Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 1077/16
Data wyroku: 2017-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Sipińska-Sęk
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VU 1077/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 marca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący SSO Urszula Sipińska-Sęk
Protokolant st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz
po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie
sprawy z wnioskuK. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o emeryturę
na skutek odwołaniaK. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 25 października 2016 r.
zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje wnioskodawcyK. K.prawo do emerytury z dniem 18 listopada 2016 roku.
Sygn. akt V U 1077/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 października 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwT.odmówiłK. K.prawa do emerytury z uwagi na brak wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
W odwołaniu wniesionym dnia 2 listopada 2016 rokuK. K.wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do emerytury, poprzez zaliczenie do okresu pracy w warunkach szczególnych okresu od dnia 3 listopada 1980 roku do 31 marca 1987 roku wKombinacie Budownictwa (...)wB., gdzie wykonywał pracę w charakterze zbrojarza-betoniarza.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy  – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

ustalił następujący stan faktyczny :
WnioskodawcaK. K.urodzony (...), w dniu 11 października 2016 roku złożył wniosek o przyznanie emerytury. Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
(dowód: wniosek o emeryturę k. 1-4v akt ZUS I)
K. K.na dzień 1 stycznia 1999 roku legitymuje się okresem ubezpieczenia wynoszącym 25 lat. Do stażu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy zaliczył wnioskodawcy okres zatrudnienia w wymiarze 9 lat, 10 miesięcy i 22 dni tj. okres zatrudnienia od dnia 3 sierpnia 1988 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku wprzedsiębiorstwie (...) S.A.wR.(pomniejszony o okresy pobierania zasiłku chorobowego.
(dowód: decyzja z dnia 25 października 2016roku, k. 27 akt ZUS, odpowiedź na odwołanie k. 4-4v akt sprawy)
Wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy lub wynagrodzenie chorobowe w okresach:
- od 28 listopada 1991 roku do 4 grudnia 1991 roku,
- od 25 marca 1992 roku do 27 marca 1992 roku,
-  od 22 kwietnia 1992 roku do 30 kwietnia 1992 roku,
-  od 8 grudnia 1992 roku do 12 grudnia 1992 roku,
-  od 1 marca 1993 roku do 5 marca 1993 roku,
-  od 27 lipca 1993 roku do 31 lipca 1993 roku,
-  od 20 września 1993 roku do 1 października 1993 roku,
-  od 8 września 1994 roku do 16 września 1994 roku,
-  od 21 grudnia 1994 roku do 28 grudnia 1994 roku,
- od 5 maja 1995 roku do 31 maja 1995 roku,
- od 1 listopada 1995 roku do 7 listopada 1995 roku,
- od 18 stycznia 1996 roku do 25 stycznia 1996 roku,
- od 20 sierpnia 1996 roku do 24 sierpnia 1996 roku,
- od 24 września 1996 roku do 27 września 1996 roku,
- od 24 marca 1997 roku do 28 marca 1997 roku,
- od 10 czerwca 1997 roku do 17 czerwca 1997 roku,
- od 19 listopada 1997 roku do 24 listopada 1997 roku,
- od 25 listopada 1997 roku do 10 grudnia 1997 roku,
- od 2 marca 1998 roku do 9 marca 1998 roku,
- od 5 maja 1998 roku do 11 maja 1998 roku,
- od 15 czerwca 1998 roku do 22 czerwca 1998 roku,
- od 24 sierpnia 1998 roku do 3 września 1998 roku,
- od 4 września 1998 roku do 22 września 1998 roku.
Łączna liczba dni, w których wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy lub wynagrodzenie chorobowe wynosi 202 dni (6 miesięcy i 22 dni)
(dowód: zaświadczenie o pobieraniu zasiłków chorobowych, opiekuńczych, świadczenia rehabilitacyjnego, po dniu 14 listopada 1991 roku, k. 9 akt ZUS)
W okresie od dnia 3 listopada 1980 do dnia 31 marca 1987 rokuK. K.był zatrudniony wKombinacie Budownictwa (...)wB.na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy na stawisku:
- od dnia 3 listopada 1980 roku do 1 stycznia 1981 roku - robotnik budowlany,
-  od dnia 2 stycznia 1981 roku do dnia 31 stycznia 1982 roku - operator form betoniarskich,
- od dnia 1 lutego 1982 roku do dnia 31 września 1982 roku - robotnik wykwalifikowany – betoniarz,
- od dnia 1 sierpnia 1982 roku do dnia 31 grudnia 1982 roku – betoniarz,
- od dnia 1 stycznia 1983 roku do 31 marca 1987 roku – zbrojarz-betoniarz
(dowód: świadectwo pracy z dnia 31 marca 1987 roku, k. 1 akt osobowych,umowa o pracę z dnia 3 listopada 1980 roku, angaż, k. 2, 16-20, 22, 29 akt osobowych)
Kombinat Budownictwa (...)wB.zajmował się produkcją wielkich płyt służących do budowy bloków.
Skarżący w całym okresie zatrudnienia wKombinat Budownictwa (...)wykonywał prace betoniarskie przy produkcji wielkich płyt betonowych służących do budowy bloków mieszkalnych. Do stałych obowiązków ubezpieczonego należało zalewanie form służących do produkcji płyt betonem znajdującym się w specjalnym wózku oraz układanie zbrojeń. Wnioskodawca po zalaniu formy betonem musiał go rozgarnąć łopatą w celu wyrównania. Skarżący nie miał innych obowiązków, pracował tak stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Praca była wykonywana na hali, gdzie panowała wysoka temperatura oraz duże zapylenie i hałas.
(dowód: zeznania świadkaA. P.na rozprawie w dniu 9 marca 2017 roku od minuty 3:52 do minuty 12:12, protokół z rozprawy, k. 20-22v akt sprawy, zeznania świadkaW. W.na rozprawie w dniu 9 marca 2017 roku od minuty 12:24 do minuty 15:45, protokół z rozprawy, k. 20-22v akt sprawy, zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 9 marca 2017 roku od minuty 16:53 do minuty 23:13, protokół z rozprawy, k. 20-22v akt sprawy)
Z dniem 29 listopada 1984 roku wnioskodawca uzyskał tytuł kwalifikacyjny betoniarza, a z dniem 6 grudnia 1984 roku tytuł zbrojarza.
(okoliczności bezsporne, protokół z rozprawy od minuty 16:53 do minuty 19:41, k. 21 akt sprawy)
Pracodawca nie wystawił wnioskodawcy świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych za sporny okres.
(okoliczność bezsporna)

Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie doart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 887.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).
W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawcy należało rozpoznać w aspekcie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

-

osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia).
Zgodnie zart. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia.
W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawca posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 25 lat, ukończył 60 lat i nie jest członkiem OFE.
Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272).
Odnośnie oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu zważyć należy, iż okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
Sam fakt zatrudnienia wnioskodawcy wKombinacie Budownictwa (...)wB.był niesporny w świetle dokumentów znajdujących się w jego aktach emerytalnych i osobowych. Spornym pozostawał charakter pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w okresie od dnia 3 listopada 1980 roku do 31 marca 1987 roku. Stało się tak dlatego, że wnioskodawca nie dysponował świadectwem pracy w szczególnych warunkach.
Wobec powyższego to na wnioskodawcy, zgodnie z treściąart. 6 k.c., spoczywał ciężar wykazania pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawca sprostał temu obowiązkowi.
Szczególne warunki pracy wnioskodawcy w okresie zatrudnienia wKombinacie Budownictwa (...)wB.Sąd ustalił w oparciu o spójne i korespondujące ze sobą, a co za tym idzie wiarygodne, zeznania świadków:A. P.orazW. W., którzy w spornym okresie pracowali razem zK. K.oraz zeznania samego wnioskodawcy i wreszcie dokumentację zgromadzoną w jego aktach osobowych.A. P.podobnie jak wnioskodawca pracował jako betoniarz-zbrojarz, natomiastW. W.pracował jako operator suwnic. Świadkowie podczas pracy mieli bezpośredni kontakt z wnioskodawcą posiadają więc szczegółową i rzetelną wiedzę na temat jego codziennej pracy i obowiązków.
Z zeznań świadków wynika, że w całym spornym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace betoniarskie i zbrojarskie.
Do stałych obowiązków ubezpieczonego należało zalewanie form służących do produkcji wielkich płyt oraz układanie zbrojenia, a także wyrównywanie betonu w formie za pomocą łopaty.
Wnioskodawca prace zbrojarskie i betoniarskie wykonywał od początku swojego zatrudnienia wKombinacie Budownictwa (...)wB.tj. od 3 listopada 1980 roku mimo, że do 1 stycznia 1981 roku pracował na stanowisku robotnika budowlanego, a uprawnienia zbrojarza i betoniarza nabył pod koniec 1984 roku. O pracy w warunkach szczególnych decyduje nie nazwa zajmowanego stanowiska, czy posiadane kwalifikacje, ale rodzaj faktycznie wykonywanej pracy. Wnioskodawca zaś jak wynika z wiarygodnych zeznań świadków w całym spornym okresie stale wykonywał prace betoniarskie i zbrojarskie.
Prace betoniarskie i zbrojarskie zgodnie z wykazem A działem V (w budownictwie i przemyśle budowalnym) poz. 4 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, są zaliczane do prac w warunkach szczególnych.
W związku z powyższym okres zatrudnienia wKombinacie Budownictwa (...)wB.od dnia 3 listopada 1980 roku do 31 marca 1987 roku, podlega zaliczeniu skarżącemu do szczególnego stażu pracy.
Po doliczeniu w/w okresu do uznanego już przez organ rentowy stażu pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 9 lat, 10 miesięcy i 22 dni, wnioskodawca legitymuje się stażem pracy w szczególnych warunkach przekraczającym 15 lat.
Dodatkowo należy podnieść, że organ rentowy niesłusznie pomniejszył staż pracy wnioskodawcy w warunkach szczególnych okresie od dnia 3 sierpnia 1988 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku o przypadające po 14 listopada 1991 roku okresy, w których wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy lub wynagrodzenia chorobowe stanowiące łącznie 202 dni ( 6 miesięcy i 22 dni).
O tym jakie okresy pracy zalicza się do pracy w szczególnych warunkach stanowi art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brzmienie tego przepisu zmieniło się w dniu 1 lipca 2004 r. Wówczas do art. 32 ustawy został dodany ustęp 1a, zgodnie z którym przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się:
-okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
-okresów, w których na mocy szczególnych przepisów pracownik został zwolniony ze świadczenia pracy, z wyjątkiem okresu urlopu wypoczynkowego.
Zmiana brzmienia art. 32 ustawy z dnia 1 lipca 2004 r. nie dotyczy jednak sposobu obliczania stażu pracy osób ubiegających się o emeryturę na podstawie art. 184 ustawy.W stosunku bowiem do tych osób staż pracy w szczególnych warunkach ustala się na dzień 1 stycznia 1999 r. według przepisów dotychczasowych, a zatem w ich brzmieniu w dniu 1 stycznia 1999 r. W tej dacie art. 32 ustawy nie zawierał zapisu o nie uwzględnianiu do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Z tych względów okresy niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego przypadające w trakcie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub charakterze, podlegają zaliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych ubezpieczonym ubiegającym się o emeryturę na podstawie art. 184 ustawy także, gdy przypadają one po dniu 14 listopada 1991 r.
Wzajemny stosunek art. 184 i 32 ust 1 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS był wielokrotnie badany przez Sąd Najwyższy, który orzekł, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 r. okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach określonego w art. 184 ustawy wyklucza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a ustawy. Sąd Najwyższy uznał, że sytuacja osób wymienionych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS opisywana w doktrynie jako ekspektatywa prawa podmiotowego, polega właśnie na spełnieniu się tylko części stanu faktycznego koniecznego do nabycia prawa, które poprzedza i zabezpiecza przyszłe prawo podmiotowe. Uwzględniając, że ochrona ekspektatywy może wynikać z jej istoty, lecz także zyskiwać wzmocnienie w prawie, Sąd Najwyższy stwierdził, że funkcję takiego wzmocnienia spełnił art. 184 ustawy wobec pozostających w toku stosunków nabywania prawa do emerytury z tytułu wykonywania zatrudnienia w warunkach szczególnych przed 1 stycznia 1999r.W przepisie tym ustawodawca utrwalił sytuację osób, które w dniu wejścia w życie ustawy wypełniły warunki stażu szczególnego i ogólnego i zadeklarował ich przyszłe prawo do emerytury w wieku wcześniejszym; przez wydanie tego przepisu nastąpił stan związania, tj. zobowiązania się przez Państwo do powstrzymania się od jakiejkolwiek ingerencji w istniejące prawo tymczasowe. Wobec tego przewidziana w ustawie ekspektatywa prawa do emerytury nie mogła wygasnąć na skutek nowej regulacji ustalania stażu zatrudnienia. Gwarancji przyszłego prawa do emerytury złożonej wobec osób, o których mowa w art. 184 ustawy, ustawodawca nie mógł już naruszyć przez ustalenie innego sposobu wyliczenia ich stażu ubezpieczenia. Stąd ocena, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 r. określonego w art. 184 ustawy okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r. Pogląd ten – zdaniem Sądu Najwyższego - wzmacnia treść art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, odsyłająca w zakresie warunków emerytalnych do przepisów dotychczasowych (obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1999 r.) (tak por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010r., II UK 313/09, OSNP 2011, nr 19-20 poz. 260, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011r. , I UK 12/11, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2012r. , I UK 367/11).
Ostatnią przesłanką, od której zależało prawo do emerytury wnioskodawcy było osiągnięcie wieku emerytalnego 60 lat, co nastąpiło dnia 18 listopada 2016 roku.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak sentencji wyroku.