Sąd Okręgowy w Łomży
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ko 264/16
Data wyroku: 2017-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

II Ko 264/16 [

UZASADNIENIE
K. M.w dniu 3 listopada 2016 r. złożył do Sądu Okręgowego w Łomży wniosek (pozew) o zasądzenie odszkodowania za niesłuszne zatrzymanie w listopadzie 2015 r. przez KPP wZ.w związku z postepowaniem II Ka 78/15 Sądu Okręgowego w Łomży (k.3). W dniu 4 stycznia 2017 r. do Sądu Rejonowego w Zambrowie wpłynęły kolejne jego wnioski o zasądzenie odszkodowania za niesłuszne zatrzymanie w dniach 4 i 7 stycznia2016 r. oraz zasądzenie odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie w dniu4 stycznia 2016 r i osadzenie w Zakładzie KarnymC., które zostały przekazane według właściwości do tut. sądu (k. 25, 26-28).
Wobec nieusprawiedliwionej nieobecności wnioskodawcy na rozprawie, jego pełnomocnik poparł złożone wnioski bez sprecyzowania żądanej kwoty tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania.
Sąd zważył i ustalił co następuje.
Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawieart. 552 § 4 k.p.k.za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie opiera się, tak jak przy roszczeniach z racji niesłusznego skazania lub niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, na zasadzie ryzyka. Kwestię bezpodstawności zatrzymania i tymczasowego aresztowania, w kontekście jego niewątpliwej niesłuszności, ocenia się z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego, jaki posiada sąd orzekający w kwestii odszkodowania i zadośćuczynienia za to zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie, a więc pod kątem tego, co wynika także z dalszych czynności prowadzonychw sprawie, w której doszło do wykonania decyzji o zatrzymaniu i tymczasowym aresztowaniu.Okoliczności te oceniane są ex nunc, a nie wedle stanu z czasu stosowania zatrzymania lub tymczasowego aresztowania bądź rozpoznania zażalenia na ich zastosowanie.Uwzględnia się zatem także orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, w której nastąpiło zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie, jeżeli takowe zapadło (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r. sygn. I KZP 5/06, OSNKW 206/6/55). W sprawie w której w stosunku do wnioskodawcy były wydawane decyzje o zatrzymaniu i w której był tymczasowo aresztowany zapadło orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. W sprawie tej wyrokiem z dnia 2 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Łomży sygn. akt II Ka 78/15w postepowaniu odwoławczym zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 30 grudnia 2014 r. wydany w sprawie o sygn. akt II K 159/14 uchylił i postepowanie karneo zarzucany oskarżonemuK. M.czyn zart. 270 § 1 kk, na mocyart. 17 § 1 pkt. 2 k.p.k.w zw. zart. 31 § 1 k.k.umorzył wobec ustalenia, że sprawca czynu zabronionego był w chwili jego popełnienia niepoczytalny i kosztami procesu w sprawie obciążył Skarb Państwa.
W toku postępowania odwoławczego sąd okręgowy uzupełnił przewód sądowyi dopuścił w postepowaniu odwoławczym dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów na okoliczność stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcyK. M..Wnioskodawca nie stawiał się na terminy wyznaczonych badań sądowo-psychiatrycznych w dniach 10 czerwca 2015 r. i 1 lipca 2015 r. Na mocy postanowienia z dnia 10 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Łomży na podstawieart. 75 § 1 -3 k.p.k.postanowiło jego zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu na badanie lekarskie w dniu 20 sierpnia 2015 r. Zatrzymania te nie zostały zrealizowane. Kolejne postanowienia w tym zakresie sąd wydał w dniach 25 sierpnia i 15 września 2015r., które także nie zostały zrealizowane. Na mocy postanowienia z dnia 21 października 2015 r. wnioskodawca został zatrzymany w dniu2 listopada 2015 r. celem osadzenia w KPPZ., lecz z uwagi na stan zdrowia w związku ze wskazaniem lekarskim, z uwagi na niemożność zatrzymania go w ośrodku niemogącym zapewnić odpowiedniej opieki lekarskiej, został zwolniony. Pomimo pouczenia iż w dniu następnym winien się stawić na badanie lekarskie, wnioskodawca nie stawił się, i nie zostałw dniu 3 listopada zatrzymany. Na mocy postanowienia z dnia 30 grudnia 2015 r. sąd zastosował wobec wnioskodawcy tymczasowe aresztowanie na mocyart. 249 § 1 k.p.k.iart. 258 § 1 pkt. 2 k.p.k., na okres jednego miesiąca od daty zatrzymania. Wnioskodawca zostałw dniu 4 stycznia 2016 r. zatrzymany i osadzony w Zakładzie KarnymC.. W dniu 5 stycznia 2016 r. sąd wydał postanowienie o zatrzymaniu wnioskodawcy i przymusowym doprowadzeniu na badania psychiatryczne. W dniu 7 stycznia 2016 r. uchylił postanowienieo tymczasowym aresztowaniu z uwagi na fakt, że wnioskodawca został doprowadzony na badanie psychiatryczne. Opisane powyżej zachowanie wnioskodawcy, brak z jego strony jakiejkolwiek reakcji i nie podjęcia choćby próby usprawiedliwienia braku swojego udziałuw wyznaczonej przez sąd czynności procesowej, niewątpliwie uzasadniał obawę, że dobrowolnie się na nią nie stawi. Charakter przeprowadzonej czynności procesowej ewidentnie wymagał osobistej obecności wnioskodawcy. Czynność ta była procesowo konieczna,a finalnie była podstawą wydania wyroku uchylającego orzeczenie sądu I instancji, umarzającego postępowanie karne prowadzone wobec wnioskodawcy. W tych okolicznościach uznać należy, że to właśnie umyślne i naganne zachowanie wnioskodawcy spowodowało niekorzystne dla niego orzeczenie zarówno w przedmiocie zatrzymania jak i tymczasowego aresztowania, w związku z powyższym nie można ich uznać jako niewątpliwie niesłuszne.
Mając na uwadze fakt, że wnioskodawca dotknięty jest nader poważnym schorzeniem natury psychiatrycznej, które przesadziło w konsekwencji o umorzeniu postepowania z uwagi na jego niepoczytalność, nie wyklucza oceny jego zachowania, które spowodowało konieczność zastosowania środków przymusu, jako umyślnego i nagannego. Płaszczyzna tej oceny nie jest bowiem tożsama z tą, która stanowi podstawę ustaleń w zakresie okoliczności wyłączających winę w rozumieniuart. 31 § 1 kk. W aspekcie podanych wyżej okoliczności w których doszło do zatrzymania oraz do tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, w tym również z uwzględnieniem prawomocnego orzeczenia kończącego postepowanie, zachowanieK. M., które stało się przyczyną zastosowania wobec niego środków przymusu, należy ocenić jako umyślne i naganne, a zastosowanie środków przymusu, jako wynikające z realnej konieczności za niemające przymiotu niewątpliwej niesłuszności. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r.., I KZP 5/06, OSNKW 2006/6/55, Biul.SN 2006/5/17, Prok. I Pr. 2006/9/18).
Zgodnie zart. 75§2 k.p.k.w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego można zatrzymać go i sprowadzić przymusowo. Analiza treści postanowień wydanych przez sąd wskazuje iż podstawą ich wydania była postawa oskarżonego który nie stawiał się na wyznaczane kolejne terminy badań lekarskich.
W sytuacji zatem gdy wnioskodawca będąc osobiście wezwany bez żadnego usprawiedliwienia na wyznaczony termin badań sąd miał pełne podstawy, by uznać, że spełnione zostały przesłanki określone wart. 75 § 2 k.p.k., uzasadniające zarządzenie zatrzymania w celu przymusowego doprowadzenia wnioskodawcy, by wykonać z jego udziałem konieczne czynności procesowe. W tych okolicznościach zasadnym należało uznać wydanie postanowień o zatrzymani oskarżonego jak i postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania wydanego na podstawieart. 249 § 1 k.p.k.iart. 258 § 1pktk.p.k.Zastosowane więc wobec wnioskodawcy środki przymusu w postaci zatrzymania, a w konsekwencji tymczasowego aresztowania nie było bezprawne (niewątpliwie niesłuszne), tym bardziej, że gdy przyczyny tymczasowego aresztowania ustały wnioskodawca został natychmiast zwolniony.
Podkreślić należy że dla zasądzenia rekompensat określonych wart. 552 § 4 k.p.k.nie wystarczy ustalenie, iż zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie było niesłuszne, należy bowiem ustalić wysoki stopień owej niesłuszności, to jest stwierdzić, że było ono niewątpliwe niesłuszne. W ocenie sądu orzekającego zatrzymanie jak też tymczasowe aresztowanie wnioskodawcy było zgodne z obowiązującym w tym zakresie porządkiem prawnym, co wyklucza możliwość zasądzenia na jego rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia, które zgodnie zart. 552 § 4 k.p.k.przysługuje jedynie w wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania lub tymczasowego aresztowania. Dodatkowo zauważyć należy, aczkolwiek nie jest to stanowisko wiążące dla sądu orzekającego w kwestii roszczeń zart. 552§4 k.p.k., Sąd Okręgowy w Łomży postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r, potwierdził prawidłowość zatrzymania w dniu 2 listopada 2015 w aspekcie jego zasadności, legalności oraz prawidłowości .
Mając powyższe na uwadze - brak przesłanek do uznania zatrzymaniai tymczasowego aresztowania wnioskodawcy jako niewątpliwie niesłusznego w rozumieniuart. 552 § 4 k.p.k.- orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku. Zasądzono koszty na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu i o kosztach postępowania orzeczono na mocyart. 554 § 2 k.p.k.