Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 579/17
Data wyroku: 2017-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Kurator
Podstawa prawna: art. 666 k.p.c.

Sygn. akt III Ca  579/17

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w sprawie z wnioskuM.Ł.z udziałemM. O.,J. O.,S. L.iJ. H. (1)o ustanowienie kuratora spadku poF. O.iP. O.:
1/. oddalił wniosek,
2/. zasądził od wnioskodawcyM.Ł.na rzecz uczestnikówM. O.iJ. O.solidarnie kwotę 274,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższe postanowienie zaskarżył apelacją wnioskodawca –M.Ł.w całości.
Skarżący zarzucił Sądowi Rejonowemu:
Naruszenie przepisów prawa procesowego, w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
1/.art. 666 § 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrudnienie przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, ponieważ brak ustalenia grona spadkobierców pozostaje w sprzeczności z istotą postępowania rozgraniczeniowego,
2/.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego  w sprawie materiału dowodowego i pominięcie wszystkich przedstawionych okoliczności w sprawie, w tym takich okoliczności jak fakt, że w przedmiotowej sprawie istnieją pozaJ. H. (1)iW. O.inni spadkobiercyF.iP. O.oraz uznanie, iż okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, co stanowiło rażące oraz uporczywe naruszenie przepisów prawa,
3/.art. 328 § 2 k.p.c.polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dowodów, na których Sąd się oparł oddalając wniosek o ustanowienie kuratora, w szczególności dlaczego Sąd wydając rozstrzygnięcie oparł się tylko na okolicznościach korzystnych dla uczestników postępowania.
W kontekście powyższych zarzutów skarżący wniósł o:
1/. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia  o kosztach postępowania za postępowanie odwoławcze,
2/. zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację uczestnicyM. O.iJ. O.wniosły o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Sąd II instancji w pełni podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, przyjmując je za własne i uznając za zbędne powielanie ich w dalszej części uzasadnienia.
Na wstępie koniecznym jest wskazanie, że sformułowane w apelacji zarzuty zostały określone jedynie jako naruszenie przepisów postępowania, apelacja nie zawiera zaś formalnie zarzutów naruszenia prawa materialnego. Ta konstrukcja petitum apelacji jest – wbrew zgłoszonym zarzutom – wadliwa, o czym będzie niżej.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w apelacji zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisuart. 328 § 2 k.p.c.wskazać należy, że zarzut ten może znaleźć uzasadnienie tylko w tych wyjątkowych sytuacjach,  w których treść uzasadnienia uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku rozumowania sądu, który doprowadził do wydania orzeczenia, gdy sfera motywacyjna pozostaje nie ujawniona lub niezrozumiała, lub gdy zawarte w nim rozważania pozostają całkowicie bez związku z rozpoznawaną sprawą. Te przykładowe uchybienia w zakresie sporządzenia uzasadnienia mogą mieć wpływ na wynik sprawy, o ile uniemożliwiają kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia.
Taka sytuacja – wbrew stanowisku skarżącego – nie zaistniała w niniejszej sprawie. Sąd Rejonowy poczynił bowiem ustalenia faktyczne, na podstawie których wywiódł, że obecnie na nieruchomości zamieszkujeJ. O.wraz z córkąM. O.i jej synem orazJ. H. (2)z mężem. Osoby te dokonały podziału nieruchomości do używania, dzieląc ją na dwie osobne części  z urządzonymi osobnymi wjazdami i drogami dojazdowymi. Po śmierciF. O.iP. O.podatki od nieruchomości przyulicy (...)płaciliJ. H. (1)wraz z mężem orazW. O.z żonąJ.. Obecnie podatki od przedmiotowej nieruchomości płacą po połowieJ. H. (2)z mężem orazJ. O.z córkąM. O.. Do nieruchomości podłączone są media – woda oraz energia elektryczna. Umowy na ich dostawę zostały zawarte  zJ. H. (1)iJ. O.. Przede wszystkim zaś Sąd I instancji ustalił, że nie było takiego okresu czasu, aby nieruchomość przyulicy (...)wŁ.była niezamieszkana.
Sąd Rejonowy wskazał także, jakie fakty uznał za udowodnione i uczynił je podstawą swoich ustaleń, na jakich dowodach w tym zakresie się oparł oraz przedstawił motywy, które doprowadziły go do powyższych wniosków. Podnieść też należy, że przepisart. 328 § 2 k.p.c.nie stanowi właściwej płaszczyzny do krytyki trafności przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych ani ich oceny prawnej (por. wyrok SN z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. II CSK 449/07, Lex nr 442515). Brak akceptacji poglądów Sądu I instancji czy ich krytyczna ocena nie jest argumentem uzasadniającym zarzut naruszenia omawianego przepisu.
Za całkowicie chybiony należało uznać także podniesiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie wszystkich przedstawionych okoliczności w sprawie, w tym takich okoliczności jak fakt, że w przedmiotowej sprawie istnieją pozaJ. H. (1)iW. O.inni spadkobiercyF.iP. O.oraz uznanie, iż okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, co stanowiło rażące oraz uporczywe naruszenie przepisów prawa.
W myśl powołanego przepisu ustawy Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji.
Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Odnosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że w ocenie Sądu II instancji przeprowadzona przez Sąd Rejonowy ocena zgromadzonego materiału dowodowego – wbrew twierdzeniom skarżącego – jest oceną wszechstronną, w całości logiczną i zgodną z zasadami doświadczenia życiowego, zaś podniesiony w tym zakresie w apelacji zarzut stanowi w istocie jedynie niczym nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi i nieobarczonymi błędami ustaleniami Sądu I instancji. Sąd ten poczynił swoje ustalenia faktyczne na podstawie całokształtu zgromadzonych w toku postępowania dowodów, tj. przedłożonych dokumentów, zeznań świadka i zeznań uczestników. Należy przy tym podkreślić z całą stanowczością, że – wbrew zarzutowi apelacji – Sąd Rejonowy dokonuje ustaleń, iż pozaJ. H. (1)iW. O.są również inni spadkobiercyF.iP. O., tyle tylko, że z ustalenia tego wywodzi inne skutki jurydyczne aniżeli oczekiwałby tego apelujący, o czym będzie niżej.
Nietrafny okazał się wreszcie zarzut naruszeniaart. 666 § 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrudnienie przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, ponieważ brak ustalenia grona spadkobierców pozostaje  w sprzeczności z istotą postępowania rozgraniczeniowego.
Po pierwsze, mimo że zarzut ten został określony przez skarżącego jako zarzut naruszenia prawa procesowego, należy podnieść, iż mimo umieszczenia przywołanego przepisu wkodeksie postępowania cywilnego, ma on charakter materialno-prawny. Wziąwszy jednak pod uwagę, że w granicach zaskarżenia Sąd II instancji ma obowiązek brania pod uwagę naruszenia przepisów prawa materialnego pod uwagę z urzędu, wywód ten ma jedynie charakter porządkowy.
Po drugie, wydaje się, że sformułowanie tegoż zarzutu wynika z niezrozumienia instytucji ustanowienia kuratora spadku nieobjętego.
Zgodnie z treściąart. 666 § 1 k.p.c.do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku.
Jak słusznie wywodzi Sąd I instancji przepis ten ma na względzie stan tymczasowy, bowiem znajduje zastosowanie do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę lub spadkobierców, którzy nie są określeni co do tożsamości.
W świetle orzecznictwa i poglądów doktryny omawiany przepis nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy spadek został objętychoćby przez jednego spadkobiercę, ponieważ ochronę praw spadkobiercy obecnego, który nie objął spadku, zapewniają przepisy o zarządzie rzeczą wspólną (art. 199-205 k.c.w zw.  zart. 611-616 k.p.c.), mające odpowiednie zastosowanie na podstawieart. 1035 k.c., zaś spadkobiercy nieobecnego –art. 184 k.r.io.
Prawidłowo także Sąd Rejonowy wskazuje, że zgodnie zart. 30 § 5 k.p.a.w sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku, kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej. Z powyższego wynika, że ustanowienie przez Sąd kuratora możliwe jest w sprawach dotyczących spadków nieobjętych. Niezależnie od tego, czy spadkobiercy są znani oraz czy złożyli oświadczenie  o przyjęciu spadku, spadek uważa się za nieobjęty, jeżeli spadkobiercy,  a przynajmniej jeden z nich, nie objęli faktycznie spadku w przechowanie, zarząd lub użytkowanie, jeżeli żaden ze spadkobierców nie sprawuje nad nim faktycznej pieczy (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 16 marca 1952 r., C 1006/52, OSN 1953, nr 3, poz. 75 oraz z 5 kwietnia 1956 r., III CR 566/56, OSN 1956, nr 4, poz. 115).Dlatego też zarząd spadku, w szczególności zaś ustanowienie kuratora spadku, nie może mieć miejsca, jeżeli chociaż jeden ze spadkobierców objął spadek.
W analizowanej sprawie – z przedłożonych do akt sprawy dokumentów – aktów stanu cywilnego oraz dowodów z zeznań świadkaA. K.i przesłuchania uczestników wynika, że nieruchomość będąca własnościąF.iP.małżonkówO.została objęta w posiadanie przez początkowo trójkę,  a następnie dwójkę ich dzieci, tj.K. O.,W. O.i jego małżonkę orazJ. H. (1)z mężem, a obecnie pozostaje pod pieczą i władaniem córki spadkodawcówJ. H. (1)i jej męża oraz spadkobierców synaW. O., tj. jego żonyJ. O.i córkiM. O..
W tej sytuacji właściwie konstatuje Sąd I instancji, że podkreślany w toku postępowania obowiązek organu administracji publicznej zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, określony wart. 10 § 1 k.p.a., nie może zostać zrealizowany poprzez ustanowienie przez sąd powszechny kuratora spadku  w sytuacji, gdy nie jest spełniona hipoteza normy prawnej będącej podstawą zastosowania tej instytucji (art. 666 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł, jak w punkcie  2. postanowienia, na podstawieart. 520 § 2 k.p.c., uznając że wobec sprzecznych interesów uczestników, wnioskodawca winien zwrócić uczestnikom reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego poniesione przez nich koszty postępowania. Koszty te obejmują jedynie wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie po 120,00 złotych na rzecz każdego z uczestników i zostały zasądzone według norm przepisanych na podstawie § 6 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych  (Dz.U.2015.1804 z późn. zm.) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw w kwocie po 17,00 złotych.
Z tych względów Sąd II instancji zasądził odM.Ł.na rzeczM. O.iJ. O.kwoty po 137,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.