Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 31/17
Data wyroku: 2017-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krystyna Smaga, Barbara Hejwowska, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz
Słowa kluczowe: Świadczenia przedemerytalne
Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych

Sygn. akt III AUa 31/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 sierpnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Barbara Hejwowska

Sędziowie:

SA Krystyna Smaga
SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz (spr.)

Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2017 r. w Lublinie
sprawyT. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o prawo do świadczenia przedemerytalnego
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 7 listopada 2016 r. sygn. akt VIII U 981/16

I
zmienia częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że początkową datę prawa do świadczenia przedemerytalnego ustala na dzień(...);

II
oddala apelację w pozostałym zakresie.

Małgorzata Rokicka-Radoniewicz  Barbara Hejwowska  Krystyna Smaga
III AUa 31/17

UZASADNIENIE
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.decyzją z dnia 11 lipca 2016 roku odmówiłT. R.prawa do świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że wnioskodawczyni posiada nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 2,8780 ha przeliczeniowe w związku z tym w świetleart. 4 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach przedemerytalnychbrak jest podstawy do przyznania świadczenia.
Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Lublinie wniosłaT. R.podnosząc, że decyzja jest bezzasadna bowiem posiada działki lub udziały w nich o łącznej powierzchni 2,56 ha jednak z tego grunt o powierzchni 1, 485 ha jest wydzierżawiony.
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 7 listopada 2016 roku zmienił zaskarżoną decyzję i ustaliłT. R.prawo do świadczenia przedemerytalnego od dnia(...)
Sąd Okręgowy ustalił, żeT. R.,ur. (...), złożyła w dniu(...)wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego. Do wniosku dołączyła:
- świadectwo pracy, z którego wynikało, że była zatrudniona od 20 marca 2015 roku do 11 października 2015 roku a stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron w związku ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy- likwidacja stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych,
- zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o pobieraniu od 12.10.2015 roku do 8.04.2016 roku zasiłku dla bezrobotnych, jest nadal zarejestrowana, w okresie pobierania zasiłku nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
- dokumenty dotyczące zatrudnienia na podstawie, których organ rentowy uznał za udokumentowany staż pracy wnioskodawczyni w ilości 15 lat 9 miesięcy i 3 dni okresów składkowych, 5 lat 3 miesiące i 1 dzień okresów nieskładkowych oraz 8 lat 11 miesięcy i 26 dni okresów uzupełniających tj. łącznie 30 lat.
Ponadto z zaświadczenia Wójta GminyG.z dnia(...)wynikało, że według rejestru na podatek rolnyT. R.jest współwłaścicielem w ½ części gruntu o powierzchni 1,33 ha fizyczne, 0,8620 ha przeliczeniowe, właścicielem gruntu o powierzchni 0,82 ha fizyczne, 0,6325 przeliczeniowe oraz natomiast co do gruntu o powierzchni 2,15 ha fizyczne, 1,3835 ha przeliczeniowe figuruje pod pozycją współmałżonek. Natomiast w zaświadczeniu z dnia 28 czerwca 2016r Urząd Gminy wskazał, żeT. R.poprzednie nazwiskoS.jest właścicielem zR. S.nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w obrębieW.o powierzchni 2,15 ha fizyczne co stanowi 1,3835 ha przeliczeniowe.
Sąd Okręgowy orzekł, że zgodnie zart. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych( Dz. U. z 2013 r. poz. 170 ze zm.) prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje kobiecie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisówustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat oraz posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat.
W myśl art. 2 ust. 3 tej ustawy świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie określonej w ust. 1 po upływie co najmniej 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące warunki:
1) nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;
2) w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych;
3) złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.
Natomiast art. 4 ust. 1 pkt. 4 cytowanej ustawy stanowi, że prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem nabycia prawa własności lub objęcia w posiadanie (samoistne lub zależne) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe albo współwłasności nieruchomości rolnej, jeżeli udział przekracza 2 ha przeliczeniowe.
Oceniając przesłanki negatywne uniemożliwiające nabycie prawa do świadczenia przedemerytalnego z przepisu art. 4 ust. pkt. 1 cyt. ustawy Sąd zwrócił uwagę, że przepis ten wymienia w pierwszej kolejności własność nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowe. Na tych samych zasadach co właściciel, że świadczenia przedemerytalnego nie może korzystać współwłaściciel nieruchomości rolnej w części ułamkowej, o ile jego część daje się określić ułamkiem odpowiadającym co najmniej powierzchni 2 ha przeliczeniowe.
Okolicznością bezsporną jest, żeT. R.jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,6325 ha przeliczeniowe oraz współwłaścicielem w ½ części nieruchomości rolnej o powierzchni 0,8620 ha przeliczeniowe.
Natomiast nieruchomość o powierzchni 1,3835 ha przeliczeniowe stanowi współwłasność z byłym mężemR. S.. Niewątpliwie nieruchomość stanowiąca wspólność majątkową małżeńską jest współwłasnością łączną to znaczy bezudziałową. Jednakże wnioskodawczyni nie pozostaje w związku małżeńskim zR. S., jest po rozwodzie i zawarła nowy związek małżeński. Współwłasność łączna nie jest samoistnym stosunkiem prawnym i jest związana z podstawowym stosunkiem prawnym o charakterze osobistym. Z chwilą ustania stosunku podstawowego np. małżeństwa współwłasność łączna zamienia się we współwłasność w częściach ułamkowych. Z tego względu w ocenie Sądu należy uznać, że wnioskodawczyni przysługuje udział w ½ części w tej nieruchomości tj. 0,6918 ha przeliczeniowe.
Razem z wymienionymi wyżej nieruchomościami o powierzchni 0,6325 ha przeliczeniowe ( własność w całości) i udziałem ½ części tj. 0,4310 ha przeliczeniowe ( w nieruchomości 0,8620 ha) łącznieT. R.jest właścicielem i współwłaścicielem gruntów rolnych o powierzchni 1, 7535 ha przeliczeniowe.
Natomiast argumentacja odwołującej, że wydzierżawiła część gruntów zdaniem Sądu Okręgowego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia bowiem faktyczne niewykonywanie przez właściciela lub współwłaściciela działalności rolniczej z wykorzystaniem nieruchomości nie uzasadnia przysługiwania prawa do świadczenia przedemerytalnego w sytuacji gdy ma on potencjalną możliwość prowadzenia działalności rolniczej i osiągnięcia środków utrzymania.
Od tego wyroku apelację wniósł organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL., zaskarżając wyrok w całości.
Wyrokowi zarzucał:

1
naruszenie prawa materialnegoart.2 ust.1 pkt 1 oraz art.7 ust.1w związku zart.4 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnychprzez przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia złożenia wniosku o to świadczenia;

2
sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że po stronie wnioskodawczyni nie występuje negatywna przesłanka nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego, tj. że wnioskodawczyni nie jest właścicielem i współwłaścicielem gruntów ornych o powierzchni ponad 2 hektary przeliczeniowe.

Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu apelacji podniósł dodatkowo, że data przyznania świadczenia została ustalona z naruszeniem przepisuart.7 ust.1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, wyłącznie w odniesieniu do daty początkowej prawa do świadczenia ustalonego zaskarżonym wyrokiem. Zgodnie z przepisemart.7 ust.1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnychprawo do świadczenia przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej od następnego dnia po dniu złożenia wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Bezsporną okolicznością jest fakt, że wniosek wnioskodawczyni o ustalenie świadczenia przedemerytalnego został złożony w dniu(...), a zatem prawo do świadczenia powinno zostać przyznane od dnia(...).
Z tych względów zaskarżony wyrok podlega zmianie w części dotyczącej daty przyznania świadczenia i Sąd Apelacyjny na postawie powołanego powyżej przepisu orazart.386 § 1 KPCorzekł jak w punkcie I sentencji.
W pozostałym zakresie apelacja jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy oceniając stan faktyczny uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisuart. 4ust.pkt. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Sąd zwrócił uwagę, że przepis ten wymienia w pierwszej kolejności własność nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowe. Na tych samych zasadach co właściciel, że świadczenia przedemerytalnego nie może korzystać współwłaściciel nieruchomości rolnej w części ułamkowej, o ile jego część daje się określić ułamkiem odpowiadającym co najmniej powierzchni 2 ha przeliczeniowe. Sąd Apelacyjny podziela argumentację prawną Sądu Okręgowego co do braku podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni jest właścicielką w niepodzielnej części gospodarstwa rolnego, które w czasie trwania jej pierwszego małżeństwa było objęte wspólnością majątkową i tym samym, że obszar jej nieruchomości rolnej przekracza graniczną normę 2 ha. Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował przepisykodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujące stosunku majątkowe małżonków po ustaniu małżeństwa. Z chwilą ustania wspólności majątkowej małżeńskiej współwłasność łączna przekształca się we współwłasność ułamkową, do której stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego (art. 46 k.r.o.w zw. zart. 1035 k.c.)
O ile wspólność majątkowa małżeńska ma charakter wspólności łącznej (bezudziałowej) i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem podstawowym, jakim jest małżeństwo, co implikuje wiele następstw (np. niemożliwość rozporządzania ani zobowiązywania się do rozporządzenia przyszłym udziałem, określone wprawie rodzinnymzasady zarządu majątkiem wspólnym), to po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej mamy do czynienia z masą majątkową składającą się z rozmaitych uprawnień, która najbardziej zbliżona jest do wspólności łączącej osoby dochodzące do dziedziczenia po jednym spadkodawcy - stąd odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. Z chwilą ustania wspólności majątkowej małżeńskiej powstaje majątek, w którym udziały osób współuprawnionych określone są ułamkiem. Podobnie jak przy współwłasności ułamkowej mają one charakter udziałów idealnych. Sytuacja współuprawnionych nie jest już regulowana przepisamiprawa rodzinnego(z wyjątkiemart. 43 i 45 k.r.o.), aleprawa spadkowegoiprawa rzeczowego(art. 1035 k.c.w zw. zart. 199 i n. k.c.iart. 46 k.r.o.).
Okoliczność ta oznacza, że mimo braku podziału majątku wspólnego z pierwszym mężem – wnioskodawczyni w dotychczasowym gospodarstwie objętym wspólnością majątkową w czasie trwania małżeństwa, po jego ustaniu jest traktowana jak każdy współwłaściciel, a więc obliczona dla potrzebustawy o świadczeniach przedemerytalnychpowierzchnia gospodarstwa rolnego odnosi się wyłącznie do jej udziału w ½ części.
Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela wnioskowania prawnicze zawarte w motywach zaskarżonego wyroku. W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba ich powtarzania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 roku II UKN 61/97 – OSNAPiUS 1998/3/104, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 roku I PKN 339/98 – OSNAPiUS 1998/24/776). Podnieść należy dodatkowo, że skarżący argumentami przytoczonymi w apelacji w żaden sposób nie podważył zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji. Apelacja zawiera bowiem jedynie własną interpretację przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczegoco do statutu majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej odmienną od przyjętej przez Sąd Okręgowy i nie znajdującą potwierdzenia w treści tych przepisów.
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok w pełni odpowiada przepisom prawa, dlatego apelacja w pozostałej części nie może być uwzględniona i na mocyart.385 KPCorzekł, jak w sentencji.