Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 251/16
Data wyroku: 2017-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Choczaj
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 417 kc

Sygn. akt I C 115/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Tomasz Choczaj
Protokolant: sekr. sąd. Patrycja Tokarek
po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwaR. K.
przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi(...)
i Prezesowi(...)
o odszkodowanie

1
oddala powództwo,

2
nie obciąża powodaR. K.kosztami zastępstwa prawnego,

3
przyznaje i wypłaca adw.E. P.z środków budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Sieradzu kwotę 4 428,00 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowiR. K.z urzędu.

Sygn. akt I C 251/16

UZASADNIENIE
R. K.wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty156 000,00 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodnez prawem działanie sędziego Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim,E. T.. W uzasadnieniu wskazał, że swoim orzeczeniem sędzia bezprawnie pozbawiła go możliwości dochodzenia należności za korzystaniez działki, która stanowi jego własność na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 listopada 2004 roku, sygn. I  Ns  1537/03. Podał, że na wartość przedmiotu sporu składa się wynagrodzenieza umieszczenie dwóch billboardów reklamowych, po 78 000,00 zł za każdyz nich.

    Pozwany reprezentowany przez Prezesa(...)i Prezesa(...)wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Powód nabył przez zasiedzenie z dniem 01 stycznia 1985 roku prawo własności nieruchomości położonej wP., o powierzchni 0,1800 ha, oznaczonej numeremdziałki (...), (

dowód: postanowienie - k. 8)

.
Postanowieniem z dnia 29 września 2000 roku Sąd RejonowywP.stwierdził, że Ochotnicza Straż PożarnawP.nabyła przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej wP., o powierzchni 1,0300 ha, składającej się z działeko numerach:(...)(

dowód: postanowienie - k. 7)

.
W dniu 08 kwietnia 2015 rokuR. K.wniósł do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim pozew o zapłatę przezZakład (...)R.E.(...) spółkę jawnąz siedzibąwO.kwoty 78 000,00 zł za bezprawne ustawienie reklamy materiałów budowlanych nadziałce o numerze (...)wP.. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. I C 447/15, (

dowód: pozew - k. 128)

.

    Wyrokiem z dnia 03 lutego 2016 roku wydanym w sprawie o sygn. aktI C 447/15, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim oddalił powództwoR. K.ustalając, że baner reklamowy pozwanej nie jest posadowiony na działce należącej do powoda, oznaczonej numerem(...),ale na działce stanowiącej własność Ochotniczej Straży Pożarnej wP., oznaczonej numerem(...), (

      dowód: wyrok - k. 85)

    .

Wyrokiem z dnia 21 października 2016 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I  ACa  480/16, Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelacjęR. K.od wyroku z dnia 03 lutego 2016 roku, (

dowód: wyrok - k. 130)

.
Powód złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi,

(bezsporne)

.
Powód skończył 80 lat. Utrzymuje się z emerytury w wysokości około 850,00 zł. Jest właścicielem nieruchomości zabudowanej położonej

wP.. Mieszka sam, nie ma nikogo na utrzymaniu. Choruje,

(dowód: zeznania powoda - k. 140 verte w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 113 verte oraz nagranie z dnia 27 lutego 2017 roku - koperta - k. 145, minutaod 00:11:35 do 00:23:18 i nagranie z dnia 23 stycznia 2017 roku - koperta - k. 145, minuta od 00:05:51 do 00:19:39)

.
Powyższy stan faktyczny jest prawie w całości bezsporny, gdyż został ustalony na podstawie dokumentów, które nie były negowane przez strony.
Sąd oddalił wnioski dowodowe strony powodowej o przeprowadzenie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy I C 447/15 i  I ACa  480/1, oprócz pozwu z dnia 08 kwietnia 2015 roku, wyroku Sądu OkręgowegowP.z dnia 03 lutego 2016 roku i wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 października 2016 roku, a także o dopuszczenie dowodu z oględzin nieruchomości, ponieważ wnioskowane dowodysą nieprzydatne do poczynienia ustaleń w sprawie.
Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, gdyż wynik postępowania po przyjęciu skargi kasacyjnej nie będzie miał żadnego wpływuna rozstrzygnięcie w powyższej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W rozpatrywanej sprawie powód domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 156 000,00 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzonąmu przez sędziego Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim poprzez wydanie wyroku z dnia 03 lutego 2016 roku, oddalającego jego pozew o zapłatę i Sąd Apelacyjny w Łodzi, poprzez utrzymanie w mocy tego orzeczenia.
Strona pozwana oponując żądaniu pozwu wskazała, że powódnie przedstawił w sprawie właściwego prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem wskazanych przez niego orzeczeń, ponadto podniosła, że działanie sądów nie było bezprawne, powód nie wykazał szkody, jak i związku przyczynowego pomiędzy działaniem sądów a wystąpieniem domniemanej szkody.
W świetle powyższego dla oceny zasadności podnoszonych roszczeń koniecznym było ustalenie, czy w istocie wydanie rozstrzygnięcia może stanowić podstawę do żądania naprawienia szkody w myśl przepisówkodeksu cywilnegodotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa.
Poszukując podstawy prawnej wywiedzionego przez powoda żądania należy poddać pod analizę w świetle ustalonego stanu faktycznego, treść zarównoart. 417 k.c.jak iart. 417 
1
          k.c.
Zgodnie z treściąart. 417 
1
          § 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodnościz prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to równieżdo wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na  podstawie aktu normatywnego niezgodnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
Powód dochodząc od strony pozwanej zapłaty za szkodę wyrządzoną orzeczeniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim i Sądu Apelacyjnego w Łodzi nie wykazał przesłanek niezbędnych do przypisania odpowiedzialności Skarbowi Państwa w myśl cytowanego przepisu.
Pierwszą przesłanką warunkującą odpowiedzialność Skarbu Państwa wedle powyższego przepisu jest prawomocność orzeczenia, które rzeczoną szkodę miało wyrządzić. W niniejszej sprawie powód domaga się naprawienia szkody wyrządzonej przez orzeczenie Sądu, które w wyniku kontroli instancyjnej, zostało prawomocnie utrzymane w mocy.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności i przepisamikodeksu postępowania cywilnego, od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji (art. 367 § 1 k.p.c.). Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie było to, że powód zaskarżył orzeczenie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 03 lutego 2016 roku, a tym samym skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do instancyjnej kontroli zapadłego orzeczenia, która nie doprowadziła do jego uchylenia bądź zmiany.
Kolejną, kluczową przesłanką warunkującą uznanie odpowiedzialności Skarbu Państwa w myśl powyższego przepisu jest wcześniejsze stwierdzenie niezgodności z prawem takiego prawomocnego orzeczenia we właściwym postępowaniu, tj. istnienie tzw. prejudykatu. W orzecznictwie wskazujesię, że sąd rozpoznający roszczenie odszkodowawcze nie może samodzielnie ustalić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego. Jeżeli ustawa wiąże oznaczone skutki prawne z obowiązywaniem prawomocnego orzeczenia, a jednocześnie reguluje zasady i tryb jego wzruszania z powodu niezgodności z prawem, to prawna skuteczność takich orzeczeń nie może być podważana bezpośrednio w każdym procesie odszkodowawczym, z pominięciem zasad i trybu postępowania zastrzeżonego do kontroli prawomocnych orzeczeń (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 września 2013 roku,I  ACa  392/13, LEX nr 1372254). W odniesieniu do prawomocnych orzeczeń zapadłych w postępowaniu cywilnym przewidziane są trzy postępowania prejudycjalne: kasacyjne, o wznowienie postępowania oraz dotyczące skargio stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Zmiana treściart. 417 
1
          § 2 k.c., dokonana ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy -  Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 155, poz. 1037), polegała na uzupełnieniu pierwszego zdania tego przepisu o stwierdzenie „chybaże przepisy odrębne stanowią inaczej”. Wskazano w ten sposób na możliwość uchylenia obowiązku uzyskania prejudykatu. Istotnym w tym względzie przepisem jest art. 424 
1b
k.p.c., który expressis verbis stanowi, że w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowaniaz tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z  prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.
W rozpoznawanej sprawie powód wskazał, że wystąpił ze skargą kasacyjną, dlatego też dyspozycja zart. 424
1b
k.p.c.nie może zostać przez Sąd zastosowana, ponieważ powód skorzystał z przysługujących mu środków prawnych.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że roszczenie powodaz oczywistych względów nie znajduje również uzasadnienia w przepisachart. 417 
1
          § 1, 3 i 4 k.c.Nie sposób uznać, iż powód domaga się naprawienia szkody wyrządzonej przez wydanie aktu normatywnego w myśl przepisuart. 417 
1
          § 1 k.c., czy przez niewydanie orzeczenia lub decyzji w myśl przepisuart. 417 
1
          § 3 k.c.Podobnie należy wykluczyć przepisart. 417 
1
          § 4 k.c., gdyżw ustalonym stanie faktycznym nie ma mowy o niewydaniu aktu normatywnego, o którym mowa w tym przepisie.
Sąd rozważył ponadto podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa wynikającą z treściart. 417 § 1 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa. Przez „niezgodnez prawem działanie lub zaniechanie”, przy uwzględnieniuart. 77 ust. 1 Konstytucji, rozumie się działanie sprzeczne z przepisami, zgodniez konstytucyjnym ujęciem jego źródeł. Innymi słowy, chodzi o każde obiektywnie sprzeczne z prawem działanie władzy publicznej. W odniesieniu jednakdo prawomocnych orzeczeń sądowych przyjęto inne, autonomiczne pojęcie bezprawności, w wymienionym wyżejart. 417 
1
          § 2 k.c.w postaci „orzeczenia niezgodnego z prawem”.
Powyższa kategoria „bezprawności judykacyjnej” zart. 417 
1
          § 2 k.c.jest węższa od bezprawności obiektywnej zart. 417 § 1 k.c.Wzgląd na specyfikę władzy sądowniczej obdarzonej w atrybut niezawisłości sędziowskiej sprzeciwia się przyjęciu, że każde obiektywnie niezgodne z prawem orzeczenie, niezależnie od stopnia tej niezgodności, stanowi działanie, które może być źródłem odpowiedzialności Skarbu Państwa. Działalność orzecznicza sądów wymaga zapewnienia sędziom pewnego zakresu władzy dyskrecjonalnej, ponadto polega ona na konieczności interpretacji i stosowania przepisów zawierających pojęcia nieostre i  ocenne , co może prowadzić do przyjmowania różnych interpretacji przez sądy tych samych przepisów w podobnych stanach faktycznych.
Z tych względów, ustawodawca w stosunku do ogólnego przepisu zawartego wart. 417 § 1 k.c., regulującego odpowiedzialność odszkodowawczą za bezprawne działania władzy publicznej, przyjął odrębną regulację prawną, obecnie zawartą wart. 417 
1
          § 2 k.c., dotyczącą odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Istota tego przepisu dotyczy przyjęcia specyficznie rozumianej przesłanki bezprawności działania w postaci orzeczenia niezgodnego z prawem oraz sposobu jej stwierdzenia co  do zasadyw odrębnym postępowaniu.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że roszczenie powodanie znajduje uzasadnienia wart. 417 k.p.c., który jako materialnoprawna podstawa powództwa o odszkodowanie, wymaga wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym istnienia szkodyi normalnego związku przyczynowego (art. 361 k.c.) pomiędzy tą szkodąa zdarzeniem sprawczym, jakim jest wydanie wyroku, które nadto nosi znamiona bezprawności.  Zgodnie  zart. 6  k.c .ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ,  spoczywa na osobie ,  która wywodzi  z  nich skutki prawne ,  przy czym sąd nie ma obowiązku przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.), a obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), (patrz wyrok Sądu Apelacyjnegow Poznaniu z dnia 29 grudnia 2003 r., sygn. akt I  ACa  1457/03, OSA 2005/3/12).
Powód, który domagał się zasądzenia odszkodowania, powinien zatem wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym wyraźnego i ścisłego wskazania wysokości szkody. Przy czym należy wskazać,że nieuwzględnienie powództwa w żądanej wysokości nie może być utożsamiane z wyrządzeniem szkody (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia28 listopada 2016 roku, II  CNP  24/ 16,  Legalis  nr 1565007).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zgromadzony w sprawie materiał dowody nie dostarcza podstaw do uznania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej. Powód nie wykazał, by na skutek tych działań w wymienionej sprawie poniósł szkodę majątkową bądź niemajątkową, pozostającą z takimi zdarzeniami w normalnym związku przyczynowym.
Z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu w całości,o czym Sąd orzekł, jak w pkt 1 wyroku.
Sąd nie obciążył powoda kosztami zastępstwa prawnego, o czym orzekł, jak w pkt 2 wyroku, na podstawieart. 102 k.p.c., z uwagi na jego trudną sytuację finansową i majątkową (powód utrzymuje się z emerytury w wysokości 850,00 zł miesięcznie i przewlekle choruje).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł, jak w pkt 3 wyroku, na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016 rokuw sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2016., poz.1714).