Sąd Apelacyjny w Gdańsku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 66/17
Data wyroku: 2017-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Danuta Matuszewska, Krzysztof Ciemnoczołowski, Mirosław Cop
Słowa kluczowe: Fałszywe zeznania
Podstawa prawna: 233 § 1 k.k.

Sygn. akt II AKa 66/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 kwietnia 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący:  SSA Danuta Matuszewska (spr.)
Sędziowie:   SSA Krzysztof Ciemnoczołowski
SSA Mirosław Cop
Protokolant:  referent-stażysta Dorota Fiertek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w SłupskuA. K.
po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r.
sprawy
A. G., s .T.,ur. (...), wS.
oskarżonego zart. 148§1 k.k.
M. M.c.R.,ur. (...), wL.
oskarżonej zart. 233§1 k.k.iart. 239§1 k.k.przy zast.art. 11§2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.;art. 162§1 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku wobec oskarżonegoA. G.i obrońcę oskarżonejM. M.
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku
z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. aktII K 59/16

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1
uchyla zawarte w punktach 5 i 6 rozstrzygnięcia o karze łącznej oraz o zaliczeniu na jej poczet okresu rzeczywistego pozbawienia wolności oskarżonej;

2
uniewinnia oskarżonąM. M.od popełnienia czynu przypisanego jej w punkcie 3;

3
na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.w związku zart. 70 § 1 k.k.i zart. 73 § 1 k.k.wykonanie orzeczonej w stosunku do oskarżonejM. M.w punkcie 4 kary pozbawienia wolności zawiesza tytułem próby na okres 3 (trzech) lat i oddaje oskarżoną w tym czasie pod dozór kuratora;

II
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.A. S.(Kancelaria Adwokacka wS.) oraz na rzecz adw.K. L.(Kancelaria Adwokacka wS.) kwoty po 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem) brutto tytułem kosztów obrony z urzędu oskarżonych w postępowaniu odwoławczym;

IV
zwalnia oskarżonąM. M.z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze zaś wydatkami tego postępowania obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
Stosownie do treściąart. 457 par. 2 k.p.k.uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego ograniczone zostało do części odnoszącej się doM. M.
M. M.oskarżona została o to, że:
I. w okresie od 09 listopada 2015 r. do 30 maja 2016 r. w siedzibie Komendy Miejskiej Policji oraz w Prokuraturze Rejonowej wS., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach czasu, będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała nieprawdę co do okoliczności mających służyć za dowód w śledztwie o sygnaturze 3 Ds. 693/15 dotyczącym zabójstwaJ. O., czym utrudniała postepowanie karne pomagając sprawcy, tj.A. G.w uniknięciu odpowiedzialności karnej,
to jest o czyn zart. 233§1 k.k.iart. 239§1 k.k.przy zast.art. 11§2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,
II. w dniu 08 listopada 2015 r. wS., nie udzieliła pomocyJ. O.w sytuacji grożącego mu bezpośrednio niebezpieczeństwa utraty życia mogąc jej udzielić bez narażania siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo uraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu , czym działała na szkodęJ. O.,
to jest o czyn zart. 162§1 k.k.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II K 59/16 w ramach czynu opisanego wyżej w punkcie I.M. M.została uznana za winną tego, że w okresie od 9 listopada 2015 r. do 23 maja 2016 r. w siedzibie Komendy Miejskiej Policji oraz w Prokuraturze Rejonowej wS., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach czasu, będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz o prawie odmowy składania zeznań, zeznała nieprawdę co do faktu zaobserwowania przebiegu zdarzenia w wyniku któregoJ. O.został pozbawiony życia na skutek ciosów nożem zadanych mu przezA. G.jak też zataiła prawdę co do przebiegu tegoż zdarzenia w obawie przed grożącą jej odpowiedzialnością karną związaną z nieudzieleniem pomocyJ. O.w sytuacji grożącego mu bezpośrednio niebezpieczeństwa utraty życia oraz w obawie przed odpowiedzialnością karną grożącąA. G.za spowodowanie śmierciJ. O.co do okoliczności mających służyć za dowód w śledztwie o sygnaturze 3 Ds. 693/15 dotyczącym zabójstwaJ. O., to jest za winną przestępstwa zart. 233§1aw zw. zart. 12 k.k.i za to na podstawieart.233§1askazana została na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Oskarżona została uznana za winną popełnienia drugiego z zarzucanych jej czynów, to jest przestępstwa zart. 162§1 k.k.i za to na podstawieart. 162§1 k.k.skazana została na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na podstawieart. 85§1 i 2 k.k.iart. 86§1 k.k.wymierzono oskarżonej karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności na podstawieart. 63§1 k.k.zaliczono oskarżonej okres jej zatrzymania od dnia 8 do 9 listopada 2015r.
Wyrok zawiera także rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania.
Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonej.
Zarzucając:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść rozstrzygnięcia a w szczególnościart. 186§1 k.k.poprzez obejście przewidzianego tym przepisem zakazu dowodowego, skoro oskarżona nie miała możliwości skorzystania z prawa odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania w charakterze świadka przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym, a co skutkowałoby tym, że jej poprzednie zeznania nie mogłyby posłużyć za dowód,
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, który miał istotny wpływ na treść wyroku przez uznanie, że oskarżona widziała drugi etap działania oskarżonegoA. G.w małym pokoju gdzie dokonał on zabójstwaJ. O., albowiem brakuje wystarczających dowodów na potwierdzenie tego faktu, nadto- przez przyjęcie, ze oskarżona miała możliwość udzielenia pomocyJ. O.w małym pokoju, skoro Sąd ustalił w wyroku, że wcześniej została pobita przezA. G., rzucona na drzwi małego pokoju w sytuacji gdy właśnie udzieliła pomocyJ. O.w dużym pokoju i w walce z oskarżonymG.wybiła mu ząb, zaś wzywanie pomocy (policji, pogotowia, sąsiadów) było bezprzedmiotowe, skoro zgon nastąpił nagle w ciągu kilku minut a oskarżona stwierdziła brak tętna u denata,
skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy oskarżonej do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku.
W odpowiedzi na apelację obrońcy, Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku wniósł o jej nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy wyroku w stosunku do oskarżonej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonejM. M.po części zasługiwała na uwzględnienie.
Stwierdzić na wstępie trzeba, że postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący i wszechstronny, a w oparciu o jego wyniki Sąd I instancji dokonał zasadnych ustaleń faktycznych.
W przekonaniu Sądu odwoławczego Sąd I instancji prawidłowo odtworzył przebieg wypadków jakie rozegrały się 8 listopada 2015 r. w mieszkaniuA. G.wS.przyulicy (...).
Prawo swobodnej oceny dowodów należy do najistotniejszych prerogatyw Sądu orzekającego. Kierując się tym prawem Sąd może po części dać wiarę wyjaśnieniom oskarżonego czy świadka a w określonej części takiej wiary odmówić, istotne jest aby swoje stanowisko w tym zakresie jasno i przekonująco przedstawił w pisemnych motywach orzeczenia. Takiemu zadaniu Sąd Okręgowy w Słupsku w pełni sprostał.
Odmawiając wiary wyjaśnieniom oskarżonej, która utrzymywała, że nie widziała zadawania przezA. G.ciosów dwoma nożamiJ. O., ponieważ w tym czasie spała i zbieżnym w tym zakresie twierdzeniomA. G.Sąd I instancji nie uczynił tego bezkrytycznie, ale po wszechstronnej analizie całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie. Apelacja obrońcy nie zawiera takich argumentów, które byłyby w stanie podważyć zgodność ocen Sądu I instancji z zasadami logicznego rozumowania i stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami faktycznymi tego Sądu.
Istotnymi dowodami przekonującymi, żeM. M.obserwowała całość wydarzeń i w dużym i małym pokoju były zeznania członków jej rodziny-P. Ł.,K.(...).
Słusznie podnosi Sąd I instancji, dostrzegając przy tym negatywny stosunek do oskarżonej osób jej najbliższych, że siostry oraz siostrzenicaM. M.podawały takie szczegóły wydarzeń jakie rozegrały się w mieszkaniuA. G., które mogły pochodzić wyłącznie od oskarżonej. Szczegóły te miały odzwierciedlenie w określonych faktach- stwierdzonych obrażeniach pleców oskarżonej, co potwierdzało podawaną przez nią rodzinie okoliczność, że została rzucona przez oskarżonego na drzwi, kiedy stanęła w obronieJ. O., utracie przez oskarżonego zęba po uderzeniu go przez oskarżoną. Z pewnością też tylko od oskarżonej jej rodzina mogła uzyskać informację, że oskarżona uprawiała seks zJ. O..
Oczywiście rację ma Sąd I instancji, że o wiarygodności zeznań świadków utwierdza opiniaK. C.- biegłego z zakresu analizy śladów krwi. Z opinii tej wypływa wniosek, że na części kanapy, na której miała spać w małym pokojuM. M.znajdowały się ślady krwiJ. O., które na te miejsca zostały naniesione na skutek skapnięć. Przekonująco Sąd I instancji wywodzi, że w takim stanie rzeczy, gdybyM. M.spała, to ślady krwi pokrzywdzonego byłyby na niej a nie na kanapie.
W świetle całokształtu materiału dowodowego w pełni uprawniona jest ocena Sądu I instancji, że twierdzeniaM. M.jakoby w czasie zdarzenia spała, stanowią nieudolną linię obrony zmierzającą do uniknięcia przez nią odpowiedzialności karnej.
Sąd Apelacyjny akceptuje stanowisko Sądu I instancji, żeM. M., swoim zachowaniem, po tym, jak na skutek zdanych ciosów nożamiJ. O.upadł na podłogę w małym pokoju, wyczerpała znamiona występku zart. 162§1 k.k.
Obrońca nie kwestionuje opinii biegłej medyka sądowegoD. P., z której to opinii wynika, żeJ. O.zmarł śmiercią nagłą, ale nie natychmiastową i po doznaniu ran kłutych w początkowym, acz krótkim okresie czasu był przytomny, biorąc pod uwagę rozległość uszkodzeń w sercu i worku osierdziowym oraz ilość krwi stwierdzoną w jamach surowiczych ciała, przy uwzględnieniu ilości krwi wynaczynionej w miejscu ujawnienia zwłok, czas przeżycia pokrzywdzonego od doznania uszkodzeń serca do śmierci mógł wynosić co najwyżej kilka minut.
Trafnie postrzega Sąd I instancji, że dowodem potwierdzającym fakt, iżJ. O.po zadaniu mu ciosów nożem przezA. G.jeszcze się poruszał, są ustalenia , iż pod jego stopami znajdowały się ślady krwi, co oznacza, że pokrzywdzony przemieszczając się po podłodze mieszkaniaA. G.szedł w miejscach, na których znajdowała się jego krew ( str. 25 uzasadnienia wyroku).
Po upadku pokrzywdzonego aniA. G.aniM. M.nie próbowali udzielić mu pomocy.
Słusznie podkreśla Sąd instancji, że o ile w pierwszej fazie, kiedy oskarżona stanęła w obronieJ. O.,A. G.także w stosunku do niej był nader agresywny, to nic nie stało na przeszkodzie, aby oskarżona, kiedyA. G.poszedł umyć noże, podjęła działania zmierzające do wezwania fachowej pomocy lekarskiej.
Rację ma też Sąd Okręgowy wskazując, że występek zart. 162§1 k.k.jest przestępstwem formalnym z zaniechania, dla którego bytu bez znaczenia jest czy podjęte przez sprawcę działania, których zaniechał, rzeczywiście przyniosłyby ratunek osobie znajdującej się w okolicznościach, o których mowa w tym przepisie.
Nie są przekonujące wywody obrońcy, że wzywanie pomocy byłoby bezprzedmiotowe, skoro ( jak podnosi skarżący), zgon nastąpił nagle w ciągu kilku minut a oskarżona stwierdziła brak tętna u denata.
Podkreślić trzeba, że wprawdzie istotnie, oskarżona twierdziła, że badała tętno pokrzywdzonego po tym, jak obudził jąA. G., aJ. O.leżał na podłodze, rzecz jednak w tym, że takie wyjaśnieniaM. M.zostały trafnie ocenione przez Sąd I instancji jako niewiarygodne.
Sąd odwoławczy podzielił natomiast stanowisko obrońcy, że brak jest warunków do przypisaniaM. M.przestępstwa zart. 233§1 a k.k.Nie ma jednak racji skarżący stawiając zarzut obrazy przepisuart. 186§1 k.p.k.
W rzeczywistości zaskarżony wyrok zapadł z obrazą przepisu prawa materialnego-art. 233§1 k.k.
Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w czasie obowiązywaniaKodeksu karnego z 1969 r., w uchwale z 20 czerwca 1991 r. I KZP 12/91 (OSNKW 1991/10-12/46), że nie jest dopuszczalne skazanie sprawcy fałszywych zeznań za przestępstwo określone wart. 247§1 k.k., jeżeli w postępowaniu karnym, w którym występował jako oskarżony, złożył je uprzednio w charakterze świadka co do okoliczności związanych z zarzucanym mu czynem.
Stanowisko takie aktualne jest na gruncie przepisówKodeksu karnego z 1997 r.-art. 233§1 k.k.W uchwale z 20 września 2007 r. I Kzp 26/07 (OSNKW 2007/10/71) Sąd Najwyższy wypowiedział się, że nie popełnia przestępstwa fałszywych zeznań (art. 233§1 k.k.), kto umyślnie składa nieprawdziwe zeznania dotyczące okoliczności mających znaczenie dla realizacji jego prawa do obrony (art. 6 k.p.k.). Podobnie w wyroku z 21 listopada 2014 r. III KK 348/14 (Lex nr 1545153) Sąd Najwyższy stwierdził, że oskarżony (podejrzany) nigdy nie odpowiada za występek fałszywych zeznań zart. 233§1 k.k.To wyłączenie bezprawności dotyczy również każdych zeznań złożonych w toku przesłuchania w charakterze świadka dotyczących jego zachowania stanowiącego przestępstwo, co jest realizacją prawa do obrony, a w uchwale z 26 kwietnia 2007 r. I Kzp 4/07 (OSNKW 2007/6/45) Sąd Najwyższy wskazał, że nie ponosi odpowiedzialności karnej na podstawieart. 233§1 k.k.osoba, która przesłuchana została w charakterze świadka wbrew wynikającemu zart. 313§1 k.p.k.nakazowi przesłuchania jej jako podejrzanego.
Nie może być wątpliwości, żeM. M.fałszywe zeznania złożyła co do okoliczności związanych z zarzucanym jej czynem zart. 162§1 k.k.Wprost wskazuje na to opis czynu przypisanego oskarżonej w punkcie 3. zaskarżonego wyroku, gdzie podano, że zeznała nieprawdę co do faktu zaobserwowania przebiegu zdarzenia w wyniku któregoJ. O.został pozbawiony życia i zataiła prawdę co do przebiegu tego zdarzenia, między innymi w obawie przed grożącą jej odpowiedzialnością karną związaną z nieudzieleniem pomocyJ. O..
Wydarzenia jakie rozegrały się 8 listopada 2015 r. w mieszkaniuA. G.stanowią jedność. Nie da się podzielić zdarzenia na takie fragmenty, co do którychM. M.przydać można było wyłącznie status świadka a do innych status podejrzanej.
W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oskarżonąM. M.uniewinnił od popełnienia czynu przypisanego jej w punkcie 3.
Jako odpowiadającą dyrektywom zawartym wart. 53 k.k.ocenić należało karę 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonąM. M.za czyn zart. 162§1 k.k.Sąd odwoławczy uznał jednak, że istnieją podstawy do warunkowego zawieszenia wykonania tej kary.
Warunkowemu zawieszeniu wykonania nie sprzeciwia się skazanie oskarżonej za czyn zart. 207§1 k.k.Oskarżonej wymierzono karę ograniczenia wolności. Wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 12 maja 2016 r. XIV K 661/15 uprawomocnił się 31 maja 2016 r. (k. 531 ). W dacie zatem popełnienia czynu zart. 162§1 k.k.M. M.nie była karana.
Niewątpliwie po stronie oskarżonej istnieje szereg okoliczności obciążających, jednak nie jest w ocenie Sądu Apelacyjnego na tyle zdemoralizowana, że proces jej resocjalizacji, aby był skuteczny, winien odbywać się w warunkach zakładu karnego.
Uznając, że będzie to wystarczające dla osiągnięcia celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 69§ i 2k.k.zw. zart. 70§1 k.k.iart. 73 §1 k.k.wykonanie orzeczonej w stosunku doM. M.w punkcie 4 zaskarżonego wyroku kary pozbawienia wolności zawiesił tytułem próby na okres 3 lat i oddał oskarżoną w tym czasie pod dozór kuratora.
W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok jako trafny utrzymano w mocy.
O kosztach obrony z urzędu oskarżonej w postępowaniu odwoławczym orzeczono na mocyart. 29 ustawy z dnia 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturze(tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 615 ) i§17 ust. 2 pkt 5w zw. z zw. z §4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r poz. 1714).
Kierując się względami słuszności Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżoną z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze (art. 624§1 k.p.k.).