Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1025/17
Data wyroku: 2017-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność
Podstawa prawna: art. 295 k.c., art. 290 § 2 k.c.

Sygn .  akt III Ca 1025/17

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 25 stycznia 2013 roku powodowie(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.oraz(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.wnieśli o:

1
zniesienie, bez wynagrodzenia, służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)polegającej na prawie dojazdu doulicy (...)dodziałki nr (...)przez nieruchomości obciążone uregulowane obecnie wksięgach wieczystych nr (...), pozostawiając jej wykonywanie nadziałce nr (...)uregulowanej wksiędze wieczystej nr (...),

2
zniesienie, bez wynagrodzenia, służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr KW (...)polegającej na prawie przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek o nr (...)oraz korzystania z istniejącej sieci kanalizacyjnej przez nieruchomości obciążone uregulowane obecnie wksięgach wieczystych nr (...), pozostawiając jej wykonywanie na nieruchomościach stanowiących drogi dojazdowe, uregulowanych w kw nr(...),(...),(...),(...),(...),(...)i oznaczonych jakodziałki gruntu nr (...).

3
zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na pozew pozwany(...) Sp. z o.o.wniósł o:

1
oddalenie powództwa w części dotyczącej zniesienia bez wynagrodzenia służebności ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), polegającej na prawie korzystania  z istniejącej instalacji kanalizacyjnej,

2
zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanej spółki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Pozwany(...) Sp. z o.o.nie uznał żądania pozwu, wniósł o jego oddalenie i zwrot kosztów procesu. W toku postępowania doszło do zmiany podmiotowej po stronie pozwanej.(...) Sp. z o.o.został zwolniony od udziału w sprawie, zaś do do procesu w charakterze pozwanych wstąpiliL. W. (1),T. C. (1)iS. M. (1). Pozwani wnieśli  o oddalenie powództwa.
Pismami z 15 kwietnia i 18 lipca 2016 roku powodowie zmodyfikowali żądanie pozwu określone w punkcie 2. w ten sposób, że:

1
cofnęli powództwo w zakresie żądania zniesienia służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)(należącej do pozwanejspółki (...)) oraz nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)(należącej do pozwanychL. W.,T. C.iS. M.) polegającej na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej, z uwagi na potwierdzony przez biegłych praktyczny brak możliwości ustalenia faktycznego przebiegu instalacji kanalizacyjnej,

2
podtrzymali żądanie zniesienia służebności gruntowej bez wynagrodzenia ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)oraz nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)polegającej na prawie przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek nr (...)przez wskazane nieruchomości obciążone, z pozostawieniem instalacji wodnej dodziałek (...)przezdziałkę nr (...)uregulowanej wksiędze wieczystej (...).

W piśmie z 22 sierpnia 2016 roku pozwany(...) spółka z o.o.:

1
wyraził zgodę na cofnięcie pozwu w zakresie żądania zniesienia służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), objętej(...)– polegającej na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej przez nieruchomości obciążone,

2
w związku z powyższym w zakresie cofniętej części pozwu pozwany ten wniósł  o zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kosztów procesu,

3
podtrzymał uznanie powództwa w zakresie żądania zniesienia służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), objętej(...)– polegającej na prawie przeprowadzenia instalacji wodnej przez nieruchomości obciążone,  z zastrzeżeniem pozostawienia służebności przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałki nr (...)przezdziałkę nr (...), objętą księgą(...),

4
podtrzymał uznanie powództwa w zakresie żądania zniesienia służebności gruntowej ustanowionej dla nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), objętej(...)– polegającej na prawie dojazdu dodziałki nr (...)przez nieruchomości obciążone,  z zastrzeżeniem pozostawienia tej służebności nadziałce nr (...),

5
wniósł o zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Przed zamknięciem rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi  w sprawie o sygnaturze akt III C 81/13 z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.,(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.iP. W. (1)przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.,L. W. (1),T. C. (1)iS. M. (1)o zniesienie służebności:

1
zniósł bez wynagrodzenia wpisaną w dziale I-Spksięgi wieczystej (...)pod numerem 1. służebność o treści: „Służebność gruntowa polegająca na prawie dojazdu odulicy (...)dodziałki nr (...)przez nieruchomość uregulowaną wksiędze wieczystej KW nr (...)na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego (właściciela)działki (...)uregulowanej w niniejszej księdze wieczystej”,

2
zniósł bez wynagrodzenia wpisaną w dziale I-Spksięgi wieczystej (...)pod numerem 2. służebność o treści: „K.właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemudziałki (...)objętej niniejszą księgą przysługuje nieodpłatne prawo przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej oraz korzystania  z istniejącej instalacji kanalizacyjnej” – w zakresie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej,

3
zniósł bez wynagrodzenia wpisaną w dziale I-Spksięgi wieczystej (...)pod numerem 2. służebność o treści: „K.właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemudziałki (...)objętej niniejszą księgą przysługuje nieodpłatne prawo przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej oraz korzystania  z istniejącej instalacji kanalizacyjnej” – w zakresie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej,

- z zastrzeżeniem, że pierwotnie opisana wksiędze wieczystej KW (...)((...))działka nr (...)uległa podziałowi, a dla jej części założone zostały inne księgi wieczyste,  w których wpisano przedmiotową służebność,

4
umorzył postępowanie co do żądania zniesienia służebności opisanych w punktach  3. i 4. w zakresie prawa przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej,

5
rozliczenie kosztów procesu pozostawił referendarzowi sądowemu przy przyjęciu, iż strona powodowa wygrała proces w całości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że na skutek omyłek treść wyroku nie odpowiada poczynionym w sprawie ustaleniom, a w konsekwencji nie odzwierciedla rzeczywistego zamiaru Sądu.
Sąd ustalił, że pozwany(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.jest użytkownikiem wieczystym zabudowanego gruntu położonego wŁ.przyul. (...), oznaczonego jakodziałka nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,2257ha oraz właścicielem budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, stanowiących odrębną nieruchomość, dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). W dziale I Sp tej księgi wieczystej ujawnione są następujące wpisy dotyczące użytkowania wieczystego i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, związane z prawem użytkowania wieczystego nieruchomości:

1
„Służebność gruntowa polegająca na prawie dojazdu odulicy (...)dodziałki nr (...)przez nieruchomość uregulowaną wksiędze wieczystej KW nr (...)na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego (właściciela)działki (...)uregulowanej w niniejszej księdze wieczystej” oraz

1
„K.właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemudziałki (...)objętej niniejszą księgą przysługuje nieodpłatne prawo przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej oraz korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej.

PozwaniL. W. (1),T. C. (1)iS. M. (1)w udziałach po 1/3 są współużytkownikami wieczystymi zabudowanego gruntu położonego wŁ.przyul. (...), oznaczonego jakodziałka nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,3909ha oraz współwłaścicielami budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, stanowiących odrębną nieruchomość, dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). W dziale I Sp tej księgi wieczystej ujawniony jest następujący wpis dotyczący użytkowania wieczystego i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, związane z prawem użytkowania wieczystego nieruchomości:

1
„K.właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemudziałki (...)objętej niniejszą księgą przysługuje nieodpłatne prawo przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej oraz korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej”.

Nieruchomość obciążona, pierwotnie w całości uregulowana była wksiędze wieczystej KW (...)((...)), prowadzonej dla nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...). W dziale IIIksięgi wieczystej (...)widnieją następujące wpisy:

1
„Służebność gruntowa polegająca na prawie dojazdu doulicy (...)dodziałki nr (...)przez nieruchomość uregulowaną w niniejszej księdze wieczystej na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego (właściciela)działki (...)uregulowanej w księdze wieczystej KW. Nr(...),

1
Ograniczoneprawo rzeczoweo treści: „Nieodpłatna służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystegodziałki nr (...)objętejKW (...)i każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystegodziałki nr (...)objętejKW (...)polegająca na prawo przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek o numerach (...)oraz korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej, nadziałce (...)”.

Na skutek kolejnych podziałów geodezyjnych powstawały nowe nieruchomości, dla których zakładano nowe księgi wieczyste. W księgach tych z urzędu przepisywano powyższe obciążenia, wpisane w dziale IIIksięgi wieczystej KW (...)((...)).
I tak - w zakresie żądania - nieruchomość obciążona, pierwotnie objętaksięgą wieczystą KW (...)((...)) obejmuje obecnie następujące działki:
-działki nr (...)w obrębie  P-29 o powierzchni łącznej 1,8141ha uregulowane wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,1701 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,6479 ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,5803 ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,7859ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
Powyższe działki pozostają w użytkowaniu wieczystym powoda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.;
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,7994 ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,3652 ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
-działki nr (...)w obrębie P-29  o powierzchni łącznej 0,8950 ha, uregulowane wksiędze wieczystej (...),
Powyższe działki pozostają w użytkowaniu wieczystym powoda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.;
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,1576 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,1548 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,1560 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,1759 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,2497 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 0,4372 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
-działkę nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni 1,2451 ha, uregulowaną wksiędze wieczystej (...),
Powyższe działki pozostają we współużytkowaniu wieczystym powoda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.w 1/2 części i powoda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.w 1/2 części;
-działki nr (...)w obrębie P-29 o powierzchni łącznej 0,6238ha (po ich odłączeniu zksięgi wieczystej (...)), uregulowane wksiędze wieczystej (...). Działki te pozostają w użytkowaniu wieczystym powodaP. W. (2).
Służebność polegająca na prawie dojazdu doulicy (...)dodziałki nr (...)przez nieruchomość uregulowaną wksiędze wieczystej (...)na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego (właściciela)działki (...)uregulowanej wksiędze wieczystej KW nr (...)została przepisana przy odłączeniu nieruchomości zksięgi wieczystej (...)do nowozałożonychksiąg wieczystych (...).
Ograniczoneprawo rzeczoweo treści: „Nieodpłatna służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystegodziałki nr (...)objętejKW (...)i każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystegodziałki nr (...)objętejKW (...)polegająca na prawo przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek o numerach (...)oraz korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej, nadziałce (...)”, wpisane wksiędze wieczystej (...), zostało przepisane przy odłączeniu nieruchomości zksięgi wieczystej (...)do nowozałożonych ksiąg wieczystych:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)i(...).
Zgodnie z dokumentacją powykonawczą, przechowywaną przezZakład (...)wŁ.(akta A-6065), posesja przyul. (...), oznaczona jakodziałki nr (...), jest podłączona do miejskiego wodociągu wulicy (...)przyłączem  o średnicy 50 mm, zlokalizowanym nadziałce nr (...), gdzie znajdują się instalacje wodociągowe. Ścieki bytowe i wody opadowe z terenu posesji są odprowadzane do wewnętrznej instalacji posesji przyul. (...). Najbliższy odpływ do miejskiego kanału ogólnospławnego znajduje się nadziałce nr (...). Istniejący, powyższy sposób podłączenia do sieci miejskich, jest optymalny dla posesji przyul. (...), oznaczonej jakodziałki nr (...). Obecnie przyłącza kanalizacyjne do nieruchomości oznaczonych jakodziałki nr (...)są podłączone do sieci biegnącej wdziałce nr (...).
Dostęp do drogi publicznej dla nieruchomości oznaczonych jakodziałki nr (...)jest zapewniony od ulicy proletariackiejdziałką nr (...).
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za zasadne w przeważającej części w świetleart. 295 k.c., który stanowi, że jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia, a takżeart. 290 § 2in finek.c., w myśl którego w razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział; jednakże gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać ich zwolnienia od służebności.
W dalszej części uzasadnienia Sąd zasygnalizował, że wyrok dotknięty jest błędami.Po pierwsze wbrew oczywistym ustaleniom i niewątpliwych stanowisk stron, Sąd w punktach  1. 2. i 3. sentencji znosząc służebność „w całości” nie odzwierciedlił w treści wyroku, iż zniesienie to nie dotyczydziałki nr (...)w obrębie P-29, dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...). Po wtóre doszło do niezamierzonej „zamiany” służebności w punktach  2 i 3 oraz 4 sentencji. Oczywistym jest bowiem, że została zniesiona służebność w zakresie prawa przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)instalacji wodnej, zaś postępowanie zostało umorzone  w zakresie cofniętym przez stronę powodową, tj. w zakresie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej.
Apelacje od powyższego wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi złożyły wszystkie podmioty biorące udział w sprawie.
PozwaniL. W. (1),T. C. (1)iS. M. (1)zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:

1
naruszenieart. 233 k.p.c.poprzez:

a) błędne ustalenie, że zachodzi podstawa do zniesienia bez wynagrodzenia służebności opisanej  w punkcie 3. sentencji wyroku w zakresie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej  w sytuacji, gdy powód cofnął w tym zakresie pozew i w zakresie rozstrzygnięcia w punkcie  4. sentencji wyroku przez błędne ustalenie zasadności umorzenia postępowania co do zniesienia służebności opisanej w punkcie 3. w zakresie instalacji wodnej,
b) błędne wskazanie w punktach 3. i 4. sentencji wyroku, iż służebności dotyczą przeprowadzenia ich przezdziałkę nr (...), podczas gdy na dzień dzisiejszy nie ma działki o tym numerze, gdyż zostały z niej wydzielone inne działki, przez co doszło do błędnego oznaczenia numeru księgi wieczystej nieruchomości obciążonej,
c) nierozstrzygnięcie w sentencji wyroku żądania powodów zniesienia służebności dladziałki (...)w zakresie korzystania z instalacji wodnej z wyłączeniem obciążenia w dalszym ciągu tą służebnościądziałki nr (...);

2
naruszenieart. 295 k.c.poprzez błędne przyjęcie, że służebność gruntowa na rzeczdziałki (...)straciła dla nieruchomości władnącej wszelkiej znaczenie i w konsekwencji niesłuszne zniesienie bez wynagrodzenia służebności w zakresie korzystania z instalacji wodnej, podczas gdy nadziałce (...)znajduje się instalacja wodna doprowadzająca wodę dodziałki (...)i jest uzasadnione w dalszym ciągu obciążenie służebnością w zakresie instalacji wodnejdziałki nr (...)dladziałki (...);

3
naruszenieart. 98 k.p.c.przez błędne ustalenie, że powód wygrał proces w całości.

Skarżący wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części, tj. w punktach 3., 4., i 5. oraz zasądzenie na rzecz pozwanychL. W.,T. C.iS. M.kosztów procesu za obie instancje. Ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za obie instancje.
Pozwany(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŁ.zaskarżył punkt  1., 2., 4. i 5. wyroku zarzucając mu naruszenie:

1
art. 321 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące:

a) wyrokowaniem co do zniesienia służebności polegającej na prawie korzystania z instalacji kanalizacyjnej, a tym samym orzeczenie co do przedmiotów, które nie były objęte żądaniem pozwu, podczas gdy pozew został w tym zakresie cofnięty,
b) zniesieniem służebności polegającej na prawie dojazdu doul. (...)dodziałki nr (...)także przezdziałkę nr (...), a tym samy orzeczenie ponad żądanie pozwu, podczas gdy powodowie nie wnosili o zniesienie przedmiotowej służebności nadziałce nr (...);

2
naruszenieart. 355 § 1 k.p.c.w zw. zart. 203 § 1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania w zakresie żądania zniesienia służebności polegającej na prawie przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)instalacji wodnej, podczas gdy postępowanie winno zostać umorzone w zakresie żądania zniesienia służebności polegającej na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej wobec cofnięcia przez stronę powodową powództwa w tym zakresie;

3
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie oceny mocy i znaczenia materiału dowodowego bez jego wszechstronnego i wnikliwego rozważania, polegającej na:

a) błędnym przyjęciu, że pozwany nie uznał częściowo powództwa przy pierwszej czynności,
b) ustaleniu, że przed wszczęciem postępowania międzyB. D. (1)aR. P.prowadzone były rozmowy na temat zniesienia służebności, a w konsekwencji uznanie, że pozwany nie dał powód do wytoczenia sprawy,
c) ustaleniu, że(...) Sp. z o.o.dał powód do wytoczenia sprawy z uwagi na toczące się przed wszczęciem postępowania rozmowy odnośnie służebności, podczas gdy z zeznań świadkaB. D.oraz pozwanych wynika, że rozmowy te były prowadzone tylko na temat zrzeczenia się służebności wyjazdowej, a nie odnośnie wszystkich służebności;

4
art. 328 § 2 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące:

a) wewnętrzną sprzecznością sentencji wyroku z treścią jego uzasadnienia,
b) niedostatecznym wyjaśnieniem przyczyn przyjęcia, że strona powodowa wygrała proces  w całości,
c) niewyjaśnieniem przyczyn niezasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów procesu w zakresie częściowego cofnięcia pozwu, mimo złożenia takiego wniosku przez pozwanego,
d) niewskazaniu czy dowodowi z zeznańR. P.odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej oraz ewentualnych przyczyn, dla których Sąd odmówił mocy dowodowej tym zeznaniom, podczas gdy z ustaleń poczynionych w uzasadnieniu wynika, że Sąd pominął jego zeznania odnośnie braku rozmów na temat zniesienia służebności;

5
art. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 203 § 3 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie  i przyjęcie, że strona powodowa wygrała proces w całości, podczas gdy pozwany(...) Sp. z o.o.w następstwie częściowego cofnięcia pozwu wnosił o przyznanie kosztów postępowania,  a cofniecie pozwu w niniejszej sprawie winno być równoznaczne z przegraniem sprawy w zakresie jakim został cofnięty pozew;

6
art. 100 zd. 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że strona powodowa wygrała proces w całości, podczas gdy koszty procesu winny być stosunkowo rozdzielone między stronami z uwagi na cofnięcie części pozwu i złożenie wniosku pozwanego o zasądzenie w tym zakresie kosztów postępowania;

7
art. 101 zd. 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i uznanie,, że strona powodowa wygrała proces w całości, podczas gdy pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał powództwo przy pierwszej czynności procesowej, co powinno skutkować zwrotem pozwanemu kosztów procesu mimo uwzględnienia powództwa;

8
art. 295 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zniesienie służebności polegającej na prawie dojazdu doul. (...)dodziałki nr (...)przezdziałkę (...), podczas gdy służebność w tym zakresie nie utraciła wszelkiego znaczenia na nieruchomości oznaczonejdziałką nr (...).

Skarżący w ramach powyższych zarzutów wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, przejęcie na rachunek Skarbu Państwa opłaty sądowej za apelację i zasądzenie od strony powodowej na rzecz(...) Sp. z o.o.kosztów zastępstwa adwokackiego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za obie instancje.
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.oraz(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w zakresie punktu  1., 2., 3. i 4., zarzucając:

1
naruszenie przepisów postępowania mających niewątpliwy wpływ na treść orzeczenia, a toart. 316 § 1 k.p.c.poprzez wydanie wyroku, którego treść nie odzwierciedla ustalonego przez Sąd stanu rzeczy z chwili zamknięcia rozprawy, co powoduje sprzeczność sentencji orzeczenia końcowego w zakresie jego pkt 1., 2., 3. i 4. z treścią uzasadnienia w ten sposób, że:

a) Sąd w punktach 1., 2., 3. sentencji znosząc służebność w całości nie odzwierciedlił, że zniesienie to nie dotyczy działki drogowej 134/53, dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), a takie było zgodne stanowisko stron procesu,
b) Sąd w punktach 2. i 3. sentencji mylnie pozostawił służebność polegającą na prawie przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek (...)przez nieruchomości obciążone,  a zniósł służebność polegającą na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej, pomimo cofnięcia pozwu przez stronę powodową właśnie w zakresie zniesienia służebności polegającej na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej,
c) Sąd w punkcie 4. wyroku umorzył postępowanie w zakresie prawa przeprowadzenia przezdziałkę (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)instalacji wodnej w sytuacji, w której strona powodowa cofnęła roszczenie w zakresie zniesienia służebności polegającej na prawie korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej;

2
naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia, a toart. 316  § 1 k.p.c.poprzez wydanie wyroku, który nie odzwierciedla żądania strony powodowej z chwili zamknięcia rozprawy, pomimo uznania strony powodowej za wygrywającą proces w całości  (z wyłączeniem zakresu części roszczenia cofniętego), a to poprzez orzeczenie, iż Sąd w punkcie  1., 2. i 3. orzeczenia znosi bez wynagrodzenia wpisaną w dziale I – SP służebność gruntować, podając numer księgi wieczystej nieruchomości uprawnionej, z zastrzeżeniem o późniejszych podziałach ksiąg wieczystych, bez odniesienia się do działu III aktualnych ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości obciążonych służebnościami.

Skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów procesu,  w tym kosztów zastępstwa adwokackiego powstałych w postępowaniu przez Sądem drugiej instancji.
W dniu 3 kwietnia 2017 roku interwencję uboczną po stronie powodowej zgłosił(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wB.jako aktualny użytkownik wieczysty obciążonych nieruchomości(pismo procesowe(...) Sp. z o.o.– a k. 598-601).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Wobec złożenia apelacji przez obu powodów i czterech pozwanych zaskarżone zostały wszystkie punkty wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z dnia 18 listopada 2016 roku. W dużej mierze zarzuty wszystkich apelujących były zbieżne, natomiast skarżący zaprezentowali odmienne stanowisko w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.W przeważającej części zarzuty apelujących dotyczące naruszenia prawa procesowego  i wynikającej stąd wadliwości wyroku Sądu pierwszej instancji zostały uznane przez Sąd Okręgowy za zasadne. Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że wyrok Sądu Rejonowego należy uchylić  w całości z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. W konsekwencji Sąd Okręgowy nie rozważał zarzutów z zakresu prawa materialnego, jak również zarzutów, które koncentrowały się na kosztach procesu, albowiem na tym etapie postępowania byłoby to bezprzedmiotowe.
Na wstępie należy podkreślić, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku dał wyraz temu, że wydany wyrok jest błędny. Uzasadnienie Sądu dzieli się na dwie zasadnicze części – w pierwszej części sąd przedstawia ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne, jakie winny leżeć u podstaw prawidłowego orzeczenia, natomiast w drugiej części odnosi się do orzeczenia, które w sprawie faktycznie zapadło. Można mieć więc wątpliwości czy zrelacjonowane w uzasadnieniu ustalenia faktyczne w rzeczywistości były podstawą wydania wyroku przez Sąd Rejonowy czy też w chwili wyrokowania Sąd oparł się na błędnie ustalonym stanie faktycznym, o czym przekonał się sporządzając pisemne uzasadnienie na wniosek stron. Z pewnością treść wyroku nie koresponduje  z ustaleniami faktycznym przedstawionymi przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu, a przecież to przede wszystkim wyrok jest przedmiotem kontroli instancyjnej, zaś jego uzasadnienie służy umożliwieniu Sądowi odwoławczemu dokonania oceny rozumowania Sądu pierwszej instancji.
Przechodząc do zarzutów apelujących, Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności odniesie się do zarzutu naruszeniaart. 355 § 1 k.p.c.w zw. zart. 203 § 1 k.p.c.polegającego na tym, że Sąd pierwszej instancji zniósł służebność korzystania z instalacji kanalizacyjnej w stosunku do nieruchomości obciążonych, pomimo że w tym zakresie powództwo zostało skutecznie cofnięte,  a umorzył postępowanie w zakresie zniesienia służebności przeprowadzenia instalacji wodnej, podczas gdy żądanie zniesienia tej służebności (z zastrzeżeniem pozostawienia nadziałce nr (...)) zostało podtrzymane. Stanowisko stron nie było w tym zakresie sporne. Zresztą Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wskazał, że takie rozstrzygnięcie było wynikiem omyłki.
Nie ulega zatem wątpliwości, że Sąd Rejonowy naruszyłart. 355 § 1 k.p.c., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne.Przepis ten jest powiązany zart. 203 § 1 k.p.c., w myśl którego pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku.
Z uwagi na to, że Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie w zakresie przeprowadzenia przezdziałkę nr (...)instalacji wodnej, należy uznać, że nie dokonał merytorycznej oceny roszczenia powodów o zniesienie tej służebności. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w uzasadnieniu, że wystarczające byłoby dokonanie zamiany służebności w punktach 2. i 3. oraz 4. W ocenie Sądu odwoławczego całokształt wyroku dał asumpt do stwierdzenia, że w tym zakresie żądanie powodów nie zostało w ogóle rozpoznane. Wyrok Sądu pierwszej instancji nie wskazuje bowiem w stosunku do których nieruchomości zniesiona została służebność, a więc jednocześnie nie odzwierciedla tego, że obciążona służebnością w zakresie przeprowadzenia instalacji wodnej miała pozostaćdziałka o nr (...).
Wszyscy apelujący zgodnie wskazywali, że Sąd sformułował orzeczenie w taki sposób jak gdyby Sąd znosił służebności w stosunku do wszystkich nieruchomości obciążonych, to jest wszystkich nieruchomości, które powstały w wyniku podziałudziałki oznaczonej nr (...), dla której urządzonoKW (...)((...)), mimo że obciążona służebnościami – prawa dojazdu i prawa przeprowadzenia instalacji wodnej, miała pozostaćdziałka nr (...). Słusznie zwrócił uwagę skarżący(...) Sp. z o.o., że w ten sposób Sąd naruszyłart. 321 § 1 k.p.c., który stanowi, że Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie.
Kolejnym bardzo istotnym uchybieniem Sądu Rejonowego jest nieoznaczenie nieruchomości obciążonych służebnościami, które w zaskarżonym wyroku zostały zniesione. Zastrzeżenie Sądu, że pierwotnie opisana wksiędze wieczystej KW (...)((...))działka nr (...)uległa podziałowi, a dla jej części założone zostały inne księgi wieczyste,  w których wpisano przedmiotową służebność jest wadliwe i wymaga komentarza w odniesieniu do czterech różnych zagadnień.
Po pierwsze, Sąd nie uczynił zadość zasadzie aktualności orzeczenia sądowego, wyrażonej wart. 316 § 1 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Ze stanu faktycznego ustalonego  w sprawie wynika, że niewątpliwie w chwili wyrokowania nieruchomość, dla której urządzonoksięgę wieczystą nr (...)((...)) nie istniała w takim kształcie jak w chwili obciążenia jej służebnościami, ponieważ uległa podziałowi. Sąd zaniechał wskazania w wyroku nieruchomości obciążonych służebnościami w chwili zamknięcia rozprawy, przez co wyrok nie odnosił się do aktualnego stanu prawnego nieruchomości.
Po drugie, takie zbiorcze wskazanie, że zniesienie poszczególnych służebności dotyczy działek powstałych wskutek podziałudziałki nr (...)jest tym bardziej nieuprawnione, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wskazał, iż po podziale nieruchomości służebność gruntowa polegająca na prawie dojazdu odulicy (...)dodziałki nr (...)obciążała trzy nieruchomości, natomiast służebność gruntowa polegająca na prawie przeprowadzenia instalacji wodnej dodziałek o numerach (...)oraz korzystania z istniejącej instalacji kanalizacyjnej obciążała piętnaście nieruchomości. Zatem w przypadku różnych służebności, różne byłyby desygnaty jednego, ogólnego zastrzeżenia Sądu Rejonowego. Co więcej, jak już wcześniej wspomniano, zniesienie służebności nie miało dotyczyć wszystkich nieruchomości powstałych wskutek podziałudziałki o nr (...), ponieważ służebnością przeprowadzenia instalacji wodnej, służebnością korzystania z instalacji kanalizacyjnej oraz służebnością prawa dojazdu wciąż miała pozostać obciążona nieruchomość nr 134/53, która również powstała wskutek podziałudziałki nr (...).
Po trzecie, wymaga podkreślenia, że orzeczenie sądu znoszące służebność gruntową jako zmieniające istniejący stosunek prawny ma charakter orzeczenia konstytutywnego. W związku  z tym za podstawowy wymóg stawiany tego rodzaju orzeczeniu należy uznać konkretne, precyzyjne oznaczenie nieruchomości, których stan prawny ulega zmianie, w tym wskazanie istniejących numerów ksiąg wieczystych. Trzeba mieć na względzie, że nowy stan prawny powstały wskutek zniesienia służebności podlega ujawnieniu w księdze wieczystej poprzez wykreślenie wzmianki  o istnieniu służebności. Tymczasem wyrok Sądu Rejonowego z uwagi na jego nieuprawnioną skrótowość co do oznaczenia nieruchomości obciążonych nie mógłby stać się podstawą dokonania odpowiednich wpisów w księgach wieczystych. Za uzasadnione należało uznać zastrzeżenia apelujących powodów, że jak wynika z § 44 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym z dnia 15 lutego 2016 roku (Dz.U. 2016 poz. 312), wpisów treści praw, roszczeń i ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomością, a zatem m.in. dotyczących służebności, dokonuje się w dziale III księgi wieczystej nieruchomości obciążonej, zatem wskazanie w wyroku, że służebność została wpisana w dziale  I księgi wieczystej nieruchomości uprawnionej jest niewystarczające i uniemożliwia wykreślenie wpisów w księgach wieczystych nieruchomości obciążonych.
Po czwarte, na podstawie tak sformułowanego wyroku nie można stwierdzić czy Sąd pierwszej instancji zbadał stan prawny każdej z obciążonych nieruchomości, jak również czy zaistniały przesłanki do zniesienia służebności bez wynagrodzenia w stosunku do każdej z tych nieruchomości.
Na uwzględnienie zasługiwał również zarzut(...) Sp. z o.o.naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 328 § 2 k.p.c.Zgodnie z powołanym przepisem uzasadnienie powinno ono zawierać postawę faktyczną rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności  i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.W przedmiotowej sprawie uzasadnienie Sądu pierwszej instancji, w szczególności ustalony tam stan faktyczny, nie było adekwatne do wyroku, jaki rzeczywiście zapadł, lecz odnosiło się do wyroku jaki powinien był zapaść w ocenie Sądu dokonanejpost factum. Znamienne jest sformułowanie Sądu Rejonowego na 20. stronie uzasadnienia - „W tym miejscu odnieść się należy do treści wydanego przez Sąd wyroku”. Wynika z tego, że wcześniejsze rozważania tego wyroku nie dotyczą. W tej sytuacji nie jest jasne, czy w chwili wyrokowania ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd korespondowały z rozstrzygnięciami zawartymi w wyroku czy też już wtedy ustalenia faktyczne Sądu były takie, jak relacjonuje to Sąd w uzasadnieniu, natomiast przez pomyłkę sporządzono nieodpowiadający im wyrok. W konsekwencji Sąd Okręgowy nie jest w stanie dokonać oceny wywodu, który doprowadził Sąd pierwszej instancji do wydania orzeczenia. Należy więc stwierdzić, że uzasadnienie Sądu nie poddaje się kontroli instancyjnej.
W ocenie Sądu Okręgowego komentarza wymaga także ta okoliczność, że zarówno pozwani, jak i powodowie w apelacjach wskazaliP. W. (1)jako powoda w sprawie,  a pełnomocnik powodów oświadczył, że składa apelację również w jego imieniu. Wezwani do wyjaśnień apelujący poinformowali Sąd, że wymienienieP. W. (1)w apelacjach wynikało z faktu, iż widnieje on w komparycji wyroku Sądu Rejonowego jako powód. Z kolei Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w zarządzeniu z 11 maja 2017 roku stwierdził brak podstaw do sprostowania wyroku w trybieart. 350 k.p.c.poprzez wykreślenie w komparycji jako powodaP. W. (1), wskazując jednocześnie, że powód został tam umieszczony przez pomyłkę. Sąd Rejonowy podniósł, żeP. W. (1)nie wstąpił skutecznie do procesu w miejsce zbywcy rzeczy objętej sporem z uwagi na sprzeciw pozwanego, ale w ocenie Sądu wyrok dotyczy jego osoby. Zdaniem Sądu Okręgowego, stanowisko Sądu Rejonowego jest nielogiczne. Określony podmiot może wstąpić do procesu wyłącznie w trybie przewidzianym przezkodeks postępowania cywilnego, w innym wypadku nie powinien pojawiać się w komparycji wyroku jako powód albo pozwany. Dlatego też niezrozumiałe jest stanowisko Sądu, który odmawia sprostowania wyroku poprzez usunięcie z komparycji podmiotu, który nie wstąpił do procesu, argumentując to tym, że wyrok dotyczy jego osoby. Ponadto trzeba zauważyć, że w tym zakresie Sąd Rejonowy dokonał nieprawidłowego ustalenia faktycznego stwierdzając w uzasadnieniu, że do sprawy po stronie powodowej wstąpiłP. W. (1). Jak bowiem wynika z akt sprawy, w toku postępowania Sąd pierwszej instancji w trybieart. 192 pkt 3 k.p.c.zwrócił się do pozwanych o określenie czy wyrażają zgodę na wstąpienie do udziału w sprawie w charakterze powodaP. W. (1)w miejsce(...) Sp. z o.o., zaś pozwani w piśmie z 4 października 2016 roku nie wyrazili na to zgody.
Sąd Okręgowy podkreśla, że wymienione błędy proceduralne popełnione przez Sąd Rejonowy wywołały przekonanie, że istota sprawy nie została rozpoznana.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, że do nierozpoznania istoty sprawy,  o którym mowa wart. 386 § 4 k.p.c.dochodzi wtedy, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy sąd ten zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Sytuacja taka ma miejsce również wówczas, gdy sąd nie odnosi się do przedmiotu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2017 roku sygn. akt I PZ 4/17, Legalis nr 1629605, postanowienie Sądu Najwyższego z 17 maja 2017 roku sygn. akt V CZ 37/17, Legalis nr 1657981).
W niniejszej sprawie tego rodzaju rozstrzygnięcie było uzasadnione przede wszystkim dlatego, że wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi był nieadekwatny do żądań powodów i stanowisk procesowych pozwanych, niejasny, nie zawierał oznaczenia obciążonych nieruchomości, co do których służebności zniesiono, a także nie korespondował z treścią uzasadnienia, przez co nie można w sposób nie budzący wątpliwości stwierdzić, jakich ustaleń faktycznych dokonał Sąd Rejonowy i ocenić toku jego rozumowania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy, uwzględniając powyżej poczynione rozważania oraz treść rozstrzygnięcia Sądu Odwoławczego, przy zachowaniu wymogów przepisówkodeksu postępowania cywilnegoi przepisów prawa materialnego, dokona ponownej oceny zgromadzonego w toku postępowania materiału procesowego znajdującego się już w aktach sprawy. W razie konieczności uzupełnienia materiału dowodowego, Sąd Rejonowy udzieli stronom stosownego terminu do zgłoszenia wniosków dowodowych, bacząc przy tym by wszelkie dowody przeprowadzone zostały zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnego. Po dokonaniu powyższego, Sąd Rejonowy ponownie rozważy zasadność powództwa oraz rozstrzygnie  w przedmiocie kosztów procesu, w tym kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę ponownie, winien ustalić ilość oraz treść służebności obciążających poszczególne nieruchomości. Przy czym podkreślić należy, że nieruchomości te należy konkretnie oznaczyć, także w orzeczeniu kończącym postępowanie  w sprawie. Dopiero dokonanie tych ustaleń pozwoli rozważyć jakie służebności podlegały zniesieniu i w stosunku do których nieruchomości, a także odnieść się do żądania zniesienia owych służebności bez wynagrodzenia. Rolą sądu będzie również właściwe ustosunkowanie się do zdarzeń procesowych i stanowisk stron, tak by sprawa została rozpoznana w granicach powództwa,  a postępowanie zostało umorzone w tej części, w której powództwo zostało skutecznie cofnięte.  Z pewnością uwagi będzie wymagało wyjaśnienie jakie podmioty i w jakim charakterze biorą udział w postępowaniu. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę na fakt, że(...) Sp. z o.o.z siedzibą wB.zgłosił interwencję uboczną po stronie powodowej.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego (art. 108  § 2 k.p.c.).