Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1299/16
Data wyroku: 2016-12-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 § 1 kc

Sygn. akt III Ca 1299/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 czerwca 2016 roku w sprawie z powództwaA. K.przeciwko RomieK.iW. A.o zapłatę zachowku w kwocie11 587 złotych, Sąd Rejonowy w Łowiczu zasądził solidarnie od pozwanych RomyK.iW. A.kwotę 11 587 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 7 831 złotych od dnia 11 lipca 2013 roku do dnia zapłaty i nadał wyrokowi co do kwoty 7 813 złotych wrazz odsetkami ustawowymi od dnia 11 lipca 2013 roku klauzulę natychmiastowej wykonalności. Ponadto zasądził solidarnie od pozwanych RomyK.iW. A.kwotę 2 997 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 2 417 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Apelację od powyższego wyroku wniosły pozwane, zaskarżając go w części zasądzającej ponad kwotę 7 813 złotych. Wyrokowi temu zarzuciły:

1
naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 123 § 1 k.c.w zw. zart. 1007 k.c.przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wniesienie przez powódkę w dniu26 marca 2014 roku pozwu spowodowało przerwanie biegu przedawnienia roszczeniao zapłatę zachowku także o kwotę roszczenia powódki objętego rozszerzonym żądaniem pozwu dokonanym w toku procesu już po upływie 5 lat od dnia otwarcia i ogłoszenia testamentu, a nie tylko w stosunku do roszczenia zgłoszonego w pozwie przed upływem5 lat czyli przed upływem terminu przedawnienia, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia tych norm prawnych,

2
naruszenieart. 98 § 1 k.p.c.poprzez obciążenie w całości kosztami postępowania pozwanych solidarnie, w sytuacji, gdy zasadne było obciążenie w całości kosztami postępowania powódkę

Wobec powyższych zarzutów pozwane wniosły o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ponad kwotę 7 718 złotych. Pozwane wniosła również o zasądzenie solidarnie na ich rzecz kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji pozwanej i zasądzeniaod pozwanych solidarnie na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej była niezasadna i podlegała oddaleniu.
Wbrew zapatrywaniom strony apelujących, zaskarżone orzeczenie należało uznaćza prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego.Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia i w konsekwencji przyjmuje za swoje, uznając za zbędne powielanie ich w całości w treści niniejszego uzasadnienia. W ocenie Sądu odwoławczego Sąd I instancji w sposób właściwy zastosował również odpowiednie przepisy prawne do stanu faktycznego niniejszej sprawy.
W sprawie niniejszej niesporne było, że pozwaneW. A.iR. K.na mocy testamentu notarialnego nabyły spadek poL. T.. Nie budzi również wątpliwości, że powódkaA. K.jako córkaT.U.– wydziedziczonej córki spadkodawczyni jest osobą uprawnioną do zachowku, zgodnie z dyspozycjąart. 991 § 1 w zw. zart. 1011 k.c.Pozwane uznały roszczenie powódki co do kwoty 7 813 złotych, jakiej pierwotnie domagała się powódka w pozwie. Co do pozostałej kwoty dochodzonej przez powódkę po tzw. rozszerzeniu powództwa, pozwane podniosły zarzut przedawnienia. Pismo,w którym powódka oświadcza, że rozszerza powództwo zostało bowiem wysłane za pośrednictwem operatora wyznaczonego w dniu 11 maja 2016 roku. Otwarcie i ogłoszenie testamentu miało zaś miejsce w dniu 5 czerwca 2009 roku, wobec czego pięcioletni termin przedawnienia roszczeniao zachowek – zgodnie z treściąart. 1007 k.c.– upłynął z dniem 5 czerwca 2014 roku.
Sąd Rejonowy nie uwzględnił tego zarzutu i zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki całą kwotę dochodzoną pozwem.
Sąd Okręgowy w całości podziela rozważania prawne Sądu Rejonowego dotyczące kwestii przedawnienia roszczenia. Z analizy treści zgłoszonego w dniu 23 marca 2016 roku powództwa wynika ponad wszelką wątpliwość, że powódka od początku dochodziła całego zachowku, a nie jego części, którą stanowiła suma 7 813 złotych.Pierwotnie wprawdzie powódka wskazała jedynie kwotę 7 813 złotych, uczyniła to jednak z zastrzeżeniem, że powództwo zostanie przez nią rozszerzone, jeżeli w wyniku prawomocnego zakończenia sprawy o zmianę postanowieniao stwierdzeniu nabycia spadku poJ. B., która w dniu wytoczenia powództwa toczyła się jeszcze przed Sądem Rejonowym w Łowiczu pod sygnaturą akt I Ns 6/10, okaże się, że w skład spadku poL. T.wchodzi także spadek poJ. B..
Powódka pierwotnie wskazała w pozwie jedynie kwotę, co do której była pewna, że się jej ona należy – suma 7 813 złotych wynikała bowiem z ustalenia wartości znanych w chwili wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie składników spadku poL. T..W związku z toczącym się pod sygnaturą I Ns 6/10 postępowaniem, powódka miała świadomość, że może się okazać, że aktywa wchodzące w skład spadku są w istocie większe, co sygnalizowała od samego początku.
W dniu, w którym powódka wytoczyła powództwo, nie mogła zasadnie domagać się zachowku w wysokości wyższej niż 7 813 złotych, gdyż wedle wiedzy, jaką dysponowała na tamtą chwilę roszczenie ponad tę kwotę byłoby nienależne. Nie można czynić jej zarzutu z tego, że nie wysunęła roszczenia o świadczenie, które w momencie składania pozwu mogło okazać się niezasadne, narażając się tym samym na dodatkowe koszty związane z postępowaniem sądowym.Z drugiej strony, powódka nie mogła zwlekać z wytoczeniem powództwa o zachowek do chwili prawomocnego zakończenia sprawy I Ns 6/10, gdyż narażałoby to ją na skuteczne podniesienie przez pozwane zarzutu przedawnienia (postanowienie co do istoty sprawy w sprawie I Ns 6/10 zostało wydane w dniu 5 stycznia 2016 roku, a więc już po upływie 5 lat od dnia otwarcia testamentu). Powyższe wskazuje, że powódka, chcąc dochodzić całości należnego jej zachowku, nie mogła postąpić w żaden lepszy sposób niż to uczyniła.
Reasumują, zarzut przedawnienia co do kwoty ponad 7 813 złotych jest całkowicie chybiony, gdyż powódka przed upływem terminu przedawnienia roszczenia o zachowek złożyła skutecznie pozew obejmujący żądanie zasądzenia całego zachowku. Kwota 7 813 złotych została określona przez powódkę jako tymczasowa wysokość zachowku, z zastrzeżeniem jej sprecyzowania po prawomocnym zakończeniu toczącego się równolegle przed Sądem Rejonowym w Łowiczu postępowania. Precyzyjne określenie kwoty dochodzonego roszczenia już w pozwie nie było możliwe, z uwagi na brak pewności co do tego, jakie składniki wchodzą do masy spadkowej po zmarłejL. T..
Pismo powódki z 11 maja 2016 roku nie było teżsensu strictozmianą powództwa. Zmiana powództwa, o jakiej mowa wart. 193 k.p.c.polega bowiem na zmianie któregoś z elementów określających jego tożsamość, a więc zmianie żądania lub jego podstawy faktycznej. W sprawie niniejszej powódka przez cały tok procesu dochodziła w istocie tego samego roszczenia – całości zachowku – i nigdy nie zmieniła podstawy faktycznej swojego roszczenia. Pismo procesowe z dnia 11 maja 2016 roku było zatem w istocie jedynie sprecyzowaniem żądania pozwu,a nie rozszerzeniem powództwa. Tym samym skonstatować należy, że powódka od dnia wniesienia pozwu dochodziła całości zachowku i termin przedawnienia w odniesieniu do całej jego sumy został skutecznie przerwany z dniem 27 marca 2014 roku, tj. z chwilą wniesienia pozwuw niniejszej sprawie.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że – wbrew zarzutowi apelacji – orzekając o kosztach postępowania w I instancji, Sąd Rejonowy słusznie zastosował ogólną zasadę wynikającązart. 98 k.p.c.i w całości obciążył nimi solidarnie pozwane, gdyż w całości przegrały one sprawę.
Z powyższych względów, działając na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd oddalił apelację pozwanych jako bezzasadną.
O kosztach postępowania w instancji odwoławczej sąd orzekł na podstawie ogólnej zasady wynikającej zart. 98 k.p.c.i obciążył nimi w całości solidarnie pozwane.Na koszty powódki w instancji odwoławczej złożyły się koszty jej zastępstwa procesowego – wynagrodzenie dla pełnomocnika procesowego w wysokości 600 złotych ustalone w oparciu o § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804) z zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Poz. 1667). Pozwane odpowiadają solidarnie za zapłatę zachowku, ponieważ zgodnie zart. 1034 § 1 k.c., do chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie. Z tego też względu Sąd Okręgowy obciążył je kosztami postępowania przed sądem odwoławczym solidarnie, gdyż zgodnie zart. 105 § 2 k.p.c., obowiązek zwrotu kosztów obciąża solidarnie współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy.