Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 279/17
Data wyroku: 2017-05-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Małgorzata Wojciechowska, Magdalena Bajor-Nadolska, Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.172 kc

Sygn. akt II Ca 279/17

POSTANOWIENIE
Dnia 26 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Magdalena Bajor-Nadolska (spr.)
Sędziowie: SSO Rafał Adamczyk, SSR del. Małgorzata Wojciechowska
Protokolant: st.sekr. sądowy Justyna Bińkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2017 r. sprawy
z wnioskuR. Ś.iT. Ś.
z udziałemR. K. (1),I. K.,K. M.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcyR. Ś.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie
z dnia 9 listopada 2016 r. sygn. akt I Ns 441/15
postanawia: I. oddalić apelację,
II. zasądzić odR. Ś.na rzeczR. K. (1)900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 279/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 9 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy w Jędrzejowie stwierdził, żeR.Ś.nabył z dniem 11 września 2007 roku przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wO.Starej, oznaczonej jakodziałka ewidencyjna numerem (...), o powierzchni 0,29 ha, a w pozostałej części co dodziałki o numerze (...)i o powierzchni 0,40 ha, wniosek oddalił.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, żedziałka numer (...)to sad stanowiący część siedliska, adziałka (...)to pole orne. Właścicielem gospodarstwa rolnego obejmującegodziałki (...)o pow. 0,2860 ha,(...)o pow. 0,1728 ha i(...)o pow. 0,8000 ha byłP. Ś.. Podczas czynności związanych z zakładaniem ewidencji gruntów w 1958 roku ujawniono faktyczny podział nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwai przypisano - działki oznaczone jako ½(...)o pow. 0,14 ha, ½(...)o pow. 0,08 ha i(...)
o pow. 0,40 haJ. Ś.s.P.a działki oznaczone jako ½(...)o pow. 0,15 ha, ½(...)o pow. 0,09 ha i(...)o pow. 0,40 haA. Ś. (1)c.P.. W wyniku uwłaszczeniaJ.iA.małżonkowieŚ.stali się właścicielami działek ½(...), ½(...),(...)oraz(...)(pow. 0,28ha) i(...)(pow.0,48ha) oraz(...)i(...)na podstawie aktu własności ziemi(...), natomiastA.iS.małżonkowieL.stali się właścicielami działek ½(...), ½(...)i(...)oraz(...),(...)
(...)na podstawie aktu własności ziemi(...). W wyniku aktualizacji ewidencji gruntów przeprowadzonej w latach 1986-1991działkę (...)połączono zdziałką (...)tworzącdziałkę (...)o powierzchni 0,68 ha. Utworzono teżdziałkę (...)o pow. 0,29 ha idziałkę (...)o pow. 0,17 ha, co do których jako posiadaczy wpisanoJ. Ś.iS. L. (1)w udziałach po ½ części. W rejestrze gruntówJ. Ś.figurował jako właścicieldziałki (...)o pow. 0,68 ha aS. L. (1)jako właścicieldziałki (...)o pow. 0,40 ha. W 1988 roku dla potrzeb założenia księgi wieczystej sporządzono mapę, na której przedstawionodziałki (...)jako stanowiące własnośćJ.iA.małżonkówŚ.a ponadto jako ich własnośćdziałkę (...)o powierzchni 0,80 ha, obejmującą także powierzchniędziałki (...). Na mapie przedstawiono równieżdziałkę (...)o pow. 0,28 ha. Działki te przypisano do aktu własności ziemi wydanego dlaJ.iA.małżonkówŚ.. Mapa ta służyła do założeniaksięgi wieczystej KW (...). W 1989 rokuR. Ś.nabył gospodarstwo rolne od swoich rodziców i został ujawniony jako właściciel wszystkich działek w tym(...)i(...)o pow. 0,80 ha.Działka (...)o pow. 0,80 ha nigdy nie istniała i nie figurowała w ewidencji gruntów.Działka (...)zawsze była użytkowana jako całość, była ogrodzona i zabudowana.Działka (...)to grunt orny, od strony zachodniej graniczy z działką wnioskodawcy oznaczoną numerem(...). Działki te stanowią jedną całość, bez miedzy. Były użytkowane jednolicie. Co najmniej od 1984 rokudziałka (...)była uprawiana przez rodziców wnioskodawcyJ.iA.małżonkówŚ.. Dokonali oni bowiem zamiany gruntów z małżonkamiA.iS. L. (1)w ten sposób, że przekazaliL.działkę (...)a sami objęli w posiadaniedziałkę (...). O zamianie zadecydowała dogodność położenia zamienianych działek w stosunku do innych gruntów przez nich uprawianych. Zamiana nigdy nie została sformalizowana. Każdy opłacał podatki za przypisany mu grunt. Podobnie było w przypadku dopłat unijnych gdzie każdy deklarował przypisane mu działki pomimo, że ich nie uprawiał. Tak jakR. Ś.przejął gospodarstwo po swoich rodzicach tak gospodarstwo po małżonkachL.przejął ich wnukR. K. (1).W 2005 rokuR. K. (1)zgłosiłdziałkę (...)jako obsianą żytem do(...)wJ.chociaż jej nie uprawiał, gdyż była ona w posiadaniuR. Ś., który jej jednak rolniczo nie wykorzystywał. W wyniku przeprowadzonej 25 października 2005 roku kontroli ujawniono fakt braku rolniczego wykorzystaniadziałki (...)i odebrano dopłatyR. K. (1). Wówczas zażądał on odR. Ś.zwrotudziałki (...)a sam oddał mudziałkę (...). Wnioskodawca jednak odmówił wydaniadziałki (...).
Wobec poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy uznał za zasadny wniosek o zasiedzeniedziałki (...), zaś za niezasadny wniosek o zasiedzeniedziałki (...). Zdaniem Sądu Rejonowego zamianadziałek (...)nie miała na celu przeniesienia ich własności. Stan władania nie był zgodny ze stanem wynikającym z dokumentów, każdy płacił podatki za swoje grunty w tymR. Ś.zadziałkę (...)aR. K. (1)zadziałkę (...). Każdy z nich deklarował do dopłat to co miał formalnie zapisane, dopiero gdyR. K. (1)cofnięto dotacje zażądał on przywrócenia stanu sprzed zamiany. O ile małżonkowieJ.iA. Ś. (2)posiadali całądziałkę (...)i mieli wolę władania nią jak właściciele to w odniesieniu dodziałki (...)takiej woli nie uzewnętrznili. Także późniejR. Ś.nie wykazywał żadnych zachowań świadczących o woli władania działką tylko dla siebie. Taką wolę ujawnił dopiero w 2007 roku, kiedy odmówił wydania działki. Dlatego też wniosek o zasiedzeniedziałki (...)został oddalony.
Od tego postanowienia wnioskodawcaR. Ś.wywiódł apelację. Zaskarżył postanowienie w zakresie punktu II. oddalającego wniosek o zasiedzeniedziałki (...)o powierzchni 0,40 arów. Apelujący zarzucił: sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią materiału dowodowego – jakoby wnioskodawca i jego żona a wcześniej rodzice wnioskodawcy nie byli samoistnymi posiadaczamidziałki (...)zarówno w zakresie fizycznego władztwa trwającego ponad 30 lat jak i w zakresie woli władania nią, chociaż świadkowie zeznawali, że czuli się oni właścicielami działki i respektowali umowę zamiany; sprzeczność w zakresie oceny dowodów zgromadzonych w sprawie IC 148/15 w zakresie oceny zeznań świadków co do okresu posiadania, chociaż w „posesoryjce” sąd nie badał tylko ostatniego stanu posiadania ale sięgał też do lat 70-tych i 80-tych; wyciagnięcie przez Sad rejonowy błędnych wniosków odnośnie ustalenia, że od 2004 roku wnioskodawca i jego poprzednicy prawni byli posiadaczamidziałki (...)i wypełniali status corpus i animus, zaś kwestia dopłat unijnych czy płacenia podatków z uwagi na błędy popełniane notoryjnie przez organy dadministracji, w tym geodezję, na przestrzenni 30 lat, same przez się nie wywierają ujemny skutek w zakresie zasadności żądania wnioskodawcy i są podstawą do oddalenia wniosku, co Sad uczynił nie słusznie gdyż kwestie podatków i dopłat mają charakter wtórny; nieuwzględnienie w rozważaniach, że nieformalna umowa zamiany gruntów miała charakter trwały, gdyżdziałka (...)byłą usytuowana miedzy działkami właścicielskimiR. Ś.i stanowi zwartą powierzchnię uprawną, a zatem zamiana gruntów miała charakter trwały, czego dowodem jest fakt, że gdyR. K. (1)zwrócił się o zwrot działki to spotkał się z odmową.
Skarżący wniósł o zmianę postanowienia i stwierdzenie, że małżonkowieR.iT. Ś.stali się przez zasiedzenie właścicielamidziałki (...), z dniem 11 listopada 2007 roku. Wniósł o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.
UczestnikR. K. (2)wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego dotyczące braku wykazania po stronieJ.iA.małżonkówŚ.a następnieR.iT.małżonkówŚ.woli władaniadziałką (...)w charakterze właścicielskim.
Do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie przepisart. 172§1 k.c.wymaga, trwającego przez czas określony w §2 tego artykułu, posiadania samoistnego, a zatem władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym treści prawa własności. Posiadacz musi mieć wolę władania nieruchomością tak jak właściciel, w więc traktować siebie jak właściciela. O posiadaniu samoistnym nie świadczy zatem długotrwały stan posiadania. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie. Ten element posiadania (animus rem sibi habendi) odróżnia posiadacza samoistnego od posiadacza zależnego, którego nawet długotrwałe posiadanie nie doprowadzi do zasiedzenia. Kwalifikacja posiadania jest kwestią faktu, wymagającą dokonania przez sąd odpowiednich ustaleń i wyciągnięcia z nich prawidłowych wniosków. Na korzyść posiadacza przemawiają domniemania, w tym zart.339 k.c., zgodnie z którym domniemywa się, że ten kto faktycznie rzeczą włada, jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie to jest wzruszalne, a jego obalenie dopuszczalne w każdym postępowaniu. Osoba kwestionująca samoistny charakter posiadania osoby, która faktycznie rzeczą włada, musi wykazać okoliczności podważające taki charakter posiadania.
W rozpoznawanej sprawiedziałką (...)władali od 1984 roku, małżonkowieJ.iA. Ś. (2)a następnie wnioskodawca ze swoją żoną. W 1984 roku został dokonana zamiana działki będącej własnością małżonkówL.(...)zdziałką (...)będącej własnością małżonkówŚ.. Fakt władaniadziałką (...)przez małżonkówŚ.był wykazany zeznaniami świadków, którzy w sposób jednoznaczny wskazywali na wieloletnie, spokojne posiadanie. Koniecznym było następnie ustalenie czy było to władanie samoistne, któremu uczestnikR. K. (1)zaprzeczył i zawnioskował na tę okoliczność szereg dowodów. W ocenie Sądu Okręgowego dokonane przez Sąd I instancji ustalenia pozwoliły na obalenie domniemania samoistnego posiadaniadziałki (...)przez małżonkówŚ..
Nie ulega wątpliwości, żedziałka (...)została objęta w posiadanie przezJ.iA.małżonkówŚ.w 1984 roku, po dokonaniu zamiany obejmującej też będącą ich własnościądziałkę (...). Zamiana była podyktowana położeniem poszczególnych działek w bezpośrednim sąsiedztwie z działkami będących własnością zamieniających się właścicieli i była to zamiana do użytkowania. Dokonanie takiej zamiany świadczy o świadomości poszczególnych właścicieli co do przysługującego im, na podstawie aktów własności ziemi, prawa własności do poszczególnych działek. Słusznie zwraca uwagę Sąd Rejonowy, że pomimo znacznego upływu czasu zamieniający się nie sformalizowali tej czynności i nadal każdy płacił podatki od przypisanych mu w dokumentacji geodezyjnej działek. Z zeznań świadków wynika, że małżonkowieJ.iA. Ś. (2)orazA.iS. L. (2)żyli w zgodzie i nie było między nimi sporów o działki. Żaden ze świadków zgłoszonych przez wnioskodawców nie znał jednak szczegółów umowy zamiany. Także najbliższy sąsiadR. D.. Natomiast z zeznań świadkaA. Z., który od urodzenia mieszka wS., wynika, żeS. L. (1)mówił, iżdziałka (...)jest jego własnością ale może ją sobie uparwiaćŚ.. Zamiana miała być dokonana w celu ułatwienia upraw (k.204). Podobnie, a więc o zamianie działek nie na zawsze, zeznawałaB. K., ale w przypadku tego świadka, należało ocenić moc dowodową jej zeznań z uwzględnieniem faktu zainteresowania rozstrzygnięciem sprawy na korzyść uczestnika, który jest jej synem.
Najbardziej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii samoistności posiadania mają jednak zeznania samego wnioskodawcy, który zeznał, że zamiana był „chyba na zawsze”. Równocześnie przyznał, że jak weszły dopłaty unijne przejął ondziałkę (...)ponieważL.zrezygnowali z jej uprawy i zeszli z niej, przy czym nie żądali zwrotudziałki (...)(k.217).W.zeznań wnioskodawcy jego wątpliwość co do trwałości nieformalnej umowy zamiany działek, wyrażająca się stwierdzeniem, „chyba na zawsze”, świadczy o braku podstaw do uznania, że posiadał ondziałkę (...)z wolą władania nią tak jak właściciel. Właściciel nie może mieć wątpliwości co do tego, że działka jest jego „na zawsze”. Jeżeli wnioskodawca ma wątpliwości czy zamiana była kategoryczna, to oznacza, że nie ma pewności czy może władać działką w sposób właścicielski. To wyklucza przypisanie mu woli władania tylko dla siebie. Zwrócić należy uwagę, żeS. L. (1)zrezygnował z uprawydziałki (...), którą wydał właścicielowi skoro zszedł z niej. Wnioskodawca przejąłz powrotem w posiadaniedziałkę (...). Potwierdza to nietrwałość umowy zamiany działek.W rezultacie należy uznać, że wnioskodawca jak i jego poprzednicy władalidziałką (...)tak ja posiadacze zależni. Mieli świadomość, że korzystają z działki małżonkówL., tak jak i oni mieli świadomość, że korzystają z działki będącej własnością małżonkówŚ.. Wnioskodawca nie twierdził aby przekazując mu działkę, rodzice poinformowali go o uprawnieniu do jej właścicielskiego posiadania. Z jego stanowiska wynika, że tak nie było skoro nie miał pewności co do charakteru nieformalnej umowy zamiany działek. Słusznie też Sąd Rejonowy uznał, że dopiero z momentem odmowy wydaniaS. L. (1)działki (...)wnioskodawca zamanifestował wolę władania działką w sposób właścicielski, ale miało to miejsce dopiero w 2007 roku. Prawo zezwala na zamianę charakteru posiadania, a zatem osoba, która posiadała nieruchomość w charakterze posiadacza zależnego może zmienić charakter tego posiadania na samoistne, ale wymaga to jawnego i jednoznacznego zamanifestowania swojej woli, w sposób czytelny dla otoczenia. Wnioskodawca zachował się w taki sposób dopiero w 2007 roku. Nie wykazał aby taką wolę przejawiał wcześniej. Można też interpretować postawę wnioskodawcy w ten sposób, że odmowa wydaniadziałki (...)świadczy o już wcześniej istniejącej woli władania nią dla siebie, tak jak właściciel. Wnioskodawca nie wykazał jednak, w którym momencie taka zmiana posiadania miała miejsce, a okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie innej daty, od tej którą wskazał Sąd Rejonowy.
O tym, że wnioskodawca nie traktował się tak jak właścicieldziałki (...)świadczy też fakt, że nie zgłaszał jej do dopłat unijnych. Okoliczność ta wbrew przekonaniu skarżącego nie ma w przedmiotowej sprawie drugorzędnego znaczenia. Wnioskodawca zgłosił do dopłat działkę stanowiącą jego własność(...), która na skutek zamiany do użytkowania została przekazana małżonkomL., a ci przekazali jąR. K. (1). Nie zgłaszał natomiastdziałki (...), która faktycznie pozostawała w jego posiadaniu. Wnioskodawca swoim wnioskiem o dopłaty objąłdziałkę (...)o powierzchni 0,68 ha, a zatem działkę powstałą z połączeniadziałek (...)(0,40ha) i(...)(0,28ha). Nie zgłaszał zatem areału 0,40 ha odpowiadającego sąsiedniejdziałce (...), której własność przysługiwała małżonkomL.. Ponadto przeprowadzona przez Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 25 października 2005 roku kontrola stanu działek dla potrzeb płatności bezpośrednich, wykazała, żedziałka (...)nie była użytkowana rolniczo na dzień 30 czerwca 2003 roku, co wskazuje na niejednakowy sposób gospodarowania działkami własnymi i działką pochodząca z zamiany gruntów. Dodać należy, że nie zasługują na wiarę zeznania wnioskodawcy, w których twierdzi o niedomaganiu się przezS. L. (1)zwrotudziałki (...).P.temu zeznania uczestnikaR. K. (1)i świadkaB. K.. Również z zenan świadków w sprawie o ochronę posiadania wynika, że miała miejsce w 2006 roku interwencja żyjącego jeszcze wtedyS. L. (1), którego wnioskodawca wyprosił z pola. Od tego momentu zaczęły się między stronami spory.
Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzut naruszenia prawa procesowego z uwagi na to, że Sąd Rejonowy nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów i wyprowadził z nich niewadliwe wnioski, które nie pozostają w sprzeczności z treścią dowodów i nie są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Ocena dowodów zgromadzonych w tej sprawie nie pozostaje też w sprzeczności z ustaleniami sądu dokonanymi w sprawie IC 148/15. Należy podkreślić, że charakter tamtej sprawy, która dotyczyła przywrócenia posiadania ograniczał zakres ustaleń do kwestii ostatniego stanu spokojnego posiadania, a ustalenia sięgające lat wcześniejszych wynikały tylko z potrzeby wyjaśnienia źródła konfliktu miedzy strona. Ustalenia w tamtej sprawie nie były wiążące w sprawie o zasiedzenie.
Dodać należy, że nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonych dowodach postulowany przez wnioskodawcę początek biegu terminu zasiedzenia. Jak ustalił Sąd Rejonowy objęcie w posiadaniedziałki (...)przez rodzinęŚ.nastąpiło dopiero po dokonaniu zamiany w 1984 roku. Wnioskodawca nie może też tłumaczyć woli władania działką dla siebie błędami organów administracji i geodetów. W wyniku tych błędów przypisanodziałkę (...)o powierzchni 0,40 ha dodziałki (...)tworząc działkę o powierzchni 0,80 ha i numerze(...)Pozostawiono także jako odrębnądziałkę (...)o powierzchni 0,28 ha, która geodezyjnie była połączona zdziałką (...)i tworzyładziałkę (...)o powierzchni 0,68 ha. W wyniku błedów powiększono przynależne wnioskodawcy gospodarstwo rolne o 0,40 ha. Wnioskodawca miał natomiast świadomość co do powierzchni gospodarstwa i przysługującej mudziałki (...)o powierzchni 0,68 ha skoro te działkę zgłaszał do dopłat a niedziałkę (...)o powierzchni 0,80 ha, która nigdy w dokumentach geodezyjnych nie została zaewidencjonowana.
Reasumując, Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Rejonowego dotyczący braku woli właścicielskiego władaniadziałką (...)o powierzchni 0,40 ha przez wnioskodawcę jak i przez jego poprzedników prawnych.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397§1 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520§3 k.p.c.w zw. zart. 391§1 k.p.c.Między wnioskodawcą żądającym stwierdzenia zasiedzenia a uczestnikiem domagającym się oddalenia tego wniosku istniała sprzeczność interesów. Koszty poniesione przez uczestnika w postępowaniu apelacyjnym odpowiadają kosztom wynagrodzenia reprezentującego go pełnomocnik i zostały ustalone na podstawie § 5 pkt 1 w zw. z §2 pkt 5 w zw. z §10 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800 ze zm.).
SSO Rafał Adamczyk SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Małgorzata Wojciechowska(del)