Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1324/16
Data wyroku: 2016-12-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesław Stępniak, Magdalena Bajor-Nadolska, Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 15 ust. 1 Ustawy z 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, art. 791 kpc

Sygn. akt II Ca 1324/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 grudnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Cezary Klepacz
Sędziowie:SSO Magdalena Bajor-Nadolska (spr.)
SSR del. Wiesław Stępniak
Protokolant: starszy protokolant sądowy Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2016 r. w Kielcach
sprawy z powództwa(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.
przeciwkoK. M.iA. M.
o opróżnienie lokalu mieszkalnego
na skutek apelacji pozwanejK. M.od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 23 kwietnia 2016 r., sygn. akt VII C 847/14
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 1324/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015 roku, sygn. akt VII C 847/14 (zaocznym w stosunku doA. M.) Sąd Rejonowy w Kielcach nakazałK. M.iA. M.opróżnienielokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wK.wraz ze wszystkimi należącymi do nich rzeczami i wydanie tego lokalu we władanie(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.(pkt I) oraz orzekł o prawieK. M.iA. M.do lokalu socjalnego (pkt II). Sąd nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia przedmiotowego lokalu w stosunku do tych pozwanych do czasu złożenia przez GminęK.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego (pkt III). Nadto Sąd zasądził odK. M.iA. M.na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej wK.kwoty po 168,50 zł tytułem kosztów procesu (pkt IV) (k. 47-48)
Sąd Rejonowy ustalił, że w grudniu 1972 roku pozwanaK. M.otrzymała przydziałlokalu mieszkalnego nr (...)w budynku położonym przyul. (...)wK., pozostający w zasobach(...)Spółdzielni Mieszkaniowej, na warunkach spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Wraz zK. M.we wskazanym lokalu zamieszkał również jej mążA. M.. Uchwałą Nr(...)Rady Nadzorczej(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.z dnia 14 kwietnia 2014 roku wykreślonoK. M.z rejestru członków tej Spółdzielni z uwagi na zaleganie przez nią na dzień 31 marca 2014 roku z opłatami mieszkaniowymi w łącznej kwocie 39.530,44 zł na podstawie §48 ust. 1 i 2 pkt 8 statutu(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.. Powyższa uchwała weszła w życie z dniem jej podjęcia i nie została zaskarżona przez pozwaną. Pismem z dnia 27 czerwca 2014 roku(...)Spółdzielnia Mieszkaniowa wK.poinformowałaK. M., że wobec uprawomocnienia się wskazanej wyżej uchwały zgodnie zart. 24 §10 punkt 1 i 2 Prawa spółdzielczegowykreślenie z rejestru członków Spółdzielni stało się skuteczne i w związku z tym jej spółdzielcze lokatorskie prawo do w/w lokalu wygasło. PonadtoK. M.została zobowiązana wraz z zamieszkującymi z nią we wskazanym lokalu osobami, do opróżnienia mieszkania w terminie 3 miesięcy od wygaśnięcia prawa i do przekazania lokalu Spółdzielni. PozwaniK. M.orazA. M.nie zastosowali się do wezwania.K. M.(ur. (...)) iA. M.(ur. (...)) obecnie pobierają świadczenia emerytalne. Pozwani dotychczas nie korzystali z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wK.i nie figurują w ewidencji podopiecznych MOPR wK..
Po dokonaniu powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne w świetleart. 222 § 1 k.c.Sąd wskazał, że bezspornym było, żeK. M.zajmowałalokal mieszkalny nr (...)przyul. (...)wK., stanowiący własność(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.na podstawie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Podobnie jak fakt, że prawomocną uchwałą Rady Nadzorczej(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.z dnia 14 kwietnia 2014 roku, Nr(...)K. M.została wykreślona z rejestru członków tej Spółdzielni. Zgodnie zaś z treściąart. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowychspółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasa z chwilą ustania członkostwa. Powyższe oznacza, że pozwanaK. M.utraciła uprawnienie do władania w/w lokalem, co dotyczy również pozwanegoA. M., którego prawo do zamieszkiwania w powyższym lokalu wynikało z członkostwaK. M.w Spółdzielni.
W tej sytuacji żądanie strony powodowej dotyczące usunięcia pozwanychK. M.iA. M.z tego lokalu wraz ze wszystkimi należącymi do nich rzeczami i wydanie tego lokalu we władanie(...)Spółdzielni Mieszkaniowej wK.Sąd Rejonowy uznał za uprawnione i nie pozostające w sprzeczności zart. 5 k.c.Sąd podkreślił, że w sprawach o wydanie nieruchomości na podstawieart. 222 §1 k.c., zastosowanieart. 5 k.c.jest co do zasady wyłączone i dopuszczalne jedynie wyjątkowo, po dokonaniu oceny całokształtu okoliczności danego wypadku, w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym. Tymczasem pozwana zalegała z zapłatą czynszu na rzecz strony powodowej w kwocie ponad 30.000 zł. Natomiast Sąd przyznałK. M.iA. M.prawo do lokalu socjalnego na podstawieart. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorówi wstrzymał wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu tego rodzaju lokalu. O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 §1 k.p.c.(k. 50-54)
Apelację od powyższego wyroku wywiodłaK. M., zarzucając nieważność postępowania poprzez pozbawienie możliwości działania wskutek niewezwania do udziału w sprawie w charakterze pozwanejA.P., która również zamieszkuje w lokalu przyul. (...)wK., podczas gdy, fakt ten wynikał z oświadczenia złożonego na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. oraz z akt spółdzielni (notatki z dnia 21 lipca 2011 r. i z dnia 11 września 2013 r.; pisma kierowane do Spółdzielni, w których wskazywano, iżA. P. (1)wyjechała za granicę, zostawiając swoją córkę -A.P.). Pozwana wskazała, że w związku z tym Sąd miał wiedzę, iż razem nią mieszka wnuczkaA. P. (2), ale nie wezwał tej osoby do udziału w sprawie.
Powołując się na powyższe zarzuty, pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem wezwania do udziału w sprawnie jej wnuczki.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej zasługuje na uwzględnienie o ile podnosi ona naruszenie prawa materialnego przez niewezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanejA.P..
Należy zgodzić się ze skarżącą, żeA. P. (2)powinna zostać wezwana do udziału w sprawie po stronie pozwanej. Wymóg ten wynika zart.15 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorówmieszkaniowym zasobie gminy i zmianieKodeksu cywilnego(Dz. U. 2016, poz. 1610 t.j.), zgodnie z którym, jeżeli w sprawieo opróżnienie lokalu okaże się, że w razie uwzględnienia powództwa obowiązane do opróżnienia lokalu mogą być jeszcze inne osoby, które nie występują w sprawiew charakterze pozwanych, sąd wezwie stronę powodową, aby w wyznaczonym terminie oznaczyła te osoby w taki sposób, by ich wezwanie było możliwe, a w razie potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora. Sąd wezwie te osoby do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych. Z cytowanego przepisu wynika że w sytuacji gdy zobowiązane do opróżnienia lokalu mogą być jeszcze inne osoby, zachodzi pomiędzy nimi kwalifikowana forma współuczestnictwa materialnego, w postaciwspółuczestnictwa koniecznego(art. 72§2 k.p.c.). W takim przypadku osobom tym jako pozwanym przysługuje wspólna legitymacja do łącznej obrony swych praw, a postępowanie może toczyć się z łącznym udziałem tych osób, przy czym uprawnienie do łącznej obrony praw wynika z przepisu prawa materialnego jakim jest cytowany przepisart. 15 ustawy o ochronie praw lokatorów. Objęcie pozwem wszystkich współuczestników koniecznych po stronie pozwanej jest warunkiem uzyskania korzystnego merytorycznego rozstrzygnięcia. Brak jednego ze współuczestników koniecznych stanowi brak legitymacji procesowej łącznej, co prowadzi do oddalenia powództwa, w sytuacji jego nieuzupełnienia. Wydanie wyroku w warunkach występowania tylko niektórych spośród współuczestników koniecznych, stanowi o naruszeniu prawa materialnego.
W tym miejscu wskazać należy, że nie jest zasadny dalej idący wniosek apelującej o nieważności postępowania z powodu braku możności obrony prawaA.P., skutkujący nieważność postępowania. Niezasadne jest powoływanie się na brak możności obrony praw przezA.P.w sytuacji gdy nie była ona stroną procesu i zapadły wyrok jej nie dotyczył. Natomiast niewątpliwie doszło do naruszenia prawa materialnego wobec wydania wyroku nakazującego opróżnienie lokalu wobec niewszystkich osób, których udział w sprawie jest konieczny z uwagi na łączną legitymację procesową w warunkach współuczestnictwa koniecznego.
Istotne znaczenie dla omawianego zagadnienia ma treść przepisuart. 791 k.p.c.Zgodnie z jego§1 i §2tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania nieruchomości lub do opróżnienia pomieszczenia upoważnia do prowadzenia egzekucji także przeciwko każdemu, kto uzyskał władanie przedmiotem egzekucji po wszczęciu postępowania oraz przeciwko domownikom, krewnym i innym osobom reprezentującym dłużnika. Jednak w myśl§3tego artykułu, przepisy§1 i §2nie wyłączają praw określonych przepisami o ochronie praw lokatorów. Jeżeli dłużnik twierdzi, że przysługuje mu prawo skuteczne wobec wierzyciela, komornik wstrzymuje czynności egzekucyjne i poucza o możliwości wytoczenia powództwa na podstawięart. 840 k.p.c.Nieobjęcie zatem danej osoby współuczestnictwem koniecznym, może prowadzić do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności.
Na rozprawie przed Sądem Rejonowym pełnomocnik pozwanej podniosła, iż w lokalu będącym przedmiotem żądania pozwu, wraz z pozwanymi mieszka ich dorosła wnuczkaA. P. (2). Nie można temu twierdzeniu zarzucić gołosłowności wobec treści akt członkowskichK. M.(aktanr rej. (...)Spółdzielni Mieszkaniowej). Na karcie 86 tych akt, znajduje się notatka służbowa wskazująca na prawdopodobieństwo zamieszkania z małżonkamiM., także ich wnuczki, której zamieszkanie zostało zgłoszone 24 maja 2005 roku. Wobec treści tego dokumentu oraz oświadczenia pełnomocnika pozwanej, potwierdzającego dalsze zamieszkiwanieA.P., Sąd Rejonowy - zgodnie zart. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów– był zobowiązany do wezwania strony powodowej aby w wyznaczonym terminie oznaczyła osobęA.P.w taki sposób aby jej wezwanie było możliwe, co w okolicznościach sprawy oznaczało zobowiązanie do wskazania adresu. Następnie Sąd Rejonowy powinien był wezwaćA.P.do udziału w sprawie w charakterze pozwanej.
Niezasadne było wyłączanie do odrębnego rozpoznania powództwa skierowanego przeciwkoA. P. (1), co Sąd Rejonowy uczynił wbrew stanowisku powoda, który wniósł pozew przeciwko trzem osobom i wnosił o wydanie wyroku także przeciwkoA. P. (1)(k.45). Ustalenie, że nie zamieszkuje ona pod wskazanym adresem mogło jedynie prowadzić do zobowiązania powoda do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie dla tej pozwanej kuratora procesowego, o czym również stanowiart. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów.
Wobec przysługującej łącznie (jako współuczestnikom koniecznym) legitymacji procesowej, wszystkim osobom, których dotyczy obowiązek opróżnienia lokalu, pozwanymi w sprawie powinni być nie tylko pierwotnie wskazaniK. M.,A. M.,A. P. (1)ale iA. P. (2). Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę powinien zatem zobowiązać powoda do wskazania adresuA.P., ewentualnie do złożenia wniosku o ustanowienie kuratora. Następnie powinien wezwać tę osobę do udziału w sprawie w charakterze pozwanej. Należy także połączyć do wspólnego zapoznania sprawę z powództwa(...)Spółdzielni Mieszkaniowej o eksmisję z lokalu mieszkalnego przeciwkoA. P. (1), którą Sąd Rejonowy wyłączył do odrębnego rozpoznania (k.46), o ile sprawa ta wcześniej nie została zakończona prawomocnym rozstrzygnięciem. Dopiero po uzupełnieniu braków w zakresie legitymacji biernej pozwanych, należy przeprowadzić postępowanie rozpoznawcze i ocenić zasadność powództwa.
Sąd Okręgowy na podstawieart. 378§2 k.p.c.rozpoznał z urzędu sprawę także na rzeczA. M., z uwagi na wspólność obowiązków tych współuczestników, pomimo zaskarżenia wyroku tylko przezK. M.. Sąd Okręgowy mógł to uczynić w granicach zakażenia, a pozwana zaskarżyła wyrok w całości.
Wskazać należy, iż z przepisuart. 15 ustawy o ochronie praw lokatorówwynika, że wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Między pozwanymi zachodzi zatemwspółuczestnictwo jednolite, którego dotyczyart. 73§2 k.p.c.W takim przypadku czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec uczestników niedziałających. Także wniesienie apelacji tylko przez jednego z nich spowoduje wstrzymanie uprawomocnienia się całego wyroku.
Z uwagi na wskazany charakter współuczestnictwa, nie było dopuszczalne wydanie wobec pozwanegoA. M.wyroku zaocznego. Podstawowymi przesłankami wydania wyroku zaocznego wynikającymi zart. 339 § 1 k.p.c.są niestawiennictwo pozwanego na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo brak udziału pozwanego w rozprawie, pomimo stawiennictwa. Wydanie wyroku zaocznego jest obwarowane dodatkowymi przesłankami. Jak się przyjmuje, pomimo niestawiennictwa pozwanego na rozprawie sąd nie może wydać wyroku zaocznego, jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby, których udział w sprawie jest konieczny (art. 195), a także gdy zachodzi współuczestnictwo jednolite po stronie pozwanej i przynajmniej jeden ze współuczestników działa w sprawie (art. 73 § 2). Tak było w przedmiotowym przypadku, w którym zachodziło po stronie pozwanych współuczestnictwo konieczne jednolite i pozwana podjęła obronę wspólnych dla pozwanych praw. Pomimo tego, że Sąd Rejonowy określił, iż wyrok przeciwkoA. M.jest zaoczny, należało potraktować ten wyrok jako mający taki sam charakter jak wyrok zapadły przeciwkoK. M., której stanowisko przedstawione na rozprawie, jako złożone przez współuczestnika jednolitego, było skuteczne także względemA. M.. Orzeczenie sądu ma taki charakter, jaki w rzeczywistości wynika z jego istoty, a nie taki jaki formalnie nadał mu sąd. Należy podkreślić, iż Sąd Rejonowy nie nadał wyrokowi w zakresie uwzględnionego powództwa rygoru natychmiastowej wykonalności, pomimo obowiązku wydania takiego rozstrzygnięcia z urzędu (art. 333§1 pkt 3 k.p.c.).Z uwagi na występujące w niniejszej sprawie współuczestnictwo jednolite po stronie pozwanych i wynikającą z tego niedopuszczalność wydania wyroku zaocznego wobec jednego ze współuczestników koniecznych, wyrok wydany w dniu 23 kwietnia 2015 roku nie może być potraktowany jako wydany w warunkach „zaoczności”. Z uwagi na podjętą obronę przez współuczestnika koniecznego i jednolitego, jest to wyrok kontradyktoryjny (por. postanowienie SN z 7 listopada 1995 r. sygn. akt IPRN 45/95, OSNP 1995/12/172). Podkreślić też należy, iż zgodnie zart. 73§2 k.p.c.skuteczne są tylko czynności współuczestników działających wobec niedziałających, nie zaś odwrotnie. Fakt niedziałania pozwanego nie może być skuteczny wobec innych współuczestników. Wyrok zapadły wobec współuczestników koniecznych ma charakter niepodzielny. Z tej przyczyny w doktrynie i orzecznictwie w sposób jednoznaczny przyjmuje się, że w przypadku takiego współuczestnictwa nie jest możliwe zróżnicowanie charakteru zapadającego przeciwko pozwanym wyroku i że wyrok taki może mieć charakter zaoczny jedynie wobec wszystkich współuczestników (por. post. SA wK.z 26.02.2016r., sygn.. akt IACa 1022/15, lex 2019960).
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Okręgowy uznał, iż nierozpoznając powództwa w stosunku do wszystkich osób, których łączny udział w przedmiotowej sprawie jest konieczny z uwagi na treśćart. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianieKodeksu cywilnego, Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy. Naruszenie prawa materialnego w przedmiotowej sprawie miało taki skutek, że nie było możliwe wydanie orzeczenia reformatoryjnego wobec niewystępowania wszystkich współuczestników koniecznych. Zachodziła bowiem konieczność uzupełnienia braku w zakresie legitymacji po stronie pozwanej, w ramach czego wymagane było, zgodnie zart. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, podjęcie czynności przez sąd z urzędu. Dopiero z udziałem wszystkich pozwanych jako współuczestników koniecznych należało przeprowadzić postępowanie dowodowe. Uzupełnienie tego braku na etapie postę+powania apelacyjnego jest niedopuszczalne. W tej sytuacji uchylenie wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania było konieczne.
Rozpoznając sprawę ponownie Sad Rejonowy będzie miał na uwadze wskazane wyżej rozważania oraz zalecenia co do dalszego toku postępowania.
Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 386§4 k.p.c.
SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Cezary Klepacz SSR (del.) Wiesław Stępniak