Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 18/17
Data wyroku: 2017-08-17 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: w SO Grzegorz Ślęzak, w SO Stanisław Łęgosz, Ewa Tomczyk

Sygn. akt II Ca 18/17

POSTANOWIENIE
Dnia 17 sierpnia 2017 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA w SO Grzegorz Ślęzak (spr.)

Sędziowie:

SSA w SO Stanisław Łęgosz
SSO Ewa Tomczyk

Protokolant:

sekr. sądowy Beata Gosławska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2017 roku
sprawy z wnioskuJ. S. (1)
z udziałemG. P. (1),S. S.
o dział spadku
na skutek apelacji uczestniczek
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 20 października 2016 roku, sygn. akt I Ns 178/16
postanawia:
1. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie pieszym w ten sposób, że przyznaną nim na wyłączną własność wnioskodawczynidziałkę numer (...)przyznać na współwłasność po ½ części uczestniczkom postepowaniaG. P. (1)iS. S.oraz zasądzić od wnioskodawczyniJ. S. (1)na rzecz uczestniczekG. P. (1)iS. S.dopłaty w kwotach po 14. 075 (czternaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych na rzecz każdej z nich, których płatność rozłożyć na trzy następujące raty:
- pierwsze w kwotach po 4.650 (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt) złotych na rzecz każdej z uczestniczek płatne w terminie do dnia 7 listopada 2017 roku ,
- drugie w kwotach po 4.650 (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt) złotych na rzecz każdej z nich płatne w terminie do dnia 7 lutego 2018 roku,
- trzecie w kwotach po 4.775 (cztery tysiące siedemset siedemdziesiąt pięć) złotych na rzecz każdej z nich płatne w terminie do dnia 7 czerwca 2018 roku, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminu płatności którejkolwiek z tych rat;
2. umorzyć postępowanie apelacyjne w pozostałym zakresie;
3. zasądzić od wnioskodawczyniJ. S. (1)na rzecz uczestniczekG. P. (1)iS. S.kwoty po 258,56 (dwieście pięćdziesiąt osiem 56/100) tytułem częściowego zwrotu wydatków, ustalając, iż każdy z uczestników ponosi pozostałe koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.
SSA w SO Grzegorz Ślęzak
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk
Sygn. akt II Ca 18/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb., po rozpoznaniu sprawy z wnioskuJ. S. (1)z udziałemG. P. (1)iS. S.o dział spadku postanowił

1
dokonać działu spadku po spadkodawczyniW. S. (1)w skład którego wchodzi nieruchomość położona w miejscowościN., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz położona w miejscowościW.N., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...)o łącznej powierzchni 3,0520 ha, opisanych na wyrysie z map ewidencyjnych sporządzonych przez Starostę Powiatu(...)w dniu 27 stycznia 2016 r., dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, dokonać działu spadku po spadkodawczyniH. S. (1)w skład którego wchodzi wyżej opisana nieruchomość oraz nieruchomości położona wN., gminieR., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...)i(...)o łącznej powierzchni 0,0811ha, dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jestksięga wieczysta Kw nr (...), a także dokonać częściowego działu spadku po spadkodawcyJ. S. (2), w zakresie jego udziału w wyżej opisanych nieruchomościach w ten sposób, że:

a
wnioskodawczyniJ. S. (1)przyznać na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...),

b
uczestniczkom postępowaniaG. P. (1)przyznać na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...).(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...),

bez spłat i dopłat pieniężnych pomiędzy uczestnikami postępowania w związku z dokonanym działem spadku,

2
ustalił, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:
SpadkodawczyniW. S. (2) z domu O., córkaL.iB., zmarła w dniu(...)r. wW.N., gdzie ostatnio stale zamieszkała. Spadek po niej na podstawie ustawy w całości nabyła córkaH. S. (1)wraz gospodarstwem rolnym.

W. S. (1)była właścicielką nieruchomość położonej w miejscowościN., gminaR.składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz nieruchomości położonej w miejscowościW.N., gminieR., składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...)
(...),(...),(...)o łącznej powierzchni 3,0520 ha na podstawie aktu własności ziemi numer(...)wydanego w dniu 28 września 1972 r. przez wydział(...)wP.

Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów.
Z koleiH. S. (2) z domu S., córkaA.iW., zmarła w dniu(...)r. wP., ostatnio stale zamieszkiwała wN.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli córkaJ. S. (1)oraz synJ. S. (2), po 1/2 części każde z nich wraz z gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku.
H. S. (1)była właścicielką nieruchomości położonej wN., gminieR., składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...)i(...)o łącznej powierzchni 0,0811ha. Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jestksięga wieczysta Kw nr (...).
J. S. (2), synA.iH., zmarł w dniu(...)r. wP., ostatnio stale zamieszkałym wN.. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyły uczestniczki postępowaniaG. P. (1)iS. S.po 1/2 części każda z nich.
Aktualnie współwłaścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania jest spadkodawczyniJ. S. (1)w 1/2 części oraz uczestniczki postępowaniaG. P. (1)iS. S.po 1/4 części każda z nich.
Sąd Rejonowy zważył, iż podstawą prawną złożonego wniosku jestart. 1035 k.c.i następne które określają zasady dokonania działu spadku, albowiem w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu mamy do czynienia z tego rodzaju sprawą. Przedmiotowa nieruchomość (za wyjątkiemdziałek oznaczonych numerami (...)) stanowiła własność spadkodawczyniW. S. (1). Z kolei dwie wyżej wskazane działki, oznaczone numerami(...)oraz(...), stanowiły własnośćH. S. (1).
W toku postępowania strony precyzyjnie określiły czego domagają się w sprawie. Zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o objęcie przedmiotowym postępowaniem jedynie nieruchomości zgłoszonych do podziału, które pozostały po zmarłychW. S. (1)iH. S. (1), zgodnie rezygnując z objęciem postępowaniem zgłaszanych do podziału ruchomości należących do wyżej wymienionych. Ponadto strony zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o fizyczny podział nieruchomości pomiędzy wnioskodawczynię oraz uczestniczki postępowania, adekwatnie do ich udziałów spadkowych jednakże bez wyceniania nieruchomości oraz bez zasądzania dopłat i spłat pieniężnych pomiędzy nimi, celem wyrównania ewentualnej różnicy w udziałach spadkowych.
W tej sytuacji jedyną sporną okolicznością było ustalenie sposobu dokonania działu spadku po spadkodawczyniachW. S. (1)iH. S. (1), obejmującego nieruchomość położoną w miejscowościachN.orazW.N..
Dokonując podziału działek pomiędzy strony (przy czym na rzecz uczestniczek postępowania na współwłasność, tak jak o to wnosiły) Sąd wziął pod uwagę jaki jest charakter przedmiotowych gruntów – grunty orne, łąki, grunty leśne. Ponadto kryterium mającym wpływ na przyznanie poszczególnych działek określonym stronom była ich powierzchnia a także okoliczność, ze wnioskodawczyniJ. S. (1)jest już właścicielką gruntów położonych wN., co w pełni uzasadnia przyznanie imdziałek o numerach (...)(będą one stanowiły całość gospodarczą z sąsiednim gruntami, tak jak zasadnie wskazała na to pełnomocnik uczestników postępowania w piśmie k. 65). Pozostałe działki podzielone zostały pomiędzy strony w oparciu o wyżej wskazane kryteria.
W ocenie Sądu taki podział powoduje powstanie dwóch samodzielnych gospodarstw rolnych, mogących być wykorzystywanych przez obie strony do prowadzenia produkcji rolnej.
W tej sytuacji mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia, przyznając wnioskodawczyniJ. S. (3) z domu S., córceA.iH.na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...), zaś uczestniczkom postępowaniaG. P. (2) z domu S., córceJ.iM.orazS. S., córceJ.iM.przyznając na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...),(...),(...),(...),(...),(...).(...),(...),(...),(...),(...),(...)oraz(...).
O kosztach postępowania w przedmiotowej sprawie Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.(punkt drugi postanowienia).
Powyższe orzeczenie zaskarżyły wnioskodawczyni oraz uczestniczki postępowania.
Apelacja wnioskodawczyni zaskarżyła orzeczenie w pkt 1. lit. b), tj. w części przyznającej na współwłasność uczestniczkomdziałkę nr (...), zarzucając mu:

1
brak wszechstronnego wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy

2
naruszenieart. 233 § 1 kpcpoprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez przyznanie na współwłasność w części po1/2 uczestniczek nieruchomości oznaczonej nrdziałki (...)zamiast przyznania tej działki dodatkowo wnioskodawczyni co spowodowało naruszenie proporcji posiadanych udziałów stron w podlegającym podziałowi spadku.

3
naruszenieart.682 kpcoraz688 kpcw związku zart.623 kpcpoprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyznanie uczestniczkomdziałki (...)z naruszeniem udziałów we współwłasności w sytuacji gdy działka ta powinna ona być przyznana wnioskodawczyni.

4
zastosowanie niewłaściwej metody działu spadku poprzez podział rzeczy skutkujący ustaleniem nierównych udziałów w podlegającym podziałowi spadku mimo posiadanych udziałów w równej wysokości.

Apelująca wnosiła o:
1. zmianę zaskarżonego postanowienia i dokonanie działu spadku po w ten sposób, iż przyznać dodatkowo na wyłączna własność wnioskodawczyni nieruchomość oznaczona nrdziałki (...)
2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd l-szej instancji.
Apelacja uczestniczek skarży orzeczenie w całości, zarzucając mu:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego:
1.art. 233§1 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej, jednostronnej i niezupełnej oceny przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości o wartości przekraczającej wartość jej udziału w majątku spadkowym.
2. art 619 § 1 i 2 k p c poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego oraz dokonanie podziału w naturze z pominięciem wartości poszczególnych działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
II. przepisów prawa materialnego tj.art 1035 k.c.w związku zart. 212§1 k.c.poprzez pominięcie wartości poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład majątku spadkowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości, których wartość przekracza wartość jej udziału w majątku spadkowym.
Mając na uwadze powyższe apelujące wnosiły o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W toku postępowania przed Sądem II instancji pełnomocnik wnioskodawczyni cofnął swoją apelację i wnosił o oddalenie apelacji uczestniczek.
Pełnomocnik uczestniczek popierał apelację i wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii d/s szacunku nieruchomości na okoliczność wartości przedmiotu działu i wartości poszczególnych nieruchomości przyznanych na własność stronom zaskarżonym postanowieniem.
Sąd Okręgowy uwzględniając powyższy wniosek przeprowadził dowód z opinii biegłego ds. szacunku nieruchomości, który wartość całego przedmiotu działu oszacował łącznie na kwotę 176.000 zł, określając także w opinii wartość poszczególnych nieruchomości.
Wobec wniosków wypływających z powyższej opinii biegłego, strony wraz z ich pełnomocnikami na ostatniej rozprawie apelacyjnej doszły do porozumienia i wnosiły ostatecznie o dokonanie przedmiotowego działu spadków na ich zgodny wniosek w ten sposób aby zmienić zaskarżone postanowienie i przyznaną na wyłączną własność wnioskodawczynidziałkę nr (...)przyznać na współwłasność uczestniczkom z zasądzeniem od wnioskodawczyni dopłat na rzecz uczestniczek postępowania wyliczonych w oparciu o opinię biegłego, których płatność rozłożona będzie na raty w okresie czasu wynoszącym 10 miesięcy.
W powyższym więc tylko zakresie uczestniczki popierały swoją apelację, która w tym zakresie została uznana przez wnioskodawczynię, a w pozostałym zakresie cofnęły apelację, co doprowadziło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków.
Pełnomocnik uczestniczek wnosił o obciążenie stron wydatkami na biegłego stosownie do ich udziałów w przedmiocie działu, a pełnomocnik wnioskodawczyni wnosił o nieobciążanie wnioskodawczyni tymi kosztami.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Przepisart. 687 k.p.c.oraz688 k.p.c.preferują dział spadku na zgodny wniosek, przy czym nakładają na sąd powinność nakłaniania zainteresowanych do zgodnego przeprowadzenia działu, a gdy spadkobiercy złożą zgodny wniosek w tym zakresie, nakazują Sądowi wydanie postanowienia odpowiadającego treści zgodnego wniosku, jeśli nie zachodzą ku temu przeszkody prawem przewidziane, nie sprzeciwiają się temu zasady współżycia społecznego ani też nie zostają naruszone w sposób rażący interesy osób uprawnionych.
W toku rozprawy odwoławczej doszło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków, który jako nie naruszający wyżej wskazanych warunków podlegał akceptacji Sądu II instancji.
Dlatego też, należało na podstawieart. 386 §1 k.p.c.zmienić zaskarżone postanowienie w sposób odpowiadający ostatecznemu zgodnemu wnioskowi apelujących o dział spadków, co sprowadziło do zmiany zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie na współwłasność uczestniczkom postępowaniadziałki nr (...)i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczek dopłaty w kwotach po 14.075 zł. na rzecz każdej z nich.
Powyższe dopłaty wynikają z następującego wyliczenia opartego na niekwestionowanej ostatecznie opinii biegłego: wartość całego majątku wynosi 176.000 zł, a zatem udział ½ we współwłasności odpowiada kwocie 88.250 zł, co oznacza, że skoro wnioskodawczyni której udział wynosi połowę otrzymała nieruchomości o łącznej wartości 116.400 zł a uczestniczki otrzymały nieruchomości o wartości 60.100 zł to winna ona dopłacić na ich rzecz do wartości ich udziałów ( łącznie ½ ) kwotę łącznie 28.150 zł ( tj. 88.250 zł – 60.100 zł ), a więc po 14.075 zl na rzecz każdej z nich.
Stosownie też do zgodnych ustaleń stron płatność zasądzonych dopłat rozłożono na trzy raty opisane w postanowieniu, które zamykają się w okresie 10 – miesięcznym.
W pozostałej części ( w zakresie cofniętej apelacji przez wnioskodawczynię oraz w zakresie cofniętej apelacji przez uczestniczki w pozostałej jej części ) postępowanie apelacyjne podlegało umorzeniu na podstawieart. 391 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego między zainteresowanymi orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 kpc, z tym, że wydatkami związanymi z kosztami opinii biegłego, które wyniosły łącznie 4.965.75 zł, obciążono strony stosownie do wysokości ich udziałów w przedmiocie działów, mając przy tym na uwadze, że przeprowadzony na wniosek uczestniczek dowód okazał się w sprawie nie tylko przydatny ale i niezbędny i w interesie wszystkich uczestników postępowania.
W świetle złożonego już poza rozprawą oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawczyni Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia jej prośby o nieobciążanie jej wydatkami, które w jej części przejąć musiałby Skarb Państwa przy braku ku temu jakichkolwiek przesłanek, jeśli zważy się na majątkowy charakter sprawy i wykazaną sytuację materialną i majątkowąJ. S. (1).
Dlatego też, mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania oraz powołane w nich przepisy orzeczono jak w postanowieniu
SSA w SO Grzegorz Ślęzak
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk