Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1898/16
Data wyroku: 2017-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Stachowiak, Małgorzata Woźniak-Zendran, Katarzyna Wołoszczak
Słowa kluczowe: Emerytura, Praca w szczególnych warunkach
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r.  o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktIII AUa 1898/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Wiesława Stachowiak /spr./
Sędziowie: SSA Katarzyna Wołoszczak
SSA Małgorzata Woźniak-Zendran
Protokolant: st. sekr. sądowy Beata Tonak
po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. w Poznaniu
sprawyC. W.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o przyznanie emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt IV U 720/16
oddala apelację.

SSA Małgorzata Woźniak-Zendran

SSA Wiesława Stachowiak

SSA Katarzyna Wołoszczak

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 18 stycznia 2016 r. (znak:(...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił wnioskodawcyC. W.prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawcę 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wywiódłC. W., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i wskazując, że w szczególnych warunkach pracował jako traktorzysta od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. i od 1.07.1986 r. do 28.02.1991 r. w Spółdzielni(...)wN., od 25.11.1974 r. do 28.04.1975 r. w(...)wN.i od 1.09.1995r. do 29.02.1996r. w Urzędzie Gminy wN., jak również jako kierowca i operator wózków widłowych od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. wZakładach (...)wP..
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 10 czerwca 2016r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyC. W.prawo do emerytury od dnia 22 grudnia 2015 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
WnioskodawcaC. W.,urodzony (...), w dniu 22.12.2015 r. złożył wniosek o przyznanie emerytury. Na dzień złożenia wniosku wnioskodawca nie pozostawał w zatrudnieniu i nie był członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Na dzień 1.01.1999 r. organ rentowy uznał za udowodniony okres składkowy i nieskładkowym w wymiarze 25 lat, w tym brak okresów pracy w warunkach szczególnych.
WnioskodawcaC. W.w okresach od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. i od 1.07.1986 r. do 28.02.1991 r. (łącznie 13 lat i 12 dni) był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Spółdzielni(...)wN., w pełnym wymiarze czasu pracy.
W okresie od 28.10.1975 r. do 7.10.1977 r. wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową. W związku z odbywaną służbą nie było przerwy w zatrudnieniu wnioskodawcy.
W świadectwie pracy z 15.10.1982 r., stwierdzającym zatrudnienie wnioskodawcy od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., pracodawca określił stanowisko pracy zajmowane przez wnioskodawcę jako kierowca ciągnika.
Umowę o pracę z 15.05.1975 r. wnioskodawca zawarł na stanowisku traktorzysta. W dokumentach osobowych dotyczących zatrudnienia trwającego do 30.09.1982 r., pracodawca określał stanowisko pracy wnioskodawcy jako traktorzysta lub kierowca ciągnika. W świadectwie pracy z 8.10.1982 r. zajmowane przez wnioskodawcę stanowisko pracy określono jako kierowca ciągnika.
Umowę o pracę z 1.07.1986 r. wnioskodawca zawarł na stanowisku kierowca ciągnika. W dokumentach osobowych dotyczących zatrudnienia trwającego do 28.02.1991 r. pracodawca określał stanowisko pracy wnioskodawcy jako kierowca ciągnika, wyjątkowo traktorzysta.
W Spółdzielni(...)wN.wnioskodawca pracował wyłącznie jako traktorzysta i kombajnista przy pracach polowych – orce, siewie, nawożeniu, opryskach chemicznych, przy żniwach i sianokosach. Zimą jeździł w transporcie na budowy, przy przewożeniu towaru z wagonów na magazyny i przy odśnieżaniu. Inną pracę wykonywał wyłącznie, gdy traktor się zepsuł i stał na warsztacie.
W okresie od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. (3 lata, 2 miesiące, 29 dni) wnioskodawca był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, wZakładach (...)wP., na stanowisku transportowy w odlewni – wywóz rur.
WZakładach (...)wP.praca wnioskodawcy polegała na wywożeniu rur i dowozie żeliwa. Przeważnie dowoził na odlewnię żeliwo widlakiem akumulatorowym, a czasem na polecenie majstra – w zastępstwie – woził rury z odlewni do smołowni wózkiem płaskim akumulatorowym.
W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że odwołanie okazało się zasadne.
Sąd Okręgowy powoływał następnieart. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983r., Nr 8, poz. 43).
Z powołanych przepisów wynika, że mężczyzna, będący pracownikiem zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, może przejść na emeryturę w wieku 60 lat, pod warunkiem, że udowodnił wymagany okres składkowy i nieskładkowy - co najmniej 25 lat, w tym co najmniej 15-letni okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Sąd Okręgowy wskazał, że bezspornym było, iż wnioskodawca osiągnął wiek(...)lat i legitymuje się ponad 25-letnim okresem ubezpieczenia. Spór natomiast dotyczy kwestii, czy w tym okresie przepracował co najmniej 15 lat w warunkach szczególnych.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że w okresach od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. i od 1.07.1986 r. do 28.02.1991 r. (łącznie 13 lat i 12 dni), w ramach zatrudnienia w Spółdzielni(...)wN., wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy czynności jako kierowca ciągnika (a w czasie żniw kombajnisty), a więc kwalifikowane jako praca w warunkach szczególnych, wymieniona w wykazie A Dział VIII poz. 3 (prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych) stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).
Powyższe stanowiska zostały również zamieszczone w wykazie A dziale VIII, poz. 3 pkt 1, stanowiącym załącznik nr 1 do uchwały nr 24 Zarządu KrajowegoZwiązku (...),K.i Organizacji(...)z dnia 14 czerwca 1983 r.
Zdaniem Sądu Okręgowego okres odbywania przez wnioskodawcę zasadniczej służby wojskowej od 28.10.1975 r. do 7.10.1977 r. wlicza się do okresu pracy w szczególnych warunkach.
W orzecznictwie ugruntowanym jest – po podjęciu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16.10.2013 r. (II UZP 6/13, OSNP 2014/3/42) – że okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, zalicza się do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, jeżeli pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia.
Z wykazanej świadectwem pracy ciągłości zatrudnienia wnioskodawcy w Spółdzielni(...)wN.w okresie od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. wynika, że wnioskodawca dochował tego terminu.
Sąd Okręgowy ustalił także, że w czasie zatrudnienia wZakładach (...)wP.od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. (3 lata, 2 miesiące, 29 dni) wnioskodawca zatrudniony był przy odlewaniu żeliwa i rur, wykonując czynności wchodzące w zakres prac na stanowiskach: transportowy z obowiązkiem za- i wyładunku (poz. 21 pkt 32) oraz operator urządzeń transportowych przy przygotowaniu wsadu do produkcji żelostopów (poz. 19 pkt 4), wyszczególnionych w Dziale III wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego, a określonych w nawiązaniu do rodzajów prac wyszczególnionych w Dziale III wykazu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (prace różne w hutnictwie i w przemyśle metalowym, poz. 67 – transport wewnętrzny między stanowiskami pracy w wydziałach, w których wykonywane są prace wymienione w wykazie).
Reasumując – Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca wykazał, że w spornym okresie wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji spełnia wszystkie przesłanki do nabycia prawa do dochodzonego w sprawie świadczenia.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w wyroku.
Apelację od powołanego rozstrzygnięcia - w całości - wniósł organ rentowy, domagając się zmiany wyroku i oddalenia odwołania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Apelujący zarzucał:

1
Naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez wadliwą ocenę dowodów oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na przyjęciu, że wnioskodawca w spornych okresach: od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982r. i od 1.07.1986 r. do 28.02.1991 r. w Spółdzielni(...)wN.oraz od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. wZakładach (...)wP.pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie uzasadnia takiego stanowiska,

2
Naruszenie art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z wykazem A dział VIII poz. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, poprzez przyjęcie, że odwołujący legitymuje się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych.

W odpowiedzi na apelacjęodwołujący wniósł o oddalenie apelacji pozwanego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
W ocenie Sądu Apelacyjnego - Sąd I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe, zebrany materiał poddał wszechstronnej analizie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów i prawidłowo ustalił stan faktyczny, jak również dokonał trafnej wykładni przepisów prawnych.
Istotą niniejszej sprawy było ustalenie, czy odwołującemu przysługuje prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych - zgodnie zart. 184 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw zw. z§ 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Na tej podstawie sporne było ustalenie, czy odwołujący spełnił warunek uzyskania wymaganego okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego błędny jest powołany w apelacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, poprzez jego zastosowanie, co skutkowało uznaniem, że odwołujący wykazał 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 184 ust. 1 - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Zgodnie z art. 32 ust. 2 cyt. ustawy - za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Wiek emerytalny oraz rodzaje prac lub stanowisk i warunki uprawniające do świadczenia ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, czyli wedługrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).
W myśl § 4 ust.1 tego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 60 lat, oraz ma wymagany okres zatrudnienia (25 lat dla mężczyzn) w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia - okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu I instancji, że odwołujący pracował stale i w pełnym wymiarze w warunkach szczególnych w spornych okresach: od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. i od 1.07.1986r. do 28.02.1991 r. w Spółdzielni(...)wN.oraz od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. wZakładach (...)wP.. W konsekwencji wykazał wymagane co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Pozostałe przesłanki prawa do emerytury nie były kwestionowane i zostały przez odwołującego spełnione.
Odnosząc się do powołanego wyżej spornego okresu zatrudnienia wnioskodawcy w Spółdzielni(...)wN., to prawidłowo ustalił Sąd I instancji, że w tym okresie wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca ciągnika (a w czasie żniw kombajnista), które to stanowiska pracy w warunkach szczególnych zostały wymienione w wykazie A Dział VIII poz. 3 (prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych) stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.).
Powyższe ustalenia wynikają m.in. z zeznań świadków:B. B.iS. K.oraz samego wnioskodawcy, a także dokumentów z akt osobowych, które to dowody zostały prawidło ocenione przez Sąd I instancji. Utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia dowodowe wynikające zrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń(Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz. 49 ze zm.), dlatego możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze również w oparciu o inne dowody niż wskazane w rozporządzeniu, w tym dowody z zeznań świadków. Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że w Spółdzielni(...)wN.wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze wyłącznie jako traktorzysta i kombajnista, a w okresie zimowym jeździł jako kierowca ciągnika na budowy i przy odśnieżaniu. Podkreślić należy, że ww. świadkowie i wnioskodawca konsekwentnie zeznawali, że wnioskodawca pracował wyłącznie jako traktorzysta i kombajnista - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej 8 godzin dziennie (często „od rana do nocy”), a zarzuty apelującego, że wnioskodawca wykonywał również inne prace (w transporcie - przy odśnieżaniu, na budowach), są nieskuteczne, bowiem wnioskodawca w okresie zimowym pracował także jako kierowca ciągnika nawet przy tych dodatkowych czynnościach. Również zarzut, że wnioskodawca wykonywał także prace stricte polowe, a w zawiązku z tym nie można ich zaliczyć do prac w szczególnych warunkach, jest błędny, bowiem – jak wskazywano wnioskodawca pracował wyłącznie jako traktorzysta i kombajnista - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, które to stanowiska pracy w warunkach szczególnych zostały wymienione w wykazie A Dział VIII poz. 3 (prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych) stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W ocenie Sądu II instancji interpretacja pojęcia „transportu” przyjęta przez organ rentowy jest bardzo ścisła i, sprowadzając je do przypadków przewożenia (przemieszczania) ładunków z jednego miejsca na drugie po drogach, nasuwa wnioski nie do zaakceptowania. W szczególności, takie rozumienie pojęcia transportu jest nie do pogodzenia z wyraźnym zaliczeniem w rozporządzeniu do prac w warunkach szkodliwych pracy wykonywanej przez kierowców kombajnów.
Sądowi II instancji znane jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone m.in. w wyroku w sprawie UK 172/13. Uzasadnienie tego orzeczenia nie jest pozbawione słusznych tez, powszechnie akceptowanych w judykaturze.
Sąd Apelacyjny przychyla się jednak w pełni do argumentacji zawartej w wyroku Sądu Najwyższego z 6 lutego 2014 roku w sprawie I UK 314/13, w którym zresztą SN z aprobatą odniósł się do poglądu, że przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. Jednocześnie jednak za nietrafne Sąd Najwyższy uznał stanowisko, iż przyporządkowanie takie ma znaczenie decydujące. Biorąc bowiem pod uwagę treść art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, należy przede wszystkim stwierdzić, czy konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w różnym stopniu w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Jeżeli bowiem uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika właśnie z jej branżowej specyfiki, to należy odmówić tego szczególnego waloru pracy wykonywanej w innym dziale przemysłu. Natomiast w sytuacji, gdy stopień szkodliwości, czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia została przyporządkowana do innego działu przemysłu. Jeżeli bowiem pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę. Z ustanowionej na gruncieart. 32 ust. 1 Konstytucji RPzasady wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów znajdujących się w zbliżonej sytuacji oraz zakaz różnicowania w tym traktowaniu bez przyczyny znajdującej należyte uzasadnienie w przepisie rangi co najmniej ustawowej. Zasady sprawiedliwości wymagają przy tym, aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w adekwatnej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej, jako adresatów danych norm prawnych.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie można także pominąć aspektu narażenia kierowcy na hałas i wibracje podczas jazdy ciągnikiem, których natężenie nie jest uzależnione od faktu, czy pojazd taki porusza się po drodze, czy też służy do wykonywania prac polowych. Uciążliwość dla zdrowia w związku z wymienionymi czynnikami szkodliwymi jest taka sama podczas prac stricte transportowych jak i podczas wykonywania prac polowych.
Na zakończenie Sąd II instancji za zasadne uznał także wskazać, że słuszność przedstawionej argumentacji potwierdza treść zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej 31 marca 1988 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Sąd II instancji zaznacza przy tym, że zarządzenie to nie stanowi podstawy prawnej rozstrzygnięcia ma jednak, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, walor dowodowy w sprawie. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej.
Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową (tak w wyroku Sądu Najwyższego z 16 listopada 2010 roku, w sprawie I Uk. 124/10)
Wymienione powyżej zarządzenie, wydane zostało na podstawie§ 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterzei w§ 1stanowi, że ustala się wykazy stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach:
1) uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej - stanowiące załącznik Nr 1 do zarządzenia,
2) uprawniające do wzrostu emerytury - stanowiące załącznik Nr 2 do zarządzenia.
Zgodnie z § 2 zarządzenia, prace, o których mowa w § 1 uznaje się za wykonywane w szczególnych warunkach, jeżeli pracownik wykonuje je stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na tym stanowisku.
Załącznik Nr 1 to: wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej, wymienione w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Na wykaz składa się wykaz A i B.
Istotnym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest określenie wykazu B. Otóż, wymieniono w nim „stanowiska pracy występujące w zakładach rolnictwa leśnictwa, branży przemysłowych leśnictwa i przemysłu rolno-spożywczego,

    równoważnepracom wykonywanym w szczególnych warunkach - w Działach: I Górnictwa II Energetyki, III Hutnictwa i Przemysłu Metalowego, IV Chemii, V Budownictwa i Produkcji Materiałów Budowlanych, VII Przemysłu Lekkiego,

    VIII Transportu i Łączności, IX Gospodarki Komunalnej, XI Przemysłu Poligraficznego, XII Służby Zdrowia i Opieki Społecznej, XIV Prac Różnych. W szczególności, wykaz odsyła do Działu VIII – w transporcie i łączności, poz. 3.
Takie określenie wykazu B, wyraźnie wskazuje, iż praca na stanowisku kierowcy ciągnika wykonywana przezC. W.w sektorze rolnym, jest równoważna pracy wykonywanej na stanowisku kierowcy ciągnika w transporcie i łączności.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że pracę odwołującego należało uznać za pracę w szczególnych warunkach na podstawie przepisów ustawy emerytalnej w zw. z rozporządzeniem RM z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, wykazem A, dział VIII poz. 3.
Sąd Apelacyjny podzielił także ustalenia Sądu Okręgowego odnośnie zaliczenia do pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia wnioskodawcy od 3.01.1983 r. do 31.03.1986r. wZakładach (...)wP.. Praca wnioskodawcy w tym zakładzie polegała na wywożeniu rur i dowozie żeliwa za pomocą widlaka akumulatorowego i wózka płaskiego akumulatorowego, a zatem wnioskodawca wykonywał czynności wchodzące w zakres prac na stanowiskach: transportowy z obowiązkiem za- i wyładunku (poz. 21 pkt 32) oraz operatora urządzeń transportowych przy przygotowaniu wsadu do produkcji żelostopów (poz. 19 pkt 4), wyszczególnionych w Dziale III wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego, a określonych w nawiązaniu do rodzajów prac wyszczególnionych w Dziale III wykazu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (prace różne w hutnictwie i w przemyśle metalowym, poz. 67 – transport wewnętrzny między stanowiskami pracy w wydziałach, w których wykonywane są prace wymienione w wykazie). Zarzuty apelującego odnośnie powyższego okresu zatrudnienia sprowadzały się do ogólnikowego zakwestionowania materiału dowodowego, na podstawie którego Sąd Okręgowy poczynił przedmiotowe ustalenia dotyczące pracy stale i w pełnym wymiarze w warunkach szczególnych i jako takie – w ocenie Sądu Odwoławczego są bezzasadne. Sąd Okręgowy poczynił bowiem trafne ustalenia faktyczne na tę okoliczność na podstawie m.in. zeznań świadków:K. S.iK. W.oraz samego wnioskodawcy, które to dowody zostały prawidło ocenione przez Sąd I instancji. Nadto - wbrew zarzutowi pozwanego - okoliczność, że pracodawca nie wystawił wnioskodawcy za ten okres świadectwa pracy w warunkach szczególnych, nie wyklucza uznania tego okresu za okres pracy w warunkach szczególnych, na podstawie innych dowodów. Jak bowiem wskazywano - w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia dowodowe wynikające zrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń. Sąd Apelacyjny w pełni podziela zatem ustalenia i rozważania Sądu I instancji.
Wbrew zarzutom apelującego - Sąd Okręgowy dokonał rzetelnej i trafnej oceny przeprowadzonych dowodów i ocena ta nie wykracza poza ramy określone przepisemart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że postawienie zarzutu obrazyart. 233 § 1 k.p.c.nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000r., I CKN 1169/99, OSNC 2000/7-8 poz. 139 i z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000/10 poz. 189). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny uznał, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów odpowiada regułom określonym przepisamiart. 233 § 1 k.p.c.
Reasumując – odwołujący pracował stale i w pełnym wymiarze w warunkach szczególnych w spornych okresach: od 15.02.1973 r. do 20.02.1974 r., od 15.05.1975 r. do 30.09.1982 r. i od 1.07.1986r. do 28.02.1991 r. w Spółdzielni(...)wN.oraz od 3.01.1983 r. do 31.03.1986 r. wZakładach (...)wP.. W konsekwencji wobec wykazania przez odwołującego spornej przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych, Sąd Okręgowy prawidłowo zmienił zaskarżoną decyzje i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych od dnia 22 grudnia 2015r.
Z tych wszystkich względów, uznając zarzuty pozwanego za bezzasadne, należało apelację oddalić - na podstawieart. 385 k.p.c.

SSA Małgorzata Woźniak-Zendran

SSA Wiesława Stachowiak

SSA Katarzyna Wołoszczak