Sąd Okręgowy w Szczecinie
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 11/17
Data wyroku: 2017-02-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Miller-Młyńska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VI U 11/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodnicząca:

SSO Monika Miller-Młyńska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Monika Czaplak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. wS.
sprawyL. B. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaL. B. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.
z dnia 24 listopada 2016 roku znak:(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeL. B. (1), poczynając od 1 października 2016 roku, prawo do emerytury.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 24 listopada 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłL. B. (1)prawa do emerytury po osiągnięciu 60 roku życia, z uwagi na nieudowodnienie przez niego okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.
Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury. Wniósł o zaliczenie do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia na stanowisku kierowcy ciągnika.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu wyjaśnił dodatkowo, że do pracy w szczególnych warunkach nie został uwzględniony okres zatrudnienia ubezpieczonego w(...) Sp. z o.o.Gospodarstwo Rolne wD.od 01.10.1985r. do 31.05.1994r. i od 01.06.1994r. do 17.07.1994r. na stanowisku kierowcy ciągnika kołowego, ponieważ ubezpieczony przedłożył „zwykłe” świadectwo pracy z dnia 18.07.1994r. zamiast świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
L. B. (1)urodził się w dniu (...). Jego łączny staż ubezpieczeniowy (udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe) na dzień 31 grudnia 1998 r. wynosił 25 lat, 7 miesięcy i 12 dni.
Wniosek o emeryturę ubezpieczony złożył w organie rentowym w dniu 13 października 2016 roku.L. B.był w tym czasie członkiem otwartego funduszu emerytalnego; wniósł jednak o przekazanie, za pośrednictwem ZUS, środków zgromadzonych na jego koncie w OFE na dochody budżetu państwa.
Okoliczności niesporne, a nadto dowód: wniosek o emeryturę – k. 1-4 plik II akt ZUS.
W okresie od 16 czerwca 1971 roku do 14 lutego 1973 rokuL. B. (1)pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, znajdującym się w miejscowościK.na terenie gminyS..
Następnie, w okresie od 15 lutego 1973 roku do 30 października 1975 rokuL. B. (1)był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy wZakładzie (...)na stanowisku melioranta. Od 9 października 1975 roku do 31 lipca 1977 roku ubezpieczony pracował natomiast w pełnym wymiarze czasu pracy wPrzedsiębiorstwie Produkcji (...)wS.D.jako betoniarz, zaś od września 1977 roku do października 1977 roku podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania prac sezonowych w Gospodarstwie Rolnym Skarbu Państwa wG., jako pracownik fizyczny.
Dowody:
- wyjaśnieniaL. B. (1)– w formie elektronicznej oraz protokół k. 22, 23 akt sądowych;
- zaświadczenie z dnia 04.10.2016r. znak: RO.(...).6.2016.DT - k.14 plik II akt ZUS;
- zaświadczenie z dnia 07.10.2016r. znak:(...)- k. 15 plik II akt ZUS;
- świadectwo pracy z dnia 18.11.1979r. - k. 16 plik II akt ZUS;
- świadectwo pracy z dnia 30.08.1977r. - k. 18 plik II akt ZUS;
- świadectwo pracy z 15.03.1993r. - k. 19 plik II akt ZUS.
Następnie, od 1 listopada 1977 roku do 30 września 1985 rokuL. B. (1)był stale zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w K.P.G.R.G.na stanowisku traktorzysty.
Pracodawca za okres od 1.11.1977r. do 31.12.1983r. oraz od 1.08.1984r. do 30.09.1985r. wystawił ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wskazując, żeL. B. (1)pracował przez cały ten czas jako kierowca ciągnika kołowego. Ten stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron.
Dowody:
- wyjaśnieniaL. B. (1)– w formie elektronicznej oraz protokół - k. 22, 23 akt sądowych;
- dokumentacja w aktach osobowychL. B.z okresu zatrudnienia w(...)G.– w załączeniu;
- świadectwo pracy z dnia 30.09.1985r. - k. 21 plik II akt ZUS;
- świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach - k. 23 plik II akt ZUS;
- zapisy w legitymacji ubezpieczeniowejL. B.- k. 48 plik II akt ZUS.
W okresie od 1 października 1985 roku do 31 maja 1994 roku oraz od 1 czerwca 1994 roku do 17 lipca 1994 rokuL. B. (1), będąc zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, faktycznie wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym wD.. Gospodarstwo to początkowo było jednym z gospodarstw Państwowych Gospodarstw Rolnych, następnie stało się własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a ostatecznie zostało kupione przez(...) sp. z o.o.L. B.zmieniał w związku z tym pracodawców wyłącznie formalnie, w trybieart. 231k.p., natomiast przez cały czas wykonywał faktycznie wyłącznie tę samą pracę, w tym samym miejscu, tj. pracę traktorzysty/kierowcy ciągnika kołowego. Dodatkowo w maju 1987 roku uzyskał kwalifikacje do obsługi kombajnów zbożowych; pracę kombajnisty wykonywał od tego czasu w okresie żniw.
Przez cały okres zatrudnienia w latach 1985 -1994L. B.nie wykonywał innej pracy niż związana z kierowaniem ciągnikiem rolniczym lub kombajnem. Do jego obowiązków należały w szczególności wszelkie prace polowe, w okresie zimowym natomiast pracował ciągnikiem głównie na fermie (dowoził paszę dla zwierząt, wywoził gnój).
Dowody:
- wyjaśnieniaL. B. (1)– w formie elektronicznej oraz protokół - k. 22, 23 akt sądowych;
- świadectwo pracy z 18.07.1994r. - k. 25 plik II akt ZUS;
- odpis ukończenia kursu na operatora kombajnów zbożowych z 18.05.1987r. - k. 25 akt osobowychL. B.;
- zeznania świadkaK. P.- w formie elektronicznej oraz protokół k. 22 akt sądowych;
- zeznania świadkaZ. S.- w formie elektronicznej oraz protokół k. 22, 23 akt sądowych;
- dokumenty w aktach osobowychL. B.– w załączeniu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.
Zgodnie z treścią przepisuart. 24 ust. 1b pkt 20 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 887 z późn. zm., dalej jako: ustawa emerytalna) mężczyznom urodzonym po dniu 30 września 1953 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 67 lat, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a i 50e i 184.
W myśl z kolei przepisu art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn).
W ust. 2 wskazano, że emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Przepis § 4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi przy tym, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
W myśl przepisu § 2 powołanego aktu prawnego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o którym mowa stwierdza przy tym zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 cytowanego rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
W załączniku do powyższego rozporządzenia, w Wykazie A w dziale VIII, zatytułowanym „W transporcie i łączności”, w podtytule(...), pod pozycją 3 wskazano, że pracami w szczególnych warunkach są „prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych”.
W sprawie poza sporem pozostawał fakt, że ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu 7 lipca 2016 roku oraz, iż na koniec 1998 roku legitymował się przebytymi okresami podlegania ubezpieczeniom społecznym w rozumieniu ustawy emerytalnej wynoszącymi ponad 25 lat. Organ rentowy zakwestionował natomiast możliwość przyjęcia na podstawie przedłożonych dokumentów, iż przez co najmniej 15 lat ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych. Uznał bowiem, żeL. B.wykonywał taką pracę tylko przez okres 7 lat i 4 miesięcy, przy czym – co istotne w kontekście zarzutów sformułowanych przez pełnomocnika organu rentowego po raz pierwszy dopiero tuż przed zamknięciem rozprawy – oparł się w tym zakresie na świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych, wystawionym przez Agencję Nieruchomości Rolnych, w którym wskazano, żeL. B.wykonywał – będąc zatrudnionym w Kombinacie Państwowych Gospodarstw RolnychG.Zakładzie Rolnym (...)– pracę kierowcy ciągnika kołowego.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią przepisu§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.), okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy, jednak okresy te w postępowaniu przed sądem mogą być ustalane także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia z zakładu pracy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r. III UZP 48/84), a więc wszelkimi dopuszczalnymi przez prawo środkami dowodowym. Mając powyższe na uwadze, sąd przeprowadził w niniejszej sprawie dowód z dokumentów zawartych w aktach emerytalnych ubezpieczonego oraz jego aktach osobowych z okresu zatrudnienia, na który wskazywałL. B., jako ten, którego zaliczenia do stażu pracy w warunkach szczególnych się domaga; ponadto przesłuchał zawnioskowanych przez ubezpieczonego świadków oraz samegoL. B. (1). Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji, stąd też sąd uznał je za miarodajne. Walor wiarygodności przyznał sąd także zeznaniom świadków oraz wyjaśnieniom ubezpieczonego, które korelowały z pozostałym materiałem dowodowym. Jednocześnie oceniając zeznania świadków sąd brał pod uwagę to, że są oni osobami obcymi dla ubezpieczonego, niemającymi żadnego interesu w tym, by nieprawdziwie zeznawać na korzyść ubezpieczonego, narażając się jednocześnie na odpowiedzialność karną.
W ocenie sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dał pełne podstawy do przyjęcia, że praca wykonywana przezL. B.(stale i w pełnym wymiarze czasu pracy) w okresie od 1 października 1985 roku do 31 maja 1994 roku oraz od 1 czerwca 1994 roku do 17 lipca 1994 roku, była pracą w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. W tym czasie ubezpieczony wykonywał bowiem wyłącznie pracę kierowcy ciągnika – traktorzysty, ewentualnie – w sezonie żniw - pracę kierowcy kombajnu. Powyższe wynika zarówno z dowodów z dokumentów (akt osobowych i zawartych tam dokumentów – angaży oraz np. notatki z kontroli, w której wskazano, że w dniu 27 marca 1986 rokuL. B. (1)prowadził ciągnik marki URSUS onr rej. (...), nie posiadał jednak wymaganej karty drogowej, świadectw pracy, zeznań świadków, którzy pracowali w ww. zakładzie pracy wraz z ubezpieczonym), jak i z analizy przebiegu całego zatrudnienia ubezpieczonego.L. B. (1)jeszcze przed ukończeniem 18 roku życia uzyskał prawo jazdy kategorii T, a pracę traktorzysty wykonywał także w poprzednim zakładzie pracy tj. w(...)G., który to okres zatrudnienia ubezpieczonego został uwzględniony przez organ rentowy do jego stażu pracy w warunkach szczególnych. Co za tym idzie, koniecznym okazało się ustalenie, że łączny staż pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych wynosi więcej niż wymagany prawem minimalny okres 15 lat , co z kolei przesądzało o konieczności zmiany zaskarżonej decyzji.
W myśl przepisu art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej - świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2.
Ubezpieczony wniosek o emeryturę złożył w ZUS w dniu 13 października 2016 r., a wiek emerytalny 60 lat osiągnął w dniu 7 lipca 2016 r. W tym stanie rzeczy, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznałL. B. (1)prawo do emerytury od 1 października 2017 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożył wniosek o emeryturę.
Na zakończenie, mając na względzie zaskakujące oświadczenie pełnomocnik organu rentowego wyrażone przed zamknięciem rozprawy, sprzeczne ze stanowiskiem organu wynikającym z zaskarżonej decyzji, trzeba podkreślić, iż sąd orzekający w niniejszej sprawie nie widzi jakichkolwiek podstaw, by – powołując się tylko na dwa wybrane spośród tysięcy orzeczenia Sądu Najwyższego – wyprowadzić wniosek, że praca kierowcy ciągnika wykonywana w taki sposób, w jaki wykonywał ją ubezpieczony, nie może zostać uznana za pracę w warunkach szczególnych. Po pierwsze, brak jest podstaw, by przypisywać decydujące znaczenie wyłącznie branżowo – stanowiskowemu wyodrębnieniu poszczególnych pra w warunkach szczególnych i wyprowadzać tak daleko idące wnioski, jak zrobiła to pełnomocnik organu rentowego, z faktu, iż praca kierowców ciągników i kombajnów została ujęta w dziale(...), nie zaś w dziale(...). Zarówno bowiem w wyrokach, na które powołała się pełnomocnik, jak w innym wyroku (z dnia 5 maja 2016 roku, sygn. III UK 121/15), jak wynika z treści uzasadnień tych wyroków, czytanych całościowo, nie zaś tylko przez pryzmat ich tez, SN uznał, że branżowo – stanowiskowy charakter wyodrębnienia prac w szczególnych warunkach nie ma i nie może mieć bezwzględnego charakteru. I tak np. w sytuacji, gdy stopień szkodliwości czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której praca ta jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia została ona przyporządkowana do innego działu gospodarki. Sąd Najwyższy wskazał na analogiczne poglądy prezentowane w najnowszym orzecznictwie, z których wynika, że może się zdarzyć, iż zakład pracy wykonywał także zadania całkowicie odpowiadające innemu działowi gospodarki, a co za tym idzie, szkodliwość danego rodzaju pracy odpowiada szkodliwości pracy przyporządkowanej do innej branży.Decydujące znaczenie ma jego zdaniem w tym przypadku to, czy pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy był narażony na działanie tych samych szkodliwych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu gospodarki, w ramach którego takie same prace zaliczane są do prac w szczególnych warunkach(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, LEX nr 1439383; z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, O SNP 2015 nr 5, poz. 66).
Co więcej, uznając takie – przedstawione na wstępie – uproszczone rozumowanie za trafne, należałoby dojść do wniosku, że rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku jest wewnętrznie sprzeczne, skoro wśród prac wykonywanych „w transporcie” wymienia pracę kierowców kombajnów. Oczywiste wydaje się bowiem, że kombajny co do zasady nie uczestniczą w ruchu drogowym. Tymczasem, zgodnie z definicją pojęciatransportzamieszczoną w internetowym słowniku języka polskiego PWN (http://sjp.pwn.pl/sjp/transport;(...).html dostęp na dzień 1 marca 2017 r.), należy je rozumieć jako:przewóz ludzi i ładunków różnymi środkami lokomocji, a więc niewątpliwie czynność wiążącą się z przejazdem i uczestnictwem w ruchu drogowym na drogach publicznych. Idąc dalej tym tokiem rozumowania i posiłkując się internetowym słownikiem języka polskiego PWN (http://sjp.pwn.pl/szukaj/kombajn.html dostęp na dzień 1 marca 2017r.), trzeba zauważyć, że pod pojęciemkombajnuwyróżnia on: a)wieloczynnościową maszynę rolniczą do zbioru roślin uprawnych; b)maszynę przystosowaną do pracy podziemnej w górnictwie(kombajn górniczy) i c)maszynę ścinającą lub obalającą drzewa, okrzesującą i przerzynającą drewno, formującą pakiety dłużyc i dostarczającą je do dróg wywozu(kombajn zrębowy). Już tylko z tych definicji wynika więc jasno, że kombajny nie są pojazdami przeznaczonymi dotransportu(osób lub rzeczy/ładunków), lecz służą do wykonywania prac całkiem innego rodzaju. Pozwala to z całą pewnością zanegować prawidłowość wykładni zaprezentowanej na rozprawie przez pełnomocnik organu rentowego, także w zakresie wykonywania prac przez kierowników ciągników kołowych (traktorzystów). Nie taka bowiem jak sugerowana była intencja ustawodawcy. Na marginesie należy zauważyć, że osoby, które obecnie ubiegają się o wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej w zw. z art. 32 tej ustawy, są jednymi z ostatnich, którzy mają jakiekolwiek szanse spełnić wymagane do przyznania prawa do tych świadczeń warunki, w tym szczególności warunek podlegania ubezpieczeniom społecznym przez okres co najmniej 25 lat, liczonych najpóźniej do końca 1998 roku. Muszą to być bowiem osoby, które podlegały tym ubezpieczeniomnieprzerwanie od 1 stycznia 1974 roku(a więc musiały się urodzić najpóźniej w roku 1959, o ile zaczęły pracę natychmiast po ukończeniu 15 lat), albo zaczęły pracować jeszcze wcześniej. Z oczywistych względów osób tych będzie coraz mniej. W tym kontekście trzeba zauważyć, iż przez wszystkie poprzednie lata, w czasie których na wcześniejszą emeryturę na tej podstawie przechodziły tysiące (o ile nie setki tysięcy) osób, organ rentowy nigdy wcześniej nie kwestionował uprawnień traktorzystów i nie różnicował ich w zależności od tego, czy pracowali „w transporcie”, czy też nie. Organ rentowy nie kwestionował tego zresztą także i w niniejszym postępowaniu, gdyż sam zaliczył ubezpieczonemu wcześniejszy okres pracy w PGR-ze do okresu pracy w warunkach szczególnych. Zarzuty podniesione przez pełnomocnik na rozprawie, niezależnie od ich niezasadności, którą wykazano wyżej, choćby i z tego względu nie mogły więc zostać uznane za trafne, gdyż prowadziłyby do niedopuszczalnego różnicowania uprawnień emerytalnych zależnie od daty urodzenia uprawnionych.