Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 2182/16
Data wyroku: 2017-05-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Lizakowska-Bytof, Anna Strączyńska, Magdalena Majewska

Sygn. aktV Ca 2182/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:

SSO Anna Strączyńska (spr.)

Sędziowie:

SO Magdalena Majewska
SR del. Iwona Lizakowska - Bytof

Protokolant:

st. sekr. sąd. Marcin Ponikowski

po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaI. S.
przeciwko(...)S.A. z siedzibą wW.

o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa wW.
z dnia 22 kwietnia 2016 r., sygn. akt I C 157/16

1
oddala apelację,

2
zasądza od(...)(...)SA wW.na rzeczI. S.kwotę 2.400 zł (dwa tysiące czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Sygn. akt V Ca 2182/16

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 12 stycznia 2016 r.S. I.wniósł o zasądzenie od(...)S.A. z siedzibą wW.kwoty 16.389,03 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 09 września 2015 r. do dnia zapłaty tytułem nienależnie pobranej przez stronę pozwaną od powoda kwoty stanowiącej opłatę likwidacyjną. Nadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej kosztów procesu.

(...)S.A. z siedzibą wW.w odpowiedzi na pozew wnosiło o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu, wskazując, iż umowa nie zawiera klauzul niedozwolonych.
Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2016 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy -Mokotowa w Warszawie w punkcie:

    1. zasądził od(...)Spółki Akcyjnej wW.na rzeczS. I.kwotę 16.389,03 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 lutego 2016 r. do dnia zapłaty;

    2. zasądził od(...)Spółki Akcyjnej wW.na rzeczS. I.kwotę 5.637 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych Sądu Rejonowego:
Na wniosek konsumentaS. I.z dnia 15 kwietnia 2010 r. pomiędzy nim a(...)S.A. z siedzibą wW.została zawarta umowa ubezpieczenia na życie, potwierdzona polisą(...)nr(...). Powyższa umowa ubezpieczenia została zawarta na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym(...)o oznaczeniu(...)i załącznika(...)
S. I.zobowiązał się opłacać comiesięczną składkę w wysokości 200 zł.
Następnie na wniosek konsumentaS. I.z dnia 21 września 2011 r. pomiędzy nim a(...)S.A. z siedzibą wW.została zawarta kolejna umowa ubezpieczenia na życie, potwierdzona polisą(...)(...)nr(...). Powyższa umowa ubezpieczenia została zawarta na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym(...)Indywidualny Plan Finansowy o oznaczeniu(...)i załącznika(...)

W obydwu OWU przewidziano wiele opłat, m.in. opłatę likwidacyjną.
Sąd Okręgowy SOKiK w dniu 07 października 2012 r. w sprawie XVII Amc 1704/09 uznał używanie przez ubezpieczyciela za niedozwolone klauzul zawartych w tabeli ustalającej procentowo opłatę likwidacyjną. Ta klauzula została wpisana do rejestru niedozwolonych pod nr 3834. Podobne klauzule zostały uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 06 czerwca 2012 r. – sprawa XVII AmC 974/11, wpisy pod numerami 4632 i 4633.
Umowy łączące strony ubezpieczenia na życie zostały rozwiązane.(...)dokonał umorzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym przypisanym do umowy. Z umorzonych środków z pierwszej polisy 6.084,38 zł ubezpieczyciel pobrał opłatę likwidacyjną w wysokości 2.793,03 zł, a z drugiej polisy 13.596 z.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy i okoliczności niespornych.
Zdaniem Sądu Rejonowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie poza cześcią odsetek. Sąd wskazał, że na gruncie niniejszej sprawy pozostawały poza sporem okoliczności związane z zawarciem o rozwiązaniem umowy oraz wysokość środków zgromadzonych na subkoncie powoda. Sporna była natomiast ocena postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia uprawniająca pozwane(...)do naliczenia opłaty likwidacyjnej w związku z wygaśnięciem stosunku ubezpieczenia.
W dalszej części uzasadnienia Sąd przytoczył treśćart. 3851kcoraz 3852kc, uznał, że kwestionowane zapisy nie regulują świadczenia głównego oraz przypomniał, że umowa zawarta pomiędzy stronami ma charakter umowy mieszanej.
Sąd Rejonowy podkreślił także, że strony nie negocjowały kwestii związanych z opłatą likwidacyjną, a zapisy ją regulujące rażąco naruszają interesy konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Sąd Rejonowy, powołując się na wyroki Sądu Apelacyjnego, wydane w rozpoznaniu odwołań od orzeczeń SOKiKu, wskazał, że pobrana opłata rażąco narusza interesy konsumenta.
Orzekający w sprawie Sąd przypomniał też, że brzmienie ogólnych warunków ubezpieczenia stanowiących podstawę umowy ubezpieczenia jest analogiczne do innych ogólnych warunków ubezpieczenia wydanych przez pozwanego, poddanych już ocenie w ramach postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2012 roku, VI ACa 87/12 oraz wyrok w pierwszej instancji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z dnia 7 października 2011 roku, XVII Amc 1704/09 i z dnia 4 czerwca 2012 roku, XVII Amc 974/11). Zdaniem Sądu Rejonowego na uwagę zasługuje okoliczność, iż kwestionowane postanowienie zostało wpisane w dniu 16 października 2012 roku do rejestru klauzul niedozwolonych Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Sąd przypomniał też, że przepisart. 47943kpcrozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie.
Sąd Rejonowy wskazał, że pobrana opłata jest nieekwiwalentna, oderwana od realnych kosztów i nie ma charakteru odszkodowawczego, stanowi natomiast sankcję za zerwanie umowy przed czasem i że ubezpieczyciel pobierał od powoda wiele innych opłat, zatem obciążenie powoda kosztami było nadmierne.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że klauzule zawarte w OWU są niedopuszczalne i niewiążące klienta jako niedozwolone, zatem strona pozwana miała obowiązek zwrotu pobranej kwoty jako świadczenia nienależnego.
W oparciu o wyżej wyłożone racje Sąd na podstawieart. 3851§ 1 i 2 k.c.,art. 3853pkt 12 kc, a także iart. 410 § 2 k.c.zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę potrąconą tytułem opłaty likwidacyjnej od obu polis, o czym orzekł w pkt. 1 sentencji wyroku.
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 455 k.c.iart. 481 kcuznając, iż zasadnym jest zasądzenie odsetek od wezwania do zapłaty.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł pozwany ubezpieczyciel, zaskarżając wyrok w pkt 1 i 3., zarzucając mu naruszenie:
- prawa materialnego, tj.art. 3851§ 1 kcprzez jego niewłaściwe zastosowanie,art. 3852kcprzez jego niezastosowanie w związku zart. 3851kc, at. 18 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 13 ust. 4 pkt 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej,
- prawa procesowego, tj.art. 227 kpcw zw. zart. 233 § 1 kpc,art. 233 § 1 kpciart. 217 § 1 i 2 kpcw zw. zart. 227 kpciart. 299 kpc.
Jednocześnie pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja strony pozwanej jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Nie budzi wątpliwości, iż Sąd Rejonowy prawidłowo rozstrzygnął niniejszą sprawę. Sąd Okręgowy w pełni podziela i aprobuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, uznając je za prawidłowo osadzone w zgromadzonym materiale dowodowym, a w konsekwencji – przyjmując za własne. Także rozważaniom prawnym Sądu Rejonowego nie można postawić zarzutu naruszenia obowiązujących przepisów czy też błędu subsumpcji. Nie ma więc tu potrzeby ponownego przytaczania obszernej treści tych trafnych motywów. W tej sytuacji zasadnym byłoby odesłanie apelującego do ponownej lektury uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, w którym wszystkie podnoszone przez niego kwestie zostały aż nader obszernie i dokładnie omówione.
Jeśli chodzi o zarzuty dotyczące naruszenia postępowania dowodowego, to Sąd Okręgowy również uznał, iż przeprowadzenie wnioskowanych dowodów było zbędne dla rozstrzygnięcia. Miały one wykazać poniesione przez stronę pozwaną koszty, pozostające w rzeczywistym i adekwatnym związku z umową. Z przedstawionych natomiast przez pozwaną prywatnych dokumentów nie wynika przede wszystkim, by było to w ogóle przedmiotem negocjacji na etapie zawierania umowy, tym samym powód nie miał żadnego wpływu na wysokość ustalonych przez ubezpieczyciela kosztów. Zakładając więc nawet, że koszty te są takie jak wskazuje strona pozwana, to i tak nie ma podstaw, aby ryzyko ich poniesienia obciążało wyłącznie jedną stronę umowy. Dlatego też nie sposób przyjąć, że Sąd Rejonowy dopuścił się w tym zakresie naruszeniaart. 217 k.p.c.w zart. 227 k.p.c.Co więcej, wyliczenie kosztów pojawiło się dopiero po rozwiązaniu stosunku prawnego, niejako dla uzasadnienia pobrania opłaty likwidacyjnej, a nie było wiadome klientowi na etapie zawierania umowy.
Przechodząc do dalszych zarzutów apelacji wskazać należy, iż co do zasady umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym uważana jest za umowę ubezpieczenia, co wynika z bardzo szerokiej definicji tej umowy zawartej wart. 805 k.c.Immanentną cechą umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest wyraźne wyodrębnienie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego oraz jego odrębne administrowanie. W literaturze przedmiotu zdefiniowano przedmiotowo istotne elementy takiej umowy i przedstawiono jej definicję. Rację ma Sąd Rejonowy, że opłaty likwidacyjnej nie można uznać za jedno z głównych świadczeń stron.Zawarta pomiędzy stronami umowa, nawet gdyby w ogóle nie regulowała kwestii opłaty likwidacyjnej nadal byłaby tzw. umową o polisolokatę, bowiemessentialia negotiitego stosunku prawnego są inne. Głównym świadczeniem stron w przypadku umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest po stronie pozwanego przedsiębiorcy udzielanie ochrony ubezpieczeniowej, zaś po stronie konsumenta zapłata składki ubezpieczeniowej, fundusz jest niejako przy okazji, w związku z możliwością zaoszczędzenia dodatkowych środków na przyszłość. Twierdzenia te znajdują oddźwięk w poglądach doktryny.
Powoduje to tyle, że sporne świadczenie jako świadczenie uboczne podlega ocenie przez pryzmat przepisuart. 3851k.c.I również w ocenie Sądu Okręgowego zastrzeżenie takie, jakie zawarto w umowie, stanowiło klauzulę abuzywną w myśl ww. przepisu. Strona pozwana nie wykazała, aby jakiekolwiek postanowienia były indywidualnie uzgodnione z konsumentem. Ponadto, co podkreślił Sąd Rejonowy, zapisy dotyczące opłat sporządzone są w sposób niejednoznaczny, są nieczytelne, wielokrotnie odsyłające, tym samym zawierając umowę konsument nie mógł przewidzieć wysokości wypłaty w przypadku wcześniejszego wypowiedzenia umowy. Wreszcie zatrzymanie tak dużej części środków zgromadzonych na rachunku powoda jest rażąco wygórowaną karą za wcześniejsze zakończenie umowy. W konsekwencji stwierdzić należy, że przedmiotowe zapisy umowy kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Taka opłata ogranicza ustawowe prawo do wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie, wbrew twierdzeniom pozwanego ubezpieczyciela, a takie wypowiedzenie jest dozwolone w myśl przepisówkodeksu cywilnego. Wreszcie trzeba też zauważyć, że tak skonstruowana opłata ma charakter zbliżony do odstępnego czy procentowej kary umownej, które w żadnym stosunku prawnym nie stanowią świadczenia głównego, a przez ustawodawcę w pewnych sytuacjach zostały wprost uznane za niedozwolone postanowienia umowne, co niejako automatycznie przesądza, że nie mogą stanowić świadczenia głównego. Przepisart. 3853pkt 17 k.c.stanowi, iż w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego.
Nie ma także mowy o naruszeniu przepisu art. 18 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej poprzez jego błędną wykładnię. To, że ustawodawca przewiduje, że działalność ubezpieczyciela ma być rentowna i przy wykupie ubezpieczenia nie wypłaca się całej wartości rachunku, nie oznacza przyzwolenia na nieakceptowalną wysokość opłaty i jej zawyżanie oraz obciążanie kosztami tylko ubezpieczonego czy ubezpieczającego. Podobnie odnieść się należy do zarzutu naruszenia art. 13 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Samo zawarcie w OWu zapisów dotyczących kosztów nie świadczy o tym, ze zapisy te są czytelne dla przeciętnego konsumenta, a przez to że ich stosowanie jest dozwolone. Tym samym wobec przyjęcia, że umowa zawiera klauzule abuzywne, zasadne stało się uznanie, że zapisy dotyczące pobranej opłaty są nieważne, a zatem ubezpieczyciel miał obowiązek wypłacić powodowi to co stanowiło wartość jednostek uczestnictwa zgromadzonych na subkoncie powoda.
Błędne jest jedynie uznanie Sądu Rejonowego, że roszczenie powoda znajduje oparcie w przepisachart. 410 k.c.o nienależnym świadczeniu. Podstawą roszczenia i zasądzenia dochodzonej kwoty była umowa łącząca strony, w zakresie, w którym jej postanowienia były skuteczne. W momencie wygaśnięcia umowy pozwany winien wypłacić wartości rachunku w wysokości obliczonej stosownie do postanowień umowy i OWU za wyjątkiem postanowień niedozwolonych czyli bez potrącenia opłaty likwidacyjnej, tak jak uczynił to w odniesieniu do pozostałej części świadczenia. Nie zaszły zatem w niniejszej sprawie przesłanki do zastosowaniaart. 410 k.c.iart. 405 k.c.Ostatecznie jednak zarzut ten nie mógł skutkować zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa.
Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności wszelkich zarzutów apelacji, zarówno dotyczących prawa procesowego, jak i prawa materialnego, podlegała ona oddaleniu zgodnie zart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o przepisart. 98 § 1 kpcw zw. zart. 108 § 1 kpc, ustalając ich wysokość jako minimalne wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika ustalone według rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości obowiązującego w dacie wniesienia apelacji.