Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1538/16
Data wyroku: 2017-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sławomir Buras, Cezary Klepacz, Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Uwłaszczenie
Podstawa prawna: art.1 ustawy z dnia 26.X.1971 o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, art.351 kc

Sygn. akt II Ca 1538/16

POSTANOWIENIE
Dnia 10 marca 2017r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz (spr.)
Sędziowie: SSO Sławomir Buras
SSO Rafał Adamczyk
Protokolant: st. sekr. sąd. Justyna Bińkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017r. w Kielcach
sprawy z wnioskuA. Z. (1)
z udziałemM. Z.,F. Z.,M. S.,B. Z. (1),A. Z. (2),B. Z. (2),K. P.,A. P.,J. Z.,J. G.,Z. G.,W. G.,S. G.,G. B.,J. B.,M. G. (1)
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego
na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego we Włoszczowiez dnia 28 kwietnia 2016r., sygn. akt I Ns 191/15
postanawia: oddalić apelację i zasądzić odA. Z. (1)na rzeczJ. G.kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 1538/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 roku, sygn. akt I Ns 191/15, Sąd Rejonowy we Włoszczowie oddalił wniosekA. Z. (1)o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej przez posiadacza samoistnego (pkt 1.); orzekł, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2.); nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.591,50 zł tytułem kosztów sądowych (pkt 3.).
Sąd ten ustalił, że nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...), położona w miejscowościP., gminaK., stanowi las o powierzchni 4,72 ha, a odpowiadadziałce nr (...)o powierzchni 4,7004 ha wykazanej na mapie scaleniowej z 1937 roku oraz pod poz.(...)Obwieszczenia Urzędu Wojewódzkiego wK.z dnia 20 listopada 1937 roku o scaleniu gruntów wsiP.. W obwieszczeniu tym jako posiadacze gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziła m.in.działka nr (...), zostali wskazani spadkobiercyF. D.: synowieJ.iW.oraz córki:S. Z. (1)iK.. W 1962 roku, po przeprowadzeniu prac związanych z założeniem ewidencji gruntów wsiP., jako władającychdziałką nr (...)również wykazano spadkobiercówF. D., choć przydziałce nr (...)znajduje się informacja „c.S. Z. (1)”, a w uwagach adnotacja, żedziałkę nr (...)dzierżawiS. B., s.J..S. Z. (1), c.F., figuruje w ewidencji gruntów jako władającadziałką nr (...)od 1969 roku.S. Z. (1)iS. Z. (2)wyjechali zP.w roku 1947. W latach 60. wskazaną działkę dzierżawiłS. B.. W dniu 10 kwietnia 1970 rokuS.iS.małżonkowieZ., na podstawie nieformalnej umowy sprzedaży, zbylidziałkę nr (...)na rzeczW. B., synaS.. Nabywca nie korzystał z tej nieruchomości, aS. B.przekazał jąM. G. (2), który na części działki zasadził las. Nasadzenia były wykonywane w latach 70.S. Z. (2)zmarł w dniu 23 maja 1981 roku, aS. Z. (1)– w dniu 14 stycznia 1993 roku. Obecnie władającymdziałką nr (...)jestM. G. (3).
Sąd wyjaśnił, że ustaleń poczynił głównie w oparciu o opinię geodezyjnąJ. S.i dokumenty, które pozwoliły na stwierdzenie, do kiedy rodzice wnioskodawcy byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem. Na tej podstawie przyjął, żeS.iS.małżonkowieZ.sprzedali działkę na podstawie nieformalnej umowyW. B.i od dnia 10 kwietnia 1970 roku nie byli już samoistnymi posiadaczami tej nieruchomości, co oznacza, że wniosek jest niezasadny w świetle przesłanek zart. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 rokuo uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.S.iS.małżonkowieZ.nie spełniali warunków przewidzianych w tym przepisie w dacie wejścia w życie ustawy, tj. dnia 4 listopada 1971 roku, skoro już w 1970 roku zbylidziałkę nr (...)W. B.. Umowa, na podstawie której to nastąpiło, nie przeniosła prawa własności, ale nastąpiło w ten sposób przeniesienie posiadania nieruchomości. MałżonkowieZ.utracili zamiar władania tą działką jak właściciele. W dacie 4 listopada 1971 roku samoistnym posiadaczem nieruchomości był jej nabywca –W. B.. Na to, że doszło do przekazania posiadania wskazuje późniejsze zagospodarowanie i przekształcenie w działkę leśną przez następców prawnychW. B., o czym świadczą wyniki oględzin. Las znajdujący na nieruchomości, jak podał biegłyJ. A., był nasadzany, a znajdujące się w niektórych miejscach tzw. samosiejki są znacznie młodsze od drzewostanu nasadzanego. Naturalne uzupełnienia drzewostanu wystąpiły w tych miejscach, w których nie przyjął się drzewostan nasadzany. Sąd nie dał wiary twierdzeniom wnioskodawcy, że po sprzedaży nieruchomościS.iS.małżonkowieZ.nadal uważali się za jej właścicieli, o czym miały świadczyć ich przyjazdy do miejscowościP.. Wizyty te były sporadyczne i służyły jedynie odwiedzaniu osób znajomych lub rodziny. Wnioskodawca nie kwestionował ani nie podważał nieformalnej umowy sprzedaży nieruchomości na rzeczW. B..
Orzeczenie o kosztach postępowania zapadło na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., a o wydatkach (kosztach opinii biegłych z zakresu geodezji i leśnictwa) – na podstawieart. 113 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 rokuo kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od tego orzeczenia wywiódł wnioskodawca, zarzucając Sądowi Rejonowemu:

1
naruszenieart. 65 § 1 i 2 k.c.przez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli stron nieformalnej umowy sprzedaży z dnia 10 kwietnia 1970 roku, polegającej na przyjęciu, żeS. Z. (1)skutecznie złożyła oświadczenie woli o sprzedażydziałki nr (...)i tym samym przeniosła jej posiadanie samoistne naW. B., podczas gdy z okoliczności sprawy, w szczególności z powodu braku podpisuS. Z. (1)pod umową wynika, że nie złożyła ona żadnego skutecznego oświadczenia woli w tej materii;

2
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, przez co doszło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, a w szczególności wyciągnięcie wniosku, że w dniu 4 listopada 1971 rokuS. Z. (1)wraz z mężem nie byli posiadaczami samoistnymidziałki (...), to jest:

- nieformalnej umowy sprzedaży z 1970 roku, przez przyjęcie, żeS. Z. (1), mimo że nie podpisała tej umowy (nie złożyła oświadczenia woli), to skutecznie wyzbyła się z tym dniem zamiaru posiadania samoistnegodziałki (...)na rzeczW. B.,
-decyzji nr (...), poprzez zignorowanie faktu, że jako władającadziałką (...)jest wymienionaS. Z. (1), jak również że o jej wydanie występowałS. B., a więc inna osoba niż wskazywany jako posiadacz samoistny w dniu 4 listopada 1971 rokuW. B.,
- dokumentu urzędowego (ustalenia stanu władania gruntami z 1990 roku), poprzez zignorowaniu faktu, że jako władającadziałką nr (...)jest wymienionaS. Z. (1), co zostało potwierdzone przez osobę trzecią;

3
naruszenieart. 244 § 1 i 2 k.p.c.poprzez brak ich zastosowania i przyjęcia – wbrew brzmieniu dokumentu urzędowego – żeS. Z. (1)nadal była w 1990 roku władającą (posiadaczem samoistnym)działki nr (...), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, żeS. Z. (1)nie była posiadaczem samoistnym tej nieruchomości.

Wskazując na to,A. Z. (1)wnosił o zmianę postanowienia w całości i orzeczenie, żeS.iS.małżonkowieZ.nabyli z mocy prawa, z dniem 4 listopada 1971 roku, własnośćdziałki nr (...), położonej w miejscowościP., gminaK., o powierzchni 4,72 ha, dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów oraz o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
UczestniczkaJ. G.wnosiła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja jest bezzasadna.
Wnioskodawca poprzez zarzuty naruszeniaart. 65 k.c.orazart. 233 i 244 k.p.c.dążył do wykazania, że na podstawie pisemnej umowy sprzedaży z dnia 10 kwietnia 1970 roku nie nastąpiło skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...), położonej w miejscowościP., gminaK.. W tej kwestii nie było jednak sporu, gdyż nie ulega wątpliwości, że umowa przenosząca własność nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego, pod rygorem nieważności (art. 158w zw. zart. 73 § 2 zdanie pierwsze k.c.). Warto przy tym zaznaczyć, że skoro wnioskodawca domagał się stwierdzenia, że małżonkowieZ.prawo własności tej nieruchomości nabyli dopiero w dniu 4 listopada 1971 roku, to oznacza, że w dacie 10 kwietnia 1970 roku byli oni jedynie jej posiadaczami. Przy takim założeniu należałoby uznać, że już z tej przyczyny nie mogli sprzedać działki. Dla oceny zasadności wniosku istotne było wyłącznie to, żeS.iS.małżonkowieZ., zawierając nieformalną umowę zW. B.(dotychczasowym dzierżawcą nieruchomości), faktycznie wyzbyli się posiadaniadziałki nr (...). Nie ma znaczenia wysokość uzgodnionej w tej umowie ceny ani też to, że na dokumencie widnieje podpis tylkoS. Z. (2), skoro oboje małżonkowie po zawarciu umowy nie władali już tą nieruchomością i nie wykonywali w stosunku do niej żadnych uprawnień o charakterze właścicielskim. Inaczej mówiąc, nieformalna umowa sprzedaży potwierdza wolę sprzedającego przeniesienia posiadania nieruchomości na inną osobę (kupującego).
Przepisart. 351 k.c.reguluje przeniesienie posiadania samoistnego na podmiot, który sprawuje faktyczne władztwo nad rzeczą jako posiadacz zależny lub dzierżyciel. Przeniesienie posiadania w ten sposób dochodzi do skutkusolo animopoprzez zawarcie umowy pomiędzy dotychczasowym posiadaczem samoistnym i podmiotem sprawującym faktyczne władztwo nad rzeczą, który zamierza uzyskać posiadanie samoistne. W umowie takiej dotychczasowy posiadacz samoistny powinien wyrazić wolę rezygnacji, a podmiot uzyskujący posiadanie samoistne powinien wyrazić wolę rozpoczęcia sprawowania faktycznego władztwa nad rzeczą w zakresie prawa własności. Posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem „umowa” nie uniemożliwia uznania za uzasadniony wniosku, że do przeniesienia posiadania w świetle powołanego przepisu potrzebne jest porozumienie, które nie musi być czynnością prawną. Tak zwana umowa o przeniesienie posiadania sporządzona w formie pisemnej wyraża bowiem wiedzę osób o zdarzeniu faktycznym i nie jest czynnością prawną zdolną na podstawieart. 56 k.c.wywrzeć skutki w zakresie posiadania (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 marca 2008 roku, I CSK 458/07, Legalis:150222).
O tym, że przeniesienie posiadania nieruchomości było zgodne także z intencjąS. Z. (1)świadczy to, że po zawarciu nieformalnej umowyW. B., a później jego ojciecS. B.iM. G. (3)samodzielnie decydowali o przeznaczeniu tego gruntu, sadząc na nim las. Znalazło to potwierdzenie w zeznaniachS. B.– brataW. B.(k.83v.) iM. G. (2)(k.93v.), w wynikach oględzin (k.100-100v.) i w opinii biegłegoJ. A.(k.101-101v.). Dowody te przeczą zeznaniom wnioskodawcy (k.33v.) i świadkaF. Z.(k.33v.), którzy starali się podważyć wersję takim o celowym i świadomym użytkowaniu działki, podnosząc że drzewostan powstał na niej samoistnie. Nie ulega też wątpliwości, żeS. Z. (1)iS. Z. (2)w dacie zawarcia umowy sprzedaży od wielu lat nie mieszkali już wP.i nigdy później nie wrócili tam na stałe, przyjeżdżając jedynie sporadycznie w odwiedziny. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego rodzice podjęli po 10 kwietnia 1970 roku jakiekolwiek działania władcze w odniesieniu dodziałki nr (...), w szczególności wskazujące na to, że w dacie 4 listopada 1971 roku czuli się jej właścicielami. Podniesiony przezA. Z. (1)dopiero na rozprawie apelacyjnej zarzut, w którym kwestionował autentyczność podpisuS. Z. (2)na umowie sprzedaży z dnia 10 kwietnia 1970 roku, był spóźniony i podlegał pominięciu, zgodnie zart. 381w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Wnioskodawca nie uwiarygodnił swojego twierdzenia, a uczestnikM. G. (3)od momentu wzięcia udziału w sprawie powoływał się na umowę (k. 65-66v., 69).A. Z. (1)miał więc możliwość wyjaśnienia tej okoliczności w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Pozostałe dokumenty, na które powołano się w apelacji, tj. decyzja z dnia 13 grudnia 1976 roku, Nr(...), wydana przez Naczelnika GminyK.(k.68) i „Protokół ustalenia stanu władania gruntami w związku z wykonaniem nowego pomiaru” sporządzony w dniach 18-20 kwietnia 1990 roku przez geodetęU. B., wyznaczoną przez(...)wP.R/O wR.(k.40-43), w związku z zarządzeniem Naczelnika Gminy wK.z dnia 8 lutego 1990 roku (k.39), dotyczą okresu po 4 listopada 1971 roku. Ponadto, zgodnie z przytoczonym przez wnioskodawcęart. 244 k.p.c., dokumenty urzędowe stanowią dowód wyłącznie tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Decyzja z dnia 13 grudnia 1976 roku dotyczy jedynie modyfikacji w ewidencji gruntów, polegającej na zmianie klasyfikacji obszaru o powierzchni 2,5 ha ziemi ornej w klasie VI na las w klasie VI w gospodarstwie nr 67. WskazanieS. Z. (1)jako władającej tym gruntem nie ma tu charakteru aktualnego ustalenia, ale stanowi powielenie danych z 1967 roku, przy czym już wtedy jako dzierżawcadziałki nr (...)wskazywany byłS. B.(k.38). Słusznie też zaznaczył uczestnikM. G. (3), że decyzja ta została wydana na wniosekS. B.i tylko jemu doręczona jako zainteresowanemu w sprawie. Okoliczność ta pośrednio potwierdza wersję, że nieruchomość pozostawała wówczas w posiadaniu rodzinyB.i to jej członkowie samodzielnie decydowali o przeznaczeniu gruntu. Uwagi te znajdują też zastosowanie do „Protokołu ustalenia stanu władania gruntami w związku z wykonaniem nowego pomiaru” sporządzonego w dniach 18-20 kwietnia 1990 roku, gdzie przeniesiono jedynie dotychczasową informację o tym, że władającymdziałką nr (...)jestS. Z. (1). Natomiast apelujący nietrafnie podnosił, że taki stan faktyczny został potwierdzony w tej dacie przez osobę trzecią, ponieważ analiza tego dokumentu prowadzi do wniosku, iż widniejący w rubryce 12 podpisF. C.jako osoby udzielającej wyjaśnień został umieszczony pod poz.(...)omyłkowo, w związku z błędnym przypisaniem władztwa naddziałką nr (...)S. Z. (1), która to pomyłka została od razu sprostowana.
Reasumując, nabycie tytułu prawnego w trybieart. 1 ust. l ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 roku Nr 27 poz. 250 ze zm.) wymaga przede wszystkim wykazania posiadania samoistnego nieruchomości (art. 336in princ.k.c.) w określonej dacie. Orzeczenie o nabyciu prawa własności na tej podstawie jest zatem wiążące (oczywiście poza wiążącym bezwzględnie faktem nabycia własności) tylko w zakresie prawotwórczego faktu posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 roku. Konsekwencją domniemania zart. 339 k.c.jest zaś to, że posiadającego rzecz, który z tego wyprowadza określone skutki prawne, obciąża ciężar dowodu faktu władania rzeczą. Dopiero, gdy ta okoliczność zostanie wykazana, dochodzi do odwrócenia ciężaru dowodu w ten sposób, że osoba kwestionująca samoistny charakter posiadania rzeczy przez osobę, która nią faktycznie włada, musi wykazać okoliczności podważające taki charakter posiadania przez nią rzeczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2014 roku, V CSK 386/13,LEX nr 1491140). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie udowodnił, żeS.iS.małżonkowieZ.byli w dniu 4 listopada 1971 roku posiadaczami samoistnymidziałki nr (...), położonej w miejscowościP..Z.materiał dowodowy wskazuje bowiem na to, że posiadania tego wyzbyli się oni w dniu 10 kwietnia 1970 roku, zawierając nieformalną umowę sprzedaży nieruchomości zW. B.– dotychczasowym dzierżawcą tego gruntu.
Mając to na uwadze, oddalono apelację na podstawieart. 385w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W oparciu o przepisart. 520 § 3 k.p.c.zasądzono odA. Z. (1)na rzeczJ. G.kwotę 600 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, ustalając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika uczestniczki według stawki minimalnej określonej w § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4, § 10 ust. 1 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku poz. 1804 ze zm.), w zw. z § 2 rozporządzenia zmieniającego z dnia 3 października 2016 roku (Dz. U. z 2016 roku poz. 1667), skoro istniała oczywista sprzeczność co do wyniku sprawy oczekiwanego przez wnioskodawcę i uczestniczkę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10,OSNC 2011/7-8/88).
SSO Rafał Adamczyk   SSO Cezary Klepacz   SSO Sławomir Buras

(...)