Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 281/17
Data wyroku: 2017-05-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Ciesielska, Hubert Wicik, Bartosz Pniewski
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 618 kpc, art. 688 kpc, art. 684 kpc

Sygn. akt II Ca 281/17

POSTANOWIENIE
Dnia 30 maja 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Elżbieta Ciesielska (spr.)
Sędziowie:SSO Bartosz Pniewski
SSO Hubert Wicik
Protokolant: starszy protokolant sądowy Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2017 r. w Kielcach
sprawy z wnioskuW. K. (1)
z udziałemS. B. (1)i GminyM.
o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnikaS. B. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 24 listopada 2016 r.,
sygn. akt I Ns 801/12
postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Starachowicach, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 281/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Starachowicach:
- w punkcie I. dokonał działu spadku poS. B. (2), w skład którego wchodzą:
a) nieruchomość położona w miejscowościM.I, gminaM., o powierzchni 0,4006 ha stanowiąca działkę onumerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Starachowicach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...), oznaczoną na wypisie z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego wS.sporządzonego przez Starostwo Powiatowe wS.dnia 17 października 2012 r. za numerem(...)
b) nieruchomość położona w miejscowościM.II, gminaM.o łącznej powierzchni 0,5400 ha składającej się z działek o numerach ewidencyjnych:(...)o powierzchni 0,1600 ha,(...)o powierzchni 0,0500 ha,(...)o powierzchni 0,2200 ha i(...)o powierzchni 0,1100 ha, dla której Sąd Rejonowy w Starachowicach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...), oznaczonej na wypisie z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego wS.sporządzonego przez Starostwo Powiatowe wS.dnia 17 października 2012 roku, za numerem(...),
w ten sposób, że opisane wyżej nieruchomości przyznał na wyłączną własnośćW. K. (1), córceJ.iS.;
- w punkcie II. zasądził odW. K. (1)tytułem spłaty ze spadku na rzeczS. B. (1)kwotę 25 126,84 zł płatną w terminie czterech miesięcy od uprawomocnienia się tego postanowienia wraz z odsetkami w wysokości ustawowej w razie uchybienia terminowi płatności;
- w punkcie III. zasądził odS. B. (1)na rzeczW. K. (1)kwotę 5 742,52 zł tytułem bezumownego korzystania płatną w terminie czternastu dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia wraz z odsetkami w wysokości ustawowej w razie uchybienia terminowi płatności;
- w punkcie IV. określił wartość przedmiotu działu spadku na kwotę 187 757,22 zł;
- w punkcie V. oddalił wniosek w pozostałym zakresie;
- w punkcie VI. nakazał pobrać odW. K. (1)iS. B. (1)na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Starachowicach) kwoty po 3114,09 zł tytułem opłaty od wniosku i niepokrytych wydatków, które nakazał ściągnąć z roszczenia zasądzonego: na rzeczS. B. (1)w punkcie II. oraz na rzeczW. K. (2)w punkcie III. tego postanowienia;
- w punkcie VII. orzekł, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Rozstrzygnięcie swoje Sąd Rejonowy oparł na poniższych ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Postanowieniem z dnia 7 września 2009 r. wydanym w sprawie I Ns 389/08 Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, że spadek poS. B. (2)zmarłej dnia 25 lutego 1976 r. wS.z mocy ustawy nabyli: mążJ. B.oraz dzieci:S. B. (1)iW. K. (1)po 1/3 części każde z nich. Z kolei postanowieniem z dnia 19 czerwca 1995 r. wydanym w sprawie I Ns 201/95 Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, iż spadek poJ. B.zmarłym w dniu 29 października 1979 r. wS.nabyły z mocy ustawy dzieci:W. K. (1),S. B. (1),C. B.,E. B.,F. B.iW. B.po 1/6 części każde z nich, zaś wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyłaW. K. (1)w całości.
Sąd ustalił także, iż w skład spadku poS. B. (2)wchodzi udział wynoszący 1/6 w nieruchomości położonej wM.składającej się zdziałki nr (...)o powierzchni 0,4006 ha objętejksięga wieczystą (...)oraz nieruchomości położonej wM.składającej się zdziałek nr: (...)o łącznej powierzchni 0,5100 objętejksięgą wieczystą nr (...), a takżedziałka nr (...)o powierzchni 0,2800 ha, objętejksięgą wieczystą (...).
Nad to stwierdził, iż na podstawie umowy darowizny z dnia 9 kwietnia 1996 r.W. K. (1)przekazała swojej córceE. Z.do jej majątku osobistego, niezabudowanądziałkę nr (...), oraz że tą samą umowa darowała swojemu bratu i bratowejS.iE.małżonkomB.niezabudowanądziałkę nr (...)o powierzchni 0,96 ha położoną wM.I. Zaznaczył także , iż w umowie tej , w oparciu o mapę sporządzoną przez geodetę uprawnionegoH. R., ujawniono, żedziałka nr (...)została podzielona nadziałki nr (...)o powierzchni 0,96 ha i nr(...)o powierzchni 1,17 ha.
W toku niniejszego postępowania , na podstawie opinii biegłegoM. S.Sąd Rejonowy ustalił wartość wskazanych powyżej dziełek:działki nr (...)na kwotę 91 496,19 zł,działki nr (...)na kwotę 36 996,21zł,działki nr (...)na kwotę 29 051,96 zł,działki nr (...)na kwotę 1 488,81 zł,działki nr (...)na kwotę 2 845,26 zł,działki nr (...)na kwotę 508,08 zł,działki nr (...)na kwotę 2 330,41 zł,działki nr (...)na kwotę 1 165,20 zł idziałki nr (...)na kwotę 21 875,10 zł. Łącznie wartość wszystkich ww. nieruchomości wynosi 187 757,22 zł.
Sąd ustalił także w oparciu o opinię biegłegoM. S., że wartość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przezS. B. (1)ponad przysługujący mu udział z zabudowanej nieruchomości położonej wM.(działka nr (...)) za okres dziesięciu lat wstecz od daty złożenia wniosku wynosi 20 791,86 zł.
Na wstępie rozważań prawnych Sąd Rejonowy zaznaczył, iż skład spadku podlegającego działowi nie był sporny, co zwalniało go z obowiązku weryfikacji stanowisk uczestników w tym przedmiocie. Przypomniał jedynie , iż obejmuje on udział wynoszący 5/6 w nieruchomości położonej wM.składającej się zdziałki nr (...)o powierzchni 0,4006 ha objętejksięga wieczystą (...)oraz nieruchomość położoną wM.składającą się zdziałek nr: (...)o łącznej powierzchni 0,5100 objętąksięgą wieczystą nr (...), a takżedziałka nr (...)o powierzchni 0,2800 ha, objętaksięgą wieczystą (...). Zaznaczył nadto, iż wnioskodawczyni zamieszkuje w budynku mieszkalnym usytuowanym nadziałce nr (...), a na początku postępowania uczestnik również zamieszkiwał na tej działce w „udziale wynoszącym 1/6”.
Krąg spadkobierców partycypujących w dziale spadku Sąd ustalił na podstawie postanowień wydanych w sprawach I Ns 201/95 i I Ns 389/08 Sądu Rejonowego w Starachowicach i stwierdził iż udział spadkowyW. K. (1)wynosi 5/6 aS. B. (1)– 1/6. Uwzględniając wartość wchodzących w skład spadku nieruchomości, ustaloną w oparciu o niekwestionowaną przez uczestników i wiarygodną w ocenie Sądu opinię biegłegoM. S.na kwotę 187 757,22 zł ustalił wartość majątku spadkowego, który winien przypaść wnioskodawczyni na 156 464,35 zł (187 757,22 zł x 5/6), zaś dla uczestnika na kwotę 31 292,87 zł (187 757,22 zł/6).
Z uwagi na stanowisko prezentowane przezW. K. (1)w zakresie domagania się zaliczenia na poczet rozliczeń w niniejszej sprawie darowiznydziałki nr (...)dokonanej przez nią na rzecz brataS., Sąd wskazał, iż w dziale spadku stan spadku ustala się na chwilę jego otwarcia. Stwierdził, żeW. K. (1)pierwotnie nabyła m.in.działkę nr (...)w drodze spadkobrania wyłącznie poJ. B.i po pewnym czasie darowała ją bratu. Ponieważ w akcie notarialnym wskazano, iż tytułem własności do działki było spadkobranie po ojcu, to zdaniem Sadu Rejonowego nie można było zaliczyć tej darowizny na poczet działu spadku poS. B. (2). Podkreślił przy tym, że akt notarialny nie zawiera wskazania, by przekazanie tej nieruchomości stanowiło formę rozliczenia spadku poS. B. (2). Zajmując powyższe stanowisko Sąd Rejonowy równocześnie stwierdził , że z uwagi na późniejsze ustalenia, iż gospodarstwo rolne należało jednak do majątku wspólnegoJ.iS. B. (2), wnioskodawczyni w chwili zawarcia umowy darowizny formalnie dysponowała tylko udziałem 5/6 część darowanej nieruchomości, w 1/6 części jej właścicielem był zaś uczestnik.
Ostatecznie Sąd z uwagi na zgodne, co do tej kwestii, stanowisko wnioskodawczyni i uczestnika przyznał na własnośćW. K. (1)działkę nr (...)oraz nieruchomość o powierzchni 0,5400 ha składającą się z działek o numerach:(...),(...),(...),(...). Wskazując , iż takie rozstrzygnięcie zaspokoi ich potrzeby mieszkaniowe i będzie odzwierciedlać istniejący od lat stan rzeczy, ponieważS. B. (1)wyprowadził się na nieruchomości oznaczoną nr(...). Wskazał przy tym, że udział należnyS. B. (1)zostanie zaspokojony stosowną spłatą.
W dalszej kolejności Sąd Rejonowy przywołując przepisart. 216 k.c.iart. 213 k.c.i rozważania dotyczące zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego stwierdził, że w niniejszej sprawie gospodarstwo rolne będące jednym składnikiem masy spadkowej nie podlegało podziałowi, lecz w myśl zgodnego stanowiska zostało przyznane w całościW. K. (1).
Ostatecznie Sąd stwierdził , iżW. K. (1)uzyskała nieruchomości o łącznej wartości 156 464,35 zł a jej udział w podlegającym podziałowi majątku wyniósł 5/6. Spłata należna zaśS. B. (1), jak stwierdził Sąd stanowi iloczyn udziału uczestnika (1/6) oraz wartości nieruchomości co zobrazował następującym wyliczeniem : 187 757,22 zł x 1/6 = 31 292,87 zł – 6 166,03 zł = 25 126,84 zł.
Sąd Rejonowy po dokonaniu analizy przepisówart. 213 par. 1 k.c.,art. 1035 k.c, iart. 1035 k.c.wyjaśnił, iż odroczył termin należnej uczestnikowi od wnioskodawczyni spłaty o cztery miesiące od uprawomocnienia się postanowienia, gdyż zgromadzanie potrzebnych środków wymaga czasu, np. na zaciągnięcie kredytu. Wskazał także, iż w jego ocenie za ustaleniem jednorazowej spłaty przemawia przyznanieW. K. (1)całości majątku spadkowego.
Sąd Rejonowy uznał za częściowo zasadne żądanie wnioskodawczyni zasądzenia od uczestnika wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości ponad przysługujący mu udział tj. za okres od grudnia 2012r. tj. złożenia pozwu zawierającego żądanie zapłaty do dnia oddania kluczy od pomieszczeń zajmowanych przez niego nadziałce nr (...)tj. do dnia 15 kwietnia 2015r. Z tego tytułu zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 5 742,52zł. Zasądzając tę kwotę powołał się jedynie na opinię biegłego opracowaną w sprawie, nie wskazał natomiast na czym polegało w jego ocenie korzystanie przez uczestnika z nieruchomości spadkowej ponad przysługujący mu udział. Stwierdził tylko, że roszczenie takie co do zasady jest słuszne, jednak nie w wysokości wskazanej we wniosku. Jako współwłaściciel nieruchomości uczestnik miał prawo korzystać z niej, jednak jego prawo było ograniczone takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli. Wskazując uwzględniony okres Sąd podkreślił, że wynagrodzenie to przysługuje od momentu wezwania do jego zapłaty, a takiego w przedmiotowym wypadku nie było przed grudniem 2012r. bowiem roszczenie zgłoszone przezW. K. (1)w sprawie I C 236/07 nie było tożsame z roszczeniem o zapłatę za korzystanie ponad swój udział.
O kosztach sądowych oraz postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art.art. 520 § 1 k.p.c.przy czym nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył po połowie wnioskodawczynię i uczestnika, natomiast co do pozostałych kosztów postępowania, to stwierdził , iż każde z nich ponosi je we własnym zakresie.
Postanowienie zaskarżyli zarówno wnioskodawczyni jak i uczestnik.
Wnioskodawczyni wywiodła apelację od całości orzeczenia zarzucając mu:
- sprzeczność pomiędzy treścią postanowienia a jego uzasadnieniem w zakresie przedmiotu postępowania, polegającą na przyjęciu w orzeczeniu, iż przedmiotem działu spadku poS. B. (2)są nieruchomości szczegółowo opisane w treści postanowienia, w uzasadnieniu zaś przyjęcie, że przedmiotem działu spadku jest udział 1/6 w przedmiotowych nieruchomościach lub 5/6, w sytuacji gdy udział spadkodawcy w gospodarstwie rolnym wynosił ½, tym samym Sąd nie mógł orzec jak w postanowieniu o całym gospodarstwie,
- nieobjęcie orzeczeniem nieruchomości oznaczonej nr(...), darowanej przez wnioskodawczynię uczestnikowi co powoduje, iż postanowienie nie dotyczy całego spadku,
Jako zarzuty ewentualne, podniesione na wypadek nieuwzględnienia zarzutów sformułowanych powyżej wskazała:
- błędne ustalenie wysokości spłaty zasądzonej od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika liczonej od kwoty 187 757,22 zł, podczas gdy wnioskodawczyni otrzymała nieruchomości o łącznej wartości 156 464,35 zł, bezdziałki nr (...), co uzasadniało obliczenie spłaty od tej właśnie wartości,
- naruszenieart. 216 § 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i nieobniżenie wysokości spłaty i rozłożenie jej na raty, w sytuacji gdy gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów,
- naruszenieart. 5 k.c.poprzez orzeczenie o spłacie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika w sytuacji, gdy umową darowizny z dnia 09.04.1996 r. przekazała ona bratudziałkę nr (...), której wartość przekracza udział uczestnika w majątku spadkowym, zaś zasądzenie spłaty jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
- sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na przyjęciu, że w sprawie brak było podstaw do obciążenia uczestnika wynagrodzeniem za korzystanie z nieruchomości ponad udział za okres od 2002 r., w sytuacji gdy z dokumentów zgromadzonych w sprawie I C 236/07 wynika, iż wnioskodawczyń wzywała uczestnika do wydanie nieruchomości i zapłaty wynagrodzenia,
- naruszenie art. 102 ust. 1 w zw. z art. 100 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez obciążenie w punkcie IV. zaskarżonego postanowienia wnioskodawczynię kwotą 3114,09 zł , w sytuacji gdy postanowieniem z dnia 14.11.2012 r. została zwolniona od opłaty od wniosku i wnosił o odstąpienie od obciążania jej kosztami sądowymi z uwagi na trudną sytuację majątkową.
W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Starachowicach do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie punktu II. względnie o orzeczenie o spłacie z uwzględnieniem zarzutów wnioskodawczyni bądź jej obniżenie i rozłożenie na raty na okres 10 lat; zmianę punktu III. i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwoty 25 500 zł; zmianę punktu IV. i nieobciążanie wnioskodawczyni kosztami sądowymi; jak również o zasądzenie od uczestnika na jej rzecz kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
UczestnikS. B. (1)w wywiedzionej apelacji zaskarżył postanowienie w części tj. co do punktów III. i IV. zarzucając mu:
- naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów wyrażające się w wybiórczej, tendencyjnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającym na uznaniu, iż uczestnik będąc współwłaścicielem nieruchomości nr(...)korzystał z niej ponad udział, co uzasadniało zasądzenie od niego wynagrodzenia z tego tytułu, w sytuacji gdy stan władania nieruchomościami był ustalony między uczestnikami, a przy tym wielkość nieruchomości zajmowanej przezS. B. (1)nie przekraczała jego udziału w spadku,
- naruszenieart. 520 § 1 k.p.c.poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy uczestnicy nie byli w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania, a koszty procesu powstały przez niesumienne postępowanie wnioskodawczyni, co winno prowadzić do obciążenia jej wszystkimi kosztami sądowymi, a nadto poprzez niezasadnie podzielenie niepokrytych wydatków po ½części anie w stosunku do udziałów w spadku,
- naruszenieart. 140 k.c.w zw. zart. 206 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c.iart. 225 k.c.oraz w zw. zart. 1035 k.c.poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu dopuszczalności dochodzenia przez wnioskodawczynię jako współwłaściciela sporej nieruchomości wynagrodzenia za korzystanie z niej przez uczestnika w zakresie większym niż wynika to z jego udziału we współwłasności, podczas gdy z ww. przepisów oraz z okoliczności sprawy wynika, iż na ich podstawie nie może być mowy o uprawnieniu do posiadania rzeczy wspólnej w jakichkolwiek częściach, a więc posiadaniu w granicach udziału lub ponad udział.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w punktach III. i IV. poprzez ich uchylenie i nie obciążanie uczestnika kosztami postępowania, zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego wg. norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Obydwie apelacje okazały się uzasadnione doprowadzając do uchylenia zaskarżonego postanowienia jako całości.
Na wstępie rozważań poprzedzających ocenę zarzutów sformułowanych w apelacjach przypomnieć należy, że sądowy dział spadku powinien zgodnie zart. 1038 k.c.obejmować cały spadek , a ograniczenie działu do części spadku może nastąpić jedynie z ważnych powodów. W związku z tym w sprawie o dział spadku zgodnie zart. 684 k.p.c.obowiązkiem Sądu jest ustalenie składu i wartości całego spadku ulegającego podziałowi. W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, wnioskodawca obowiązany jest przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.
Zaznaczyć także należy, iż w postępowaniu o dział spadku stosownie do przepisuart. 1037 § 1 k.c.w zw. zart. 510 k.p.c.muszą brać udział wszystkie osoby, które doszły do spadku będącego przedmiotem działu tj. tak bezpośredni spadkobiercy, jak i nabywcy udziału spadkowego, w tym w drodze spadkobrania po zmarłym spadkobiercy. Obowiązkiem Sądu jest zatem ustalenie czy wszystkie osoby, zainteresowane biorą udział w postępowaniu.
Tymczasem jak wynika z przebiegu postępowania, materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz ustaleń Sądu Rejonowego zawartych w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia, w przedmiotowej sprawie Sąd nie dopełnił żadnego z wyżej wskazanych obowiązków.
Przede wszystkim nie wezwał do udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych osób. Pomimo ustalenia, iż spadek poS. B. (2)poza wnioskodawczynią i uczestnikiem odziedziczył także jej mążJ. B., który zmarł 29 października 1979r. a z kolei spadek po nim z mocy ustawy nabyły dzieci: wnioskodawczyniW. K. (1), uczestnikS. B. (1),C. B.,E. B.,F. B.iW. B.po 1/6 części każde z nich, zaś wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyłaW. K. (1)w całości, nie wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnikówC. B.,E. B.,F. B.iW. B.. Nie dokonał także wbrew obowiązkowi wynikającemu z powołanego powyżej przepisuart. 684 k.p.c.ustalenia składu majtku spadkowego poS. B. (2), w tym nie ustalił czy spadek ten obejmuje jedynie nieruchomości , oraz czy nieruchomości te stanową gospodarstwo rolne, a jeżeli tak to co się składa na to gospodarstwo rolne objęte spadkiem – w szczególności czy w jego skład wchodzi własnośćdziałki (...)położonej wM.I, dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), oraz własność nieruchomości położonej wM.II składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr(...),(...),(...),(...)dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...). Nie wyjaśnił także w tym aspekcie kwestiidziałek nr(...)idziałki nr (...), których wartości ostatecznie wliczył do ogólnej wartości masy spadkowej podlegającej podziałowi, chociaż w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia stwierdził, iż darowiznydziałki (...)dokonanej przez wnioskodawczynię na rzecz uczestnika nie można zaliczyć na poczet spłaty jego udziału w spadku poS. B. (2), bowiem w umowie darowizny jako tytuł własności darczyńcy do nieruchomości wskazano spadkobranie wyłącznie poJ. B.( k. 379).
Podkreślić w tym miejscu należy, iż z poczynienia powyższych ustaleń opierających się w odniesieniu do nieruchomości na podstawie przedstawionych dowodów stwierdzających , że nieruchomość stanowi własność spadkodawczyni wbrew stwierdzeniu Sądu Rejonowego zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie może zwolnić fakt, iż w sprawie nie było sporu pomiędzy wnioskodawczynią i uczestnikiem co do składu masy spadkowej. Tym bardziej, iż we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie,W. K. (1)wskazała, że w skład spadku poS. B. (2)wchodzi udział wynoszący 1/6 we współwłasnościdziałki (...)położonej wM.I, dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), oraz udział w 1/6 we własność nieruchomości położonej wM.II składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr(...),(...),(...),(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), jak idziałki oznaczonej nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Starachowicach prowadziksięgę wieczystą (...), w zaskarżonym postanowieniu Sąd Rejonowy wskazał zaś, że w skład spadku poS. B. (2)wchodzi nie udział we współwłasności lecz własnośćdziałki (...)położonej wM.I, dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), oraz własność nieruchomości położonej wM.II składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr(...),(...),(...),(...)dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), natomiast w jego uzasadnieniu raz stwierdzał, że w skład spadku poS. B. (2)wchodzi udział w wielkości 1/6 we współwłasnościdziałki (...)położonej wM.I, dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), oraz własność nieruchomości położonej wM.II składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr(...),(...),(...),(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Starachowicach prowadzona jestKsięga Wieczysta (...), orazdziałki o nr (...)dla której Sąd Rejonowy prowadziKsięgę Wieczystą (...)( k. 374) , w innym miejscu , iż jest to udział w 5/6 we współwłasnościdziałki nr (...)(k. 376) , w innym zaś miejscu wskazywał podobnie jak w postanowieniu, że w skład spadku wchodzą nieruchomości wymienione w punkcie I zaskarżonego postanowienia orazdziałka nr (...)objętaKsięgą Wieczystą (...)( k. 376-377) . Czyniąc te sprzeczne ustalenia Sąd I instancji odwoływał się jedynie do zgodnych stanowisk wnioskodawczyni i uczestnika oraz informacji wynikających z wypisów z rejestru gruntów złożonych w aktach na k. 7-9, na których jako jedyna właściciela wskazana jestW. K. (1)oraz odpisów zwykłych zksiąg wieczystych (...), według stanu z dnia 20 grudnia 2012r. , w których jako wyłączna właścicielka nieruchomości wskazanych w dziale I ujawniona jest takżeW. K. (1).
W sytuacji zatem gdy Sąd I instancji nie dokonał nie budzących wątpliwości, opartych na tytułach własności ustaleń w zakresie składu majątku spadkowego pozostałego poS. B. (2)to stwierdzić należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie została rozpoznana istota sprawy. Co prawda w zaskarżonym postanowieniu Sąd wskazał, że jest to sprawa o dział spadku i dokonuje działu spadku poS. B. (2), ale brak ustalenia przez Sąd I instancji w sposób nie budzący wątpliwości składu spadku, z odwołaniem się do tytułów własności spadkodawczyni w zakresie nieruchomości, przy niespójności w tym zakresie uzasadnienia nie pozwalał w ocenie Sądu Okręgowego na ustalenie czy zaskarżonym orzeczeniem Sąd Rejonowy objął tylko majątek należący do spadku poS. B. (2), czy także prawa majątkowe nie wchodzące do tego spadku, przez co wykroczył poza przedmiot postępowania, a jeżeli objął istotnie tylko majątek spadkowy, to czy wyczerpał on jego skład, czy nie.
W konsekwencji zatem brak ten uniemożliwiał wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie działu, a skoro rozstrzygnięcie takie zostało mimo wszystko wydane to jest ono wadliwe i jako takie podlegało wyeliminowaniu z porządku prawnego. W tej też sytuacji przedwczesnym jest definitywne rozstrzyganie o trafności zarzutów sformułowanych w apelacjach.
Nadto wypowiedzenie się odnośnie zarzutu podniesionego w apelacji uczestnika dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisów przy orzekaniu o zasądzeniu od niego wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wspólnej ponad przysługujący mu w spadku udział uniemożliwiała lakoniczność uzasadnienia Sądu I instancji w tym przedmiocie . Ogranicza się ono bowiem do przywołania przepisu art. 206k.c. oraz uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2013r. III CZP 88/12 i zawartego w niej poglądu jako aprobowanego przez Sąd bez odniesienia się do niniejszego stanu faktycznego. Tymczasem w niniejszej sprawie okolicznością niekwestionowaną jest fakt, że zdziałki nr (...)do kwietnia 2015r., korzystał uczestnik w sposób uprzednio uzgodniony, chociaż nie akceptowany przez wnioskodawczynię co najmniej od 2007r. , ale także w znacznym zakresie korzystała i korzysta z niej nadal wnioskodawczyni, posiadając także inne działki będące przedmiotem postępowania.
Reasumując rozważania stwierdzić należało, iż Sąd Rejonowy nie dokonując wskazanych powyżej ustaleń nie rozstrzygnął w istoty sprawy, a zatem skoro tak, to zgodnie z przepisemart. 386 § 4 k.p.c.zaskarżone postanowienie należało uchylić a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, o czym Sąd Okręgowy orzekł w postanowieniu wydanym w dniu 30 maja 2017r.
Uchylając sprawę do ponownego rozpoznania zgodnie zart. 108 § 1 k.p.cSąd II instancji pozostawił Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy przede wszystkim powinien ustalić czy przedmiotem rozstrzygnięcia jest tylko dział spadku poS. B. (2), czy także zniesienie współwłasności, a jeżeli tak , to z kim , następnie obowiązkiem Sądu jest ustalenie pełnego kręgu osób, które doszły do spadku poS. B. (2)i umożliwić im udział w postępowaniu, a następnie przy ich udziale winien ustalić skład całego spadku poS. B. (2)podlegającego podziałowi. W szczególności winien wyjaśnić czy obejmuje on tylko gospodarstwo rolne, czy też elementy majątkowe nie wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. Po dokonaniu zaś powyższych ustaleń, niezbędnym jest przedstawienie w sprawie dowodów stwierdzających, że nieruchomości wskazane jako objęte spadkiem stanowiły własność spadkodawczyni, czy też współwłasność i w jakim zakresie. Dopiero po ustaleniu składu spadku, Sąd winien ustalić wartość spadku, a także ewentualnych innych roszczeń zgłaszanych w ramach niniejszego postępowania objętych treściąart. 618 §1 k.p.c.znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawieart. 688 k.p.c.o ile uzna je za usprawiedliwione co do zasady w świetle zaoferowanego w sprawie materiału dowodowego. Dopiero po zgromadzeniu niezbędnych w sprawie informacji, w tym wskazanych powyżej, Sąd Rejonowy winien wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.
Sporządzając zaś uzasadnienie Sąd winien mieć na uwadze wymogi wskazane w przepisie art. 328 § 2 i stosować się do nich uzasadniając rozstrzygnięcie każdego z żądań objętych uzasadnianym orzeczeniem. Nadto Sąd winien zwrócić uwagę na spójność pisemnych motywów z rozstrzygnięciem, którego one dotyczą.
SSO Bartosz Pniewski SSO Elżbieta Ciesielska SSO Hubert Wicik