Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 344/16
Data wyroku: 2017-05-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janusz Blicharski
Słowa kluczowe: Czyn
Podstawa prawna: art. 417 kc

Sygn. I C 344/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Janusz Blicharski

Protokolant:

sekr. sądowy Karina Hofman

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2017 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaE. G. (1)
przeciwkoSkarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Lęborku
o zadośćuczynienie i odszkodowanie

1
oddala powództwo;

2
przyznaje ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Słupsku na rzeczKancelarii (...)wS.kwotę 7.200 zł (słownie: siedem tysięcy dwieście złotych) powiększonej o podatek Vat, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu;

3
nie obciąża powoda kosztami strony pozwanej.

Na oryginale właściwy podpis.
Sygn. I C 344/16

UZASADNIENIE
Powód –E. G. (1)wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Lęborku kwoty 142.816,05 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem tj. postanowienia z dnia 21 kwietnia 2010 r. o przybiciu, skutkiem którego doszło do zbycia należącej do niego nieruchomości gruntowej w drodze licytacji egzekucyjnej za cenę rażąco niską, a tym samym bezpowrotnej utraty wszystkiego czego dorobił się przez większość swojego życia. Uzasadniając żądanie podał, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane pomimo, iż spłacił ciążący na nim względem wierzyciela dług.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2017 r. ustanowiony dla powoda pełnomocnik z urzędu w osobie radcy prawnego, podtrzymał żądanie pozwu, a nadto rozszerzył powództwo o kwotę 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jako że na skutek działania pozwanego naruszone zostało dobre imię powoda, pozycja społeczna i zdrowie oraz o kwotę 138.401,00 zł tytułem utraconych korzyści, które powód mógłby osiągnąć, kontynuując uprawę na przedmiotowej nieruchomości (k.89-90v.).
Pozwany Skarb Państwa-Sąd Rejonowy w Lęborku zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o oddalenie powództwa, gdyż w jego ocenie nie ziściły się przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, w tym w szczególności przesłanka bezprawności działania pozwanego. Niezależnie od powyższego strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powoda.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Z wniosku Syndyka Masy UpadłościPrzedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego (...) Spółki z o.o.wT.Komornik Sadowy przy Sądzie Rejonowym wL.prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwkoE. G. (1)iR. G.. Egzekucja prowadzona była z nieruchomości należącej do dłużników, a położonej wS.Starym,P.dla której Sąd Rejonowy w Lęborku prowadziksięgę wieczystą nr Kw (...)(poprzednio Kw.(...)).
okoliczności bezsporne
W toku tegoż postępowania na mocy postanowienia Komornika Sądowego z dnia 13 lutego 2009 r. z zajętej nieruchomości wydzielonodziałkę nr (...), stanowiącą grunty rolne o pow. 7,55 ha celem wystawienia na licytację i zawieszono postępowanie egzekucyjne co do reszty nieruchomości.
Dowód:postanowienie z dnia 13 lutego 2009 r. o wydzieleniu zajętej nieruchomości k.106-107
Licytacja przedmiotowej nieruchomości odbyła się w dniu 12 października 2009 r. Jednocześnie wobec złożenia przezJ. G.skargi na czynności komornika Sąd po przeprowadzeniu licytacji wstrzymał wydanie postanowienia o przybiciu.
Dowód:obwieszczenie o licytacji nieruchomości k. 108, protokół czynności nadzorczej SR w Lęborku z 12 października 2009 r. k. 109-111.
Następnie, w dniu 16 listopada 2009 r. odbyło się spotkanieE. G. (1)z pełnomocnikiem wierzyciela, na którym strony ustaliły, że po wpłacie na rachunek pełnomocnika wierzyciela przezE. G. (1)kwoty obejmującej należność główną, koszty reprezentacji i koszty pełnomocnictwa, wierzyciel cofnie wniosek egzekucyjny i wniesie o umorzenie postępowania.
W dniu 1 grudnia 2009 r,. do Sądu Rejonowego w Lęborku wpłynęła korespondencja prowadzona międzyE. G. (1)a pełnomocnikiem wierzyciela radcą prawnymW. K.dotycząca powyższych uzgodnień między stronami.
W dniu 3 lutego 2010 r.E. G. (1)spłacił zadłużenie w zakresie należności głównej i zwrotu kosztów procesu/bez odsetek/, informując jednocześnie o powyższym Sąd Rejonowy w Lęborku
Dowód:pismaE. G. (1)z 3 lutego 2010 r. k.114 i z dnia 25 lutego 2010 r. k. 116 , kopia wpłat k. 115, przesłuchanie powoda k.143v.-144.
W dniu 7 kwietnia 2010 r. przed Sądem Rejonowym w Lęborku odbyła się rozprawa z udziałem dłużnikówE. G. (1)iJ. G.oraz licytantaP. M. (1)w przedmiocie dokonania przybicia nieruchomości dłużników, w czasie której dłużnicy wnosili o oddalenie wniosku o dokonanie przybicia z uwagi na fakt spłaty zadłużenia. Po zamknięciu rozprawy Sąd publikację orzeczenia odroczył na dzień 21 kwietnia 2010 r.
Dowód:protokół rozprawy toczącej się przed SR w Lęborku z dnia 7 kwietnia 2010 r. k. 219-219v. akt sprawy(...)SR w Lęborku.
Pismem z dnia 7 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Lęborku zobowiązał pełnomocnika wierzyciela radcy prawnegoW. K.do wskazania, czy jako pełnomocnik(...) Spółki z o.o.wT.potwierdza fakt spłaty zadłużeniaE. G. (1)iJ. G., czy też wnosi o kontynuowanie egzekucji z nieruchomości.
Dowód:pismo skierowane przez SR w Lęborku do pełnomocnika wierzyciela z dnia 7 kwietnia 2010 r. k. 220 akt sprawy(...)SR w Lęborku.
W wykonaniu powyższego zobowiązania pełnomocnik wierzyciela pismem z dnia 19 kwietnia 2010 r., które wpłynęło do sądu w dniu 20 kwietnia 2010 r. potwierdził fakt spłaty zadłużenia w zakresie należności głównej i zwrotu kosztów procesu przez dłużników w dniu 3 lutego 2010 r. Jednocześnie poinformował, iż oczekuje na decyzję Sędziego Komisarza w zakresie zwolnienia dłużników z reszty długu obejmującego odsetki ustawowe, wskazując, że do czasu podjęcia decyzji przez sędziego komisarza zasadne jest zawieszenie postępowania egzekucyjnego, o co wniósł do komornika.
Dowód:pismo pełnomocnika wierzyciela: kserokopia k. 221 i oryginał k. 226 akt sprawy(...)SR w Lęborku
Sąd Rejonowy w Lęborku postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt(...)dokonał przybiciadziałki nr (...)o pow. 7,55 ha należącej do dłużników, położonej wS.Starym, dla której Sąd Rejonowy w Lęborku prowadzi księgę wieczystą nr KW.(...), będącej przedmiotem licytacji w dniu 12 października 2009 r. na rzeczP. M. (2)za cenę nabycia wynoszącą 48.750 zł. Przed ogłoszeniem niniejszego postanowienia, Sąd odczytał treść pisma pełnomocnika(...) Spółki z o.o.wT.. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że fakt uiszczenia należności przez dłużników po terminie zakreślonym wart. 981 k.p.c., tj. przed zamknięciem przetargu, pozostaje bez wpływu na skuteczność udzielenia przybicia nieruchomości przez Sąd, ponieważ nie jest to okoliczność stanowiąca podstawę odmowy udzielenia przybicia.

    Dowód:protokół z publikacji postanowienia o przybiciu z dnia 21 kwietnia 2010 r. k. 223 akt sprawy(...)SR w Lęborku, postanowienie SR w Lęborku o przybiciu z dnia 21 kwietnia 2010 r. k. 223 akt sprawy(...)SR w Lęborku, uzasadnienie postanowienia SR w Lęborku z dnia 21 kwietnia 2010 r. k.119-121
ZażalenieE. G. (1)na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sadu Okręgowego w Słupsku z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn.(...).
Dowód:zażalenieE. G. (1)k.233 akt sprawy(...)SR w Lęborku, postanowienie SO w Słupsku z dnia 10 czerwca 2010 r. k. 122
E. G. (1)ma 70 lat, posiada gospodarstwo rolne o pow. 2,41 ha i dom mieszkalny wS.Starym (po pożarze). Utrzymuje się ze sprzedaży miodu z własnej niewielkiej pasieki oraz sprzedaży drobiu i jaj. Uzyskiwane z tego tytułu dochody pozwalają powodowi jedynie na skromne utrzymanie. Powód nie ma prawa do emerytury. Nie posiada żadnych oszczędności. Zobowiązany jest do spłaty na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa kwoty 11.082,71 zł tytułem nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno - środowiskowych. Należność ta rozłożona została powodowi na 148 miesięcznych rat płatnych do dnia 20 listopada 2019 r. w wysokości 100, 00 zł, przy czym ostania rata płatna będzie w wysokości 38,87.
Dowód:przesłuchanie powoda k. 143v.-144, decyzja(...)odmawiająca umorzenia należności powoda wobec Agencji k. 6-10, odwołanie powoda od decyzji(...)do Ministra Rolnictwa z 6 października 2010 r. k. 39, decyzja(...)w przedmiocie rozłożenia na raty należności powoda z 20 stycznia 2017 r. wraz z harmonogramem spłat k. 91-95.
Sąd zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie powód domaga się zapłaty od strony pozwanej odszkodowania i zadośćuczynienia, upatrując odpowiedzialności Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Lęborku w wadliwości (bezprawności) postanowienia tegoż Sądu z dnia 21 kwietnia 2010 r. o udzieleniu przybiciadziałki gruntu nr (...)położonej wS.Starym należącej wówczas do powoda i jego żony, będącej przedmiotem przetargu w dniu 7 kwietnia 2010 r.
Wskazać należy, iż powód nie podał podstawy prawnej swojego powództwa i takiego obowiązku nie miał. Ustanowiony dla powoda pełnomocnik z urzędu także nie wskazał jednoznacznie podstawy prawnej mającej zastosowanie do oceny odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego powołując w tym zakresie na rozprawie w dniu 29 maja 2017 r. przepisyart. 415 k.c.i następne, a nadto przepisy dotyczące naruszenia dóbr osobistych, jako że na skutek działania pozwanego naruszone zostało dobre imię powoda, pozycja społeczna i zdrowie.
Z kolei strona pozwana w odpowiedzi na pozew sygnalizowała brak uzyskania przez powoda prejudykatu, tj. stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem orzeczenia władzy publicznej- tu Sadu Rejonowego w Lęborku, a wiec podstawowej przesłanki odpowiedzialności zart. 4171§2 k.c.
W ocenie Sądu, mając na uwadze przytoczone w pozwie i w dalszych pismach procesowych powoda okoliczności faktyczne, podstawę prawną odpowiedzialności strony pozwanej stanowią przepisyart. 4171§2 k.p.c.w zw. zart. 4241bk.p.c.(obowiązujące od dnia 25 września 2010 r.) oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy-Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 155, poz. 1037)- dalej ustawa nowelizująca, zgodnie z którym przepisart. 4171§ 2 k.c.w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą ma zastosowanie do orzeczeń, które uprawomocniły się od dnia 17 października 1997 r.
Według znowelizowanego stanu prawnego właściwym postępowaniem, które zapewnia stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (uzyskanie właściwego prejudykatu warunkującego odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa), jest postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241k.p.c.i n.), czy też m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej (art. 4241a§ 2 k.p.c). Przepisem szczególnym, który wyłącza konieczność uzyskania prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia jest właśnieart. 4241bk.p.c., w myśl którego w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga kasacyjna nie przysługuje, odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. W tym kontekście wskazać należy na dodane w drodze tejże nowelizacji kolejne unormowanie, tj.art. 7674§ 3 k.p.c.zgodnie z którym w sprawach egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Zaakcentować należy, iż ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych dotyczących skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wniesionych przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów. W związku z powyższym zastosowanie ma generalna zasada dotycząca działania nowych przepisów procesowych, a mianowicie, że należy je stosować od dnia wejścia ich w życie. Regulacje te mają więc zastosowanie - retroaktywnie - do orzeczeń wydanych przed dniem 25 września 2010 r., tj. dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2010 r.,(...),), a w niniejszej sprawie przedmiotowe orzeczenie zostało właśnie wydane przed tym dniem, bo w dniu 21 kwietnia 2010 r.
Nie ulega wątpliwości, iż postanowienie, co do przybicia na rzecz licytanta, objęte jest regulacją zart. 7674§3 k.p.c.Z tego też względu, o ile na skutek wydania prawomocnego orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym została wyrządzona szkoda, strona może dochodzić jej wynagrodzenia bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi (art. 4241bk.p.c.), a więc bezpośrednio przed sądem powszechnym w sprawie o odszkodowanie.
Skoro więc powód zwolniony jest z wymogu uzyskania prejudykatu, rzeczą powoda w niniejszej sprawie było wykazanie trzech przesłanek odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa tj. bezprawności judykacyjnej, szkody oraz normalnego związku przyczynowego między bezprawnością judykacyjną a szkodą. Brak wykazania którejkolwiek z tych przesłanek skutkuje bezzasadnością zgłoszonych roszczeń (także tych dochodzonych w oparciu o przepisu o naruszeniu dóbr osobistych).
Podstawową przyczyną oddalenia powództwa jest ocena, że działanie pozwanego Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Lęborku nie było bezprawne.
Zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie ugruntowane jest stanowisko, iż orzeczenie niezgodne z prawem, w rozumieniuart. 4171§ 2 k.c.to orzeczenie niewątpliwe sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Podkreśla się, że niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, albowiem tylko w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.
E. G. (2)niezgodności z prawem postanowienia co do przybicia upatrywał w tym, że zostało ono wydane pomimo dokonania przed przybiciem spłaty wierzyciela.
Stanowiska tego nie można podzielić. Sąd analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dopatrzył się bezprawności działania Sądu Rejonowego w Lęborku przy wydawaniu postanowienia z dnia 21 kwietnia 2010 r. w przedmiocie przybicia, w tym by postanowienie to zawierało którąś z wyżej wymienionych wad.
Faktycznie, po licytacji nieruchomości gruntowej powód spłacił wierzyciela/ bez odsetek/, nie mniej, w świetle przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne, okoliczność ta, na tym konkretnym etapie egzekucji, nie miała już żadnego znaczenia dla kwestii przybicia, co zostało powodowi wyjaśnione tak w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia Sądu Rejonowego w Lęborku jak i w uzasadnieniu Sądu Okręgowego w Słupsku oddalającego zażalenie powoda na postanowienie co do przybicia.
Po stronie sądu rejonowego nie istniały żadne formalne przeszkody dla wydania orzeczenia o przybiciu. W szczególności nie zachodziła podstawa do zawieszenia tudzież umorzenia egzekucji albowiem do zapłaty długu nie doszło przed, a po zakończeniu przetargu. Stosownie zaś do treściart. 981 k.p.c.końcowym terminem, w którym dłużnik może przez zapłatę długu i kosztów postępowania spowodować umorzenie egzekucji z nieruchomości jest właśnie zamknięcie przetargu. W konsekwencji, tak działaniom Sądu Rejonowego w Lęborku przy wydawaniu postanowienia o przybiciu jak i samemu orzeczeniu nie można przypisać niezgodności z prawem.
Inaczej rzecz by się miała gdyby spłata długu nastąpiła przed zakończeniem przetargu i Sąd pomimo posiadania wiedzy w tym przedmiocie wydał postanowienie co do przybicia. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.
Ponieważ jak już wyżej wskazano, przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa mają charakter kumulatywny, co oznacza, iż brak chociażby jednej z nich musi skutkować oddaleniem powództwa bezprzedmiotowe było badanie dalszych przesłanek odpowiedzialności pozwanego. Niewykazanie przez powoda w sprawie przesłanki bezprawności pozwalało na uznanie powództwa za bezzasadne także w zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda.
Jako podstawy oddalenia powództwa nie mógł Sąd przyjąć podnoszonego przez stronę pozwana przedawnienia roszczenia. W żadnym bowiem wypadku nie można mówić o przedawnieniu roszczenia o ochronę dóbr osobistych, natomiast co do pozostałych roszczeń, to z uwagi na sytuację procesową powoda i jego problemy związane ze skutkami pożaru w którym utracił cały majątek, zasadnym byłoby nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia na podstawieart. 5 k.c., oczywiście gdyby jego roszczenie było merytorycznie zasadne.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt. 1 sentencji.
O przyznaniu na rzeczKancelarii (...)kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł w oparciu o treść przepisu § 4 ust. 1 w zw. z § 8 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2015r., poz. 1805), mającego zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie przepisu przejściowego, tj. § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2016, poz. 1715), jako że pozew wniesiony został w dniu 17 października 2016 r. (k.52).
O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu oart. 102 k.p.c.W ocenie Sadu w niniejszej sprawie zaistniała szczególna sytuacja pozwalająca na nie obciążenie powoda kosztami strony przeciwnej. Powód niewątpliwie, na skutek splotu niefortunnych okoliczności, znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, dlatego też w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, Sad zadecydował o nieobciążaniu powoda kosztami strony przeciwnej.
Na oryginale właściwy podpis.