Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 892/15
Data wyroku: 2017-01-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Karczyńska-Szumilas, Artur Lesiak, Roman Kowalkowski
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448

Sygn. akt V ACa 892/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Roman Kowalkowski

Sędziowie:

SA Artur Lesiak (spr.)
SO del. Teresa Karczyńska - Szumilas

Protokolant:

sekretarz sądowy Barbara Tobiasz

po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaW. O.jako następcy prawnego zmarłegoL. O.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego wB.
z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt I C 8/15
1. oddala apelację;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodaW. O.jakonastępcy prawnego zmarłegoL. O.kwotę 1.800 (tysiącosiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy.
Sygn. akt V ACa 892/15

UZASADNIENIE
PowodowieL. O.iW. O., w pozwie wniesionym doSądu Okręgowego wB.domagali się zasądzenia od pozwanego
(...) Spółki AkcyjnejwW.kwot po 80 000złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 stycznia 2014r. do dnia zapłatytytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego z powodu śmierci żony imatki powodówI. O. (1)w wypadku z dnia(...)roku orazzasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu według norm przepisanych.
Powodowie wskazali w uzasadnieniu, iż ich matka i żonaI. O. (1)zginęła w wypadku, sprawca wypadku objęty był obowiązkowym OC u pozwanego ubezpieczyciela. Powodowie jako podstawę prawną swojego roszczenia wskazaliprzepisart. 24 k.c.w zw. zart. 448 k.c., wskazując, iż w ich przypadku doszło donaruszenia dobra osobistego w postaci posiadania najbliższego członka rodziny iniezakłóconego życia rodzinnego, co w pełni uzasadnia roszczenie powodów ozasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzeczpozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Pozwany wskazał, iż wypadek miał miejsce przed dniem wejścia wżycieart. 446 §4 k.c., jednocześnie kwestionował słuszność koncepcji, zgodnie z którąosoba pośrednio poszkodowana może dochodzić zadośćuczynienia nie będącuczestnikiem zdarzenia zaistniałego przed dniem(...)roku na podstawieprzepisuart. 448 k.c.Zdaniem pozwanego przepisart. 448 k.c.nie stanowisamodzielnej podstawy odpowiedzialności, a jedynie rozwinięcie i uzupełnienienorm zawartych w tych postanowieniach. Aby skorzystać z ochrony przewidzianejw tym artykule, poszkodowany musi udowodnić, że zdarzenie, które doprowadziłodo naruszenia jego dobra osobistego jest objęte zakresem jednej z podstawodpowiedzialności za szkodę na zasadzie deliktu (art. 415-436 k.c.), a następniewykazać przesłanki wymagane przez daną podstawę obowiązku
odszkodowawczego. Nadto pozwany wskazał, iż żądanie zapłaty zadośćuczynieniapo tak długim okresie czasu poddaje w wątpliwość zasadność roszczeniazgłoszonego przez powodów. Po tak długim okresie od śmierci żony i matki należyprzyjąć, że naturalne procesy adaptacyjne spowodowały zakończenie procesużałoby. Z pozwu nie wynikają żadne okoliczności potwierdzające aktualnośćtwierdzeń pozwu w zakresie intensywności cierpienia i bólu. Z ostrożnościprocesowej pozwany wskazał, iż żądana tytułem zadośćuczynienia kwota jestzawyżona. Pozwany zakwestionował również żądanie zasądzenia odsetek od dnia25 stycznia 2014r. powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte wwyroku z dnia 30 października 2003r. sygn. akt IV CK 130/2002, zgodnie z którym wrazie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego wchwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania. Zdaniem pozwanego skąpy materiał dowodowy złożony wpostępowaniu likwidacyjnym, brak oświadczeń osób zawnioskowanych jakoświadków uniemożliwiały zakładowi ubezpieczeń ustalenie wysokościzadośćuczynienia.
Strony podtrzymały swoje stanowiska w toku dalszego postępowania.
Sąd Okręgowy wB.wyrokiem z dnia 2 lipca 2015r. uwzględniłpowództwo w części i zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwotypo 40 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 stycznia 2014r., zniósłwzajemnie między powodami a pozwanym koszty procesu oraz nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego wB.kwotę 4 000zł tytułem zwrotu części kosztów sądowych, od uiszczenia których powodowie byli zwolnieni, w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Sad I instancji wskazał, że powyższy wyrok oparł na następujących

ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu(...)I. O. (1)poniosłaśmierć wskutek wypadku, którego sprawca został skazany prawomocnym wyrokiem przypisującym mu sprawstwo występku zart. 177 § 2 k.k.Pojazd sprawcybył ubezpieczony w ramach odpowiedzialności cywilnej u pozwanegoubezpieczyciela.I. O. (1)została śmiertelnie potrącona przez samochód,zmarła na miejscu zdarzenia.
Powodowie w dniu 25 września 2013r. zgłosili stronie pozwanej szkodę.Pozwany decyzjami z dnia 24 stycznia 2014r. odmówił zapłaty zadośćuczynienia narzecz powodów.
I. O. (1)w chwili śmierci miała 62 lata, była żonąL. O.imatkąW. O..W. O.był najmłodszym dzieckiemswoich rodziców.W. O.wraz ze z żoną i szóstką dzieci zamieszkiwał wspólnie w jednym domu z rodzicami w miejscowościC.. Zmarła wraz zpowodemL. O.tworzyli zgodne małżeństwo. W chwili śmierci żonypowódL. O.miał 74 lata. Zmarła pomagała w opiece nad dziećmiW. O.. W chwili tragicznego zdarzenia była osobą zdrową i wpełni sił. Zmarła pozostawała w bardzo dobrych relacjach z rodziną swojego synaW. O..
PowódL. O.bardzo przeżył śmierć żony. Podupadł na zdrowiu.Przez rok od śmierci żony powód stracił apetyt, stracił zainteresowanie swoim hobby (wcześniej hodował gołębie), stał się osobą nerwową, nie leczył się psychiatrycznieani psychologicznie. Powód często udawał się na miejsce feralnego zdarzenia,bardzo często odwiedzał również grób zmarłej. W tym samym roku, w którymzmarła jego żona powód w trakcie powrotu z cmentarza został potrącony przezsamochód. Obecnie powód ma 88 lat, jest osobą schorowaną i rzadko wychodzi zdomu. Powód nadal mieszka z synemW. O.i jego rodziną.Nadal nie może pogodzić się ze śmiercią żony.
PowódW. O.w chwili śmierci matki miał 34 lata. Przez rok odjej śmierci stracił zainteresowanie pracą na prowadzonym przez niegogospodarstwie rolnym. Powód zamknął się w sobie, często wspominał zmarłą.Powód nie leczył się psychiatrycznie ani psychologicznie. Dwa lata po śmierci matki powodowi urodziło się kolejne dziecko, powód wybudował również nowy dom iinwestuje w prowadzone gospodarstwo rolne, obecnie gospodarstwo rozwija się.
Sąd Okręgowy dokonał ustaleń na podstawie zeznań świadków i powodów.Sąd ocenił jako wiarygodne zeznania świadków, którzy zeznawali na okolicznośćdoznanych przez powodów cierpień psychicznych, więzi emocjonalnych łączącychich ze zmarłą oraz sytuacji życiowej i stanu psychicznego powodów po jej śmierci.Zdaniem Sądu zeznania świadków znalazły potwierdzenie e zeznaniach powodów,którym Sąd także przyznał walor wiarygodności.
W rozważaniach prawnych zawartych w uzasadnieniu wyroku SądOkręgowy stwierdził, że żądania powodów są słuszne co do zasady, jednakżezasługują w części na uwzględnienie.
Wskazał Sąd, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela wynikający zumowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej określa przepisart. 822 § 1 k.c.,zgodnie z którym zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do zapłacenia określonego wumowie ubezpieczenia odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim,względem których odpowiedzialność za szkodę ponowi ubezpieczający albo osoba,na rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia. W odniesieniu doubezpieczenia komunikacyjnego zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń konkretyzuje przepis szczególny. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadaczlub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania zawyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzeniamienia. Stosownie do art. 35 cytowanej ustawy, ubezpieczeniem OC posiadaczypojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, którakierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialnościubezpieczeniowej wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu.Odszkodowanie należne z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC ustalasię według zasad pełnego odszkodowania w ujęciukodeksu cywilnego. Wniosek tenwynika z treści art. 36 ust. 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że odszkodowanieustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lubkierującego pojazdem mechanicznym.
Wskazał Sąd, że ostatecznie w orzecznictwie Sądu Najwyższegoukształtowało się jednolite stanowisko, zgodnie z którym najbliższemu członkowirodziny zmarłego przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną przed dniem 3 sierpnia 2008r. krzywdę,stanowiącą następstwo naruszenia deliktem dobra osobistego w postaci prawa dożycia w pełnej rodzinie czy też szczególnej więzi rodzinnej ze zmarłym, którejzerwanie powoduje ból, cierpienia psychiczne, poczucie krzywdy i osamotnienia(por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia22października 2010 r., III CZP 76/10, OSNC-ZD2011, nr B, poz. 42, z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11, OSNC 2012, Nr 1, poz. 10, z dnia7 listopada 2012 r., III CZP 67/12,OSNC 2013, Nr 4, poz. 45, z dnia 20 grudnia 2012 r., IIICZP 93/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 84 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 listopada2010r.II CSK 248/10, z dnia 11 maja 2011 r., I CSK 621/10).
Zgodnie z treścią przepisuart. 448 k.c.w razie naruszenia dobra osobistegosąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumętytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądaniezasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego ceł społeczny,niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.Art.23 k.c.wymienia jedynie przykładowo dobra osobiste człowieka, które mogą doznać uszczerbku w następstwie bezprawnego postępowania sprawcy naruszenia. Jest tokatalog otwarty, a przewidziane wart. 24 k.c.i448 k.c.środki usunięcia skutkównaruszenia dóbr osobistych pozostawać powinny w związku z rodzajemchronionego dobra osobistego, sposobem jego naruszenia, a także konsekwencjami naruszenia dla pokrzywdzonego. Ocena zgłoszonych przez pokrzywdzonegoroszczeń zmierzających do ochrony naruszonych dóbr osobistych i usunięciaskutków ich naruszenia dokonywana jest przez Sąd na tle okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku.
W konsekwencji poczynionych rozważań Sąd Okręgowy uznał za zasadnezasądzenie na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.na rzecz każdego z powodów zadośćuczynienia w kwocie po 40 000 zł. W sytuacji, w jakiej znaleźli siępowodowie, Sąd uznał, że kwota ta będzie adekwatna do rozmiaru doznanych przeznich cierpień.
Na rozmiar zadośćuczynienia należnego powodowiL. O.wpłynęły przede wszystkim cechy więzi łączącej powoda ze zmarłą, w szczególności intensywność tych relacji oraz siła. Ze zgromadzonego w sprawie materiałudowodowego wynika, że powód był silnie związany z żoną. Była ona dla powodanajbliższą osobą, z którą dzielił życie, powód mógł również liczyć na wsparcie żony ijej opiekę także w późniejszym okresie. Traumę powoda potęgowały okoliczności jejśmierci - była to śmierć nagła. Niewątpliwie utrata osoby bliskiej ma zawszecharakter nieodwracalny, trwały i wiąże się z poczuciem smutku i osamotnienia,które są tym intensywniejsze, gdy strata osoby bliskiej następuje nagle i wtragicznych okolicznościach. Powód w takich okolicznościach utracił żonę. Z drugiejjednak strony Sąd miał również na uwadze, że od śmierciI. O. (1)minęło14 lat, upływ czasu spowodował, że powód pogodził się ze śmiercią żony. Nadto pośmierci żony powód ze swoim cierpieniem nie został sam, uzyskał wparcie od synaW.i jego rodziny. Wsparcie to jest niewątpliwie niezwykle ważne,szczególnie że jest udzielone ze strony osób, dla których śmierćI. O. (2)również niewątpliwie była wielką tragedią i które rozumieją ból powoda. W tymstanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał żądanie powoda w przedmiociezadośćuczynienia ponad kwotę 40 000 zł za wygórowane.
Na rozmiar zadośćuczynienia należnego powodowiW.O.wpłynął z kolei fakt utraty przez powoda w sposób przedwczesny inagły matki, jak i bliskie więzi łączące powoda ze zmarłą mamą. Powód był silniezwiązany ze zmarłą matką, z którą zamieszkiwał na co dzień, mógł też zawsze liczyćna jej pomoc, co świadczy o prawidłowych i bliskich relacjach łączących powoda zezmarłą przedwcześnie matką. Sąd nie miał wątpliwości, że jej strata spowodowała upowoda dezorganizację życia rodzinnego i w sposób bolesny zakończyła pewienetap życia. Traumę powoda potęgowały również okoliczności zdarzenia, bowiemtragiczne zdarzenie miało charakter nagły i nastąpiło blisko domu powoda. WskazałSąd, że przy ustalaniu wysokości kwot zadośćuczynienia za doznaną krzywdęnależnego powodowi nie można tracić z pola widzenia faktu, iż w chwili śmiercimatki powoda był on osobą dorosłą, posiadał już własne dzieci, zatem w wynikuśmierci matki nie stał się osobą samotną. Nie bagatelizując doznanych przez powodacierpień Sąd zauważył, iż osoby posiadające już własne potomstwo w mniejszymstopniu koncentrują się na więzach z rodzicami, większą część swojej aktywnościżyciowej skupiają na własnych planach rodzinnych. Uwzględnił Sąd stopieńpogodzenia się powoda ze śmiercią matki, upływ czasu, jak i to, że powrócił do funkcjonowania w społeczeństwie. Z przeprowadzonego postępowaniadowodowego wynika, że u powoda nastąpiła typowa reakcja żałoby, jaka występujepo stracie osoby bliskiej, powód funkcjonuje w społeczeństwie prawidłowo, pośmierci matki urodziło mu się kolejne dziecko, powód wybudował nowy dom, aprowadzone przez niego gospodarstwo rolne rozwija się. Zatem w ocenie SąduOkręgowego brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynieniaza doznaną krzywdę w kwocie wskazanej w pozwie.
O.Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. W ocenieSądu zobowiązanie dłużnika do naprawienia szkody spowodowanej czynemniedozwolonym jest zobowiązaniem o charakterze bezterminowym. Wobec tego zadośćuczynienie należy traktować jak wierzytelność bezterminową. Świadczeniepowinno być zatem spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania(art. 455 k.c.). Odsetki natomiast - zgodnie zart. 481 k.c.- należą się za samoopóźnienie w spełnieniu świadczenia, choćby wierzyciel nie poniósł żadnej szkody ichoćby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Jeżeli więc zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie zart. 455k.c., uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści zzadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetkiza opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu już w tymterminie powinny się należeć od tego właśnie terminu. Poprawności tego stanowiskanie podważa również pozostawienie przez ustawę zasądzenia zadośćuczynienia iokreślenia jego wysokości w pewnym zakresie uznaniu sądu. W przedmiotowejsprawie pozwany znał żądania powodów już od 25 września 2013r., kiedy towpłynęły do niego wnioski o przyznanie zadośćuczynienia. Pozwany decyzją z dniastycznia 2014r. odmówił wypłaty zadośćuczynienia i w związku z tym popadł wzwłokę. Okoliczność ta powoduje, że żądanie zapłaty odsetek od dnia następnego tj.od dnia 25 stycznia 2014r. jest uzasadnione.
O.postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisuart. 100 k.p.c., zaśo kosztach sądowych na podstawie przepisuart. 98 k.p.c.w zw. zart. 113 ustawy zdnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od przedmiotowego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go wczęści co do kwot ponad 20 000 zł na rzecz każdego z powodów wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 stycznia 2014r. do dnia zapłaty oraz co do odsetekustawowych od niezaskarżonych kwot po 20 000 zł na rzecz każdego z powodów zaokres od dnia 15 stycznia 2014r. do dnia 1 lipca 2015r. Skarżący zarzucił:

1
przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów -art. 233 § 1 k.p.c.wzakresie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwezastosowanie -art. 817 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 448 k.c.iart. 24 k.c.;

3
naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwezastosowanie -art. 481 § 1 i 2 k.c.,art. 363 § 2 i art. 448 k.c.oraz art. 14 ust. 1ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych.

W oparciu o tak skonstruowane zarzuty skarżący wniósł o zmianęzaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie odsetek ustawowych od kwoty 20 000 złza okres od dnia wyrokowania do dnia zapłaty na rzecz każdego z powodów,oddalenie powództwa w pozostałym zakresie i zasądzenie od powodów na rzeczpozwanego kosztów procesu za II instancję.
W uzasadnieniu apelacji pozwany podniósł, iż Sąd Okręgowy w sposóbsprzeczny zart. 448 k.c.ustalił wysokość zadośćuczynienia należnego powodom izawyżył je ponad kwoty po 20 000 zł na rzecz każdego z powodów. Pozwanytwierdzi, że Sąd I instancji przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów, bowiem okoliczności sprawy, które miały potwierdzić naruszenie dóbr osobistych powodówzostały przytoczone przez powodów bardzo schematycznie i ogólnikowo. Skarżący zakwestionował również termin wymagalności roszczenia. Przywołującorzecznictwo pozwany wskazał, że w razie ustalania wysokości zadośćuczynieniawedług stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jestprzyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego.
W dniu 13 czerwca 2016r. wpłynęło do Sądu Apelacyjnego pismo pozwanego informujące o zgonie powodaL. O.. Z załączonej do pisma kopii aktuzgonu o nr(...)wynika, że powódL. O.zmarł w dniu(...)
(...)W związku z powyższym Sąd Apelacyjny na mocyart. 174 § 1 k.p.c.postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016r. zawiesił postępowanie w stosunku do
L. O.. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016r. Sąd Apelacyjnypodjął postępowanie w stosunku doW. O.jako następcyprawnegoL. O..
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowyczyni je podstawą również własnego rozstrzygnięcia. Podziela także dokonanąprzez ten Sąd ocenę przeprowadzonych w sprawie dowodów jako nienaruszającązasady oceny dowodów, która wynika zart. 233 § 1 k.p.c.Podziela równieżstanowisko tego Sądu w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i się do niejodwołuje bez potrzeby jej powtarzania.
W apelacji postawione zostały zarówno zarzuty naruszenia prawamaterialnego, jak i procesowego. Zauważyć trzeba, że prawidłowość zastosowanialub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne zatemzgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczow rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny,będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń(wyrok SąduNajwyższego z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97).
Z powyższych względów ocenę zasadności apelacji należy rozpocząć odzarzutu naruszenia prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.Skuteczność zarzutunaruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wskazania jaki konkretnie dowódprzeprowadzony przez Sąd został przez niego oceniony wadliwie, w czymwadliwość tej oceny się wyraża i jaki wywarła ona wpływ na wynik sprawy. W tymmiejscu zauważyć trzeba, że gdy chodzi o zarzut naruszenia przepisuart. 233 k.p.c., zakreślającego Sądowi granice oceny zebranego materiału dowodowego, to mógłbybyć on skutecznie podniesiony tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnychdowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego iwłaściwego kojarzenia faktów. Powyższą regułę, należy rozwinąć i rozumieć w tensposób, że nawet, jeżeli na podstawie zebranego materiału dowodowego, można wywnioskować inną wersję wydarzeń, zbliżoną do twierdzeń skarżącego, alejednocześnie, wersji przyjętej przez Sąd pierwszej instancji nie można zarzucićrażącego naruszenia szeroko pojętych reguł inferencyjnych, to stanowiskoskarżącego stanowić będzie tylko i wyłącznie polemikę ze słusznymi iprawidłowymi ustaleniami Sądu. Tych wymogów apelacja pozwanego nie spełnia,bowiem apelujący jedynie ogólnikowo sformułował zarzut przekroczenia zasadyswobodnej oceny dowodów przez Sąd I instancji, wskazując, że zeznania powodabyły schematyczne i ogólnikowe.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego znajdująoparcie w dowodach przeprowadzonych w sprawie, których ocena dokonana przezten Sąd nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Nie ulega wątpliwości, żeśmierć bliskiego członka rodziny zawsze wywołuje smutek, żal i poczucienieodwołalnej straty. Sąd I instancji zasadnie uznał, że powód wykazał, iż ze zmarłąłączyła go prawidłowa, silna i trwała więź emocjonalna, której zerwaniespowodowało ból, cierpienie i poczucie krzywdy. Sąd I instancji wskazał, że dokonałtych ustaleń nie tylko w oparciu o zeznania powoda, ale również na podstawiezeznań świadków. Wniesiona apelacja nie zawiera przekonywującej argumentacji,która mogłaby wskazywać na to, że Sąd Okręgowy naruszył podstawowe zasadylogicznego rozumowania i inferencji, a zatem stanowi ona jedynie polemikę zdokonanymi przez Sąd I instancji ustaleniami. W ocenie Sądu Apelacyjnegoniezasadny jest zatem zarzut naruszenia zasad swobodnej oceny dowodów przezSąd Okręgowy.
Treść apelacji wskazuje, że skarżący na obecnym etapie postępowania nie kwestionuje samej podstawy swojej odpowiedzialności, zarzuca jedynie, żezasądzona na rzecz powoda kwota jest zawyżona, gdyż w jego ocenie odpowiedniąsumą w okolicznościach niniejszej sprawy jest kwota 20 000 zł. Odnosząc się zatemdo zarzutu naruszeniaart. 448 k.c., przywołać należy utrwalone w orzecznictwie zapatrywanie, że korygowanie przez sąd odwoławczy wysokości zasądzonej kwoty zadośćuczynienia możliwe jest wówczas, gdy stwierdza się oczywiste i rażącenaruszenia ogólnych kryteriów ustalania wysokości zadośćuczynienia(por.przykładowo wyroki Sądu Najwyższego z dnia z dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 102/06, z dnia18 listopada 2004 r., I CK 219/04 z dnia 30 października 2003 r., IV CK 151/02, z dnia 7listopada 2003 r., V CK 110/03, z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70).W ramach kontroli instancyjnej nie jest natomiast możliwe wkraczanie w sferę swobodnego uznania sędziowskiego. O oczywistym i rażącym naruszeniu zasad ustalania„odpowiedniego" zadośćuczynienia mogłoby świadczyć przyznaniezadośćuczynienia wręcz symbolicznego zamiast stanowiącego rekompensatędoznanej krzywdy, bądź też kwoty wygórowanej, prowadzącej do niestosownego wzbogacenia się tą drogą. Sąd Apelacyjny podziela pogląd wyrażony worzecznictwie, że na rozmiar krzywdy wywołanej śmiercią bliskiej osoby mająprzede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnieniapustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osobynajbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym,wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiałsię znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanejtraumy, wiek pokrzywdzonego(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16października 2012r., I ACa 435/12).
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że powód był z żona silnie związany,łączyły ich prawidłowe i bliskie relacje. Trafnie Sad pierwszej instancji zauważył, żebyła ona dla powoda najbliższa osobą, z która dzielił życie i na której pomoc iwsparcie mógł liczyć również w późniejszym okresie. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej, Sąd Okręgowy ustalając wysokość zadośćuczynienia wziął również poduwagę fakt, iż od śmierciI. O. (1)minęło czternaście lat. Sąd I instancjiuwzględnił również stopień pogodzenia się powoda ze śmiercią żony. ZdaniemSądu Apelacyjnego przedstawione rozważania Sądu I instancji prowadzić muszą downiosku, że Sąd ten ustalając wysokość zadośćuczynienia należnego powodowi,wziął pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na wysokośćzadośćuczynienia. Zatem w ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest uzasadniony wniosek pozwanego, że zasądzone na rzecz powoda zadośćuczynienie w kwocie 40 000 zł jest zawyżone, a sumą odpowiednią w takiej sytuacji będzie kwota 20 000 zł. Taka kwotabyłaby rażąco zaniżona, jeśli się zważy na rodzaj dobra osobistego, jakie zostałonaruszone. Nie sposób przy tym przyjąć, że na oszacowanie rozmiaru krzywdy, atym samym na zmodyfikowanie rozmiaru ustalonego zadośćuczynienia, powinnymieć wpływ trudności, jakie powód miał z przedstawianiem własnych spostrzeżeń.Zawsze ze śmiercią człowieka łączy się ból i cierpnie osób bliskich. Trzeba mieć na względzie, że gdy śmierć ma charakter nagły, wywołany przyczyną zewnętrzną, anie chorobą samoistną, u osób bliskich w pełni uzasadnione jest przekonanie, żegdyby nie doszło do tego zdarzenia, osoba ta mogłaby żyć przez jeszcze wiele lat, wciągu których rodzina spędziłaby ze sobą jeszcze wiele szczęśliwych chwil. Wprzypadku takiego nagłego odejścia nie ma możliwości pożegnania się z osobą bliskąi pogodzenia się z jej odejściem. Oczywistym jest, że żadna kwota nie będziewłaściwa i nie wyrazi cierpienia wywołanego utratą bliskiej osoby. Dla osobyuprawnionej każda kwota będzie zbyt mała, zaś dla osoby zobowiązanej każdakwota może wydawać się nadmiernie wygórowana. Nie mniej jednak praktykaorzecznicza wypracowała zasady określania wysokości zadośćuczynienia przezodniesienie jego wysokości w rozsądnych, uwzględniających polskie realiagranicach, do rozmiaru przeżywanej krzywdy. Zmierzenie rozmiaru doznanejkrzywdy nie jest możliwe, gdyż krzywda stanowi subiektywne przeżycie danejosoby. Niezbędne jest wszakże odniesienie wysokości żądanej kwoty dokonkretnych, obiektywnych okoliczności faktycznych w danej sprawie. SądOkręgowy uzasadniając zasądzoną kwotę, przedstawił wszystkie okolicznościfaktyczne, które miały wpływ na jej wysokość. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ocena taspełnia te kryteria, a stanowisko pozwanego sprowadza się do polemiki z tą oceną.
Kwestionując termin, od którego należą się powodowi odsetki za opóźnieniew spełnieniu świadczenia, skarżący zarzucił naruszenieart. 817 § 1 i 2 k.c.orazart.481 § 1 i § 2 k.c.,art. 363 § 2 k.c.iart. 448 k.c.oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym FunduszuGwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2013r.poz. 392 ze zm.

    dalej u.u.o.).Ratio legis art. 14 u.u.o., podobnie jak iart. 817 k.c.,opiera się na uprawnieniu do wstrzymania wypłaty odszkodowania w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości szkody. Ustanawiając krótki termin spełnieniaświadczenia ustawodawca wskazał na konieczność szybkiej i efektywnej likwidacjiszkody ubezpieczeniowe

    (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt VCSK 38/11, LEX nr 1129170, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 marca2015r., sygn. akt I ACa 954/14, LEX nr 1771490).W piśmiennictwie i judykaturzewskazuje się, że spełnienie świadczenia w terminie późniejszym może byćusprawiedliwione jedynie wówczas, gdy ubezpieczyciel wykaże istnienie przeszkódw postaci niemożliwości wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia, mimo działań podejmowanych zwymaganą od niego starannością profesjonalisty. Istnienie okoliczności usprawiedliwiających przekroczenie terminu podlega indywidualnej ocenie wrealiach konkretnej sprawy. Niewykazanie ich świadczy o popadnięciuubezpieczyciela w opóźnienie ze spełnieniem świadczenia. Skutki opóźnieniaokreślone są m.in. wart. 481 § 1 k.c.i obligują dłużnika do zapłaty odsetek

    (zob. E.
    Gniewek, P. Machnikowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Rok 2016, Wydawnictwo C.H.Beck,w Legalis).Pozwany nie zdołał wykazać istnienia przeszkód w postaci niemożliwości wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia wysokości świadczenia,poprzestając jedynie na wskazaniu, że zgłoszenie roszczenia było ogólnikowe. W

tym stanie rzeczy należy uznać, że pozwany popadł w opóźnienie w spełnieniu świadczenia.
Odnosząc się do zarzutu apelacji dotyczącego niewłaściwego określenia daty wymagalności roszczenia o zadośćuczynienie, trzeba wskazać na dominującyobecnie pogląd, który Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym apelację podziela,że wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym ipoczątkowy termin naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w jego zapłaciezależy od okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku; cooznacza, że datą początkową biegu odsetek ustawowych może być zarówno dzień wyrokowania, jak i dzień poprzedzający datę wydania przez sąd orzeczeniazasądzającego stosowne zadośćuczynienie(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30stycznia 2004 r., I CK 131/03, i z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 100/08 oraz z dnia 18 lutego2011r., I CSK 243/10).Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lipca 2014r.(sygn. II CSK 595/13, LEX nr 150487)o terminie, od którego należy naliczać odsetkiustawowe decyduje także kryterium oczywistości żądania zadośćuczynienia. Jeżelizatem w danym przypadku występowanie krzywdy oraz jej rozmiar są ewidentne inie budzą większych wątpliwości, uzasadnione jest przyjęcie, że odsetki ustawowepowinny być naliczane od dnia wezwania dłużnika do zapłaty takiegozadośćuczynienia, jakie było wówczas uzasadnione okolicznościami konkretnegoprzypadku. Nie ma decydującego znaczenia, że ostateczne określenie wysokości zadośćuczynienia leży w kompetencji sądu. Skoro bowiem możliwość przyznania pokrzywdzonemu odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę niezakłada dowolności ocen sądu, lecz stanowi konsekwencję charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej zakresie, to uznać należy, że sama wysokość pieniężnego zadośćuczynienia - ze względu na występujące typowe okoliczności -nie może budzić u podmiotu zobowiązanego większych wątpliwości w świetle ukształtowanej praktyki orzeczniczej w podobnych sprawach. Tym bardziej zaś, gdyjest to - jak w sprawie niniejszej - podmiot zajmujący się zawodowo ochroną ubezpieczeniową. Poglądu tego nie podważa także to, że do zadośćuczynienia ma zastosowanieart. 363 § 2 k.c., stosownie do którego jeżeli naprawienie szkody manastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen zdaty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęciaza podstawę cen istniejących w innej chwili. Zasada wyrażona wart. 363 § 2 k.c., nawiązującym doart. 316 § 1 k.p.c., oznacza, że rozmiar szkody, zarównomajątkowej, jak i niemajątkowej, ustala się, uwzględniając moment wyrokowania.Ma ona na celu możliwie pełną kompensatę szkody ze względu na jej dynamicznycharakter. Nie może więc usprawiedliwiać ograniczenia praw poszkodowanego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy,że Sąd Okręgowy prawidłowo zasądził ustawowe odsetki od dnia 25 stycznia 2014r.- od dnia następnego po dniu wydania decyzji odmawiającej wypłatyzadośćuczynienia przez pozwanego. Niewątpliwie w dniu 24 stycznia 2014r.zakończony został proces likwidacji szkody. Z akt sprawy wynika, że pozwanyposiadał już wcześniej, bo w dniu 25 września 2013r., informację o roszczeniupowoda związanym ze śmiercią żony (dowód k. 30). Pozwany ubezpieczycielodmówił uznania zasadności zgłoszonego roszczenia, w zasadzie ograniczając się do jednozdaniowego stwierdzenia, że analiza zgromadzonej dokumentacji nie dajepodstaw do przyznania zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Z akt sprawywynika również w sposób bezsporny, że powód doznał krzywdy w postaci zerwaniawięzi rodzinnych ze zmarłą żoną, uzasadniającej w świetleart. 448 k.c.oraz znanego ubezpieczycielowi dorobku judykatury i nauki prawa cywilnego, przyznanie mustosownego zadośćuczynienia. W powyższych okolicznościach nie budzi zatemwątpliwości, że odsetki ustawowe przysługiwały powodowi od zasądzonejzaskarżonym wyrokiem kwoty już od dnia 25 stycznia 2014r.
W tym stanie rzeczy nie podzielając wskazanych wyżej zarzutów apelacji ani argumentacji zgłoszonej na ich poparcie, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.w punkcie I wyroku oddalił apelację.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.iart. 108 § 1 k.p.c.w zw. z § 6 pkt 5 w zw. z§ 13 ust. 1 pkt2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawieopłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztównieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U. 2013 poz. 461 ze zm.).Wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosiła 23 203 zł. Zatem woparciu o przywołane przepisy należało zasądzić od pozwanego na rzecz powodakwotę 1 800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, o czym SądApelacyjny orzekł w punkcie II wyroku.