Sąd Okręgowy w Łodzi
V Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ka 1726/16
Data wyroku: 2017-04-06 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. Akt V Ka 1726/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. uznał oskarżonąE. R.za winną tego, że oskarżonąE. R.w miejsce zarzucanego jej czynu uznaje za winną tego, że w styczniu 2013 roku wŁ.uzyskawszy bezprawnie zabezpieczoną hasłem informację co do danych kontrahentów stanowiącą tajemnicęprzedsiębiorstwa (...)–Hurtownia (...)wŁ.ujawniła jąfirmie (...)z siedzibą wŁ.przyulicy (...)i przyjmując, że swoim zachowaniem wypełniła dyspozycję art. 23 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, na podstawie art. 23 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wymierzył oskarżonej karę 50 stawek dziennych grzywny przyjmując wysokość 1 stawki w kwocie 20 złotych, na podstawieart. 46 par.2 kkorzekł wobec oskarżonej nawiązkę w kwocie 300 złotych na rzecz oskarżycielki posiłkowejA.T., zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. K. (1)kwotę 1476 złotych tytułem obrony z urzędu oskarżonej, zasądził od oskarżonej na rzecz oskarżycielki posiłkowejA.T.kwotę 1800, 72 złotych tytułem zastępstwa procesowego oskarżycielki posiłkowej i zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 500 ytułem części kosztów sądowych zwalniając oskarżoną od pozostałych kosztów sądowych w sprawie.
Wyrok ten zaskarżył w całości apelacją obrońca oskarżonego i zarzucił obrazę przepisów postępowaniaart. 5 § 2 k.p.k.,7 k.p.k.,410 k.p.k., 196§ 3 k.p.k.i201 k.p.k.oraz w konsekwencji tych uchybień błędy w ustaleniach faktycznych polegające na niesłusznym przyjęciu, że oskarżona ujawniła innej osobie bezprawnie uzyskaną informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa oskarżycielki posiłkowej oraz że dane kontrahentów firmy mogą stanowić taką tajemnicę.
Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego w pisemnej odpowiedzi na apelację wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego poniesionych w postepowaniu apelacyjnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje nie są zasadna. W pierwszej kolejności odnieść się należy do obszernych zarzutów naruszenia przepisów postępowania podniesionych w apelacji, gdyż z całego wywodu ich autora wynika, że wskazany błędy w ustaleniach faktycznych miały być wynikiem wadliwej oceny dowodów dokonanej przez Sąd I instancji oraz uchybień w zakresie przeprowadzenia trzech opinii biegłej z zakresu księgowości.
Nie jest zasadny zarzut wybiórczego potraktowania przez Sąd I instancji opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki. Prawdą jest natomiast, że z przyczyn obiektywnych, a między innymi zbyt późnego zabezpieczenia do badania kopii twardych dysków służbowych komputerówfirmy (...), biegły informatyk miał ograniczone możliwości dokonywania ustaleń w zakresie ewentualnych śladów elektronicznych, jakie mogło pozostawić proste kopiowanie fragmentu bazy danych kontrahentów tej firmy, systematycznie zaopatrujących się w ciśnieniomierzeO. (...)B.. Lub eksportu takiej bazy danych drogą wiadomości e-mail. Brak możliwości odzyskania usuniętych z twardego dysku danych powstał przy tym na skutek zwykłego użytkowania tego sprzętu wfirmie (...)po dniu 1 grudnia 2012 r. Nic nie wskazuje na to, aby utrata tych danych nastąpiła wskutek celowego działania którejkolwiek ze stron, tj. oskarżonej czy oskarżycielki posiłkowej. Oskarżycielka posiłkowa powzięła bowiem podejrzenie o możliwości wycieku z jej firmy danych kontrahentów do innej konkurencyjnej firmy dopiero pod koniec stycznia 2013 r. i niezwłocznie powiadomiła o tym organy ścigania. Z przyczyn niezależnych od oskarżycielki dopiero pod koniec listopada 2013 r. doszło do wydania przez prokuratora postanowienia o powołaniu biegłego informatyka, któremu zlecono wydanie opinii między innymi w oparciu o badanie twardych dysków komputerówfirm (...)i(...).
Stąd biegły z zakresu informatyki na zasadnicze pytanie o kopiowanie lub przesyłanie plików z komputera będącego w dyspozycji oskarżonej udzielił odpowiedzi, że nie ma możliwości odtworzenia usuniętych z dysku danych w tym zakresie, a dodatkowo i tak byłoby to utrudnione także z uwagi na strukturalne ułomności zainstalowanego na dysku systemu operacyjnegoW., które nie rejestrują wszystkich tego typu zdarzeń. Ten zaistniały z przyczyn obiektywnych „negatywny” stan rzeczy, został prawidłowo dostrzeżony przez Sąd I instancji, który słusznie uznał, że nie jest to żadna słabość wydanej opinii (niejasność lub niepełność w rozumieniuart. 201 k.p.k.).
Obrońca w apelacji pomija natomiast „pozytywny” aspekt wniosków opinii biegłego informatyka, który stwierdził, że dnia 21 stycznia 2013 r. do godziny 10.40 na twardym dysku komputera zabezpieczonego wfirmie (...)(będącej własnościąA. K. (2)) wprowadzono bazę danych zawierającą już 394 kontrahentów. A wprowadzanie tych danych mogło rozpocząć się dopiero po godzinie 20.00 dnia 20 stycznia 2013 r., kiedy to wgrano program(...) Handel (...). Przez kolejnych kilka miesięcy przyrost tej bazy danych był już znikomy (wprowadzono tylko 40 nowych kontrahentów). Co więcej, stwierdzono także, że owa wyjściowa baza danych (394 kontrahentów) wprowadzona do komputerafirmy (...)zawiera wyłącznie dane kontrahentów, znajdujących się wcześniej dnia 30 listopada 2012 r. w bazie danychfirmy (...). Pomimo zatem braku możliwości wykazania jednorazowego skopiowania tej części bazy kontrahentówfirmy (...)i następnie jednorazowego „wklejenia” jej na twardy dysk komputerafirmy (...), Sąd I instancji trafnie uznał, że nie wyklucza to „ręcznego” wprowadzania (przepisywania) tych danych. Jednak wyłącznie w oparciu o dane skopiowane elektronicznie lub w formie papierowego wydruku danych pochodzących zfirmy (...). W ocenie Sądu Okręgowego sam zastosowany sposób przenoszenia danych (informacji) z jednej bazy danych do drugiej nie ma istotnego znaczenia dla oceny wypełnienia znamion przypisanego oskarżonej przestępstwa z art. 23 ust. 2 ustawy o z. n. k. Biegły informatyk zauważył zresztą, że jednorazowe elektroniczne przekopiowanie danych w tym zakresie z komputerafirmy (...)na komputer formy(...)nie dało by się przeprowadzić z uwagi na różnice w programach(...)i(...) Handel (...), w jakich pracowały obie firmy. W tej sytuacji część danych musiała być wprowadzana lub poprawiana ręcznie, po ich uprzednim importowaniu. Fakt dokonywania ręcznych zmian lub poprawek (o czym świadczą zauważone przez biegłego informatyka użycie małej lub dużej litery, przesunięcia oraz tzw. „czeskie błędy”) w danych zarejestrowanych dnia 21 stycznia 2013 r. nie podważa jednak ustalenia, że same te informacje zostały przez oskarżoną najpierw skopiowane i wyniesione zfirmy (...), a następnie wprowadzone do komputerafirmy (...).
Prawdą jest zatem, że nie da się wykazać faktu jednorazowego skopiowania przez oskarżoną bazy danych kontrahentów handlowychfirmy (...)lub jej części. Nie znaczy to jednak, że stanowi to nie dającą się usunąć wątpliwość co do możliwości ustalenia samego faktu ujawnienia tej informacji (co do danych kontrahentów) przez oskarżoną konkurencyjnejfirmie (...). W tym zakresie Sąd I instancji prawidłowo usunął tę wątpliwość na podstawie innych przeprowadzonych na rozprawie dowodów, głównie o charakterze osobowym (zeznania świadków), które ocenił w sposób swobodny, zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego (art. 7 k.p.k.).
Całkowita identyczność danych 394 kontrahentów znajdujących się dnia 21 stycznia 2013 r. na twardym dysku komputerafirmy (...)z danymi znajdującymi się w baziefirmy (...)z dnia 1 grudnia 2012 r. nasuwa jednoznaczny wniosek o istniejącej ścisłej zależności tych danych od siebie. Wniosek o ujawnieniu tych informacji przez oskarżonąE. R.jawi się zaś jako oczywisty i konieczny, jeśli uwzględnić brak jakiegokolwiek innego wiarygodnego i zgodnego z doświadczeniem życiowym wyjaśnienia takiej identyczności informacji. ŚwiadkowieA.iŻ. K.oraz oskarżona w swoich wyjaśnieniach podali wprawdzie wersję, ze toA. K. (2)przeszukując dane aptek województwa(...)w Internecie sam stworzył bazę potencjalnych klientów swojej firmy. Na dowód tego świadekK.złożył nawet do akt taki właśnie wydruk wykazów aptek (k. 447-453, k. 463-478). Rzecz jednak w tym, że wykaz aptek wprowadzonych do komputera świadkaK.obejmował nie tylko te z terenu województwa(...), ale z całej Polski. Po drugie zaś, dane dostępne na stronach wskazanych przez świadkaK.nie zawierały pełnych informacji, niezbędnych do wystawienia faktury, np. numeru NIP firmy. Nie uwzględniały też występujących często w praktyce sytuacji, że zachodziły różnice w danych między płatnikiem faktury i odbiorcą towaru. W tej sytuacji Sąd I instancji trafnie uznał, że nie było nawet fizycznej możliwości w tak krótkim czasie (około 7 dni) wyselekcjonowania i uzupełnienia danych 394 klientów (spośród kilkunastu tysięcy aptek z całej Polski, których dane kontaktowe dostępne są w Internecie). Zaś przypadkowe wyselekcjonowanie 394 aptek, z których wszystkie znajdowały się wcześniej w bazie danych kontrahentówfirmy (...)byłoby zdarzeniem nie mieszczącym się w granicach prawdopodobieństwa. Co trafnie zauważył w swojej opinii biegły informatykP. B..
Wnioski te potwierdza kolejna zadziwiająca zbieżność, mianowicie nazwanie swojej firmy przezA. K. (2)słowem identycznym, jak pierwszy człon nazwyfirmy (...). Co u współpracujących dotąd z firmą pokrzywdzonejA.T.kontrahentów (odbiorców ciśnieniomierzy(...)) mogło wywoływać błąd co do tego, że nadal współpracują z tą samą firmą, co dotychczas. I jak wynika z zeznań świadków, błąd taki rzeczywiście wywoływało, skoro oskarżona dzwoniąc do nich z ofertą, podawała swoje imię i nazwisko, kojarzone z jej wcześniejszą kilkuletnia pracą na rzeczfirmy (...)i zaznaczała, że dzwoni „zfirmy (...)”. Trudno wreszcie uznać jedynie za przypadek, że oskarżona dzwoniła akurat do aptek, o których wiedziała, że wcześniej kupowały ciśnieniomierzefirmy (...)i w imieniu konkurencyjnej firmy o bliźniaczej nazwie proponowała nabycie tego samego asortymentu. Zbieżność graficzna i treściowa kart gwarancyjnych ciśnieniomierzy i firmowych naklejek potwierdza tylko wniosek, o całkowicie niesamodzielnym pomyśle oskarżonej i świadkaA. K. (2)na prowadzenie działalności gospodarczej, zwłaszcza iż świadekK.sam przyznał, że dotychczas nie miał żadnych doświadczeń w prowadzeniu firmy zaopatrującej apteki w sprzętu medyczny.
Nie można też podzielić poglądu obrońcy, jakoby dane o kontrahentachfirmy (...)nie stanowiły tajemnicy tego przedsiębiorstwa. Nie ma przy tym istotnego znaczenia okoliczność, czy była fizyczna i techniczna możliwość wygenerowania tychże danych z publicznie dostępnych baz znajdujących się w sieci Internet. Znajduje się tam bowiem liczba danych wprost niemożliwa do ogarnięcia i przeanalizowania. Sama zaś wyselekcjonowana już lista kontrahentów, którzy w przeszłości odbierali z firmy towar określonego rodzaju, może być użyta przez konkurencyjną firmę do działań mających na celu przejęcie tychże kontrahentów. Czasem nawet przy zachowaniu pozorów, że do żadnej takiej zmiany nie doszło, jak miało to miejsce w tej sprawie. Zgodnie z treścią art. 11 ust. 4 ustawy o z. n. k., tajemnicą przedsiębiorstwa są zaś wszelkie informacje, posiadające wartość gospodarczą. W ocenie Sądu Okręgowego lista aktualnych kontrahentów danej firmy posiada taką wartość gospodarczą, i to zarówno dla przedsiębiorstwa, które listę wytworzyło, jak i dla przedsiębiorstwa, które chciałoby przejąć klientów. Bowiem po przejęciu przez przedsiębiorstwo konkurencyjne takiej listy wraz z danymi kontaktowymi, przedsiębiorstwo ma ułatwiony dostęp do grupy klientów, o których z góry wiadomo, że w przeszłości byli zainteresowani tego rodzaju towarem i z dużym prawdopodobieństwem można przewidywać, że zechcą także w przyszłości go kupować. Tyle tylko, że zamiast od dotychczasowego dostawcy, będą go nabywać od nowego. Co oczywiście przysporzy zysku nowemu dostawcy, kosztem dotychczasowego. Taki właśnie mechanizm przejmowania zysku wynika z niekwestionowanych co do zasady przez obrońcę ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku. Podobnie w zakresie oceny danych kontrahentów handlowychfirmy (...)do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji red.S., wyd. 4, 2016 r. do art. 23 teza 2 –L.).
Inną kwestią jest dokładne wyliczenie szkody majątkowej, jakąfirma (...)poniosła na skutek bezprawnych działańfirmy (...)w tym zakresie. Zasadnicza trudność tkwi już w samym fakcie, że nie chodzi o wyliczenie efektywnie wyrządzonej szkody (umniejszenia majątku firmy), ale o ustalenie utraty korzyści, jakie firma ta mogłaby uzyskać, gdyby inna firma nie przejęła jej dotychczasowych klientów (lucrum cessans). W tym zakresie Sąd I instancji zasadnie oparł się jedynie na pierwotnej opinii biegłejM. K.(k. 523-530), pomijając natomiast w ustaleniach dwie kolejne pisemne opinie biegłej. Trafnie bowiem uznał, że ta pierwotna opinia nie została dotknięta wskazanym przez obrońcę w apelacji uchybieniem w postaci wykorzystania dokumentacji dostarczonej jej bezpośrednio przez pokrzywdzoną, z pominięciem Sądu. Zatem nie było podstaw do kwestionowania prawidłowo sporządzonej pierwotnej opinii, a sam fakt nieuprawnionego wykorzystania przez biegłą w ostatniej (trzeciej) opinii także dokumentacji księgowej nie zaliczonej przez Sąd do materiału dowodowego i nie znajdującej się w aktach sprawy, nie jest przyczyną osłabiającą zaufanie do bezstronności biegłej w rozumieniuart. 196 § 3 k.p.k.Odnośnie zaś sposobu wyliczenia szkody w pierwotnej opinii biegłej, to na racjonalnych przesłankach opiera się założenie, ze gdyby nie propozycja nabycia ciśnieniomierzy(...)złożona przez oskarżoną po grudniu 2016 r. w imieniufirmy (...)dotychczasowym kontrahentomfirmy (...), to ta ostatnia firma sprzedałaby ciśnieniomierze w takiej samej ilości (233 sztuki).
Odnośnie kwestii rzekomego nie podjęcia przez pokrzywdzoną działań niezbędnych w celu zachowania poufności listy kontrahentówfirmy (...), to dane te były wprowadzone wyłącznie na służbowy serwer tej firmy, i do korzystania z nich byli upoważnieni jedynie wyznaczeni pracownicy, którzy potrzebowali ich do bieżącej pracy. Między innymi oskarżonaE. R., pracownica działu handlowego firmy, zajmująca się utrzymywaniem kontaktów z kontrahentami. Co więcej, dostęp każdego pracownika do poszczególnych części danych firmy był zabezpieczony poprzez utworzenie konta zabezpieczonego indywidualnym hasłem. Zabezpieczenie tych danych było więc prawidłowe i dostateczne, aby zapobiec dostępowi do nich osobom nieupoważnionym. Nie ulega również wątpliwości, że oskarżona posiadała do tych danych dostęp nie na swój prywatny dowolny użytek, a jedynie w celu prawidłowego wykonywania pracy na rzeczfirmy (...)i dla dobra tej firmy. Nie ma w tym kontekście znaczenia, że oskarżona nie podpisała ze swoim pracodawca odrębnej umowy o zachowaniu w tajemnicy informacji uzyskanych w związku z wykonywaną pracą. Klauzule takie mogą być bowiem istotne w sytuacji, gdy do ujawnienia informacji doszło już w jakiś czas po ustaniu stosunku pracy. Tymczasem okoliczności faktyczne tej sprawy wskazują, że oskarżona ujawniła informacje jeszcze w czasie trwania stosunku pracy, naruszyła zatem dodatkowo takżeart. 100 § 2 k.p.– obowiązek zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.
Chybiony jest więc zarzut, jakoby Sąd I instancji wadliwie i w sposób dowolny ocenił materiał dowodowy w tej sprawie. To wywody apelacji opierają się na wybiórczej analizie i ocenie materiału dowodowego, pomijając wszelkie niewygodne dla oskarżonej dowody i okoliczności. Sąd meriti nie dopuścił się także naruszeniaart. 5 § 2 k.p.k.Wymaga podkreślenia, iż dla oceny, czy nie został naruszony zakazin dubio pro reonie są bowiem miarodajne wątpliwości podnoszone przez stronę, lecz to, czy sąd orzekający w sprawie istotnie powziął wątpliwości co do treści ustaleń faktycznych lub wykładni prawa i wobec braku możliwości ich usunięcia rozstrzygnął je na niekorzyść oskarżonego, względnie czy na gruncie konkretnej sprawy powinien był powziąć takie wątpliwości (postanowienie SN z 5 sierpnia 2009 r., II KK 36/09; OSNKW 2009/9/80). Istnienia takowych wątpliwości w niniejszej sprawie skarżący jednak nie wykazali.
W tej sytuacji nie może też zostać uznany za trafny i zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 410 k.p.k.Obrońca w treści apelacji nie wskazał bowiem, aby ustalenia wyroku oparte były na materiale dowodowym, nie ujawnionym na rozprawie. Albo którykolwiek z istotnych dowodów na tej rozprawie ujawniony został następnie pominięty, nie poddany przez Sąd prawidłowej ocenie.
Wymierzonej oskarżonej za ten czyn kary samoistnej grzywny w ocenie Sądu Okręgowego nie można też uznać za rażąco niewspółmiernie surową w rozumieniuart. 438 pkt 4 k.p.k.Zwłaszcza przy uwzględnieniu powstania po stronie pokrzywdzonej firmy szkody zarówno o charakterze materialnym, jak i niematerialnym. A także okoliczności popełnienia czynu, z rażącym nadużyciem zaufania pracodawcy. Z tych wszystkich powodów należało utrzymać w mocy zaskarżony wyrok.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej obojgu oskarżonym przed Sądem drugiej instancji Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 618 § 1 pkt 11 k.p.k.w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 17 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801), w wysokości stawki minimalnej i z uwzględnieniem stawki VAT 23%.
Na podstawieart. 627 k.p.k.w zw. 616§ 1 pkt 2 k.p.k.Sąd Okręgowy zasądził od oskarżonej na rzecz oskarżycielki posiłkowej zwrot poniesionych przez nią kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu odwoławczym – według stawek minimalnych za tę czynność.
Na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.Sąd Okręgowy zwolnił oskarżoną od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, uwzględniając ustaloną przez Sąd I instancji jej trudną sytuację majątkową i finansową oraz dolegliwości finansowe, wynikające dla niej z wyroku wydanego w tej sprawie.