Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1637/16
Data wyroku: 2017-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt III Ca 1637/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 lipca 2016 roku w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Urzędu Skarbowego wK.przeciwkoM. P.o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, Sąd Rejonowy w Kutnie oddalił powództwo.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1
naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

a
art. 321 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie, że nieoznaczenie wierzytelności w petitum pozwu skutkuje koniecznością wydania orzeczenia oddalającego powództwo, z uwagi na przyjęcie przez Sąd, iż nieoznaczenie tej wierzytelności w petitum pozwu powoduje iż wydane orzeczenie nie mieściłoby się w granicach powództwa, nawet wtedy kiedy powód określił wierzytelności w treści pozwu;

b
art. 187 §1 pkt 1 k.p.c.w zw. zart. 130 § 1 k.p.c., poprzez brak wezwania powoda do usunięcia braków formalnych pozwu w zakresie sprecyzowania wierzytelności której ochrony domagał się powód, w sytuacji gdy w ocenie Sądu oznaczenia wierzytelności zaniechano;

c
przeprowadzenie części postępowania dowodowego w postaci przesłuchania strony pozwanej i zaniechanie przeprowadzenie dowodów w postaci dokumentów zgłoszonych przez powoda, na skutek przyjęcia iż nieoznaczenie wierzytelności w petitum pozwu skutkowałoby tym iż wydane orzeczenie nie mieściłoby w granicach powództwa i dlatego konieczne stało się oddalenie powództwa, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, przy jednoczesnej merytorycznej ocenie tych dokumentów w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku;

1
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 527 § 1 k.c.poprzez:

a
brak jego zastosowania w następstwie błędnego i nieuzasadnionego przyjęcia, iż powód nie spełnił wymogu określenia wierzytelności objętej skargą pauliańską, podczas gdy wierzytelność ta została sprecyzowana w treści pozwu poprzez wskazanie zaległościŁ. P.w podatku od towarów i usług w wysokości 399.091,00 złotych wraz z odsetkami wynikającej z deklaracji VAT-7 za miesiące 11/2013 r.,(...),(...), oraz decyzji określających zobowiązanie podatkowe za miesiące 11/2014,(...),(...)i 5/2014 r.;

b
brak jego zastosowania, w następstwie wadliwej oceny prawnej, iż część wierzytelności (oprócz deklaracji w zakresie podatku od towarów i usług z 19 stycznia 2015 r.), których ochrony powód dochodzi mają charakter przyszły, podczas gdy z uwagi na charakter zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług wskazane w pozwie wierzytelności powstały przed zawarciem umowy sprzedaży której bezskuteczności domaga sią powód;

1
nierozpoznanie istoty sprawy poprzez odmowę przeprowadzenia zawnioskowanych przez powoda dowodów zmierzających do jednoznacznego wykazania zasadności powództwa, przy jednoczesnej merytorycznej ocenie tych dowodów w uzasadnieniu wyroku;

2
zaniechanie oceny okoliczności faktycznych stanowiących przesłanki zastosowania norm prawa materialnego, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia, iż powód nie oznaczył w pozwie wierzytelności, której ochrony żądał przez co, w ocenie Sądu uniemożliwił merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

W oparciu o wskazane zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja powoda okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w Kutnie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Przede wszystkim Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska Sądu I instancji w zakresie, w jakim wskazał, że oznaczenie wierzytelności podlegającej ochronie musi nastąpić także w petitum pozwu, a brak jej oznaczenia powoduje, iż sąd orzekłby w przedmiocie nie mieszczącym się w granicach powództwa.
Nie ulega wątpliwości, iż w wyroku uznającym czynność prawną za bezskuteczną należy określić przysługującą powodowi wierzytelność, która nie może zostać zaspokojona, na skutek dokonanej przez dłużnika powoda z pozwanym czynności prawnej. Stanowisko to jest utrwalone tak w orzecznictwie jak i judykaturze (zob. wyrok SN z 13.02.1970 r., w sprawie III CRN 546/09, uchwała SN z dnia 11 października 1995 r., w sprawie III CZP 139/95, uzasadnienie wyroku SN z dnia 5 czerwca 2002 r., II CKN 1336/00, wyrok SN z dnia 17.09.2003 r., II CK 10/02, wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 lutego 2015 roku, V CSK 305/14, Legalis 1231836). W uzasadnieniu uchwały z dnia 11 października 1995 r. (sygn. akt III CZP 139/95), odwołującej się z kolei do stanowiska wyrażonego w orzeczeniu z dnia 13 lutego 1970 r. (sygn. akt III CRN 546/69), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że instytucja skargi pauliańskiej znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy wierzytelność przysługująca pokrzywdzonemu wierzycielowi względem określonego dłużnika jest realna i skonkretyzowana, idzie bowiem o to, aby ochrony w następstwie wyroku uwzględniającego powództwo nie doznawały wszelkie bliżej nieoznaczone prawa powoda, a jedynie konkretna wierzytelność wynikająca z określonego stosunku prawnego, stanowiąca przedmiot żądanej,a tym samym przedmiot rozstrzygnięcia sądowego. Podsumowując, koniecznym warunkiem skuteczności wyroku wydanego na podstawieart. 527 k.c.jest określenie w sentencji tego wyroku wierzytelności, której ochronie ma on służyć. Stąd też strona powodowa domagając się od Sądu konkretnego rozstrzygnięcia, powinna oznaczyć w swoim żądaniu ze skargi pauliańskiej, względem jakiej wierzytelności bezskuteczność czynności prawnej ma być orzeczona. W tym miejscu wskazać należy, iż przepisart. 527 KCnie wymaga, aby chroniona wierzytelność była wymagalna, a jedynie by była skonkretyzowana, a nie hipotetyczna. W żadnym razie dla skorzystania z actio pauliana nie jest konieczne dysponowanie przez wierzyciela tytułem wykonawczym stwierdzającym obowiązek zapłaty danej wierzytelności (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 25.09.2013 r. 1 ACa 788/13). W wyroku z dnia 13 października 2010 roku (I CSK 594/09, Rzeczpospolita 2010, nr 245, s. 2) oraz z dnia 9 kwietnia 2010 roku (III CSK 273/09, Lex numer 602265) Sąd Najwyższy uznał, że jeżeli wierzyciel kwestionujący darowiznę, czy sprzedaż nieruchomości dłużnika nie dysponuje w momencie wnoszenia pozwu tytułem wykonawczym stwierdzającym wierzytelność, to musi dokładnie ją określić. Jednakowoż samo wykazanie istnienia wierzytelności jest nieodzowne. Sprecyzowanie wierzytelności przez powoda obejmować powinno przynajmniej jej istnienie, tytuł prawny i wysokość.
W niniejszej sprawie o ile nie ulega wątpliwości, iż strona powodowa w samym petitum pozwu nie wskazała wierzytelności, której ochronie służyć powinna skarga pauliańska, to nie stanowi to jednak wbrew stanowisku Sądu, przekroczenia granic wyrokowania wskazanych wart. 321 k.p.c.Z uzasadnienia pozwu jednoznacznie wynika,iż stronie powodowej przysługują względemŁ. P.wierzytelnościw zakresie zaległości w podatku od towarów i usług w kwocie łącznej 399.091,00 zł.W uzasadnieniu pozwu wskazano również, z jakiej czynności prawnej wynika określona wierzytelność, przeciwko komu przysługuje i w jakiej jest ona wysokości. Nastąpiło zatem jej skonkretyzowanie tak podmiotowe jak i przedmiotowe.
W tym stanie rzeczy o ile powód w petitum pozwu nie wskazał konkretnej wierzytelności, której ochronie służyć miała skarga pauliańska, to wierzytelność ta była oznaczona w uzasadnieniu pozwu. Należy w pełni podzielić przy tym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie IV CSK 115/07, że „związanie granicami żądania nie oznacza, że Sąd związany jest w sposób bezwzględny samym sformułowaniem zgłoszonego żądania. Jeżeli treść żądania sformułowana jest niewłaściwie, niewyraźnie lub nieprecyzyjnie Sąd może, a nawet ma obowiązek odpowiednio je zmodyfikować, jednakże zgodnie z wolą powoda i w ramach podstawy faktycznej powództwa. W tym przypadku chodzi wyłącznie o nadanie objawionej w treści pozwu woli powoda poprawnej jurydycznie formy” (por. także wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 maja 2013 roku, I CSK 555/12, Legalis numer 722282). Co do możliwości poprawienia sformułowania żądania pozwu, o ile modyfikacja jest zgodna z wolą powoda i nie wykracza poza treść jego żądania, Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się aprobująco wskazując, iż odmienne ujęcie tej kwestii byłoby przejawem niczym nieuzasadnionego formalizmu i prowadziłoby do wypaczenia zasady wyrażonej wart. 321 § 1 k.p.c.(zob. wyrok SN z dnia 9 maja 2008 r., w sprawie III CSK 17/08, wyrok z dnia19 stycznia 2006 r. w sprawie IV CK 376/05). Tymczasem Sąd I instancji wadliwie uznał, że nie zachodziły podstawy do wzywania strony powodowej do sprecyzowania żądania przez wskazanie chronionej wierzytelności, dodatkowo nie czyniąc w tym zakresie żadnych ustaleń. Jeżeli Sąd powziął wątpliwości w tym zakresie, w szczególności czy strona powodowa domaga się ochrony wszystkich, czy wybranych wierzytelności, powinien wezwać powoda do jej sprecyzowania w toku prowadzonego postępowania dowodowego. Konsekwencją uznania, iż powód w pozwie nie określił wierzytelności było oddalenie powództwa, które to rozstrzygnięcie nie miało uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych i skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji przede wszystkim winien umożliwić stronie doprecyzowanie pozwu w zakresie której wierzytelności powód domaga się ochrony. Następnie, Sąd Rejonowy winien w sposób kompleksowy przeprowadzić postępowanie dowodowe. W oparciu zaś o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, ustalić stan faktyczny sprawy. Dopiero te ustalenia pozwolą mu zastosować właściwe dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przepisy prawa.
Wobec powyższego na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa została przekazana Sądowi Rejonowemu w Kutnie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, w tym również rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.