Sąd Okręgowy w Częstochowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 1620/16
Data wyroku: 2017-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Wąsowicz
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Teza: brak tezy

Sygn. akt IV U 1620/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2017 r.
Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie
Wydział IV
w składzie:
Przewodniczący SSO Monika Wąsowicz
Protokolant Małgorzata Kłosowicz
po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. w Częstochowie
sprawyW. S. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaW. S. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.
z dnia 9 listopada 2016 r. Nr(...)
zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemuW. S. (1)prawo do emerytury od dnia 1 października 2016 roku
Sygn. akt IV U 1620/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 9 listopada 2016 roku numer(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił ubezpieczonemuW. S. (1)przyznania prawa do emerytury.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999 roku nie wykazał 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Jednocześnie wskazano, iż do brakującego stażu emerytalnego nie uznano okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 1 września 1973 roku do 3 czerwca 1977 roku, z uwagi na uczęszczanie do szkoły oddalonej w dużej odległości od gospodarstwa rolnego rodziców, co zdaniem Zakładu wykluczało pracę w tym gospodarstwie w pełnym wymiarze.
W odwołaniu wniesionym do Sądu ubezpieczonyW. S. (1)wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i zaliczenie okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1973-1977. Dodał, iż jego nauka w szkole trwała 4 lata, ale jako najstarszy z rodzeństwa każdego dnia po powrocie ze szkoły oraz w każdy dzień wolny od nauki łącznie z wakacjami poświęcał na pracę w gospodarstwie rolnym rodziców o powierzchni ponad 6 ha. Na potwierdzenie wykonywania pracy w tym gospodarstwie przedłożył zeznania świadków.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział wC.wniósło oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W. S. (1)urodził się (...). Od dnia 1 września 1999 roku do 31 stycznia 2001 roku ubezpieczony uprawniony był do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a od dnia 1 maja 2009 roku pobiera rentę rodzinną po zmarłej żonie. Świadczenie przyznano na stałe.
W dniu 24 października 2016 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury.
Na dzień 1 stycznia 1999 roku organ rentowy uznał wnioskodawcy staż emerytalny w wymiarze 22 lat, 11 miesięcy i 12 dni okresów składkowych, 1 roku i 27 dni okresów nieskładowych oraz 5 miesięcy i 8 dni okresów pracy w gospodarstwie rolnym (od 21 czerwca 1973 roku do 31 sierpnia 1973 roku oraz od 4 czerwca 1977 roku do 1 września 1977 roku), tj. w łącznym wymiarze 24 lat, 5 miesięcy i 17 dni,w tym 15 lat i 8 miesięcy okresów pracy w warunkach szczególnych.
Rodzice ubezpieczonego od 1960 roku posiadali gospodarstwo rolne położone w obrębieD., gminaŁ.o powierzchni 5.4800 ha, gdzieW. S. (1)do 11 września 1977 roku był na stale zameldowany.W gospodarstwie tym uprawniane było żyto, pszenica, owies, buraki pastewnei cukrowe oraz ziemniaki, a ponadto hodowano krowy – 5 sztuk, 2 konie, 20-30 sztuk trzody chlewnej oraz drób.
W okresie od 1 września 1973 roku do 4 czerwca 1977 roku ubezpieczony uczył się w Pedagogicznym(...)wK., w zawodzie technika mechanika obróbki skrawaniem. Ubezpieczony codziennie dojeżdżał do szkoły PKS, a dojazd zajmował mu około godziny w jedną stroną. Po szkoleW. S. (1)pracował w gospodarstwie rolnym rodziców wykonując typowe prace rolnicze, tj. przy sianokosach, żniwach, wykopkach oraz prace związanez hodowlą zwierząt (bydła, trzody chlewnej, drobiu), a czynności te zajmowały mu co najmniej 4 godziny dziennie.
(vide: akta rentowe, zeznania świadkówL. C.–protokół elektronicznyz rozprawy z dnia 4 kwietnia 2017 roku k. 59.,B. P.– protokół elektronicznyz rozprawy z dnia 11 maja 2017 roku k. 67 oraz wyjaśnienia ubezpieczonego słuchanegow charakterze strony k. 83-83v.)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2015 roku, poz. 748 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2).
Od dnia 1 stycznia 2013 roku wykreślony został obowiązek rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.
Jak stanowi art. 27 powyższej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1)osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn;
2)mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobieti 25 lat dla mężczyzn.
W myśl zaśart. 32 ust. 1powołanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa wust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa wust. 1, za pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracacho znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (art. 32 ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa wyżej, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wykonującym pracę w warunkach szczególnych przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych z uwzględnieniemart. 32 ust. 4a(art. 32 ust. 4).Art. 32 ust. 4autracił moc z dniem 24 czerwca 2004 roku na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku (Dz. U. Nr 144, poz. 1530), z powodu niezgodności zart. 2 i 32 Konstytucji RP. Co należy rozumieć przez przepisy dotychczasowe zostało wyjaśnione w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku III ZP 30/01 (OSNP 2002/10, poz. 243). Według Sądu Najwyższego przez „przepisy dotychczasowe” należy rozumieć niektóre normy rozporządzenia, jednakże nie całość przepisówrozporządzenia Rady Ministrówz dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Zgodnie z §1 ust. 1 wyżej wskazanego aktu prawnego rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalali w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2). Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy te, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 wyżej powołanego rozporządzenia).
Przepisy § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego nie należą do „przepisów dotychczasowych”, bowiem nie normują materii wskazanej w art. 32 ust. 4 powołanej ustawy, czyli nie określają ani wieku emerytalnego, ani rodzajów i stanowisk pracy, ani warunków przechodzenia na emeryturę. Stanowisko Sądu Najwyższego znalazło również potwierdzeniew uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku.
Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobieti 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§3 rozporządzenia). Pracownik, który wykonywał pracew szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1)osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2
ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracyw szczególnych warunkach (§4 powołanego wyżej rozporządzenia).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, żeW. S. (1)na dzień1 stycznia 1999 roku wykazał wymagany 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. Spornym pozostało jedynie ustalenie czy na ten dzień legitymuje się on 25-letnim stażem emerytalnym.
Organ rentowy odmówił zaliczenia do stażu emerytalnego ubezpieczonego okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 września 1973 roku do 3 czerwca 1977 roku, albowiem w tym czasie uczęszczał on do Pedagogicznego(...)wK., oddalonego w znacznej odległości do miejsca zamieszkania, co zdaniem Zakładu uniemożliwiało jednoczesne wykonywanie pracw gospodarstwie rolnym w pełnym wymiarze czasu.
Przepis art. 10 ust. 1 cytowanej już ustawy stanowi, iż przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je jak okresy składkowe:
1)okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidzianew odrębnych przepisach składki,
2)przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
3)przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego w poprzednim stanie prawnym ugruntował się już pogląd, iż okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 roku uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy(por. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 1997roku, II UKN 96/96, OSNAP 1997/23/473, z dnia 18 marca 1999 roku, II UKN 528/98 OSNAP 2000/10/399, z dnia 7 listopada 1997 roku II UKN 318/97 OSNAPiUS 1998 r. nr 16, poz. 491, z dnia 13 listopada 1998 roku, II UKN 299/98 OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 799).
W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż w okresie nauki w Pedagogicznym(...)wK.ubezpieczony codziennie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. W spornym okresie ubezpieczony mieszkał w gospodarstwie rolnym rodziców, a z doświadczenia życiowego wiadomym jest, iż dzieci zamieszkujące na terenie gospodarstwa rolnego zasadniczo pracowały w nim. Ponadto praca na roli stanowiła wówczas jedno z głównych źródeł utrzymania rodziny, a rodzice odwołującego w tym czasie nie pracowali zawodowoi utrzymywali się wyłącznie z prac rolniczych. W takiej sytuacji zrozumiałym jest, iż ubezpieczony, jako najstarszy z rodzeństwa i jedyny chłopak (ubezpieczony miał jeszcze dwie młodsze siostry), niewątpliwie musiał pomagać rodzicomw prowadzeniu gospodarstwa. Z tego też względuW. S. (1)w okresie nauki w szkole nie korzystał z internatu, a codziennie dojeżdżał do szkoływK.. Fakt codziennych dojazdów do szkoły stanowczo potwierdzili powołani w sprawie świadkowie, tj. najbliżsi sąsiedzi. I takL. C., jak równieżB. P.potwierdziły, iż ubezpieczony do Pedagogicznego(...)wK.codziennie jeździł PKS, który odjeżdżał ze stacjiwŁ.. Stacja ta natomiast oddalona była od domu ubezpieczonego jedynie o 1,5 km i do niej dojeżdżał on rowerem. Dojazd zajmował mu łącznie około 1 godzinyw jedną stronę. Biorąc zatem pod uwagę dobre połączenie komunikacyjne ze szkołą oraz liczbę godzin lekcyjnych, które zasadniczo nie kończyły się później niżo godzinie 14:00, wątpliwości Sądu nie budzi fakt, iżW. S. (1)codziennie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Jest to o tyle prawdopodobne biorąc pod uwagę także areał tego gospodarstwa, tj. blisko 6 ha oraz liczbę hodowanych tam zwierząt, tj. około 5-6 krów, jałówki, 20-30 sztuk trzody chlewnej, 2 konie oraz drób. Niewątpliwie już sama praca przy obrządku zwierząt zajmowała odwołującemu co najmniej 4 godziny dziennie, a to do niego, jak wskazali świadkowie, należały prace przy przygotowaniu paszy dla zwierząt, rżnięciu sieczki, wyprowadzaniu zwierząt na pastwisko, czy wyrzucaniu obornika. Dodatkowow okresie prac polowych. tj. od marca do września wykonywał on także wszystkie prace polowe, tj. zarówno pracował przy orce, siał, plewił, kosił, uczestniczył takżew sianokosach, żniwach, wykopkach. Czynności te w okresie prac polowych niewątpliwie zajmowały mu ponad 4 godziny dziennie, a niejednokrotnie wykonywane były do późnych godzin wieczornych.
Na marginesie zauważyć należy, iż nawet przy przyjęciu iż ubezpieczonyw gospodarstwie rolnym rodziców mógł pracować w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie tylko w okresie wolnym do nauki w szkole, to doliczenie wyłącznie okresu wakacji w wymiarze 2 miesięcy każdego roku oraz ferii zimowych w wymiarze 2 tygodni każdego roku, da jużW. S. (2)wymagany 25-letni staż emerytalny.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.