Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1198/16
Data wyroku: 2017-08-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Banaszewska

Sygn. akt: I C 1198/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 sierpnia 2017 roku
Sąd Rejonowy w Szczytnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Małgorzata Banaszewska

Protokolant:

p.o. sekr. sąd Hubert Tomaszewski

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2017 roku wS.,
sprawy z powództwaK. M.,J. M. (1)
przeciwkoO. B.
o zachowek

I
zasądza od pozwanejO. B.na rzecz powodaK. M.kwotę 7.231 (siedem tysięcy dwieście trzydzieści jeden) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 września 2016 roku do dnia zapłaty, umarzając postępowanie co do kwoty 1.069 złotych

II
zasądza od pozwanejO. B.na rzecz powodaJ. M. (1)kwotę 8.001,25 (osiem tysięcy jeden złotych dwadzieścia pięć groszy) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 września 2016 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części,

III
zasądza od pozwanej na rzecz powodaK. M.kwotę 2.779 (dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego,

IV
zasądza od pozwanej na rzecz powodaJ. M. (1)kwotę 2.832 (dwa tysiące osiemset trzydzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego

ZARZĄDZENIE

1
(...)

2
(...)

S.,(...)
Sygn. akt: I C 1198/16

UZASADNIENIE
PowódK. M.w pozwie przeciwkoO. B.po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagał się zasądzenia tytułem zachowku kwoty 7.231 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. Nadto, domagał się zasądzenia od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych.
PowódJ. M. (1)w pozwie przeciwkoO. B.domagał się zasądzenia tytułem zachowku kwoty 8.300 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. Nadto, domagał się zasądzenia od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, iż zgodnie z postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 roku wydanym w sprawie I Ns(...)Sąd Rejonowy w Szczytnie stwierdził, że spadek po matce powodów –M. M. (1)zmarłej dnia 7 czerwca 2015 roku na podstawie testamentu nabyły z dobrodziejstwem inwentarza pozwana – wnuczkaM. M. (1)iJ. F.- prawnuczkaM. M. (1)po ½ części każda z nich. Powodowie jako synowie zmarłej należą zaś do kręgu osób uprawnionych do zachowku. W skład spadku po zmarłej wchodzi udział w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)oraz kwota 10.700 złotych. Wartość spadku wskazywana przez powodów w oparciu o wyceną dokonaną przez Komornika Sądowego przy spisie inwentarza wynosiła 83.012 złotych.
PowódK. M.na rozprawie w dniu 21 listopada 2016 roku zmodyfikował żądanie pozwu w zakresie kwoty, której zasądzenia domagał się wskazując, iż należny mu zachowek obliczył przy uwzględnieniu, że w skład spadku poM. M. (1)wchodził jedynie udział w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)
PozwanaO. B.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana podniosła, iż żądanie powodów sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego, albowiem powodowie za życiaM. M. (1)nie świadczyli potrzebnej jej opieki i nie zapewniali środków finansowych na jej utrzymanie. Nadto,K. M.bez wiedzy pozostałego rodzeństwa doprowadził do sytuacji, że środki finansowe pochodzące z emerytury spadkodawczyni przekazywane były na jego rachunek bankowy. Zdaniem pozwanej powód w chwili gdy przejmował na swój rachunek bankowy emeryturę spadkodawczyni, przychód z tego tytułu wynosić miał 100.000 złotych, zaś w chwili otwarcia spadku na jego rachunku bankowym pozostać miała z tego tytułu kwota 10.700 złotych, która nie została wydana pozwanej. Wymieniona twierdziła również, że powód oświadczył, iż kwoty tej obecnie nie posiada. Nie rozliczył również pozostałej kwoty zgormadzonej przezM. M. (1). W ocenie pozwanej zachowanie powoda polegające na żądaniu zachowku poM. M. (1), w sytuacji gdy przez lata pobierał on nienależne mu środki finansowe należące do zmarłej, a po jej śmierci nie wydał spadku spadkobiercom nie zasługuje na ochronę.
Pozwana twierdziła również, że powódK. M.otrzymał przysługujący mu zachowek w formie darowizn otrzymanych od spadkodawczyni, albowiem wszelkie środki finansowe należące do spadkodawczyni przelewane były na rachunek powoda.
Z ostrożności procesowej, pozwana podniosła zarzut potrącenia należności dochodzonej przez powodaK. M.z kwotą 10.700 złotych, która w chwili otwarcia spadku znajdować miała się na rachunku bankowymK. M., a wchodziła w skład spadku po zmarłej. Pozwana ostatecznie nie kwestionowała wartości lokalu mieszkalnym przyul. (...)wskazanej w spisie inwentarza.

Sąd ustalił, co następuje:
M. M. (1)zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym przyul. (...)wS.wspólnie ze swoim mężemJ. M. (2)i synemM. M. (2).M. M. (1)iJ. M. (2)mieli 5 dzieci: powodaK. M., powodaJ. M. (1),B. M.,M. M. (2)iH. M.. Po śmierciJ. M. (2), do mieszkania, które zajmowałaM. M. (1)iM. M. (2)wprowadził się równieżB. M..M. M. (1)wspólnie zM. M. (2)prowadziła gospodarstwo domowe.B. M.prowadził odrębne gospodarstwo domowe, ale nie partycypował w żadnej części w kosztach utrzymania mieszkania.M. M. (2)pracował jedynie okresowo i dorywczo.
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109)
Po śmierci męża,M. M. (1)od października 2003 roku pobierała świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura Emerytalnego, którego wysokość na przestrzeni lat była zmienna i wynosiła od kwoty 1.527,89 złotych miesięcznie do kwoty 2.607,30 złotych miesięcznie. Zgodnie z woląM. M. (1)środki te były przekazywane na rachunek bankowy, którego właścicielem jestK. M..K. M.co najmniej raz w miesiącu wypłacał z rachunku bankowego pieniądze, które zanosił matce. Początkowo ona samodzielnie dokonywał opłat za mieszkanie, a z czasem gdy to dla niej z uwagi na wiek i stan zdrowia stawało się co raz bardziej uciążliwe opłat tych dokonywał powódK. M.. Podczas comiesięcznych wizyt powoda uM. M. (1)przekazywano powodowi rachunki związane z utrzymaniem mieszkania, które zajmowała matka. Powód uwzględniając w jakiej wysokości w danym miesiącu musi uregulować opłaty w związku z utrzymaniem mieszkania zajmowanego przezM. M. (1)z kwoty wypłaconej w danym miesiącu zatrzymywał kwotę niezbędną do dokonania opłat, a resztę przekazywałM. M. (1)na utrzymanie, zakup żywności, leków itp.. Nadto, z pozostałej kwoty dokonywał miesięcznych opłat czynszowych za mieszkanie. Na prośbyM. M. (1)K. M.dokonywał dodatkowych wypłat środków pieniężnych, które ta przeznaczała na planowane przez nią wydatki. I tak na przykład w sierpniu 2013 roku wypłacił z rachunku bankowego kwotę 1.500 złotych, którą następnie wpłacił na poczet pożyczki, jakiejM. M. (1)udzielił(...) Bank S.A.na podstawieumowy nr (...)z dnia 19 czerwca 2013 roku.M. M. (1)nie wystawiała żadnych pokwitowań, w żaden sposób nie dokumentowała kwot, które w danym miesiącu były jej przekazywane przez powodaK. M.. Nie żądała od niego rozliczeń kwot, które pobrał z rachunku bankowego. Od marca 2009 roku na ten sam rachunek bankowy, na który wpływało świadczenie emerytalneM. M. (1), zaczęło wpływać również świadczenie emerytalneK. M.. Początkowo w marcu 2009 roku była to kwota nieco ponad 3.400 złotych i z czasem kwota ta wzrastała do kwoty 3.959,87 złotych w czerwcu 2015 roku.
(dowód: informacja dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego wO.k. 30,  wydruki z rachunku bankowegoK. M.k. 42-58v, rachunki wraz z potwierdzeniami wpłat k. 61-62, dowód wpłaty tytułem pożyczki k. 69, dowody wpłat k. 79-81, k. 83-85, zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, zeznania świadkaE. Ż.k. 109-110, dowód z przesłuchania stron k. 153 - 00:03:06-01:19:30)
PowódJ. M. (1)odwiedzałM. M. (1)sporadycznie. PowódK. M.odwiedzałM. M. (1)raz w miesiącu, gdy przekazywał jej pieniądze oraz na święta.
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, zeznania świadkaE. Ż.k. 109-110, dowód z przesłuchania stron k. 153 - 00:03:06-01:19:30)
Pod koniec życiaM. M. (1)podupadła na zdrowiu. Wymagała stałej opieki. Na co dzień opiekę nad matką sprawowałM. M. (2), któremu z czasem pomagała również opiekunka. Wynagrodzenie opiekunki opłacałaH. M.i jej córkaE. Ż.. Płaciły one również za obiad, który od pewnego momentu codziennie był przynoszony do domu dlaM. M. (1)oraz dokonywały niezbędnych zakupów.
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, zeznania świadkaA. S.k. 110 )
Powodowie nie wydatkowali żadnych swoich własnych środków na utrzymanie, opiekę i leczenieM. M. (1). Po jednej z rozmów zH. M.powódK. M.w listopadzie 2014 roku przekazał jej kwotę 2.000 złotych ze środków finansowychM. M. (1)z przeznaczeniem na sfinansowanie zakupu łóżka dlaM. M. (1)oraz kosztów jakieH. M.poniosła tytułem wynagrodzenia opiekunki. Powód obiecał przekazywanie dalszych kwot w razie takiej potrzeby.
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, dowód z przesłuchania stron k. 153 - 00:03:06-01:19:30)
M. M. (1)zmarła dnia 7 czerwca 2015 roku.
PowódK. M.nadal po śmierciM. M. (1)opłacał opłaty związane z utrzymaniem mieszkania przyul. (...)wS.i na ten cel wydatkował środki, które posiadał na rachunku bankowym, na który wcześniej wpływało świadczenie emerytalneM. M. (1). Z tych środków wydatkował również kwoty zwiazane z pobytemM. M. (1)w hospicjum oraz koszty jej pogrzebu.
(dowód: rachunki wraz z potwierdzeniami wpłat k.63-68 dowody wpłat k. 81-82, zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, dowód z przesłuchania stron k. 153 – 00:03:06-01:19:30, rozliczenie k. 71)
Za życiaM. M. (1)zostały wymienione nagrobki na grobach teściówM. M. (1). Uzgodnienia z kamieniarzem były czynione przez powodaJ. M. (1)na prośbęM. M. (1), zaś rozliczenie wykonanych prac i wypłata kwoty 3.000 złotych nastąpiła po śmierci wymienionej. PowódJ. M. (1)zapłacił z tego tytułu kwotę 3.000 złotych ze środków finansowych wchodzących w skład spadku, które otrzymał od powodaK. M..
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, dowód z przesłuchania stron - powodów k. 153 – 00:03:06-01:03:17, rozliczenie k. 71)
PowódJ. M. (1)celem uregulowania sprawa spadkowych złożył wniosek o stwierdzenie nabycia - na podstawie ustawy- spadku po zmarłejM. M. (1). W toku postepowania o stwierdzenie nabycia spadku został złożony testament sporządzony przezM. M. (1).
(dowód: zeznania świadkaH. M.k. 91-92v, zeznania świadkaM. M. (2)k. 108v-109, dowód z przesłuchania stron - powodów k. 153 - 00:03:06-01:03:17)
Sąd Rejonowy w Szczytnie postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 roku wydanym w sprawie I Ns(...)stwierdził, że spadek poM. M. (1)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 12 października 2007 roku nabyły z dobrodziejstwem inwentarza prawnuczkaJ. F.i wnuczkaO. B.w udziałach po ½ części każda z nich. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Szczytnie dokonał w dniu 19 lipca 2016 roku spisu inwentarza poM. M. (1)i ustalił, że w skład spadku wchodzi udział w wysokości 5/8 w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Szczytnie prowadziksięgę wieczystą nr (...)o wartości 72.312,50 złotych i środki finansowe w wysokości 10.700 złotych.
(dowód: odpis postanowienia z dnia 11 lutego 2016 roku k. 4, protokół spisu  inwentarza k. 5)
Powodowie wezwali pozwaną do zapłaty kwot po 8.300 złotych tytułem zachowku w terminie do 16 sierpnia 2016 roku.
(dowód: wezwania do zapłaty wraz z dowodami potwierdzenia nadania k. 6-7, k. 8-9)

Sąd zważył, co następuje:
Powództwa co do zasady zasługują na uwzględnienie, a co do wysokości powództwoK. M.zasadne jest w całości, zaś powództwoJ. M. (1)zasadne jest w znacznej części.
Zgodnie z przepisemart. 991 § 1 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. W przepisieart. 991 § 2 k.c.przewidziano zaś, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Powodowie należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku. Byli synamiM. M. (1)i w testamencie z dnia 12 października 2007 roku nie zostali wydziedziczeni, co w świetle przepisuart. 1008 k.c.pozbawiałoby ich prawa do zachowku.
Pozwana domagając się oddalenia powództw wskazywała na sprzeczność kierowanych wobec niej roszczeń przez powodów z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że sprzeczność z zasadami współżycia społecznego zachodzi wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musiałoby być ocenione negatywnie. Dokonując oceny roszczenia o zachowek w tym aspekcie należy mieć na uwadze, że prawa uprawnionego do zachowku przysługujące mu ze względu na szczególny, bardzo bliski stosunek rodzinny, istniejący między nim a spadkodawcą, służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem najbliższych. Względy te nakazują szczególną ostrożność przy dokonywaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku, która nie może opierać się jedynie na ogólnym odwołaniu się do klauzuli generalnej zasad współżycia (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 roku, sygn. akt IV CK 215/03). Zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawić go tego udziału na podstawieart. 5 k.c.można tylko w sytuacjach wyjątkowych. Podkreślić również należy, że w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że o nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku decydować mogą jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony – spadkodawca (wyrok SN z dnia 17 lipca 2009 roku, sygn. akt IV CK 163/09)
Pozwana nie wykazał takich zachowań powodów względemM. M. (1), które mogłyby zostać negatywnie ocenione w świetleart. 5 k.c.Relacje między powodami a ich matką były prawidłowe. Żaden ze świadków nie wskazywał nawet, aby między nimi dochodziło do kłótni, nieporozumień.M. M. (2), który mieszkał wspólnie z matką nie przypominał sobie, aby nawet kiedykolwiekM. M. (1)uskarżała się na powodaK. M., bądź wyrażała swoje niezadowolenie ze sposobu w jaki dysponuje on jej pieniędzmi. Niewątpliwe, czego powodowie również nie kryli, nie odwiedzali oni często swej matki. Z pewnością jako osoba rodzinna łaknęła ona częstszego kontaktu. Jednakże utrzymywali kontakt z matką, odwiedzali ją w święta, aK. M.dodatkowo co najmniej raz w miesiącu. PowódK. M.na prośbę swej matki co miesiąc angażował swój czas na załatwianie formalności związanych z regulowaniem opłat za mieszkanie, któreM. M. (1)zajmowała. Powodowie, co przyznała świadekH. M., organizowali transport matki do szpitala wC., a powódJ. M. (1)dodatkowo zorganizował na miejscu u znajomego nocleg, dla córek świadkaH. M.i dla nie samej. To czy za taką pomoc matka zapłaciła powodom pozostaje obecnie bez znaczenia dla oceny ich roszczeń.
W świetle materiału dowodowego zgormadzonego w niniejszej sprawie stwierdzić należy, żeM. M. (1)w sprawach w których niezbędne było poczynienie przez nią jakichkolwiek wydatków kontaktowała się jedynie zK. M., co było działaniem racjonalnym w sytuacji gdy świadczenie emerytalneM. M. (1)– jej jedyny dochód wpływały na rachunek bankowy, którego właścicielem byłK. M.. CórkaH. M.zeznająca w niniejszej sprawie w charakterze świadka nie miała żadnej wiedzy na temat chociażby sposobu finansowania zakupu drzwi, które zostały wymienione w mieszkaniu przyul. (...). Nadto świadek, jak również jej córki świadekE. Ż.i pozwanaO. B.twierdziły, iż nie było żadnych uzgodnień w rodzinie co do zamiaru dokonania przezM. M. (1)wymiany nagrobków jej teściów. Jednakże zwrócić należy uwagę, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż takich decyzjiM. M. (1)nie miał w zwyczaju uzgadniać z pozostałą częścią rodziny. Wszyscy zaś świadkowie zgodnie przyznali, że wymiana nagrobków miała miejsce, a żaden ze świadków nie twierdził jednocześnie, że to on poniósł koszty tej wymiany.
Pozwana twierdziła, że powodowie nie wydatkowali żadnych kwot na utrzymanieM. M. (1), zwłaszcza w ostatnim okresie jej życia, gdy wzrosły wydatki na opiekę i leczenie. Powodowie, powyższemu nie zaprzeczali, ale zwrócić należy uwagę, iżM. M. (1)otrzymywała stały dość wysoki dochód, który w zasadzie starczał na jej utrzymanie. Niewątpliwie, z uwagi na stan zdrowia i wiekM. M. (1)w ostatnim okresie życia wydatki te wzrosły o wydatki na wygrodzenie opiekunki, koszty zakupu środków medycznych, zakupu obiadu. ŚwiadekH. M.iE. Ż.koszty te ponosiły dobrowolnie, jak twierdziły od czerwca 2014 roku, ale dopiero w listopadzie 2014 rokuH. M.zwróciła się o wsparcie finansowe doK. M.w związku z zamiarem zakupu dlaM. M. (1)łóżka za 700 złotych.K. M.przekazał wtedy siostrze 2.000 złotych z pieniędzyM. M. (1). Pożądaną niewątpliwie jest w relacjach rodzinnych taka postawa członków rodziny, którzy wspólnie w równym stopniu angażują się w opiekę nad osobą, która takiej opieki wymaga. W realiach niniejszej sprawy taki stan rzeczy nie zaistniał. Część rodziny była bardziej zaangażowana, również finansowo w opiekę nadM. M. (1), pozostała część wykazywała mniejsze zaangażowanie. Jednakże z powyższego nie sposób obecnie wyprowadzać wniosków wskazujących na to, iż zgłaszane obecnie przez powodów roszczenie o zachowek nie zasługuje na ochronę prawną. Podkreślić należy jeszcze raz, iżart. 5 k.c.do instytucji zachowku może być stosowany tylko w sytuacjach skrajnie rażącego zachowania uprawnionego względem spadkodawcy bądź tak drastycznej sytuacji zobowiązanego, że wykonanie uprawnienia do zachowku naraziłoby go na skrajny niedostatek lub niesprawiedliwość. Powyższe w realiach niniejszej sprawy nie miało zaś miejsca.
Pozwana w odpowiedzi na pozew twierdziła, iż powodowiK. M.nie przysługuje roszczenie o zachowek również z tego powodu, że otrzymał on odM. M. (1)zachowek w postaci darowizn, albowiem świadczenie emerytalneM. M. (1)wpłacane było w całości na rachunek bankowyK. M.. Powyższe nie stanowiło jednak darowizny.
Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny, za wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, jak również dokonanych na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (art. 993 k.c.,art. 994 k.c.). Interpretacja pojęcia darowizny na gruncie przepisów o zachowku musi być powiązana z celem, któremu służy instytucja doliczania darowizny. Obejmuje więc nie tylko umowę zart. 888 k.c., ale również takie nieodpłatne czynności spadkodawcy, które następują z majątku spadkodawcy, powodują zmniejszenie spadku i z punktu widzenia osób uprawnionych mogą prowadzić do takiego samego ich pokrzywdzenia jak darowizny. Wbrew jednak stanowisku pozwanej, to nie powód winien wykazać, żeM. M. (1)na jego rzecz poczyniła jakąkolwiek darowiznę bądź też na podstawie innej nieodpłatnej czynność dokonała przesunięcia ze swego majątku do majątkuK. M., ale w tym zakresie zgodnie z ogólną zasadą to na pozwanej ciążył obowiązek dowodowy (art. 6 k.c.)
Bezspornym jest fakt, że świadczenie emerytalneM. M. (1)było przekazywane przez organ rentowy zgodnie z dyspozycjąM. M. (1)na rachunek bankowyK. M., który również zgodnie z wolą matki ze środków tych uiszczał opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, której zajmowała matka i wydatkował środki finansowe również na inne określone przezM. M. (1)cele. Powyższe jednakże nie jest równoznaczne z przyjęciem, iż powódK. M.otrzymywał od swej matki jakąkolwiek darowiznę. Wszyscy świadkowie i strony zgodnie potwierdzili, iż powódK. M.ze środków finansowych stanowiących świadczenie emerytalneM. M. (1)uiszczał opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, które zajmowała, wydatkował środki na zakup łóżka, opiekunki. Nie przeznaczał tych pieniędzy na własne cel i potrzeby. ŚwiadekH. M.zeznała, iżM. M. (1)obu powodom przekazać miała pieniądze za opiekę w związku z jej pobytem w jednym ze szpitali. Jednakże świadek nie znała szczegółów co do wysokości kwoty jakąM. M. (1)miała im przekazać.
ŚwiadkowieH. M.,E. Ż.w swoich relacjach wskazywali, iżM. M. (1)rozważała możliwość założenia własnego rachunku bankowego, jednakże powyższy zamiar nigdy nie wszedł w fazę realizacji. Wymienieni utrzymywali, iżM. M. (1)zależało na ustaleniu kwoty jaką zgromadziła od momentu gdy zaczęła pobierać świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura Emerytalnego, gdyż zależało jej na zabezpieczeniu utrzymania mieszkania po jej śmierci. Powyższego zaś nie mogła ustalić, gdy środki wpływały na rachunek bankowy, na który w pewnym momencie zaczęło również wpływać świadczenie emerytalne powodaK. M.. Pozwana, jak również jej matka świadekH. M.zarzucały powodowiK. M., iż nie sporządzał on rzetelnych rozliczeń kwot świadczenia emerytalnegoM. M. (1), którym dysponował. Podkreślić należy, iżM. M. (1)przez okres prawie 12 lat, akceptowała sposób w jaki powód realizował jej dyspozycje finansowe. Nie wymagała od niego jakichkolwiek rozliczeń, co świadczy o tym, że ufała mu. Trudno więc obecnie wymagać od powoda, aby ten przedstawiał rozliczenie finansowe za okres prawie 12 lat i nie sposób, w oparciu o materiał dowodowy zaproponowany przez pozwaną uznać za wiarygodne jej twierdzeń jakoby w skład spadku poM. M. (1)wchodziła kwota około 100.000 złotych.
W celu obliczenia zachowku należy w pierwszej kolejności określić udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku, tj. udział, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy – w przedmiotowej sprawie udział ten wynosi 1/5.
Następnie udział ten mnoży się przez 2/3, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, a w pozostałych sytuacjach - przez 1/2 – w niniejszej sprawie udział 1/5 należało przemnożyć przez 1/2. Otrzymany wynik – 1/10- to właśnie udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku.
Kolejnym etapem obliczania zachowku jest ustalenie tzw. substratu zachowku (art. 993 – 995 k.c.). Ustalenie substratu zachowku wymaga przede wszystkim określenia czystej wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 26 marca 1985 roku, sygn. III CZP 75/84), a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem jednak długów wynikających z zapisów i poleceń. Po określeniu czystej wartości spadku dolicza się do niej, dla ustalenia substratu zachowku, wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, bez względu na to czy były one uczynione na rzecz spadkobierców, uprawnionych do zachowku, czy też innych osób. Zamyka obliczanie zachowku operacja mnożenia substratu zachowku przez udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Jej wynik wyraża wysokość należnego zachowku (wyrok SA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2016 roku, VI ACa 547/15)
Bezspornym między stronami był fakt, iż w skład spadku poM. M. (1)wchodził udział w nieruchomości lokalowej, którego wartości ustalonej podczas spisu inwentarza na kwotę 72.312,50 złotych strony nie kwestionowały.
Podczas spisu inwentarza powódK. M.oświadczył, iż na rachunku bankowym, którego jest właścicielem pozostała kwota 10.700 złotych, która wchodzi w skład spadku. Kwota ta zgodnie z jego wyliczeniami pozostała na rachunku bankowym na dzień otwarcia spadku, a stanowiła pobrane przezM. M. (1)świadczenie emerytalne. Kwoty tej już w chwili spisu inwentarza powód nie posiadał, albowiem była ona wydatkowana na koszty pogrzebuM. M. (1), regulowanie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania przyul. (...)oraz spłatę zobowiązania zmarłej związanego z wymianą nagrobków jej teściów. Tym niemniej kwota ta weszła w skład spadku, albowiem punktem odniesienia przy ustalaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy.
Stan czynny spadku wynosił więc 83.012,50 złotych (72.312,50+10.700), a stan bierny spadku wynosił 3.000 złotych. Kwota ta stanowiła koszt wymiany nagrobków teściówM. M. (1). Strona pozwana na żadnym etapie postępowania nie kwestionował tej kwoty. Tak więc czysta wartość spadku wynosi 80.012,50 złotych (83.012,50-3.000).
Obliczenie zachowku zamyka operacja mnożenia substratu zachowku tj. 80.012,50 przez udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku tj. 1/10. Wobec powyższego w realiach niniejszej sprawy zachowek wynosi 8.001,25 złotych.
Pozwana w toku postępowania złożyła oświadczenie o potrąceniu dochodzonej przez powodaK. M.kwoty 7.231 złotych z wierzytelnością wobec wymienionego w wysokości 10.700 złotych. W ocenie Sądu oświadczenie to jest nieskuteczne.
Zgodnie z przepisemart. 498 k.c.gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Zwrócić należy uwagę w jakich warunkach pozwana oświadczenie to złożyła. Niewątpliwie kwota 10.700 złotych wchodziła w skład spadku poM. M. (1), ale nie sposób pominąć faktu na jaki cel kwota ta była przez powoda wydatkowana.
Poza sporem pozostawał fakt, iż koszty pogrzebuM. M. (1)nie zostały poniesione przez żadnego ze spadkobierców testamentowych, czy też dzieci zmarłej z ich majątków, a zostały one pokryte ze spadku. Gdyby zostały one poniesione przez osobę niebędącą spadkobiercą testamentowym, osoba taka miałaby prawo domagać się zwrotu poniesionych kosztów od spadkobierców testamentowych, w tym od pozwanej. W realiach niniejszej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca, albowiem koszty te zostały pokryte ze spadku, a wydatkowane były przezK. M.z kwoty 10.700 złotych.
Bezspornym był również fakt, iż powódK. M., po śmierciM. M. (1)nadal regulował opłaty związane z utrzymaniem mieszkania przyul. (...)i na ten cel wydatkował środki finansowe pochodzące ze spadku. Działał w ten sposób zgodnie z wolą zmarłej, która, na co zwracali zgodnie uwagę wszyscy świadkowie, chciała, aby środki finansowe przez nią zgromadzone były przeznaczone na utrzymanie mieszkania.K. M.jako spadkobierca ustawowy działał w ten sposób również w interesie spadkobierców, których obciążał obowiązek ponoszenia kosztów związanych z majątkiem wchodzącym w skład spadku. Powód nie miał wiedzy o istnieniu testamentu, w którym do spadku została powołana pozwana i jej córka. PowódJ. M. (1)składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poM. M. (1)domagał się stwierdzenia nabycia spadku na podstawie ustawy. Dopiero w toku tamtego postępowania został złożony testament.
Zgodnie z przedłożonym przez powodaK. M.wyliczeniem część z kwoty 10.700 złotych została przeznaczona również na opłaty związane z pobytemM. M. (1)w hospicjum. Kwot wskazywanych przez powoda w tym rozliczeniu pozwana nie kwestionowała.
Sąd na podstawie art.art. 991, art. 455 k.c.iart. 481 § 1 k.c.zasądził od pozwanej na rzecz powodaK. M.kwotę 7.231 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 września 2016 roku do dnia zapłaty. Sąd w świetle przepisuart. 320 k.p.c.związany był żądaniem powoda, który w toku postępowania cofnął swoje żądanie w części domagając się zasądzenia tytułem zachowku kwoty 7.231 złotych. Wobec powyższego, Sąd na podstawieart. 355 k.p.c.umorzył postępowanie co do kwoty 1.069 złotych
Sąd na podstawie art.art. 991, art. 455 k.c.iart. 481 § 1 k.c.zasądził od pozwanej na rzecz powodaJ. M. (1)kwotę 8.001,25 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 września 2016 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części.
O kosztach procesu poniesionych przez powodaK. M.Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.i zasądził od pozwanej na jego rzecz kwotę 2.779 złotych (2.400 złotych – wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2015r., poz. 1800 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia procesu, 17 złotych – opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 362 złote – opłata od pozwu). Powód cofnął powództwo co do kwoty 1.069 złotych i w tym zakresie powoda obciąża pozostała opłata od pozwu.
O kosztach procesu poniesionych przez powodaJ. M. (1)Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.i zasądził od pozwanej na jego rzecz kwotę 2.832 złote, uwzględniając, iż w nieznacznej części przegrał on proces tj. 4%. Na koszty procesu poniesione przez powoda składały się: kwota 2.400 złotych wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2015r., poz. 1800 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia procesu, 17 złotych – opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 415 złotych – opłata od pozwu.

ZARZĄDZENIE

3
(...)

4
(...)

5
(...)

S.,(...)