Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 463/14
Data wyroku: 2017-06-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Lasoń
Słowa kluczowe: Wydanie rzeczy
Podstawa prawna: art. 222 k.c.

Sygn. akt IC 463/14 upr.

WYROK WSTĘPNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 czerwca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący

Sędzia SO Paweł Lasoń

Protokolant

st. sekr. sądowy Renata Brelikowska

po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. R.iJ. R.
przeciwkoGminie M.P..
o wydanie nieruchomości, przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zapłatę
żądania wydaniadziałki numer (...)o powierzchni 0,6976 ha położonej w obrębie numer 37P., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim urządzona jestksięga wieczysta KW (...), oraz usunięcia zgromadzonych na niej nieczystości lub zapłatę uznaje za uzasadnione co do zasady.
Sygn. akt I C 463/14

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 4 kwietnia 2014 rokuZ. R.iJ. R.wnieśli miedzy innymi o nakazanie pozwanemuGminie M.P.wydania powodom nieruchomości położonej wP.w obrębie numer 37 oznaczonej numeremdziałki (...)o powierzchni 0,6976 ha dla której urządzona jestksięga wieczysta Kw (...). Żądali także usunięcia zgromadzonych na tej działce nieczystości lub zapłaty kwoty 32.000 złotych.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny :

Nieruchomość położona wP.w obrębie numer 37 oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni 0,6976 ha dla której urządzona jestksięga wieczysta Kw (...)jest przedmiotem współwłasności powodów. Poprzednio właścicielem nieruchomości byłP. R..
/okoliczność niesporna/
Aktualnie nieruchomość ta znajduje się w posiadaniu pozwanejGminy M.P.. Działka jest ogrodzona i zlokalizowana na niej jest Laguna osadowa numer 1, na której zgromadzone są osady z oczyszczalni ścieków.
/okoliczność niesporna/
W dniu 8 stycznia 1982 roku Urząd Miejski wP.wszczął postępowanie administracyjne związane ze zmianą przeznaczenia gruntów rolnych znajdujących się w bezpośredniej bliskości oczyszczalni ścieków wP.. Celem postępowania było awaryjne zagospodarowanie osadów pochodzących z oczyszczalni ścieków wP.. Wydano decyzję zezwalającą na czasowe zajęcie nieruchomości będących między innymi własnościąP. R.obejmującej składowanie osadów n na terenie należącego doi niego wyrobiska piachu. W uzasadnieniu wskazano, że jest to koniczne dla ochrony naturalnego cieku wodnego przebiegającego obok oczyszczalni ścieków, a tym samym ochrony samegoZalewu S.. W kolejnej decyzji administracyjnej z 8 stycznia 1982 roku (numer(...)) zatwierdzono plan realizacji budowy dwóch lagun osadowych oraz rurociągu tłocznego. Jednocześnie zobowiązano inwestora do przeprowadzenia rekultywacji i zagospodarowania terenu o kierunku rolniczym po zakończeniu inwestycji lub użytkowania przez inwestora.
W dniu 14 stycznia 1982 roku wydano decyzję administracyjną numer(...). 50/1/82 zezwalającą Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli wP.na awaryjne zagospodarowanie osadów oczyszczalni ścieków wP.. Wśród właścicieli gruntów, przez które przebiegać miała trasa budowy wskazanoP. R.. W decyzji wskazano, że prawo budowy wymienionych w decyzji urządzeń jest ograniczonymprawem rzeczowym.
P. R.uczestniczył w rozprawie administracyjnej i poszczególne decyzje administracyjne były mu doręczane.
/okoliczności niesporne: decyzje – k. 71–76; 82-84/
ObecnaOczyszczalnia (...)wP.powstała w latach 70-tych ubiegłego wieku i była przedsiębiorstwem państwowym. W 1990 roku w drodze komunalizacji (stosownie do art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.(Dz.U. Nr 32, poz. 191)właścicielemOczyszczalni (...)stała sięGmina M.P..
Od tego czasuGmina M.P.przy pomocy tego przedsiębiorstwa realizowała zadania własne określone w art. 7 pkt 3) ustawy z dnia 8 marca 1990 r.(Dz.U. Nr 16, poz. 95)o samorządzie gminnym,w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych.
/okoliczności niesporne/
Oczyszczalni (...)wP.eksploatowała teren Lagun osadowych do około 1993-1995 roku. Przeprowadzona przezGminę M.P.w 1995 roku modernizacja oczyszczalni ścieków objęła demontaż rurociągu tłoczącego osady na Lagunę numer 1. Wtedy też zakończyła się eksploatacja Lagun osadowych znajdujących się nadziałce numer (...)wP.w obrębie numer 37, dla której urządzona jestksięga wieczysta Kw (...). W późniejszym czasie jedynie sporadycznie na działkę tę odprowadzano wody nadosadowe. Aktualniedziałka numer (...)nie jest czynna Laguną osadową.
/dowód: opinia biegłego z zakresu ochrony środowiska – k. 353-386/

Sąd zważył co następuje :

Powództwo o wydanie nieruchomości zasługuje na uwzględnienie, bowiem pozwany utracił prawo do jej zajmowania.
Podstawę prawną powództwa stanowiart. 222 § 1 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana. Okolicznością, która może roszczenie windykacyjne zniweczyć jest jedynie skuteczne względem właściciela uprawnienie innej osoby do władania rzeczą.
To uprawnienie pozwanego do władaniadziałka numer (...)wynikało z decyzji administracyjnych ustanawiających ograniczoneprawo rzeczowena tej nieruchomości.
Ograniczenie prawa własności było i jest dopuszczalne, zgodnie zart. 140 k.c., przez ustawy, zasady współżycia społecznego oraz jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie. Dochodzi do niego zarówno regulacjami z zakresu prawa cywilnego, jak i o charakterze publicznoprawnym. Wkraczanie w prawo własności metodami przewidzianymi w prawie publicznym dokonywane jest przez przyznanie organom administracji publicznej kompetencji do kształtowania treści stosunków prawnych.
Tytuł do jednorazowego wykorzystania nieruchomości w określonym celu lub wykorzystywania jej w pewnych celach przez dłuższy czas, może wynikać z ustawy lub z umowy z jej właścicielem oraz z aktu administracyjnego. Wydanie aktu administracyjnego może powołać wprost powstanie praw i obowiązków bez potrzeby składania oświadczeń woli przez podmioty danego stosunku prawnego. Do tej kategorii należą postanowienia ustaw regulujących wywłaszczenie, polegające na pozbawieniu lub ograniczeniu prawa własności w celu nabycia go przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dla zrealizowania celów publicznych.
W okresie od dnia 5 kwietnia 1958 r. do dnia 31 lipca 1985 r. obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r., która przewidywała, że chociaż o wywłaszczenie może ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja lub przedsiębiorstwo państwowe, to może ono nastąpić jedynie na rzecz Skarbu Państwa (art. 2 ust. 1 i 2). Jego dopuszczalność uzależniona była od niezbędności danej nieruchomości dla realizacji konkretnych celów publicznych (art. 3 ust. 1). Wywłaszczenie mogło polegać na całkowitym odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innegoprawa rzeczowegona nieruchomości lub jej części (art. 4 i art. 5 ust. 1). Wrozdziale 5u.z.t.w.n. unormowany został szczególny tryb wywłaszczenia, obejmujący takżeart. 35, który stanowił, że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia (ust. 1).
Ograniczenie praw powodów do nieruchomości opisanych w powołanych wyżej decyzjach było ograniczeniem czasowym.W.na skutek zrealizowania celu opisanego w samych decyzjach administracyjnych. Aktualnie terendziałki (...)nie stanowi już czynnej laguny osadowej. W związku z powyższym teren ten winien być zwrócony powodom, którym dodatkowo przysługuje uprawnienie do domagania się rekultywacji terenu, ewentualnie zapłaty stosownego odszkodowania.
Aktualnie pozwany nie dysponuje, żadnym skutecznym wobec właściciela prawem, które mógłby powołać przeciwko uprawnieniu właściciela do swobodnego dysponowania rzeczą.
Legitymacja bierna pozwanego jest konsekwencją następstwa prawnego wynikającego z komunalizacji mienia państwowego.
Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.(Dz.U. Nr 32, poz. 191)jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do:
1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,
2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego,
3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1
- staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
W sprawie nie jest kwestionowane, że właścicielemOczyszczalni (...)obsługującejP.stała sięGmina M.P..
Stosownie zaś do art. 9 ustawy z dnia 10 maja 1990 r - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.(Dz.U. Nr 32, poz. 191)prawa przysługujące podmiotom wymienionym w art. 5i ich obowiązki-przechodzą na odpowiadające im jednostki komunalne; dotyczy to w szczególności praw i obowiązków wynikających z użytkowania wieczystego.
Nie ma zatem racji pozwany podnosząc, że nie odpowiada za zobowiązania Skarbu Państwa z okresu przed komunalizacją. Powołany przepis przesadza o przejściu tych obowiązków na pozwanego.
Laguny osadowe znajdujące się między innymi nadziałce (...)stanowiły urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa jakim była i jest oczyszczalnia ścieków. Potwierdza to opinia biegłego. W związku z powyższym wszelkie prawa związane z możliwością korzystania z gruntów powodów, przysługiwały właścicielowi oczyszczalni ścieków. Konsekwencją tego jest to, że na właścicielu oczyszczalni ścieków ciążyły wszystkie zobowiązania i obciążenia związane z wykorzystywanymi przez oczyszczalnię urządzeniami.
Takim zobowiązaniem jest również obowiązek odszkodowawczy jak i obowiązek rekultywacji gruntu – wynikające zarówno z ogólnych zasad prawa cywilnego jak i z samej treści powołanych decyzji administracyjnych.
Pozwany od wielu lat toczy rozmowy z powodami mające na celu uregulowanie kwestii prawnych związanych z korzystaniem z ich gruntów. Rozmowy te dotyczą również możliwości kategorycznego i ostatecznego rozwiązania wszystkich kwestii. Tylko ze względu na spór co do wysokości należnej rekompensaty spór nie został dotąd rozstrzygnięty. Dziwi zatem stanowisko pozwanego, który na potrzeby procesu zakwestionował podstawę swojego zobowiązania.
W celu ostatecznego rozstrzygnięcia tej kwestii Sąd na podstawieart. 318 k.p.c.wydał wyrok wstępny, co z kolei winno znacząco ułatwić samym stronom możliwość kompleksowego rozstrzygnięcia spornych między stronami kwestii.