Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 554/16
Data wyroku: 2017-02-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Daniel Mychliński
Słowa kluczowe: Dziedziczenie gospodarstw rolnych
Podstawa prawna: art. 1059 kc
Teza: Kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego posiada również ta osoba, która urodzona i wychowana w rodzinnym gospodarstwie rolnym, wykonując w nim przez wiele lat prace przy produkcji rolnej i w obejściu gospodarskim, nabyła umiejętności praktyczne potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Sygn. akt I Ns 554/16

POSTANOWIENIE
Dnia 24 lutego 2017 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący – SSR Daniel Mychliński
Protokolant – Olga Olech
po rozpoznaniu na rozprawie
w dniu 24 lutego 2017 r. w Ciechanowie
sprawy z wnioskuD. L.
z udziałemW. S.iM. K.
o uzupełnienie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku poE. K. (1)
postanawia:

1
uzupełnić postanowienie Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 1 października 1991 r. (sygn. akt I Ns 366/91) i stwierdzić, że wchodzący w skład spadku poE. K. (1), zmarłej dnia 6 lipca 1983 r. wC., ostatnio stale zamieszkałej wC., udział w gospodarstwie rolnym położonym wC.iN., na podstawie ustawy nabyli: mążT. K.oraz dzieciD. L.,W. S.iM. K.po ¼ (jednej czwartej) części każde z nich;

2
pozostawić wnioskodawczynię i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 554/16

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniD. L.wystąpiła w dniu 9 grudnia 2016 r. do Sądu Rejonowego w Ciechanowie z wnioskiem o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłejE. K. (1), poprzez ustalenie, że w skład spadku wchodziło gospodarstwo rolne i ustalenie dziedziczenia co do tego gospodarstwa rolnego. Wskazała, że uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego posiadał mąż spadkodawczyniT. K.oraz wnioskodawczyni.
Uczestnik postępowaniaM. K.nie zgadzał się z tym wnioskiem. Wniósł, aby gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku odziedziczyła uczestniczka postępowaniaW. S..
Uczestniczka postępowaniaW. S.wniosła, aby gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku nabyła ona i wnioskodawczyni.
Sąd ustalił, co następuje:
E. K. (2) z domu C., córkaA.iG., zmarła 6 lipca 1983 r. wC., a ostatnio na stałe zamieszkiwała wC.-N.. Spadek po zmarłejE. K. (1)na mocy ustawy nabyli: mążT. K.oraz dzieciD. L.,W. S.iM. K.po 1/4 części każde z nich. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zawierało orzeczenia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.
dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 1 października 1991 r.

k. 20 akt sprawy I Ns 366/91

W skład spadku poE. K. (1)wchodził udział w gospodarstwie rolnym położonym wC.i wN., o powierzchni ponad 1 hektar. Gospodarstwo to stanowiło majątek wspólnyE.iT.małżonkówK..
bezsporne
T. K.(mążE. K. (1)) zmarł 15 grudnia 1998 r. wC., a ostatnio na stałe zamieszkiwał wN.. Spadek po nim nabyły jego dzieci:D. L.,W. S.iM. K.po 1/3 części każde z nich.
dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 24 lutego 1999 r.

k. 11 akt sprawy I Ns 28/99

W chwili śmierciE. K. (1)w gospodarstwie rolnym należącym do niej i jej męża, pracował jej mążT. K.oraz córkiD. L.iE. S.. Wcześniej, gdy wszyscy jeszcze mieszkali razem, wszystkie dzieci pomagały rodzicom w prowadzeniu tego gospodarstwa rolnego. Córki pracowały przy wykopkach, żniwach i sianokosach. Pomagały przy hodowli zwierząt. Syn spadkodawczyniM. K.opuścił dom rodzinny przed śmiercią swej matki i zamieszkał wraz z żoną wR.. Po opuszczeniu domu rodzinnego sporadycznie przyjeżdżał do rodziców i pomagał im w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. W 1980 r. rozpoczął pracę w Spółdzielni Kółek Rolniczych. W 1982 r. znalazł zatrudnienie w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wR., gdzie pracował przez 15 lat. Na początku wykonywał obowiązki przy trzodzie chlewnej. Potem pracował jako traktorzysta i obrabiał pola uprawne Spółdzielni.
dowód: zeznania stron

k. 30-32 (00:12:05 – 00:33:13)

Powyższy stan faktyczny, ustalono w oparciu o powołane wyżej dowody. Porządek dziedziczenia poE. K. (1)iT. K.Sąd ustalił na podstawie prawomocnych postanowień ze spraw spadkowych po tych osobach.
Okoliczność, że małżonkowieE.iT. K.byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wC.i wN.była niesporna. Wszyscy uczestnicy postępowania powyższą okoliczność przyznali, a nadto zostało to uprawdopodobnione kopiami wypisów z rejestru gruntów i kopią postanowienia ze sprawy I Ns 344/84.
O tym, że mąż i córki spadkodawczyni pracowali w spadkowym gospodarstwie rolnym w chwili śmierciE. K. (1), aM. K.pracował wówczas w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wR., wynika ze zgodnych zeznań stron. Strony zgodnie też zeznały, że wszystkie dzieci pracowały w rodzinnym gospodarstwie rolnym i pomagały rodzicom.
Sąd zważył, co następuje.
WnioskodawczyniD. L.wniosła o uregulowanie dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku poE. K. (1).
Podstawą prawną przedmiotowego wniosku jestart. 677 § 3 KPC(w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poE. K. (1)), zgodnie z którym, jeżeli w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie orzeczono o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego, sąd wyda w tym przedmiocie postanowienie uzupełniające, stosując odpowiednio przepisy niniejszego rozdziału.
Co prawda przepis ten został uchylony, ale nie może budzić wątpliwości, że znajduje zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życieustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw, która uchyliła tenże przepis. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 1 tejże ustawy, jej przepisów nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem 1 lipca 1984 r., natomiast zgodnie z treścią art. 6 ust. 2 tej samej ustawy, do spadku otwartego przed dniem 14 lutego 2001 r., przepisy, o których mowa w art. 3 pkt 8 i 9 niniejszej ustawy (tj. w szczególnościart. 677 § 3 KPC), stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Wskazać w tym miejscu należy jeszcze, że w zakresie dotyczącym uzupełnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w trybieart. 677 § 3 KPCbrak jest podstaw do stosowania ograniczeń czasowych do wystąpienia z wnioskiem o uzupełnienie postanowienia spadkowego (analogicznych do określonych wart. 679 § 1 KPC), gdyż instytucja zart. 677 § 3 KPCjest instytucją odrębną od instytucji przewidzianej wart. 679 § 1 KPC, a przy tym w przepisach prawa nie przewidziano dla jej zastosowania żadnych ograniczeń czasowych, nawet wobec osób będących uczestnikami poprzedniego postępowania spadkowego.
Sąd zbadał zatem, czy rzeczywiście w skład spadku poE. K. (1)wchodziło gospodarstwo rolne, a następnie kto dziedziczy to gospodarstwo rolne.
Analizując przedmiotową sprawę należało stwierdzić, że rzeczywiście w skład spadku poE. K. (1)wchodziło gospodarstwo rolne, a precyzyjnie rzecz ujmując udział w gospodarstwie rolnym, albowiem gospodarstwo to wchodziło w skład majątku wspólnego jej i mężaT. K.. Bezspornym jest też, iż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poE. K. (1), wydane przez Sąd Rejonowy w Ciechanowie w dniu 1 października 1991 r. w sprawie I Ns 366/91, nie zawierało rozstrzygnięcia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego.
W tej sytuacji należało uwzględnić wniosek o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poE. K. (1), a Sąd zobowiązany był ustalić krąg osób, mogących dziedziczyć to gospodarstwo rolne.
Zgodnie zart. 926 § 1 KC, powołanie do spadku (w tym także powołanie do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego) wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku – stosownie do§ 2tego artykułu – następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.
ZmarłaE. K. (1)nie sporządziła testamentu. Dlatego też w niniejszej sprawie kwestię dziedziczenia gospodarstwa rolnego regulujeustawa – Kodeks cywilny.
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego określają przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych. Dokonując analizy dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku należy mieć na uwadze przepisy obowiązujące w chwili otwarcia spadku, tj. w dacie śmierci spadkodawczyni. Sąd ocenił zatem zdolność do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do zmarłejE. K. (1), według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej śmierci, tj. w dniu 6 lipca 1983 r.
W niniejszej sprawie, istotne znaczenie ma zatem treśćart. 1059 KC, określonaustawą o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26 marca 1982 r.(Dz. U. Nr 11, poz. 81), obowiązującą od dnia 6 kwietnia 1982 r. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem tego przepisu, spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1
odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności albo

2
są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

3
są trwale niezdolne do pracy.

Z kolei obowiązujący wówczasart. 160 § 1 KC, określał warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności. Przepis ten stanowił, że przeniesienie na rzecz osoby fizycznej własności nieruchomości rolnej lub jej części jest możliwe jeżeli nabywca stale pracuje w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Spadkobiercami zmarłejE. K. (1)na mocy ustawy byli: mążT. K.oraz dzieciD. L.,W. S.iM. K.po 1/4 części każde z nich. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, wskazuje jednoznacznie, iż wszyscy spadkobiercy posiadali również uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku.
Wszyscy bowiem stale pracowali w gospodarstwach rolnych bezpośrednio przy produkcji rolnej. MążT. K.oraz córkiD. L.iW. S.pracowali w tym rodzinnym gospodarstwie rolnym. NatomiastM. K.pracował w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną wR., gdzie wykonywał obowiązki przy hodowli trzody chlewnej i jako traktorzysta, co niewątpliwie wypełnia definicję „pracy w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej”.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że wszyscy ci spadkobiercy mają kwalifikację do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Należy bowiem podzielić ten pogląd wyrażany w doktrynie i orzecznictwie sądowym, że spadkobierca urodzony i wychowany w rodzinnym gospodarstwie rolnym, wykonujący w nim przez wiele lat wraz z pozostałymi członkami rodziny prace przy produkcji rolnej i w obejściu gospodarskim, ma umiejętności praktyczne potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego, a zatem ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W stosunku do nich spełniona jest więc przesłanka określona w ówczesnymart. 1059 pkt 1 KC.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uzupełnił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poE. K. (1)i stwierdził, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym wC.i wN.na podstawie ustawy nabyli: mążT. K.oraz dzieciD. L.,W. S.iM. K.po 1/4 części, a więc tak jak w przypadku dziedziczenia na zasadach ogólnych.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu oart. 520 § 1 KPC, uznając iż koszty poniesione przez wnioskodawczynię i uczestników postępowania, zostały poniesione w związku z ich udziałem w sprawie, a orzeczenie zapadłe w tej sprawie uwzględnia w równym stopniu interes wnioskodawczyni, jak i uczestników postępowania.
Biorąc powyższe na uwadze należało orzec, jak w postanowieniu.