Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1489/16
Data wyroku: 2017-10-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Adam Bednarczyk, Beata Tymoszów, Maciej Schulz
Słowa kluczowe: Swobodna ocena dowodów
Podstawa prawna: art. 7 kpk

Warszawa, dnia 6 października 2017 r.
Sygn. akt VI Ka 1489/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: SSO Beata Tymoszów (spr.)
Sędziowie:  SO Maciej Schulz
SO Adam Bednarczyk
Protokolant: p.o. protokolanta sądowego Sylwester Sykut
przy udziale prokuratora Teresy Pakieły i przedstawiciela oskarżyciela subsydiarnego -M. P. (1)
po rozpoznaniu dnia 6 października 2017 r.
sprawy:
T. L. (1)synaP.iA.ur. (...)wP.oskarżonego zart. 284 § 2 kk
E. J. (1)synaZ.iD.ur. (...)wW.oskarżonego zart. 284 § 2 kk
A. J.córkiZ.iD.ur. (...)wW.oskarżonej zart. 284 § 2 kk
J. S.synaR.iT.ur. (...)wW.oskarżonego zart. 284 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionych przez oskarżyciela subsydiarnego i prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie
z dnia 14 czerwca 2016 r.    sygn. akt VIII K 82/13
w zaskarżonej części w odniesieniu doE. J. (1),J. S.,A. J.iT. L. (1)wyrok uchyla i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie.
SSO Maciej Schulz    SSO Beata Tymoszów   SSO Adam Bednarczyk

Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie w sprawie o sygnaturze VI Ka 1489/16

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
O ile apelacja wywiedziona przez prokuratora, w zakresie popieranym na rozprawie odwoławczej, okazała się chybiona, o tyle nie sposób było odmówić słuszności apelacji wywiedzionej przez oskarżyciela subsydiarnego, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Na wstępie należy przypomnieć, że subsydiarnym aktem oskarżeniaM. P. (1), działający w imieniu pokrzywdzonej(...) spółki z o.o.m.in. zarzuciłE. J. (1),A. J.,J. S.iT. L. (1)popełnienie, poprzez działanie wspólnie i w porozumieniu, przestępstwa zakwalifikowanego zart. 284 § 2 k.k.Zaskarżonym wyrokiem, uznającE. J. (1)za winnego dokonania występku zart. 284 § 2 k.k., Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Północ w Warszawie warunkowo umorzył wobec niego postepowanie karne. Jednocześnie uniewinniając pozostałych oskarżonych od popełnienia zarzucanego im czynu. Analiza pisemnych motywów tegoż wyroku nasuwa nieodparty wniosek, że to ostatnie rozstrzygnięcie jest tyleż wadliwe, co wręcz niezrozumiałe. Zaprezentowane w nich bowiem ustalenia faktyczne nie do końca przystają do części dyspozytywnej wyroku.
Wynika z nich po pierwsze, żeM. P. (1), pełniący funkcję prezesa zarządu spółki(...) Sp. z o.o., w dniu 25 maja 2011 roku otrzymał wypowiedzenie umowy najmu lokalu, znajdującego się w Centrum(...)weW., w którym mieścił się sklep prowadzony przez powyższą spółkę. Oznacza to więc, że przed tą datą ani on sam ani też pełniący obowiązki kierownika sklepuE. J. (1)nie mogli wiedzieć, że działalność handlowa prowadzona przez Spółkę w tej właśnie placówce zostanie definitywnie zlikwidowana i z jaką data to nastąpi. Istnienie zadłużenia w zapłacie czynszu jest wprawdzie taką okolicznością, która doprowadzić może do ustania stosunku najmu, ale równie często strony umowy najmu dochodzą do porozumienia w rozwiązaniu takiego problemu (np. rozkładają płatność na raty) i najem jest kontynuowany. Innymi słowy – do dnia 25 maja 2011r., to jest momentu otrzymania przezM. P. (1)wypowiedzenia umowy najmu ze skutkiem natychmiastowymE. J. (1)nie miał podstaw, aby poszukiwać jakiekolwiek nabywcy na CAŁY towar znajdujący się wówczas w sklepie.
Dalej Sąd ustalił, że następnego dnia o powyższym fakcie, drogą elektroniczną powiadomieni zostali pracownicy sklepu:D. D. (2),T. K.,T. L. (1)orazE. J. (1). Tego też dnia przy zakończeniu pracy towar znajdował się w sklepie. JednocześnieM. P. (1)zobowiązał ich do pomocy przy opróżnieniu lokalu, zrobienia remanentu i rozliczeniu sklepu.M. P. (1)zapowiedział swój przyjazd doW.w dniu 27 maja 2011 roku w godzinach wieczornych by m.in. rozliczyć się z pracownikami, odebrać towar itp., zaś obecni tego dnia w sklepie:T. L. (1),D. D. (2)iE. J. (1)mieli w nim pozostać aż do jego przybycia. Będąc już w drodze zW.doW.M. P. (1)informował telefonicznie swoich pracowników, że z powodu trudnych warunków drogowych przybędzie z opóźnieniem. Przed wyjazdem zW.nie wiedział, że cały asortyment z tej placówki został wywieziony, w szczególności nie doszło do jego spotkania zA. J.i otrzymania od niego gotówki w kwocie przekraczającej 100 000 złotych, z tytułu zbycia jejspółce – (...)tegoż towaru. Sąd wprost uznał, że mimo zafakturowania tego towaru w spółce należącej doA. J., w rzeczywistości nie doszło do zawarcia między nią a przedstawicielem oskarżyciela subsydiarnego umowy, którą potwierdzać miały te faktury. Pomimo tego, gdyM. P. (1)przyjechał do przedmiotowego sklepu nie zastał na miejscu żadnego z pracowników. W gablotach wystawowych nie było żadnego towaru, znajdowały się jedynie faktury na łączną kwotę 102.961,69 złotych wystawione na rzeczfirmy (...)(gdzie odnotowano płatność za towar „gotówką”). Przy czym, jak ustalił Sad I instancji, była to konkurencyjna działalność w stosunku do działalności spółki zarządzanej przezM. P. (1), zaś w jej prowadzeniuA. J.pomagał jej konkubentJ. S., który jednocześnie był uprzednio wiceprezesemspółki (...) Sp. z o.o.należy przy tym wskazać, że spółka ta była z kolei zarządzana przezJ. S.iM. P. (1), którzy w maju 2011r. pozostawali w sporze co do rozliczenia –M. P. (1)miał do tego oskarżonego roszczenie o zapłatę za bezprawnie wywiezione mienie spółki.
Przytoczone wyżej fakty wynikają wprost ze stosownego fragmentu uzasadnienia wyroku, a pośrednio także z treści dowodów, którym sąd meriti w pełni dał wiarę ( k. 590). Wśród nich znajdowały się również zeznaniaR. B. (1)(będącego w 2011 roku pracownikiem(...)), będącego świadkiem rozmowy telefonicznej pomiędzyE. J. (1)aJ. S., w trakcie której ten ostatni instruował rozmówcę jak wystawić dokumenty dotyczące fikcyjnej umowy sprzedaży telefonów komórkowych i akcesoriów odspółki (...). Świadek ten opisał, że kilka dni po tej rozmowie do podmiotu, w którym był zatrudniony, kurier(...)dostarczył tenże towar wraz z fakturami, których świadek nie wprowadził do systemu, mimo że był w firmie za to właśnie odpowiedzialny. Tłumaczył, że postąpił tak dlatego, iż słysząc uprzednio wspomnianą rozmowę zdawał sobie sprawę „skąd pochodzi towar i nie chciał mieć z tego powodów problemów”. Jest oczywistym, że świadek nie miałby najmniejszych problemów z wykonania swoich obowiązków, gdyby owe faktury dokumentowały prawdziwe i zgodne z prawem zdarzenia z zakresu obrotu gospodarczego. Omówiony dowód koresponduje z uznanymi również za wiarygodne depozycjamiM. P. (1). Są one zresztą zupełnie logiczne. Niezależnie nawet od ich zgodności z zeznaniami jednego z pracowników sklepu –T. K.wypada zauważyć, że gdyby pokrzywdzony wydałE. J. (1)polecenie sprzedaży towaru znajdującego się w sklepie weW.( np. po to, by uchronić się przed ewentualnym jego zajęciem w ramach zastawu za niezapłacony przez spółkę czynsz najmu), nie miałby żadnego racjonalnego powodu, aby wraz zM. Z.iJ. Z.jechać dwoma samochodami doW.tylko po to aby wręczyć pracownikom świadectwa pracy (zwłaszcza, iż zostały one im wysłane pocztą w późniejszym okresie). Z zeznań obojga tych świadków jasno wynika, że jechali oni wrazM. P. (1)po to, aby zabrać towar ze sklepu – po to właśnie potrzebne były dwa pojazdy.
Zgodzić się zatem należy z oskarżycielem subsydiarnym, że prezentując takie ustalenia Sąd Rejonowy błędnie uniewinnił pozostałych oskarżonych od zarzucanego im czynu, nie rozważając zarówno kwestii ich działania wspólnie i w porozumieniu do popełnienia występku zart. 284 § 2 k.k.jak też – ewentualnie – możliwości przypisania im, w ramach tego zarzutu, występku kwalifikowanego np. zart. 291 § 1 k.k.
W bogatym dorobku judykatury wielokrotnie wskazywano, że dla przyjęcia współsprawstwa nie jest konieczne, aby każda z osób działających w porozumieniu realizowała wszystkie ustawowe znamiona czynu zabronionego, czy nawet część tych znamion. Wystarczy, by jej zachowanie było efektem w uzgodnionego podziału ról, ułatwiając bezpośredniemu sprawcy realizację wspólnie zamierzonego celu. W rezultacie, o wspólnym działaniu możemy mówić nie tylko wtedy, gdy każdy ze współsprawców realizuje część znamion czynu zabronionego, ale także wtedy, gdy współdziałający nie realizuje żadnego znamienia czasownikowego uzgodnionego czynu zabronionego, ale wykonane wcześniej przez niego czynności stanowią istotny wkład we wspólne przedsięwzięcie. Z istoty konstrukcji współsprawstwa wynika więc, że każdy ze współsprawców ponosi odpowiedzialność za całość popełnionego (wspólnie i w porozumieniu) przestępstwa, a więc także i w tej części, w jakiej znamiona czynu zabronionego zostały wypełnione zachowaniem innego ze współsprawców. Decydujące jest to, czy współdziałający dążyli do tego samego celu wspólnymi siłami (

    communi auxilio) w ramach wspólnego porozumienia (

    communi consilio). (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2006 roku, sygn. V KK 391/05). Przenosząc rozważania te na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że sam fakt powierzenia przedmiotów przywłaszczenia jedynieE. J. (1)( nie zostały w tej mierze poczynione wiążące ustalenia co doT. L. (1)– o czym dalej), nie przesądza jeszcze o wykluczeniu sprawstwa pozostałych oskarżonych co do występku zart. 284 § 2 k.k.A. J., siostraE. J. (1)z pewnością miała świadomość tego, w jakich charakterze został on zatrudniony przezM. P. (1), albowiem to właśnie umożliwiło mu popełnienie przestępstwa – wystawienie fikcyjnej faktury sprzedaży całego towaru znajdującego się na stanie sklepu weW.. Skoro, będąc właścicielem(...)przyjęła ów towar i doprowadziła do jego zaksięgowania, to należy rozważyć, czy takie jej zachowanie stanowiło uzgodniony wcześniej fragment występku zart. 284 § 2 k.k.ZeznaniaR. B. (1)zdają się wskazywać, żeJ. S.( konkubentA. J.i dawny wspólnikM. P. (1)) iE. J. (1)w rozmowie telefonicznej uzgodnili, w jaki sposób dojdzie do przywłaszczenia towaru, a roląA. J.było przejęcie go w ramach „transakcji” na jej firmę po to, by faktycznie następnie „sprzedać” ów towar innemu kontrahentowi. Koniecznym jest więc także rozważenie, czy o takim porozumieniu międzyJ. S.iE. J. (1)wiedziała ona wcześniej, czy też o rzekomym nabyciu towaru zespółki (...)dowiedziała się dopiero z chwilą jego fizycznego dostarczenia do firmy i otrzymania faktury. W tym drugim wypadku zaszłaby konieczność analizy czy oskarżona nie wyczerpała swym działaniem znamion występku zart. 291§ 1 k.k.( z faktury wynikało, że towar opłacono gotówką, co było oczywistą nieprawdą z czegoA. J., jako właścicielka firmy musiała sobie zdawać sprawę ).
Co się zaś tyczy odpowiedzialności oskarżonegoT. L. (1), wskazać należy, iż wydanie rozstrzygnięcia w odniesieniu do tego oskarżonego było co najmniej przedwczesne. Sąd Rejonowy nie wykazał bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej by ustalić, jaka była treść umowy o pracę łączącej tego oskarżonego zM. P. (1)działającym w imieniu(...) Sp. z o.o., a w szczególności - czy jako pracownikT. L. (1)ponosił odpowiedzialność materialną za mienie znajdujące się w sklepie przyul. (...)weW.. Gdyby bowiem się okazało, że w umowie regulującej jego zatrudnienie u oskarżyciela posiłkowego zawarta została klauzula o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie, należałoby uznać, iż winien on był pozostać w sklepie aż do przyjazduM. P. (1)i do tego czasu winien sprawować pieczę nad towarem znajdującym się w sklepie. Sąd nie podjął też próby logicznego wytłumaczenia, dlaczego ów oskarżony znając treść maila wysłanego do wszystkich pracowników przezM. P. (1), iż w dniu 27 maja 2011r. przybędzie do tegoż sklepu w celu opróżnieniu lokalu, zrobienia remanentu i rozliczeniu sklepu, nie oczekiwał tam, nie wykazał żadnego z zainteresowania gdzie i dlaczego cały towar jest wywożony. Jednocześnie wskazać trzeba, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pomiędzyT. L. (1), a(...) Sp. z o.o.toczy się spór sądowy przed sądem pracy, wobec czego konieczne staje się sięgnięcie do dokumentów zgromadzonych w aktach tej sprawy, w celu precyzyjnego ustalenia zobowiązańT. L. (1)wobec oskarżyciela subsydiarnego z tytułu łączącego strony stosunku pracy. Nie można także pominąć argumentów przywołanych w apelacji przez oskarżyciela subsydiarnego co do okoliczności powstania(...) spółki z o.o.( której dotyczy dokument dołączony do apelacji) i rzekomego zatrudnienia w niejT. L. (1)– co wymagać będzie stosownej weryfikacji, np. poprzez przesłuchanieW. B.czyR. L.( k. 649). Osoby te, nie będące najbliższymi dla oskarżonych, mogą też dysponować wiedzą co do okoliczności powstania wspomnianej spółki, roli w niejJ. S.i kontaktów zfirmą (...).
Powyższe wywody i konieczność uzupełnienia materiału dowodowego oraz ponownej jego oceny pod kątem ustalenia podstaw odpowiedzialności karnejA. J.,J. S.iT. L. (1), uzasadniały uchylenie wyroku w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Rozstrzygnięcie takie zapadło również w doniesieniu doE. J. (1), co jednak nastąpiło z innych powodów i podyktowane było orzekaniem na jego korzyść.
W odniesieniu do tego oskarżonego wyrok zaskarżony został przez prokuratora „co do winy”, a więc – zgodnie zart. 447 § 1 k.p.k.– podlegał w całości kontroli instancyjnej. Chociaż więc podniesiony w niej zarzut był całkowicie chybiony, względy tyczące rozstrzygnięcia o środku karnym naprawienia szkody zaważyły na kształcie wyroku sądu odwoławczego.
Najpierw, odnosząc się właśnie do kwestionowania ustaleń faktycznych, będących podstawą uznania winyE. J. (1)stwierdzić trzeba, że wywody autora tej apelacji były czysto polemiczne i przez to – nietrafne. Zarzut, mający za swą podstawęart. 438 pkt. 3 k.p.k., jest skuteczny tylko wtedy, gdy skarżący wykaże konkretne uchybienia w ocenie materiału dowodowego, jakich dopuścił się sąd meriti, czym naruszył reguły logicznego rozumowania, zasady wiedzy i doświadczenia życiowego. Nie może on zatem sprowadzić się wyłącznie do przeciwstawienia ocenie dowodów czy wnioskowaniu sądu orzekającego odmiennego poglądu skarżącego, będącego wyłącznie wyrazem jego subiektywnego przekonania o wiarygodności innych dowodów czy też prawdziwości innej wersji zdarzenia. Tymczasem do tego właśnie sprowadzał się omawiany środek odwoławczy.
O ile bowiem Sąd Rejonowy słusznie odmówił wiary zeznaniomP. C.co do rzekomego spotkania jego,A. J.iM. P. (1), który miał wówczas otrzymać pokaźną sumę pieniędzy z tytułu zapłaty za rzekome nabycie towaru i stanowisko swoje logiczne i przekonująco uzasadnił, o tyle prokurator ograniczył się jedynie do zanegowania tego stanowiska. Koncentrując się na sprzeczności zeznańP. C.z wersjąM. P. (1)nie zauważył, że te ostatnie korelują z wypowiedziamiM. Z.iJ. Z.co do takich kwestii, jak brak spotkania zA. J., godzina wyjazdu zW.i czas podróży w kontekście godziny przybycia doW.. Innymi słowy, uwzględniając czas niezbędny do pokonania tej trasy,M. P. (1)nie mógł spotkać się zA. J.w centrum handlowym wW.w godzinach popołudniowych ( 14 – 16 – ta). Prokurator zapomina również o niezwykle istotnej okoliczności, a mianowicie o tym, że skoro o konieczności likwidacji sklepuM. P. (1)dowiedział się zaledwie dwa dni wcześniej wieczorem, uznanie za prawdziwą relacjiC.oznaczać by usiało, żeA. J.zorganizowała taką sumę gotówki zaledwie w półtora dnia. Znamienne jest również, że z owej transakcji nie pozostał jakikolwiek ślad – nie potrafiła ona przedstawić ani dowodu pobrania takich pieniędzy z konta, ani np. dowodu jej kontaktów zM. P. (1)– jeśli już nie w sprawie „zakupu” towarów to choćby miejsca i godziny spotkania, na którym miało dojść do przekazania pieniędzy. Wreszcie – skoro w tym momencie nie mogła ona dysponować fakturą z adnotacją „zapłacono gotówką” ( tę bowiem kurier(...)przekazał dopiero wraz towarem), to zupełnie niezrozumiały jest brak odbioru przez nią jakiegokolwiek pokwitowania zapłaty znacznej przecież kwoty.
Wobec treściart. 389 k.p.k.za kuriozalne uznać zaś należy rozważania skarżącego odnośnie treści zeznań, składanych na etapie postępowania przygotowawczego przezA. J.iE. J. (1)( k. 607). Z jednej strony bowiem prokurator dostrzega, wynikający z powyższego przepisu, zakaz dowodowy uniemożliwiający ich procesowe wykorzystanie, z drugiej jednak poprzez te zeznania niejako „weryfikuje” wiarygodność świadkaP..
Oskarżeni w niniejszej sprawie konsekwentnie odmawiali składania wyjaśnień i okoliczność ta w żadnej mierze nie może przemawiać na ich niekorzyść. Jednakże w sytuacji, gdy za pomocą innych środków dowodowych zostanie wykazany niekorzystny, z ich punktu widzenia, przebieg zdarzeń, oskarżeni muszą się liczyć z ryzykiem, że brak wyjaśnień może spowodować wydanie orzeczenia dla nich niekorzystnego. W konsekwencji Sąd Rejonowy zasadnie uznał, żeE. J. (1)swoich zachowaniem wypełnił znamiona występku zart. 284 § 2 k.k.
Jednakże, wobec uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pozostałych współoskarżonych, utrzymanie w mocy wyroku w odniesieniu doE. J. (1)stanowiłoby w istocie rozstrzygnięcie dla niego niekorzystne. Przyczyną orzeczenia sądu dowławczego, jakie zapadło wobecJ. S.czyA. J.jest podzielenie poglądu o możliwości poniesienia przez nich odpowiedzialności karnej. W wypadku uznania ich winy ( podobnie –T. L. (1)) sąd orzekający będzie też musiał rozstrzygnąć co do obowiązku naprawienia szkody przez tych oskarżonych. Obecnie, warunkowo umarzając postepowanie karne wobecE. J. (1), Sąd Rejonowy zobowiązał go jednocześnie do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem. Utrzymanie wyroku w mocy wobec tego oskarżonego oznaczałoby prawomocność również tego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji – możliwość domagania się jego niezwłocznego wykonania w pełnym zakresie. Innymi słowy – zanim doszłoby do powtórnego wydania wyroku w odniesieniu do pozostałych oskarżonych i decyzji w kwestii – ewentualnego – ich obowiązku naprawienia szkody, przedstawiciel pokrzywdzonej spółki mógłby domagać się jedynie odE. J. (1)zapłaty pełnej kwoty będącej równowartością wyrządzonej szkody. Niezależnie od przyszłego, hipotetycznego kształtu wyroku jaki zapadnie wobec pozostałych oskarżonych ( np. co do solidarnego naprawienia przez nich szkody), ani z opisu czynu przypisanegoE. J. (1)( z którego wyeliminowano działanie wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami) ani też z samego rozstrzygnięcia o nałożonym obowiązku nie wynika, by miał on charakter zobowiązania solidarnego, co wykluczałoby możliwość ewentualnego regresu tegoż oskarżonego. Z uwagi więc na zaskarżenie wyroku w odniesieniu doE. J. (1)jedynie na jego korzyść – w takim kierunku sąd odwoławczy uchylił tę część wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji kierując się zakazemreformationis in peius, wynikającym zart. 443 k.p.k., nie będzie mógł wydać orzeczenia surowszego wobec tego oskarżonego.
Ze wszystkich powyższych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w części dyspozytywnej.
SSO Maciej Schulz SSO Adam Bednarczyk SSO Beata Tymoszów