Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 87/17
Data wyroku: 2017-02-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Mariusz Gotowski
Teza: Wystąpienie do Sądu Rodzinnego z wnioskiem o wyrażenie zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego zawiera bieg terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.

Sygn. akt I Ns 87/17

POSTANOWIENIE
Dnia 15 lutego 2017 r.
Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP., Wydział I Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSR Mariusz Gotowski
Protokolant: Małgorzata Idczak-Kostruba
po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z wniosku(...) sp. z o. o.sp. k. z siedzibą weW.
przy uczestnictwieJ. M.,A. N., małoletniegoD. P.repetowanego przez matkęE. P.,E. P.,B. D.,B. N.,K. N.,B. M.,M. D.
o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia:

1
stwierdzić, że spadek poL. M. (1) z domu B., córceB.iT., zmarłej w dniu 6 lipca 2013 r. wP., ostatnio stale zamieszkałej wP., na podstawie ustawy nabyli:

- synJ. M., synR.iL.
- wnuczkaA. N., córkaS.iB.
każde w ½ części, przy czym nabycie spadku nastąpiło z dobrodziejstwem
inwentarza

2
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnikaD. P.kwotę 77 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

3
w pozostałym zakresie kosztami postępowania obciążyć wnioskodawcę i uczestników w zakresie poniesionym

SSR Mariusz Gotowski

UZASADNIENIE
Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r., wnioskodawczyni(...) sp. z o.o.sp. k. z siedzibą weW.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłejL. M. (2)na podstawie ustawy. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że spadkodawczyni zmarła dnia 6 lipca 2013 r. oraz, że niektóre osoby z I kręgu dziedziczenia odrzuciły spadek, wobec czego spadkobiercami są: syn zmarłejM. J., wnuczka zmarłejA. N.oraz wnuk zmarłejD. P.. W dalszej części uzasadnienia wnioskodawczyni wskazała, że dnia 26 września 2014 roku złożone zostało w imieniu małoletniegoD. P.oświadczenie o odrzuceniu spadku, jednak oświadczenie to zostało złożone po terminie, który minął dnia 5 maja 2014 roku.
W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik małoletniegoD. P.zakwestionował nabycie przez mandanta spadku poL. M. (2), wniósł o stwierdzenie nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza przezJ. M.iA. N.po ½ części każdy, wskazując, że córka zmarłejL.M.-E. P., matka małoletniegoD. P.odrzuciła spadek po zmarłej, a następnie w dniu 10 grudnia 2013 roku wniosła do sądu o udzielenie zgody na dokonanie w imieniu małoletniego syna czynności prawnej przekraczającej zakres zwykłego zarządu polegającej na odrzuceniu spadku poL. M. (2). Sąd postanowieniem z dnia 5 maja 2014 roku, które uprawomocniło się z dniem 27 maja 2014 roku, wyraził zgodę na dokonanie czynności, a następnieE. P.złożyła dnia 26 września 2014 roku w imieniu małoletniego syna oświadczenie o odrzuceniu spadku poL. M. (2), zatem uwzględniając zawieszenie biegu terminu na czas postępowania przed sądem opiekuńczym oświadczenie to zostało złożone w terminie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

L. M. (2), córkaB.iT.,urodzona dnia (...)wP., zmarła w dniu 6 lipca 2013 r. wP., ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwała wP.przyul. (...).
Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis skrócony aktu zgonuL.K. M.nr(...)z dnia 14 lutego 2014 r. (k. 7).
L. M. (2)w dacie śmierci była rozwiedziona. Jej dziećmi są:J. M.,B. N.,E. P.,B. D.iB. M..
Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis skrócony aktu zgonuL.K. M.nr(...)z dnia 14 lutego 2014 r. (k. 7), odpis skrócony aktu małżeństwaB. N.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 117), odpis skrócony aktu urodzeniaJ. M.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 119), odpis skrócony aktu urodzeniaB. M.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 120), odpis skrócony aktu małżeństwaE. P.nr(...)z dnia 2 kwietnia 2016 r. (k. 127), odpis skrócony aktu urodzeniaB. D.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 122)
Spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia, ani nie został wydziedziczony. Nie toczyło się wcześniej postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Nie zostało sporządzone notarialne poświadczenie dziedziczenia.
Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: oświadczenie, zamieszczone w protokole posiedzenia z dnia 27 kwietnia 2016 r. (k. 136).
Dnia 5 listopada 2013 roku przed notariuszemE. N., prowadzącą kancelarię notarialną wP.dzieci spadkodawczyni:B. N.,E. P.,B. D.iB. M.złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku po matceL. M. (2).

    Okoliczność bezsporna, a nadto dowód:  wypis aktu notarialnego z dnia 5 listopada 2013 roku, sporządzonego przez notariuszaE. N., prowadzącą kancelarię notarialną wP., za numerem rep. A(...)/(...)(k. 22),

DziećmiB. N.są:A. N.iK. N..K. N.odrzucił spadek poL. M. (2)dnia 5 listopada 2013 roku przed notariuszemE. N..
O koliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis skrócony aktu urodzeniaA. N.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 124), odpis skrócony aktu urodzeniaK. N.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 121) oraz wypis aktu notarialnego z dnia 5 listopada 2013 roku, sporządzonego przez notariuszaE. N., prowadzącą kancelarię notarialną wP., za numerem rep. A.(...)/2013 (k. 22),
DzieckiemB. D.jestM. D.i odrzucił on spadek poL. M. (2)dnia 5 listopada 2013 roku przed notariuszemE. N..
O koliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis skrócony aktu urodzeniaM. D.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 123) oraz wypis aktu notarialnego z dnia 5 listopada 2013 roku, sporządzonego przez notariuszaE. N., prowadzącą kancelarię notarialną wP., za numerem rep. A.(...)/2013 (k. 22),
DzieckiemE. P.jestD. P..
O koliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis skrócony aktu urodzeniaD. P.nr(...)z dnia 4 kwietnia 2016 r. (k. 118).
E. P.działając w imieniu małoletniegoD. P.w dniu 13 grudnia 2013 r. złożyła w Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wniosek o zezwolenie jej na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka. Postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu zezwoliłE. P.na dokonanie w imieniu małoletniego synaD. P.czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu jego majątkiem a polegającej na złożeniu w imieniu małoletniego syna oświadczenia o odrzuceniu spadku poK. M.. Postanowienie to uprawomocniło się dnia 5 maja 2014 r.E. P.w dniu 5 maja 2014 r. złożyła w Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wniosek o wydanie jej odpisu prawomocnego postanowienia Odpis taki otrzymała dnia 10 czerwca 2014 r.
Dowód: dokumenty zawarte w aktach Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miast o iW.wP.– sygn. akt IV R. Nsm 1518/13
E. P., za zgodą sądu opiekuńczego, złożyła dnia 26 września 2014 roku przed notariuszemP. T., prowadzącym kancelarię notarialną wP.oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniegoD. P..
Dowód: wypis aktu notarialnego z dnia 26 września 2014 roku, sporządzonego przez notariuszaP. T., prowadzącego kancelarię notarialną wP., za numerem rep. A(...)/(...)(k. 19).
Sąd w całości dał wiarę dokumentom zgromadzonym w niniejszej sprawie. Dokumenty urzędowe zostały bowiem sporządzone w przepisanej formie, przez powołane do tego organy i w zakresie ich działania, a zatem zgodnie zart. 244 k.p.c.stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Żaden z uczestników postępowania nie kwestionował ich wiarygodności, a Sąd nie znalazł powodów, by czynić to z urzędu.
Złożone przez uczestniczkę postępowaniaE. P.zapewnienie spadkowe również nie budziło zastrzeżeń Sądu. Było ono bowiem zgodne z zebranymi w sprawie dokumentami, a nadto ani wnioskodawca, ani żaden z uczestników w żaden sposób go nie zakwestionował.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Zgodnie zart 1025 § 1 zd. 1 k.c.Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. W doktrynie bezspornie wskazuje się, iż z wnioskiem może wystąpić każdy podmiot, który ma w tym interes. Nie ulega wątpliwości, że taki interes prawny w momencie złożenia wniosku miał wierzyciel spadkodawcy.
W myśl.art. 670 zd. 1 k.p.c.sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, a zgodnie zart. 677 k.p.c.sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy.
Stosownie do brzmieniaart. 926 § 1 k.c., powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Ponieważ spadkodawczyniL. M. (2), zmarła w dniu 6 lipca 2013 r. i nie pozostawiła testamentu, krąg spadkobierców został ustalony na podstawie ustawy.
Zgodnie zart. 931 § 1 i 2 k.c., w pierwszej kolejności z ustawy powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.
W chwili śmierci spadkodawczyni była rozwiedziona, a dzieci spadkodawczyni:B. N.,E. P.,B. D.iB. M.oraz jej wnuk, synB. K.N.złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku dnia 5 listopada 2013 roku przed notariuszemE. N., prowadzącą kancelarię notarialną wP..
Na podstawieart. 1020 k.c.spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Stosownie doart. 1015 k.c., oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może zostać złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
Wyżej wymienieni zstępni spadkodawczyni złożyli swoje oświadczenia w przewidzianym sześciomiesięcznym terminie, gdyż nie upłynęło jeszcze 6 miesięcy od daty śmierciL.K. M.. Jako, że syn spadkodawczyniJ. M.i jej wnuczkaA. N., córkaB. N.nie złożyli w ogóle oświadczeń o odrzuceniu spadku, to oni bez wątpienia nabyli spadek poL. M. (2), gdyżA. N.nabyła udział spadkowy, który przypadłbyB. N.
Zgodnie z regulacją art. 1015 § 2 zd.2 k..c. obowiązującą w dacie otwarcia spadku, gdy spadkobiercą jest osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
W dacie otwarcia spadku wnuczka spadkodawczyniA. N.była jeszcze małoletnia, wobec czego nabycie spadku nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza. W sprawie znajduje zatasowanie również przepisart. 1016 kcw brzmieniu obowiązującym na dzień otwarcia spadku: „Jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza”. Sąd podziela tutaj pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 26 lutego 1970r. (II CR 388/69, OSNCP 1970 nr 12, poz. 229), gdzie wskazano, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza bez względu na to, czy nastąpiło to wskutek odpowiedniego oświadczenia woli, czy też przez niezłożenie takiego oświadczenia przez osobę nie mającą pełnej zdolności do czynności prawnych, uważa się, że spadkobiercy inni posiadający pełną zdolność do czynności prawnych, którzy nie złożyli w ustawowym terminie żadnego oświadczenia w kwestii przyjęcia spadku, również przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W związku zatem z faktem, żeA. N.nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza z uwagi na brak oświadczenia odrzuceniu spadku w jej imieniu, to równieżJ. M.nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Istotny problem prawny w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy oświadczenie przedstawiciela ustawowego małoletniegoD. P.o odrzuceniu spadku w jego imieniu złożone zostało skutecznie i czy wobec tego nie nabył on spadku wraz zJ. M.iA. N..
Matka małoletniego dowiedziała się o powołaniu syna do dziedziczenia w dniu 23 września 2013 r., tj. w dniu, w którym przed notariuszem złożyła we własnym imieniu oświadczenie o odrzuceniu spadku i od tego też momentu zaczął biec dla małoletniego sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Z ustaleń wynika, że matka małoletniegoD. P.wniosła w toku owego sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa powyżej, o wydanie przez sąd opiekuńczy zezwolenia na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego syna. Ustalenia wymaga, jaki skutek dla biegu terminu do złożenia w imieniu małoletniego oświadczenia o odrzuceniu spadku ma złożenie przez jego przedstawiciela ustawowego wniosku o zezwolenie na złożenie powyższego oświadczenia do sądu opiekuńczego i czy dopuszczalna jest wykładniaart. 1015 § 1 k.c.pozwalająca na zastosowanie do tego artykułu w drodze analogii przepisów dotyczących zawieszenia lub przerwy biegu terminu przedawnienia roszczeń majątkowych.
Zważywszy. że odrzucenie spadku przez małoletniego jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu jego majątkiem, przedstawiciel ustawowy - zamierzający odrzucić spadek w imieniu dziecka - musi zgodnie zart. 101 § 3 k.r.o.wystąpić o zezwolenie na tę czynność do sądu opiekuńczego. Możliwość tę uzyskuje z chwilą, w której sam odrzucił spadek, otwierając drogę do dziedziczenia swoim zstępnym (art. 1020 k.c.), natomiast samo złożenie takiego wniosku nie jest równoznaczne z odrzuceniem spadku.
Termin określonyart. 1015 § 1 k.c.jest terminem zawitym, należy jednak mieć na uwadze fakt że przedstawiciel ustawowy małoletniego, ani sam małoletni nie mają bezpośredniego wpływu na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym i ewentualny upływ terminu przed zakończeniem tego postępowania.
Każda osoba uprawniona do odrzucenia spadku powinna mieć możliwość wykorzystania całego przewidzianego w powyższym przepisie terminu i z tego punktu widzenia przedstawiciel ustawowy małoletniego nie powinien znaleźć się w gorszej sytuacji niż inny spadkobierca, który w celu złożenia oświadczenia o odrzucenia spadku nie musi dokonywać dodatkowych czynności.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 roku ( sygn. I CSK 329/13, OSNC 2014 nr 9, poz. 93)  w takiej sytuacji należy przyjąć, że jeżeli ustawa wymaga uzyskania zgody sądu, uzależniającej możliwość skutecznego odrzucenia spadku, wystąpienie do sądu o jej udzielenie przed upływem terminu do złożenia oświadczenia powoduje zawieszenie biegu terminu określonego wart. 1015 § 1 k.c.na czas trwania postępowania. Pogląd powyższy potwierdził Sąd Najwyższy również w postanowieniu z dnia 24 września 2015 r. (sygn. V CSK 686/14, MonPrBank 2016 nr 11, str. 51, Legalis 1350612)
W postanowieniu z dnia 28 maja 2015 r. (sygn. III CSK 352/14, OSNC 2016 nr 5, poz. 63) Sąd Najwyższy w swej interpretacji poszedł jeszcze dalej, wskazując, że złożenie do sądu opiekuńczego przez przedstawiciela ustawowego małoletniego spadkobiercy wniosku o wydanie zezwolenia na złożenie w jego imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku przerywa bieg terminu przewidzianego wart. 1015 § 1 k.c.
W niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę wyżej przytoczone rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego i poglądy reprezentowane w orzecznictwie i doktrynie aktualne w dacie dokonania czynności przez przedstawicielkę ustawowąD. P., a także konieczność ochrony zaufania obywatela do ustalonej linii orzeczniczej, tym bardziej iż ani w chwili składania wniosku do sądu opiekuńczego, ani też chwili składania oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniegoE. P., jako osoba niebędąca prawnikiem nie miała podstaw podejrzewać, iż złożone przez nią oświadczenie może okazać się bezskuteczne.
Uwzględniając w niniejszej sprawie zawieszenie biegu terminu od dnia złożenia wniosku do sądu opiekuńczego do dnia uprawomocnienia się postanowienia tego sądu, oświadczenie złożone w imieniuD. P.zostało złożone w 158 dniu przewidzianego sześciomiesięcznego terminu, a w związku z tym zostało uznane przez Sąd za skuteczne. Uwzględniając w niniejszej sprawie zawieszenie terminu od dnia złożenia wniosku do sądu opiekuńczego do dnia uprawomocnienia się postanowienia tego sądu oświadczenie złożone w imieniuD. P.zostało złożone w 158 dniu sześciomiesięcznego terminu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowił jak w pkt. 1 postanowienia uznającJ. M.iA. N.za jedynych spadkobiercówL.K. M.i stwierdzając, że każde z nich nabyło spadek po połowie, z dobrodziejstwem inwentarza.
Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w punkcie 2 na rzecz uczestnikaD. P.nastąpił na podstawie sąd orzekł na podstawieart. 520 § 3 kpcw zw. z § 9 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej urzędu (Dz.U. z 2013 r, poz.461). Sąd uznał bowiem, ze interesy wnioskodawcy oraz uczestnika małoletniegoD. P.były sprzeczne z uwagi na to, że wnioskodawca twierdził, że jednym ze spadkobierców ustawowychL.M.byłd.P., a uczestnik temu przeczył. W związku z uznaniem za zasadne argumentów uczestników postępowania Sąd obciążył kosztami poniesionymi przez uczestnika wnioskodawcę. Do kosztów tych należy zaliczyć opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 60 zł.
W pozostałym zakresie Sąd na podstawieart. 520 § 1 kpcobciążył wnioskodawcę i uczestników kosztami postępowania w zakresie przez nich poniesionym.
O kosztach postępowania, wpunkcie 3, Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
SSR Mariusz Gotowski