Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 34/17
Data wyroku: 2017-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krystyna Smaga, Barbara Hejwowska, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz
Słowa kluczowe: Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 34/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 sierpnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Barbara Hejwowska

Sędziowie:

SA Krystyna Smaga
SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz (spr.)

Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2017 r. w Lublinie
sprawyL. L.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddziałowi wŁ.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacjiL. L.
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt IV U 522/16

oddala apelację.
Małgorzata Rokicka-Radoniewicz  Barbara Hejwowska  Krystyna Smaga
III AUa 34/17

UZASADNIENIE
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wŁ., decyzją z dnia 19 czerwca 2015r. działając na podstawieart. 138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zobowiązałL. L.do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 do 30 kwietnia 2015 r. w kwocie 963,38 zł z tytułu emerytury przysługującejM. M..
Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Siedlcach złożyłL. L., wskazując, że ZUS niesłusznie i bezzasadnie obciążył go kwotą 963,38 zł, gdyż nie otrzymał żadnego świadczenia.
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 roku oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, żeM. M.była uprawniona do emerytury. Świadczenie to było przekazywane na jej rachunek bankowy do 5 dnia każdego miesiąca.
M. M.zmarła w dniu(...). Informację o jej śmierci organ rentowy uzyskał w dniu 10 kwietnia 2015 r. Świadczenie emerytalneM. M.za kwiecień 2015 r. w kwocie 963,38 zł zostało przekazane na dotychczasowy rachunek bankowy. Organ rentowy zwrócił się doBanku (...) S.A.Centrum Operacji Detalicznych wP., prowadzącego rachunekM. M., o zwrot powyższej kwoty stanowiącej świadczenie nienależne. W odpowiedzi Bank poinformował organ rentowy, żeM. M.była współposiadaczem rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, na który wpłynęło świadczenie, jednocześnie wskazując, że w systemie jako współwłaściciel tego rachunku figurujeL. L..
Pismem z dnia 4 maja 2015 r. ZUS zobowiązałL. L.do wpłaty niesłusznie pobranego świadczenia w kwocie 963,38 zł po zmarłejM. M.za kwiecień 2015r., tj. za następny miesiąc po jej zgonie, gdyż z dniem śmierci w dniu(...). ustało prawo do świadczeńL. L.nie dokonał zwrotu wskazanych należności.
Zaskarżoną decyzją organ rentowy zobowiązałL. L.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia po zmarłej w dniu(...)M. M.w kwocie 963,38 zł.
Sąd Okręgowy orzekł, że zgodnie zart. 101 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016 r. poz. 887) prawo do świadczeń ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej. Przepis art. 136a ust. 2 w/w ustawy stanowi, że w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista.
W niniejszej sprawie bezsporne było, żeM. M., uprawniona do świadczenia emerytalnego, zmarła w dniu(...)i z tym dniem ustało prawo do świadczeń. Organ rentowy dokonywał wypłaty świadczeń na rachunek bankowy uprawnionej do 5 dnia każdego miesiąca. Z uwagi, że informację o śmierciM. M.Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał w dniu 10 kwietnia 2015 r., to należność za kwiecień 2015 r. została już przekazana na jej rachunek bankowy. Niewątpliwie – wobec treści powołanych przepisów i okoliczności, że uprawniona zmarła(...)– świadczenie za miesiąc kwiecień 2015 r. w kwocie 963,38 zł należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 138 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, gdyż zostało ono wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Należność za kwiecień 2015 r. jest świadczeniem nienależnym, ponieważ zostało wypłacone za miesiąc następny po miesiącu, w którym nastąpił zgonM. M..
Zgodnie zart. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychosoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zawrotu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138a w/w ustawy, zwrócił się doBanku (...) S.A., prowadzącego rachunekM. M., o zwrot kwoty świadczeń w wymiarze 963,38 zł przekazanej na jej rachunek za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, tj. za miesiąc 04/2015. Bank odmówił dokonania zwrotu, jednocześnie informując, że rachunek, na który wpłynęło świadczenie, jest rachunkiem wspólnymM. M.iL. L.. Niewątpliwie zatem nie można podzielić poglądu odwołującego się, iż był tylko pełnomocnikiem upoważnionym do korzystania z rachunku bankowego za życiaM. M., bowiem z treści pisma(...) Banku (...) S.A.wprost wynika, że jest on współwłaścicielem tego rachunku i może nadal dysponować środkami zgromadzonymi na tym rachunku bankowym i jest władny dokonać zwrotu dochodzonych przez ZUS należności. Sama okoliczność, że nie korzysta on z tego rachunku i nie wie, czy sporne należności na nie wpłynęły, nie uwalnia go od obowiązku dokonania zwrotu należności po zmarłejM. M.za kwiecień 2015r. jako świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 138 ust. 3 w/w ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. Co więcej ani organ rentowy ani Sąd nie kwestionują okoliczności, żeL. L.jako opiekun faktycznyM. M.mógł zostać przez nią upoważniony do zarządu majątkiem, reprezentowania jej, odbioru i kwitowania dokumentów, korespondencji, przesyłek i należności. Niemniej jednak powołany przez niego przepisart. 136b ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych- który przewiduje, że do czasu ustanowienia dla osoby uprawnionej opiekuna prawnego świadczenia mogą być wypłacane osobie sprawującej faktyczną opiekę nad emerytem lub rencistą na podstawie oświadczenia o sprawowaniu tej opieki potwierdzonego przez organ posiadający informacje dotyczące sprawowania takiej opieki - znajduje zastosowanie za życia podopiecznego uprawnionego do świadczenia, w sytuacji gdy dana osoba faktycznie opiekuje się emerytem lub rencistą. Po śmierci uprawnionej powyższy przepis nie znajduje zastosowania, gdyż prawo do świadczeń ustało wraz z jej śmiercią, a wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista.
Wobec śmierciM. M.w dniu(...)świadczenie wypłacone przez organ rentowy za miesiąc kwiecień 2015r. w kwocie 963,38 zł jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Świadczenie to zostało przekazane na rachunek wspólny, którego współwłaścicielem jestL. L.. Niewątpliwie zatem może on nadal dysponować środkami pieniężnymi zgromadzonymi na tym koncie i dokonać zwrotu świadczenia po zmarłejM. M.za kwiecień 2015 r., chociażby poprzez wykonanie stosownego polecenia przelewu żądanej kwoty na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Od tego wyroku apelację wniósłL. L.zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał naruszenie prawa materialnego – art.101 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art.136a ust.2 tej ustawy z których wynika, że kwotę emerytury przysługującej za niepełny miesiąc ustala się dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę dni i mnożąc przez liczbę dni za które świadczenie przysługuje, a w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista. Wnosił o zmianę wyroku i uwzględnienie odwołania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował przepisart. 138 ust.3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2017 roku, poz.1383) uznając, że wnioskodawca jest zobowiązany do zwrotu świadczenia, które zostało wpłacone na wspólny rachunek po śmierciM. M.. Przepis, na który wnioskodawca powołuje się w apelacji -art. 101 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychreguluje tę kwestię określając, że prawo do świadczeń ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej.M. M.zmarła w dniu(...)i od tej daty ustało prawo do wypłaty świadczenia, a zatem marzec jest miesiącem, w którym ustało to prawo i konsekwentnie – wstrzymanie wypłaty następuje od następnego miesiąca, czyli od kwietnia. Organ rentowy nie wiedząc o śmierci świadczeniobiorcy przekazał na rachunek bankowy świadczenie za kwiecień, czyli za miesiąc następny po miesiącu w którym ustało prawo. – zgodnie z przepisem art. 136a ust. 2 ustawy, który stanowi, że w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista.
Wpłata nastąpiła na rachunek bankowy na rachunek wspólny świadczeniobiorcy i wnioskodawcy i jest to równoznaczne z wypłaceniem świadczenia innej osobie w rozumieniuart. 138 ust. 3ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniuart. 138 ust. 1uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego innej osobie niż wskazana w decyzji tego organu. Do zwrotu takich świadczeń jest wówczas zobowiązana osoba, która je pobrała. Zart. 51a pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665) wynika bowiem, że każdy ze współposiadaczy rachunku może dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, a więc nie wyłączając kwot wpłaconych na ten rachunek przez organ rentowy za okres następujący po śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku. Zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w takiej sytuacji reguluje wart. 138 ust. 3w zw. zart. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiąc, że obowiązek zwrotu ciąży na osobie, której świadczenie wypłacono, a zatem na współposiadaczu rachunku.
Zaskarżony wyrok uwzględnia powołane powyżej przepisy, które zostały prawidłowo zastosowane i zinterpretowane. W tej sytuacji apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu na mocyart.385 kpc.