 481-484)
W dniu 7 lutego 1995 r. Proboszcz Parafii(...)wP.KsiądzW. W. (3)udzielił pełnomocnictwaB. D.do wykonywania zwykłego zarządu i administrowania domów przyPlacu (...), i(...)wP.będących własnością Kolegiaty(...)pod wezwaniem(...)i reprezentowania mocodawcy we wszystkich sprawach związanych z wykonywaniem czynności administrowania i urzędowych spraw sądowych i administracyjnych, negocjowania i podpisywania umów najmu lokali użytkowych i mieszkań.
(dowód: pełnomocnictwo z 7 lutego 1995 r. – k. 489)
W dniu 10 grudnia 1996 r. ksiądzW. W. (3)w imieniu Kolegiaty(...)sporządził aneks do umowy najmu mieszkania numer(...)położonego wP.przyPlacu (...)o podwyższeniu stawki czynszu najmu.
(dowód: aneks z 10 grudnia 1996 r. – k. 477)
W dniu 28 października 1996 r. administrator domuPl. (...)B. D.sporządziła protokół stanu technicznegomieszkania numer (...)w domu przyPlacu (...)wP.oraz stopnia zużycia znajdujących się w nim instalacji i urządzeń.
(dowód: protokół z 28 października 1996 r. – 478)
Dnia 28 października 1996 r. ksiądzW. W. (3)w imieniu Kolegiaty(...)wP.jako jej proboszcz zawarł jako wynajmujący umowę najmu lokalu mieszkalnego na II piętrze o numerze numer(...)wP.przyPlacu (...).
(dowód aneks z 28 października 1996 r. – k. 479-480)
W dniu 1 września 1997 r. ksiądzW. W. (3)działający w imieniu Kolegiaty(...)sporządził aneks do umowy najmu mieszkania numer(...)położonego wP.przyPlacu (...)o podwyższeniu stawki czynszu najmu.
(dowód: aneks z 1 września 1997 r. – k. 476)
W dniu 16 września 1998 r. ksiądzW. W. (3)w imieniu Kolegiaty(...)sporządził protokół zdania kluczy dolokalu numer (...)przyPlacu (...)wP., odnotowując, że nie przedstawiono rozliczenia z opłat za pobraną energię elektryczną i gaz, spisując stan liczników.
(dowód: pismo z 16 września 1998 r. – k. 474)
W dniu 10 lutego 1999 r. Parafia(...)poniosła koszty remontu mieszkania w zakresie instalacji wodno - kanalizacyjnej, gazowej i centralnego ogrzewania przyPlacu (...)wP..
(dowód: rachunek z 10 lutego 1999 r. – k. 447)
Dnia 10 lutego 1999 r. ksiądzW. W. (3)reprezentujący Kolegiatę(...)jako wynajmujący zawarł aneks do umowy najmu mieszkania numer(...), położonego wP.przyPlacu (...), zwartej dnia 28 lipca 1993 r. przewidujący zawarcie umowy najmu na czas nieokreślony z podwyższeniem stawki czynszu.
(dowód: aneks z 10 lutego 1999 r. – k. 473)
W dniu 5 sierpnia 1999 r. administrator domów przyPlacu (...)wP.B. D.skierowała do najemcówlokali numer (...),(...)przyPlacu (...)pismo w sprawie określenia wysokości stawki czynszowej.
(dowód: pisma z 5 sierpnia 1999 r. – k. 471-472)
Dnia 25 września 2001 r. administrator domówPlac (...)B. D.w imieniu Kolegiaty(...)wP.skierowała do najemcówlokali numer (...)przyPlacu (...)wP.wypowiedzenie stawki czynszu.
(dowód: pisma z 25 września 2001 r. - k. 468 - 470)
Dnia 20 marca 2002 r. administrator domówB. D.wyraziła zgodę na rzecz(...) SAna położenie kabla telekomunikacyjnego na ścianie budynku przyPlacu (...)wP.od strony podwórza celem zapewnienia łączy najemcom lokali w budynkuPlac (...)wP..
(dowód: pismo z 20 marca 2002 r. – k. 467)
W dniu 8 stycznia 2003 r. Parafia(...)Kolegiata(...)skierowała do najemcylokalu nr (...)przyPlacu (...)wP.pismo zabraniające podnajmowania części mieszkania jakiejkolwiek osobie trzeciej.
(dowód: pismo z 8 stycznia 2003 r. – k. 466)
Dnia 2 marca 2004 r.B. D., jako administrator domów skierowała do Zarządu MiastaP.(...)pismo z numerem konta bankowego właściciela domów mieszkalnych przyPlacu (...)wP., wskazując jako właściciela rachunku „(...)” celem uzyskania wypłat przyznanych dodatków mieszkaniowych dla lokatorów zamieszkałych w tych domach przyPlacu (...).
(dowód: pismo z 2 marca 2004 r. – k. 465)
Dnia 11 maja 2004 r. administrator domów Kolegiaty(...)paniB. D.sporządziła protokół przejęciamieszkania nr (...)przyPlacu (...)wP.z wdową po zmarłymE. K. (2)organiście(...)
(dowód: protokół z 11 maja 2004 r. – k. 464)
W dniu 23 października 2006 r. Parafia(...)Kolegiata(...)reprezentowana przez Proboszcza księdzaW. W. (3)jako wynajmujący – właściciel budynku mieszkalnego wP.przyPlacu (...)księga wieczysta nr (...)zawarła umowę najmu lokalu mieszkalnego zlokalizowanego na II piętrze oznaczonym numerem(...), w dniu 1 marca 2006 r. umowę najmulokalu nr (...)na IV piętrze, w dniu 6 czerwca 2006 r. umowę najmulokalu nr (...)na IV piętrze.
W dniu 1 grudnia 2006 r. Kolegiata(...)jako wynajmujący sporządziła aneks do umowy najmu lokalu użytkowego położonego w piwnicy frontowej domu przyPlacu (...)wP.pomiędzy Parafią(...)Kolegiata(...)reprezentowaną przez księdza Prałata ProboszczaW. W. (3)jako wynajmującym do umowy z 15 października 2006 r.
(dowód: umowy najmu – k. 451 - 455, k. 458 - 461, rachunek z 14 lutego 2007 r. pobrania przez Parafię czynszu najmu lokalu użytkowego – k. 490)
Dnia 15 marca 2007 r. Parafia(...)Kolegiata(...)wP.jako właściciel domu przyPlacu (...)wP.nrKW (...)zwróciła się doBiura Ochrony (...)p. z o.o. wP.z rozwiązaniem na koniec miesiąca marca 2007 r. umowy o dozorowanie doraźne kamienic przyplacu (...)wP..
(dowód: pismo z 15 marca 2007 r. – k. 450)
Aktualnadziałka numer (...)położona wP.przyPlacu (...)(obrębP., arkusz mapy(...)zapisana wKW (...)odpowiada dawnej parceli katastralnej nr(...)z karty mapy(...), zapisanej dawniej w KW(...)W zasobach geodezji najstarszym dokumentem archiwalnym dotyczącym działki jest zrekonstruowana w 1949 r. kartoteka artykułu matrykuły nr(...), dla której ujawniono KW(...)i własność Gminy Miejskiej wP.. Przy założeniu ewidencji gruntów dla obrębuP.1 kwietnia 1972 r. jako właściciela wpisano Skarb Państwa na podstawieart. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Dla aktualnejdziałki nr (...)w dniu 12 maja 2006 r. założono nowąksięgę wieczystą (...)na postawie zawiadomienia Sądu Rejonowego(...)z 15 lipca 2005 r. i jako właściciela wpisano MiastoP.. W dniu 3 stycznia 2012 r. na podstawie zawiadomienia Sądu Rejonowego(...)z dnia 15 grudnia 2011 r. jako właściciela wpisano Skarb Państwa.
(dowód: akta księgi wieczystej(...)łącznie z księgą wieczystą dawną(...), pismo Zarządu Geodezji(...)wP.z 3 sierpnia 2016 r. – k. 588).
Wnioskodawczyni Parafia(...)jest właścicielemdziałki o numerze (...)położonej w bezpośrednim sąsiedztwie spornego gruntu tj.działki o numerze (...)zapisanej w KW nr(...). Obie nieruchomości zabudowane zostały przez wnioskodawczynię jednym budynkiem mieszkalnym o charakterze wielorodzinnym (kamienicą), położonym administracyjnie przypl. (...)wP.(pierwotnieulica (...)).
Zgodnie z wypisem z rejestru kartoteki budynków, wnioskodawca uważał się za właściciela przedmiotowego budynku przypl. (...), gdyż budowa kamienicy w latach 1897/98 była przeprowadzona ze środków własnych wnioskodawcy na cele mieszkalne duchownych parafii.
W przekonaniu Sądu odwoławczego, Sąd Rejonowy nietrafnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Co więcej, pominął szereg istotnych w sprawie okoliczności, których zestawienie prowadzi do konkluzji, że wnioskodawczyni Parafia(...)wP.a wcześniej Kolegiata(...)wP.tożsamość podmiotu) – wbrew ustaleniom poczynionym przez Sąd meriti - włada sporną nieruchomością, jako posiadacz samoistny (jak właściciel) nieprzerwanie od czasu wzniesienia na tereniedziałki numer (...)budynku wielorodzinnego, co nastąpiło na przełomie 1897 i 1898 roku. Świadczą o tym wszelkie czynności faktyczne podejmowane wobec nieruchomości, remonty, nakłady i inne działania szczegółowo określone w poczynionych przez Sąd Rejonowy i uzupełnionych przez Sąd Odwoławczy ustaleniach faktycznych. Należy podkreślić, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy wyprowadzić wniosek, że podwórze znajdujące się przy częścibudynku oznaczonej numerem (...)stanowi funkcjonalną całość związaną z budynkiem (kamienicą) – brak jakichkolwiek przesłanek dla poczynienia odmiennych ustaleń w tym zakresie. Nadto remonty przeprowadzane w całej kamienicy (numery(...)) były przeprowadzane na koszt wnioskodawcy, częściowe finasowanie remontów następowało również ze środków publicznych, a to na podstawie ówcześnie obowiązujących ustaw i skutkowało obciążeniem hipoteki nieruchomości stanowiącej majątek kościelny, na której posadowiona była kamienica. W ocenie Sądu Okręgowego domniemanie wynikające zart. 339 k.c.nie zostało wzruszone. Wadliwie Sąd I instancji doszedł do przekonania, że samoistne posiadanie spornej nieruchomości przez wnioskodawczynię miało miejsce dopiero od grudnia 1994 roku. Należy zauważyć, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala na stwierdzenie, by na początku lat 90 - tych, czy też konkretnie w 1994 r. nastąpiły jakiekolwiek zmiany dotyczące zakresu posiadania przedmiotowej nieruchomości (działki czy też zabudowy mieszkaniowej na niej się znajdującej), które pozwalałyby na wyprowadzenie wniosku, iż wnioskodawczyni mogła być uznana za samoistnego posiadacza przedmiotowej nieruchomości dopiero od 1994 r. Taki wniosek nie znajduje oparcia nawet w ustaleniach faktycznych poczynionych pierwotnie przez Sąd I instancji.
W świetle poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń, niezrozumiała jest przytoczona przez ten sąd argumentacja, z której wynika, iż do grudnia 1994 r. wnioskodawczyni była posiadaczem jedynie części budynku zlokalizowanego aktualnie przyPl. (...)wP., a mianowicie tej części, która znajduje się w obrębie nieruchomości, stanowiącejdziałkę nr (...). Wbrew twierdzeniom sądu I instancji nie może na to wskazywać fakt, iż zgromadzone w aktach sprawy dokumenty dotyczące kamienicy odnoszą się do nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta(...), następnie nr(...), a obecnie nr(...)nie zaś do nieruchomości objętej wnioskiem. W ocenie Sądu odwoławczego analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i poczynione na tej podstawie szczegółowe ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, iż na przestrzeni lat wnioskodawczyni traktowała jako majątek kościelny całą parcele tj. zarówno budynek przyPlacu (...)jak i grunt pod budynkiem i przylegający do budynku, funkcjonalnie z nim związany. W ocenie Sądu odwoławczego zarówno Gmina Miejska jak i Skarb Państwa przez wiele lat nie miał świadomości, co do tego, że przysługuje mu prawo władności działki objętej niniejszym wnioskiem i w żaden sposób nie wykonywał jakichkolwiek uprawnień związanych z przysługującym prawem własności.
Przechodząc do rozważań o charakterze prawnym wskazać należy, że możliwość nabycia nieruchomości przez zasiedzenie w sytuacji, gdy nabywający w ten sposób nie jest wpisany do księgi wieczystej, istniała od 1 stycznia 1947 r. Od tego dnia zaczął obowiązywaćdekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe(Dz.U. z 1946r., Nr 57, poz. 319).
Posiadanie nieruchomości przez wnioskodawczynię, czy też jej poprzednika rozpoczęło się w okresie, gdy na terenie miastaP.obowiązywał ogólnoniemieckikodeks cywilny z 18 sierpnia 1896 r.(Bürgerliches Gesetzbuch - BGB). Zauważyć należy, że przepisy BGB przewidywały możliwość nabycia własności nieruchomości poprzez zasiedzenie tylko na zasadzie cundum tabulas. Do zasiedzenia wymagana było nie tylko 30 - letnie posiadane nieruchomości, ale również to by posiadacz przez taki okres był wpisany do księgi wieczystej. Zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości przed wejściem w życie dekretu oprawie rzeczowymnie mogło zatem nastąpić.
Zgodnie zart. 50 § 1 Prawa rzeczowego, kto posiada nieruchomość przez lat dwadzieścia, nabywa jej własność, chyba że w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie był w złej wierze. Temu, kto posiada nieruchomość przez lat trzydzieści, nie można zarzucać złej wiary (art. 50 § 2 Prawa rzeczowego). Za posiadacza nieruchomości zgodnie zart. 296 § 1 Prawa rzeczowegonależało w tamtym czasie uznawać osobę, która faktycznie władała rzeczą jak właściciel. Dobra wiara posiadacza była domniemywana (art. 301 Prawa rzeczowego).
Jednakże do obliczenia okresu posiadania uprawniającego do nabycia prawa własności na podstawie przepisówPrawa rzeczowegostosować należało również przepis art. XXXIV dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe iprawo o księgach wieczystych(Dz.U. z 1946 r., Nr 57, poz. 321), który stanowił, że jeżeli przed wejściem w życieprawa rzeczowegoistniał stan rzeczy, który według prawa prowadziłby do zasiedzenia, jakkolwiek według przepisów dotychczasowych zasiedzenie nie było w przypadku takim dopuszczalne, termin zasiedzenia biegnący od dnia wejścia w życieprawa rzeczowegoulega skróceniu o okres czasu, przez który stan rzeczy istniał, jednak najwyżej o połowę. W myśl bowiem§ 1 art. XXXIII powołanego dekretu z dnia 11 października 1946 r.do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed wejściem w życieprawa rzeczowego, stosuje się od tej chwili przepisy tego prawa; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. W myśl§ 2jeżeli termin zasiedzenia wedługprawa rzeczowegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z chwilą wejścia w życie tego prawa; jeżeli jednak zasiedzenie, rozpoczęte przed wejściem w życieprawa rzeczowego, nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z tym wolniejszym terminem.
Przy uwzględnieniu powyżej wskazanych przepisów dekretu oprawie rzeczowymoraz przepisów wprowadzających ten dekret zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości mogłoby teoretycznie nastąpić znacznie wcześniej niż wskazywał wnioskodawca.
Należy jednak zauważyć, że w czasie obowiązywaniaPrawa rzeczowego, w dniu 22 października 1961 r. weszła w życieUstawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(Dz.U. Nr 32, poz. 159). Zart. 1 ust. 1 ustawy wynikało w szczególności, że normuje ona gospodarkę terenami: położonymi w granicach administracyjnych miast i osiedli, przy czym w ust. 2 wskazano, że użyte w niniejszej ustawie określenie "tereny państwowe" oznacza tereny stanowiące własność Państwa położone na obszarach określonych w ust. 1. Natomiast w myśl art. 7 tej ustawy nie można było nabyć własności terenu państwowego w drodze zasiedzenia.
Przepis art. 7, który został uchylony z dniem 1 stycznia 1965 r. przezustawę Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r.(Dz.U. Nr 16, poz. 94) był przepisem prawa materialnego i uchylał przepisart. 50 Prawa rzeczowegow stosunku do terenów państwowych, o których mowa w cytowanej ustawie. Zgodnie z postanowieniemart. 50 ustawy z 14 lipca 1961 r.przepis art. 7 ustawy wszedł w życie z dniem ogłoszenia ustawy, a więc z dniem 21 lipca 1961 r. Przepisart. 7nie miał zatem mocy wstecznej, zgodnie zart. 2POPCU, nie niweczył, więc nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, jeżeli nastąpiło ono przed wejściem w życieustawy z dnia 14 lipca 1961 roku. Po wejściu w życie przepisuart. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach(Dz.U. Nr 32 poz. 159) dopuszczalne było stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, która stanowiła uprzednio własność Państwa, o ile nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło przed wejściem w życie cytowanej ustawy (Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 19 grudnia 1961 r. 3 CO 32/61).
Nadto od dnia 13 kwietnia 1950 r. obowiązywałaustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej(Dz. U z 1950 r. Nr 14, poz. 130) i na mocy art. 32 ust 1. nastąpiło zniesienie związków samorządu terytorialnego, natomiast na podstawie art. 32 ust. 2 tej ustawy majątek dotychczasowych związków samorządu terytorialnego z mocy prawa stał się majątkiem Państwa. Z treści dokumentów zgromadzonych w aktach księgi wieczystej oraz z treści pisma Zarządu Geodezji(...)wynika, że na podstawie wskazanej ustawy własność przedmiotowej nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Dla dokonania w księdze wieczystej wpisu prawa własności Skarbu Państwa dla nieruchomości, które na podstawieustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej(Dz.U. Nr 14, poz. 130) stała się majątkiem Państwa, wydanie decyzji właściwego organu administracji państwowej nie było wymagane.
Zważywszy na poczynione ustalenia faktyczne i wskazany stan prawny, termin zasiedzenia biegnący po wejściu w życie dekretu oprawie rzeczowym, przy przyjęciu złej wiary oraz doliczeniu połowy okresu tj. 15 lat sprzed wejścia w życie dekretu mógłby doprowadzić do zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przez jej samoistnego posiadacza, ale mogło by to nastąpić najwcześniej z dniem 1 stycznia 1962 r. Przy czym przedmiotowa nieruchomość, na mocyart. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowejstanowiła własność państwową od dnia 13 kwietnia 1950 r., a od dnia 14 lipca 1961 r., w myślart. 7 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z dnia 14 lipca 1961 r.nie było można nabyć własności terenu państwowego w drodze zasiedzenia. Generalny zakaz nabycia w drodze zasiedzenia nieruchomości państwowych, niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób nieruchomość stała się własnością państwową, wprowadziłkodeks cywilnywart. 177, który obowiązywał od dnia 1 stycznia 1965 r. Skoro termin zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości nie zakończył się przed dniem 1 stycznia 1965 r., zasiedzenie tej nieruchomości jak i innych nieruchomości państwowych stało się ponownie możliwe dopiero po dniu 1 października 1990 r.
Nadto w dniu 1 października 1990 r. weszła w życieustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r.(Dz.U. Nr 55, poz. 321), na mocy której bieg terminów zasiedzenia został wydłużony do 20 lat w wypadku posiadania nieruchomości w dobrej wierze oraz do 30 lat w przypadku przyjęcia złej wiary. Z treści art. 10 tej ustawy, odnoszącego się do uchylenia zakazu zasiedzenia nieruchomości państwowych wynika, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Przy doliczaniu okresu posiadania sprzed wejścia w życie przepisów wyłączających możliwość zasiedzenia nieruchomości - do okresu posiadania, o który - stosownie doart. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55, poz. 321) skraca się termin zasiedzenia, nie mają zastosowania przepisy art. XLI i XLII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 8 września 1995 r. III CZP 104/95). W uzasadnieniu uchwały wskazano, że nie wchodzi w grę dwukrotne skracanie ustawowego terminu zasiedzenia raz na podstawieart. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r.i drugi raz na podstawie art. XLII przepisów wprowadzających kodeks cywilny.
Wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, Sąd odwoławczy przyjął, że niewątpliwie Kolegiata, parafia (czy też kościół parafialny) była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości i objęła tę nieruchomość w samoistne posiadanie najpóźniej z momentem wzniesienia na jej terenie kamienicy tj. na przełomie 1987/1989 roku i traktowała ją jako swoją własność (postawiła tam wielorodzinny dom mieszkalny i wykonywała wszelkie inne czynności związane z posiadaniem tej nieruchomości).
Sąd odwoławczy przyjął jednak, że wnioskodawczyni była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w złej wierze. Zasiedzenie spornej nieruchomości stało się możliwie po wejściu w życiedekretu Prawo rzeczowei w związku z tym w ocenie sądu odwoławczego dla oceny dobrej wiary posiadacza właściwe winny stać się przepisy tej ustawy. Niewątpliwie zarówno pod rządami art. 50 § 1 d.p.r., jak i pod rządamiart. 172 § 2 k.c.obowiązuje reguła, że ocena, czy posiadacz samoistny nieruchomości pozostaje w dobrej wierze, dokonywana jest na chwilę uzyskania przez niego jej posiadania (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III Czp 35/023 nie publikowane).
Wart. 18 § 1d.p.r. podobnie jak obecnie wart. 3u.k.w.h., ustanowione było domniemanie zgodności wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w treściart. 17d.p.r., podobnie jak wart. 2zd. drugie u.k.w.h., wyrażono zasadę, ze nikt nie mógł zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej. Obowiązywało również domniemanie dobrej wiary (art. 301d.p.r. - odpowiednikart. 7 k.c.). Przy czym w razie kolizji domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym z domniemaniami dotyczącymi posiadania przewagę ma pierwsze z tych domniemań (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2017r. – sygn. akt II Csk 490/16; poruszone również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2011r., I Csk 555/10). Skoro zatem dla przedmiotowej nieruchomości była założona księga wieczysta, która zawierała wpisy dotyczące tabularnego właściciela tej nieruchomości, nie sposób dokonać w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia opartego na założeniu, iż posiadanie nieruchomości prowadzące do nabycia prawa jej własności przez zasiedzenie było posiadaniem w dobrej wierze, domniemanie dobrej wiary zostało obalone.
W związku z tym wnioskodawczyni mogła nabyć przedmiotową nieruchomość na własność przez zasiedzenie na podstawie przepisówkodeksu cywilnego, po zniesieniu zakazu nabycia przez zasiedzenie nieruchomości państwowych, co przy przyjęciu złej wiary mogło nastąpić najwcześniej w dniu 1 października 2015 r.
Należy podkreślić, że osobowość prawna wnioskodawczyni, zarówno w chwili obecnej jak i w dacie, w której upłynął termin zasiedzenia, zważywszy na treśćustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. 1989.29.154) – jejart. 7- nie może budzić wątpliwości. Istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma w ocenie Sądu odwoławczego kwestia posiadania osobowości prawnej przez parafię przed wejściem w życieustawy z dnia 17 maja 1989 r., choć w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze pogląd co do istnienia osobowości prawnej parafii przed wejściem w życieustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiejjest chybiony (tak. orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2014 r. – sygn. akt I ACa 408/14). Nadto w ocenie Sądu Okręgowego wątpliwości nie może budzić ciągłość posiadania nieruchomości po stronie instytucji kościelnych w całym badanym okresie posiadania tj. od chwili wybudowania budynku do momentu upływu terminu zasiedzenia.
Zasadny okazał się zatem podniesiony przez apelująca zarzut naruszenia prawa materialnegoart. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 336 k.c.,art. 339 k.c.iart. 340 k.c.W konsekwencji apelacja okazała się zasadna, a zaskarżone orzeczenie podlegało zmianie wpunktach I, II i IIIna podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W wyniku zmiany orzeczenia w punkcie I. doszło do stwierdzenia, że Parafia(...)wP.nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 października 2005 r. własność nieruchomości położonej wP., stanowiącejdziałkę o numerze (...), dla której Sąd RejonowyP.prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)(punkt 1 a).
O kosztach postępowania w obu instancjach orzeczono na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.Z uwagi na wynik postępowania i sprzeczność interesów po stronie zainteresowanych zaistniały przesłanki do obciążenia kosztami postępowania poniesionymi przez wnioskodawczynię i wydatkowanymi tymczasowo przez Skarb Państwa (wynagrodzenie biegłego) uczestnika postępowania – Skarb Państwa.
W związku z powyższym w wyniku zmiany punktu II postanowienia Sądu I instancji zasądzono od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (podstawa prawna § 8 pkt 1 w zw.§ 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzęduDz. U. 2002r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.) - punkt 1 b.
W wyniku zmiany punktu III postanowienia Sądu I instancji nakazano ściągnąć od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu kwotę 7.742,95 zł tytułem nieuiszczonych wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu (w tym kwota 7.369,20 zł tytułem wynagrodzenia biegłego sądowego oraz kwota 373,75 zł tytułem wynagrodzenia tłumacza przysięgłego języka niemieckiego) – punkt 1 c postanowienia.
W punkcie 2 orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego i zasądzono od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kwotę 4.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej. Na zasądzone koszty składa się opłata od apelacji w kwocie 2.000 zł i koszty zastępstwa prawnego w kwocie 2700 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt. 7 w zw. z § 5 pkt 1 i § 10 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych po zmianie.
Należy podkreślić, że Sąd Rejonowy w punkcie IV orzeczenia nieuiszczonymi kosztami sądowymi, czyli opłatą sądową od wniosku, od uiszczenia której wnioskodawca był zwolniony z mocyart. 55 ust. 9w zw. zust. 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, obciążył Skarb Państwa - Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu i w tym zakresie Sąd odwoławczy nie zmienił zaskarżonego postanowienia.
Ryszard Małecki Alina Szymanowska Agnieszka Śliwa