Sąd Rejonowy w Kwidzynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 802/16
Data wyroku: 2017-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Halina Ostafińska-Kołacka
Słowa kluczowe: Służebność gruntowa
Podstawa prawna: art. 285 § 1 i § 2 kc
Teza: Dla ustanowienia służebności gruntowej musi zachodzić trwały i obiektywny cel gospodarczy. W innym wypadku ustanowienie służebności powodowałoby zbytnią i nieuzasadnioną ingerencję w wykonywanie prawa własności nieruchomości obciążonej.

Sygn. akt: I Ns 802/16

POSTANOWIENIE
Dnia 08 listopada 2017 r.
Sąd Rejonowy w Kwidzynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Halina Ostafińska-Kołacka
Protokolant: stażysta Ewelina Gadomska
po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. w Kwidzynie na rozprawie
sprawy z wnioskuA. K.
z udziałemS. B. (1),S. B. (2),B. K.,E. B.
o ustanowienie służebności przechodu
postanawia:

I
oddalić wniosek;

II
zasądzić od wnioskodawcyA. K.solidarnie na rzecz uczestnikówS. B. (1),E. B.iS. B. (2)kwotę 257,00 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych 00/100), tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwotę 800,00 zł (osiemset złotych 00/100), tytułem wydatków;

III
nakazać ściągnąć od wnioskodawcyA. K.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kwidzynie kwotę 2.554,56 zł (dwa tysiące pięćset pięćdziesiąt cztery złote 56/100), tytułem brakujących kosztów postępowania sądowego;

IV
odstąpić od obciążania wnioskodawcyA. K.kosztami postępowania sądowego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kwidzyniew pozostałej części.

SSR Halina Ostafińska-Kołacka
Sygn. akt: I Ns 802/16

UZASADNIENIE
WnioskodawcaA. K.wnosił początkowo o rozgraniczenie działek onumerach geodezyjnych (...), położonych wB., gminaS.. Podał, że granicadziałek (...)uwidoczniona na aktualnej mapie geodezyjnej nie odzwierciedla prawidłowego jej przebiegu. Dlatego obecnie studnia leży nadziałce (...)a powinna leżeć na działce wnioskodawcy(...).
Uczestnicy postępowaniaS. B. (2),E. B.iS. B. (1)wnosili o oddalenie wniosku zarzucając, iż granica poprowadzona jest prawidłowo.
W trakcie postępowania wnioskodawca cofnął wniosek bez zrzeczenia się roszczenia za zgodą uczestników postępowania, w wyniku czego postanowieniem z dnia 12.10.2015 roku postępowanie zostało umorzone. Na skutek zażalenia, w którym wnioskodawca odwołał oświadczenie o cofnięciu wniosku, postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 20 maja 2016 rok III Cz. 429)16 sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
W dalszej części postępowania wnioskodawcaA. K.zmienił i sprecyzował żądanie wniosku, w którym domagał się ustanowienia służebności przechodu do studni znajdującej się nadziałce uczestników nr (...).
W uzasadnieniu podał, że od 37 lat korzystał ze studni. Używa również wody doprowadzanej przez wodociągi gminne. Tymczasem uczestnicy postępowaniaS.iE. B.przy studni postawili ogrodzenie, które uniemożliwia mu swobodne dojście do studni.
Uczestnicy postępowaniaS. B. (2),E. B.iS. B. (1)wnosili o oddalenie wniosku o ustanowienie służebności, która stanowiłaby zbytnie obciążenie ich nieruchomości. Zarzucili również, że wnioskodawca jest osobą bardzo konfliktową i postawienie ogrodzenia było konieczne. Ponadto wnioskodawca korzysta z wody z sieci wodociągowej a woda ze studni nie nadaje się do picia z uwagi na jej zanieczyszczenie.
Sąd ustalił i zważył co następuje:
MałżonkowieA.iB. K.są współwłaścicielami nieruchomości zabudowanej nr(...), o pow.0,28ha, położonej wB.gminaS., zapisanej w księdze wieczystej(...)na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej majątkowej. UczestnicyS.iE. B.na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej majątkowej są współwłaścicielami sąsiedniej nieruchomości zabudowanej nr(...)o pow.0,31ha, którą nabyli w drodze umowy sprzedaży z dnia 23 marca 2015 roku odS. B. (2).
Na wniosekA. W.GminyS.prowadził postępowanie rozgraniczeniowe i na mocy decyzji z dnia 30.10.2014 roku stwierdził prawidłowy przebieg granicydziałek (...). Następnie na żądanieA. K.przekazał sprawę na drogę postępowania sądowego na zasadzieart.33 ust.3 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku – prawo geodezyjne i kartograficzne.
Granica prawna biegnąca pomiędzydziałkami (...)na aktualnej mapie geodezyjnej jest prawidłowa i zgodna z faktycznym przebiegiem granicy na gruncie. Po przebudowaniu studnia usytuowana jest w całości nadziałce (...). Wcześniej, zgodnie ze starą mapą katastralną z 1933 roku, granica działek przebiegała przez środek studni ale ówcześni właściciele przebudowali studnię tak aby stała w całości nadziałce (...).
W przeszłości właścicielkądziałki (...)byłaT. J.a póżniej w drodze dziedziczenia własność działki nabyłaS. B. (2). Stosunki sąsiedzkie pomiędzyT. J.i jej rodziną iA.iB. K.były dobre i nie było żadnych problemów z czerpaniem wody ze studnia, która wówczas była jedynym żródłem dostępu do wody obu rodzin. Od 2-3 lat istnieją scysje pomiędzy właścicielami obu działek. Obecnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wS.prowadzi postępowania w sprawie legalności wybudowania oczyszczalni ścieków nadziałce (...)i odprowadzania wód opadowych zdziałki (...)
(wypisy z rejestru gruntów k.35-36, akta rozgraniczeniowe GminyS.RG.III.6830)2)2014, akta ksiąg wieczystych Kw.(...)i Kw.(...), opinia biegłego sądowego geodetyM. L.k.56-64, przesłuchanie wnioskodawcy i uczestników – k. 370-372, akta sprawy Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wS.(...).16.2.2017,(...)(...)i(...)(...)).
Początkowo na granicy działek znajdowało się ogrodzenie z siatki z furtką, przez którą można było wejść zdziałki (...)nadziałkę (...). Od dwóch lat z uwagi na narastające konflikty sąsiedzkie uczestnicy zagrodzili dostęp do studni płotem z blachy.
Budynki usytuowane nadziałce (...), stanowiącej współwłasnośćA.iB. K., mają pełny i bezpośredni dostęp do wody z sieci wodociągowej wybudowanej przez GminęD.. Studnia nadziałce (...), stanowiącej współwłasnośćS.iE. K., znajduje się w dobrym stanie technicznym. Do studni doprowadzone są przewody wodociągowe z budynków gospodarczych i mieszkalnego małżonkówA.iB. K., stojących nadziałce (...). Sterowanie pompą jest zamontowane w ich budynku mieszkalnym. Nie ma konieczności przechodzenia przezA.iB. K.na działkę uczestników a wystarczy włączenie przycisku sterującego i wtedy woda leci ze wszystkich kranów podłączonych do przewodów do studni. W budynkach mieszkalnym i gospodarczychA.iB. K.zamontowane są zawory czerpalne zarówno do studni jak i do sieci wodociągowej, które umożliwiają czerpanie wody i ze studni i z wodociągów gminnych. W studni zamontowane są filtry oczyszczające i „smok” i gdyby nastąpiła awaria filtra lub pompy to nastąpiłaby konieczność dojścia do studni celem usunięcia awarii aby móc czerpać wodę ze studni. Przewody wodociągowe z sieci gminnej poprowadzone są przez studnię do posesjiA.iB. K.i przewody z sieci wodociągowej nie mają żadnego związku z przewodami związanymi z wodą ze studni. Są dwa rodzaje przewodów pozwalających na korzystanie małżonkomK.zarówno z wody ze studni i jak i z wody z wodociągów gminnych.
Jeżeli chodzi o stan chemiczny wody ze studni, to nie nadaje się ona do spożycia zarówno przez ludzi jak i przez zwierzęta ze względu na trzykrotne przekroczenie zawartości azotanów i bakterii coli. Woda ta nadaje się tylko np. do mycia maszyn w gospodarstwie czy też podlewania ale z wyłączeniem styczności wody z roślinami jadalnymi np. sałatą ponieważ bakterie mogłyby się przedostać do liści spożywanych przez ludzi.
Obecność bakterii z grupy coli może być spowodowana obecnością w pobliżu nieszczelnego szamba lub mini oczyszczalni ścieków. Natomiast obecność azotanów w wodzie studziennej może być wynikiem przedostawania się wody z okolicznych pól do wód podziemnych zasilających studnię.
(przesłuchanie wnioskodawcy i uczestników postępowania – k.246-247 i k.370-372, opinia biegłego sądowego z zakresu inżynierii sanitarnejA. J.k. 254-261 i opinie uzupełniające k.280-281 i k.301-302, opinia biegłego sądowego z zakresu chemii i ochrony środowiskaM. K.k.319-335).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie akt ksiąg wieczystych, wypisów z rejestru gruntów i akt postępowania administracyjnego o rozgraniczenie, których prawdziwość nie była kwestionowana, na podstawie przesłuchania wnioskodawcy i uczestników postępowania a także opinii biegłych sądowych, które w ocenie Sądu sporządzone zostały profesjonalnie i wyczerpująco.
Powyższy stan faktyczny jest w zasadzie poza sporem.
Ostatecznie wnioskodawca i uczestnicy nie kwestionowali opinii biegłego sądowego w zakresie instalacji wodno- kanalizacyjnych i inżynierii sanitarnejA. J.. Jedynie wnioskodawcaA. K.zakwestionował opinię biegłego z zakresu chemii i ochrony środowiskaM. K.zarzucając, że woda jest zdatna do spożycia.
Istotę sporu stanowi celowość i konieczność ustanowienia służebności przechodu i możliwość korzystania z wody ze studni z uwagi na jej jakość.
Kwestia ustanowienia służebności gruntowej uregulowana jest w przepisieart. 285 par.1 kc.w brzmieniu „Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa)”.
Przepispar 2 art.285 kc.wprowadza jednak zastrzeżenie o treści „ Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części”.
Służebność gruntowa stanowi zatem formę prawną ograniczenia sfery właściciela jednej nieruchomości w celu ułatwienia korzystania z innej nieruchomości. Jest prawem niezbywalnym związanym z własnością nieruchomości władnącej. Dlatego służebność gruntowa jest uważana za część składową nieruchomości władnącej (art.50 kc.). W konsekwencji na podstawieart. 47 par.1 kc.prawo służebności gruntowej nie może być zbyte bez nieruchomości władnącej lecz przechodzi z mocy prawa na każdego nabywcę tej nieruchomości.
Już chociażby z tego powodu służebność gruntowa stanowi poważną ingerencję w treść własności nieruchomości obciążonej.
Zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej (art.285par.2 kc.) musi czynić zadość interesom każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej, co stanowi, że musi mieć charakter obiektywny i trwały.
Poza sporem jest, że małżonkowieB.iA. K.korzystali ze studni jeszcze w latach 70-tych wraz z ówczesnym właścicielką nieruchomości(...)T. J.i jej mężemJ. J.. Stosunki sąsiedzkie w tym okresie były zgodne a studnia stanowiła jedyne żródło zaopatrzenia w wodę dla właścicieli obu nieruchomości z uwagi na brak sieci wodnej. Konflikty sąsiedzkie zaczęły się od trzech lat już po doprowadzeniu sieci wodociągowej do obu nieruchomości i po przekazaniu własności nieruchomości(...)przezS. B. (2)swojemu synowiS. B. (1)i jego żonieE. B.. Potwierdzili to zgodnie wnioskodawca i uczestnicy postępowania.
Wbrew stanowisku wnioskodawcy, spokojne korzystanie ze studni w przeszłości nie stanowi jeszcze okoliczności przemawiającej za koniecznością ustanowienia służebności przechodu przez działkę uczestników postepowania.
Ważny jest bowiem cel gospodarczy ustanowienia służebności gruntowej.
MałżonkowieA.iB. K.są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego i oczywistym jest, że do prowadzenia gospodarstwa niezbędne jest stale zródło zaopatrzenia w wodę. Gdyby wnioskodawca utracił stałe żródło zaopatrzenia w wodę zachodziłyby przesłanki ustanowienia służebności przechodu do żródła wody na nieruchomości sąsiedniej.
Tymczasem jak wynika z opinii biegłego sądowegoA. J.wnioskodawca może korzystać zarówno z wody ze studni jak i z sieci wodociągowej.
Wprawdzie biegły w opinii potwierdził, że przewody doprowadzające wodę z gminnej sieci wodociągowej do gospodarstwa wnioskodawcy częściowo przeprowadzone są również przez obiekt studni, ale biegną one niezależnie od przewodów doprowadzających wodę bezpośrednio ze studni i nie mają żadnego związku z przewodami wody ze studni.
Nawet gdyby doszło do awarii przewodów sieci wodociągowej na odcinku przebiegającym przez działkę uczestników i przez studnię, to przewody te nie są własnością ani uczestnikówS.iE. B.aniA.iB. K., a tak jak całość sieci są własnością gminy lub przedsiębiorstwa, któremu gmina zleciła wykonanie sieci wodno – kanalizacyjnej (art.49 par.1 kc.). Tak więc tylko pracownicy gminyD.lub przedsiębiorstwa przesyłowego władni są do usuwania awarii.
Nie zachodzi zatem i z tego powodu konieczność zapewnienia wnioskodawcy prawa przechodu przez działkę uczestników do studni nawet jeżeli studnia nadziałce (...)leży przy samej granicy zdziałką (...).
Wprawdzie uczestnicyS.iE. B.stawiając ogrodzenie uniemożliwili wnioskodawcy fizyczny dostęp do studni ale nie jest to podstawa do ustanowienia służebności przechodu.
Jak wynika zart. 285 par.1 kc.służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej (w tym wypadkudziałki nr (...)).
Istotą w sprawie jest, że skoro gospodarstwo rolneA.iB. K.ma stale zaopatrzenie w wodę z sieci wodociągów gminnych, bezpodstawne byłoby ustanowienie służebności przechodu do studni na działce uczestników, ponieważ nie zwiększyłoby to użyteczności nieruchomości nr(...)ze względów ekonomicznych a stanowiłoby niepotrzebną ingerencję w prawo własności uczestników postępowaniaE.iS. B. (1).
Sąd nie podziela stanowiska wnioskodawcy, iż woda ze studni nadaje się do spożycia przez ludzi i zwierzęta ponieważ przeczy temu opinia biegłego sądowegoM. K..
Niezależnie od powyższego stan chemiczny wody w studni nie stanowi tak istotnej przesłanki braku konieczności ustanowienia służebności przechodu jak brak celu gospodarczego zwiększenia użyteczności nieruchomości(...).
Nawet jeżeli woda w studni zostanie doprowadzona do stanu zgodnego z normami sanitarnymi, to nie powstanie cel gospodarczy ustanowienia służebności gruntowej zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Ma on bowiem stałe zaopatrzenie w wodę dla gospodarstwa rolnego i sam fakt, że mógłby również korzystać z wody ze studni za którą nie ponosi żadnych opłat, nie stanowi zasadnego celu gospodarczego ustanowienia służebności.
Głównym kryterium dla oceny, czy służebność ma na celu zwiększenie obiektywnej i trwałej użyteczności nieruchomości władnącej, stanowi gospodarcze przeznaczenie tej nieruchomości. Dlatego z tego powodu służebności gruntowe nie powinny być ustanawiane dla wygody właściciela nieruchomości władnącej. Jeżeli wnioskodawca chciałby korzystać z wody ze studni jako lepszej jakościowo niż woda z wodociągów gminnych, to nic nie stoi na przeszkodzie aby wybudował studnię na własnym gruncie tym bardziej, że stosunki sąsiedzkie są już bardzo napięte.
Należy podzielić stanowisko uczestników postępowania, iż toczące się przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego wS.postępowanie administracyjne w sprawach legalności wybudowania oczyszczalni ścieków nadziałce uczestników nr (...)i odprowadzania wód opadowych – nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o ustanowienie służebności gruntowej.
W związku z powyższym Sąd na podstawie przepisuart. 285 par.1 i par.2 k.c.orzekł jak wyżej.
Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd oparł na zasadzie przepisuart. 520 par.2 kpc. w zw. zpar.8 pkt.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to rozporządzenie należy stosować w niniejszej sprawie ponieważ sprawa wpłynęła 10 grudnia 2014 roku.
Interesy wnioskodawcy i uczestników postępowania były sprzeczne. Dlatego wnioskodawcaA. K.jako przegrywający sprawę powinien zwrócić uczestnikom postępowaniaS. B. (1)iE. B.solidarnie kwotę 257 złotych ( z opłatą od pełnomocnictwa), tytułem kosztów zastępstwa przez pełnomocnika oraz kwotę 800 złotych, tytułem zwrotu wpłaconej przez nich zaliczki na biegłego.
Łączne koszty sporządzenia opinii przez biegłych sądowych wyniosły 5909,11 złotych. Po odjęciu zaliczki w kwocie 800 złotych, do uregulowania pozostała kwota 5109,11 złotych, wyłożona ze Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kwidzynie.
Zdaniem Sądu zasadnym jest obciążenie wnioskodawcyA. K.połową tej kwoty w wysokości 2554,56 złotych.
Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie niezbędne było dopuszczenie dowodu z opinii dwóch biegłych sądowych, co spowodowało niewątpliwie wzrost kosztów postępowania.
Wprawdzie wnioskodawcaA. K.postanowieniem Referendarza sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kwidzynie z dnia 23 marca 2015 roku I Ns. 1362)14 został zwolniony od kosztów sądowych ale nie jest to wiążące dla ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie obciążenia kosztami postepowania sądowego.
A.iB. K.są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego a więc nie należą do osób ubogich. Dlatego chociaż w częściA. K.winien ponosić koszty postępowania i zwrócić na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2554,56 złotych.
W pozostałej części czyli w kwocie 2554,56 złotych Sąd odstąpił od obciążania kosztami wnioskodawcy.