Sąd Okręgowy w Toruniu
IX Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ka 200/17
Data wyroku: 2017-07-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Szadkowski, Lech Gutkowski, Jarosław Sobierajski
Słowa kluczowe: Alimenty
Podstawa prawna: art. 209 § 1 kk

Sygn. akt IX Ka 200/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lipca 2017 roku
Sąd Okręgowy w Toruniu IX Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Lech Gutkowski
Sędziowie: SSO Jarosław Sobierajski (spr.)
SSO Piotr Szadkowski
Protokolant: stażysta Mateusz Holc
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Toruń-Wschód w Toruniu Haliny Kaszy

po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 roku
sprawyR. S., oskarżonego zart. 209 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 18 stycznia 2017 roku sygn. akt VIII K 1778/16,

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustala, iż przypisane oskarżonemu działanie stanowi ciąg dwóch przestępstw zart. 209 § 1 kkpopełnionych odrębnie na szkodęK. S.iI. S.oraz uzupełnia podstawę prawną wymiaru kary za te przestępstwa o przepisart. 91 § 1 kk;

II
w pozostałym zakresie tenże wyrok utrzymuje w mocy;

III
zwalnia oskarżonego od zapłaty wydatków poniesionych w postepowaniu odwoławczym, którymi obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt IX Ka 200/17

UZASADNIENIE

R. S.
został oskarżony o to, że w okresie od czerwca 2014 r. do 6 lipca 2016 r. w miejscowościL.gm.L., będąc zobowiązany z mocy ustawy oraz protokołem ugody zawartym przed Sądem Rejonowym wT. (...)sygn. akt(...)do łożenia na utrzymanie małoletniegoK. S.w kwocie po 500 zł miesięcznie, podwyższonej wyrokiem Sądu Okręgowego wT. (...)sygn. akt(...)do kwoty 600 zł miesięcznie, uporczywie uchylał się od tego obowiązku, przez co naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a ponadto w okresie od stycznia 2015 r. do maja 2016 r., będąc zobowiązany wyrokiem Sądu Rejonowego wT. (...)sygn. akt(...)do łożenia na utrzymanieI. S.w kwocie po 200 zł miesięcznie, uporczywie uchylał się od tego obowiązku, przez co naraził ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
- tj. o przestępstwo zart. 209 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2017 r., wydanym w trybieart. 335 § 2 k.p.k., Sąd Rejonowy w Toruniu, sygn. akt VIII K 1778/16, uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, stanowiącego występek zart. 209 § 1 k.k.i za to, na podstawieart. 209 § 1 k.k.wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie, na mocyart. 69 § 1 i 2 k.k.orazart. 70 § 1 k.k., warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata.
Na podstawieart. 72 § 1 pkt 3 k.k.nałożył na oskarżonego obowiązek wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniegoK. S.orazI. S..
Zwolnił oskarżonego od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej, a wydatkami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Wyrok ten zaskarżył w całości na niekorzyść oskarżonego oskarżyciel publiczny, zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, tj.art. 209 § 1 k.k., poprzez błędne uznanie, że zachowanie oskarżonego wyczerpało znamiona tylko jednego występku zart. 209 § 1 k.k., podczas gdy różny okres niealimentacji, różni pokrzywdzeni oraz różne podstawy obowiązku alimentacyjnego wskazują, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona dwóch odrębnych przestępstw zart. 209 § 1 k.k.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt I i II, poprzez uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa zart. 209 § 1 k.k.na szkodęK. S.oraz za winnego popełnienia przestępstwa zart. 209 § 1 k.k.na szkodęI. S.i wymierzenie mu za w/w czyny kary po 6 miesięcy pozbawienia wolności, kary łącznej w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2 lat próby,

2
utrzymanie wyroku w mocy w pozostałej części.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja oskarżyciela publicznego zasługuje na uwzględnienie.
Na tle prawidłowo ustalonego i niekwestionowanego stanu faktycznego, Sąd Odwoławczy dostrzegł jednak w zaskarżonym wyroku - wskazane przez oskarżyciela publicznego - uchybienie, wyrażające się w obrazie przepisu prawa materialnego tj.art. 209 § 1 k.k., polegającej na uznaniu, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona tylko jednego występku określonego w powyższym przepisie. Argumentacja przytoczona przez prokuratora zasługuje w tym zakresie na uwzględnienie.
Nie budzi wątpliwości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że przestępstwo niealimentacji określone wart. 209 § 1 k.k.jest przestępstwem trwałym, wieloczynowym i zbiorowym. Do istoty tego przestępstwa należy wielokrotność zaniechania, wyrażająca się w praktyce nieuiszczaniem rat alimentacyjnych, które stanowią wyraz istnienia po stronie sprawcy trwałego zamiaru uchylania się od obowiązków łożenia na utrzymanie uprawnionej osoby (wyrok SN z 4 grudnia 1998 r., III KKN 586/98). Wielość zachowań wyczerpujących znamiona wyrażone wart. 209 § 1 k.k.została zredukowana do jednego przestępstwa.
W realiach niniejszej sprawy Sąd Rejonowy błędnie jednak przyjął, iż oskarżony dopuścił się popełnienia tylko jednego czynu wypełniającego znamiona zart. 209 § 1 k.k.
W wyroku z dnia 2 marca 1995 r. (II KRN 9/95) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zaniechanie przez oskarżonego wypełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz dwóch osób uprawnionych, wychowujących się w dwóch różnych rodzinach mimo tego, że miało miejsce w tym samym okresie, stanowiło dwa czyny wyczerpujące znamiona występku zart. 186 § 1 k.k.(obecnieart. 209 § 1 k.k.). Jak dalej argumentował Sąd Najwyższy, za taką wykładnią przemawia fakt, że w stosunku do każdej z takich osób uprawnionych oddzielnie należy ustalić, czy zostało spełnione znamię narażenia na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Na kanwie tego orzeczenia w doktrynie został sformułowany pogląd, aczkolwiek zdaniem tut. Sądu zbyt daleko idący, że powyższa zasada powinna mieć zastosowanie także w przypadku, gdy osoby uprawnione do alimentacji przebywają w jednej rodzinie. Realizacja znamienia w postaci narażenia na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych powinna być badana odrębnie w stosunku do każdego z pokrzywdzonych, a okoliczność, iż osoby te znajdują sie w jednym gospodarstwie domowym nie powinna mieć tu większego znaczenia. Można sobie wyobrazić sytuację, gdy jedna z osób uprawnionych ma dużo większe potrzeby finansowe związane np. z przewlekłą chorobą, podczas gdy inna osoba nie będzie narażona nia niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (J. Kosonoga [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. prof. dr hab. R. Stefański, wyd. 17, Legalis 2017).
Podzielając w pełni argumentację zawartą w przytoczonym judykacie Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy uznał, że w realiach niniejszej sprawy oskarżony popełnił dwa odrębne przestępstwa zart. 209 § 1 k.k., na szkodę dwóch różnych pokrzywdzonych, tj. małoletniego synaK. S.oraz byłej żonyI. S.. Realizację znamienia narażenia na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych należało badać w stosunku do dwóch osób pokrzywdzonych. Za powyższym przemawia również okoliczność, że obowiązek łożenia na utrzymanie pokrzywdzonych wynikał z dwóch różnych tytułów prawnych. W przypadku małoletniegoK. S.obowiązek ten wynikał z ustawy i z protokołu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym wT. (...)w sprawie o sygn. akt(...)oraz wyroku Sądu Okręgowego wT. (...)w sprawie o sygn. akt(...), podwyższającego kwotę należnych alimentów. Natomiast do łożenia na utrzymanie byłej żonyI. S.oskarżony został zobowiązany wyrokiem Sądu Rejonowego wT. (...)w sprawie o sygn. akt(...). Na stwierdzenie popełnienia przez oskarżonego dwóch występków zart. 209 § 1 k.k.ma również wpływ okoliczność popełnienia tych czynów w różnych przedziałach czasowych. Powyższe pozwala uznać, że oddzielnie powstawał zamiar popełnienia każdego z przestępstw.
Mimo trafności zarzutu apelacyjnego nie można jednak zgodzić się z oskarżycielem publicznym, iż za powyższe przestępstwa należy wymierzyć oskarżonemu kary jednostkowe za każde z obu tych przestępstw oraz karę łączną, w sytuacji gdy zachodzą podstawy do zastosowania instytucji ciągu przestępstw określonej wart. 91 k.k.Należy mieć na uwadze, że konstrukcja ciągu przestępstw z oczywistych względów nie ma zastosowania do przestępstw wieloodmianowych, zbiorowych i wieloczynowych, chyba że jeden i ten sam sprawca popełnia kilka przestępstw o istocie zbiorowej i spełnione są w stosunku do nich przesłanki określone wart. 91 § 1 k.k.Wówczas przyjąć należy ciąg przestępstw składający się z kilku przestępstw wieloodmianowych, wieloczynowych lub zbiorowych (P. Kardas [w:] W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks kamy. Część ogólna. Tom I. Komentarz do art. 53-116, Warszawa 2016).
W myśl regulacji zart. 91 § 1 k.k., jeżeli sprawca popełnia w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności, dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, sąd orzeka jedną karę określoną w przepisie stanowiącym podstawę jej wymiaru dla każdego z tych przestępstw, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Nie ma wątpliwości, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy oskarżony popełnił dwa przestępstwa, z wykorzystaniem takiej samej sposobności i w dwóch różnych, ale nakładających się na siebie częściowo okresach, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Wobec tego zaktualizowały się warunki określone wart. 91 § 1 k.k., a zatem należało dokonać reformacji zaskarżonego wyroku poprzez uzupełnienie podstawy wymiaru kary o wskazany przepis.
Mając na względzie powyższe rozważania prawne Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił, iż przypisane oskarżonemu działanie stanowi ciąg dwóch przestępstw zart. 209 § 1 k.k., popełnionych odrębnie na szkodęK. S.iI. S.oraz uzupełnił podstawę prawną wymiaru kary za te przestępstwa o przepisart. 91 § 1 k.k.
Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w zaskarżonym orzeczeniu żadnych innych uchybień mogących stanowić bezwzględne przyczyny odwoławcze, będących podstawą do uchylenia wyroku z urzędu, dlatego w pozostałym zakresie należało utrzymać go w mocy.
Sąd zwolnił oskarżonego od zapłaty wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczymi, obciążając nimi Skarb Państwa, stosownie doart. 624 § 1 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k., zważywszy na to, że wywiedzenie apelacji przez oskarżyciela publicznego było efektem błędu w rozstrzygnięciu sądu I instancji. Zasady słuszności przemawiają za tym, aby zwolnić oskarżonego od wydatków poniesionych w niniejszym postępowaniu, mając również na względzie, iż oskarżony winien w pierwszej kolejności wywiązać się z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych.