Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 415/16
Data wyroku: 2016-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Józef Ciurko, Zbigniew Kapiński, Grzegorz Miśkiewicz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 552a § 1 k.p.k.

Sygn. akt II AKa 415/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2016r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Zbigniew Kapiński
Sędziowie: SA – Józef Ciurko (spr.)
SO (del.) – Grzegorz Miśkiewicz
Protokolant: – sekr. sąd. Piotr Grodecki
przy udziale Prokuratora Anny Adamiak
po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r.
sprawy z wnioskuM. S. (1)
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie
na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt  XII Ko 45/15

1
wyrok w zaskarżonej części utrzymuje w mocy;

2
wydatkami za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 16 grudnia 2016 r.
M. S. (1)wniósł o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwe niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie o sygn. akt Ap V Ds 110/11 na podstawieart. 552a § 1 k.p.k.w brzmieniu obowiązującym z dnia 1 lipca 2015r. w zw. z art. 25 ust. 3 Ustawy z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 437).
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt Ko 45/15:

I
zasądził od Skarbu Państwa na rzeczM. S. (1)kwotę 30.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty - tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z tymczasowego aresztowania w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie o sygn. akt Ap. V Ds 110/11;

II
w pozostałym zakresie wniosek oddalił;

III
kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.

Apelację od tego wyroku wniósłpełnomocnikwnioskodawcy.
Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył powyższy wyrok w zakresie nieuwzględnienia wniosku o zasądzenie na rzeczM. S. (1)żądanej kwoty w wysokości:
- 173.333,00 zł (słownie złotych: sto siedemdziesiąt trzy tysiące trzysta trzydzieści trzy) tytułem odszkodowania,
- 470.000,00 - zł (słownie złotych: czterysta siedemdziesiąt tysięcy) tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
wynikłych z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania w sprawie o sygn. akt Ap V Ds. 110/11 Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie.
Pełnomocnik zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. Obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 361 § 1 i 2 k.c.poprzez:
a. pominięcie, iż przepis wskazuje na wchodzącą w zakres szkody również utracone korzyści, „które poszkodowany mógłby osiągną”, a nie utracone korzyści, które poszkodowany osiągnąłby,
b.contrariopoprzez uznanie przez Sąd Okręgowy, iż nie jest normalnym następstwem wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu powstanie szkody wynikające z braku możliwości poszukiwania zatrudnienia i odsunięcia w czasie — co najmniej o czas tymczasowego aresztowania - momentu podjęcia nowego zatrudnienia,
2. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, tj.art. 7 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.poprzez przekroczenie swobody w ocenie materiału dowodowego sprawy i nieuwzględnienie dowodów ujawnionych w toku postępowania, tj.:
a. nieuwzględnienie dowodu z zeznań wnioskodawcy, w zakresie wskazania przez niego, iż pozbawienie wolności uniemożliwiło mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a w konsekwencji spowodowało po jego stronie szkodę w postaci utraty zysków z powodu niemożności nawiązania nowego stosunku pracy bądź podobnego co najmniej przez okres aresztowania,
b. niewłaściwą ocenę zeznań wnioskodawcy oraz świadkówB. S.iE. M.w kontekście oceny stanu psychicznego wnioskodawcy powstałego na skutek tymczasowego aresztowania i odniesionych przez niego krzywd,
c. nieuwzględnienie dowodu z dokumentu w postaci życiorysu Wnioskodawcy wskazującego na nieprzerwany okres wykonywania pracy zarobkowej przez wnioskodawcę,
skutkującą wystąpieniem
3. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, mającego wpływ na jego treść, polegającego na:
a. przyjęciu, iżM. S. (1)nie wykazał, aby w razie niezastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania podjął nowe zatrudnienie i osiągał z tego tytułu dochody,
b. przyjęciu, iż nie została przez stronę wnioskującą uprawdopodobniona w dostatecznym stopniu niemożność znalezienia przez Wnioskodawcę pracy na wysokim stanowisku kierowniczym, czy utrata kontaktów biznesowych, w sytuacji gdy konsekwencje takie należy uznać zanotoriumw przypadku osoby publicznie napiętnowanej zarzutem o charakterze dyskwalifikującym dla menedżera zarządzającego majątkiem pracodawcy (spowodowanie szkody wielkich rozmiarów w mieniu pracodawcy w zamian za przyjęcie korzyści majątkowej) poddanego tymczasowemu aresztowaniu,
c. przyjęciu, iż pozbawienie wolności nie pozostaje w związku przyczynowym z uniemożliwieniem podjęcia nowej pracy zarobkowej przez pozbawionego wolności, czy utrzymywania dobrych relacji biznesowych.
Wskazując na powyższe uchybienia pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku, w części oddalającej wniosek przez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy sum objętych zmodyfikowanym wnioskiem,

względnie

2
uchylenie wyroku w części oddalającej wniosekM. S. (1)i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

Pełnomocnik wniósł także o przeprowadzenie dowodów postaci:
1) kopii świadectw pracy wnioskodawcy dot. lat 1994 — 2008, na okoliczność wykazania nieprzerwanego okresu pracy Wnioskodawcy na przestrzeni lat 1994 — 2011, a w konsekwencji wykazania, że wnioskodawca nie będąc pozbawiony wolności w ramach postępowania karnego Ap. V Ds. 110/11, natychmiast podjąłby pracę i osiągał z tego tytułu dochody,
2) artykułów prasowych dot. wysokości zadośćuczynień zasądzanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie i Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie,
3) uzupełniających zeznań wnioskodawcy w zakresie wysokości osiąganych przez niego zarobków w okresie całego życia zawodowego, ciągłości jego zatrudnienia w latach 1994- 2011, na okoliczność wykazania, iż dotychczasowe doświadczenia zawodowe wnioskodawcy dowodzą, iż w razie niezastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania niezwłocznie podjąłby on nowe zatrudnienie za wynagrodzeniem stanowiącym wielokrotność tzw. średniej krajowej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty apelacji pełnomocnika, jak i argumenty użyte na ich poparcie okazały się na tyle chybione, że skutkowały nieuwzględnieniem tej apelacji.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji, dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie okoliczności mających wpływ na ustalenie wysokości należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia, jak również w zakresie braku podstaw do zasądzenia stosownej kwoty tytułem naprawienia szkody majątkowej.
Odnosząc się do podniesionych przez pełnomocników wnioskodawcy zarzutów i argumentów, dotyczących określenia wysokości zasądzonego na rzeczM. S. (1)zadośćuczynienia, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw pozwalających na ich podzielenie. Przepisart. 410 k.p.k.– na obrazę którego powołuje się autor apelacji - stanowi, że podstawą wyroku może być tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Oznacza to, że Sąd wydając wyrok nie może się opierać na tym, co nie zostało ujawnione w toku rozprawy, jak również to, że sąd nie może opierać się - przy wydawaniu orzeczenia- tylko na części materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny nie dopatruje się również obrazyart. 7 k.p.k., który mógłby mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji, dokonując miarkowania należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia prawidłowo uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności mające wpływ na jego wysokość. Nie ma racji skarżący podnosząc, iż sąd pierwszej instancji w niewystarczającym stopniu uwzględnił okoliczności związane z faktem tymczasowego aresztowaniaM. S. (2), w tym związane z oceną stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcy (okoliczność ta został uwzględniona przez sąd pierwszej instancji i znalazło to odzwierciedlenie w treści pisemnego uzasadnienia wyroku). Apelujący w uzasadnieniu skargi nie wskazał żadnych okoliczności, które pozwalałyby na uznanie, iż stopień pokrzywdzenia oraz należne wnioskodawcy zadośćuczynienie zostały ustalone niewłaściwie. Autor apelacji powołuje się – odniesieniu do zarzutów związanych z kwestionowaniem wysokości zadośćuczynienia - na inne rozstrzygnięcia sądów powszechnych (oraz przytacza wysokość zasądzonych w tych sprawach kwot), abstrahując jednak od okoliczności faktycznych i prawnych tamtych postępowań. Apelujący nie podważa sposobu procedowania sądu pierwszej instancji w zakresie ustalania okoliczności mających wpływ na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia i przyznaje jednocześnie, iż zasądzona kwota zadośćuczynienia znacząco odbiega na korzyść wnioskodawcy – jeżeli chodzi wysokość zadośćuczynienia za stosowany wobec wnioskodawcy okres tymczasowego aresztowania – od kwot zasądzanych z tego tytułu w innych podobnych sprawach, nie zgadzając się jednak z jego wysokością. W ocenie Sądu Apelacyjnego zaprezentowana argumentacja skarżącego, jako mająca charakter polemiczny i nie wykazująca przy tym wadliwości rozumowania sądu pierwszej instancji, nie może okazać się skuteczna. Kwota zasądzanego zadośćuczynienia, co do zasady, wolą ustawodawcy pozostawiona została dyskrecjonalnej władzy sądu i o ile nie zostaną wykazane wadliwości rozumowania oraz procedowania tego sądu, to brak jest podstaw do zmiany wyroku w tym zakresie w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wszystkie okoliczności mające wpływ na ustalenia należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia zostały prawidłowo ustalone, uwzględnione i ocenione przez sąd pierwszej instancji, i Sąd Apelacyjny podziela tę ocenę.
Odnosząc się do apelacji pełnomocnika wnioskodawcy w części dotyczącej odszkodowania za szkodę majątkową, Sąd Apelacyjny również nie podzielił zarzutów i argumentacji zawartej w przedmiotowej apelacji, uznając ustalenia sądu pierwszej instancji oraz dokonaną ich ocenę za prawidłowe. Apelacja pełnomocnika koncentruje się – w zakresie szkody majątkowej wnioskodawcy, na kwestii możliwości podjęcia intratnego zatrudnienia przez wnioskodawcę (gdyby nie jego tymczasowe aresztowanie). Sąd Apelacyjny nie dopatruje się naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów wskazanych w apelacji pełnomocnika ani też błędnych ustaleń faktycznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego argumentacja pełnomocnika wnioskodawcy stanowi – podobnie jak w części dotyczącej określenia kwoty należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia - nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i oceną sądu pierwszej instancji, sprowadzają się do zapewniania, że określone zdarzenia mogły mieć inny przebieg, tj. że wnioskodawca mógłby podjąć wysokopłatne zatrudnienie, co jednak nie nastąpiło z uwagi na fakt tymczasowego aresztowania wnioskodawcy. Sąd Apelacyjny nie podziela tej argumentacji.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że pomiędzy niesłusznym tymczasowym aresztowaniem a powstałą szkodą o charakterze majątkowym musi zachodzić bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy (dotyczy to zarównodamnum emergensjak ilucrum cessans). Związek ten, przypadkuM. S. (1), w realiach niniejszej sprawy nie został przez wnioskodawcę wykazany. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania nie rozciąga się na wszelkie szkody, związane z faktem prowadzonego postępowania karnego a obejmuje jedynie na te szkody, które z faktu tymczasowego aresztowania bezpośrednio wynikają. Nie można odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania rozciągać na inne sytuacje, w których uszczerbek majątkowy w majątku wnioskodawcy powstałby obiektywnie także wtedy, gdyby do tymczasowego aresztowania nie doszło. Szkoda wynikająca z faktu tymczasowego aresztowania musi być jego bezpośrednim następstwem, a nie wynikać z niego jedynie w sposób pośredni.
W zakresie szkody majątkowej, mającej wynikać z faktu uniemożliwienia wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia w okresie tymczasowego aresztowania, sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca nie wykazał, że to właśnie na skutek tymczasowego aresztowania nie mógł on podjąć zatrudnienia odpowiadającego jego wiedzy, doświadczeniu i kwalifikacjom. Skutecznych argumentów w tym zakresie, pozwalających na podważenie ustaleń sądu pierwszej instancji nie dostarczyła też lektura wniosku o zadośćuczynienie i odszkodowanie, jak i uzasadnienia apelacji.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż utrata zatrudnienia przez wnioskodawcę w(...) S.A.nastąpiła nie na skutek tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, które nastąpiło w dniu 09 grudnia 2011 r. ale na skutek uzyskania przez(...) S.A.informacji o treści zarzutów postawionych wnioskodawcy przez prokuratora. Odwołanie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu(...) S.A.nastąpiło w dniu 08 grudnia 2011 r., a więc przed posiedzeniem sądu w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Prawidłowo zatem ustalił sąd pierwszej instancji, że utrata zatrudnienia przez wnioskodawcę (a tym samym osiąganych przez niego z tego tytułu dochodów), była następstwem zarzutów postawionych przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym, a nie faktu tymczasowego aresztowania wnioskodawcy. W tym miejscu należy przypomnieć wcześniejszą uwagę Sądu Apelacyjnego, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania nie rozciąga się na wszelkie szkody, związane z faktem prowadzonego postępowania karnego, a obejmuje jedynie na te szkody, które z faktu tymczasowego aresztowania bezpośrednio wynikają.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można podzielić argumentacji pełnomocnika, iż wnioskodawca poniósł szkodę majątkową w postaci
    lucrum cessans,będąca następstwem niemożności podjęcia nowego zatrudnienia na skutek tymczasowego aresztowania. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż po pierwsze zwolnienie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu(...) S.A.nastąpiło na skutek przedstawienie mu określonej treści zarzutów w postępowaniu karnym, a nie tymczasowego aresztowania, a po drugie okres tymczasowego aresztowania w odniesieniu do osoby wnioskodawcy był stosunkowo krótki (od 07 grudnia 2011 do 13 stycznia 2012). Okoliczności te pozwalają na konstatację, że nawet jeżeli nie doszłoby do tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, to z uwagi na okoliczności towarzyszące jego zwolnieniu z funkcji członka zarządu(...) S.A.(przedstawienie zarzutów, prowadzone postępowanie karne), wnioskodawca nie byłby w stanie zachować „ciągłości zatrudnienia” i niezwłocznie po zwolnieniu z(...)znaleźć odpowiednie, nowe zatrudnienie (odpowiadające jego wiedzy, doświadczeniu i kwalifikacjom). W przypadku wnioskodawcyM. S. (1), utrudnienia w znalezieniu przez niego nowej pracy za odpowiednim wynagrodzeniem były następstwem prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego jako takiego, a nie sam fakt tymczasowego aresztowania.
W toku postępowania w niniejszej sprawie - co wynika z prawidłowych ustaleń sądu pierwszej instancji - wnioskodawca nie wykazał, że podjąłby konkretne zatrudnienie, a nie uczynił tego właśnie z powodu tymczasowego aresztowania. Wnioskodawca niewątpliwie, potencjalnie miałaby taką możliwość - z uwagi na swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe - jednakże te teoretyczne możliwości w żaden sposób nie zostały skonkretyzowane. Potencjalna czy ewentualna możliwość podjęcia określonego zatrudniania i osiągania z tego tytułu dochodów, nie może stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia, iż z pewnością takie zatrudnienie wnioskodawca podjąłby, a na przeszkodzie temu stanął fakt tymczasowego aresztowania.
Reasumując powyższe rozważania, zdaniem Sądu Apelacyjnego, apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się nieskuteczne i nie mogła doprowadzić do postulowanej w apelacji zmiany wyroku sądu pierwszej instancji zarówno w zakresie orzeczenia o wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, jak i w części oddalającej roszczenia o naprawienie szkody majątkowej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.