Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1652/16
Data wyroku: 2017-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: art. 210 k.c.

Sygn. akt III Ca 1652/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 marca 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi:

I
ustalił, że w skład majątku wspólnegoM. I., córkiJ. J.iD. M.orazA. P., synaE.iZ., którego wspólność ustała wskutek wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi - Widzewa w Łodzi z dnia 28 maja 2010 roku wydanego w sprawie o sygn. akt VI RC 13/09 o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, wchodzą następujące składniki:

1
nieruchomość położona wŁ.przyulicy (...), dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzona jestksięga wieczysta numer (...)o wartości 148.000 zł,

2
nieruchomość położona wB.przyulicy (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Brzezinach prowadzona jestksięga wieczysta numer (...)o wartości 154.000 zł,

3
nieruchomość położona wM.(gminaR.), składająca się z działek o numerach ewidencyjnych: 455/5, 455/6, 455/7, 455/8, 455/12, 455/13, 455/14, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta numer (...)o wartości 44.000 zł,

4
nieruchomość położona wM.(gminaR.), składająca się z działki onumerze ewidencyjnym (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jestksięga wieczysta numer (...)o wartości 12.000 zł,

5
spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wŁ.przyulicy (...)z(...)oraz spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu garażu numer (...)położonego wŁ.przyulicy (...)z(...)o łącznej wartości 342.000 zł,

6
telewizormarki P. (...)” o wartości 500 zł,

7
telewizor markiD.o wartości 100 zł,

8
zmywarka o wartości 150 zł,

9
pralka automatyczna o wartości 200 zł,

10
komplet wypoczynkowy 3-częściowy o wartości 500 zł,

11
meble produkcji włoskiej o łącznej wartości 1000 zł,

12
meble w sypialni o wartości 500 zł,

13
meble kuchenne w zabudowie o wartości 1500 zł,

14
samochód markiF.USAT., rok prod. 1996,nr rej. (...), nr VIN(...)o wartości 4300 zł;

II
ustalił, żeM. I.dokonała wydatku z majątku odrębnego na majątek wspólny – spółdzielcze własnościowe prawa do lokali opisane w punkcie I podpunkt 5 niniejszego postanowienia, w wysokości 3506,30 zł;

III
dokonał podziału majątku wspólnegoM. I.iA. P.w ten sposób, że:

1
składniki opisane w punkcie I podpunkt 1) do 3) oraz podpunkt 14) postanowienia przyznać na wyłączną własnośćA. P.,

2
składniki opisane w punkcie I podpunkt 4) do 13) postanowienia przyznać na wyłączną własnośćM. I.,

IV
zasądził odA. P.na rzeczM. I.kwotę 18.404,74 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności;

V
przyznał adwokatowiZ. H.tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu uczestniczceM. I.kwotę 8856 zł, którą nakazuje wypłacić z środków Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi;

VI
nie obciążył wnioskodawcy i uczestniczki tymczasowo wyłożonymi przez Skarb Państwa wydatkami;

VII
ustalił, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą w pozostałym zakresie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Apelacje od powyższego postanowienia złożyli wnioskodawca i uczestniczka postępowania.
Wnioskodawca zaskarżył przedmiotowe orzeczenie w części dotyczącej przyznania jemu składnika majątku opisanego w punkcie I postanowienia podpunkt 3 t.j. nieruchomość położoną wM.( gminaR.) , składającą się z działek o numerach ewidencyjnych:,455/6, 455/7,455/8,455/12,455/13,455/14, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach prowadzona jest księga wieczysta numer KI 1L/(...)o wartości 44 000,00 zł. oraz w zakresie punktu IV t.j. zasądzającego odA. P.na rzeczM. I.kwotę 18 404,74 zł. tytułem spłaty , płatną w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności.
Wnioskodawca sformułował wniosek o zmianę postanowienia w zaskarżonej części w następujący sposób :
- w punkcie III podpunkt 1 poprzez przyznanie na wyłączną własnośćA. P.tylko składników majątku opisanych w punkcie I postanowienia podpunkt 1 , 2 i 14,
- w punkcie IV w ten sposób, iż to odM. I.zasądzić na rzeczA. P.kwotę 25 595,26 zł. tytułem spłaty , płatnej w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności.
Uczestniczka postępowania zaskarżyła powyższe orzeczenie w części dotyczącej: nie ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi samochód ciężarowy markiF. (...)onr rej. (...)o wartości 6.800,- zł., nie przyznania na własność wnioskodawcy(...)onr rej. (...), nie przyznania uczestniczce na wyłączną własność nieruchomości położonej wMędrowie składającej się z działek o numerach ewidencyjnych : 455/5, 455/6, 455/7, 455/8,455/12, 455/13 i 455/14 o wartości 44.000,- zł oraz w części nie uwzględniającej żądania zwrotu na rzecz uczestniczki wartości wynagrodzenia tytułem korzystania przez wnioskodawcę przy prowadzonej działalności gospodarczej z przypadającego uczestniczce udziału we własności nieruchomości położonej wB.,
Uczestniczka podniosła następujące zarzuty :
- nie uwzględnienie, że w skład majątku wspólnego stron wchodzi samochód ciężarowy markiF. (...)onr rej. (...)nabyty w trakcie trwania wspólności ustawowej o wartości 6.800,- zł i nie przyznanie go na własność wnioskodawcy w sytuacji gdy następnie po ustanowieniu rozdzielności majątkowej został on sprzedany w postępowaniu egzekucyjnym na poczet zaspokojenia długów obciążających wyłącznie wnioskodawcę;
- nie ustalenie obowiązku zwrotu przez wnioskodawcę uczestniczce wynagrodzenia za wyłączne korzystanie dla celów prowadzonej działalności gospodarczej na własny rachunek z nieruchomości położonej wB.w wysokości 20.312,-zł.;
- nie przyznanie na wyłączną własność uczestniczce nieruchomości położonej wM.( gminaR.) składającej się z działek o numerach ewidencyj¬nych : 455/5, 455/6, 455/7, 455/8, 455/12, 455/13 i 455/14, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach praowadzona jest księga wieczysta o numerze:(...), o wartości 44.000,- zł, pomimo, iż strony zgodnie wnosiły o przyznanie tego składnika majątkowego na własność uczestniczce oraz faktu, że jest ona wyłącznie wykorzystywana przez uczestniczkę i służy zaspokajaniu jej praw do ubezpieczenia społecznego.
W oparciu o te zarzuty uczestniczka postępowania wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez :
- ustalenie, iż w skład majątku wspólnego stron wchodzi samochód ciężarowy markiF. (...)onr rej. (...)o wartości 6.800,- zł i przyznanie go na wyłączną własność wnioskodawcy,
- przyznanie na wyłączną własność uczestniczce nieruchomości położonej wM.( gminaR.) opisanej w punkcie I. 3 postanowienia,
- ustalenie, że wnioskodawca winien zwrócić uczestniczce kwotę 20.312,- zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie na poczet własnej działalności gospodarczej z udziału uczestniczki we własności nieruchomości położonej wB.,
- wyrównanie wartości udziału w majątku wspólnym wnioskodawcy poprzez zobowiązanie uczestniczki do zapłaty na poczet wnioskodawcy kwoty 5.143,26 zł, płatnej w terminie miesiąca od dnia wydania orzeczenia w postępowaniu odwoławczym.
W odpowiedzi na apelację uczestniczki postępowania wnioskodawca wniósł o jej oddalenie w części dotyczącej żądania zwrotu przez wnioskodawcę wynagrodzenia za wyłączne korzystanie z nieruchomości położonej wB.w wysokości 20312 złotych.
Podczas rozprawy apelacyjnej w dniu 14 lutego 2017 roku uczestniczka postępowania przyłączyła się do apelacji wnioskodawcy w części obejmującej nieruchomość wM..
Z kolei uczestnik postępowaniaM. S.wniósł o oddalenie obu apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje są niezasadne.
Ustalenia faktyczne, jak również ocena prawna przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Rejonowy, znajdują pełną akceptację Sądu Okręgowego.
W pierwszej kolejności rozważenia wymagały zarzuty podniesione w apelacji wnioskodawcy, w ramach których kwestionuje on przyznanie jemu nieruchomości położonej wM.(gminaR.), składająca się z działek o numerach ewidencyjnych: 455/5, 455/6, 455/7, 455/8, 455/12, 455/13, 455/14. Skarżący wywiódł, że przyznanie mu opisanej nieruchomości zamiast uczestniczce postępowania pozbawi ją możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, a przez to w konsekwencji kontynuowania ubezpieczenia Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
W ocenie Sądu Okręgowego stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem pomija ono interes wierzyciela wnioskodawcyM. S., który bierze udział w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. Podkreślić należy, iż wierzyciel może poszukiwać zaspokojenia z przedmiotów, które w wyniku podziału majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka otrzymał dłużnik, z sumy pieniężnej otrzymanej przez dłużnika od jego małżonka tytułem spłaty lub dopłaty lub z wierzytelności, jaka z tytułu spłaty lub dopłaty przysługuje dłużnikowi od jego małżonka. Uczestnik postępowaniaM. S.prowadził już przeciwko wnioskodawcy egzekucję z opisanej nieruchomości, która jednakże została umorzona z mocy prawa na skutek niezłożenia przez wierzyciela tytułu wykonawczego przeciwko małżonkowi dłużnika. Nie można przy tym nie dostrzec, że przyznanie w wyniku podziału majątku wspólnego dokonanego orzeczeniem sądu przedmiotowej nieruchomości na wyłączną własność uczestniczce postępowania wyłączy możliwość zaspokojenia się wierzyciela z przedmiotu, który gdyby nie to zdarzenie, mógł służyć jego zaspokojeniu. W interesie wierzyciela jest zatem, żeby przedmiot ten został w wyniku podziału majątku wspólnego przyznany dłużnikowi. W tych okolicznościach, wzgląd na interes uczestnika postępowaniaM. S.nakazuje przyznanie przedmiotowej nieruchomości wnioskodawcy pomimo wniosków przeciwnych w tym zakresie wyrażonych przez niego i uczestniczkę postępowania.
W związku z powyższym, wobec braku podstaw do przyznania opisanego składnika majątku na własność uczestniczki postępowania, nie zachodziły również przesłanki do skorygowania zaskarżonego postanowienia w części odnoszącej się do wysokości spłat pomiędzy byłymi małżonkami w sposób postulowany w apelacji.
Przechodząc do rozważań nad apelacją uczestniczki postępowania w pierwszej kolejności należy podkreślić, iż nie ma potrzeby odniesienia się przez odrębnie do zarzutu dotyczącego przyznania wnioskodawcy nieruchomości położonej wM.(gminaR.), składająca się z działek o numerach ewidencyjnych: 455/5, 455/6, 455/7, 455/8, 455/12, 455/13, 455/14, gdyż kwestia ta była już przedmiotem szczegółowej analizy Sądu Okręgowego w ramach identycznie sformułowanego zarzutu w apelacji wnioskodawcy.
Jeśli chodzi o kolejny zarzut wywiedziony w apelacji uczestniczki postępowania dotyczący nie zaliczenia do majątku wspólnego byłych małżonków samochoduF. (...)pomimo, iż został on nabyty w trakcie trwania wspólności ustawowej wyrazić należy przekonanie, że jest on w całości pozbawiony racji. Trzeba zwrócić uwagę, że podział majątku wspólnego obejmuje tylko takie przedmioty majątkowe, które były składnikami majątku wspólnego w chwili ustania wspólności ustawowej i które istnieją w chwili dokonywania podziału. Nie uwzględnia się przy podziale majątku takich składników majątkowych, które zostały w czasie trwania wspólności zużyte w normalny sposób lub zbyte zgodnie z przepisami o zarządzie wspólnym. Jeżeli natomiast pewne składniki majątku zostały zbyte przez jednego z małżonków, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do samochoduF. (...)to do majątku wspólnego należy zaliczyć ich wartość i dokonać podziału. Stąd też Sąd Rejonowy biorąc pod uwagę tę okoliczność prawidłowo rozliczył wartość pojazdu uwzględniając w ostatecznej wysokości wzajemnych spłat między byłymi małżonkami połowę jego wartości.
Nie można także zgodzić się ze skarżącą, że wnioskodawca winien jej zapłacić wskazaną w apelacji kwotę wynagrodzenia z tytułu korzystania z udziału uczestniczki we własności nieruchomości położonej wB.. Uczestniczka postępowania swojej racji upatruje w ustawowym uprawnieniu współwłaściciela rzeczy wspólnej do żądania rozliczenia pożytków i innych przychodów związanych z tą rzeczą. Ustosunkowując się do tego problemu przede wszystkim podkreślić należy, iż uczestniczka postępowania nie zdołała wykazać, że wnioskodawca wykorzystywał nieruchomość wB.do celów związanych z działalnością gospodarczą. Zaprzeczył temu również sam wnioskodawca. Tymczasem za podstawę rozliczenia pożytków należy przyjąć pożytki rzeczywiste, a nie potencjalne, możliwe do uzyskania i już choćby z tego względu żądanie skarżącej w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Wreszcie, należy mieć na uwadze, iż przepisart. 207 k.c.regulujący wzajemne rozliczenia pomiędzy współwłaścicielami z pożytków i innych przychodów z rzeczy wspólnej ma charakter dyspozytywny. Wyrażona w nim zasada partycypacji przez współwłaścicieli w pożytkach i przychodach, jakie przynosi nieruchomość wspólna i w związanych z nią wydatkach i ciężarach nie ma zatem zastosowania, gdy dochodzi w drodze umowy między współwłaścicielami czy też w drodze orzeczenia sądowego do dokonania podziału rzeczy do korzystania, a więc do tzw. podziału quoad usum, w rezultacie którego każdy ze współwłaścicieli na zasadzie wyłączności korzysta z określonej fizycznie części nieruchomości. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie o sygnaturze akt XII C 2258/06 ustalił, iż po rozwodzieM. P.będzie przysługiwało prawo do wyłącznego korzystania zlokalu mieszkalnego numer (...)wraz z garażem położonym wŁ.przyulicy (...), zaśA. P.prawo do wyłącznego korzystania z nieruchomości położonej wB.. Powyższe przesądza, iż pomiędzy byłymi małżonkami w drodze orzeczenia sądowego doszło w istocie do podziału quoad usum w zakresie wymienionych nieruchomości wspólnych, wobec czego nie ma podstaw do rozliczenia między nimi pożytków z tytułu korzystania przez wnioskodawcę z nieruchomości wB.z wyłączeniem uczestniczki i na odwrót. Podział quoad usum polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli otrzymuje do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część nieruchomości. Każdy więc oddzielnie używa swojej części i oddzielnie czerpie z niej pożytki. Prowadzi to w konsekwencji również do wniosku, że w takim też zakresie każdy ze współwłaścicieli, używając fizycznie wydzielonej części ponosi wszystkie wydatki związane z eksploatacją tej części. Taka sama zasada powinna obowiązywać w odniesieniu do rozdziału pożytków, jakie każdy ze współwłaścicieli uzyskuje na fizycznie wydzielonej część nieruchomości, przydzielonej do używania.
Z przedstawionych powodów Sąd Okręgowy uznał, iż obie apelacje nie zawierają uzasadnionych zarzutów mogących podważyć stanowisko Sądu Rejonowego, a tym samym jako bezzasadne podlegają oddaleniu na podstawieart. 385w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż wszyscy uczestniczy postępowania byli w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania, a ich interesy były wspólne, gdyż zmierzały do uregulowania stosunków majątkowych między nimi.
Sąd Okręgowy przyznał także pełnomocnikowi uczestniczkiM. I.adw.Z. H.kwotę 4428 złotych tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie§ 2w związku z§ 6 pkt 7, § 7 ust. 1 pkt 10 i § 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. 2013 poz. 461 t.j.).