Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 455/16
Data wyroku: 2017-03-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Mrozik – Sztykiel, Dorota Tyrała, Grzegorz Salamon
Słowa kluczowe: Swobodna ocena dowodów, Przestępstwo przeciwko życiu
Podstawa prawna: art.158§3 kk, art. 7 kpk

Sygn. akt II AKa 455/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 marca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Maria Mrozik – Sztykiel
Sędziowie: SA – Grzegorz Salamon
SA  – Dorota Tyrała (spr.)
Protokolant: st. sekr. sąd. – Marzena Brzozowska
przy udziale prokuratora Jacka Pergałowskiego
po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r.
sprawy:
M. K. (1)
urodz. (...)wB.,
synaR.iH. z d. H.
oskarżonego zart. 158§3 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt XII K 111/16

I
uchyla wyrok w zaskarżonej części i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

II
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz r. pr.M. K. (2)Radcy Prawnego wW.kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych – zawierającą 23 % VAT- z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemuM. K. (1)w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

1
D. K.został oskarżony o to, że:

w dniu 31 stycznia 2016 r. wW., wspólnie i w porozumieniu zM. K. (1)oraz inną nieustaloną osobą, używając m.in. nogi od taboretu, dokonał pobiciaP. R. (1), powodując u niego obrażenia całego ciała, w tym obrażenia w obrębie głowy w postaci m.in. wieloodłamowego złamania w obrębie łuski kości skroniowej lewej z wgłobieniem odłamów kostnych i z niewielkim rozerwaniem opony twardej, stłuczenia mózgu w lewej okolicy skroniowej i obrzęku mózgu, wieloodłamowego złamania kości nosa oraz złamania łuku jarzmowego lewego, jak też obrażenia kończyny górnej lewej, w postaci w szczególności zmiażdżenia i odwarstwienia tkanki podskórnej z wytworzeniem kieszeni wypełnionej krwią w obrębie przedramienia lewego i złamania lewej kości łokciowej, co doprowadziło do wstrząsu urazowo – krwotocznego z zatorowością tłuszczową płuc, skutkujących zgonem, przy czym czynu tego dopuścił się przed upływem 5 lat od odbycia kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności za podobne przestępstwo umyślne,
tj. o czyn zart. 158§3 k.k.w zw. zart. 64§1 k.k.

2
M. K. (1)został oskarżony o to, że:

w dniu 31 stycznia 2016 r. wW., wspólnie i w porozumieniu zD. K.oraz inną nieustaloną osobą, używając m.in. nogi od taboretu, dokonał pobiciaP. R. (1), powodując u niego liczne obrażenia całego ciała, w tym obrażenia w obrębie głowy w postaci m.in. wieloodłamowego złamania w obrębie łuski kości skroniowej lewej z wgłobieniem odłamów kostnych i z niewielkim rozerwaniem opony twardej, stłuczenia mózgu w lewej okolicy skroniowej i obrzęku mózgu, wieloodłamowego złamania kości nosa oraz złamania łuku jarzmowego lewego, jak też obrażenia kończyny górnej lewej, w postaci w szczególności zmiażdżenia i odwarstwienia tkanki podskórnej z wytworzeniem kieszeni wypełnionej krwią w obrębie przedramienia lewego i złamania lewej kości łokciowej, co doprowadziło do wstrząsu urazowo – krwotocznego z zatorowością tłuszczową płuc, skutkujących zgonem,
tj. o czyn zart. 158§3 k.k.
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2016 roku w sprawie sygn. akt XII K 111/16:

I
oskarżonegoD. K.uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawieart. 158§3 k.k.w zw. zart. 64§1 k.k.skazał go i wymierzył mu karę 8 (ośmiu) lat pozbawienia wolności;

II
oskarżonegoM. K. (1)uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu czynu w punkcie I aktu oskarżenia, zaś kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa;

III
na podstawieart. 44§2 k.k.orzekł przepadek dowodów rzeczowych zarejestrowanych w wykazie dowodów rzeczowych nr Drz(...)pod poz. 1-13 oraz 1-2 przez zniszczenie, zaś dowody rzeczowe zarejestrowane w wykazie dowodów rzeczowych nr Drz(...)podpoz. 14-15na podstawieart. 230§2 k.p.k.zwrócił oskarżonemuD. K.;

IV
na podstawieart. 63§1 k.k.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemuD. K.okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 12 lutego 2016 r. godz. 11:50 do dnia 23 marca 2016 r. godz. 11:50;

V
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw.R. R. (2)oraz na rzecz Kancelarii Radcy PrawnegoM. K. (3)kwoty po 1680 złotych plus 23§ VAT tytułem zwrotu kosztów obrony z urzędu odpowiednio oskarżonychD. K.orazM. K. (4)przed Sądem Okręgowym;

VI
zwolnił oskarżonegoD. K.od ponoszenia opłat i kosztów postępowania, które przejął na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od tego wyroku wniósł prokurator.
Zaskarżając wyrok w zakresie uniewinnienia oskarżonegoM. K. (1)od zarzucanego mu czynu na niekorzyść oskarżonego na podstawieart. 438 pkt 2 i 3 k.p.k.wyrokowi zarzucił mające zasadniczy wpływ na jego treść: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia oraz obrazę przepisów postępowania karnego w postaciart. 7 k.p.k.iart. 366§1 k.p.k., tj. dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, polegającą w szczególności na niezasadnym uznaniu, jakoby od spontanicznych, co do zasady szczerych wyjaśnień z postępowania przygotowawczego bardziej wiarygodne były wyjaśnienia oskarżonych złożone na rozprawie głównej, po przemyśleniu oraz przygotowaniu określonej, zgodnej z etyką środowiskową wersji, jak też w sytuacji powzięcia wątpliwości co do czasu i sposobu dokonania śmiertelnego pobiciaP. R. (1), zaniechanie wyjaśnienia ww. istotnych okoliczności sprawy, poprzez dopuszczenie dowodów z uzupełniających opinii sądowo medycznych lekarza obecnego na miejscu zdarzenia oraz biegłego przeprowadzającego sekcję zwłok pokrzywdzonego.
W konkluzji prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oskarżonegoM. K. (1)oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Obrońca oskarżonegoM. K. (1)w pisemnej odpowiedzi na apelację prokuratora wniósł o nieuwzględnienie apelacji prokuratora i utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie sygn. akt XII K 111/16 w zaskarżonym zakresie (vide k. 917-919).
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja prokuratora jest zasadna, w konsekwencji czego zaszła konieczność uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Apelacja prokuratora została oparta na zarzutach obrazy przepisów prawa procesowego, które regulują zasady gromadzenia i oceny dowodów oraz wniosków wyprowadzonych na ich podstawie przez Sąd orzekający – czyli dokonanych z naruszeniemart. 366§1 k.p.k.orazart. 7 k.p.k.– co w efekcie doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku mającego wpływ na jego treść.
Dokonując – w ramach zarzutów apelacji – kontroli instancyjnej materiału dowodowego sprawy zaprezentowanej w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, jak i poczynionych w jej następstwie ustaleń faktycznych, Sąd Apelacyjny podzielił zarzuty skarżącego, iż sposób wnioskowania Sądu pierwszej instancji a w szczególności okoliczności, które u podstaw tej oceny legły czynią skarżone rozstrzygnięcie wadliwym. Analiza materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy daje podstawę do stwierdzenia, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji co do przebiegu zajścia, w wyniku którego doszło do pobicia ze skutkiem śmiertelnym pokrzywdzonegoP. R. (1)nie mogą zostać uznane za prawidłowe, bowiem zostały oparte na dowodach wewnętrznie i wzajemnie sprzecznych, bez poddania ich ocenie w oparciu o zasady określone wart. 7 k.p.k.Podkreślenia już na tym etapie wymaga, że uchybienia powyższe mają charakter rażący.
Stanowczego zaakcentowania wymaga – co wielokrotnie i jednoznacznie podkreśla orzecznictwo sądowe – że przekonanie Sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną „swobodnej oceny dowodów” tylko wtedy, gdy Sąd ten rozważył, we wzajemnym ze sobą powiązaniu ze sobą, wynikające z każdego z zebranych w sprawie dowodów okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o winie oskarżonego (postanowienie SN z 24.01.2007 r., II KK 273/06, OSNwSK 2007/1/2008). Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności tej oceny. Ocena ta musi uwzględniać kryteria logiki, wiedzy, doświadczenia życiowego, podlega ona kontroli odwoławczej, w związku z czym sąd w uzasadnieniu orzeczenia musi szczegółowo wyjaśnić przyczyny zajętego stanowiska. Ustalenia faktyczne wyroku zatem tylko wtedy nie obrażająart. 7 k.p.k., gdy poczynione zostały na podstawie wszechstronnej analizy przeprowadzonych dowodów, których ocena nie wykazuje błędów natury faktycznej, ani logicznej.
Równocześnie obowiązek nałożony na przewodniczącego rozprawy w ramachart. 366 § 1 k.p.k.obejmuje wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, ocenianych przez pryzmat realizacji zasady prawdy materialnej, a więc poprzez ocenę dokonanych ustaleń faktycznych. Innymi słowy , należy odpowiedzieć na pytanie, czy niewyjaśnienie danej okoliczności mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne i czy gdyby ją wyjaśniono, to te ustalenia mogłyby być inne.
Odnosząc się do realiów sprawy Sąd Apelacyjny zauważa, że z treści uzasadnienia wyroku wynika, że ustalenia faktyczne co do przebiegu inkryminowanego zajścia Sąd Okręgowy poczynił w oparciu przede wszystkim o wyjaśnienia oskarżonychD. K.orazM. K. (1). Jednakże z analizy akt sprawy wynika, że powyższe dowody nie są konsekwentne, a także wykazują sprzeczności wewnętrzne.
Sąd Okręgowy nie dokonał oceny wyżej wymienionych wyjaśnień i poprzestał na ich streszczeniu. Tymczasem wyjaśnienia oskarżonych uległy zasadniczej zmianie na etapie postępowania sądowego w stosunku do tych jakie zostały złożone na etapie postępowania przygotowawczego. Słusznie zatem zauważa skarżący prokurator, że dowody niniejsze winny zostać poddane szczególnie wnikliwej analizie. Trafnie podniósł prokurator, że zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi przez współoskarżonegoD. K.w zdarzeniu brał aktywny udział(...), tj.M. K. (1). Również wyjaśnienia oskarżonegoM. K. (1)z etapu postępowania przygotowawczego wskazują, że był on obecny na działce podczas pobicia pokrzywdzonego i brał w tym zajściu aktywny udział. W tym stanie rzeczy rację ma skarżący prokurator, że oparcie rozstrzygnięcia Sądu I instancji na odmiennych wyjaśnieniach złożonych przez oskarżonych na etapie postępowania sądowego, iż do śmiertelnego w skutkach pobicia pokrzywdzonegoP. R. (1)doszło wówczas, gdy oskarżonyM. K. (1)już opuścił działkę, na której doszło do tego zdarzenia jest dowolne. Oparte bowiem ono zostało wyłącznie na wyjaśnieniu współoskarżonegoD. K.złożonego na rozprawie głównej, iż oskarżonyM. K. (1)nie brał udziału w zdarzeniu.
Podkreślenia przy tym wymaga, że poza ocenami Sądu Okręgowego pozostała kwestia w jakim zakresie wyjaśnienia oskarżonych złożone na etapie postępowania przygotowawczego są ze sobą zgodne w szczegółach dotyczących przebiegu zajścia – w tym co do ciosów zadawanych pokrzywdzonemu z użyciem m.in. nóg od połamanego stołka.
Trafnie również podniósł prokurator, że oskarżonyM. K. (1)w toku całego postępowania nie przedstawiał jednolitej wersji co do swego udziału w zdarzeniu. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że nie może podlegać akceptacji Sądu odwoławczego sytuacja, w której Sąd meriti dostrzegając treść wyjaśnień oskarżonegoM. K. (1)z etapu postępowania przygotowawczego przyznającego się do popełnienia zarzucanego mu czynu - poprzestał wyłącznie na akceptacji stanowiska tego oskarżonego zajętego w wyjaśnieniach złożonych na rozprawie, że nie brał udziału w zdarzeniu, którego wynikiem była śmierćP. R. (2)(vide uzasadnienie strona 9).
W tym stanie rzeczy wskazać należy, że skoro Sąd Okręgowy nie dokonał analizy i oceny wymienionych wyżej dowodów, kluczowych wszak dla czynienia ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa oskarżonegoM. K. (1)co do zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu zart. 158§3 k.k.– w szczególności nie wskazał, które z relacji uznał za wiarygodne, a którym odmówił wiary i z jakich powodów to w konsekwencji dokonał dowolnych ustaleń faktycznych.
Niewątpliwie również ma rację prokurator podnosząc, że doszło do obrazyart. 366§1 k.p.k.Stosownie do treści tego przepisu przewodniczący składu orzekającego (w tym wypadku Sąd orzekający jednoosobowo) powinien baczyć, aby wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a do takich niewątpliwie należy poczynienie ustaleń co do czasu i sposobu dokonania śmiertelnego pobiciaP. R. (1). Prawidłowo skarżący zwrócił uwagę, że zarówno z wyjaśnień oskarżonegoD. K., jak i wyjaśnieńM. K. (1)wynika dwuetapowość zajścia związanego z pobiciem pokrzywdzonego. Obowiązkiem Sądu meriti było dołożenie starań do poczynienia stanowczych ustaleń co do czasu i przebiegu tychże dwóch etapów zajścia – w szczególności należało ustalić w jakim odstępie czasowym od spowodowania obrażeń doszło do zgonu pokrzywdzonego – i to nie w oparciu o godziny podawane przez uczestników tego zdarzenia, ale przede wszystkim poprzez analizę szczegółów związanych z chronologią wypadków. Jest bowiem bezsporne, iż na podawane przez nich wskazania co do dat i godzin miał wpływ stan ich upojenia alkoholowego, co powoduje z kolei niezaprzeczalne trudności w czynieniu ustaleń w sprawie - w szczególności co do konkretnych godzin. Również temu zadaniu Sąd Okręgowy nie sprostał. Trafnie przy tym zarzucił prokurator, że Sąd meriti nie poczynił żadnych ustaleń co do czasu w jakim pokrzywdzony doznał obrażeń a w konsekwencji czy istotnie w tym czasieM. K. (1)przebywał już poza działką, w centrumW.. Niewątpliwie również rację należy przyznać skarżącemu, że wyjaśnieniu powyższych niewątpliwie trudnych do odtworzenia okoliczności na podstawie wyłącznie wyjaśnień oskarżonych – niezbędnym było uzyskanie uzupełniających opinii sądowo medycznych lekarza obecnego na miejscu zdarzenia oraz biegłego przeprowadzającego sekcję zwłok pokrzywdzonego. Dodatkowo wskazać należy, że dotychczasowe dowody zgromadzone w sprawie zostały ocenione przez Sąd meriti w sposób całkowicie dowolny i wbrew ich treści. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika bowiem, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy dokonana przez Sąd Okręgowy co do czasu zgonu pokrzywdzonego jest błędna. Zwrócić w tym zakresie należy uwagę, że Sąd Okręgowy dysponując protokołem oględzin zwłok (k.5-7) z dnia 1.02.2016 r. z godz. 0.15 i zawartym w nim wskazaniem, że do zgonu doszło co najmniej na ok. 10-12 godzin przed oceną znamion, a także opiniami sądowo lekarskimi dotyczącymi zgonuP. R. (1)(vide k. 288-296, 348-350) – równocześnie ustalił, że zgon pokrzywdzonego miał miejsce w dniu 31 stycznia 2016 r.w godzinach wieczornych. Powyższe ustalenie nie może zostać zaakceptowane bowiem jest sprzeczne z prostym wyliczeniem matematycznym.
Mając na uwadze stwierdzone uchybienia Sąd Apelacyjny uchylił wyrok w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Równocześnie Sąd Apelacyjny dostrzega nieprawidłowość w redakcji czynu przypisanego w wyroku oskarżonemuD. K.– bowiem został on uznany za winnego popełnienia czynu m.in. „wspólnie i w porozumieniu zM. K. (1)” w sytuacji równoczesnego uniewinnienia oskarżonegoM. K. (1)od jego popełnienia. Niemniej stwierdzić należy, że powyższe uchybienie nie skutkuje oceną, że zaistniały przesłanki zart. 439 k.p.k.ewentualnie zart. 435 k.p.k., a zatem wobec braku zaskarżenia tego orzeczenia wobecD. K.ingerencja w treść zapadłego prawomocnego rozstrzygnięcia nie jest możliwa. Niewątpliwie kwestia powyższa nabierze znaczenia w przypadku ewentualnego prawomocnego uniewinnienia oskarżonegoM. K. (1)i ewentualna korekta będzie możliwa poprzez wywołanie trybu kasatoryjnego.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, Sąd I instancji przeprowadzając postępowanie dowodowe winien dążyć do wyjaśnienia i usunięcia w sprawie rozbieżności w materiale dowodowym oraz ustalenia ich przyczyny. Wszystkie zgromadzone dowody należy poddać wnikliwej ocenie zgodnie z zasadami wynikającymi z treściart. 7 k.p.k., zwracając szczególną uwagę na okoliczności dotychczas pomijane, co pozwoli na wydanie słusznego rozstrzygnięcia. W oparciu o bezbłędne ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokona winy oskarżonego, a w zależności od niej także ewentualnego rodzaju i wymiaru kary.
Wszelkie rozważania Sądu I instancji winny być należycie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku w sposób umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia.