Sąd Okręgowy w Poznaniu
XV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: XV Ca 174/17
Data wyroku: 2017-07-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Andrzejak-Kruk, Agata Szlingiert, Michał Wysocki
Słowa kluczowe: Zniesienie współwłasności
Podstawa prawna: art.211 kc, art. 5 ust. 1 Ustawyo włąsnosci lokali, art. 10 ust. 1 Ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 321 kpc

Sygn. akt XV.Ca. 174/17

POSTANOWIENIE
Dnia 18 lipca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: SSO Agata Szlingiert
Sędziowie:   SSO Michał Wysocki
SSO Joanna Andrzejak-Kruk (spr.)
Protokolant:   p.o. stażysty Marta Chmal
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2017 r. w Poznaniu
sprawy z wnioskuG. D.
przy udzialeA. S.,R. D.,S. W.,J. M.iD. P.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
- w zakresie wnioskuS. W.o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej
na skutek apelacji wniesionych przez uczestnikówA. S.iR. D.oraz przez uczestniczkęS. W.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Śremie
z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt I.Ns. 2/15
postanawia:

1
uchylić zaskarżone postanowienie w punktach od I. do VI. oraz w punkcie VIII. i w tym zakresie umorzyć postępowanie;

2
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie VII. w ten sposób, że dokonać uzgodnienia treściksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego wŚ.z rzeczywistym stanem prawnym poprzez nakazanie wpisania w dziale II księgi wieczystej następujących udziałów właścicieli wyodrębnionych lokali w nieruchomości wspólnej:

- udział właścicielalokalu nr (...)wpisanego doksięgi wieczystej nr (...);
- udział właścicielalokalu nr (...)wpisanego doksięgi wieczystej nr (...);
- udział właścicielalokalu nr (...)wpisanego doksięgi wieczystej nr (...);
- udział właścicielalokalu nr (...)wpisanego doksięgi wieczystej nr (...);
3) uchylić zaskarżone postanowienie w punktach od IX. do XV. oraz w punktach XVII. i XVIII. i w tym zakresie sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Śremie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
/-/ Michał Wysocki  /-/ Agata Szlingiert  /-/ Joanna Andrzejak-Kruk

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym w dniu 27.02.2002r.G. D.wystąpiła o dokonanie działu spadku poW. W. (1), częściowego działu spadku poA. D. (1)oraz zniesienia współwłasności dwóch nieruchomości lokalowych położonych wK.przyPl. (...)w ten sposób, że lokal mieszkalny, dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadziksięgę wieczystą numer (...)zostałby przyznanyS. W.,D. W.( obecnieP.) iJ. W.( obecnieM.) bez obowiązku spłat na rzecz pozostałych współwłaścicieli, zaś lokal, dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadziksięgę wieczystą numer (...)zostałby przyznany na wyłączną własność wnioskodawczyni z obowiązkiem spłaty na rzeczS. W.,D. W.iJ. W..
UczestnicyA. D. (2)( obecnieD.-S.) orazR. D.popierali wniosek. UczestniczkiS. W.,D. W.iJ. W.wyraziły zgodę na zniesienie współwłasności nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...)w sposób proponowany przez wnioskodawczynię, natomiast sprzeciwiły się zniesieniu współwłasności nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...)( użytkowanej częściowo jako(...)). UczestniczkaM. G., wezwana do udziału w sprawie postanowieniem z dnia 7.08.2002r. jako jedna ze spadkobierczyńW. W. (1), nie zajęła stanowiska.
W toku postępowania uczestniczkaS. W.pismem z dnia 17.05.2004r. złożyła wniosek o „podział działki gruntu”, na której usytuowane są nieruchomości lokalowe „w sposób uwzględniający aktualny stan posiadania”. Pozostali zainteresowani nie zajęli wyraźnego stanowiska co do powyższego wniosku. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 24.08.2007r. uczestniczka sprecyzowała natomiast, że domaga się zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowej poprzez jej fizyczny podział na trzy części.

    Postanowieniemz dnia 23.03.2006r., sygn.. akt(...)Sąd Rejonowy wŚ.:

I
dokonał działu spadku poW. W. (1), częściowego działu spadku poA. D. (1)oraz zniesienia współwłasności w ten sposób, że lokal mieszkalny wK.na I piętrze, dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadziksięgę wieczystą numer (...)przyznał do współwłasności po 1/3 częściS. W.,D. W.orazJ. M.;

II
dokonał działu spadku poW. W. (1), częściowego działu spadku poA. D. (1)oraz zniesienia współwłasności w ten sposób, że lokal mieszkalny wK.na parterze, dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadziksięgę wieczystą numer (...)przyznał na wyłączną własność wnioskodawczyniG. D.;

III
dokonał działu spadku poW. W. (1), częściowego działu spadku poA. D. (1)oraz zniesienia współwłasności w zakresie nieruchomości położonej wK.o powierzchni 820 m2, dla której Sąd Rejonowy wŚ.prowadziksięgę wieczystą numer (...)o tyle, że zgodnie z projektem podziału na k.116 akt stanowiącym integralną część postanowienia z nieruchomości tej wydzielił dwie działki i tak :

a
działkę nr (...)o powierzchni 258m2, którą przyznał na wyłączną własnośćG. D.;

b
działkę nr (...)o powierzchni 2190m2, którą przyznał na wyłączną własnośćG. D..

IV
zasądził odG. D.dopłaty na rzecz :

a
S. W.,D. W.iJ. M.w kwotach po 7.187,50zł z tytułu przejęcia ich udziałów w lokalu objętymksięgą wieczystą numer (...);

b
S. W.,D. W.iJ. M.w kwotach po 1.041,66zł z tytułu przejęciadziałek nr (...);

c
Termin płatności kwot wymienionych w ppkt a. i b. ustalił na 3 miesiące od uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia w płatności;

V
z tytułu rozliczenia pożytków z lokalu na parterze objętegoksięga wieczystą (...)zasądził odG. D.na rzeczD. W.iJ. M.kwoty po 3.997,50zł płatne w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia w płatności;

VI
z tytułu rozliczenia pożytków z lokalu na I piętrze objętegoksięga wieczystą (...)zasądził odS. W.na rzecz :

-

G. D.kwotę 1.474,-zł;

R. D.iA.D.-S.kwoty po 368,50zł - płatne w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia w płatności;

VII
Nakazał ściągnięcie od wnioskodawczyniG. D.na rzecz Skarbu Państwa ( Sądu Rejonowego wŚ.) kwoty 120,50zł z tytułu nieuiszczonych kosztów biegłych;

VIII
Kosztami pozasądowymi obciążył wnioskodawczynię i uczestników w zakresie dotąd poniesionym.

Na skutek apelacji uczestniczkiS. W.,

    postanowieniemz dnia 24.08.2007r., sygn. akt(...)

    Sąd OkręgowywP.uchylił powyższe postanowienie w punktach III, IV b oraz IV c w zakresie odnoszącym się do pkt IV b i w tej części sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu wŚ.do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zgłoszone przez uczestniczkęS. W.z dnia 17.05.2004r. żądanie „podziału działki gruntu”, sprecyzowane na rozprawie apelacyjnej, stanowiło odrębny wniosek, gdyż wnioskodawczyniG. D.domagała się jedynie zniesienia współwłasności dwóch wyodrębnionych nieruchomości lokalowych oraz, związanego z podstawą nabycia ich własności co do części udziałów, działu spadku poW. W. (1)iA. D. (1). W rezultacie uczestnikami postępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej zapisanej wksiędze wieczystej KW nr (...)Sądu Rejonowego wŚ.powinni być właściciele wszystkich wyodrębnionych lokali w budynku znajdującym się na tej nieruchomości. Ponadto Sąd Rejonowy przy ocenie zasadności wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej poprzez jej fizyczny podział powinien uwzględnić przesłanki dopuszczalności takiego podziału wynikające z przepisówart. 211 i nast. k.c.orazart. 5 ust. 1 ustawy o własności lokaliiart. 93 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy – w zakresie wnioskuS. W.o zniesienie wspólności nieruchomości gruntowej– uczestniczka podtrzymała ten wniosek, przy czym pismach z dnia 26.11.2007r., 20.08.2010r. i 20.10.2010r. domagała się, aby wydzielona w opinii biegłego geodetyT. N.z dnia 22.08.2004r.działka nr (...)przypadła na jej rzecz, zaś wydzielonadziałka nr (...)– na rzeczG. D.( względnie na rzecz wnioskodawczyni oraz uczestnikówA. S.iR. D.) – zgodnie z aktualnym stanem użytkowania, bez obowiązku dopłat. Stanowisko to popierały uczestniczkiD. P.iJ. M..
Wnioskodawczyni oraz uczestnicyA. S.iR. D.popierali wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej poprzez jej podział fizyczny na 3 działki, zgodnie z opinią biegłego geodetyT. N.z dnia 22.08.2004r., natomiast domagali się ( ostatecznie formułując to stanowisko pismami z dnia 28.08.2010r. i 3.01.2012r. ), aby obie wydzielonedziałki nr (...)przypadły na ich rzecz do współwłasności ze spłatami na rzecz uczestniczek postępowania.
Według zgodnego stanowiska zainteresowanychdziałka nr (...)zabudowana budynkiem mieszkalnym miała pozostać we współwłasności właścicieli lokali wyodrębnionych w tym budynku, tj.G. D.,A. S.,R. D.,S. W.,J. M.iD. P..
W toku postępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej

    pozwemzłożonym w dniu 14.01.2008r. powódkaG. D.wystąpiła

    o uzgodnienie treściksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego wŚ.z rzeczywistym stanem prawnympoprzez wpisanie w dziale II księgi wieczystej – w miejsce wpisu dotyczącego udziałów właścicieli czterech wyodrębnionych lokali w nieruchomości wspólnej wynoszących po 1/3 części (lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...)) – udziałów prawidłowych wynoszących:lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...). W uzasadnieniu powódka podniosła, że księgi wieczyste prowadzone dla nieruchomości lokalowych zostały założone na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego wŚ.z dnia 31.05.1990r., sygn. akt(...)w przedmiocie działu spadku i zniesienia współwłasności nieruchomości zapisanej wksiędze wieczystej nr (...), którym to postanowieniem wyodrębniono cztery lokale. W związku z tym nie jest możliwe, aby właściciele tych lokal byli współwłaścicielami nieruchomości wspólne po 1/3 części, lecz ich udziały powinny odpowiadać powierzchni lokali, zgodnie zart. 3 ust. 3 ustawy o własności lokali.
PozwaniR. D.iA. S.nie kwestionowali powództwa, natomiast pozwaneS. W.,J. M.iD. P.domagały się jego oddalenia podnosząc, że udziały współwłaścicieli w nieruchomości wspólnej wpisane do księgi wieczystej są wprawdzie niewłaściwe, jednak ustalenie prawidłowych udziałów powinno nastąpić w postępowaniu o dział spadku i zniesienie współwłasności.
Wyrokiem z dnia 9.07.2008r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy wŚ.dokonał uzgodnienia treści księgi nr(...)z rzeczywistym stanem prawnym zgodnie z żądaniem pozwu.
Na skutek apelacji pozwanychS. W.,J. M.iD.P.Sąd Okręgowy wP.wyrokiem z dnia 17.02.2009r., sygn. akt(...)uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu wŚ.do rozpoznania w zawisłej przed tym Sądem sprawie o zniesienie współwłasności, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Podstawą tego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest sprawą „o prawo własności” w rozumieniuart. 618 § 2 k.p.c.( dotyczy wielkości udziałów współwłaścicieli w przedmiocie współwłasności ) i jako taka powinna zostać przekazana sądowi rozpoznającemu sprawę o zniesienie współwłasności.
W toku niniejszego postępowania, w związku z pozwemG. D., sporządzona została przez biegłegoJ. K.inwentaryzacja lokali w budynku na nieruchomości wspólnej, w której to inwentaryzacji biegły dokonał „rozdzielenia” pomieszczeń wchodzących w skład nieruchomości wspólnej, przydzielając je do poszczególnych wyodrębnionych lokali jako pomieszczenia przynależne. Po wydaniu opinii wnioskodawczyniG. D.pismem z dnia 9.01.2015r., nie zgadzając się z propozycją biegłego, wniosła o „przyznanie” jednego z pomieszczeń gospodarczych dolokalu mieszkalnego nr (...)(KW (...)), czemu sprzeciwiły się uczestniczkiS. W.,J. M.iD. P., przedstawiając w pismach z dnia 28.02.2015r. i 30.03.2015r. własne propozycje rozdziału pomieszczeń gospodarczych. Również uczestnicyR. D.iA. S.pismem z dnia 28.02.2015r. przedstawili takie propozycje.

    Postanowieniemz dnia 23.10.2015r., sygn. akt(...)Sąd Rejonowy wŚ.:

I
ustalił, że samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na parterze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z pomieszczeń opisanych w opinii biegłegoJ. K.(rzuty kondygnacji na kartach 914 i 915, które stanowią integralną część postanowienia): sali sprzedaży o pow. 53,35 m2, kuchni o pow. 8,29 m2, zaplecza nr 1 o pow. 16,25 m2, zaplecza nr 2 o pow.14,76 m2, WC o pow. 0,62 m2, łazienki o pow.0,81 m2, korytarza o pow.5,15 m2, zaplecza nr 3 o pow. 1,78 m2, zaplecza nr 4 o pow. 2,61 m2, kuchni o pow.2,87 m2 oraz pomieszczenia przynależnego położonego na parterze, tj. kotłowni o pow. 18,60 m2, a także pomieszczeń przynależnych znajdujących się w piwnicy, tj. klatki schodowej o pow.1,79 m2, piwnicy nr 1 o pow. 6,53 m2, korytarza o pow.1,81 m2 i piwnicy nr 2 o pow. 3,79 m2;

II
ustalił, że samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na parterze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z pomieszczeń opisanych w opinii biegłegoJ. K.(rzuty kondygnacji na kartach 914, 915 i 916, które stanowią integralną część postanowienia):pokoju nr (...)o pow.16,03 m2,pokoju nr (...)o pow.16,41 m2,pokoju nr (...)o pow.16,13 m2, korytarza o pow.3,66 m2, łazienki o pow. 5,13 m2, kuchni o pow.8,57 m2 oraz pomieszczeń przynależnych położonych na I piętrze, tj. strychu o pow.8,46 m2, strychu wraz z klatką schodową o pow.12,80 m2, strychu o pow.8,50 m2, pomieszczenia przynależnego położonego w piwnicy, tj. piwnicy nr 1 o pow.2,00 m2, a także pomieszczeń znajdujących się na parterze budynku, tj. pom.gosp. nr 1 o pow.2,50 m2, pom.gosp. nr 2 o pow. 2,50 m2, klatki schodowej o pow. 2,12 m2, kotłowni o pow.8,02 m2;

III
ustalił, że samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na I piętrze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z pomieszczeń opisanych w opinii biegłegoJ. K.(rzut kondygnacji na karcie 916, która stanowią integralną część postanowienia):pokoju nr (...)o pow.35,07m2, kuchni o pow.28,95 m2, łazienki o pow.4,63 m2, balkonu o pow.4,25 m2 oraz pomieszczenia przynależnego położonego na I piętrze, tj. skrytki o pow.5,74 m2;

IV
ustalił, że samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na poddaszu (II piętrze) budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy w(...)prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z pomieszczeń opisanych w opinii biegłegoJ. K.(rzuty kondygnacji na kartach 914, 1099, które stanowią integralną część postanowienia):pokoju nr (...)o pow.22,43 m2,pokoju nr (...)o pow.17,88 m2,pokoju nr (...)o pow.10,64 m2, korytarza o pow.3,82 m2, łazienki o pow. 5,02 m2, oraz pomieszczenia przynależnego położonego na poddaszu, tj. strychu o pow. 18,71 m2, a także pomieszczeń przynależnych położonych na parterze budynku, tj. pom.gosp. nr 3 o pow.2,50 m2 i pom.gosp. nr 4 o pow. 8,63 m2;

V
ustalił, że częściami wspólnymi pozostają następujące pomieszczenia: (opisane w opinii biegłegoJ. K.- rzuty kondygnacji na kartach 915, 916 i 1099, które stanowią integralną część postanowienia) klatka schodowa na parterze budynku o pow.15,65 m2, korytarz na parterze o pow. 1,80 m2, weranda na parterze o pow.2,97 m2, klatka schodowa na I piętrze o pow.8,71 m2 i klatka schodowa na II piętrze o pow. 6,13 m2 – objęteksięgą wieczystą nr (...)Sądu Rejonowego w(...);

VI
ustalił, że udziały samodzielnych lokali mieszkalnych w częściach wspólnych nieruchomości położonej wK.objętejksięgą wieczystą nr (...)są następujące:

a
lokal nr (...)(KW nr(...)) – 139,01/420,11

b
lokal nr (...)(KW nr(...)) – 112,83/420,11

c
lokal nr (...)(KW nr(...)) – 78,64/420,11

d
lokal nr (...)(KW nr(...)) – 89,63/420,11;

VII
uzgodnił treśćksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego wŚ.z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie w dziale II księgi, iż udziały właściciela (bądź właścicieli) wyodrębnionych lokali objętych księgami o numerach(...),(...),(...),(...)Sądu Rejonowego w(...)w częściach wspólnych są następujące:

- właściciela bądź właścicielilokalu nr (...)wpisanego w KW nr(...)wynosi 139,01/420,11
- właściciela bądź właścicielilokalu nr (...)wpisanego w KW nr(...)wynosi 112,83/420,11
- właściciela bądź właścicielilokalu nr (...)wpisanego w KW nr(...)wynosi 78,64/420,11
- właściciela bądź właścicielilokalu nr (...)wpisanego w KW nr(...)wynosi 89,63/420,11;

VIII
uzgodnił treśćksiąg wieczystych o numerach (...)Sądu Rejonowego w(...)poprzez wpisanie w działach I tych ksiąg prawidłowej powierzchni lokali, pomieszczeń składających się na te lokale, pomieszczeń przynależnych do tych lokali, a także udziałów tych lokali w częściach wspólnych objętych księgą nr(...)opisanych w punktach I, II, II, IV i VI postanowienia;

IX
dokonał działu spadku poW. W. (1), częściowego działu spadku poA. D. (1)oraz zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę oznaczonągeodezyjnie numerem (...)położoną wK.o powierzchni 820 m2 poprzez podział fizyczny tej działki zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez biegłego geodetęT. N.w dniu 21.08.2004r. (k.116 akta sprawy(...)), który to projekt stanowi integralną część postanowienia, na trzy działki:

a)działkę nr (...)o powierzchni 258 m2 (obecnie zabudowaną budynkiem garażowo gospodarczym zgodnie z decyzją BurmistrzaK.z dnia 17.12.2009r.(...)zmienionej decyzją BurmistrzaK.z dnia 20.04.2010r.) o wartości 20.852,-zł;
b)działkę nr (...)o powierzchni 190 m2 (niezabudowaną) o wartości 16.209,-zł;
c)działkę nr (...)o powierzchni 372 m2 (zabudowaną dwoma budynkami mieszkalnymi);

X
przyznaćdziałkę oznaczoną numerem (...)na współwłasność wnioskodawczyniG. D.w 4/6 częściach oraz uczestnikom postępowaniaA. S.iR. D.po 1/6 części;

XI
przyznał działkę oznaczonągeodezyjnie numerem (...)S. W.,D. P.iJ. M.po 1/3 części;

XII
pozostawiłdziałkę nr (...)we współwłasności właścicieli wyodrębnionychlokali oznaczonych numerami (...)w następujących częściach:

a
właściciel (bądź właściciele)lokalu nr (...)w 139,01/420,11 częściach

b
właściciel (bądź właściciele)lokalu nr (...)w 112,83/420,11 częściach

c
właściciel (bądź właściciele)lokalu nr (...)w 78,64/420,11 częściach

d
właściciel (bądź właściciele)lokalu nr (...)w 89,63/420,11 częściach

XIII
zasądził odS. W.,D. P.iJ. M.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniG. D.kwotę 4.170,32zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

XIV
zasądził odS. W.,D. P.iJ. M.solidarnie na rzecz uczestniczkiA. S.kwotę 1.042,58 zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

XV
zasądził odS. W.,D. P.iJ. M.solidarnie na rzecz uczestnika postępowaniaR. D.kwotę 1.042,58zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

XVI
zwolnił uczestniczki postępowaniaJ. M.iD. P.w całości od kosztów sądowych.

XVII
kosztami postępowania obciążył wnioskodawczynię oraz uczestników postępowania w zakresie dotychczas przez nich poniesionym, a w pozostałym zakresie kosztami obciążył Skarb Państwa;

XVIII
koszty pozasądowe wzajemnie zniósł;

XIX
przyznał biegłemuJ. K.od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 430,80zł w związku ze stawiennictwem i udziałem w rozprawie w dniu 25.09.2015r.

Jako podstawę powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Nieruchomość położona wK.stanowiła działkę oznaczonągeodezyjnie numerem (...)o powierzchni 820 m2 i objęta byłaksięgą wieczystą nr (...)Sądu Rejonowego wŚ.. Nieruchomość zabudowana była dwoma budynkami mieszkalnymi. Według planu zagospodarowania przestrzennego miastaK.nieruchomość położona była w staromiejskiej zabudowie i oznaczona była na planie symbolamiI (...)zabudowa mieszkaniowa z usługami wbudowanymi.
Pierwotnymi właścicielami nieruchomości położonej wK.byliK.iL.małżonkowieW.. Po ich śmierci współwłaścicielami nieruchomości zostały ich dzieci:B. W.,W. W. (1)iE. G.po 1/3 części. W nieruchomości zamieszkiwał jeden ze współwłaścicieliW. W. (1)wraz z rodziną. Pozostali spadkobiercyK.iL. W.nie zamieszkiwali w nieruchomości. W nieruchomości znajdowała się apteka prowadzona przezfirmę (...).W. W. (1)zarządzał nieruchomością, płacił należne podatki oraz ubezpieczenie, pobierał również wszystkie pożytki m.in. z tytułu czynszu najmu(...).
We wniosku z dnia 8.04.1986r.B. W.iE. G.wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej wK.objętejksięgą wieczystą nr (...). W sprawie sporządzona została propozycja wydzielenia lokali w budynku mieszkalnym wK.przyPlacu (...). Według tego projektu Sąd Rejonowy w(...)postanowieniem z dnia 31.05.1990r. ((...)) dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali, zmieniając literowe oznaczenie poszczególnych lokali ( zawarte w projekcie wydzielenia lokali ) na oznaczenie numerowe. Na podstawie tego postanowienia w budynku wydzielone zostały cztery lokale bez zmiany udziałów współwłaścicieli w częściach wspólnych ( po 1/3 części dla każdego z czterech lokali ):lokal nr (...)(...)na parterze ((...)o pow.120,99 m2 ), który przydzielonoE. G.w ¼ części,W. W. (1)w ¼ części iB. W.w ½ części;lokal nr (...)
(...)na I piętrze o pow. 67,26 m2, który przydzielono na wyłączną własnośćW. W. (1);lokal nr (...)(...)na I piętrze o pow. 70,11 m2, który przydzielono na wyłączną własnośćE. G.;lokal nr (...)(...)na II piętrze czyli na poddaszu o pow. 51,57 m2 który przydzielono na wyłączną własnośćB. W.. Części wspólne nieruchomości określane były w projekcie literami(...)oraz(...)i zgodnie z postanowieniem zostały one pozostawione we współwłasności po 1/3 części. Dla poszczególnych lokali mieszkalnych w Sądzie Rejonowym w(...)urządzone zostały księgi wieczyste:lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...),lokal nr (...)KW nr(...). Zgodnie z postanowieniem z dnia 31.05.1990r. wszystkie strychy znajdujące się na I piętrze budynku znalazły się w obrębielokalu mieszkalnego nr (...)(oznaczenie literowe(...)).
W dniu 12.02.1997r.G. D.oraz jej mążA. D. (1)nabyli odB. W.lokal mieszkalny nr (...)(KW (...)) oraz udziałB. W.wlokalu nr (...)i w nieruchomości wspólnej. Tego samego dniaG. D.oraz jej mążA. D. (1)nabyli odE. G.lokal mieszkalny nr (...)(KW (...)) oraz udziałE. G.wlokalu nr (...)i w nieruchomości wspólnej.W. W. (1)zmarł, a spadek po nim nabyły: żonaS. W.i ich córkiJ. M.iD. P.oraz córkaW. W. (1)M. G.po ¼ części każda z nich. W dniu 5.05.2000r.G. D.iA. D. (1)nabyli odM. G.(córkiW. W. (1)) - zamieszkałej weW.- udział w lokalu mieszkalnym położonym wK.przy(...)(...)o powierzchni 67,26 m2, dla którego Sąd Rejonowy w(...)prowadziłksięgę wieczystą o numerze (...)wraz z udziałem związanym z lokalem w nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...)prowadzonej dla nieruchomości położonej wK.o obszarze 820 m2 i w częściach wspólnych budynku.A. W.zmarł, a spadek po nim nabyli: żonaG. D., córkaA. S.i synR. D.po 1/3 części każdy z nich. W dniu 14.08.2001r.G. D.nabyła odM. G.(córkiW. W. (1)) - zamieszkałej weW.- udział w lokalu mieszkalnym położonym wK.przy(...)o powierzchni 120,99 m2, dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadziłksięgę wieczystą o numerze (...)wraz z udziałem związanym z lokalem w nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...)prowadzonej dla nieruchomości położonej wK.o obszarze 820 m2 i w częściach wspólnych budynku. Postanowieniem z dnia 23.03.2006r. Sąd Rejonowy wŚ.w sprawie(...)dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności w ten sposób, że: przyznał na rzeczS. W.,D. W.iJ. W.po 1/3 częścilokal mieszkalny nr (...)(KW (...)), przyznał na rzeczG. D.lokal mieszkalny nr (...)(KW (...)).
Lokalemieszkalne o numerach (...)nie podlegały działowi i ich współwłaścicielami odpowiednio w drodze dziedziczenia poA. W.są:lokal nr (...)(KW (...)) –G. D.4/6,A. S.1/6 iR. D.1/6;lokal nr (...)(KW (...)) –G. D.4/6,A. S.1/6 iR. D.1/6. Z uwagi na to, iż postanowienie z dnia 23.03.2006r. utrzymane zostało w części dotyczącej przydzielenialokali nr (...)poszczególnym osobom, współwłaścicielamilokalu mieszkalnego nr (...)położonego na I piętrze budynku zostali:S. W.,D. W.iJ. W.po 1/3 części (KW (...)). Jedynym właścicielemlokalu użytkowego nr (...)położonego na parterze budynku zostałaG. D..
Dla terenu działki oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)położonej wK.przy(...)z dniem 1.01.2004r. przestał obowiązywać plan ogólny zagospodarowania przestrzennego gminyK.Na dzień 27.12.2007r. nie można było dokonać podziałudziałki nr (...). Na wniosekG. D.wszczęte zostało postępowanie w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla tej działki. Złożenie takiego wniosku miało spowodować – zgodnie zart. 94 ust.1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami– że po wydaniu decyzji właścicieli działki będą mogli złożyć wniosek o dokonanie podziału działki. Pod koniec 2009r. dladziałki nr (...)sporządzony został projekt decyzji o warunkach zabudowy. W dniu 17.12.2009r. Urząd Miejski wK.wydał decyzję nr(...)o warunkach zabudowy dla ,,(...)budynku garażowo-gospodarczego w granicy z działką(...)Zgodnie z decyzją nadziałce nr (...)położonej wK.ustalone zostały warunki zabudowy dla budynku garażowo-gospodarczego w granicy działki ewid. 366 w odległości 8,00 m od linii rozgraniczającejul. (...), o wymiarach ok. 10,30m x 3,60m. Szerokość elewacji frontowej określona została na ok. 3,60 m. Budynek miał być budynkiem jednokondygnacyjnym z dachem płaskim, wysokość kalenicy ok. 3,30 m. Na wniosekG. D.z dnia 26.02.2010r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia 17.12.2009r. W dniu 20.04.2010r. wydana została decyzja zmieniająca decyzję z dnia 17.12.2009r. W decyzji tej dokonano zamian dotyczących gabarytów budynku (zamiast 10,3mx3,60m określono gabaryty budynku na 10,3mx4,30m), szerokości elewacji frontowej (zamiast 3,60m na 4,30m) oraz wysokość kalenicy (zamiast 3,30m na 4,00m). W dniu 4.05.210r.G. D.uzyskała pozwolenie na budowę budynku garażowo-gospodarczego nadziałce nr (...)wK.o powierzchni 44,30 m2. Budynek garażowo-gospodarczy posadowiony został na projektowanejdziałce nr (...).
W momencie składania wniosku o dział spadku i zniesienie współwłasności przedmiotowa nieruchomość zabudowana była dwoma budynkami mieszkalnymi, w których wyodrębnione były cztery lokale, w tym jeden lokal użytkowy ((...)prowadzona przez wnioskodawczynię i jej rodzinę). W dniu 22.08.2004r. biegły geodetaT. N.sporządził projekt podziałudziałki nr (...)na trzy działki: 367/1 (o pow. 258 m2), 367/2 (o pow. 190 m2) niezabudowane idziałka (...)(o pow.372m2) zabudowana. W toku postępowania wnioskodawczyniG. D.uzyskała pozwolenie na budowę budynku garażowo-gospodarczego o pow. 44,3m2 nadziałce nr (...)o powierzchni 258 m2. Do momentu ustalenia warunków zabudowy dladziałki nr (...)nie było możliwości fizycznego podziału tej działki; możliwość taka pojawiła się w momencie ustalenia w/w warunków.
W części zabudowanej budynkami mieszkalnymi (mieszkalno-użytkowymi) znajdują się cztery lokale:
- samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na parterze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...), który składa się z następujących pomieszczeń (opisanych w opinii biegłegoJ. K.- rzuty kondygnacji na kartach 914 i 915): sali sprzedaży o pow. 53,35 m2, kuchni o pow. 8,29 m2, zaplecza nr 1 o pow. 16,25 m2, zaplecza nr 2 o pow.14,76 m2, WC o pow. 0,62 m2, łazienki o pow.0,81 m2, korytarza o pow.5,15 m2, zaplecza nr 3 o pow. 1,78 m2, zaplecza nr 4 o pow. 2,61 m2, kuchni o pow.2,87 m2 oraz pomieszczenia przynależnego położonego na parterze, tj. kotłowni o pow. 18,60 m2, a także pomieszczeń przynależnych znajdujących się w piwnicy, tj. klatki schodowej o pow.1,79 m2, piwnicy nr 1 o pow. 6,53 m2, korytarza o pow.1,81 m2 i piwnicy nr 2 o pow. 3,79 m2.
- samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na parterze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z następujących pomieszczeń (opisanych w opinii biegłegoJ. K.- rzuty kondygnacji na kartach 914, 915 i 916):pokoju nr (...)o pow.16,03 m2,pokoju nr (...)o pow.16,41 m2,pokoju nr (...)o pow.16,13 m2, korytarza o pow.3,66 m2, łazienki o pow. 5,13 m2, kuchni o pow.8,57 m2 oraz pomieszczeń przynależnych położonych na I piętrze, tj. strychu o pow.8,46 m2, strychu wraz z klatką schodową o pow.12,80 m2, strychu o pow.8,50 m2, pomieszczenia przynależnego położonego w piwnicy, tj. piwnicy nr 1 o pow.2,00 m2, a także pomieszczeń znajdujących się na parterze budynku, tj. pom.gosp. nr 1 o pow.2,50 m2, pom.gosp. nr 2 o pow. 2,50 m2, klatki schodowej o pow. 2,12 m2, kotłowni o pow.8,02 m2.
- samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na I piętrze budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy w(...)prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z następujących pomieszczeń (opisanych w opinii biegłegoJ. K.- rzut kondygnacji na karcie 916):pokoju nr (...)o pow.35,07m2, kuchni o pow.28,95 m2, łazienki o pow.4,63 m2, balkonu o pow.4,25 m2 oraz pomieszczenia przynależnego położonego na I piętrze, tj. skrytki o pow.5,74 m2.
- samodzielnylokal mieszkalny nr (...)znajdujący się na poddaszu (II piętrze) budynku położonego wK.przy(...), dla którego Sąd Rejonowy wŚ.prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...)składa się z następujących pomieszczeń (opisanych w opinii biegłegoJ. K.- rzuty kondygnacji na kartach 914, 1099):pokoju nr (...)o pow.22,43 m2,pokoju nr (...)o pow.17,88 m2,pokoju nr (...)o pow.10,64 m2, korytarza o pow.3,82 m2, łazienki o pow. 5,02 m2, oraz pomieszczenia przynależnego położonego na poddaszu, tj. strychu o pow. 18,71 m2, a także pomieszczeń przynależnych położonych na parterze budynku, tj. pom.gosp. nr 3 o pow.2,50 m2 i pom.gosp. nr 4 o pow. 8,63 m2.
Częściami wspólnymi nieruchomości pozostały następujące pomieszczenia (opisane w opinii biegłegoJ. K.- rzuty kondygnacji na kartach 915, 916 i 1099): klatka schodowa na parterze budynku o pow.15,65m2, korytarz na parterze o pow. 1,80 m2, weranda na parterze o pow.2,97 m2, klatka schodowa na I piętrze o pow.8,71 m2 i klatka schodowa na II piętrze o pow. 6,13 m2 – objęteksięgą wieczystą nr (...)Sądu Rejonowego w(...).
Udziały samodzielnych lokali mieszkalnych w częściach wspólnych nieruchomości położonej wK.objętejksięgą wieczystą nr (...)– po uwzględnieniu zamian dokonanych przez Sąd w zakresie przydzielenia poszczególnych pomieszczeń przynależnych do poszczególnych lokali - są następujące:lokal nr (...)(KW nr(...)) – 139,01/420,11;lokal nr (...)(KW nr(...)) – 112,83/420,11;lokal nr (...)(KW nr(...)) – 78,64/420,11;lokal nr (...)(KW nr(...)) – 89,63/420,11.
Działka nr (...)podzielona została na trzy części:
-działkę nr (...)o powierzchni 258 m2 (obecnie zabudowaną budynkiem garażowo gospodarczym zgodnie z decyzją BurmistrzaK.z dnia 17.12.2009r. nr G.(...)-82/09 zmienionej decyzją BurmistrzaK.z dnia 20.04.2010r.) o wartości 20.852,-zł
-działkę nr (...)o powierzchni 190 m2 (niezabudowaną) o wartości 16.209,-zł
-działkę nr (...)o powierzchni 372 m2 (zabudowaną dwoma budynkami mieszkalnymi).
W przedmiotowej nieruchomości zamieszkują obecnie: wnioskodawczyniG. D., uczestniczka postępowaniaS. W., uczestnik postepowaniaR. D.i uczestniczka postępowaniaA. S.. W nieruchomości obecnie nie zamieszkują uczestniczki postępowaniaD. P.iJ. M.. Budynek przy(...)wybudowany został w 1848r., a rozbudowany w 1930r. Znajduje się on w zabudowie staromiejskiejK.Od 1930r. dach budynku nie przechodził kapitalnego remontu. W miesiącach maj-sierpień 2014r.G. D.wykonała remont polegający na: wymianie pokrycia dachowego z dachówki karpiówki; wymianie uszkodzonych krokwi; wymianie zniszczonej krokwi koszowej; wymianie łat i kontrłat; położeniu papy; położeniu pełnego odeskowania; montażu rynien i rur spustowych; zabezpieczeniu konstrukcji i elementów pokrycia dachowego przeciw grzybom, ogniowi oraz przeciw szkodnikompreparatem a. (...)lutym 2015r. sporządzona została ekspertyza techniczna stanu budynku wK.Uczestniczka postępowaniaS. W.w piśmie z dnia 13.03.2014r. poinformowałaG. D., iż nie jest w stanie wesprzeć finansowo planowanego remontu dachu z uwagi na to, że swoją rentą rodzinną z trudem pokrywa koszty utrzymania mieszkania, zakup koniecznych leków i wyżywienia.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach niniejszej sprawy, w aktach ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego w(...)nr(...),(...),(...),(...),(...), w aktach sprawy(...), a także w oparciu o opinie biegłychT. N.,L. T.iJ. K.. Jako szczególnie przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd uznał opinię biegłego geodetyT. N.orazJ. K.. BiegłyT. N.określił sposób podziałudziałki nr (...), która po uchyleniu w części postanowienia Sądu Rejonowego w(...)z dnia 23.03.2006r., była głównym przedmiotem niniejszego postępowania. BiegłyJ. K.określił natomiast faktyczne udziały poszczególnych lokali ( wyodrębnionych w 1990r. ) w częściach wspólnych, a ponadto określił wartośćdziałek (...). Na wysokość udziałów poszczególnych lokali w nieruchomości wspólnej miały wpływ również pomieszczenia przynależne, które biegłyJ. K.przyporządkował do poszczególnych lokali. Sąd dokonując zmiany niektórych pomieszczeń przynależnych zmienił także udział poszczególnych lokali w nieruchomości wspólnej.
W tak ustalonym stanie fatycznym Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Po uchyleniu postanowienia z dnia 23.03.2006r. oraz wyroku z dnia 9.07.2008r. do rozstrzygnięcia pozostawała kwestia udziałów lokali objętychksięgami wieczystymi nr (...)w częściach wspólnych oraz ustalenie, czy istnieje możliwość podziału fizycznegodziałki nr (...)o powierzchni 820 m2 i ewentualny sposób podziału tej działki pomiędzy współwłaścicieli, a także wysokość dopłat (stosunkowo do udziałów współwłaścicieli w częściach wspólnych nieruchomości).
Wnioskodawczyni oraz uczestnicy postępowaniaA. S.iR. D.wnosili o przyznaniedziałek nr (...)albo wspólnie tym trzem osobom albo tylko wnioskodawczyni. W ostatnim stanowisku wnosili o przyznanie tych działek na rzecz trzech osób. UczestniczkaS. W., uczestniczkaD. P.i uczestniczkaJ. M.wnosiły o przyznaniedziałki nr (...)na ich rzecz.
Z wnioskiem o dział spadku może wystąpić każdy ze spadkobierców. Identyczne uprawnienie przysługuje każdemu współwłaścicielowi. WnioskodawczyniG. D.stała się współwłaścicielką nieruchomości położonej wK.zarówno w drodze kupna udziałów w wyodrębnionych lokalach jak i w drodze dziedziczenia po swoim mężuA. D. (1), wraz z którym nabyła udziały przysługująceM. G.co do lokalu objętegoksięgą wieczystą nr (...). Uczestnicy postępowaniaA. S.iR. D.stali się współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości wyłącznie w drodze dziedziczenia po ich ojcuA. D. (1). Uczestniczki postępowaniaS. W.,D. P.iJ. M.stały się współwłaścicielkami przedmiotowej nieruchomości wyłącznie w drodze dziedziczenia po jedynym ze współwłaścicieli nieruchomościW. W. (1). Z wnioskiem o dział spadku oraz zniesienie współwłasności w niniejszej sprawie wystąpiłaG. D.posiadająca największe udziały w przedmiotowej nieruchomości. W związku z przyjętą wkodeksie cywilnymkonstrukcją, traktującą współwłasność w częściach ułamkowych jako stan tymczasowy, każdy ze współwłaścicieli - bez względu na wolę pozostałych współwłaścicieli - może w każdym czasie żądać zniesienia współwłasności przez które rozumie się likwidację łączącego współwłaścicieli stosunku prawnego. W niniejszej sprawie współwłaściciel – czyli wnioskodawczyni posiadająca większość udziałów - skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Biorąc pod uwagę sposób nabycia przez współwłaścicieli nieruchomości położonej wK.w niniejszej sprawie mamy do czynienia zarówno z działem spadku, jak i ze zniesieniem współwłasności.
Sposób zniesienia współwłasności i działu spadku był w niniejszej sprawie w pewnym sensie ograniczony z uwagi na to, iż w 1990r. wyodrębniono w tej nieruchomości cztery lokale. Obiektywnie zawsze istnieje możliwość zmiany właścicieli wydzielonych lokali poprzez przyznanie udziałów w poszczególnych lokalach określonym osobom. W postanowieniu z dnia 23.03.2006r. Sąd przyznałlokal mieszkalny nr (...)na współwłasność po 1/3 części uczestniczkom postępowaniaS. W.,D. W.(obecnieP.) iJ. W.(obecnieM.).Lokal nr (...)przyznany został w całości wnioskodawczyniG. D..
Do ustalenia pozostawała kwestia, czy i jaka część działki, na której znajduje się budynek mieszkalny (mieszkalno-użytkowy) może podlegać podziałowi fizycznemu. Do 2010r. – czyli do dnia złożenia wniosku o ustalenie warunków zabudowy dladziałki nr (...)– nie było możliwości fizycznego podziału tej działki. Po wydaniu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla tej działki pojawiła się możliwość podziałudziałki nr (...)na trzy działki. Sposób podziałudziałki nr (...)przedstawił już wcześniej biegły geodetaT. N.i na tym projekcie oparł się Sąd dokonując fizycznego podziału tej działki. Jedyną zmianą, która nastąpiła nadziałce nr (...)(na części oznaczonej numerem 367/1) było wybudowanie przezG. D.budynku garażowo-gospodarczego o pow. 44,30 m2 w granicy zdziałką nr (...). Podkreślenia wymaga fakt, iż gdyby wnioskodawczyni nie wystąpiła o ustalenie dladziałki nr (...)warunków zabudowy, nie byłby możliwy podział fizyczny tej działki. Podkreślenia wymaga również fakt, iż wszelkie czynności związane z utrzymaniem całego budynku podejmowane są przez wnioskodawczynię (np. kompleksowa naprawa dachu).
Ustawodawca reguluje problematykę zniesienia współwłasności oraz działu spadku dwutorowo: po części wKodeksie cywilnym(art. 210 k.c.– 220k.c.,art.1035 k.c.,art. 1037 k.c.) i w dalszym zakresie wKodeksie postępowania cywilnego(art. 617 k.p.c.– 625k.p.c.,art. 680 k.p.c.–art. 689 k.p.c.). Postępowanie sądowe z wnioskuG. D.toczyło się w trybie nieprocesowym. Sądowy tryb zniesienia współwłasności oraz działu spadku był niezbędny z uwagi na brak porozumienia między współwłaścicielami odnośnie sposobu podziału części wspólnych, wartości nieruchomości oraz wysokości ewentualnych spłat bądź dopłat.
Zgodnie zart.211 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Od momentu uzyskania decyzji o warunkach zabudowydziałki nr (...)stał się również możliwy podział fizyczny tej działki. Podzielona została ona na trzy części:działkę nr (...). Z uwagi na fakt, iżdziałka nr (...)znajduje się pod budynkiem mieszkalnym, w którym wyodrębnione są samodzielne lokale, konieczne było przyznanie tej działki wszystkim współwłaścicielom lokali. Odnosząc się dodziałki nr (...)Sąd przyznał ją wnioskodawczyni oraz uczestnikomA. S.iR. D.biorąc pod uwagę fakt, iż osoby te nie są ze sobą skonfliktowane oraz fakt, iż wnioskodawczyni wybudowała na tej działce budynek garażowo-gospodarczy. Sąd uznał, że przyznanie obydwu działek, tj.działki nr (...)na rzeczG. D.i jej dzieci nie jest właściwe, bowiem taki sposób podziału nie uwzględniałby interesów pozostałych współwłaścicieli nieruchomości.Działka nr (...)przyznana zostałaS. W.i jej dzieciom ze stosownym dopłatami na rzecz wnioskodawczyni i jej dzieci.
Biorąc pod uwagę wysokość udziałów poszczególnych współwłaścicieli wdziałce oznaczonej numerem (...), po jej podziale fizycznym i przydzieleniu dwóch działek jedynie niektórym ze współwłaścicieli (działka nr (...)pozostała współwłasnością wszystkich współwłaścicieli), zasądzone zostały stosowne dopłaty: odS. W.,D. P.iJ. M.zasądzono solidarnie na rzecz wnioskodawczyniG. D.kwotę 4.170,32zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia; odS. W.,D. P.iJ. M.zasądzono solidarnie na rzecz uczestniczkiA. S.kwotę 1.042,58zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia; odS. W.,D. P.iJ. M.zasądzono solidarnie na rzecz uczestnika postępowaniaR. D.kwotę 1.042,58zł tytułem dopłaty płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Termin zapłaty zasądzonych kwot Sąd określił na 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Sąd uznał, że oznaczony termin zapłaty jest terminem wystarczającym na zebranie przez wnioskodawczynię oraz uczestniczki postępowania niezbędnych środków celem spłaty należności.
W toku postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności wniesiony został pozew o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. Przed złożeniem pozwu w nieruchomości położonej wK.wyodrębnione były (w 1990r.) cztery lokale, które w częściach wspólnych posiadały udziały wynoszące 1/3 (łącznie 1 i 1/3).
Zgodnie zart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982r. o księgach wieczystych i hipoteceksięgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Zgodnie zart. 5w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawniona według treści księgi nabył własność lub inneprawo rzeczowe(rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Zgodnie natomiast zart.10 ust.1w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. W postanowieniu z 1990r. niewłaściwie określone zostały udziały wyodrębnionych lokali w częściach wspólnych nieruchomości. Postanowieniem tym Sąd wyodrębnił cztery lokale i każdemu z nich przyporządkował udział w częściach wspólnych w wysokości 1/3 (co łącznie dało 1 i 1/3 zamiast 1). Dla ustalenia faktycznych udziałów czterech lokali w częściach wspólnych Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego i udziały te zostały przez niego określone. Sąd dokonał modyfikacji udziałów z uwagi na odmienny sposób przydzielenia do poszczególnych lokali pomieszczeń przynależnych.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w postanowieniu.
Uczestniczki postępowaniaS. W.,D. P.iJ. M.korzystały ze zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oraz uczestnicy postępowaniaR. D.iA. S.nie korzystali ze zwolnienia od kosztów sądowych. Pod koniec postępowaniaG. D.reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika.S. W.przez kilka lat (od początku postępowania) reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika. Pozostali uczestnicy postępowania nie byli reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie zart. 520 § 2 k.p.c.G. D.uiściła opłatę od wniosku o dział spadku i zniesienie współwłasności w kwocie 910,-zł. Uiściła również opłatę od pozwu o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym w kwocie 1.123,-zł.S. W.wnosząc apelację od postanowienia z dnia 23.03.2006r. (dział spadku i zniesienie współwłasności) została zwolniona od kosztów sądowych w całości). Wniosła ona również apelację od wyroku wydanego w sprawie o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym i uzyskała w tamtym postępowaniu zwolnienie od apelacji. Na poczet kosztów opinii biegłych wnioskodawczyni oraz uczestnicyR. D.iA. S.uiścili zaliczki w kwotach po 900,-zł. Udziały wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania w nieruchomości wspólnej są różne, przy czym największe udziały posiadaG. D..S. W.oraz jej dzieci uzyskały zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tej sytuacji Sąd obciążył kosztami postępowania wnioskodawczynię oraz uczestników postępowania w zakresie dotychczas przez nich poniesionym, a w pozostałym zakresie kosztami tymi obciążył Skarb Państwa. Koszty zastępstwa zostały wzajemnie zniesione.
Apelacjeod powyższego postanowienia złożyli: 1) uczestnicyA. S.iR. D.oraz 2) uczestniczkaS. W..
UczestnicyA. S.iR. D.zaskarżyli postanowienie w punktach XI, XIII, XIV i XV, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznaniedziałki geodezyjnej nr (...)na rzecz skarżących oraz wnioskodawczyni po 1/3 części z zasądzeniem odpowiednich dopłat na rzecz uczestniczekS. W.,D. P.iJ. M..
W uzasadnieniu uczestnicy zakwestionowali stanowisko Sądu I instancji odnośnie do przyznaniadziałki nr (...)na rzecz pozostałych współwłaścicieli, ponosząc argumenty przemawiające za odmiennym rozstrzygnięciem. Wskazali ponadto, że zasądzone na ich rzecz oraz na rzecz wnioskodawczyni dopłaty płatne w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia są zbyt odległe.
UczestniczkaS. W.domagała się oddalenia powyższej apelacji.
UczestniczkaS. W.zaskarżyła postanowienie w całości z wyjątkiem punktów XI, XVI, XVIII i XIX, zarzucając naruszenieart. 623 k.p.c.polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji podziału nieruchomości wbrew dyspozycji wynikającej z tego przepisu, w szczególności bez uwzględnienia wszelkich okoliczności i zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym, skutkujące tym, że dolokalu mieszkalnego nr (...)nie zostały przydzielone pomieszczenia przynależne wnioskowane przez uczestniczkę oraz wskazane w opinii biegłegoJ. K.oraz nieprawidłowym określeniem udziałulokalu mieszkalnego nr (...)w częściach wspólnych nieruchomości, jak również nieprawidłowym określeniem dopłat od uczestniczek na rzecz pozostałych uczestników oraz wnioskodawczyni.
W oparciu o te zarzuty uczestniczka domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i orzeczenie zgodnie z wnioskiem jej oraz uczestniczekJ. M.iD. P.albo o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Wodpowiedziach na apelację:1) uczestnicyA. S.iR. D.wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie na ich rzecz od skarżącej zwrotu kosztów postępowania w II instancji; 2) wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz od skarżącej zwrotu kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje zasługiwały na uwzględnienie, choć zasadniczo z innych przyczyn niż powoływane przez skarżących.
Należy zauważyć, że zainicjowana wnioskiemG. D.sprawa o dział spadku poW. W. (1), częściowy dział spadku poA. D. (1)i zniesienie współwłasności, której przedmiotem były dwie – z czterech znajdujących się w budynku przyPl. (...). – nieruchomości lokalowe zapisane wksięgach wieczystych nr (...)( lokal użytkowy przeznaczony pod(...)) i nr(...)( lokal mieszkalny ) zakończyła się prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w(...)z dnia 23.03.2006r., sygn. akt(...), które w tej części nie zostało zaskarżone apelacją uczestniczkiS. W.. Jak już zostało to opisane na wstępie, w toku postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności lokali złożony został przez uczestniczkęS. W.osobny wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej, tj.działki nr (...)o powierzchni 820 m2, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Z uwagi na to, że postanowieniem Sądu Rejonowego w(...)z dnia 31.05.1990r., sygn. akt(...)( dotyczącym działu spadku poL. W.iK. W.) ustanowiono odrębną własność 4 lokali w budynku na tej nieruchomości, grunt oraz części domu i inne urządzenia, które nie służyły wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, stały się współwłasnością właścicieli lokali, zgodnie zart. 136 § 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym do 1.10.1990r. Od 1.01.1995r. problematykę tę regulujeustawa z dnia 24.06.1994r. o własności lokali( t.j. Dz.U. 2015/1892 ), która określa sposób ustanawiania odrębnej własności samodzielnych lokali mieszkalnych, lokali o innym przeznaczeniu, prawa i obowiązki właścicieli tych lokali oraz zarząd nieruchomością wspólną (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, w razie wyodrębnienia własności lokali właścicielowi lokalu przysługuje, jako prawo związane z własnością lokalu, udział w nieruchomości wspólnej, którą stanowią grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali.
W ściśle określonych przypadkach ( por. art. 5 ust. 1 ) możliwe jest wyjście ze współwłasności nieruchomości wspólnej poprzez podział gruntu, przy czym powinno to nastąpić w umownym lub sądowym akcie zniesienia współwłasności z udziałem wszystkich współwłaścicieli ( por. R.Dziczek, Własność lokali. Komentarz, WK 2016, kom. do art. 5, t. 4 ). Ze stosownym żądaniem w rozpoznawanej sprawie wystąpiła uczestniczkaS. W.. Przedmiotem tego żądania nie był natomiast dział spadku, jak przyjął Sąd I instancji w pkt IX zaskarżonego postanowienia., gdyż współwłasność nieruchomości wspólnej powstała pomiędzy właścicielami wyodrębnionych lokali na mocy postanowienia z dnia 31.05.1990r., nie zaś w winku dziedziczenia. Do rozstrzygnięcia w ramach niniejszego postępowania, jako spór o prawo własności nieruchomości wspólnej w rozumieniuart. 618 § 1 i 2 k.p.c., pozostawało także roszczenieG. D.o uzgodnienie treściksięgi wieczystej nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym. Zagadnienie to zostało obszernie omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego wP.z dnia 17.02.2009r., sygn. akt(...)i nie ma potrzeby powtarzania tej ( niewątpliwie trafnej ) argumentacji, zwłaszcza że poglądem tam zaprezentowanym związany był z mocyart. 386 § 6 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zarówno Sąd I instancji, jak i Sąd Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Sąd I instancji orzekł oroszczeniuG. D.wywodzonym zart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982r. o księgach wieczystych i hipotece( t.j. Dz.U. 2016/790 ) w pkt I-VIII postanowienia, a rozstrzygnięcie to zostało w całości zaskarżone apelacją uczestniczkiS. D.. Zarzuty zgłoszone w tym zakresie w apelacji nie przystawały do przedmiotu rozstrzygnięcia, gdyż uczestniczka powoływała się na naruszenieart. 623 k.p.c., który reguluje przesłanki zniesienia współwłasności ( stanowiąc, że jeżeli brak podstaw do wydania postanowienia w myślart. 622 k.p.c., a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym; różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne ), gdy tymczasem przedmiotem powództwaG. D.było ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości wspólnej, nie zaś zniesienie współwłasności. UczestniczkaS. W.we wniesionej apelacji podważała przyjęty przez Sąd I instancji sposób „przydzielenia” pomieszczeń gospodarczych do poszczególnych lokali, wskazując, że Sąd w żaden sposób nie uzasadnił swej decyzji, a przede wszystkim nie uwzględnił słusznego żądania uczestniczki „przyłączenia” do należącego do niejlokalu nr (...)dwóch pomieszczeń gospodarczych znajdujących się na parterze budynku, które od lat są wykorzystywane przez uczestniczkę do przechowywania opału. Rzecz jednak przede wszystkim w tym, że Sąd I instancji w ramach rozpoznania powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej w ogóle nie był uprawniony do podjęcia rozstrzygnięć zawartych w pkt I-VI zaskarżonego postanowienia, które sprowadzały się w istocie do ponownego wyodrębnienia lokali w budynku na przedmiotowej nieruchomości.
Zgodnie zart. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Rozstrzygnięcie powyższego żądania przez sąd sprowadza się więc do zbadania, czy istnieje wskazywana przez powoda niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym i w razie jej ustalenia – nakazania jej usunięcia poprzez dokonanie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej. W rozpoznawanym przypadku, według treści pozwuG. D., zachodzi niezgodność stanu prawnego ujawnionego wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości wspólnej z rzeczywistym stanem prawnym polegająca na tym, że w dziale II tej księgi wpisano jako współwłaścicieli nieruchomości wspólnej właścicieli czterech wyodrębnionych lokali w udziałach wynoszących po 1/3 części, co łącznie daje 4/3. Powódka postulowała usunięcie tej niezgodności poprzez ustalenie udziałów poszczególnych właścicieli zgodnie zart. 3 ust. 3 zd. 1 ustawy o własności lokali, który stanowi, że udział właściciela lokalu wyodrębnionego w nieruchomości wspólnej odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi.
Należy podkreślić, że pomimo przekazania powództwaG. D.do rozpoznania w postępowaniu o zniesienie współwłasności nieruchomości wspólnej, zachowało ono swój odrębny byt i charakter. Przepisart. 618 k.p.c.ma bowiem na celu jedynie zrealizowanie zasady kompleksowego rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu o całokształcie stosunków prawnych łączących współwłaścicieli do chwili zniesienia współwłasności. W odniesieniu do powyższego powództwa aktualne pozostały zatem przepisy o procesie, w tymart. 321 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że sąd jest związany żądaniem pozwu także w sprawie o usuniecie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym ( por. uchwałę (7) SN z 18.05.2010r., III CZP 134/09, publ. OSN 2010/10.131 ). Rzeczą Sądu I instancji było tym samym jedynie zbadanie zasadności powództwaG. D.dotyczącegoksięgi wieczystej nr (...), nie zaś ingerowanie ( pkt I-IV i VIII ) w treśćksiąg wieczystych nr (...), prowadzonych dla wyodrębnionych lokali mieszkalnych, co w ogóle nie było przedmiotem żądaniaG. D., jak również ustalanie na nowo ( pkt I-V i VI postanowienia ) – wbrew treści prawomocnego postanowienia z dnia 31.05.1990r. – elementów nieruchomości wspólnej oraz granic własności właścicieli poszczególnych lokali poprzez przypisanie do tych lokali pomieszczeń przynależnych, które według postanowienia stanowiącego podstawę wpisu stanowiły przedmiot współwłasności.
Jak należy zakładać, takie podejście Sądu I instancji spowodowała opinia biegłego z dziedziny nieruchomościJ. K.( którą Sąd dopuścił postanowieniem z dnia 14.03.2012r. na okoliczność ustalenia „faktycznych” udziałów lokali mieszkalnych w nieruchomości wspólnej ) i zajęte po jej wydaniu stanowiska zainteresowanych odnośnie do przypisania poszczególnych pomieszczeń gospodarczych do wyodrębnionych lokali jako pomieszczenia przynależne. Trzeba jednak zwrócić uwagę na wyjaśnienia biegłego złożone na rozprawie w dniu 25.09.2015r., gdzie podał on, że w księgach wieczystych podane są jedynie pomieszczenia mieszkalne, natomiast w wykonanej inwentaryzacji lokali biegły uwzględnił również pomieszczenia przynależne znajdujące się w faktycznym władaniu poszczególnych osób lub które osoby te chciałyby otrzymać ( k.1110 ). Opinia biegłego z dnia 3.03.2014r. nie zawiera zatem ustaleń pozwalających na odtworzenie stanu prawnego nieruchomości wspólnej ukształtowanego postanowieniem z dnia 31.05.1990r.
Z treści tego postanowienia wynika, że sąd wyodrębnił wówczas własnośćlokali: nr (...)o powierzchni 120,99 m2, nr 2 o powierzchni 67,26 m2, nr 3 o powierzchni 70,11 m2 i nr 4 o powierzchni 51,57 m2 oraz ustalił, że części odrębnie niewymienione pozostają we współwłasności ( k.137 akt(...)). Podstawę powyższego postanowienia stanowił projekt sporządzony przez biegłego z dziedziny budownictwa ( k.43-47 akt j/w ), z którego wynika, że do wyodrębnianych lokali przypisano pomieszczenia mieszkalne o przyjętych przez sąd łącznych powierzchniach, przy czym biegły proponował, aby do lokali „dodać” także opisane w projekcie pomieszczenia użytkowe, natomiast nie zostało to zrealizowane w orzeczeniu. Prowadzi to do wniosku, że w skład wyodrębnionych lokali weszły jednie pomieszczenia mieszkalne, zaś pomieszczenia użytkowe – zgodnie zart. 136 § 1 k.c.w brzmieniu wówczas obowiązującym – pozostały przedmiotem współwłasności, obecnie stanowiąc nieruchomość wspólną.
Nie mogły zatem wpływać na treść rozstrzygnięcia o uzgodnieniu treściksięgi wieczystej nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym ani ustalenia biegłegoJ. K., ani zgłoszone przez uczestników w toku niniejszego postępowania wnioski o przypisanie pomieszczeń gospodarczych do wyodrębnionych lokali jako pomieszczenia przynależne. Nie są to bowiem żądania podlegające rozpoznaniu w ramach powództwa zart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, którego celem jest doprowadzenie do ujawnienia w księdze wieczystej prawidłowego, odpowiadającego rzeczywistości stanu prawnego nieruchomości, nie zaś kształtowanie tego stanu na nowo.
Przepisart. 137 k.c.w pierwotnym brzmieniu ( stanowiącym podstawę wydania postanowienia z dnia 31.05.1990r. ) stanowił, że umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu powinna określać: 1)  rodzaj, położenie i rozmiar poszczególnych lokali; 2) wielkość udziałów przypadających właścicielom poszczególnych lokali we współwłasności nieruchomości; 3) sposób zarządu wspólną nieruchomością. Odpowiednio elementy te powinno było równie zawierać orzeczenie sądowe. Na tle uregulowańart. 136 i 137 k.c.uznawano, że właścicielowi lokalu stanowiącego przedmiot odrębnej własności nie przysługuje z mocy ustawy roszczenie o powiększenie tego przedmiotu przez włączenie do niego pomieszczeń pomocniczych, które w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokalu nie zostały zakwalifikowane jako przynależne do poszczególnych lokali ( por. uchwałę SN z 24.05.1974r., III CZP 24/74, publ. OSN 975/4/54 ), choć przyznawano współwłaścicielom uprawnienie do zawarcia umowy dotyczącej zmian w składzie wyodrębnionych lokali przez odłączenie części jednego i przyłączenie ich do drugiego lokalu mieszkalnego ( por. postanowienie SN z 10.04.1989r., III CRN 66/89, publ. OSN 1991/1/14 ). Na gruncieustawy z dnia 24.06.1994r. o własności lokalizwraca się uwagę, że o tym, co wchodzi w skład nieruchomości wspólnej, decyduje własność, a decyzję o tym, jakie elementy ( części budynku) nie zostaną wliczone do sumy powierzchni użytkowej wszystkich samodzielnych lokali w budynku i tym samym staną się współwłasnością właścicieli lokali ( nieruchomością wspólną ), podejmuje się w chwili ustanowienia odrębnej własności pierwszego lokalu w danej nieruchomości ( por. wyrok SN z 22.10.2004r., II CK 98/04 ). Na tleart. 3 ust. 1 zd. 2 ustawy o własności lokaliprzyjmuje się możliwość zniesienia odrębnej własności lokali, również przez sąd w postępowaniu o zniesienie wspólności, np. w celu realizacji roszczenia z art. 5 ust. 1 ustawy o podział gruntu ( por. uchwałę SN z 14.07.2006r., III CZP 53/06, publ. OSN 2007/4/58 i postanowienie SN z 7.05.2008r., II CSK 664/07, publ. OSN-ZD 2009/2/48 ). Dopuszcza się ponadto możliwość żądania zniesienia współwłasności polegającego na wyodrębnieniu pomieszczeń wchodzących w skład nieruchomości wspólnej i przyłączenia ich do lokalu ( por. uzasadnienie uchwały SN z 3.10.2003r., III CZP 65/03, publ. OSN 2004/12/189 ). W takim jednak wypadku jako celowe należałoby uznać zniesienie odrębnej własności wszystkich lokali i wyodrębnienie ich na nowo. W każdej z tych sytuacji niezbędne byłoby natomiast zgłoszenie przez współwłaściciela stosownego żądania, gdyż sąd dokonuje zniesienia współwłasności jedynie na wniosek (art. 210 k.c.). Z takim żądaniem nie wystąpili jednak właściciele lokali posiadający udziały w nieruchomości wspólnej zapisanej wksiędze wieczystej nr (...). UczestniczkaS. D.domagała się jedynie zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowej, zaś pozostali uczestnicy nie wystąpili z roszczeniem dotyczącym zniesienia odrębnej własności wyodrębnionych lokali i ustanowienia ich na nowo wraz z pomieszczeniami przynależnymi.
W tym stanie rzeczy, skoro w pkt I-VI i VIII postanowienia Sąd I instancji wydal rozstrzygnięcie bez stosownego żądania, naruszając w ten sposób przepisart. 321 § 1 k.p.c., w tym zakresie zaskarżone postanowienie polegało uchyleniu na podstawieart. 386 § 3 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., zaś postępowanie umorzeniu zgodnie zart. 355 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., gdyż orzekanie było niedopuszczalne.
Pkt VII postanowienia zawiera rozstrzygnięcie o powództwieG. D., z tym że orzeczenie Sądu I instancji należy uznać za błędne. Jak już zostało to wyjaśnione, Sąd nie zmierzał do ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości ukształtowanego postanowieniem z dnia 31.05.1990r., którym był związany z mocyart. 365 § 1 k.p.c., lecz kierując się częściowo opinią biegłego, a częściowo własnym przekonaniem ( bliżej zresztą nie umotywowanym, co trafnie wytknięto w apelacji uczestniczkiS. W.) stworzył nowy stan prawny poprzez przyłączenie do wyodrębnionych wcześniej lokali pomieszczeń przynależnych i ustalenie udziałów w nieruchomości wspólnej stosownie do powierzchni tak powstałych lokali.
PowódkaG. D.uzasadniając dochodzone roszczenie odwołała się wprost do postanowienia z dnia 31.05.1990r. oraz doart. 3 ust. 3 ustawy o własności lokali, zgodnie z którym udział właściciela lokalu wyodrębnionego w nieruchomości wspólnej odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi. Odpowiednikiem tego przepisu był § 3 ust. 2 obowiązującego do czasu wejścia w życieustawy o własności lokalirozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.03.1988r. w sprawie wyodrębniania własności lokali w domach wielomieszkaniowych nie stanowiących własności Państwa( Dz.U. Nr 10, poz. 79 ), zgodnie z którym udział właściciela lokalu we współwłasności stanowi część ułamkową odpowiadająca stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej domu. W rozpoznawanej sprawie wyodrębniono lokale o powierzchni wynoszącej, zgodnie z postanowieniem z dnia 31.05.1990r.: nr 1 – 120,99 m2, nr 2 – 67,26 m2, nr 3 – 70,11 m2 i nr 4 – 51,57 m2, łącznie 309,93 m2, co daje udziały w nieruchomości wspólnej wynoszące odpowiednio:(...)( KW nr(...)),(...)( KW nr(...)),(...)( KW nr(...)) i(...)( KW nr(...)), jak wyliczono to w pozwie.
W ocenie Sądu Okręgowego żądanieG. D.jest racjonalne i przystaje do cyt. wyżej uregulowań, a jednocześnie pozwala na wyeliminowanie oczywiście nieprawidłowego stanu ujawnionego w księdze wieczystej, według którego udziały właścicieli lokali w nieruchomości wspólnej wynoszą łącznie 4/3. W toku niniejszego postępowania uczestnicy nie zajęli zresztą żadnego wyraźnego stanowiska co do żądania uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w szczególności nie przedstawiono innej racjonalnej oceny stanu prawnego nieruchomości. W sprawie(...)S. W.,J. M.iD. P.podnosiły ( w odpowiedzi na pozew oraz w apelacji od wyroku Sądu Rejonowego ), że obecnie obowiązującyart. 3 ust. 3 ustawy o własności lokalinie stanowi regulacji wyłącznej, nawiązując tym samym doart. 3 ust. 6, zgodnie z którym w wypadku gdy na podstawie jednej czynności prawnej dokonanej przez właściciela lub przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości następuje wyodrębnienie wszystkich lokali, wysokość udziałów w nieruchomości wspólnej określają odpowiednio w umowie właściciel lub współwłaściciele. Uczestniczki powoływały się ponadto na to, że ustanowienie odrębnej własności lokali nastąpiło przed wejściem w życieustawy o własności lokali. Na tleart. 137 § 2 pkt 2 k.c.w pierwotnym brzmieniu uznawano z kolei ( choć orzecznictwo pochodzi z okresu sprzed wejścia w życie rozporządzenia z dnia 28.03.1988r. ), że w wypadku ustanowienia odrębnej własności lokali, także w sądowym postępowaniu o zniesienie współwłasności, określenie wielkości udziałów przypadających właścicielom poszczególnych lokali we współwłasności nieruchomości może nie odpowiadać stosunkowej wartości lub powierzchni wyodrębnionych lokali ( por. uchwałę SN z 28/04.1982r., III CZP 11/82, publ. OSN 1982/11-12/164 ). W sprawie(...)troje uczestników postępowania o dział spadku złożyło wprawdzie zgodny wniosek o pozostawienie im udziałów po 1/3 „w działce” ( k.133 ), natomiast uwzględnienie tego żądania doprowadziło do nieprawidłowego przypisania właścicielom wyodrębnionych czterech lokali udziałów we współwłasności nieruchomości wspólnej w rozumieniuart. 136 § 1 k.c.wynoszących łącznie więcej niż 1. Uczestniczki nie wyjaśniły, w jaki inny sposób można byłoby zrealizować w ramach rozpoznania powództwa zart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotecezamysł współwłaścicieli, przy uczestnictwie których dokonano działu spadku. W szczególności nie twierdziły, że udziały właścicieli wyodrębnionych lokali powinny być równe i wynosić po 1/4 części.
To wszystko spowodowało, że jako zasadne Sąd Okręgowy uznał powództwoG. D.i na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie w pkt VII w ten sposób, że dokonał uzgodnienia treściksięgi wieczystej nr (...)( obecnie(...)) Sądu Rejonowego wŚ.zgodnie z żądaniem ujętym w pozwie datowanym na 12.01.2008r.
Sąd I instancjiw pkt IX-XV postanowienia orzekł o żądaniu uczestniczkiS. W.zniesienia wspólności nieruchomości gruntowejpoprzez jej podział fizyczny. Rozstrzygniecie w tym przedmiocie zostało zaskarżone w obu apelacjach. Wprawdzie uczestnicyA. S.iR. D.objęli zakresem zaskarżenia jedynie pkt XI i XIII-XV ( kwestionując przyznanie na własnośćS. W.,D. P.iJ. M.wydzielonejdziałki nr (...)), zaś uczestniczkaS. W.– pkt IX-X i XII-XV ( kwestionując pozostawieniedziałki nr (...)we współwłasności właścicieli lokali mieszkalnych w udziałach określonych w wcześniejpkt XIIoraz ustalenie wpkt XIII-XVwysokości zasądzonych dopłat), natomiast niewątpliwie przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd odwoławczy – zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.– było całe orzeczenie o zniesieniu współwłasności nieruchomości gruntowej, które ma niepodzielny ( integralny ) charakter.
Istota tzw. postanowień integralnych, podejmowanych w postępowaniu nieprocesowym, polega na tym, że – ze względu na charakter orzeczenia oraz wymagania wypływające z prawa materialnego – dotyczą całości przedmiotu sprawy; poszczególne rozstrzygnięcia są ze sobą tak ściśle powiązane oraz wzajemnie uzależnione i uwarunkowane, że niedopuszczalne jest orzekanie o nich odrębnie ani – już po wydaniu orzeczenia – częściowe uprawomocnianie. Typowym przykładem takich postanowień są orzeczenia co do istoty sprawy wydawane w sprawach o zniesienie współwłasności, dział spadku oraz podział majątku wspólnego między małżonkami po ustaniu wspólności majątkowej ( por. np. uchwała SN z 11.03.1977r., III CZP 7/77, publ. OSN 1977/11/205 oraz postanowienie SN z 17.09.1999r., I CKN 379/98, publ. OSN 2000/3/59 ). Jedną z istotnych konsekwencji niepodzielności orzeczeń jest modyfikacja reguł ich zaskarżania; przyjmuje się w szczególności, że apelacja wymierzona przeciwko części postanowienia jest traktowana jako skierowana przeciwko całemu orzeczeniu, co w praktyce oznacza, iż sąd drugiej instancji może wyjść poza granice wskazane w środku odwoławczym ( por. uchwała Sądu Najwyższego z 17.11.2009r., III CZP 83/09, publ. OSN 2010/5/69 ). Może także, jeżeli przedmiot zaskarżenia pozostaje w nierozerwalnym związku z inną częścią lub całością orzeczenia, uchylić je na niekorzyść skarżącego ( por. np. orzeczenia SN z 29.08.1961r., 1 CZ 91/61, publ. OSN 1962/4/143 i z 7.11.1964r., III CR 294/64, publ. OSN 1965/7-8/130, postanowienie SN z 8.04.1997r., I CKN 57/97, publ. OSN 1997/11/166 oraz uchwała SN z 11.03.1977r., III CZP 7/77 ). W konsekwencji tylko wyjątkowo, gdy jest oczywiste, że uchylenie określonego rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu działowym nie może mieć wpływu na zasadnicze rozstrzygnięcie o samym podziale, możliwe jest uchylenie postanowienia tylko w części zaskarżonej ( por. np. postanowienie SN z 9.05.2008r., III CZP 26/08, publ. OSN 2009/6/90).
WniosekS. W.o zniesienie współwłasności nieruchomości gruntowej był już wcześniej przedmiotem rozstrzygnięcia w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 23.03.2006r., poddanym kontroli instancyjnej i uchylonym w tym zakresie postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 24.08.2007r.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że skoro w budynku usytuowanym na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono odrębną własność lokali, grunt stanowi nieruchomość wspólną w rozumieniuart. 3 ust. 2 ustawy o własności lokali. Ustawa ta wprowadza z kolei generalny zakaz znoszenia współwłasności nieruchomości wspólnej dopóki trwa odrębna własność lokali (art. 3 ust. 1 zd. 2), zaś wyjątkiem jest sytuacja, gdy powierzchnia nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem jest większa niż powierzchnia działki budowlanej, w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami, niezbędnej do korzystania z niego; w tym przypadku współwłaściciele mogą dokonać podziału nieruchomości (art. 5 ust. 1). Zważywszy, że przedmiotowa nieruchomość gruntowa ma powierzchnię – jak wynika z opinii biegłego geodety z dnia 22.08.2004r. i dołączonej do niego mapy z projektem podziału – 820 m2, zaś zabudowania zajmują tylko jej część frontową, nie jest wykluczone, że fizyczny podział działki gruntu jest dopuszczalny w świetle cytowanych przepisów, niemniej jednak wymaga to ustalenia ( najprawdopodobniej przy udziale biegłego odpowiedniej specjalizacji ). Dokonując fizycznego podziału nieruchomości należy ponadto uwzględnić przepisyustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami( t.j. Dz.U. 2015/1774 ), która stanowi, że podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego (art. 93 ust. 1), a w razie braku tego planu – jeżeli jest zgodny z przepisami odrębnymi oraz z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli została ona wydana ( art. 94 ust. 1 ), chyba że zachodzą ściśle określone w ustawie przypadki ( art. 95 ). Zbadanie przesłanek podziału nieruchomości ustanowionych wustawie o gospodarce nieruchomościamijest istotne w kontekścieart. 211 k.c., który zakazuje podziału rzeczy wspólnej, jeżeli sprzeczny byłby on z przepisami ustawy. Sąd Okręgowy zwrócił ponadto uwagę na potrzebę ustalenia, czy wynikający ze sporządzonego w dniu 22.08.2004r. przez biegłego geodetęT. N.projektu podział nieruchomości gruntowej na trzy działki o powierzchniach 258 m2, 190 m2 i 372 m2 nie jest sprzeczny z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 211 k.c.). Już wówczas uczestniczkaS. W.argumentowała ponadto, że wydzielone przez Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 23.03.2006r. dwiedziałki nr (...)mają każda z osobna niższą wartość, niż łącznie ( gdyż tylko w tym ostatnim przypadku nadają się pod zabudowę ), co wskazywało na konieczność rozważenia, czy proponowany podział nie prowadzi do znacznego zmniejszenia wartości rzeczy wspólnej (art. 211 k.c.).
Nie można uznać, aby po uchyleniu postanowienia z dnia 23.03.2006r. Sąd I instancji rozpoznał tak ujętą istotę sprawy o zniesienie współwłasności. Należy przypomnieć, że zgodnie zart. 386 § 6 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy nie zbadał wynikających z cyt. wyżej przepisów, ustawowych przesłanek zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowej. Sąd poprzestał na stwierdzeniu – powołując się w tym zakresie na decyzje administracyjne i pisma Urzędu Miejskiego wK.– że podział fizycznydziałki nr (...)jest dopuszczalny w świetleart. 94 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż dla terenu tego z dniem 1.01.2004r. przestał obowiązywać plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, natomiast w dniu 17.12.2009r. wydano decyzję o warunkach zabudowy dla budowy budynku garażowo-gospodarczego, zmienioną następnie decyzją z dnia 20.04.2010r., w oparciu o którą wnioskodawczyniG. D.uzyskała pozwolenie na budowę i wybudowała budynek garażowo-gospodarczy o powierzchni 44,30 m2 na projektowanejdziałce nr (...).
Stanowisko Sądu I instancji o dopuszczalności podziału fizycznegodziałki nr (...)z punktu widzenia przepisówustawy o gospodarce nieruchomościaminie było kwestionowane w żadnej z apelacji i nie budzi zastrzeżeń. Warto przy tym nadmienić, że zgodnie z art. 95 pkt 4 tej ustawy, niezależnie od ustaleń planu miejscowego, a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, podział nieruchomości może nastąpić w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów niniejszej ustawy lub z odrębnych ustaw. Jak uznaje się natomiast w orzecznictwie, żądanie zniesienia współwłasności jest realizacją roszczenia współwłaściciela o przyznanie mu – zgodnie zart. 211 k.c.– prawa do części nieruchomości, które przysługuje mu dotąd do całej nieruchomości, ale tylko w określonym udziale ( por. postanowienia SN z 20.09.2012r., IV CSK 10/12 i z 21.01.2015r., IV CSK 177/14, publ. OSN-ZD 2016/2/21 ).
Ustawa o gospodarce nieruchomościaminie wyczerpuje jednak przesłanek dopuszczalności podziału nieruchomości.Art. 5 ust. 1 ustawy o własności lokalistanowi bowiem o możliwości podziału nieruchomości wspólnej tylko wówczas, gdy powierzchnia nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem jest większa niż powierzchnia działki budowlanej, w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami, niezbędnej do korzystania z niego. Z koleiart. 211 k.c., choć przyznaje każdemu ze współwłaścicieli uprawnienie do żądania, aby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, to jednak wyłącza tę możliwość gdy podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Te przesłanki dopuszczalności fizycznego podziałudziałki nr (...)zostały zupełnie pominięte przez Sąd I instancji, pomimo że wskazania co do potrzeby ich zbadania zostały zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 24.08.2007r. W żadnym stopniu nie zbadano przesłanki zart. 5 ust. 1 ustawy o własności lokali. Nie poczyniono też ustaleń i nie zebrano materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie, czy proponowany podział nie prowadzi do znacznego zmniejszenia wartości rzeczy wspólnej (art. 211 k.c.; opinia biegłegoJ. K.z dnia 6.07.2012r. zawiera oszacowanie jedynie projektowanychdziałek nr (...)) oraz czy nie jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości (art. 211 k.c.). Istnienie takiej sprzeczności należy oceniać przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, natomiast w orzecznictwie wskazuje się, że może ona wystąpić na przykład w razie podziału nieruchomości gruntowej na działki zbyt małe, aby można je racjonalnie wykorzystać ( zob. cyt. wyżej postanowienie SN z 21.01.2015r., IV CSK 177/14 i dalsze powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia ).
Przedmiotowa nieruchomość, jak wynika z opinii biegłegoJ. K.z dnia 6.07.2012r., położona jest w zwartej zabudowie miejskiej, a jej zabudowę stanowi aktualnie budynek mieszkalno-usługowy i garaż. W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest to teren zabudowy mieszkaniowej z usługami nieuciążliwymi na obszarze miasta. Mapa podziału oraz zdjęcia pokazują z kolei, że projektowane do wydzieleniadziałki nr (...)stanowią swego rodzaju zaplecze wykorzystywane przez właścicieli wyodrębnionych lokali stosownie do ich potrzeb; jako ogród czy też miejsce usytuowania budynku garażowo-gospodarczego mającego w zamierzeniu służyć, jak wynika z apelacji uczestnikówA. S.iR. D., jako zaplecze prowadzonej rodzinnej(...). Korzystanie z tej części nieruchomości ma więc sens tylko w powiązaniu z korzystaniem z budynku mieszalnego na nieruchomości wspólnej, a w każdym razie brak jest materiału pozwalające przyjąć inną możliwość jej wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem. Co istotne, pełnomocnik uczestniczkiS. W.na rozprawie apelacyjnej w dniu 7.07.2017r. wskazywał, że wydzielenie dziełek nr(...)oraz przyznanie ich obu na własność uczestnikówD.spowoduje utrudnienie w korzystaniu rzez uczestniczkę z nieruchomości wspólnej tj.działki nr (...). Te wszystkie okoliczności nakazują szczególnie wnikliwe rozważanie przesłanek podziału nieruchomości określonych wart. 211 k.c., czego zupełnie zaniechał Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy i na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie w pkt IX-XV, a także w pkt XVII i XVIII zawierających rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w I instancji, i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu ( zgodnie zart. 108 § 2 k.p.c.) rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
/-/ Michał Wysocki /-/ Agata Szlingiert /-/ Joanna Andrzejak-Kruk