Sąd Okręgowy w Szczecinie
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Gz 230/17
Data wyroku: 2017-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Leon Miroszewski, Anna Budzyńska, Piotr Sałamaj
Słowa kluczowe: Zwrot pozwu, Koszty procesu, Syndyk
Podstawa prawna: art. 102 ustawy z dnia 28.07.2005, art. 144, 145, 230 pu
Teza: Syndyk wnioskujący o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej masy upadłości nie jest obowiązany do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

SygnaturaaktVIII Gz 230/17

POSTANOWIENIE
Dnia 9 października 2017 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział VIII Gospodarczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Leon Miroszewski (sprawozdawca)
Sędziowie: SSO Anna Budzyńska
SSO Piotr Sałamaj
po rozpoznaniu w dniu 9 października 2017 roku w Szczecinie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwasyndyka masy upadłościD. K.w upadłości likwidacyjnej
przeciwkoP. B.
o zapłatę
na skutek zażalenia strony powodowej na zarządzenie Przewodniczącego w Sądzie Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 8 listopada 2016 roku, sygnatura akt X GNc 898/16, obejmujące zwrot pozwu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych
postanawia:
uchylić zaskarżone zarządzenie

    Anna Budzyńska Leon Miroszewski Piotr Sałamaj

UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 8 listopada 2016 roku Przewodniczący w Sądzie Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie zwrócił „wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych wobec niezałączenia oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powodów podpisanego przez wnioskodawcę” a także zwrócił pozew w postępowaniu upominawczym, wniesiony o zasądzenie od pozwanegoP. B.kwoty 73.574,80 złotych z odsetkami oraz kosztami postępowania.
W uzasadnieniu powołał się naart. 1302§ 1 k.p.c.stwierdzając, że pozew wniesiony przez zawodowego pełnomocnika podlegał opłacie, natomiast opłata nie została uiszczona, co uzasadniało zwrot pisma bez wzywania do uiszczenia opłaty.
W zażaleniu na to zarządzenie powód zaskarżył je w całości oraz wniósł o uchylenie zarządzenia, merytoryczne rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyjęcie pozwu do rozpoznania.
W uzasadnieniu stwierdził, że powodowy syndyk jest wyłącznie legitymowany do prowadzenia postępowań dotyczących masy upadłości natomiast upadły traci legitymację procesową. Zwrócił nadto uwagę, że zgodnie zart. 62 ustawy Prawo upadłościowe i naprawczemasę upadłości stanowi majątek upadłego na dzień ogłoszenia upadłości i nabyty w toku prowadzonego postępowania upadłościowego, a dysponowanie tym majątkiem przez syndyka masy upadłości nie ma wpływu na utrzymanie upadłego, ani tym bardziej syndyka, ponieważ nie służy ich finansowaniu. W związku z powyższym, zdaniem powoda ocena sytuacji majątkowej nie powinna być dokonywana tak jak w odniesieniu do osób fizycznych, albowiem nie przystaje do statusu prawnego masy upadłości.
Wobec powyższego, oraz wobec treściart. 144 prawa upadłościowego i naprawczego, skarżący stwierdził, że nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania art. 102 ust. 2 i 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, albowiem brak jest podmiotu, który mógłby złożyć oświadczenie, o którym mowa w tych przepisach, zaś przy ocenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy odwołać się do przesłanek z art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdy o zwolnienie ubiega się osoba prawna lub jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową.
Zdaniem skarżącego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podlegał merytorycznemu rozpoznaniu, a więc nie było też podstaw do zwrotu pozwu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
W zaskarżonym zarządzeniu osobno przedstawione zostały motywy zwrotu wniosku o zwolnienie powoda od kosztów sądowych, co znalazło wyraz w samym rozstrzygnięciu w sprawie tego zwrotu, natomiast uzasadnienie zarządzenia zawiera wyjaśnienie podstawy decyzji o zwrocie pozwu, którego przesłanki, wynikające zart. 1302§ 1 k.p.c.zostały opisane jako nieuiszczenie opłaty od pozwu w sytuacji jego złożenia przez zawodowego pełnomocnika powoda i brak podstaw do jego wezwania do uiszczenia opłaty.
Z treści zaskarżonego zarządzenia, jak też z jego uzasadnienia, nie wynika, czyje - zdaniem Przewodniczącego w Sądzie Rejonowym - oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania miałoby być złożone wraz z zawartym w pozwie wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Mowa jest o „powodach”, co mogłoby wskazywać, że przewodniczący uważał za „powodów” zarówno syndyka, jak i upadłego.
Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich pokryć bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis nie definiuje pozycji „osoby fizycznej” przed sądem, natomiast nie ulega wątpliwości, że chodzi o stronę lub uczestnika, którego udział w postępowaniu sądowym zakłada poniesienie kosztów sądowych.
Gdyby przyjąć, że Przewodniczący w Sądzie Rejonowym uważał, że to syndyk będący powodem ma złożyć oświadczenie, o którym mowa w art. 102 ust. 1 u.k.s.c., to trzeba jednak zauważyć, że syndyk wystąpił z roszczeniem pieniężnym, a więc dochodzi wierzytelności wchodzącej w skład masy upadłości (art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowegozarówno w obecnym brzmieniu tej ustawy, jak i w poprzednim -ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze). Syndyk występuje na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego). Syndyk jednak nie ma ponosić kosztów sądowych z własnych środków, bowiem koszty te należą do kosztów postępowania upadłościowego -art. 230 Prawa upadłościowego(syndyk ponosi jedynie koszty ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z pełnieniem funkcji –art. 156 ust. 4 Prawa upadłościowego).
Powyższe jest konsekwencją statusu syndyka w postępowaniu sądowym dotyczącym masy upadłości, polegającego na tym, że syndyk ma legitymację w znaczeniu formalnym, na zasadzie bezwzględnego postanowienia procesowego. Rację ma skarżący, że upadły nie ma takiej legitymacji, a więc nie jest stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego dotyczącego jego masy upadłości, pozostaje natomiast legitymowanym w znaczeniu materialnym.
Złożenie zatem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przez syndyka w postępowaniu sądowym dotyczącym masy upadłości nie wymaga dołączenia przez niego, jako strony lub uczestnika tego postępowania, oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c.
O ile Przewodniczący w Sądzie Rejonowym uznał, że syndyk masy upadłości upadłego, będącego osobą fizyczną, ma obowiązek złożyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródła utrzymania upadłego, to nie można było braku tego oświadczenia traktować jako skutkującego postępowaniem na podstawie art. 102 ust. 2 i 4 u.k.s.c. Jak już była mowa, to syndyk jest stroną procesu, a nie upadły, toteż brak oświadczenia upadłego, o ile faktycznie oświadczenie takie jest faktycznie wymagane, co budzi wątpliwości, może być traktowany jedynie jako podstawa do wszczęcia czynności, o których mowa w art. 109 ust. 1 u.k.s.c. To zaś z kolei oznacza, że ewentualne nieuzupełnienie danych mających prowadzić do zbadania rzeczywistego stanu majątkowego strony, skutkować może oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a nie jego zwrotem.
Jak widać, zarządzenie o zwrocie pozwu było w niniejszej sprawie co najmniej przedwczesne, dlatego należało, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.uchylić zaskarżone zarządzenie. Co do zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wobec wniosku skarżącego, za który należało uznać zakwestionowanie tego zwrotu w zażaleniu wszczynającym niniejsze postępowanie, objęto je również rozstrzygnięciem w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, jak w sentencji, w oparciu o treśćart. 380 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.

    Anna Budzyńska Leon Miroszewski Piotr Sałamaj