Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2140/15
Data wyroku: 2017-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Schönhof-Wilkans, Dorota Goss-Kokot, Izabela Halik
Słowa kluczowe: Renta rolnicza
Podstawa prawna: art. 21 ustawy z 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2015r. poz.704)

Sygn. aktIII AUa 2140/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Izabela Halik
Sędziowie:  SSA Dorota Goss-Kokot
SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans (spr.)
Protokolant:  st.sekr. sąd. Alicja Karkut
po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. w Poznaniu
sprawyR. F.
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wZ.
o przyznanie prawa do renty rolniczej
na skutek apelacjiR. F.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 27 lipca 2015 r.  sygn. akt IV U 1840/14
o d d a l a apelację.

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Izabela Halik

SSA Dorota Goss-Kokot

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 03.09.2014r. znak:(...)pozwana Kasa Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wZ.odmówiła wnioskodawcy

R. F.
prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji podano, że komisja lekarska przeprowadzonym badaniem nie uznała wnioskodawcy za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym.
Wnioskodawca wniósł odwołanie od ww. decyzji, domagając się przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Podniósł, że od ponad roku jest pod stałą opieką lekarzy specjalistów, poddawany jest badaniom diagnostyczno-specjalistycznym oraz zabiegom rehabilitacyjnym, a to wiąże się z okresowym zaprzestaniem wykonywania pracy i całkowitą niemożnością jej wykonywania. Wskazał ponadto, że zażywa leki, których skutki uboczne uniemożliwiają normalne funkcjonowanie i zdobywanie środków utrzymania.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w motywach zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 27 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, Wydział IV Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie sygn. IV U 1840/14 oddalił wniesione odwołanie.
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
WnioskodawcaR. F.,urodzony (...), z zawodu technik mechanik, w dniu 25.06.2014 r. złożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wZ.wniosek o rozpatrzenie uprawnień do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.
Lekarz Rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, orzeczeniem z dnia 25.07.2014r. nie uznał wnioskodawcy za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i nie stwierdził niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Komisja Lekarska Kasy rozpoznająca odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy, orzeczeniem z dnia 29.08.2014r., nie uznała wnioskodawcy za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i nie stwierdziła niezdolności do samodzielnej egzystencji. Powyższe skutkowało wydaniem przez ZUS decyzji z dnia 03.09.2014r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z powodu braku całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.
Wnioskodawca obecnie nie prowadzi działalności rolniczej. Mieszka z żonąE. F.wŻ.. Jego staż pracy wynosi 35 lat, od dwóch lat nie pracuje, nie ma żadnego stałego dochodu.
Gospodarstwo rolne położone na terenie gminyB.o powierzchni 3,83 ha dzierżawione było odGospodarstwa (...)Skarbu Państwa przez jego żonę na podstawie umowy dzierżawy od dnia 05.06.2003 r. do 30.06.2013 r. Wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy do dnia 30.06.2013 r. Obecnie leczy się w Poradni Neurologicznej i POZ.
U wnioskodawcy rozpoznano chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, dyskopatię(...),(...),(...),(...), skoliozę lędźwiową, uszkodzenie ścięgien prawej kończyny górnej, zaburzenia adaptacyjne oraz uzależnienie od alkoholu.
Ze względów neurologicznych, biorąc pod uwagę charakter wykonywanej pracy w rolnictwie istnieje częściowa niezdolność do pracy z przeciwskazaniem prac ciężkich wymagających obciążenia wskazanych w rozpoznaniu schorzenia odcinków kręgosłupa.
Z przyczyn neurologicznych wnioskodawca w aktualnym stanie zdrowia nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Na podstawie przeprowadzonego jednorazowego ambulatoryjnego badania psychiatrycznego nie stwierdza się objawów psychozy ani upośledzenia umysłowego. Ze względu na stan psychiczny nie stwierdza się całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wnioskodawca nadal wymaga ambulatoryjnego leczenia psychiatrycznego oraz podjęcia leczenia odwykowego.
Mając na uwadze ustalony powyżej stan faktyczny, Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanieR. F.nie zasługiwało na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał na podstawy prawne rozstrzygnięcia, tj.art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) i wskazał, że w sprawie bezsporne jest to, że odwołujący posiada wymagany okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie czy wnioskodawcaR. F.jest ze względu na stan zdrowia całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a jeżeli tak – to na jaki okres.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd Okręgowy stwierdził, że wnioskodawca nie jest w aktualnym stanie zdrowia całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Tak o stanie zdrowia ubezpieczonego – w kontekście jego zdolności do pracy – wypowiedzieli się biegli sądowi lekarze neurolog oraz psychiatra (k. 15-17), a więc specjaliści właściwi dla dolegliwości zgłaszanych przez wnioskodawcę. Ocena bowiem stanu zdrowia wnioskodawcy w kontekście jego zdolności do pracy – wymaga wiadomości specjalnych i z reguły nie jest możliwa do dokonania samodzielnie przez sąd (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 27.10.2005r., I UK 356/04, LEX nr 276241).
Ze względów neurologicznych, biorąc pod uwagę charakter wykonywanej pracy w rolnictwie, odwołujący jest częściowo niezdolny do pracy z przeciwwskazaniem prac ciężkich, wymagających obciążenia wskazanych w rozpoznaniu schorzenia odcinków kręgosłupa. Na podstawie przeprowadzonego jednorazowego ambulatoryjnego badania psychiatrycznego nie stwierdza się objawów psychozy ani upośledzenia umysłowego. Wnioskodawca nadal wymaga ambulatoryjnego leczenia psychiatrycznego oraz podjęcia leczenia odwykowego.
W ocenie Sądu Okręgowego, opinia biegłych przeprowadzona w niniejszej sprawie była logiczna, spójna i odpowiedziała na postawione tezy dowodowe. Biegli wydając opinię oparli się na zgromadzonej dokumentacji medycznej, wywiadach z ubezpieczonym oraz badaniach bezpośrednich - ocena stanu zdrowia ubezpieczonego jest więc pełna i całościowa.
W konsekwencji, Sąd skorzystał z opinii biegłych i nie znajdując podstaw do jej podważenia, w całości oparł się na ustaleniach biegłych.
Sąd I instancji wskazał również, że ochrona zart. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówobejmuje tylko całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie mniejszy czyli częściowy stopień tej niezdolności. Nie każdy więc gorszy stan zdrowia i sprawności psychofizycznej rolnika uzasadnia prawo do renty. Gorszy stan zdrowotny może powodować ograniczenie zdolności do pracy, lecz nie osiągać całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.01.2011r., I UK 207/10, LEX nr 786371).
Mając powyższe na względzie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, na podstawieart. 47714§ 1 kpci przepisów powołanych powyżej, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia osobiście wywiódł odwołującyR. F.. Z treści apelacji wynika, że wnosi o przyznanie prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.
Apelujący wskazał, że Sąd nie uwzględnił wskazania biegłych lekarzy sądowych, zawartego w opinii z dnia 31.01.1015 r., co do celowości oceny stanu zdrowia odwołującego przez biegłego lekarza ortopedę.
Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
         :
ApelacjaR. F.okazała się bezzasadna, choć koniecznym było uzupełnienie postępowania dowodowego.
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje, że spór w analizowanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy istnieją podstawy do przyznania odwołującemuR. F.prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, a jego istota polegała na ustaleniu czy odwołujący jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Bezsporne było, że odwołujący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jestart. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jednolity - Dz. U. z 2015, poz. 704), który stanowi, iż renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:
1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2;
2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;
3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.
Osobie, która spełnia powyższe warunki, przysługuje, według art. 22 ust.1 ww. ustawy, renta stała, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa.
W myśl odpowiednich przepisów art. 21 ww. ustawy za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 5).
Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że ustalenia czy odwołujący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym nie może stwierdzić samodzielnie, bowiem jak wynika z orzecznictwa sądowego i doktryny, Sąd orzekając o niezdolności do pracy, nie może w zakresie ustalenia niezdolności do pracy opierać się jedynie na własnej wiedzy oraz doświadczeniu i jest zobowiązany przeprowadzić dowód z opinii biegłego lekarza z zakresu właściwej dla danej sprawy specjalności medycznej. Sąd nie mając bowiem wiedzy specjalistycznej, nie ma możliwości oceny stanu zdrowia wnioskodawcy na podstawie dokumentacji medycznej (por: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1987 r., II URN 228/87, PiZS 1988/7/62).
Zatem w przedmiotowej sprawie na okoliczność wykazania przesłanek wskazanych powyżej w pkt 2), dotyczących ewentualnej niezdolności apelującego do pracy w gospodarstwie rolnym, Sąd I instancji słusznie przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy – o specjalnościach adekwatnych do zgłaszanych przez odwołującego schorzeń.
Jednakże uszło uwadze Sądu wskazanie biegłych wydających opinię w sprawie, że ze względu na uszkodzenie prawej kończyny górnej i orzeczone przez leczącego ortopedę uszkodzenie ścięgien w kończynie wiodącej, wskazana jest ocena przez biegłego ortopedę.
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2016 r., postanowił uzupełnić postępowanie dowodowe i przeprowadzić dowód z opinii biegłego ortopedy na okoliczność czy odwołujący jest z powodów ortopedycznych całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, jeśli tak, to od kiedy i na jakim okres.
Biegły ortopeda dr n. med.B. S.w opinii z dnia 22 września 2016 r. stwierdził w zakresie narządu ruchu zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego z zespołem bólowym, bez istotnej dysfunkcji ruchowej i bez objawów korzeniowych, początkowe w rtg zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych, bez zmian przedmiotowych i bez dysfunkcji ruchowej. Biegły odnotował też podmiotowe bóle ramienia prawego, bez zmian przedmiotowych i bez dysfunkcji. Jednakże biegły ortopeda wskazał, że stwierdzone zmiany nie powodują obecnie i nie powodowały w okresie orzekania przez Komisję Lekarską KRUS w 2014 r. naruszenia sprawności organizmu w stopniu uzasadniającym orzeczenie długotrwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.
Przeprowadzony przez Sąd Apelacyjny dowód z opinii biegłego sądowego ortopedy z dnia 22 września 2016 r. - dr n. med.B. S.w ostatecznej konkluzji potwierdził wnioski zawarte w opinii sporządzonej w postępowaniu pierwszo instancyjnym – biegłych neurologa i psychiatry, tj. zostało potwierdzone stanowisko pierwszego zespołu biegłych, w oparciu, o które Sąd I instancji wydał swoje rozstrzygnięcie, że odwołującyR. F.nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny stwierdza, iż wydane przez Sąd Okręgowy rozstrzygnięcie odpowiadało prawu, bowiem z opinii lekarskich wydanych w postępowaniu przed Sądem I instancji, w powiązaniu z opinią wydaną w toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym, wynika jednoznacznie, że odwołującyR. F., mimo, iż występują u niego określone schorzenia, nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Ocena stanu zdrowia wnioskodawcy pod kątem jego całkowitej niezdolności do pracy, została dokonana przez biegłych właściwych specjalności, dysponujących stosowną wiedzą i doświadczeniem. Z uwagi na powyższe, analiza treści przedmiotowej opinii, zdaniem Sądu Apelacyjnego, prowadzi do wniosku, że zawiera ona obiektywną ocenę stanu zdrowia ubezpieczonego. Odwołujący nie złożył żadnych zastrzeżeń do opinii biegłych.
Z uwagi na powyższe, przy tak jednoznacznej łącznej opinii biegłych sądowych, Sąd Apelacyjny nie ma wątpliwości, że odwołujący nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Sąd Apelacyjny mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne i rozważania prawne - na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację złożoną w niniejszej sprawie.

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Izabela Halik

SSA Dorota Goss-Kokot