Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 941/16
Data wyroku: 2017-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Selwa, Mirosław Szwagierczak, Ewa Madera
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 16a-16c ustawy o ubezp. społ. rolników, art. 16 s.u.s., art. 17 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych, art. 364  ustawy o ubez. społ. rolników
Teza: Osobista opieka nad dzieckiem -w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników -  to stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach prawa im przysługujących względem dziecka,  w celu należytego wykonywania pracy nad jego osobą i majątkiem.

Sygn. akt

III AUa 941/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia24 maja 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)

Sędziowie:

SSA Ewa Madera
SSO del. Elżbieta Selwa

Protokolant

st.sekr.sądowy Małgorzata Leniar

po rozpoznaniu w dniu24 maja 2017 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. M.iM. M. (1)
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o stwierdzenie finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z dotacji budżetu państwa
na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy
od wyrokuSądu Okręgowego w Przemyślu
z dnia16 września 2016 r.sygn. aktIII U 468/16

I
oddala apelację,

II
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz wnioskodawczyniM. M. (1)kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt III AUa 941/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31 maja 2016 r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził niespełnienie przezW. M.warunków do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa w okresie od dnia 19 listopada 2013 r. do dnia 28 lutego 2018 r. z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1)ur. (...)
Organ rentowy uznał, że powstał obowiązek opłacenia przezW. M.składki na ubezpieczenia emerytalno- rentowe, o której mowa wart. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zdaniem KRUS, prawo do finansowania składek w ZUS, przysługuje jednemu w rodziców pod warunkiem, że drugi rodzic nie korzysta z tych samych uprawnień w KRUS, albo z prawa do finansowania składek w ZUS na podstawieart. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sprawowanie osobistej opieki przez drugiego rodzica nad dzieckiem powoduje, że wnioskodawcaW. M.nie spełnia warunków do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z dotacji budżetu państwaw okresie od dnia 19 listopada 2013 r. do dnia 28 lutego 2018 r. z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1).
W odwołaniu z dnia 20 czerwca 2016 r.W. M.orazM. M. (1)zakwestionowali powyższą decyzję, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, żeW. M.spełnia przesłanki do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z dotacji budżetu państwaw okresie od 19 listopada 2013r. do dnia 28 lutego 2018r. z uwagi na opiekę nad synemA. M. (2).
W odpowiedzi na odwołanie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko, że podstawą rozstrzygnięcia jest fakt sprawowania osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1)przez drugiego rodzicaM. M. (1), która uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiemA. M. (1)w okresie od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2018 r. Sprawowanie osobistej opieki przez drugiego rodzica, powoduje zdaniem organu rentowego, żew spornym okresie tj. od 19 listopada 2013 r. do 28 lutego 2018 r.W. M.nie spełniał przesłanek zart. 16a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, warunkujących przyznanie finansowania na synaA..
Wyrokiem z dnia 16 września 2016 roku Sąd Okręgowy Sąd Pracyi(...)wP., w pkt I zmienił zaskarżoną decyzjęw części, w ten sposób, że ustalił, iżW. M.w okresie od 19 listopada 2013 r. do 18 maja 2016 r. spełnia warunki do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe z dotacji budżetu państwa z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i nie jest zobowiązany do opłacenia składek na ubezpieczenie za wyżej wymieniony okres, zaś w pkt II zasądził od Prezesa KRUS na rzecz wnioskodawczyniM. M. (1)kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniachi wypływających z nich wnioskach:
W. M.,urodzony (...), prowadzący gospodarstwo rolne, podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników, w dniu 19 listopada 2013 r. złożył w KRUS wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. Do wniosku załączył odpis skrócony aktu urodzenia synaA. M. (1)oraz orzeczenie o niepełnosprawnościA. M. (1)z 28 lutego 2013 r.
Decyzją z dnia 20 listopada 2013 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia społecznego stwierdził finansowanie składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa zaW. M.od dnia 19 listopada 2013 r. do 28 lutego 2018 r., w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1).
W dniu 19 maja 2016 r.M. M. (1), po zapoznaniu się z informacją zawartą w korespondencji z KRUS, z której wynikała konieczność poinformowania, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne, przedłożyła w KRUS decyzję Burmistrza Miasta i GminyO.z dnia 15 marca 2013 r. o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego na dzieckoA. M. (1)na okres od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2018r. oraz decyzję z dnia 1 lipca 2013 r. o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiemA. M. (1)na okres od 1 lipca 2013 r. do 28 lutego 2018 r.
W tym samym dniu, wobec informacji urzędnika KRUS udzielonejW. M., że nie przysługuje mu prawo finansowania składki w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1), złożył on w KRUS wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (2).
Decyzją z dnia 31 maja 2016 r., Prezes KRUS stwierdził finansowanie składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa zaW. M.od dnia 19 maja 2016 r. do 28 lutego 2018 r. w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (2). Jednocześniew tym samym dniu Prezes KRUS wydał decyzję, w której stwierdził niespełnienie przezW. M.warunków do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa w okresie od dnia 19 listopada 2013 r. do dnia 28 lutego 2018 r. z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1)ur. (...), PESEL-(...).
Sąd ustalił ponadto, żeW. M.iM. M. (1)mają trójkę dzieci. Córkęurodzoną w (...)r. oraz dwóch synów, bliźniaków:A.iA.urodzonych (...)wR.. Zarówno wobecA. M. (1)jak iA. M. (2)wydano orzeczenie o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych do dnia 28 lutego 2018r.
Dzieci od urodzenia pozostają pod stałą opieką wnioskodawców i wraz z nimi zamieszkują.
M. M. (1)podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jako małżonek rolnika i nie korzysta z prawa finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Uprawniona jest natomiast do świadczenia pielęgnacyjnego na dzieckoA. M. (1)od dnia 1 lutego 2013 r. do dnia 28 lutego 2018 r. na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i GminyO..
M.iW. M.nie pobierają żadnych świadczeń z tytułu opieki nad synemA. M. (2).
Składając w dniu 19 maja 2016 r. kolejny wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (2),W. M.oświadczył, że na synaA. M. (2)nie pobiera świadczeń z tytułu osobistej opieki nad dzieckiem.
W ocenie Sądu I instancji odwołanie wnioskodawcówM. M. (1)iW. M.zasługuje na uwzględnienie z następujących powodów:
Przepisart. 16a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.) stanowi, że za rolnika lub domownika podlegającego ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy albo na wniosek, w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem trwającej przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby, przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, składka na ubezpieczenie jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno – rentowego przeznaczonej na te składki, pod warunkiem, że ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu.
Składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby, o których mowa w ust. 1, jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno-rentowego od dnia zgłoszenia przez rolnika opłacającego składki za te osoby wniosku wraz z oświadczeniem o sprawowaniu przez te osoby osobistej opieki nad dzieckiem (art. 16a ust. 2).
W myśl art. 16e w/w ustawy, prawo do skorzystania z uprawnień określonych w art. 16a, art. 16b lub art. 16c przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie korzysta z tych samych uprawnień albo z prawa do finansowania składek na podstawieart. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie zaś z art. 16f ustawy o u.s.r. - za osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 16a, art. 16b i art. 16c, uważa się osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swojego małżonka, lub dzieckiem przysposobionym.
Sąd Okręgowy zauważa, iż przepis ten nie ogranicza pojęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem do opieki sprawowanej wyłącznie przez tego małżonka, któremu przyznano np. świadczenie pielęgnacyjne.
Ponadtoart. 16e ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwskazuje na przypadki, w których prawo do skorzystania z uprawnienia finansowania składki nie przysługuje, wśród nich nie wymieniono prawa do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego przez któregokolwiek z rodziców.
Rozszerzanie katalogu włączeń na inne przypadki aniżeli przewidzianew tym przepisie, jest w ocenie Sądu nieuprawnione.
Dlatego też, w oparciu oart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd w pkt I wyroku zmienił zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania z pkt II wyroku uzasadniono treściąart. 98 k.p.c.i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015, poz. 1800).
Powyższy wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu zaskarżył apelacją pozwany organ rentowy zarzucając, że został wydany z naruszeniem prawa materialnego tj.art. 16a ust. 1 i 2, art. 16e ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U.2016.277 z późn.zm.) orazart. 233 ustawy z dnia 17.11.1964 r. kodeks postępowania cywilnego(Dz.U. 2014, poz. 101).
Wnosi:
- o zmianę wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 16 września 2016r., sygn. akt. III U 468/16 poprzez orzeczenie o utrzymaniu w mocy decyzji strony pozwanej z dnia 31.05.2016 r. znak(...)- PT.402.1.53.2016 i oddalenie odwołania,ewentualnie- o uchylenie w/w orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Powodowie nie odnieśli się do apelacji.

Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

1.N.w sprawie jest, żeW. M.w dniu 19.11.2013 r. złożył wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1)ur. (...)
Decyzją z dnia 20.11.2013 r. znak(...)Prezes KRUS stwierdził finansowanie składki na ubezpieczenie emerytalno rentowe z dotacji budżetu państwa za PanaW. M.od dnia 19.11.2013 r. do dnia 28.02.2018 r.,w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1).
W dniu 19.05.2016 r. PaniM. M. (1)złożyła w KRUSP.Terenowej wL.decyzję Burmistrza Miasta i GminyO.z dnia 15.03.2013 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzieckoA. M. (1)na okres od 01.02.2013 r. do 28.02.2018 r. oraz decyzję z dnia 01.07.2013 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzieckoA. M. (1)na okres od 01.07.2013 r. do 28.02.2018 r.
19 maja 2016 r. PanW. M.złożył wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowew związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (2).
Decyzją z dnia 31.05.2016 r. znak(...)-PT.402.1-51/201,6 Prezes KRUS stwierdził finansowanie składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z dotacji budżetu państwa za PanaW. M.od dnia 19.05.2016 r. do dnia 28.02.2018 r. , w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (2).
Zaskarżoną decyzją z dnia 31.05.2016r., znak(...)-PT.402.1.53.2016, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził niespełnianie przez PanaW. M.warunków do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z dotacji budżetu państwa w okresie od 19.11.2013 r. do 28.02.2018 r. z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiemA. M. (1).
2. Przypomnijmy zatem, iż zgodnie zart. 16a ust. l ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników- za rolnika lub domownika podlegającego ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu z mocy ustawy albo na wniosek, w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem, trwającej przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby, przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, składka na to ubezpieczenie jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno-rentowego przeznaczonej na te składki, pod warunkiem że ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu.
Składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby, o których mowaw ust. 1, jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno-rentowego od dnia zgłoszenia przez rolnika opłacającego składki za te osoby wniosku wraz z oświadczeniem o sprawowaniu przez te osoby osobistej opieki nad dzieckiem (ust.2 w/w art. 16a ustawy o u.s.r.).
Zgodnie zart. 16e ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników- prawo do skorzystania z uprawnień określonych wart. 16a, art. 16b lub art. 16cprzysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie korzysta z tych samych uprawnień albo z prawa do finansowania składek na podstawieart. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
3. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest spełnienie przezW. M.przesłanek do finansowania składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe z dotacji budżetu państwa w okresie od 19 listopada 2013 r. do 18 maja 2016 r. z tytułu sprawowania osobistej opieki nad synemA., albowiem co do dalszego okresu decyzją z dnia 31 maja 2016 r. Prezes KRUS stwierdził finansowanie składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe z dotacji budżetu państwa zaW. M.od dnia 19 maja 2016 r. do 28 lutego 2018 r. w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiemA..
4.Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 roku(tj. Dz. U. 2016.277) nie definiuje pojęcia „osobistej opieki nad dzieckiem”. Pomocna może tu być judykatura ukształtowana zastosowaniemrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki(Dz. U. z 1989 r., poz. 149) W szczególności zaś trzeba mieć na uwadze unormowaniaRozdziału II, Działu I, Tytułu II –Kodeksu rodzinnegoi opiekuńczego.
W konkluzji powyższego przyjdzie stwierdzić, że:
„Osobista opieka nad dzieckiem” – w rozumieniuart. 16a ust. 1 ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolników, zdaniem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie to stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach prawa im przysługujących względem dziecka,w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem.
5. Tak rozumiana i sprawowana faktycznie opieka przezW. M.nad synemA.nie jest przez KRUS kwestionowana.
Prezes KRUS wywodzi jednakże, że skoro matkaA.–M. M. (1)pobiera świadczenie pielęgnacyjne – w związku ze sprawowaniem opieki nad synemA.(ur. (...)), to ojcuW. M.nie przysługuje dobrodziejstwo skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 16a u.s.rol. (ograniczając się do wskazania art. 16e u.s.rol.).
6. Warunkiem wykluczającym uprawnienia wnioskodawcy byłoby:
- korzystaniez tych samychuprawnień przez matkęM. M. (1);
co chociażby w świetle ustaleń samego KRUS nie ma miejsca,
- korzystanie przezM. M.z prawa do finansowania składek na podstawieart. 16 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; co również nie zachodzi w rozpatrywanym przypadku.
Burmistrz Miasta i GminyO.decyzjami z 15.03.2013 r. i 1.07.2013 r. przyznał p.M. M. (1)prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (od 1.02.2013 r. do 28.02.2018 r.) w związku z opieką nad synemA. M. (1).
System świadczeń rodzinnych przewidzianych wustawie z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych(tj. Dz. U. z 2016 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) jest wsparciem dla rodzin z dziećmi na utrzymaniu, a szczególnie preferencje dotyczą dzieci niepełnosprawnych, przy czym świadczenie pielęgnacyjne zastępuje dochód z pracy, z której rodzic rezygnuje w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Realizacją systemu świadczeń zajmują się gminy (nie ZUS, czy KRUS).
Świadczenia rodzinne i koszty ich obsługi, składki na ubezpieczenia społeczne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa (mają zastosowanie przepisy o finansach publicznych – v.art. 33 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Tak określone zasady podmiotowo – przedmiotowe rozliczeń świadczeń rodzinnych nie są tożsame z regulacją zawartą wart. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychi same w sobie nie mogą być rozumiane – wbrew supozycjom KRUS - jako negatywna przesłanka stosowaniaart. 16a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
7. I wreszcie; gdyby przyjąć rozszerzoną interpretację KRUS, prezentowaną w tej sprawie, należałoby też w konkluzji przyjąć, że rolnik korzystającyz prawa do finansowania składki na ubezpieczenia (art. 16a ust. 1 u. spol. rol.) nie może (a contrario) pobierać świadczenia pielęgnacyjnego – tymczasem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje li tylko w wypadkach enumeratywnie wymienionych wart. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Reasumując; przepisy prawa ubezpieczeń społecznych podlegają wykładni ścisłej i jednoznacznej wykładni literalnej – co w rozpoznawanej sytuacji wyklucza możliwość interpretacji rozszerzającejart. 16a-16e ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówz pokrzywdzeniem praw osoby uprawnionej.
Z tych wszystkich względów apelacja pozwanego podlegała oddaleniu jako pozbawiona podstaw faktyczno-prawnych (art. 385 kpc).