Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 676/17
Data wyroku: 2017-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Pierzycka-Pająk, Beata Torbus, Ewelina Kocurek-Grabowska

Sygn. akt III AUa 676/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 czerwca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Pierzycka - Pająk

Sędziowie

SSA Ewelina Kocurek - Grabowska (spr.)
SSO del. Beata Torbus

Protokolant

Beata Kłosek

po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. P.(A. P.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie z dnia 27 stycznia 2017r. sygn. akt IV U 1198/16

1
oddala apelację,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.na rzecz ubezpieczonejA. P.kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

/-/SSO del. B.Torbus /-/SSA M.Pierzycka-Pająk /-/SSA E.Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 676/17

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwC.odmówił ubezpieczonejA. P.prawa do emerytury, albowiem ubezpieczona nie spełnia warunków wymaganych art. 32 w związku z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż na dzień 1 stycznia 1999r. wykazała okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 18 lat, 5 miesięcy i 16 dni, w tym 18 lat,2 miesiące i 22 dni pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonej do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym ojca od 31 sierpnia 1977r. do 16 lipca 1980r., z powodu braku dowodów potwierdzających fakt opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników władającego nieruchomością rolną do dniu 30 czerwca 1977r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona, wnosząco uwzględnienie okresu pracy w gospodarstwie rolnym ojca od 31 sierpnia 1977r.do 16 lipca 1980r. w oparciu o zeznania świadków.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wywodząc., jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2017r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury, począwszy od dnia 30 sierpnia 2016r.
Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o zeznania świadków:L. K.,B. K.oraz wyjaśnienia ubezpieczonej, iżA. P.zgłosiła w dniu8 sierpnia 2016r. wniosek o emeryturę. Organ rentowy uznał za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999r. okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 18 lat, 5 miesięcyi 16 dni, w tym 18 lat, 2 miesiące i 22 dni pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.
Dalej Sąd ustalił, iż ubezpieczonaurodziła się (...), od urodzenia zameldowana jest wC., przyul. (...). Ojciec ubezpieczonejod 1963r. figurował, jako właściciel gospodarstwa o powierzchni 1,0246 ha położonej wC.przyul. (...). W gospodarstwie hodowane były kury, króliki, kaczki, świnie, krowa, uprawiano żyto, pszenicę, buraki pastewne, ziemniaki oraz inne warzywa.
Również Sąd ustalił, że odwołująca w okresie od 1 września 1976r.do 30 kwietnia 1980r. uczęszczała do Liceum Zawodowego nr 3 wC.. Dojście na przystanek zajmowało jej 10-20 minut, a dojazd do szkoły 20 minut.Po 4-5 lekcjach wracała do domu i zajmowała się gospodarstwem rolnym. Matka ubezpieczonej zmarła, gdy uczęszczała ona do 5 klasy szkoły podstawowej,a w listopadzie 1977r. zmarł z kolei starszy brat ubezpieczonej. Na terenie gospodarstwa zamieszkiwał ojciec ubezpieczonej, ona sama oraz jej młodsza o 5 lat siostra. Ojciec odwołującej był pracownikiem leśnym, nie był osobą najmłodszą(ur. (...)), a nadto miał problemy ze zdrowiem. W gospodarstwie nie było światła, ani wody.
Również Sąd ustalił, że  ubezpieczona przed szkołą musiała nakarmić zwierzęta, wydoić krowę, a po szkole znowu zajmowała się zwierzętami.W gospodarstwie znajdował się parownik i sieczkarnia. Odwołująca musiała obierać ziemniaki i parować je. Wykonywała ponadto prace polowe. Jak ustalił Sąd, ubezpieczona pracę wykonywała codziennie, co najmniej w wymiarze 4 godzin.W związku ze znaczną ilością pracy do wykonywania, wnioskodawczyni nie miała czasu się uczyć i choć skończyła Liceum, to matury nie zdała.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał zasadność odwołania.
Sąd przypomniał, że zgodnie zart. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016r.,poz. 887 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emeryturyw wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wnioskuo przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).
Z kolei, w świetle art. 32 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z FUS, ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym,niż określony w art. 27 ust.1. Ust. 2 art. 32 ustawy stanowi, iż za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionychprzy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej, ze względuna bezpieczeństwo własne lub otoczenia. W ust. 4 powołanego art. 32 ustawy wskazano, iż wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych,tj.rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawiewieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze. Do uzyskania prawa do emerytury wymagany jestdla kobiety okres zatrudnienia w wymiarze 20 lat (§3). Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawodo emerytury, jeżeli osiągnie wiek emerytalny, wynoszący dla kobiet 55 lat,ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych (§ 4 ust. 2). Praca w warunkach szczególnych winna byćwykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1).
Sąd Okręgowy podkreślił, że w sprawie bezsporne było, iż ubezpieczonado dnia 1 stycznia 1999r. wykazała ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych,w dniu (...) ukończyła 55 latoraz złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym,za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Sporne było natomiast, czy na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się ona25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, albowiem ZUS uznał ubezpieczonej za udowodnione 18 lat, 5 miesięcy i 16 dni takiego stażu.
Istota sporu, w ocenie Sądu, sprowadzała się do ustalenia, czy możliwejest uwzględnienie ubezpieczonej, jako okresu uzupełniającego, okresu pracyw gospodarstwie rolnym ojca od 31 sierpnia 1977r. do 16 lipca 1980r.
Dalej Sąd Okręgowy przywołał treśćart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniujej wysokości uwzględnia się również okresy, traktując je, z zastrzeżeniemart. 56, jako okresy składkowe przypadające przed 1 stycznia 1983r. okresy pracyw gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowei nieskładkowe, ustalone na podstawie zasad określonych wart. 5-7, są krótszeod okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnymdo uzupełnienia tego okresu.
Sąd Okręgowy podkreślił,, iż przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy nie jest wyraźnie adresowany do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracyw gospodarstwie rolnym (domowników), reguluje kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych, niż rolnicy, dla których okrespracy w gospodarstwie rolnym jest okresem zaliczanym wprost, niezależnieod uwarunkowań zustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Implikuje to stwierdzenie niedopuszczalności stosowania wobec osoby, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy, kryteriów objęcia ubezpieczeniem domowników rolnikana podstawieart. 6 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyłączenie przesłanek ubezpieczenia rolniczego pociąga za sobą jednakże konieczność spełnienia wymogów przewidzianych art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawyo emeryturach i rentach z FUS, o czym była mowa wyżej.
W ocenie Sądu, charakter prac w gospodarstwie ubezpieczonej, jak i wymiar jej czasu pracy, potwierdzony został zeznaniami świadkówL. K.orazB. K.. Sąd Okręgowy uznał zeznania świadków i wyjaśnienia ubezpieczonej za wiarygodne. W świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego, Sąd stwierdził, że ubezpieczona w okresie od 31 sierpnia 1977r.do 16 lipca 1980r. w sposób ciągły pracowała w gospodarstwie rolnym ojcaw wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Gospodarstwo rolne miało powierzchnię wynoszącą nieco ponad 1 ha. Na terenie gospodarstwa były zwierzęta, a większość pasz dla zwierząt była wykonywana we własnym zakresie. Brak było kanalizacji i takiej mechanizacji rolnictwa, jak to ma miejsce obecnie. Nakład pracy musiał być większy i zajmował zdecydowanie więcej czasu,niż analogiczne czynności zajmowałyby aktualnie. Gospodarstwo nie było wyposażone w światło, ani wodę, którą ojciec ubezpieczonej musiał przynosićz innej ulicy. Przez większość spornego okresu ubezpieczona zamieszkiwaław gospodarstwie jedynie z ponad 60-letnim ojcem oraz o 5 lat młodszą od niej siostrą. Nadto, ojciec ubezpieczonej wykonywał pracę zawodową. Ubezpieczona w spornym okresie był uczniem Liceum Zawodowego wC., ale zamieszkiwaław domu rodzinnym. Wnioskodawczyni przed szkołą, jak i po niej, wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym.
Skoro po uzupełnieniu wskazanym okresem, okresu uznanego wcześniejprzez organ rentowy, odwołująca legitymuje się okresem składkowymi nieskładkowym w wymiarze 20 lat, to z tych względów, Sąd zmieniłzaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury, na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.
Apelację wniósł organ rentowy, zaskarżając powyższy wyrok w całościi zarzucając mu naruszenie przepisów:

1
prawa procesowego, tj.art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. k.p.c.(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1822 ze zm.), poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz

1
prawa materialnego, tj. art. 184 w związku zart. 10 ust. 1 ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 887 ze zm.), poprzez przyznanie ubezpieczonejA. P.prawa do emerytury, mimo niespełnienia przesłanek do takiego rozstrzygnięcia.

Wskazując na wyżej podane zarzuty apelacji, wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonej oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zdaniem skarżącego, w świetle materiału dowodowego zgromadzonegow sprawie, ubezpieczona nie wykazała, że legitymuje się okresem składkowymi nieskładkowym w wymiarze 20 lat.
Uwzględniając treść zeznań świadków oraz areał gospodarstwa rolnego ojca ubezpieczonej, zdaniem apelującej, trudno zgodzić się z ustaleniami Sądu I instancji, że ubezpieczona w spornym okresie świadczyła pracę w gospodarstwie rolnym ojcaw wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.
Podkreślono, że gospodarstwo rolne ojca ubezpieczonej miało areał 1,0246 ha. Część przedmiotowej powierzchni zajmowały budynki, a w konsekwencji, areał przeznaczony na uprawy był bardzo mały (poniżej 1 hektara). Na tak małej powierzchni gospodarstwa brak jest fizycznej możliwości uprawiania wielu upraw, czy to zbóż, czy ziemniaków, bądź buraków. Plony zebrane z tak małej powierzchni, nie pozwalają także na hodowanie znacznej ilości zwierząt.
Ojciec ubezpieczonej w spornym okresie pracował, jako drwal i przedmiotowa praca stanowiła główne źródło utrzymania rodziny. Pracując zawodowo, nie sposób prowadzić gospodarstwa rolnego na szeroką skałę, a w niniejszej sprawie, z uwagina powierzchnię uprawną i tak było to niemożliwe.
Zdaniem skarżącego, uwzględniając materiał dowodowy zgromadzonyw sprawie, nie można zgodzić się z ustaleniem Sądu, że w spornym okresie ubezpieczona wykonywała (lub była gotowa do wykonywania) pracę w gospodarstwie rolnym ojca przez co najmniej 4 godziny dziennie, gdyż nie było ku temu takiej potrzeby, z uwagi na niewielki obszar gospodarstwa, a także z uwagi na charakter prowadzonej w nim działalności.
Niewłaściwa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania sądowego spowodowała, w ocenie apelującego, wydanie rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów prawa powołanych na wstępie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył kwestii łącznego spełnieniaprzez ubezpieczonąA. P.wszystkich, wynikających z treściart. 184ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2016r., poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, przesłanek ustalenia jej prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, a w szczególności osiągnięcia w dniu wejścia ustawy emerytalnejw życie, tj. w dniu 1 stycznia 1999r. okresu składkowego i nieskładkowego, wynoszącego co najmniej 20 lat dla kobiet oraz 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.
W toku postępowania przed organem rentowym wnioskodawczyni zaliczono23 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 18 lat,2 miesiące i 22 dni okresów pracy w warunkach szczególnych.
Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotna była więc w pierwszej kolejności ocena, czy podlegają zaliczeniu, jako okresy składkowe do okresu,o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej, wymaganego do ustalenia prawado emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, w zakresie niezbędnym do jego uzupełnienia, okresy pracyA. P.w gospodarstwie rolnym ojca, po ukończeniu 16 roku życia, tj. od 31 sierpnia 1977r. do 16 lipca 1980r. W sprawie pozostawało bezsporne, że na dzień 31 grudnia 1998r. wnioskodawczyni legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej w związku z§ 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.). Przedstawione bowiem zostało, jako dowód potwierdzający pracę w warunkach szczególnych ubezpieczonej, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 31 marca 2016r., wydane przez(...) Sp. z o.o.wW., z którego wynika, że w okresachod 17 lipca 1980r. do 31 marca 1992r. oraz od 1 listopada 1993r. do 31 marca 1999r. wykonywała pracę telefonistek central międzymiastowych i miastowych w urzędach pocztowo-telekomunikacyjnych i telekomunikacyjnych, wymienioną w wykazie A dział VIII poz. 19, stanowiącym załącznik do cyt. rozporządzenia Rady Ministrówz dnia 7 lutego 1983r.
Niewątpliwie należy zwrócić uwagę, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przewiduje odstępstwa nawet od ogólnych reguł procesu, wyłączając wart. 473 k.p.c.stosowanie przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron.
Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przed Sądem I instancji, Sąd Apelacyjny podzielił istotne ustalenia Sądu Okręgowegow zakresie, w jakim Sąd ten uwzględnił ubezpieczonej do stażu niezbędnegodo przyznania emerytury, okres jej pracy w gospodarstwie rolnym ojca od 31 sierpnia 1977r. do 16 lipca 1980r.
Godzi się przypomnieć, że podstawę prawną zaliczenia skarżącej do stażu ubezpieczeniowego spornych okresów stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, który stanowi, iż przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r., okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganegodo przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Podkreślić wypada, iż powołany wyżej art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej nie jest adresowany do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracyw gospodarstwie rolnym, lecz reguluje kwestie stażu emerytalnego wymaganegood innych ubezpieczonych niż rolnicy, którym okres pracy w gospodarstwie rolnym jest zaliczany wprost i traktowany, jak okres składkowy, niezależnie od uregulowań zawartych wustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2010r., I UK 246/09, Lex nr 577822), co też, zdaniem Sądu Apelacyjnego, czyni niecelowym odwoływanie się przy ocenie, czy będąca udziałem ubezpieczonej w spornym okresie praca w gospodarstwie rolnym rodziców odpowiada dyspozycji cytowanego przepisu, do definicji domownika zamieszczonejwustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 277).
Omawiany przepis nie jest bowiem wyraźnie adresowany do osób objętychubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym (domowników), ani do osób zatrudnionych w gospodarstwie rolnym na podstawie umowy o pracę (pracowników), regulując kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych, niż rolnicy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014r., I UK 17/14, Lex nr 1538420).
Nie budzi także wątpliwości, iż zgodnie z poglądem wyrażanym w judykaturze Sądu Najwyższego, jedynie wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym,w którym osoba zainteresowana zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, w wymiarzenie niższym, niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, tj. nie mniej, niż 4 godziny dziennie, pozwala na przyjęcie ziszczenia się przesłanek określonych w omawianym art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia17 października 2008r., II UK 61/08, Lex nr 741080).
Jednolicie akceptowana w orzecznictwie przesłanka zaliczenia do okresów składkowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym w ilości odpowiadającej,co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy, wiąże się zaś z poglądem, iż praca ta ma mieć charakter ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, a negatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, czy wykonywaniew gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego:z dnia 10 maja 2000r., II UKN 535/99, OSNP 2001 Nr 21, poz. 650; z dnia4 października 2006r., II UK 42/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 292 oraz z dnia8 marca 2010r., II UK 305/10, Lex nr 852557).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż w spornym okresie od 31 sierpnia 1977r. do 16 lipca 1980r.A. P.pracowała w gospodarstwie rolnym stanowiącym własność ojcaE. P., codziennie, w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.Zajmowała się ona wówczas przede wszystkim wykonywaniem różnego rodzajuprac związanych z karmieniem zwierząt hodowlanych, jak kury, kaczki,króliki, krowa, świnie, a nadto wykonywała prace polowe przy orce, zasiewach, sadzeniu ziemniaków, buraków, sianokosach, żniwach, wykopkach, młóceniuzboża.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w wieku 5 lat ubezpieczona straciła matkę, a w listopadzie 1977r. zmarł jej starszy brat. Z kolei, ojciec ubezpieczonejbył drwalem i pracę wykonywał w lesie. Te wszystkie okoliczności wskazująna bardzo duże obciążenie ubezpieczonej pracami wykonywanymi w gospodarstwie rolnym w spornym okresie. Okolicznością, która z pewnością nie miała wpływu na fakt pracy w gospodarstwie rolnym pozostawało uczęszczanie ubezpieczonejdo 30 kwietnia 1980r. do Liceum Zawodowego. Dojazd do szkoły zajmował ubezpieczonej około 40 minut w jedną stronę, a więc zarówno przed,jak i po szkole, mogła pewne prace gospodarskie wykonać. Opisany układrodzinny, jak i sytuacja związana ze śmiercią matki i brata, bezsprzeczniewymagały od ubezpieczonej pracy w gospodarstwie rolnym i dyspozycyjności. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zważywszy na areał przedmiotowego gospodarstwa(ok. 1,02 ha) oraz ilość hodowanych w nim zwierząt (1 krowa, świnie, kury,kaczki i króliki), gospodarskie prace, jak i prace polowe, zajmowały ubezpieczonejz pewnością nie mniej, niż 4 godziny dziennie, tym bardziej, że gospodarstworolne nie było zmechanizowane.
Z kolei z zeznań świadkówL. K.,B. K.- sąsiadek ubezpieczonej wynika, że praca w gospodarstwie zajmowała ubezpieczonej,co najmniej 5 godzin dziennie, gdyż pracowała ona zarówno przy obrządku zwierząt, jak i przy pracach polowych w takim wymiarze czasowym, jaki był niezbędnydla wykonania tych prac.
W opinii Sądu Apelacyjnego, wnioskodawczyni zatem udowodniła, że pracaw gospodarstwie wykonywana w okresie spornym, miała charakter stały, a jej wymiar przekraczał połowę pełnego wymiaru czasu pracy.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut organu rentowego zawartyw apelacji, a dotyczący zbyt małej powierzchni gospodarstwa rolnego ojca ubezpieczonej.
Wypada przypomnieć, iż do 30 września 1990r. pojęcie gospodarstwa rolnego zostało określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z 18 listopada 1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 45, poz. 304z późn. zm.).
Zgodnie z tym rozporządzeniem, przez gospodarstwo rolne rozumiało się gospodarstwo, którego minimalna norma obszarowa kształtowała się w następujący sposób:
-  od 28 listopada1964r. do 22 grudnia 1971r. - 0,2 ha,
-  od 23 grudnia 1971r. do 30 czerwca 1989r. - 0,5 ha,
- od 1 lipca 1989r. do 30 września 1990r. - 1 ha.
Z powyższego wynika, że w latach spornych od 1977r. do 1980r.,za gospodarstwo rolne uznawano takie gospodarstwo, którego minimalnanorma obszarowa wynosiła 0,5 ha. Tymczasem, norma obszarowa gospodarstwa rolnego ojca ubezpieczonej przekraczała 1 ha. Równocześnie, ponownie należy podkreślić, że ilość prac gospodarskich obciążających ubezpieczoną z uwagina śmierć matki i brata, jak i pracę zawodową ojca poza gospodarstwem, była bardzo duża.
Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw prawnych do uwzględnienia apelacji, na mocyart. 385 k.p.c., należało orzec o jej oddaleniu.
/-/SSO del. B.Torbus /-/SSA M.Pierzycka-Pająk /-/SSA E.Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR