Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 1471/16
Data wyroku: 2017-10-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odwołanie darowizny
Podstawa prawna: art. 898 § 1 kc

Sygn. akt. II C 1471/16

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym w dniu 8 grudnia 2016 roku, sprecyzowanym następnie pismem z dnia 29 marca 2017 roku, powódJ. P.wniósł o zobowiązanie pozwanego –W. P.do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powoda udziału w wielkości ½ w prawie własności nieruchomości stanowiącej odrębny lokal, położony wŁ.przyulicy (...)oznaczony numerem 34, wraz z odpowiednią częścią udziału w nieruchomości wspólnej i częściach budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokalu o wartości 5245/1411951, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, prowadziksięgę wieczystą o nr (...).  Powód podał, iż przyczyną odwołania darowizny było wyrzucenie powoda z domu przez pozwanego, odmowa opieki i pomocy oraz niszczenie przez pozwanego rzeczy należących do powoda.(pozew, k. 2-7, pismo procesowe powoda z 29.03.2017 r., k. 75)
W odpowiedzi na pozew,W. P.wniósł o oddalenie powództwa.(odpowiedź na pozew, k. 42-44, pismo procesowe pozwanego, k. 106)
Sąd ustal ił następujący stan faktyczny,
PowódJ. P., jest ojcem pozwanegoW. P.. (okoliczność bezsporna)
Umową darowizny z dnia 10 marca 2014 roku powódJ. P.oraz jego żonaI. P. (1), darowali swojemu synowi –W. P.lokal mieszkalny nr (...), stanowiący odrębną nieruchomość o łącznej powierzchni użytkowej 52,45 m2znajdujący się na drugiej kondygnacji w budynku mieszkalnym wielomieszkaniowym, wzniesionym na nieruchomości położnej wŁ., przyulicy (...), dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), wraz z udziałem w wielkości 5245/141951 w częściach budynku i innych urządzeniach, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli lokali oraz takim samym udziałem we współwłasności działki gruntu, na którym jest posadowiony w/w budynek.
W akcie, obdarowany ustanowił na rzecz darczyńców nieodpłatną, dożywotnią, osobistą służebność mieszkania polegającą na prawie zamieszkiwania przez nich wspólnie z obdarowanym w całym powyższym lokalu mieszkalnym, w tym prawie do współkorzystania ze wszystkich pomieszczeń i instalacji znajdujących się w lokalu. Przyjmując darowiznę, obdarowany zobowiązał się nadto otoczyć darczyńców pełną opieką oraz świadczyć im wszelką pomoc, transport i pielęgnowanie w potrzebie.(umowa darowizny, k. 8-10)
Pozwany zamieszkiwał w darowanym mieszkaniu wspólnie z rodzicami. Początkowo wzajemne stosunki układały się poprawnie. Strony spędzały razem święta, uczestniczyły w imprezach rodzinnych.(zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k. 156; zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:31:03, k. 154; zeznania świadkaI. M., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:37:16, k.154v )
W połowie 2014 roku,J. P.zgłosił na Policję doniesienie o możliwości popełnienia na jego szkodę przestępstwa kradzieży z włamaniem oraz przestępstwa przywłaszczenia mienia. O popełnienie zarzucanych czynów – powód oskarżał kuzynaD. D. (1). W toku postępowania sprawdzającego, Pozwany zaprzeczył okolicznościom wskazanym przez  ojca, oświadczył, iż nie chce wypowiadać się w kwestii czynionych przezeń zarzutów. Z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia w/w przestępstw KPP wZ.odmówiła wszczęcia dochodzenia w w/w sprawach. Powód miał żal do syna, za zaprezentowaną postawę.
    (postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia, k. 33 załączonych akt DOA-SO-II.5343.5.439.2016; zeznania świadkaI. P., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:05:27, k.153v; zeznania powoda, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:01:13, k. 155v )

Do znacznego pogorszenia wzajemnych relacji doszło po powrocie powoda z sanatorium, na początku grudnia 2015 roku.  Powód, po kilku tygodniach pobytu w domu, wyprowadził się od żony i syna, nie informując rodziny o nowym miejscu zamieszkania oraz oświadczając, że zmienia swoje życie.  Pozwany za pośrednictwem znajomych oraz kolegów ojca usiłował nawiązać kontakt z powodem.J. P.poinformował wówczas syna, iż nie życzy sobie zainteresowania jego osobą.(zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k. 156; zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:31:03, k. 154; zeznania świadkaI. M., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:37:16, k.154v )
We wcześniejszych latach zdarzało się, że powód wyjeżdżał na kilka dni w odwiedziny do znajomych i nie nocował w domu,  wówczas jednak informował rodzinę o tym, gdzie aktualnie przebywa.(zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:22:19, k.154; zeznania świadkaI. M., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:46:53, k. 154v)
MałżonkowieP.posiadali w okolicachZ.(w miejscowościW.) działkę, na której bywali od wczesnej wiosny do późnej jesieni. W dniu 15 marca 2016 roku, miał  miejsce incydent z udziałem stron. GdyI. P. (1)odkryła, że mąż przebywa na działce w towarzystwie nowej partnerki, pomiędzy małżonkami doszło do kłótni, a następnie rękoczynów. Obecny na miejscu pozwany stanął wówczas w obronie matki. Po zdarzeniu z 15 marca 2016 roku,I. P. (1)zaczęła bać się swojego męża.(zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:12:25, k. 153v; 00:22:19, k.154; zeznania świadkaI. M., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:42:06, k.154v; zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k.155v)
Pismem datowanym na dzień 5 kwietnia 2016 roku, powód złożył pozwanemu oświadczenie o odwołaniu poczynionej na jego rzecz darowizny.Oświadczenie to zostało nadane listem poleconym na adres pozwanego, w dniu 7 kwietnia 2016 roku. Powód zarzucił synowi m.in. to, że miał odmówić mu pomocy i opieki,  traktuje go jak przedmiot (pokój w mieszkaniu przyul. (...), dotychczas zajmowany przez powoda, zajęła bowiem jego żona) oraz współdziała wraz z kuzynemD. D. (2)w dokonywaniu kradzieży i dewastacji mienia powoda. (oświadczenie o odwołaniu darowizny, k. 11, 13, potwierdzenie nadania, k.12)
W dniu 11 kwietnia 2016 roku, powód pojawił się w mieszkaniu przyul. (...), z zamiarem spakowania swoich rzeczy. W obawie o własne bezpieczeństwoI. P. (1)odmówiła wpuszenia powoda do środka, oświadczyła, iż będzie to możliwe jedynie pod obecność pozwanego.J. P.pojawił się ponownie w mieszkaniu przyul. (...)tego samego dnia, o godzinie 17:00. Towarzyszył mu pozwany. Strony uzgodniły wówczas, że powód będzie mógł przychodzić do mieszkania po swoje rzeczy – jedynie pod obecność pozwanego.(zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:12:25, k. 153v zeznania świadkaI. M., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:37:16, k.154v; zeznania powoda, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:01:13, k. 155v; zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k.155v)
Pod koniec maja 2016 roku, pozwany zgubił saszetkę z dokumentami i kluczami od mieszkania. Skutkowało to koniecznością wymiany zamków w drzwiach wejściowych. Powód nie dysponował nowymi kluczami do mieszkania przyul. (...).(zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:22:19, k.154; zeznania świadkaI. M., e-protokół, k.157, adnotacja – 00:42:06, k.154v )
W październiku 2016 roku, miała miejsce sprawa rozwodowa powoda i jego żony. Powód po rozprawie pojawił się w asyście Policji pod mieszkaniem przyul. (...). Z racji nieobecności syna,I. P. (1)odmówiła wpuszczenia męża do środka.  (zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:22:19, k.154)
Pismem datowanym na dzień 8 listopada 2016 roku, powód ponownie złożył synowi oświadczenie o odwołaniu poczynionej na jego rzecz darowizny. Oświadczenie to zostało nadane listem poleconym na adres pozwanego, w dniu 9 listopada 2016 roku. Powód zarzucił synowi, że ten nie wykonuje – pomimo nałożonego w umowie obowiązku – ustanowionej na rzecz ojca służebności osobistej, polegającej na prawie nieodpłatnego zamieszkiwania darczyńcy, wspólnie z obdarowanym w darowanym lokalu oraz współkorzystania ze wszystkich pomieszczeń i instalacji znajdujących się w lokalu.(oświadczenie o odwołaniu darowizny, k.28-29, potwierdzenie nadania pisma, k.30)
W dniu 23 listopada 2016 roku, pozwany złożył w Urzędzie MiastaŁ., wniosek o wymeldowanie powoda z pobytu stałego wlokalu nr (...)przyul. (...)wŁ., motywując powyższe okolicznością dobrowolnego opuszczenia lokalu przez wyżej wymienionego oraz tym, iż powód nie przebywa od dawna pod wskazanym adresem. Inicjując postępowanie, pozwany kierował się troską o dobro matki, gdyż powód nachodził żonę, pod nieobecność syna w towarzystwie funkcjonariuszy Policji.(wniosek o wymeldowanie, k. 4 załączonych akt(...).(...).5.439.2016 zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k.155v)
Po założeniu przez pozwanego sprawy o wymeldowanie powoda z pobytu stałego w mieszkaniu przyul. (...),J. P.zażądał od syna zapłaty kwoty 76.000 zł, podając, iż w przypadku nie spełnienia żądania, skieruje sprawę o zwrot darowizny na drogę postępowania sądowego.(zeznania pozwanego, e-protokół, k. 157, adnotacja – 01:13:01, k.155v)
W mieszkaniu przyul. (...)obecnie nie ma żądanych przedmiotów osobistych należących do powoda. W grudniu 2016 roku,I. P. (1)wywiozła resztę rzeczy męża na działkę wW..(zeznania świadkaI. P., e-protokół, k. 157, adnotacja – 00:31:01, k.154)
Decyzją z dnia 15 marca 2017 roku, orzeczono o wymeldowaniu powoda, z pobytu stałego wlokalu nr (...)przyul. (...)wŁ..(decyzja Prezydenta MiastaŁ., z dnia 15.03.2017 r., k. 108)
Ustalając powyższy stan faktyczny sąd oparł się na powołanych wyżej dowodach.
Sąd  zważył, co następuje:
Powództwo jest niezasadne i dlatego zostało przez sąd oddalone w całości.
Żądanie pozwu dotyczy zwrotnego przeniesienia na powoda udziału w wielkości ½ własności nieruchomości lokalowej nr(...), położonej budynku wielorodzinnym przyul. (...)wŁ., w związku z odwołaniem umowy darowizny uczynionej w dniu 10 marca 2014 roku.
Podstawą prawną dla zgłoszonego przez powoda żądania są przepisyart. 900 k.c.w zw. zart. 64 k.c.Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne(vide: uchwała SN z 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów z 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).W celu osiągnięcia skutku rzeczowego obdarowany powinien w drodze umowy przenieść własność darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę, a w razie odmowy – darczyńca, który odwołał darowiznę, może wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę.
Powód złożył pozwanemu oświadczenie o odwołaniu darowizny na piśmie, dwukrotnie, przed wytoczeniem powództwa – w kwietniu i listopadzie 2016 roku.
Badając zasadność powództwa o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności udziału w nieruchomości z powrotem na powoda niezbędnym jest ustalenie, czy w sprawie zaistniały przesłanki do skutecznego odwołania darowizny określone wart. 898 §1 kc, a jednocześnie nie zachodzą przeszkody opisane wart. 899 § 3 k.c.(darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym, uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego).
W sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka do odwołania darowizny określona wart. 899 § 3 k.c.- od zachowań dających podstawę do złożenia oświadczenia o jej odwołaniu nie minął rok.
A zatem koniecznym jest rozważanie, czy postępowanie pozwanego można określić jako rażąco niewdzięczne.
Wielokrotnie w orzecznictwie powtarzana jest teza, iż przewidziana wart. 898 § 1 k.c.przesłanka niewdzięczności, w stopniu rażącym, ma kwalifikowany charakter odnoszący się do zachowań, które oceniając rozsądnie, przy uwzględnieniu miernika obiektywnego i subiektywnego, muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, jak na przykład popełnienie przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu, czci albo mieniu, ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych, naruszenie godności osobistej ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze. Rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne nie wykraczające poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak też wywołane zachowaniem się darczyńcy. Czyny dowodzące niewdzięczności muszą przy tym świadczyć o znacznym napięciu złej woli obdarowanego.
Powód wywodził zasadność swojego roszczenia, m.in. z okoliczności nierespektowania przez obdarowanego ustanowionej na rzecz powoda służebności osobistej, polegającej na prawie zamieszkiwania wspólnie z pozwanym, w darowanym mieszkaniu oraz współkorzystania ze znajdujących się tam pomieszczeń i instalacji, co przejawiało się m.in. pozbawieniem powoda dostępu do mieszkania, poprzez wymianę zamków oraz podjęciem czynności nakierowanych na wymeldowanie powoda z pobytu stałego (co faktycznie nastąpiło w marcu bieżącego roku).
Ocena zasadności wytoczonego powództwa, winna być poprzedzona analizą motywów zachowań obdarowanego. Należy mieć bowiem na uwadze, że niektóre zachowania  – powszechnie postrzegane jako moralnie naganne, w kontekście określonych zjawisk i postępowań,  mieszczą się w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego, częstokroć powodowanych zachowaniem samego darczyńcy(por. wyrok SN dnia 15.06.2010 r., II CSK 68/10, Lex nr 852539).
Trudno zaprzeczyć, że stosunki panujące w rodzinieP., dalekie są od wzajemnej serdeczności oraz poprawności właściwych dla relacji „ojciec – syn”. Zarówno po stronie powoda, jak i pozwanego wystąpiły negatywne przejawy zachowań.
W ocenie sądu, działania podejmowane przez pozwanego, jakkolwiek wątpliwe etycznie, zostały sprowokowane zachowaniem powoda, który opuścił rodzinę, zerwał kontakty z bliskimi, nawiązał pozamałżeńską relację z inną kobietą oraz dopuścił się wobec żony niewłaściwych zachowań, wzbudzających u niej poczucie obawy i zagrożenia.  W tymże aspekcie – postępowanie obdarowanego, polegające na uniemożliwieniu powodowi korzystania z służebności osobistej mieszkania, a w konsekwencji wymeldowanie ojca z pobytu stałego w lokalu, można uznać za uzasadnione.
Na marginesie należy zauważyć, że powód opuścił lokal mieszkalny przyul. (...)wŁ.dobrowolnie.  Pozwany go do tego nie zmuszał, ani nie "zastraszał". Decyzja powoda, co wynika ze zgodnych zeznań świadków i pozwanego, podyktowana była chęcią opuszczenia rodziny oraz ułożenia sobie życia na nowo, u boku nowej partnerki. Warto przy tym podkreślić, że po wyprowadzce, powód parokrotnie bywał w mieszkaniu, jednakże jedynie po to, ażeby zabrać stamtąd własne rzeczy. Zachowanie polegające na pakowaniu i wywożeniu przedmiotów osobistych, nie wskazują ani na zamiar, ani chęć realizacji służebności osobistej mieszkania. W takiej sytuacji, postępowanie polegające na zajęciu pokoju, w którym powód dotychczas mieszkał oraz wywiezieniu pozostałych przedmiotów osobistychJ. P.na działkę – zdaje się nie być pozbawione racjonalności.
Nie sposób przy tym nie zauważyć, że pomiędzy stronami istnieje wyraźny  konflikt, którego źródłem jest niezgodne z oczekiwaniami powoda postępowanie syna (tj. odmowa składania zeznań w sprawach karnych inicjowanych przez ojca, wzięcie strony matki, w sporze rodziców). Aktywność procesowa powoda, stanowi zaś swoistą reakcję na panujące od dawna, obustronne tarcia i nieporozumienia rodzinne. Nie sposób jednak oprzeć się wrażeniu, że postępowanie powoda, nie jest powodowane żalem i poczuciem krzywdy,  a raczej chęcią i zamiarem uzyskania środków niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania z dala od rodziny.
Z tych wszystkich względów uznano, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu.
O kosztach procesu sąd orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.i nie obciążył nimi powoda mając na uwadze jego trudną sytuację materialną.