Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 219/16
Data wyroku: 2017-04-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Kwilosz-Babiś
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 kc

Sygn. akt III Ca 219/16

POSTANOWIENIE
Dnia 5 kwietnia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:

Przewodniczący:

SSO Zofia Klisiewicz
SSO Mieczysław H. Kamiński (sprawozdawca)
SSO Katarzyna Kwilosz-Babiś

Protokolant:

staż. Kinga Burny

po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z wniosku GminyŁ.
przy uczestnictwieD. S. (1),W. S. (1),E. O. (1),A. O.,S. K. (1)iG. K.
o rozgraniczenie
na skutek apelacji uczestnikówD. S. (1)iW. S. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Sączu
z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I Ns 1488/12

p o s t a n a w i a :

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że następującym punktom nadać nową treść :

- pkt I. 2. „zdziałką ewidencyjną nr (...)położoną wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 58 am – 102 – 33 am – 85 – 106, jako granicą prawną, ”,
- pkt II. „nakazać wnioskodawcy GminieŁ.wydanie uczestnikowiW. S. (1), jako właścicielowidziałki nr (...)przygranicznego pasa gruntu oznaczonego na mapie biegłego geodetyJ. P. (1)powołanej w pkt I. punktami 103 – 110 – 85 – 106 – 103, a w pozostałym zakresie wniosek o wydanie oddalić,”,
- pkt III. „wydatkami poniesionymi w toku postępowania obciążyć wnioskodawcę GminęŁ.w 1/2 części, uczestnikówD. S. (1)iW. S. (1)solidarnie w 1/6 części, uczestnikówA. O.iE. O. (1)solidarnie w 1/6 części oraz uczestnikówS. K. (1)iG. K.solidarnie w 1/6 części, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi Sądowemu,”,

2
w pozostałym zakresie postępowanie apelacyjne odnośnie pkt I umorzyć,

3
odrzucić apelację w zakresie zaskarżenia pkt V,

4
w pozostałej części apelację oddalić,

5
nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym

Sączu od wnioskodawcy GminyŁ.kwotę 276,80 zł (dwieście siedemdziesiąt sześć złotych 80/100) tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa w postępowaniu apelacyjnym,

6
zasądzić od wnioskodawcy GminyŁ.na rzecz uczestników

W. S. (1)iD. S. (1)kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu części kosztów postępowania apelacyjnego, a w pozostałym zakresie orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą te koszty zgodnie ze swoim udziałem w sprawie.
(...)
Sygn. akt III Ca 219/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu w sprawie z wniosku GminyŁ.przy uczestnictwieW. S. (1),E. O. (1),S. K. (1),D. S. (1),A. O.,G. K.dokonał rozgraniczenia między nieruchomością stanowiącądziałkę ewidencyjną nr (...)wT.obj.KW (...), a niżej wymienionymi nieruchomościami, zgodnie z oznaczeniami naniesionymi na mapie sytuacyjnej sporządzonej przez geodetęJ. P. (1)w dniu 11 grudnia 2014 r., przyjętej do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Starostę(...)w dniu 29 stycznia 2015 r., nr ewid.(...):
1. zdziałką ewidencyjną nr (...)wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 5 am – 58 am jako granicą prawną,
2. zdziałką ewidencyjną nr (...)wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 58 am – 102 – 33 am jako granicą prawną, a dalej wzdłuż punktów 33 am – 103 – 106 jako granicą ustaloną z uwzględnieniem wszystkich okoliczności,
3. zdziałką ewidencyjną nr (...)wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 106 - 101 jako granicą ustaloną z uwzględnieniem wszystkich okoliczności,
4. zdziałką ewidencyjną nr (...)wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 101 -18-20-109-104-105-32 jako granicą ostatniego spokojnego stanu posiadania (pkt I).
W wyniku takiego ustalenia granicy oddalił wniosek uczestnikówD. S. (1)iW. S. (1)o nakazanie wydania przygranicznego pasa gruntu (pkt II). Wydatkami w toku postępowania obciążył wnioskodawcę GminęŁ.w 1/2 części, uczestnikaW. S. (1)w 1/4 części a uczestnikówA. O.iE. O. (1)po 1/8 części, pozostawiając szczegółowe wyliczenie Referendarzowi Sądowemu (pkt III) i stwierdził, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt IV).
Sąd Rejonowy ustalił, żedziałka ewidencyjna nr (...)obj.KW (...)stanowi własność GminyŁ.na podstawie decyzji Wojewody(...)z dnia 20 grudnia 1990r. Działka ta, jak i pozostałe rozgraniczane w niniejszym postępowaniu, powstała z podziałudziałki nr (...)stanowiącej własność Skarbu Państwa. Odnośnie prawa własności Sąd ustalił, iż:
-działka nr (...)stanowi własność uczestnikówG. K.iS. K. (1)naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej na podstawie umowy sprzedaży z dnia 18 grudnia 2003 r.;
-działka nr (...)stanowi własność uczestnikówE. O. (1)iA. O.naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej na podstawie umowy sprzedaży z 29 kwietnia 1988 r. zawartej ze Skarbem Państwa;
-działka nr (...)stanowi własność uczestnikaW. S. (1)na podstawie umowy sprzedaży z 23 listopada 1988 r. zawartej ze Skarbem Państwa;
-działka nr (...)stanowi własność uczestnikówW. S. (1)iD. S. (1)naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej na podstawie umowy sprzedaży z 30 sierpnia 1995 r. zawartej z GminąŁ..
Odnośnie sposobu użytkowania Sąd ustalił, żedziałka gminna nr (...)stanowi wyasfaltowaną drogę oraz wjazdy na sąsiednie działki, a od strony północnej pokryty trawą teren, na którym znajduje się plac zabaw.(...)rozgraniczane z opisaną wyżej działką to jestdziałki o nr (...), są od niej ogrodzone trwałymi ogrodzeniami na betonowej podmurówce.Działki (...)są ogrodzone łącznie i stanowią w terenie jedną całość. Międzydziałką nr (...)adziałką nr (...)brak jest murowanego ogrodzenia, ale znajduje się brama otwierana w stronędziałki nr (...). Teren przed bramą wyłożony jest kostką betonową. W pobliżu w/w bramy znajduje się furtka w ogrodzeniudziałki nr (...). Wszystkie rozgraniczane działki ewidencyjne powstały w wyniku podziałudziałki nr (...)stanowiącej własność Skarbu Państwa na nowe oznaczone kolejno numerami od(...)do(...). Z podziałudziałki (...)został opracowany operat techniczny przyjęty do zasobu(...)wN.w dniu 27 listopada 1986r. i zarejestrowany pod numerem(...). W operacie tym granica będąca przedmiotem postępowania oznaczona jest jako granicadziałki (...)zdziałkami (...).

Działka (...)była następnie dalej dzielona nadziałki nr (...), kolejnodziałka (...)podzieliła się nadziałki od numeru (...)do numeru(...), adziałka (...)podzieliła się nadziałki (...). W późniejszym czasiedziałka nr (...)podzieliła się na działki o numerach od(...)do(...), w tym(...).
Aktualniedziałka (...)graniczy zdziałkami (...). Operat podziałudziałki (...), w którym ustalono granice podziału m.in.działki (...)(aktualniedziałki (...)) zdziałkami nr (...)orazdziałki (...)zdziałkami (...)zaginął. W operacie podziałudziałki (...)nadziałki (...), przyjętym do zasobu(...)wN.w dniu 11 lipca 1995 r., zarejestrowanym pod numerem(...)- (...)ustalono granicę podziału m.in.działki (...)(aktualnie(...)) zdziałką (...). Przy sporządzaniu tego operatu geodetaA. M.korzystał z operatu podziałudziałki nr (...)i dołączył do swojego operatu dane (współrzędne i miary), które w sposób jednoznaczny pozwalają na ustalenie przebiegu granicydziałki (...)zdziałką (...)idziałką (...)(na znacznym odcinku). Granice te na mapie sporządzonej przez biegłegoJ. P. (1)wyznaczają linie w kolorze czarnym łączące odpowiednio punkty 5 am – 58 am oraz 58 am-33 am. Ogrodzeniedziałek (...)od strony południowo – zachodniej jest przesunięte w głąb tych działek w stosunku do granicy ewidencyjnej wyznaczonej punktami opisanymi wyżej. Są to jedyne punkty wyznaczające rzeczywisty i dokładny przebieg granicy wynikającej z podziału, a odpowiadającej granicy ewidencyjnej rozgraniczanych w niniejszej sprawie nieruchomości, albowiem zostały ustalone w operacie(...). Wskazywany przez uczestniczkęD. S. (1)punkt 85 jako wyznaczający przebieg granicy ewidencyjnej został tam zastabilizowany zgodnie z jej wskazaniami poprzez wbicie rurki metalowej w kostkę brukową. Biegły geodeta wOśrodku (...)nie znalazł współrzędnych tego punktu. Przyjmując, że mapa w skali 1:2000 obrazująca przebieg granicdziałek (...)opracowana jest z błędem wynikającym z dokładności kreślenia i kartowania – to położenie pkt 85 mieści się w granicach błędu od 0-60 cm. Ponieważ mieści się on w granicach błędu wynikającego z odczytu mapy ewidencyjnej biegły geodeta nie tworzył nowego punktu, który byłby położony w jego pobliżu tylko przyjął ten punkt jako punkt graniczny z mapy ewidencyjnej. Zaznaczył równocześnie, że pkt 86 (południowo-wschodni narożnik słupka ogrodzenia międzydziałkami (...)) jest poza granicą błędu w stosunku do pkt 85, natomiast pkt 106 (położony na południowej ścianie ww. słupka ogrodzenia w odległości 0,05 m od południowo-zachodniego narożnika tego słupka) wskazywany przez uczestnikówA. O.iE. O. (1)mieści się w granicach błędu. Punkt 33am jest określony jednoznacznie i błąd jego położenia może wynikać jedynie z błędu pomiaru i wynosić około 20 cm.
Sąd Rejonowy wskazał również, że ze zdjęć lotniczych przedmiotowych nieruchomości nie można uzyskać żadnych informacji co do faktycznego przebiegu granicy. Według dalszych ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy, uczestnicyD.iW. S. (2)wybudowali nadziałce (...)dom i zamieszkali w nim w 1991 r. UczestnicyA.iE. O. (2)zaczęli budowę domu około 1986 r., wprowadzili się tam w 1992 r. UczestnicyG.iS. K. (2)zamieszkali nadziałce (...)w 2004 r., kiedy dokonali zakupu nieruchomości. Na początku relacje między sąsiadami były poprawne.
Obecnie, jak ustalił Sąd I instancji uczestnicyW.iD. S. (2)orazA.iE. O. (2)pozostają w konflikcie, od czasu budowy przez państwaS.ogrodzenia. Obydwie strony konfliktu podają, że był tam jakiś kamień,S.podają, że graniczny,O., że co do tego nie mają pewności.S.zarzucająO., że go zniszczyli, aO.S., że zalali to miejsce betonem. Pismem z dnia 2 lipca 2004 r. Wójt Gminy wyraziłD.iW. S. (1)zgodę na budowę ogrodzenia w granicachdziałek (...), które są zarazem granicądziałki (...). W tej sprawie interweniowaliA.iE. O. (2)podając ustnie i w piśmie z dnia 28 kwietnia 2005 r., żeW. S. (1)rozpoczął budowę ogrodzenia, wykopał dołki pod słupki ogrodzeniowe nie w linii prostej jak stanowi granica, lecz odsunął się w kierunku drogi gminnej, jest to niezgodne z uzyskanym pozwoleniem. Wójt poprosił państwaS., aby dla zgody odsunęli się z ogrodzeniem na odcinku między działkąS.a działką gminną w miejscu w pobliżu działkiO.. Gmina próbowała ustalić, jaki jest faktyczny przebieg granicy, ale już wówczas nie udało się odnaleźć pierwotnego operatu podziałowego.
Kiedy właścicieledziałki nr (...), przystąpili do budowy bramy wjazdowej na swoją posesję, w piśmie z dnia 15 maja 2008r. wójt gminy zwrócił się do uczestnikówO., żeby bramę wjazdową wraz z bramką wejściową umiejscowili w granicy swojej działki zdziałką (...), gdyż mogłoby dojść do tego, że skrajne słupki bramy zostałyby postawione na prywatnych gruntach, co jeszcze bardziej zaostrzyłoby sąsiedzkie spory. Pismem z dnia 13 stycznia 2010 r. wójt podał, że stwierdzono, iż słupki zostały posadowione niezgodnie ze wskazanymi warunkami i wezwał do ich skorygowania. Również PaństwoK.złożyli skargę dotyczącą prowadzenia prac przy utwardzaniu wjazdu oraz wykonywania przez PaństwaO.bramy wjazdowej. Wykonanie prac zostało wstrzymane do czasu rozstrzygnięcia sporu sądowego. W piśmie z 14 kwietnia 2009 r.W. S. (1)iD. S. (1)informowali wójta, że budując ogrodzenie cofnęli się od granicy, która jest zaznaczona słupkiem zabetonowanym w ziemi, ale pas gruntu poza wybudowanym ogrodzeniem jest nadal ich własnością i nie zgadzają się na jego użytkowanie przez inne osoby. Nie wyrażali także zgody na jego utwardzenie, tym bardziej, że sąsiad zniszczył słupek graniczny.
PrzeciwkoK. O., synowi uczestników, toczyło się postępowanie o wykroczenie z wnioskuD. S. (1). Został on obwiniony o to, że w dniu 16 listopada 2009r. wT.dokonał uszkodzenia słupka betonowego usytuowanego po lewej stronie wjazdu na posesje(...), powodując straty w wysokości 48,30 zł na szkodęD. S. (1). Wyrokiem z dnia 28 września 2010 r.K. O.został uniewinniony.
Według poczynionych przez Sąd ustaleń brama wjazdowa nadziałkę (...)została postawiona przez uczestnikówA.iE. O. (1)nadziałce (...). Gmina w lipcu 2010 r. wystąpiła z pozwem domagając się, aby zaniechali posiadania działki ew. nr(...)na obszarze około 10 m(
    2), w szczególności aby przesunęli na swój grunt bramę wjazdową i wejściową. Proces zakończył się ugodą, zgodnie z którą strony zawarły umowę dzierżawy częścidziałki (...)od granicy zdziałką (...)do bramy wjazdowej na okres do 7 września 2014 r. Oświadczono jednocześnie, że ugoda nie wpływa na kwestię ustalenia granic zdziałkami (...), które wówczas nie zostały ustalone.D. S. (1)w 2010r. pozwałaE.iA. O.o ochronę własności podając, że naruszają oni własność jej i Gminy, albowiem zawłaszczyli ją i bezprawnie użytkują ich własność. Pozew został cofnięty, wobec czego postępowanie umorzono postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2011 r.
W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy powołując się na treśćart. 153 k.c.wskazał, że wszystkie działki będące przedmiotem postępowania powstały w wyniku podziałudziałki (...)na mniejsze i dalszych podziałów, w związku z czym granicę prawną stanowi granica ewidencyjna wyznaczona w operacie podziałudziałki (...)z dnia 27 listopada 1986 r., nr(...). Sąd I instancji podał, że ww. zaginął. Korzystając z operatu z dnia 11 lipca 1995 r. , nr(...)- (...)udało się biegłemu geodecie ustalić granicę podziału m.in.działki (...)(aktualnie(...)) zdziałką (...), bowiem przy sporządzaniu tego operatu geodetaA. M.korzystał z operatu podziałudziałki nr (...)i dołączył do swojego operatu dane (współrzędne i miary), które w sposób jednoznaczny pozwalają na ustalenie przebiegu granicydziałki (...)zdziałką (...)idziałką (...). Granice te na mapie sporządzonej przez biegłegoJ. P. (1)wyznaczają linie w kolorze czarnym łączące odpowiednio punkty 58 am-33 am i 5 am – 58 am. Sąd Rejonowy stwierdził też, że brak miar i współrzędnych z operatu podziału, innych dokumentów geodezyjnych oraz brak graniczników nie pozwala na ustalenie granicy prawnej na pozostałych odcinkach. Zdaniem Sądu I instancji nie można uznać, że przebieg granicy ewidencyjnej wyznacza wskazywany przez uczestniczkęD. S. (1)pkt 85, gdyż biegły geodeta wOśrodku (...)nie znalazł współrzędnych tego punktu. Dalej stwierdził Sąd, że w niniejszej sprawie mimo postawienia ogrodzenia nie można mówić o możliwości stwierdzenia stanu spokojnego posiadania odcinka granicydziałek (...)na wschód od punktu 33 am oraz na granicy międzydziałką (...), zważywszy na długotrwałość i charakter sporu sąsiedzkiego, szereg interwencji i postępowania sądowe, w związku z czym trzeba odwołać się do trzeciego kryterium i ustalić granicę uwzględniając wszelkie okoliczności. Sąd Rejonowy wskazał, że ustalając przebieg granicy kierował się posiłkowo m.in.art. 154 § 1 zd. 1 k.c., a skoro uczestnicyS.zgodzili się odsunąć z ogrodzeniem od granicy, to znaczy, iż zaakceptowali jego posadowienie w tym właśnie miejscu. Sąd I instancji miał również na względzie takie ustalenie granicy, by nie naruszyć obiektywnych interesów właścicieli nieruchomości i uznał, iż usytuowanie granicy od ustalonego pkt 33 am do położonego na ogrodzeniu pkt 103 i dalej wzdłuż ogrodzenia do pkt 106, nie naruszy niczyich interesów.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 i 2 k.p.c.
Postanowienie to w zakresie pkt I, II, III, IV i V zaskarżyli apelacją uczestnicyD. S. (1)iW. S. (1), zarzucając naruszenie:
1.art. 217, 227 i 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 286 oraz art. 13 § 2 k.p.c.poprzez:
- poczynienie błędnych i niepełnych ustaleń faktycznych w odniesieniu do rzekomego braku środków dowodowych skutkujących przyjęciem granicy wg stanu prawnego poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu, który mógł stanowić podstawę tych ustaleń pozwalając odtworzyć prawną granicę ze wszystkimi szczegółami, a w efekcie wadliwe rozstrzygnięcie wobec przyjęcia kryterium uwzględnienia wszystkich okoliczności, aczkolwiek wniosek o wydanie opinii przez innego biegłego sądowego z zakresu geodezji lub powołanego ad hoc spośród innych geodetów z uprawnieniami nie wykluczając zeznającego w sprawie geodetyA. M.potwierdziłby zasadność zajętego stanowiska apelujących odnośnie rozgraniczenia wedle wskazywanej przez nich linii granicznej 5 am, 58 am, 33 am, 85;
- nieuprawnione przyjęcie, że z zeznań apelujących wynikało, iż punkt 85 był wbity podczas wizji w terenie i nie było to okazanie granicy, ale wyraz kompromisu ze stronyD. S. (1), która ustąpiła o połowę odcinka dzielącego obie linie granicy;
- pominięcie, iż apelujący przez cały czas użytkowali należący do nich poza ogrodzeniem pas gruntu w świadomości, iż jest ich własnością wobec cofnięcia się z budową ogrodzenia na prośbę wójta,
- pominięcie, iż nikt nie proponował uczestnikom odkupienia pasa gruntu,
- przyjęcie, iż podczas wizji w pkt 85 wbito metalowy palik, a nie śrubkę o długości 4 cm, co było warunkiem możliwości ugodowego zażegnania sporu, a od takiego sposobu zakończenia uchylili się właściciele sąsiedniej działki,
W ocenie apelujących wszystko to skutkuje naruszeniemart. 153 k.c.przez dokonanie rozgraniczenia wpkt I.- 2, 3, 4 z uwzględnieniem kryterium wszelkich okoliczności oraz ostatniego spokojnego posiadania, zamiast według stanu prawnego.
Wskazując na powyższe, apelujący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej, względnie o jego zmianę przez dokonanie rozgraniczenia w pkt I. 2, 3, 4 z uwzględnieniem stanu prawnego, w tym w pkt I. 2 według wskazywanej przez apelujących linii granicznej 5 am, 58 am, 33 am, 85, jak też uwzględnienie ich wniosku o nakazanie wydania przygranicznego pasa gruntu oraz zwolnienie od obciążania kosztami postępowania. Wnieśli nadto o zasądzenie od nieuznających wniosków apelacji stron na rzecz apelujących solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, jak również o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym w oparciu oart. 381w zw. zart. 382, 162i następnek.p.c.dowodu z opinii innego biegłego sądowego z zakresu geodezji.
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik uczestnikówW. S. (1)iD. S. (1)sprecyzował, że apelacja zaskarża pkt. I postanowienia Sądu I instancji częściowo, tj. wyłącznie w zakresie, w jakim dotyczy on ustalenia granicy od pkt. 33 am do granicy zdziałką (...).
W toku postępowania apelacyjnego Sąd postanowił dopuścić dowód z pisemnej uzupełniającej opinii biegłego geodetyJ. P. (1)na okoliczność ustalenia granicy prawnej nieruchomości wynikającej z ewidencji gruntów dot.działek (...).
Z opinii z dnia 18 czerwca 2016 r. wynika m.in., że podziałdziałki nr (...)w obrębieT.został opracowany w operacie I. skład. Geod.(...)z dnia 27 listopada 1986r., którego obecnie brak w zasobie(...)wN., co uniemożliwia zweryfikowanie danych w nim zawartych, w tym sprawdzenia, czy współrzędne nie są obarczone błędem przekraczającym +/- 0,30 m, ale istnieją szczątkowe dane z tego operatu, które ujawnili geodeci w operatach podziału:działki nr (...), a pomierzone przez biegłegoJ. P.istniejące na gruncie kamienie graniczne oraz ogrodzenia nie pokrywają się z przebiegiem granic działek wykreślonych na podstawie odszukanych (szczątkowych) współrzędnych punktów granicznych. Biegły wskazał też, że na mapie sytuacyjnej w skali 1:250, nr(...)z dnia 29 stycznia 2015 r. numerami 15, 16 i 17 oznaczył słupki bramki i bramy wjazdowej nadziałkę nr (...), punkt 110 stanowi przecięcie granicy (linii) 33 am- 85 z linią bramy 16-17 a teren opisany(...)przy bramie 16-17 jest wyłożony kostką brukową przez uczestnikówA. O.iE. O. (1). Biegły geodeta stwierdził, że punkt nr 17 (słupek bramy) położony jest w odległości 0,10 m na północ od linii 33 am-106, zaś punkt nr 103 (naroże słupka ogrodzenia) położony jest w odległości 0,23 m na północ od tej linii. W ocenie biegłego, w przypadku ustalenia granicy zgodnie z linią 33 am-106, pomiędzy tą linią a linią ogrodzenia 8-103-106 znajduje się słupek bramy oznaczony numerem 17 oraz niewielki fragment kostki brukowej (wjazdu) wykonanego przez uczestnikówA. O.iE. O. (1). Szczegóły te mogą zdaniem biegłego stać się przedmiotem wydania nieruchomości.
UczestnicyD. S. (1)iW. S. (1)zanegowali w całości wnioski i twierdzenia ww. opinii i wnieśli o jej uzupełnienie.
W odpowiedzi na powyższe, w opinii uzupełniającej z dnia 18 października 2016 r. biegły podtrzymał swoje dotychczasowe wnioski i odniósł się do poszczególnych zarzutów uczestników.
W piśmie z dnia 28 lipca 2016 r., w odpowiedzi na pismo tut. Sądu z dnia 4 lipca 2016 r., Dyrektor Wydziału Geodezji Starostwa Powiatowego wN.poinformował, że w związku z przejęciem zasobu geodezyjnego odWojewódzkiego Ośrodka (...)wN.oraz brakiem skorowidzów wykazujących powiązanie pomiędzy numerem pracy geodezyjnej a działką ewidencyjną, nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, czy operat nr(...)dotyczy podziałudziałki nr (...)obrębT..

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się częściowo zasadna.
W sprawie nie zaszły uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, których wystąpienie sąd odwoławczy ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu –art. 378 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie było podstaw do przeprowadzenia w niniejszej sprawie dowodu z opinii innego biegłego sądowego z zakresu geodezji, czego domagali się apelujący, bowiem dowód ten nie miał przesądzającego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, w związku z czym zarówno zarzut apelacji w tym zakresie, jak i wniosek o przeprowadzenie ww. dowodu w postępowaniu apelacyjnym w oparciu oart. 381w zw. zart. 382, 162 i n. k.p.c., są nieskuteczne.
W wyniku sprecyzowania na rozprawie apelacyjnej przez pełnomocnika uczestnikówD. S. (1)iW. S. (1)zakresu zaskarżenia, Sąd Okręgowy kontrolował prawidłowość ustalenia granicy od pkt. 33 am do granicy zdziałką (...), tj. w zakresie punktu I podpunktu 2 postanowienia Sądu Rejonowego.
W apelacji formułowano zarzuty dotyczące dokonania rozgraniczenia nieruchomości w oparciu o kryteria wszelkich okoliczności oraz ostatniego spokojnego posiadania, zamiast kryterium podstawowego rozgraniczenia, tj. według stanu prawnego.
W ocenie Sądu Okręgowego, w rozpoznawanej sprawie możliwe jest ustalenie stanu prawnego granic nieruchomości stanowiących działki ewid. nr(...)i nr(...)– a stan prawny odpowiada granicy ewidencyjnej.
Sąd Rejonowy wskazał, że przy sporządzaniu operatu z dnia 11 lipca 1995 r. , nr(...)- (...)geodetaA. M.korzystał z operatu podziałudziałki nr (...)i dołączył do swojego operatu dane (współrzędne i miary), które w sposób jednoznaczny pozwalają na ustalenie przebiegu granicydziałki (...)zdziałką (...)idziałką (...). O ile zgodzić należy się z twierdzeniem, iż wyznaczenie granicydziałki nr (...)zdziałką nr (...)wzdłuż punktów 58 am – 102 – 33 am odpowiada kryterium stanu prawnego, albowiem tak wyznaczony podział stanowił następnie podstawę nabycia prawa dodziałek (...), to zdaniem Sądu Okręgowego biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy, nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, iż brak miar i współrzędnych z operatu podziału czy też innych dokumentów geodezyjnych oraz brak ograniczników, wyklucza ustalenie granicy prawnej na pozostałym odcinku objętym ostatecznie zaskarżeniem.
Zdaniem Sądu Okręgowego podkreślić przede wszystkim należy, że ustaleń w zakresie stanu prawnego nie wolno ograniczać do kwestii związanych z miarami wynikającymi z dokumentów geodezyjnych. Odtworzenie stanu prawnego granic nieruchomości ma bowiem na celu ustalenie zakresu - zasięgu prawa własności, co do poszczególnych obszarów rozgraniczanych nieruchomości. Zgodnie zart. 153 k.c., jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
Kryteria rozgraniczenia nieruchomości mają więc zastosowanie w takiej kolejności, w jakiej zostały uszeregowane przez ustawodawcę w treści przytoczonego przepisu, co oznacza, że kryterium następne bierze się pod rozwagę dopiero wtedy, gdy poprzedzające nie daje dostatecznych podstaw do wyznaczenia granicy. Waga kolejnych przewidzianych wart. 153 k.c.kryteriów i ich wzajemne wyłączanie się, wyklucza stanowisko, żeby przy rozgraniczaniu według stanu prawnego, korygować granice stanem posiadania czy wszelkimi innego rodzaju okolicznościami. Także z punktu widzenia zasady samodzielnego rozstrzygania przez sąd o przesłankach swego orzeczenia, nie jest dopuszczalne inne ustalenie granic od ustalenia, które wynika ze stanu prawnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 596/10, LEX nr 1129157). Odtworzenie przebiegu granic według stanu prawnego wymaga ustalenia na podstawie dokumentów i innych dowodów, jaki jest zakres prawa własności. Oznacza to, że sąd określa położenie współrzędnych punktów granicznych wyznaczających obszar nieruchomości jako odrębnego przedmiotu własności. Powinien ustalić zatem przebieg granicy w miejscu uwidocznionych w dokumentacji geodezyjnej punktów granicznych, jeżeli wyznaczają granicę prawną, w miejscu położenia znaków granicznych, o ile są usytuowane na granicy prawnej, albo w innym miejscu, jeżeli dowody zgromadzone w sprawie wskazują na jeszcze inny przebieg granicy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 listopada 2014 r., V CSK 71/14 LEX nr 1583242).
W tej sytuacji za częściowo trafne należało uznać zarzuty podniesione w apelacji uczestników. Sąd Okręgowy uznał bowiem, że uzasadnione jest dokonanie rozgraniczenia nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...)zdziałką ewidencyjną nr (...)położoną wT.obj.KW (...)wzdłuż punktów 58 am – 102 – 33 am – 85 – 106, jako granicą prawną, czego apelujący się domagali.
Nie można zgodzić się z ustaleniem Sadu Rejonowego, że uczestnicyS.godząc się na odsunięcie z ogrodzeniem od granicy i zaakceptowali jego posadowienie w tym właśnie miejscu, jednocześnie zgodzili się na zmianę zakresu swojego władania, odstępując część swej działki położonej poza ogrodzeniem na rzecz właścicieli działek sąsiednich. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga okoliczność, że jak przyznał w swych zeznaniach uczestnikE. O. (1), sąsiedzi do pewnego czasu zgodnie uznawali, iż położenie punktu trójmiedzy pomiędzydziałkami (...), znajduje się w innym miejscu niż w rzeczywistości powstał końcowy słupek ogrodzeniowy na styku wszystkich tych działek. Jak wynika z materiału dowodowego w sprawie do czasu powstania ogrodzenia budowanego przez uczestnikówS., pomiędzy stronami nie było sporu. Pierwsza część ogrodzeniadziałki nr (...), powstała od stronydziałki (...)i ogrodzenie to, jak zeznałE. O. (1), miało nawet być budowane wspólnie. Końcowy słupek ogrodzeniowy na tej linii miał powstać w innym miejscu, położonym dalej w kierunkudziałki nr (...)niż obecnie się on znajduje. Wówczas nie budziło to żadnych kontrowersji pomiędzy sąsiadami. Wyznaczenie tej granicy odbyło się z udziałem geodety, co potwierdzili zgodnie uczestnicy postępowania, nie potrafiąc jednak sprecyzować jego nazwiska. Jednak z powodu natknięcia się przebiegający w tym miejscu bliżej nieokreślony kabel, słupek ostatecznie został on wybudowany bardziej w głąb działki uczestnikówS.. UczestnikE. O. (1)podawał, że wcześniej uznawali za punkt graniczny kamień znajdujący się w miejscu, w którym przy stawianiu ogrodzenia natknięto się na przebiegający kabel podając, iż był on położony pomiędzy pkt. 85, a obecnym słupkiem ogrodzeniowym.
Kiedy uczestnicy przystąpili do budowy ogrodzenia od strony działki wnioskodawcy, co miało miejsce w roku 2005 uczestnicyO.interweniowali w gminie podnosząc, że wjazd na ich nieruchomość zostanie zawężony i wówczas dopiero odnosili się do stanu wynikającego z posadowienia ostatniego słupka ogrodzeniowego na linii granicznej pomiędzy ich działką, a działką uczestnikaW. S. (1). W wyniku tej interwencji oraz prośby wójta gminy, która została skierowana do właścicieli działki zarówno ustnie jak i na piśmie, a ponadto poparta została stanowiskiem wójta, że może on w wypadku jej nieuwzględnienia zakwestionować możliwość wybudowania ogrodzenia granicy, uczestnicyS.cofnęli budowane ogrodzenie w kierunku własnej działki.
W rzeczywistości zostało ono wybudowane wzdłuż linii wyznaczonej ostatnim słupkiem posadowionym przy budowie ogrodzenia wzdłużdziałek (...). Budując ogrodzenie wzdłużdziałki (...)uczestnicyS.posadowili bramkę wejściową na swoją posesję właśnie w rejonie spornego obecnie obszaru.
Z tych wszystkich okoliczności, w sposób nie budzący wątpliwości Sądu Okręgowego wynika, że uczestnicyS.budując ogrodzenie od strony działki gminnej cofnęli je, zgodnie z sugestią wójta gminy. Tak więc cofnięcie ogrodzenia nie było jednoznaczne z jakimkolwiek ustępstwem w zakresie przysługującego tym uczestnikom prawa własności.
Dalej zauważenia wymaga i to, że oba punkty to jest punkt 85 oraz pkt. 106 mieszczą się w granicach dopuszczalnego błędu w zakresie pomiaru. Jak wskazał biegły położenie pkt. 85 mieści się w granicach błędu od 0-60 cm, natomiast pkt. 106 (położony na południowej ścianie ww. słupka ogrodzenia w odległości 0,05 m od jego południowo-zachodniego narożnika) wskazywany przez uczestnikówA. O.iE. O. (1)także mieści się w granicach dopuszczalnego błędu. Z tej przyczyny sama ta informacja wynikająca z opinii biegłego, nie może przesądzać o stanie prawnym granicy w tym miejscu. Niemniej jednak połączenie jej z ustaleniem co do cofnięcia ogrodzenia, jak również co do odstępstwa o posadowienia końcowego słupka wzdłuż granicy pomiędzydziałkami nr (...)prowadzi do wniosku, iż położenie punktu stanowiącego przed zakończeniem rozgraniczeniadziałki nr (...)oddziałki nr (...)punkt trójmiedzy pomiędzydziałkami nr (...)było zlokalizowane w innym miejscu niż oznaczony przez biegłego pkt. nr 106. Przez długi okres czasu od nabycia nieruchomości ( bo aż do 2005 r.) takie oznaczenie granicy nie było kwestionowane przez nikogo z właścicieli nieruchomości sąsiednich, a wręcz przeciwnie było uznawane za punkt graniczny. W tym stanie rzeczy w sposób niewątpliwy sporny punkt graniczny nie mógł być położony w miejscu wskazywanym przezA.iE. O. (1). Pozwala to na przyjęcie jako wiarygodnego twierdzenia uczestnikówS., co do położenia w/w punktu w miejscu oznaczonym przez biegłego numerem 85.
Jeśli nawet twierdzenia uczestnikówO.co do tego, że nie jest to punkt wskazany przez właścicielidziałki nr (...), ale przez biegłego są prawdziwe, to jedynie potwierdzają okoliczność, że i według biegłego położenie spornego punktu granicznego, wynikającego z pierwotnego podziału nieruchomości i następnie ich nabycia, winno zostać umiejscowione w pkt. nr 85.
Wszystkie te okoliczności oraz to, że uczestnicyS.przez cały czas do wybudowania bramy przez uczestnikówO.użytkowali należący do nich obszar, nawet wówczas, kiedy znalazł się on poza ogrodzeniem w świadomości, iż jest ich własnością wobec cofnięcia się z budową ogrodzenia na prośbę wójta, sprawia, że do czasu powstania wskazanej bramy nie może być mowy o zmianach granicy prawnej wynikającej z podziału i nabycia nieruchomości przez uczestnikówS.. Również po powstaniu bramy i jej posadowieniu na spornym obszarze, brak jest podstaw do przyjęcia, że gmina nabyła sporny obszar w drodze zasiedzenia z uwagi na zbyt krótki okres czasowy. Z tej przyczyny brak jest potrzeby analizy zarówno charakteru, jak i wiary odnoszącej się do posiadania tego gruntu przez wnioskodawcę, chociaż niewątpliwie działania związane z zawarciem umowy dzierżawy z uczestnikamiO.mogłyby przy pierwszej ocenie wskazywać na samoistność posiadania. Niemniej jednak w treści umowy zawarte było zastrzeżenie odnoszące się do konieczności zakończenia rozgraniczenia.
Również uczestnicyA.iE. O. (1), jako właścicielidziałki (...)nie mogli swoim działaniem doprowadzić do zmiany stanu prawnego granic w tym miejscu. Przede wszystkim oni sami nie przyznają sobie praw do tego obszaru, co wynika już ze wskazań co do przebiegu granicy pomiędzy ich działką, a działką gminną, które w sposób jednoznaczny wskazują, że nie traktują oni spornego obszaru jako nieruchomość, do której przysługuje im prawo własności. Ponadto fakt zawarcia z gminą umowy dzierżawy także jednoznacznie wskazuje, że są oni jedynie posiadaczami zależnymi.
Z powyższych przyczyn przebieg granicy pomiędzydziałkami nr (...)zgodny ze stanem prawnym winien zostać określony z uwzględnieniem pkt nr 85.
Przebieg granicy od pkt 85 do pkt 106 jest także zgodny ze stanem prawnym, ponieważ w pozostałym zakresie stan prawny został ukształtowany poprzez uprawomocnienie się orzeczenia Sądu Rejonowego, co do ustalenia granicy pomiędzydziałkami (...),działkami (...). Granica pomiędzydziałką (...), adziałką (...)została przez Sąd I instancji ustalona zgodnie z linią łączącą pkt nr 106 i 101. Tak więc punktem trójmiedzy granicdziałek (...)stał się ostatecznie pkt nr 106, a nie pkt nr 85. Takie ukształtowanie nie narusza w żaden sposób granicydziałki nr (...)zdziałką (...), albowiem dotyczy wyłącznie obszarówdziałek (...)i wynika z niekwestionowanego przez właścicieli tych nieruchomości stanu. Skoro zaś po sprecyzowaniu apelacji ograniczono jej zakres wyłącznie do ustalenia granicy do punktu trójmiedzy zdziałką (...), to wskazany przez Sąd Rejonowy pkt nr 106 stał się prawomocnie ustalonym punktem, do którego winna dochodzić granica pomiędzydziałką nr (...), adziałką nr (...).
Skoro więc dokonanie rozgraniczenia było możliwe w oparciu o stan prawny, brak podstaw do czynienia szerszych rozważań na temat pozostałych zarzutów podnoszonych w apelacji, które odnoszą się do kryterium rozgraniczenia nie branego pod uwagę przy ustalaniu granicy.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy zmieniając zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego w zakresie punktu I podpunktu 2 orzekł, że granica pomiędzydziałkami nr (...)przebiega zgodnie z linią wzdłuż punktów 58 am – 102 – 33 am – 85 – 106, jako granicą prawną.
Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie również w zakresie jego punktu II, przez nakazanie wnioskodawcy GminieŁ.wydanie uczestnikowiW. S. (1), jako właścicielowidziałki nr (...), przygranicznego pasa gruntu oznaczonego na mapie biegłego geodetyJ. P. (1)punktami 103 – 110 – 85 – 106 – 103, a w pozostałym zakresie wniosek o wydanie oddalił.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że jeżeli granica ustalona w wyniku postępowania rozgraniczeniowego nie pokrywa się całkowicie z aktualnie istniejącą linią faktycznie rozdzielającą stan posiadania sąsiadujących ze sobą nieruchomości, należy w postanowieniu o rozgraniczeniu nakazać wydanie przyległych do tej granicy pasów ziemi (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1972 r., III CZP 13/72 i powołane tam orzeczenia, tj. z dnia 6 października 1958 r. 2 CR 872/58 i z dnia 20 grudnia 1968 r. III CZP 102/68). Z uzupełniającej opinii biegłegoJ. P. (1)z dnia 18 czerwca 2016 r. (który to dowód dopuścił Sąd Okręgowy w toku postępowania apelacyjnego) wynika, że pomierzone przez niego istniejące na gruncie kamienie graniczne oraz ogrodzenia nie pokrywają się z przebiegiem granic działek wykreślonych na podstawie odszukanych (szczątkowych) współrzędnych punktów granicznych(...)stąd też zachodziły podstawy do nakazania wydania uczestnikowiW. S. (1), jako właścicielowidziałki nr (...), ww. przygranicznego pasa gruntu. Obszar wydania ograniczono jednak wyłącznie do części spornej to jest tej, która pozostając poza ogrodzeniem nieruchomości uczestnika nie pozostaje w jego swobodnym dostępie i władaniu. Obszar oznaczony punktami wskazanymi w postanowieniu pozostaje w rzeczywistości we władaniu gminy, albowiem to ona zawarła z właścicielami działki nr(...)umowę dzierżawy, oddając im do dyspozycji teren, do którego nie wykazała żadnego tytułu. Ponadto w postępowaniu o rozgraniczenie biorą udział właściciela nieruchomości w pomiędzy nimi można rozstrzygać również kwestię wzajemnego wydania przygranicznego pasa gruntów. Skoro więc sporny obszar stanowił przedmiot sporu granicznego pomiędzy właścicielamidziałek nr (...), to również pomiędzy nimi należało rozstrzygnąć o wydaniu na rzecz właścicieladziałki nr (...)gruntów pozostających w obrębie jego nieruchomości, ale we władaniu właścicieladziałki (...).
Zmieniając zaś zaskarżone postanowienie w zakresie punktu III Sąd Okręgowy wydatkami poniesionymi w toku postępowania, związanymi z opinią biegłego, obciążył wnioskodawcę GminęŁ.w 1/2 części, zaś uczestników, tj.D. S. (1)iW. S. (1)solidarnie w 1/6 części,A. O.iE. O. (1)solidarnie w 1/6 części orazS. K. (1)iG. K.solidarnie w 1/6 części- na zasadzieart. 520 § 2 k.p.c.
Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 sentencji na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W pozostałym zakresie postępowanie apelacyjne odnośnie pkt I , z uwagi na ograniczenie zakresu apelacji należało umorzyć, o czym Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 2 sentencji na zasadzieart. 391 § 2 k.p.c.w związku zart. 13 §2 k.p.c.uznając sprecyzowanie przez pełnomocnika uczestnikówW. S. (1)iD. S. (1)na rozprawie apelacyjnej zakresu zaskarżenia, jako cofnięcie apelacji w pozostałej części, która objęta była pismem zawierającym środek odwoławczy.
Z kolei apelacja w zakresie zaskarżenia pkt V podlegała odrzuceniu na podstawieart. 370 k.p.c.Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że z treści apelacji wynika, iż zaskarża ona punkty I, II, III, IV i V postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 28 stycznia 2016 r., podczas gdy sentencja tego orzeczenia zawiera jedynie punkty do I do IV. W konsekwencji należy stwierdzić, że brak zaskarżonego punktu V, przesądza o niedopuszczalności apelacji w tym zakresie.
Dalej idącą apelację na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił, o czym orzekł jak w punkcie 4 sentencji, co odnosi się do zaskarżenia pozostałych punktów to jest III i IV.
W punkcie 5 nakazano ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu od wnioskodawcy GminyŁ.kwotę 276,80 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa w postępowaniu apelacyjnym, spowodowanych dopuszczonym w postępowaniu apelacyjnym dowodem z uzupełniającej opinii biegłego geodetyJ. P. (1)na okoliczność ustalenia granicy prawnej nieruchomości wynikającej z ewidencji gruntów dot.działek (...).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 6 sentencji na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, że z uwagi na charakter sprawy związany z ustaleniem granicy brak jest uzasadnienia do odstąpienia od podstawowej zasady rozdziału kosztów w postępowaniu nieprocesowym a z uwagi na fakt, że apelacja uczestnikówW. S. (1)iD. S. (1)została częściowo uwzględniona, zasądzono na ich rzecz kwotę 100 zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania apelacyjnego - na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.
(...)