Sąd Okręgowy w Warszawie
XXV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XXV C 1488/15
Data wyroku: 2017-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Kamil Gołaszewski

sygn. XXV C 1488/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 października 2017 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący SSR (del.) Kamil Gołaszewski
Protokolant sekr. sądowy Malwina Szcześniak - Adamczuk
po rozpoznaniu 9 października 2017 roku na rozprawie
sprawy z powództwaP. S.
przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w Warszawie,M. M.
o zapłatę kwoty 84.389,32 zł z odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty

I
oddala powództwo o zapłatę kwoty 57 194,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

II
w pozostałym zakresie umarza postępowanie;

III
zasądza odP. S., tytułem kosztów zastępstwa procesowego:

a
na rzeczSkarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiejkwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych),

b
na rzeczM. M.kwotę 3 617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych).

sygn. XXV C 1488/15

UZASADNIENIE
PowódP. S.żądał ostatecznie zasądzenia solidarnie odM. M.i Skarbu Państwa kwoty 57.194,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (11 września 2015 r. – k.11). Co do kwoty 27.194,66 zł wraz z odsetkami powód cofnął powództwo wraz ze zrzeczeniem się roszczenia (pismo procesowego z 14 września 2017 roku).
PozwanyM. M.wnosił o oddalenie powództwa.
Pozwany Skarb Państwa – reprezentowany ostatecznie, zgodnie z postanowieniem z 31 marca 2016 roku, przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie – wnosił o oddalenie powództwa.
Podstawą rozstrzygnięcia stały się następujące ustalenia faktyczne:

1
PozwanyM. M.zajmuje stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza wW.(okoliczność niesporna).

2
W ramach wykonywania obowiązków komornika sądowegoM. M.prowadził szereg postępowań egzekucyjnych przeciwko dłużnikomH. D.iD. D.(okoliczność niesporna).

3
Postępowanie egzekucyjne prowadzone było również z udziałów w prawie własności nieruchomości położonej wW.przyul. (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)(okoliczność niesporna).

4
Nieruchomość stanowiła własnośćD. D.iH. D.w udziałach po ½(okoliczność niesporna).

5
Suma oszacowania każdego z udziałów w nieruchomości wynosiła 139.208 zł(obwieszczenie o licytacji nieruchomości k.108).

6
Nieruchomość zamieszkiwana była przezH. D.i jej małoletnią córkę(okoliczność niesporna – m.in. pismo pełn. powoda 22 marca 2016 r. k.172).

7
Postępowanie w przedmiocie nadzoru nad egzekucją prowadzoną z nieruchomości prowadzone było przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Żoliborza w sprawie o sygn. I Co 304/13.

8
W dniu 23 maja 2013 roku został wyznaczony termin pierwszej licytacji obu udziałów w nieruchomości. Licytacja prowadzona była przez pozwanegoM. M.. Podczas licytacji stawił się pełnomocnik dłużniczki – adwokatO.F., która przedłożyła pełnomocnictwo. Do rozpoczęcia przetargu nie doszło z uwagi na brak licytantów.(kopia protokołu z akt I Co 304/13 k.111).

9
Po zakończeniu licytacji akta egzekucyjne Km(...),K.(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...), Km(...)i Kmp(...)nie zostały zwrócone komornikowi

    (protokół posiedzenia z 23 maja 2013 r., pismo komornika z 24 czerwca 2013 r. – przekazanie akt do sądu celem uzgodnienia terminu licytacji nieruchomości k.113).

10
Termin drugiej licytacji został wyznaczony zarządzeniem z 7 lipca 2013 roku na 2 października 2017 roku. Wraz z pismem z 17 lipca 2017 roku akta egzekucyjne zostały zwrócone komornikowi(k.120).

11
W dniu 2 października 2013 roku odbyła się druga licytacja nieruchomości. W protokole posiedzenia odnotowano, że dłużnicy nie stawili się powiadomieni prawidłowo. Odbyły się przetargi dotyczące obu udziałów. Do każdego z nich przystąpił jedynie powódP. S.oferując kwoty po 94.805,34 zł. Ogłoszenie orzeczenia zostało odroczone do 3 października 2013 roku(protokół posiedzenia z 2 października 2013 r. k.125-126).

12
W dniu 3 października 2013 roku ogłoszenia orzeczenia zostało ponownie odroczone do 9 października 2013 roku wobec stwierdzenia, że nie zostały przedstawione akt Km(...), które znajdują się w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa.

13
Pismem z 4 października 2013 roku KomornikM. M.informuje Sąd Rejonowy dla W-wy Żoliborza, że do sprawy Km(...)nie wpłynęło pełnomocnictwo od radcy prawnego / adwokata do reprezentowania dłużniczkiH. D.. Równocześnie Komornik wyraził w piśmie stanowisko, że złożone do akt sądowych pełnomocnictwo obejmuje tylko postępowanie sądowe. Postępowanie w przedmiocie nadzoru nad egzekucją z nieruchomości jest niezależne od postępowania egzekucyjnego. Jeżeli pełnomocnik dłużniczki chciał wystąpić również w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika powinien złożyć do akt sprawy stosowne pełnomocnictwo, gdyż treść pełnomocnictwa ma znaczenie w danym postępowaniu jedynie wtedy gdy zostało właściwemu organowi takie pełnomocnictwo złożone
    (k.283).

14
Postanowieniem z 9 października 2013 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza udzieliłP. S.przybicia należącego do dłużnikaD. D.udziału ½ w prawie własności nieruchomości położonej przyul.(...)i odmówił udzielenia przybicia udziału ½ należącego do dłużniczkiH. D.(k.131).

15
Uzasadnienie postanowienia zostało sporządzone na wniosekH. D.(k.132). Z treści uzasadnienia(k.133-138)wynika, że przyczyną odmowy udzielenia przybicia było niezawiadomienie o terminie licytacji pełnomocnika dłużniczkiH. D.– adwokatO.F..

16
Postanowieniem z 30 stycznia 2014 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza przysądził na rzeczP. S.należący do dłużnikaD. D.udział ½ w prawie własności nieruchomości(k.108).

17
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosłaH. D.. Zażalenie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza z 28 czerwca 2014 roku(k.144, k.145).

18
Na postanowieniu z 30 stycznia 2014 roku znajduje się wzmianka o jego prawomocności z dniem 17 grudnia 2014 roku.

19
Zgodnie z zarządzeniem wydanym wraz z postanowieniem z 28 czerwca 2014 roku, komornik zostaje poinformowany pismem z 1 lipca 2014 roku o odmowie przysądzenia własności udziału przysługującegoH. D., doręczono mu również kopię postanowienia z 9 października 2013 roku wraz z uzasadnieniem, a także kopię pełnomocnictwa złożonego 23 maja 2013 roku(zarządzenie k.145v, pismo z 1 lipca 2014 r. k 244).

20
Na wniosek komornika z 7 lipca 2014 roku termin drugiej licytacji udziałuH. D.został wyznaczony na 5 listopada 2014 roku(k.189,190). Do przetargu w tym dniu nikt nie przystąpił(kopia protokołu k.154).

21
Przed terminem tej licytacji powód został poinformowany przezL. G., aplikantkę zatrudnioną przez pozwanego komornika, o wyznaczeniu i terminie licytacji(zeznaniaL. G.).

22
W aktach sprawy I Co 304/13 znajdują się również: zarządzenie (z 12 listopada 2014 roku) doręczenia dłużnikowiD. D.odpisu postanowienia o przysądzeniu własności na aktualny adres(k.155)oraz zarządzenie (z 26 stycznia 2015 r.) stwierdzające uprawomocnienie się postanowienia o przysądzeniu własności i zarządzające zwrot akt komornikowi(k.157).

23
Postanowieniem z 27 sierpnia 2015 roku, sygn. X GU 762/15, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy ogłosił upadłośćH. D.jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, obejmującą likwidację majątku dłużnika(fakt ogłoszenia upadłości był niesporny, dane postanowienia zawarte są w wypisie aktu notarialnego z 5 kwietnia 2016 r. – k.308).

24
W dniu 5 kwietnia 2016 rokuP. S.sprzedał przysługujący mu udział w prawie własności nieruchomości za kwotę 120.000 zł(k.304-313).

Powyższe ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie wskazanych wyżej dokumentów (ich odpisów lub kserokopii). Sąd nie widział przy tym podstaw aby nie oprzeć się na dokumentach składanych w kserokopiach, skoro ich treść nie była kwestionowana przez strony.
Nie było podstaw aby odmówić wiarygodności zeznaniomL. G.o poinformowaniu powoda o ponownie wyznaczonym terminie drugiej licytacji udziału w nieruchomości. Komornik, którego przychód (możliwość pobrania opłaty egzekucyjnej) jest uzależniony od skuteczności egzekucji, jest osobą bezpośrednio zainteresowaną powodzeniem licytacji. Osoba, która uprzednio nabyła udział w tej samej nieruchomości jest oczywistym zainteresowanym nabyciem kolejnego udziału, który samodzielnie byłoby bardzo trudno zbyć. Stąd też naturalne staje się poinformowanie tej osoby o terminie licytacji.
Sąd nie dał natomiast w pełni wiary zeznaniom powoda, tj. w zakresie, w którym powód wskazywał on na w zasadzie nieograniczoną możliwość zbycia lokalu w przypadku nabycia przez niego obu udziałów. Biorąc pod uwagę, że mieszkanie było zajmowane przez dłużniczkę z małoletnią córką, której to córce przysługuje ochrona w oparciu o przepisyustawy o ochronie praw lokatorów, okoliczność istnienia możliwości swobodnego zbycia takiego lokalu nie może być ustalana jedynie w oparciu o zeznania strony – oczywiście i bezpośrednio zainteresowanej przedstawieniem określonego stanu rzeczy, w szczególności wobec niepowodzenia (braku możliwości przeprowadzenia) dowodu z zeznań wskazywanego wcześniej świadka. Nie zasługują też na wiarę również zeznania powoda w zakresie dotyczącym braku informacji o kolejnym terminie licytacji – zarówno ze strony komornika, jak i nieodszukania ogłoszenia o licytacji. Niewiarygodne jest aby powód, który wskazuje na swoje doświadczenie w nabywaniu nieruchomości w toku licytacji, nie był w stanie ustalić terminu licytacji. Przypomnieć należy, że miało to miejsce w okresie, w którym nie było jeszcze prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności pierwszego z udziałów. Powód powinien więc, we własnym interesie, kontrolować przebieg postępowania egzekucyjnego.
Podstawa prawna i rozstrzygnięcie.
Zgodnie zart.32 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji, komornik jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności, zaś Skarb Państwa jest odpowiedzialny za szkodę solidarnie z komornikiem.
Treść powyższego przepisu przesądza, że podstawą odpowiedzialności komornika jest działanie bezprawne. Nie jest natomiast konieczne działanie zawinione.
Jednakże obok bezprawności działania komornika, przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej będą również zaistnienie szkody i istnienia związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym działaniem (zaniechaniem) komornika a powstaniem szkody.
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną wart.6 kc, ciężar udowodnienia zaistnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej spoczywa na powodzie.
W niniejszej sprawie powód nie zdołał wykazać ani faktu i wysokości szkody, ani istnienia związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym pozwanemu komornikowi działaniem a powstaniem ewentualnej szkody.
Podstawą odpowiedzialności pozwanego miało być zaniechanie polegające na niezawiadomieniu pełnomocnika dłużnika o wyznaczonym na 2 października 2013 roku terminie licytacji udziału w prawie własności nieruchomości. Uchybienie to stało się podstawą odmowy udzielenia przybicia na rzecz powoda.
Z powyższych okoliczności powód pierwotnie wywodził powstanie w jego majątku szkody w wysokości 84.389,32 zł, która stanowi różnicę pomiędzy ceną sprzedaży, którą powód uzyskałby w sytuacji, gdyby sprzedawał nieruchomość po cenach rynkowych, tj. kwoty 270.000 zł, a ceną, którą sam zapłaciłby za całą nieruchomość czyli kwoty 185.610,68 zł. Po zmodyfikowaniu powództwa, uwzględniającego fakt zbycia udziału ½ za cenę 120.000 zł, powód uwzględnił osiągnięty z transakcji zysk w kwocie 27.194,66 zł, pomniejszając wysokość doznanej szkody do kwoty 57.194,66 zł.
W pełni zgodzić należy się ze stroną pozwaną, że o istnieniu obowiązku naprawienia szkody w postaci utraconych korzyści może być mowa jedynie w sytuacji, w której zostanie wykazane wysokie prawdopodobieństwo – graniczące z pewnością, że szkoda taka powstała. Nie wystarczą hipotetyczne rozważania o możliwości zbycia całej nieruchomości za określoną cenę, w sytuacji, w której pewna nie jest ani możliwość zbycia zamieszkałej przez dłużniczkę z dzieckiem nieruchomości, ani termin takiego zbycia, a w konsekwencji – wysokość możliwej do uzyskania ceny. Okoliczność, że wartość nieruchomości została oszacowana przez komornika na kwotę 278.416 zł (139.208 zł x 2) nie przesądza o wartości nieruchomości w 2015 roku, tj. w okresie, w którym powód najwcześniej mógłby nią dysponować po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności. Jest to przy tym data wątpliwa, gdyż ustalona przy założeniu, że dłużniczkaH. D., która podjęła nieskuteczną próbę zaskarżenia postanowienia o udzieleniu przybicia udziału należącego doD. D., nie zaskarżyłaby skutecznie postanowienia o udzieleniu przybicia udziału należącego do niej, a następnie postanowienia o przysądzeniu własności takiego udziału. Ustalenie sumy oszacowania z oczywistych względów musiało nastąpić przez skierowaniem do sądu wniosku o wyznaczenie terminu licytacji nieruchomości – co nastąpiło na początku 2013 roku. Oznacza to, że oszacowanie wartości nieruchomości następowało w oparciu o transakcje wcześniejsze, prawdopodobnie z lat 2011-2012. Nie można bez jakiejkolwiek weryfikacji przenosić wartości nieruchomości z tego okresu na okres późniejszy, 2014 i 2015 roku.
Równocześnie, skoro powód nie miał możliwości dysponowania nabytym przez siebie udziałem w prawie własności nieruchomości aż do grudnia 2014 roku, to nie można uznać, jedynie na podstawie przedłożonego dokumentu, że oferta nabycia mieszkania przezP. W., datowana na 1 października 2013 roku (a więc ponad rok wcześniej), byłaby nadal aktualna. Dotyczy to zarówno samej woli nabycia nieruchomości, jak i oferowanej ceny.
Wobec braku możliwości przesłuchania świadkaP. W.i ostatecznego cofnięcia wniosku o jego przesłuchanie, treść załączonego do pozwu dokumentu nie mogła zostać poddana żadnej weryfikacji. A, aby uznać możliwość zbycia nieruchomościP. W.za zdarzenie dostatecznie pewne, również wobec późniejszego przebiegu postępowania egzekucyjnego i wynikającego z niego opóźnienia w potencjalnym uzyskaniu przez powoda prawa do dysponowania nieruchomością, taka weryfikacja dość lakonicznego oświadczenia była konieczna.
Z kolei ceny ofertowe(wydruk załączony do pozwu)jako niebędące cenami rynkowymi, tj. osiąganymi w rzeczywistych transakcjach, nie stanowią dowodu wartości nieruchomości – tym bardziej w sytuacji, w której chodziłoby o zbycie lokalu zamieszkałego przez dłużniczkę i jej małoletnie dziecko.
W rezultacie nie sposób przyjąć, aby powód wykazał zaistnienie szkody i jej wysokość.
Powód nie wykazał również istnienia związku przyczynowego pomiędzy działaniem komornika, a mającą być jego skutkiem szkodą.
Postanowienie o udzieleniu przybicia zostało wydane 9 października 2013 roku. Do przysądzenia własności doszło postanowieniem z 30 stycznia 2014 roku, jednakże stało się ono prawomocne dopiero 17 grudnia 2014 roku. Do tego momentu powód nie mógł więc w żaden sposób dysponować drugim udziałem w prawie własności nieruchomości. Jeszcze przed uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności został wyznaczony ponowny termin licytacji udziałuH. D.(5 listopada 2014 roku).
Nie było zatem żadnych przeszkód aby powód przystąpił do kolejnej licytacji udziału w lokalu, którego był już współwłaścicielem. Jak wynika z dokonanych ustaleń faktycznych, powód był informowany o możliwości nabycia udziału na kolejnej licytacji. Nieprzystąpienie do niej w sytuacji, w której w ocenie powoda późniejsze zbycie lokalu nie wiązałoby się z trudnościami, nie znajduje żadnego wytłumaczenia. Powód nie stał się więc właścicielem całego lokalu nie na skutek błędu komornika, a na skutek własnego zaniechania. Powód nie przedstawił bowiem, poza uznanymi za niewiarygodne własnymi zeznaniami, żadnego dowodu, który pozwoliłby na ustalenie, że nieprzystąpienie do ponownej licytacji udziału związane było z obiektywnie istniejącymi trudnościami, a nie wynikało jedynie z woli powoda.
W tej sytuacji nie ma znaczenia, że działanie pozwanegoM. M.jako komornika sądowego uznać należy za bezprawne. Zgodnie zart.972 kpclicytacja nieruchomości odbywa się publicznie w obecności i pod nadzorem sędziego. Z kolejnych przepisów, w szczególności art.art.973, 979, 980, 981 i 986, wynika, że to komornik jest podmiotem prowadzącym przetarg i podejmującym czynności w toku licytacji. Rolą sędziego jest prowadzenie nadzoru na przebiegiem licytacji, w tym ewentualne wydawanie komornikowi zarządzeń w trybieart.759§2 kpc. Również z treściart.986 kpc, przewidującego, że skargę na czynności komornika w toku licytacji aż do zamknięcia przetargu zgłasza się ustnie sędziemu nadzorującemu, wynika, że to komornik powinien być podmiotem prowadzącym czynności i kierującym przebiegiem licytacji. Sędzia nie powinien w tym zakresie podejmować czynności, skoro jest organem powołanym do rozpoznawania skarg na czynności komornika.
W konsekwencji do momentu zamknięcia przetargu to komornik jest organem egzekucyjnym prowadzącym egzekucję z nieruchomości. Zadania sądu jako takiego organu pojawiają się dopiero wraz z zamknięciem przetargu i polegają na wysłuchaniu nabywcy i obecnych uczestników, a następnie na wydaniu postanowienia co do przybicia (art.987 kpc).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie zdaje sobie sprawę, że w praktyce wzajemne ułożenie relacji pomiędzy komornikiem a sędzią w toku licytacji przedstawia się w różny sposób. Zdarza się, że jest ukształtowane w sposób, o którym mówił pozwany w swoich zeznaniach, tj. przy przyjęciu kierowniczej roli sędziego, który decyduje o przebiegu licytacji, przyjmuje i weryfikuje pełnomocnictwa od uczestników, którzy stawili się na licytacji. Bez względu jednak na ocenę prawidłowości takiej praktyki, nie może budzić wątpliwości, że zarówno komornik, jak i sąd (sędzia, referendarz sądowy nadzorujący licytację) zobowiązani są do wzajemnej współpracy i przekazywania sobie informacji. Pomimo udziału w postępowaniu dwóch organów o różnych zadaniach, prowadzone jest jedno postępowanie egzekucyjne. Stronami i uczestnikami tego postępowania są te same osoby, które mogą ustanowić pełnomocnika. Nie można uznać za prawidłową sytuacji, w której komornik sądowy będący świadkiem zgłoszenia się podczas licytacji – która co do zasady powinna być prowadzona przez komornika i jest elementem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika – pełnomocnika strony całkowicie ignoruje ten fakt. Nawet jeśli pełnomocnictwo w toku licytacji zostało faktycznie przedłożone sędziemu nadzorującemu licytację, to obowiązkiem komornika było zweryfikowanie zakresu udzielonego pełnomocnictwa. Obowiązek ten spoczywał na komorniku w takim samym stopniu jak na sądzie, który powinien przekazać komornikowi pełnomocnictwo lub jego odpis, o ile tylko zakres umocowania przekraczał udział w samej licytacji. A tak było w sprawie prowadzonej przeciwkoH. D., w której przedłożone pełnomocnictwo obejmowało całość postępowania egzekucyjnego.
Niepodjęcie przez pozwanego komornika jakichkolwiek działań po zakończeniu licytacji odbywającej się 23 maja 2013 roku w celu zweryfikowania zakresu pełnomocnictwa skutkowało w późniejszym okresie bezprawnym działaniem polegającym na zaniechaniu zawiadomienia pełnomocnika dłużnika o wyznaczeniu kolejnego terminu licytacji. Stanowiło to oczywiste naruszenieart.133§3 kpc, przewidującego, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. W konsekwencji zaniechania komornika doszło do przeprowadzenia drugiej licytacji w warunkach, w których dłużniczka nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu terminu takiej licytacji. Niewątpliwie zaniechanie i jego bezprawne skutki obciążają zarówno komornika, jak i sąd sprawujący nadzór nad egzekucją (który zdecydował się na zezwolenie na przeprowadzenie licytacji bez dostępu do części akt egzekucyjnych i w konsekwencji – braku możliwości weryfikacji czynności komornika). Jednakże nie jest przedmiotem niniejszego postępowania rozstrzyganie o skutkach nieprawidłowego działania sądu, skoro powód swoje roszczenie skierował do komornika.
Koszty procesu.
Orzekając o kosztach procesu należało, zgodnie zart.98w zw. zart.99 kpc, zasądzić zwrot kosztów procesu na rzecz pozwanych.
Na rzecz każdego z pozwanych zasądzeniu podlegały kwoty po 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego – wynagrodzenia pełnomocnika (kosztów udziału w sprawie Prokuratorii Generalnej). Wysokość wynagrodzenia została ustalona w oparciu o obowiązujący w dacie wniesienia pozwu§6 pkt 6 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. W przypadku pozwanegoM. M.koszty zostały powiększone o 17 zł opłaty skarbowej.
Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji wyroku