Sąd Okręgowy w Koninie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 123/17
Data wyroku: 2017-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Bolczyk spr
Słowa kluczowe: Alimenty
Podstawa prawna: art.135 kro, art.137§2 kro

Sygnatura akt I 1Ca 123/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
K., dnia 14-06-2017r.
Sąd Okręgowy w Koninie, I Wydział Cywilny

w składzie:
Przewodniczący: SSO Aleksandra Bolczyk spr
Sędzia: SO Iwona Przyłębska-Grzybowska Sędzia: SO Ewa Kozłowska
Protokolant: stażysta Aleksandra Krakowska

po rozpoznaniu w dniu 14.06.2017r. w Koninie
na rozprawie
sprawy z powództwa małoletniejN. Z.działającej przez matkęR. S.
przeciwkoA. Z.
o alimenty
na skutek apelacji małoletniejN. Z.działającej przez matkęR. S.
od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Koninie
z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt IIIRC 317/16

I
Zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz małoletniej powódki alimenty w kwocie po 600 zł ( sześćset złotych) miesięcznie zamiast w kwocie po 450zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) miesięcznie.

II
Uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2, 4, 5 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Koninie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach w instancji apelacyjnej.

Ewa Kozłowska Aleksandra Bolczyk Iwona Przyłębska – Grzybowska

Sygn.akt I1 Ca 123/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017r.Sąd Rejonowy w Koninie zasądził od pozwanegoA. Z.na rzecz małoletniejN. Z.w kwocie po 450 zł miesięcznie płatne do rak matki małoletniejR. S., począwszy od dnia 6 czerwca 2016r.do dnia 15 go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w płatności , oddalił powództwo w pozostałym zakresie , wyrokowi w pkt. 1 nadał rygor natychmiastowej wykonalności , w pkt. 4 i 5 orzekł o kosztach procesu .
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego legły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne .
MałoletniaN. Z.,urodzona (...), pochodzi z nieformalnegozwiązku (...)orazA. Z.. Matka małoletniejR. S.pracuje jako sprzedawca w lombardzie w wymiarze całego etatu , z tytułu czego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1914, 06 zł brutto (ok. 1400 zł netto). Poza tym matka powódki otrzymuje alimenty na małoletniego synaO.w wysokości 500 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w wysokości 108 zł miesięcznie. Dzień pracy matki powódki wynosi 14 godzin, jednak nie świadczy ona tej pracy codziennie. Podczas jej nieobecności małoletniąN. Z.zajmuje się jej babcia –D. S.oraz opiekunka, której wynagrodzenie waha się pomiędzy 600-700 zł (stawka godzinowa wynosi 8 zł na godzinę).R. S.ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem małoletniej wynoszące ok. 600 zł miesięcznie. Ponadto matka pozwanej ponosi wydatki związane z wynajmem mieszkania w wysokości 950 zł miesięcznie, opłatami za media ok – 300 zł co 2 miesiące, wynagrodzeniem opiekunki oraz kosztami własnego leczenia związanego ze schorzeniem oka. Sąd Rejonowy ustalił , że małoletnia jest dzieckiem zdrowym, choruje jedynie na sezonowe infekcje, nie wymaga stałego leczenia. PozwanyA. Z.w żaden sposób nie partycypuje w kosztach utrzymania małoletniej, praktycznie nie utrzymuje z nią kontaktu. Mimo zamieszkiwania ze stroną powodową do stycznia 2016 r., pozwany sporadycznie przekazywał kwoty na utrzymanie małoletniej.
Dowody przyjęte w zakres ustaleń były , zdaniem Sądu I instancji, spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniały.
Pozwany nie stawił się na rozprawę, stąd nie można było czynić żadnych ustaleń co do jego aktualnej sytuacji życiowej, materialnej, czy zdrowotnej, a Sąd obarczył to niestawiennictwo rygorem nie przeprowadzenia dowodu z zeznań strony, tym samym w kierunku uznania zeznań złożonych przez powódkę jako niezaprzeczone (art. 233 § 2 kpc,art. 230 kpc).
Sąd Rejonowy wskazał ,że zgodnie zart. 133 § 1 krorodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W myśl natomiastart. 135 § 1 krozakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Sad I instancji zauważył ,że pojęcia usprawiedliwionych potrzeb nie można jednoznacznie zdefiniować, ponieważ nie ma jednego stałego kryterium odniesienia. Rodzaj i rozmiar tych potrzeb jest uzależniony od cech osoby uprawnionej oraz od splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej, w których osoba uprawniona się znajduje. Nie jest możliwe ustalenie katalogu usprawiedliwionych potrzeb podlegających zaspokojeniu w ramach obowiązku alimentacyjnego i odróżnienie ich od tych, które jako przejawy zbytku nie powinny być uwzględnione. W każdym razie zakres obowiązku alimentacyjnego wyznaczać będą poszczególne sytuacje uprawnionego i zobowiązanego, konkretne warunki społeczno-ekonomiczne oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego. Dopiero na tym tle można określić potrzeby życiowe, materialne i intelektualnie uprawnionego (uzasadnienie to tezy IV uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 roku, II CZP 91/86).
Zakres potrzeb dziecka, które powinny być przez rodziców zaspokojone, wyznacza treśćart. 96 k.r.o., według którego rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie - odpowiednio do jego uzdolnień - do pracy dla dobra społeczeństwa.
Istotą postępowania o alimenty , jak wskazał Sąd Rejonowy , jest rozpoznanie sprawy w zgodzie z dobrem dziecka, któremu należą się środki utrzymania i wychowania od obojga rodziców. Chodzi także o zrównoważenie ich roli w zapewnieniu tych środków, tak by nie obciążać nadmiernie jednego z nich i to jeszcze tego, który realizuje swój obowiązek alimentacyjny poprzez osobiste starania o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego.
Dochodzone roszczenie , jak przyjął Sąd I instancji , znajduje częściowo uzasadnioną podstawę prawną w cyt. normie.
Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy Sąd Rejonowy uznał, iż pozwanyA. Z.winien partycypować w kosztach utrzymania małoletniejN. S.w kwocie po 450 zł. miesięcznie, płatnych do rąk matki małoletniejR. S., począwszy od dnia 6 czerwca 2016r. do 15-tego dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w terminie o czym orzekł w punkcie 1 wyroku. Kwota ta, zdaniem Sądu I instancji , pozwoli zaspokoić usprawiedliwione potrzeby małoletniej powódki, odpowiednie do jej wieku i stopnia rozwoju, zgodnie z dyrektywą zawartą wart. 135 § 1 krio. Z drugiej strony kwota ta powinna znajdować się w zasięgu pozwanego, który, o ile już tego nie uczynił, powinien podjąć pracę gwarantującą mu własne utrzymanie oraz umożliwiającą mu łożenie na małoletnią córkęN. S., wobec której ma ustawowy i moralny obowiązek alimentacyjny. Ustalając wysokość świadczenia alimentacyjnego dla małoletniej sąd I instancji wziął pod uwagę starania matki małoletniej –R. S., w postaci godzenia wychowania wraz z podejmowaniem pracy zarobkowej, a co za tym idzie koniecznością korzystania z usług opiekunki czy pomocy matkiD. S..
W pozostałym zakresie Sąd Rejonowy oddalił powództwo jako zbyt wygórowane (pkt 2 wyroku), głównie z tego powodu, że zasądzenie od pozwanego kwoty żądanej przez powódkę w wysokości 600 zł, prawie w całości realizowałoby koszty utrzymania małoletniejN. S.szacowane przez matkę małoletniej na 650 zł. Powodowałoby to praktycznie w całości przerzucenie ekonomicznego wymiaru obowiązku alimentacyjnego na pozwanego, z pominięciem starań matki małoletniej.
W oparciu oart. 333 § 1 pkt 1 k.p.c.Sąd Rejonowy nadał wyrokowi wpkt 1rygor natychmiastowej wykonalności.
Celem zapewnienia bieżącej alimentacji potrzeb dziecka, na podstawie art. 113 ust. 4 uksc. Sąd orzekł jak w pkt 4, odstępując od obciążenia pozwanego kosztami sądowymi, którymi Sąd Rejonowy obciążył Skarb Państwa.
Wysokość wynagrodzenia adwokata wynika , jak podał Sąd Rejonowy, z Rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r.) - § 4 ust. 1 pkt 9. Sąd nie znalazł podstaw do podwyższenia kwoty wynagrodzenia adwokata ponad próg minimalny określony w § 4 ust. 1 Rozporządzenia.
Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła powódka zaskarżając go
w pkt. 2 i 5 i zarzucając :
1.naruszenie prawa materialnego tj.
-art. 135 §1 kro. poprzez przyjęcie ,że zasądzona kwota alimentów w wysokości 450 zł . pozwoli zaspokoić usprawiedliwione potrzeby małoletniej powódki , odpowiednie do jej wielu i rozwoju , podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w tym rzeczowego i osobistego wynika ,że zasądzona kwota alimentów nie zaspokoi w pełni potrzeb powódki ,
-art. 137 §2 kriopoprzez oddalenie powództwa bez rozpoznania istoty sprawy w zakresie niezaspokojonych potrzeb uprawnionej z czasu przed wytoczeniem powództwa o alimenty ,
2. naruszenie przepisów postępowania cywilnego tj.
-art. 233§ 1 kpc. poprzez nierozważenie całego zebranego materiału dowodowego , a w szczególności błędną ocenę zeznań powódki i niezasadne przyjęcie ,że kwota 600 zł alimentów spowoduje przerzucenie ekonomicznego wymiaru obowiązku alimentacyjnego na pozwanego , podczas , gdy z akt sprawy wynika, że koszty utrzymania małoletniej powódki wynoszą 1200 zł m-cznie, a zatem matka małoletniej partycypuje w kosztach jej utrzymania .
- §10 ust.4 RozporządzeniaM.. Spr. Z dnia 22.10. 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu poprzez jego niezastosowanie i zasadzenie kosztów w kwocie 146,70 zł. na podstawie §4 ust. 1 pkt. 9 wyżej powołanego rozporządzenia.
W oparciu o powyższe zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz adwokataK. A.kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji w kwocie 4428 zł.i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce w postępowaniu apelacyjnym ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy .
Sąd Okręgowy zważył , co następuje :
Apelacja powódki okazała się być celowa i doprowadziła do częściowej zmiany zaskarżonego wyroku , a mianowicie w jego pkt. 1 oraz uchylenia w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 2 , 4, i 5 wyroku.
Zgodzić należy się z apelującą ,że Sąd Rejonowy nie rozważył w sposób wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego , dokonując jego mało wnikliwej oceny , czym naruszył przepisart. 233§1 kpc.
Analiza akt sprawy ,a w szczególności zeznańR. S., nie pozwala uznać za uprawnione ustaleń Sąd I instancji , iż kwota 600 zł. jest sumą , która pokrywa miesięczne koszty utrzymania małoletniej powódki . Z zeznań jej matki jasno wynika , że kwota ta nie jest wystarczająca dla zaspokojenia jej usprawiedliwionych potrzeb , skoro samo zaangażowanie opiekunki pochłania miesięcznie kwotę 600-700zł i kwota ta minimalizowana jest przez matkę dziecka poprzez włączenie w opiekę nad córką również swojej matki . Pozostałe koszty związane z utrzymaniem dziecka jego matka ocenia na 500-600 zł miesięcznie , których nie sposób uznać za wygórowane zważywszy na wiek dziecka i typowe dla niego potrzeby . Mając na uwadze wynagrodzenie osiągane przez powódkę , ponoszone przez nią koszty utrzymania związane choćby z wynajęciem mieszkania , w którym mieszka wraz z dziećmi i które pochłaniają znaczącą część jej dochodu , fakt ,że samodzielnie , bez wsparcia pozwanego , opiekuje się córką realizując m.in. w ten sposób swój obowiązek alimentacyjny, kwota 600 zł alimentów , o którą wystąpiła jest , zdaniem Sądu adekwatna zarówno do usprawiedliwionych potrzeb małoletniej powódki , jak i możliwości zarobkowych zobowiązanego , nawet przy przyjęciu ,że osiąga on najniższe wynagrodzenie . Z uwagi na wyartykułowane wyżej błędne ustalenie Sądu Rejonowego odnośnie skali potrzeb małoletniej powódki ,konsekwencją którego jest niedostateczne rozważenie ich rozmiaru , a tym samym zakresu obowiązku alimentacyjnego pozwanego orzeczenie zawarte w pkt. 1 podlegać musi korekcie w kierunku uwzględnienia powództwa o alimenty w całości .
Wobec powyższego Sąd odwoławczy po myśliart. 386 §1 kpc. zmienił zaskarżony wyrok w pkt. 1 zasądzając na rzecz powódki alimenty w kwocie 600 zł miesięcznie , w miejsce alimentów w kwocie po 450 zł miesięcznie .
Ponadto Sąd Rejonowy rozpoznając sprawę nie dostrzegł ,że pozew nie ograniczył się wyłącznie do żądania alimentów, ale zawierał również roszczenie oparte na brzmieniu przepisuart. 137§2 krio. Powódka wnosiła bowiem o zasądzenie od pozwanego , poza alimentami bieżącymi , kwoty 15600zł.tytułem zaległych alimentów od dnia 1.04. 2014r. do dnia 1.05. 2016r. Sąd Rejonowy w pkt. 2 wyroku oddalił powództwo w pozostałej części , przez co należy rozumieć ,że również w zakresie roszczenia zart. 137§2 kro. Lektura sporządzonego przez Sąd Rejonowy uzasadnienia wskazuje jednak na to ,że Sąd ten w ogóle nie rozpoznał zgłoszonego przez powódkę żądania , a więc nie rozpoznał tym samym istoty sprawy w tej części .
Orzecznictwo Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje –w odniesieniu do postępowania procesowego – że nierozpoznanie istoty sprawy, jako przewidziana wart. 386 § 4 k.p.c.podstawa wydania wyroku kasatoryjnego, występuje wtedy, gdy sąd pierwszej instancji w sposób nieprawidłowy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu lub zarzutów merytorycznych przeciwstawionych zgłoszonemu roszczeniu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 roku, II CKN 897/97; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 roku, I CKN 486/00; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2004 roku, IV CK 229/04; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 roku, II CSK 568/10).
Wskazać należy, że granice postępowania cywilnego zakreśla nie tylko strona inicjująca postępowanie poddając pod osąd określone fakty, z których wywodzi skutki prawne, ale także przeciwnik procesowy, zwalczając zaistnienie tych okoliczności lub przedstawiając zdarzenia niwelujące konsekwencje udowodnionych przez powoda faktów. W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest też pogląd, że nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 roku, II CKN 897/97; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2002 roku, V CKN 357/00). Przepisart. 386 § 4 k.p.c.stanowi natomiast, że w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy, sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Treścią normy prawnej zawartej w tym przepisie jest upoważnienie do wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego w określonych sytuacjach procesowych, jako wyjątku od zasady orzekania co do meritum sporu w tym postępowaniu. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje jednocześnie na to, że nie zachodzi obowiązek prowadzenia przez sąd drugiej instancji postępowania dowodowego, zmierzającego do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji zaniechał merytorycznego rozważenia poddanych przez strony pod osąd żądań i twierdzeń, jak również, gdy nie dokonał oceny przeprowadzonych dowodów i pominął mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie meritum sporu dowody zawnioskowane przez strony dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, bądź też dowodów takich nie uzupełnił.
Powyższe rozważania wskazują na to , iż rację ma skarżąca twierdząc w apelacji , iż Sąd I instancji nie orzekając ogóle merytorycznie o żądaniu strony w zakresie roszczenia alimentacyjnego z czasu przed wniesieniem pozwu o alimenty za okres 26 miesięcy , nie rozpoznał istoty sprawy , co implikuje uchylenie wyroku w tej części.
K.charakter orzeczenia powoduje również konieczność uchylenia dalszych rozstrzygnięć Sądu Rejonowego , poza tym, który odnosi się do alimentów orzeczonych w pkt. 1 wyroku tj. rygoru natychmiastowej wykonalności . Rozstrzygnięcie o kosztach procesu przez Sąd Rejonowy dotyczyć zatem powinno całości zgłoszonego żądania, co przekłada się także na wysokość stawki wynagrodzenia reprezentującego powódkę pełnomocnika z urzędu .
Na marginesie należy zresztą zauważyć ,że zaskarżone orzeczenie jest również wadliwe w tej właśnie części , traktującej o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce .
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 21 października 2015 r., sygn. III CZP 68/15,jeżeli osoba zobowiązana do alimentów nie została obciążona obowiązkiem zwrotu kosztów, adwokatowi ustanowionemu z urzędu dla strony uprawnionej do alimentów przyznaje się od Skarbu Państwa wynagrodzenie ustalone na podstawie§ 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Co prawda powołane w uchwale przepisy nie znajdą z przyczyn oczywistych zastosowania w nin. sprawie , ale zasada , powtórzona w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 10. 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz.U. z 2015r. poz. 1801 – §10 ust.4 , pozostaje niezmienna .
Pełnomocnik z urzędu reprezentuje w nin. sprawie stronę uprawnioną do alimentów ,a nie zobowiązaną , zatem należną mu opłatę sprawie o alimenty ustalić należy od wartość przedmiotu sprawy.
Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok w pkt. 2, 4 i 5 i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Koninie po myśliart. 386§4 kpc. , orzekając o kosztach na podstawieart. 108§2 kpc.

  Ewa Kozłowska Aleksandra Bolczyk Iwona Przyłębska Grzybowska