Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 50/17
Data wyroku: 2017-03-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Iwona Podwójniak, Antoni Smus
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 kc

Sygn. akt I Ca 50/17

POSTANOWIENIE
Dnia 1 marca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
Sędziowie SSO Antoni Smus
SSO Iwona Podwójniak
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 roku w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z wnioskuB. K.
z udziałemA. Ł.,T. C.iJ. M.
o rozgraniczenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Sieradzu
z dnia 4 listopada 2016 roku, sygnatura akt I Ns 816/15
postanawia:
zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sieradzu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I Ca 50/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu w sprawie z wnioskuB. K.z udziałemA. Ł.,T. C.iJ. M.dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonych w miejscowościB., gminaB.: oznaczonej jakodziałka (...)stanowiącej własnośćB. K.iA. Ł., dla której nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów i oznaczonej jakodziałka (...)stanowiącej własnośćT. C.iJ. M., dla której w Sądzie Rejonowym w Sieradzu prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...)w ten sposób, że przebieg granicy ustalił według linii koloru czerwonego od punktu 20 przez punkt 21 do punktu 22 zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłego geodetęB. Z.wpisaną do ewidencji(...) Ośrodka (...)w dniu 29 stycznia 2016 roku pod nr P.(...)(...)(pkt 1), wydatkami postępowania obciążył wnioskodawczynięB. K., pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu (pkt 2) oraz ustalił, iż pozostałe koszty postępowania sądowego ponoszą zainteresowani w zakresie dotychczas przez nich wydatkowanym (pkt 3).
Rozstrzygnięcie zapadło po następujących ustaleniach i wnioskach.
Burmistrz Gminy i MiastaB.postanowieniem z dnia 31 marca 2015 roku wszczął postępowanie o rozgraniczenie pomiędzy działkami położonymi w miejscowościB., gminaB., oznaczonymi numerami:(...)będącą własnościąB. K.iA. Ł.i(...)należącą doT. C.iJ. M..
GeodetaW. G.wyznaczyła pomiędzy opisanymi nieruchomościami granicę: według danych archiwalnych i wskazaniaT. C.od punktu lg-(...), według wskazaniaS. K.(pełnomocnika wnioskodawczyni) od punktu 1K-(...)oraz według stanu użytkowania od punktu 1U-(...).
Właściciele nieruchomości nie zawarli ugody co do przebiegu granicy.
B. K.w 1/2 iA. Ł.w 1/2 są współwłaścicielami zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowościB.oznaczonej numeremdziałki (...), dla której nie ma założonej księgi wieczystej. Natomiast zabudowana nieruchomość onumerze geodezyjnym (...)stanowi współwłasnośćT. C.w 3/4 części iJ. M.w 1/4 części. Dla wymienionej nieruchomości prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...).
Biegły z zakresu geodezji wskazał, że granica pomiędzydziałkami (...)ustalona według stanu prawnego wynikającego z dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej(...)oraz dowodów pomiarowych operatu do założenia ewidencji gruntów przebiega przez punkty 20-21, 21-22 i oznaczył ją na mapie kolorem czerwonym.
Sąd rejonowy oparł się na opinii biegłego geodetyB. Z.. Sąd wskazał, że biegły w sposób szczegółowy przeanalizował dostępną dokumentację geodezyjną i wytyczył przebieg granicy ewidencyjnej.
Dalej sąd pierwszej instancji podniósł, że przepisart. 153 k.c.wskazuje trzy kryteria rozgraniczenia (stan prawny, ostatni spokojny stan posiadania, wszelkie okoliczności), przy czym każde poprzednie ma priorytet przed następnym. Dopiero zatem po stwierdzeniu, że stanu prawnego nie można ustalić, rozgraniczenia dokonuje się w oparciu o spokojny stan posiadania, tj. ustabilizowany. Gdyby zaś i spokojnego stanu posiadania nie można było stwierdzić, dopuszczalne będzie ustalenie granic w oparciu o wszelkie okoliczności.
Gdy granice staną się więc sporne, ich ustalenia dokonuje się w oparciu o stan prawny, to jest według stanu własności nieruchomości (w tym do miejsca na gruncie, do którego sięga prawo własności poszczególnych właścicieli sąsiadujących gruntów stosownie do ich tytułów własności).
Następnie sąd wskazał, że, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w niniejszej sprawie możliwe jest zastosowanie pierwszego ze wskazanych w treści przepisuart. 153 k.c.kryteriów i ustalenie przebiegu granicy nieruchomości według stanu prawnego. Znalazło to potwierdzenie w opiniach sporządzonych przez biegłegoB. Z.i w opinii technicznej geodetyW. G., wykonanej w toku postępowania administracyjnego. Dokonując własnych pomiarów, na zlecenie Sądu, biegły ustalił, iż granica międzydziałkami (...)odpowiada granicy prawnej i przebiega z punktu 20 przez punkt 21 do punktu 22.
W toku postępowania nikt nie wnosił zarzutów zasiedzenia przygranicznych pasów gruntu i nie wykazywał, że takie zasiedzenie jest możliwe.
Mając na uwadze powyższe – wobec możliwości ustalenia granic zgodnie ze stanem prawnym nieruchomości – Sąd na podstawieart. 153 k.c.orzekł jak w punkcie 1. postanowienia.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 520 § 1 i § 2 k.p.c.Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, w tym również uzupełniającej, wynikało wyłącznie z działań pełnomocnika wnioskodawczyni, tym samym toB. K.powinna ponieść koszty z tym związane. Wszyscy inni zainteresowani nie kwestionowali granicy ustalonej w postępowaniu administracyjnym. Sąd uznał zatem, iż wobec wyniku sprawy i uznania za nieuzasadnione twierdzeń pełnomocnika wnioskodawcy, rozstrzygnięcie w zakresie obciążenia wnioskodawczyni całością wydatków poniesionych w sprawie jest słuszne, o czym orzeczono stosownie doart. 83 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnychw zw. z art. 113 ust. 1 tejże ustawy. W pozostałym zaś zakresie Sąd uznał, iż koszty związane ze swym udziałem w sprawie zainteresowani powinni ponieść we własnym zakresie (art. 520 § 1 k.p.c.).
Apelację złożyła wnioskodawczyni. Zaskarżyła postanowienie w całości. Zarzuciła pominięcie istotnych dokumentów, faktów i wniosków dowodowych. Wniosła o uchylenie postanowienia w całości.
W uzasadnieniu wskazała, że biegły nie dołożył należytej staranności, nie dotarł do wielu ważnych dokumentów w sprawie. Dalej podała, że nieprawdą jest, żedziałka nr (...)nie posiada księgi wieczystej – podała numer księgi wieczystej –(...). Dalej odwołała się do mapy do celów projektowych z 1986 roku oraz mapy do wykonania sieci energetycznych. Wskazała też, że rozgraniczenie odbyło się bez powiadomienia właścicieladziałki nr (...)i bez jej obecności i zgody. Ponadto uczestniczkaC.zwracała się do jej ojcaE. Ł.z prośbą o wyrażenie zgody na podłączenie się do słupa energetycznego stojącego na jegodziałce o numerze (...). Wreszcie podniosła, że ponieważ jedna ze stron postępowania jest pracownikiem Urzędu Gminy i MiastaB.może zachodzić podejrzenie o stronniczość urzędu i mataczenie w dokumentacji.
W odpowiedzi na apelację uczestniczki postępowaniaT. C.iJ. M.wniosły o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Wskazały, że sąd w sposób prawidłowy ustalił przebieg granicy biorąc pod uwagę stan prawny.
Sąd Okręgowy zważył:
Rozstrzygnięcie podjęte przez sąd pierwszej instancji nie może się ostać, co wynika z faktu, że sprawa nie została należycie zbadana. Mianowicie, sąd rejonowy dokonał rozgraniczeniadziałek (...)przyjmując kryterium stanu prawnego, chociaż w ogóle w istocie rzeczy nie wyjaśnił podstaw ustalenia w tym zakresie, opierając orzeczenie na opinii biegłego geodety, który ustalił przebieg granicy między działkami jak wyżej na podstawie danych ewidencji gruntów. Rejestr gruntów ma natomiast jedynie charakter deklaratoryjny, odzwierciedla wyłącznie dane wynikające z przedłożonych organowi dokumentów, nie służy natomiast rozstrzyganiu sporów o prawo własności do gruntu i praw tych nie przyznaje, nie weryfikuje też dokumentów stanowiących podstawę zmian pod tym kątem. Dane z ewidencji gruntów same przez się nie tworzą stanu prawnego i nie mają decydującego znaczenia dla określenia granic prawa własności i jego zasięgu. Stan prawny w rozumieniuart. 153 k.c., który jest podstawą ustalenia spornej granicy, kształtują wszystkie zdarzenia prawne (czynności prawne, decyzje administracyjne, orzeczenia sądowe, wynikające bezpośrednio z przepisu prawa), które według przepisów prawa materialnego mają wpływ na zakres – co do powierzchni – prawa własności sąsiadujących ze sobą nieruchomości, nie wyłączając czynności dotyczących ustalenia przebiegu samej granicy w postępowaniach rozgraniczeniowych.
Co prawda w niniejszej sprawy biegły geodeta w wydanej opinii, wskazując przebieg granicy według stanu prawnego, odwołał się do dokumentów znajdujących się wksiędze wieczystej (...), którą objęta jestdziałka (...), a także właśnie do dowodów pomiarowych z operatu do założenia ewidencji gruntów, niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy taki stan nie mógł być wystarczający dla dokonania wyczerpujących ocen co do kryterium stanu prawnego jako podstawy rozgraniczenia.
Punktem wyjścia dalszych rozważań w tej kwestii jest fakt, sąd rejonowy w ogóle nie zajął się sprawą podstaw prawa własności właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Oczywistym jest, że w postępowaniu o rozgraniczenie biorą udział właściciele nieruchomości, których dotyczy postępowanie. W sprawie przedstawione winny być tytuły prawa własności. W niniejszej sprawie nie zostały dołączone żadne takie dokumenty. Odnośniedziałki (...)to sąd podaje, że współwłaścicielami jej sąB. K.w 1/2 iA. Ł.w 1/2 i że nieruchomość ta nie ma urządzonej księgi wieczystej. Co dodziałki (...), to podaje, że działka ma urządzonąksięgę wieczystą (...).
Przepisart. 607 k.p.c.nakazuje do wniosków dotyczących nieruchomości, ujawnionych w księdze wieczystej dołączyć odpis, co nie zostało uczynione i sąd nie podjął żadnych działań dla zapewnienia realizacji takiej powinności. Natomiast co się tyczydziałki (...), to w ogóle sąd w żaden sposób nie zweryfikował legitymacjiB. K.iA. Ł.. Podał również, że dla tej działki nie ma urządzonej księgi wieczystej, gdy tymczasem – jak wynika ze wskazania apelującej taka księga jest urządzona –(...).
Pomijając powyższe, w sprawie zostało ujawnione, że przynajmniej jedna z rozgraniczanych działek – oznaczona numerem(...)– objęta była aktem własności ziemi stwierdzającym, żeE. Ł.i jego żonaI. Ł.– prawdopodobnie rodzice wnioskodawczyni i uczestnikaA. Ł.– stali się jej właścicielami z mocy samego prawa – w trybie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Okoliczność jak wyżej przy ustalaniu stanu prawnego granic – w braku powołania na późniejsze, tj. po dacie wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej – 4 listopada 1971 roku – zmiany stanu prawnego z mocy prawa – winna być zaś być wzięta pod uwagę przez sąd jako przesłanka rozstrzygnięcia, z uwagi na to, że nabycie własności przez uwłaszczenie następujeex lege, ma zatem charakter prawotwórczy. Wydanie aktu własności ziemi było – przynajmniej według dotychczasowych ustaleń – ostatnim zdarzeniem, które według przepisów prawa materialnego, miało wpływ na zakres prawa własności sąsiadujących ze sobą nieruchomości.
W razie wydania na graniczne grunty aktów własności ziemi – przynajmniej na jeden – stan prawny nieruchomości wynika ze stanu samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 roku. Samoistny posiadacz nabywał własność nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo w stosunku do posiadanej nieruchomości w dniu jej wejścia w życie, nawet jeżeli granice ewidencyjne uwłaszczonych działek miały odmienny przebieg.
Na podstawie uwłaszczenia dochodziło do nabycia nieruchomości w takiej wielkości, w jakiej była posiadana na dzień wejścia w życie ustawy, czyli na 4 listopada 1971 roku. Zgodnie z przepisem art. 12 ust. 7 ustawy uwłaszczeniowej stan posiadania rolników oraz powierzchnię nieruchomości określa się według danych zawartych w ewidencji gruntów z uwzględnieniem zmian w stanie samoistnego posiadania, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 kwietnia 1975 roku, III CZP 92/74 (OSNC 1976, nr 3, poz. 34) jednoznacznie stwierdził, że uwłaszczenie na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku następowałoex lege, a decyzja administracyjna – akt nadania własności ziemi – jest wyłącznie deklaratoryjna. Wskazał, że dane z ewidencji gruntów nie mogą przesądzać o ostatecznych granicach nabytej z mocy prawa nieruchomości rolnej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 1978 roku, IV CR 268/78 (OSNCP 1979, nr 3 poz. 55) stwierdzając, że uwłaszczony nie nabywa działki według jej rozmiarów określonych w ewidencji, lecz według stanu posiadania, ponieważ skutek nabycia jestex lege, a ewidencja ma jedynie deklaratoryjny charakter. Sąd przeprowadzając rozgraniczenie na podstawie stanu prawnego powinien zatem wziąć pod uwagę (i ewentualnie samodzielnie ustalić) stan posiadania na dzień 4 listopada 1971 roku.
W orzecznictwie wyjaśniono także, że przepis art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 z późn. zm.), który wyłączył możliwość wzruszenia aktów własności ziemi, nie stoi na przeszkodzie ustaleniu przebiegu granicy odmiennej od wynikającej z aktów własności ziemi, jeżeli w decyzjach tych nieruchomości zostały określone według danych z ewidencji gruntów niezgodnych ze stanem posiadania nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej w życie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1995 roku, III CZP 45/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 137).
W świetle powyższego kluczowe znaczenie dla rozpoznania sprawy i prawidłowego zastosowania przepisuart. 153 k.c.miała okoliczność stanu samoistnego posiadania na dzień 4 listopada 1971 roku. Tymczasem sąd pierwszej instancji okoliczność tę całkowicie pominął. Doszło więc w sposób oczywisty do naruszenie prawa materialnego, co sąd drugiej instancji w granicach zaskarżenia bierze pod uwagę z urzędu. Właściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji winno było polegać na odniesieniu oceny kryterium stanu prawnego do zdarzenia prawnego w postaci nabycia z mocy prawa własnościdziałki (...)(ewentualnie takżedziałki (...), co winno także podlegać ustaleniu), czego sąd rejonowy w ogóle nie uczynił. Sąd nie zbadał w ogóle pierwszorzędnej dla rozstrzygnięcia kwestii stanu granic samoistnego posiadaniadziałki (...)przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni i uczestnikaA. Ł.w dacie 4 listopada 1971 roku. Zaniechanie w tym zakresie uniemożliwia jakąkolwiek subsumcję – sąd nie ustalił istotnego dla rozstrzygnięcia stanu faktycznego. Nie jest możliwe zatem podstawienie stanu faktycznego pod normę prawną. W konsekwencji, sąd nie zbadał tak określonej istoty sprawy, nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Zaskarżone orzeczenie należało zatem uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, o czym orzeczono na podstawieart. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 386 § 4 k.p.c.
Ponownie rozpoznając sprawę, sąd rejonowy uzupełni materiał dowodowy w zakresie tytułów własności do nieruchomości objętych rozgraniczeniem, w zakresie wskazanym powyżej przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność granic samoistnego posiadaniadziałki (...)przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni i uczestnikaA. Ł.w dacie 4 listopada 1971 roku (ewentualnie takżedziałki (...), co winno także podlegać ustaleniu), oceni wynik postępowania dowodowego i dokona subsumcji stanu faktycznego pod normę prawną, rozstrzygając o przedmiocie postępowania rozgraniczeniowego.
/