Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 329/17
Data wyroku: 2017-09-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt I C 329/17
Uzasadnienie wyroku z dnia 22 września 2017 roku.
PowódkiZ. B.iT. R.wniosły o zobowiązanie pozwanych -J. N.,M. W.,I. W.iZ. S.„do wycofania złożonego przez nie sprzeciwu na dokonanie ekshumacji (zwłokW. R. (1)zmarłego 11 maja 1962 r. pochowanego na cmentarzu parafialnym wM.) w postępowaniu toczącym się przed Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym wK.” ewentualnie do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „wyrażam zgodę na ekshumację zwłokW. R. (1)zmarłego 11 maja 1962 r. pochowanego na cmentarzu parafialnym wM.i na ponowne pochowanie na cmentarzu komunalnym wG.Nowym(...)w grobie, w którym została pochowana żonaW. R. (1),A. R. (1)zmarła 10 stycznia 1983 r.” Uzasadniając powyższe żądania powódki wyjaśniły, że ich ojciecW. R. (1)zmarł 11 maja 1962 roku natomiast matkaA. R. (1)przebywała u swojej córkiC. F.wG.i tam zmarła 10 stycznia 1983 roku.A. R. (1)pod koniec swego życia wyraziła wolę, aby pochowano ją wG.z uwagi na fakt, iż grób jej męża był stale bardzo zaniedbany. Życzyła sobie, aby w grobie jej męża został pochowany synA. R. (2)z małżonką, a w jej grobie została pochowana córkaT.. Niestety tak się nie stało, gdyżA. R. (2)zmarły 2014 roku nie został pochowany wraz z ojcemW.. Wobec tego powódki podjęły działania w celu przeniesienia szczątkówW. R. (1)do grobu jego żony wG., ale sprzeciwiły się temu pozwane. Większa część rodziny zamieszkuje wG.„lub ich odległość odG.jest mniejsza niż odległość odM.”, a możliwość dojazdu jest bardziej dogodna. Zdaniem powódek ich dobro osobiste sprowadzające się do kultu zmarłego zostało naruszone dwukrotnie, po raz pierwszy „poprzez zaniechanie (przez pozwane) wypełnienia woli zmarłej babci z uwagi na niepochowanie swojego zmarłego ojcaA. R. (2)w grobieW. R. (1)”, a po raz drugi „wyrażając sprzeciw na dokonanie ekshumacji szczątkówW. R. (1)i przeniesienia go do grobu żony”. Pozwane odmawiając zgody na ekshumację przypisały sobie prawo do decydowania jako osoby (rzekomo należycie i wyłącznie) opiekujące się grobemW. R. (1). Jednakże grób ten zawsze był zaniedbany, a jedyną nadzieją na to, że ktoś będzie opiekował się grobem w przyszłości było pochowanie w nim zmarłegoA. R. (2)jednak „wolaA. R. (1)wyrażona w tym zakresie nie została spełniona”. Powódki nie sprzeciwiły się takiemu postępowaniu żony i córek zmarłegoA. R. (2)uznając ich prawo do decydowania o miejscu pochówku męża i ojca. Biorąc pod uwagę, że gróbW. R. (1)był i jest zaniedbany a wolaA. B.nie została spełniona (pochowanoA.R.w grobie teściów) powódkaZ. B.podjęła czynności aby przenieść szczątki ojca do grobu matki jednakże sprzeciwiły się temu pozwane. Ponadto podeszły wiek i stan zdrowia powódek ze względu na odległość grobu ojca od ich miejsca zamieszkania poważnie utrudnia im kultywowanie pamięci o zmarłym ojcu. Prawo pochowania osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji oraz pamięć o osobie zmarłej stanowią dobra osobiste chronione przepisami prawa (art. 23 i 24 k.c.), a każde jego naruszenia godzi w podstawowe i niezbywalne prawa człowieka. Zdaniem powódek, postępowanie pozwanych wynika z długoletniej i wzajemnej niechęci pomiędzy powódkąZ. B., a matką pozwanychT. R., a nie z chęci ochrony miejsca spoczynku ich dziadkaW. R. (1), którego nie zdążyły poznać, gdyż urodziły się po jego śmierci.
Pozwane wniosły o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Pozwane zarzuciły, że rodzina pozwanych nigdy nie czyniła żadnych przeszkód powódkom, aby oddawały cześć zmarłemuW. R. (1). Powódki przyjeżdżając na gróbW. R. (1)zatrzymywały się u rodziców pozwanych, a potem w domuJ. N.. Pozwane zawsze chętnie witały powódki i wspólnie też pielęgnowały grobowiecW. R. (1). Nie może być wyłączną podstawą roszczenia powódek fakt, że łatwiej byłoby im dojeżdżać na grób ojca, zwłaszcza że przez tyle lat mogły bez przeszkód tam dojechać i nikt nie ingerował w sferę kultu zmarłych. Pozwane odkąd zaczęły samodzielnie zajmować się grobemW. R. (1), nagrobek utrzymany jest w nienagannym stanie i zawsze przystrojony na ważne święta kościelne. Dowodzi tego zaświadczenie wydane przez proboszcza Parafii wM., z dnia 12 czerwca 2017 r. o tym, że pozwane jako córkiA. R. (2)tj. wnuczki śp.W. R. (1)troszczą się należycie o grób swego dziadka. Według pozwanych wolą zarównoW. R. (1), jak iA. R. (1)było, abyW. R. (1)pochowany został na cmentarzu przy domu rodzinnym właśnie wM..
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje.
Nieżyjący już małżonkowieA.iW. R. (2)byli rodzicami powódek i ostatnio mieszkali wspólnie we wsiR., gminaM.gdzie prowadzili gospodarstwo rolne. Po śmierciW. R. (1)w dniu 11 maja 1962 roku w domu rodzinnym powódek wR.pozostała wdowaA. R. (1)i troje dzieci –A. R. (2), który był wówczas pełnoletni,L. R., który miał wówczas lat 15 i powódkaZ. B., która miała lat 10.W. R. (1)został pochowany na cmentarzu parafialnym wM.ponieważ do śmierci mieszkał w tej parafii, a pogrzeb urządziła jemu wdowaA. R. (1). Ojciec powódek został pochowany w nowym grobie ziemnym we wskazanym przez niego uprzednio miejscu co nastąpiło za zgodą ówczesnego proboszcza Parafii wM.. Miejsce na cmentarzu, gdzie jest pochowanyW. R. (1)wykupiła jego żonaA. R. (1).
Wdowa poW. A.R.w 1966 r. wyjechała doG.do córkiC. F.i odtąd mieszkała z tą córką wG..A. R. (1)chorowała na serce, miażdżycę i nerwicę żołądka. Na gospodarstwie rolnym rodziców powódek został wówczas ich bratA. R. (2), ojciec wszystkich pozwanych.A. R. (1)chciała być najpierw pochowana razem z mężem na cmentarzu wM.ale 8 lat przed śmiercią stwierdziła, że chce być pochowana wG.ponieważ grób męża jest zaniedbany i „nie chce leżeć w zielsku”.A. R. (1)zmarła w dniu 10 stycznia 1983 roku i została pochowana przez córkęC. F.na Cmentarzu Komunalnym wG.– Nowym(...). Za życiaA. R. (1)mówiła swoim dzieciom w tym powódkom, że zW. R. (1)ma być pochowany jego synA. R. (2). Według powódek to było przyczyną dla którejA. R. (1)nie planowała przenieść szczątków męża doG.. Jednak po śmierciA. R. (2)w 2014 roku został on pochowany w grobie swoich teściów. Powódki twierdzą, że nastąpiło to niezgodnie z wolą ich matkiA. R. (1). W latach 90-tych ubiegłego wieku gróbW. R. (1)został urządzony w ten sposób, że wykonano betonowe obramowanie z elementami z lastryka i położono na nim płytki (kopie fotografii, k.25, k.26), a prace z tym związane wykonał brat powódekI. R.i jego synA., którzy mieszkali wówczas wC.naP..
W dniu 24 kwietnia 2017 roku do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wK.wpłynął wniosek o ekshumację zwłokW. R. (1), pochowanego na Cmentarzu Parafialnym wM.i przeniesienie ich do grobu rodzinnego na Cmentarz Komunalny wG.-(...)(...). Wniosek ten złożyła powódkaZ. B.zamieszkała wD., uzasadniając go przeniesieniem zwłok ojca do grobu, w którym pochowana jest jej matka (w miejscu zamieszkania jej siostry – powódkiT. R.). W trakcie postępowania w tej sprawie w dniu 4 maja 2017 roku wpłynęło oświadczenie podpisane przez pozwaneJ. N.,M. W.,I. W.iZ. S.- wnuczki zmarłegoW. R. (1), a córki jego synaA. R. (2), które powołując się na wolę swojego nieżyjącego ojca i swoją nie wyraziły zgody na ekshumację zwłokW. R. (1). Państwowy Powiatowy Inspektora Sanitarnego wK.uznał, że spór między osobami, którym przysługuje prawo do pochowania i ekshumacji zwłok (art. 15 ust. l pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 o cmentarzach i chowaniu zmarłych, Dz. U. z 2015r. poz. 2126 ze zm. w zw. z art. 10 ust. l tej ustawy), nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym. Prawomocną decyzją z 25 maja 2017 roku nr 10.D.HŚ-K.2017 znak HŚ-K.4416.8.2017 nie zezwolił więc na ekshumację zwłok /szczątków/W. R. (1)zmarłego dnia 11 maja 1962 r. i pochowanego na Cmentarzu Parafialnym wM.(kopia decyzji, k.27).
WnukowieA.iW. K.C.(zam.G.),B. P.(zam.G.),A. S.(zam.G.),W. F.(zam.P.),A. R. (3)(zam.I.), a takżeŁ. R.,M. P.,E. O.,D. R.,D. W.oświadczyli, że wyrażają zgodę na ekshumację szczątkówW. R. (1)i pochowanie ich w grobie ze zmarłą żonąA. R. (1)na Cmentarzu Komunalnym wG.–(...)(...).
Istnieje możliwość pochowania szczątków po ekshumacjiW. R. (1)do grobu jego żonyA. R. (1), pochowanej na cmentarzu Komunalnym wG.-(...)(...)(zaświadczeniePrzedsiębiorstwa Produkcyjno- Usługowego (...)Sp z o.o., k.69).
PowódkaZ. B.ma wykształcenie średnie i z zawodu jest pielęgniarką.Urodziła się (...)i ma dwie córki z którychD. M.mieszka wI., aM.mieszka wM.. Powódka ta po urodzeniu mieszkała z rodzicami we wsiR.i pamięta ojcaW. R. (1). PowódkaZ. R.w 1971 r. zamieszkała wI., a następnie mieszkała wK.w latach 1973-1975. Od 1975 r. powódka ta mieszka z mężem wD.. Przyjeżdżała ona ze swoim mężem na cmentarz wM., aby odwiedzić grób ojca i zajeżdżała wówczas do brataA. R. (2), przy czym nieraz nocowała u niego z mężem. Z bratem tym powódka dobrze żyła. PowódkaZ. B.jeździła na grób ojca minimum dwa razy do roku i nikt nie utrudniał jej odwiedzin grobu ojca. Na gróbW. R. (1)powódka przyjeżdżała częściej przed świętem zmarłych aby umyć pomnik, zapastować go i kilka razy żeby wypisać litery czarną farbą, kto jest pochowany w tym grobie. Ostatni raz powódkaZ. B.była wR.na pogrzebie brataA. R. (2)w 2014 r. natomiast ostatni raz była na grobie ojca na cmentarzu wM.w maju 2017 roku (wcześniej była tam w październiku 2016 r.), przetarła płytki, wyszorowała cały pomnik, zapastowała i wypisała litery farbą. ZD.doG.powódkaZ. B.ma 200 km i możliwość korzystania z połączenia kolejowego między tymi miastami. PowódkaZ. B.choruje między innymi na zakrzepicę żył oraz nie może jeździć samochodem. Orzeczeniem(...)do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wD.z 2 czerwca 2009 roku została ona zaliczona na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. PowódkaZ. B.chce przenieść szczątki ojcaW.do grobu wG.w którym pochowana jest jej matkaA., żeby rodzice byli razem i żeby powódka mogła z siostrąT. R.iść na grób obojga rodziców. Spośród dzieciW.iA. R. (1)żyją tylko powódki.
PowódkaT. R.urodziła się (...)Ma wykształcenie średnie i z zawodu jest technikiem technologii drewna. Jest osobą przewlekle chorą, a stan jej zdrowia uniemożliwia wielogodzinną podróż bez opieki. Z domu rodzinnego powódkaT. R.wyprowadziła się w 1959 r. do siostryC. F.doG.i odtąd mieszka cały czas wG.. Za mąż nie wyszła i dzieci nie ma. Powódka ta była na pogrzebie ojcaW. R. (1). PowódkaT. R.chce, żeby przenieść szczątki ojca na cmentarz wG., bo powódkaZ. B.będzie miała bliżej i powódki będą się spotykać. PowódkaT. R.chce być na grobie obojga rodziców na Wszystkich Świętych, a poza tym wG.mieszkają dzieciC. F.iC. R., rodzeństwa powódek.C. R.mieszkał wG.i zmarł w 2006 czy 2004 r. miał dwie córki. Są toA. S.iB. P., które mieszkają wG.. Siostra powódekC. F.mieszkała wG., zmarła w 2000 roku i jest pochowana wG.. Pozostawiła ona czworo dzieci, przy czym trzy jej córki -K. C.,A. K.iB. K.mieszkają wG..
Po śmierciA. R. (1), powódkaT. R.zajmowała się grobem matki natomiast pracowała w gastronomii i urlopów jej nie udzielano i dlatego grobu ojca nie odwiedzała co roku. Ostatni raz na grobie ojca była w 2014 r. jak zmarł jej bratA. R. (2)i był jego pogrzeb. Wcześniej nie bywała na grobie ojca po tym jak jej siostraZ. B.przestała mieszkać wK., ponieważ nie miała możliwości dojeżdżania doM.. Wcześniej jak przyjeżdżała na grób ojca to zajeżdżała do brataA. R. (2).
Powódki nie mają możliwości korzystania z bezpośredniego połączenia kolejowego bądź autobusowego między miejscami ich zamieszkania aM..
PozwaneJ. N.,M. W.,I. W.iZ. S.są córkami nieżyjącego brata powódek -A. R. (2). PozwanaJ. N.urodziła się (...). DziadkaW. R. (1)nie znała bo zmarł przed ślubem jej rodziców, nie pamięta też babciA. R. (1). Była u babciA. R. (1)na pogrzebie wG., pojechała z rodzicami i siostrąM.. PozwanaJ. N.dowiedziała się od swojej mamy iC. F., że babcia nie chciała być pochowana wM.. Rok po śmierciW. R. (1)ojciec pozwanejA. R. (2)zaczął prowadzić gospodarstwo rolne na gruntach o powierzchni 6 ha. GrobemW. R. (1)zajmowali się rodzice pozwanej i siostraW. J.W., która zmarła 15 lat po jego śmierci. Według pozwanejJ. N., jej rodzice zadecydowali, że chcą być pochowani w 4-osobowym grobie rodziców jej matki ponieważ obok dziadkaW. R. (1)w jego grobie jest tylko jedno miejsce, a rodzice pozwanej chcieli być pochowani razem. W domu pozwanych nie było wspominane, że obok dziadka ma być pochowany ojciec pozwanych czyliA. R. (2).
PozwanaJ. N.nie zgadza się z żądaniem powódek, aby przenieść dziadka doG., ponieważ jak pamięta, jej matka ją na grób dziadka prowadzała i jest to pierwszy grób, którym się pozwane opiekowały. Powódki były zawsze mile widziane, ale powódkaT. R.nie była na grobieW. R. (1)od ślubu pozwanejZ. S.(tj. około roku 1997), aż do pogrzebuA. R. (2)(tj. w 2014 r.). PozwanaM. W.urodziła się (...)i wyprowadziła się z domu rodzinnego w 1984 r. PozwanaI. W.urodziła się (...)i wyprowadziła się z domu rodzinnego w 1992 r. PozwanaZ. S.urodziła się (...)i z domu rodzinnego wyszła w 1997 r. Pozwane troszczą się należycie o grób swojego dziadkaW. R. (1)wM.(zaświadczenie proboszcza Parafii wM., k.24) i grób ten nie jest zaniedbany (kopie fotografii, k.25, k.26).
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zaświadczenia Proboszcza Parafii wM., kopii zdjęć i decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wK.(k.24-k.27), kopii innych dokumentów (k.37-k.42, k.44-k.69), zeznań świadkówA. R. (4)(k.30v),J. R.k.30v-k.31),B. K.(k.31),A. K.(k.31-k.31v),Ł. R.(k. 31v) iJ. B.(k.32) oraz na podstawie zeznań pozwanych, częściowo natomiast na podstawie zeznań świadkaG. J.(k.91-karta 91v) oraz wyjaśnień i zeznań powódek.
Nie jest spornym pomiędzy stronami, że gróbW. R. (1)został w latach 90-tych ubiegłego zmodernizowany i doprowadzony do istniejącego aktualnie stanu przezI. R.i jego synaA.. Nie zasługują więc na wiarę zeznania świadkaG. J.o tym, że grób w ten sposób urządzili rodzice pozwanych.
Nie jest spornym pomiędzy stronami, że od czasu pogrzebuW. R. (1)w jego grobie nie pochowano innych osób natomiast powódki bez przeszkód ze strony pozwanych i ich rodziców oraz dalszych krewnych kiedy tylko chciały mogły odwiedzać gróbW. R. (1)i stosownie do potrzeb kultywować pamięć zmarłego ojca. Nie są jednak wiarygodne wyjaśnienia i zeznania powódek o tym, że pozwane nie dbały należycie o gróbW. R. (1)w tym nie sprzątały i nie porządkowały go oraz nie dbały o jego wystrój i dekorowanie a czyniła to wyłącznie powódkaZ. B.. Przeczy temu stan w jakim aktualnie znajduje się grób ojca powódek i dziadka pozwanych (kopie fotografii, k.25, k.26) zaś uznane w tej kwestii za wiarygodne twierdzenia pozwanych znalazły potwierdzenie w treści zaświadczenia Proboszcza Parafii wM.(k.24).
Porządkowanie i dekorowanie grobuW. R. (1)przez powódkęZ. B.potwierdzone w szczególności zeznaniami świadkaJ. B., które z uwagi na odległość od miejsca zamieszkania powódek odbywało się stosunkowo rzadko i od przypadku do przypadku, nie wykluczało przecież wykonywania takich samych i podobnych czynności przez pozwane w tym i przez pozwanąJ. N..
Kult pamięci tej samej osoby zmarłej stanowi dobro osobiste więcej niż jednego człowieka (np. kilku krewnych). Każda z tych osób może samodzielnie i niezależnie od pozostałych zaspokajać swoje potrzeby uczuciowe związane z kultem pamięci zmarłego i w tym celu wykonywać przysługujące jej uprawnienia. Ponieważ jednak każdej z nich przysługuje również ochrona prawna przed zagrożeniem lub naruszeniem jej dobra osobistego, przeto pozostałe osoby mają obowiązek powstrzymywania się od wszelkich działań, które by stanowiły takie zagrożenie lub naruszenie (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu - I Wydział Cywilny z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I ACa 718/12, Legalis nr 745500).
Powyższe stwierdzenie dotyczy zarówno powódek jak i pozwanych. Pozwane nie sprzeciwiają się kultowi przez powódki pamięciW. R. (1)tak jak był on sprawowany przez nie do tej pory przez ponad 50 lat natomiast uwzględnienie powództwa i doprowadzenie do ekshumacji szczątkówW. R. (1)prowadziłoby do naruszenia dóbr osobistych pozwanych w omawianej kwestii.
W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10.12.2015 r. V CSK 2021/15 wskazano, że w orzecznictwie powszechnie jest przyjmowane, iż prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji oraz prawo do kultywowania pamięci o niej stanowi dobro osobiste, zwane prawem do grobu, chronione przepisamiart. 23 i 24 KC(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 155/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 52 oraz wyroki: z dnia 31 marca 1980 r., II CR 88/80; z dnia 14 października 2011 r., III CSK 340/10). Zakres prawa do pochowania nie wyczerpuje się z chwilą pochówku zwłok określonej osoby, lecz obejmuje również możność żądania ekshumacji w celu pochowania zwłok w innym stosownym miejscu. Wszakże, co zgodnie podkreśla się w orzecznictwie, żądanie takie wysunięte w razie sporu między pozostałymi bliskimi zmarłych, może być uwzględnione jedynie wówczas, gdy szczególne względy ochrony dóbr osobistych za tym przemawiają. W kolizji zasady niezakłócenia miejsca spoczynku zmarłych z brakiem zgody w rodzinie, co do miejsca pochowania zmarłych, wskazana zasada dominuje wyraźnie (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 czerwca 1998 r., sygn. akt I CKN 729/97, Legalis nr 345585). Ekshumacja może być orzeczona tylko wtedy, gdy szczególne względy ochrony dóbr osobistych za tym przemawiają, regułą jest bowiem, że powinna zwyciężyć zasada niezakłócania spokoju zmarłych w zetknięciu z brakiem zgody osoby uprawnionej na pochowanie określonych zwłok (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt III CSK 84/15, Legalis nr 1460993).
PochowanieW. R. (1)na cmentarzu parafialnym wM.zgodne było z wolą zmarłego – mieszkał on bowiem wraz z żonąA. R. (1)i dziećmi w pobliskiej miejscowościR., która stanowiła jego centrum życiowe (znalazło to potwierdzenie w zeznaniach świadkaA. R. (4)). WdowaA. R. (1)podjęła natomiast decyzję o tym, aby pochowano ją w wG.(zeznania świadkówJ. R.,B. K.,A. K.,Ł. R.,J. B.). Należało zatem uznać, że godziła się na to, że mąż jej będzie pochowany wM.a ona wG.. I taki stan rzeczy, po śmierciA. R. (1)w 1983 roku trwał przez wiele lat, a dzieciW.iA. R. (1)dzieliły się obowiązkiem opieki nad grobami rodziców. Brak jest przy tym wystarczających podstaw do przyjęcia, że brat powódekA. R. (2)i jego rodzina, w tym pozwane, zaniedbywali gróbW. R. (1). Na cmentarz wM.trzeba przejść 5 km lasem (zeznania świadkaA. K.). Nawet jeżeli latem wyrosły na tym grobie chwasty, a było to jeszcze wówczas gdy grób ten był ziemny czyli przed wyłożeniem go terakotą, a więc około 20 lat temu to jednak na uroczystość Wszystkich Świętych grób był ustrojony kwiatami i stały na nim znicze (zeznania świadkaJ. R.). Okoliczność, że w czasie pogrzebuA. R. (2)w maju 2014 roku na grobieW. R. (1)były sztuczne wypłowiałe kwiaty, puste znicze (zeznania świadkaB. K.) również nie świadczy o jakiś szczególnych zaniedbaniach grobu i wyjątkowych okolicznościach uzasadniających konieczność przeniesienia szczątkówW. R. (1), tym bardziej, że „grobem dziadka zajmowali się wszyscy, część dzieci jeździło na gróbW., a część na grób żony i tak było co roku” (zeznania świadkaA. K.). Z okoliczności sprawy wynika, że na gróbW. R. (1)sporadycznie przyjeżdżali takżeA. R. (4),J. R.,B. K.,A. K.,Ł. R.(zeznania tych osób jako świadków). Aktualnie gróbW. R. (1)jest wyłożony terakotą i od wielu lat nie rosną na nim żadne chwasty nawet w okresie letnim. Wcześniej na tym grobie chociaż była ziemia ogrodzona łańcuszkami też były posadzone kwiaty i było czysto.T. R.– żonaA. R. (2), ze swoimi córkami „odszykowywała” gróbW. R. (1). W ubiegłym roku wszystkie pozwane w okresie Wszystkich Świętych odwiedziły gróbW. R. (1). Grobem najbardziej zajmowała się pozwanaJ. N.. Na grobieW. R. (1)zawsze było czysto ponieważ pozwane zmywały pomnikW. R. (1)(zeznania świadkaG. J.).
Z wyjaśnień i zeznań pozwanych wynika, że są one związane z grobem dziadka na który przychodziły z rodzicami od najmłodszych lat i kultywują pamięć po nim. Nikt z pozwanych nie zabrania powódkom odwiedzin grobu ojcaW. R. (1)i jego wnukA. R. (4)częściej bywał na grobie dziadka niż na grobie babci pomimo, że ma doG.bliżej (zeznania świadkaA. R. (4)).
Nie jest wystarczającym do uznania powództwa za uzasadnione fakt, żeA. R. (2)został pochowany w grobie swoich teściów chociaż wolą jego matki jak twierdzą powódki było aby został on pochowany w grobie ojcaW. R. (1). Wybór miejsca tego pochówku stanowił dobro osobiste żony i dzieciA. R. (2), a brak jest podstaw do przyjęcia, że nastąpiło to wbrew woliA. R. (2). Z wyjaśnień pozwanych wynika, żeA. R. (2)został pochowany w grobie teściów z uwagi na to, że jest tam więcej miejsca i po śmierci zostanie tam złożone również ciało jego żonyT. R., a matki pozwanych. Powódki uczestniczyły w pogrzebie brataA. R. (2)w 2014 r. i wówczas nie wyrażały swojej dezaprobaty co do miejsca jego pochówku. W ocenie Sądu pozwane przez niepochowanie swojego ojcaA. R. (2)w grobieW. R. (1)nie naruszyły więc w żaden sposób dóbr osobistych powódek.
W ocenie Sądu Okręgowego brak jest również szczególnych względów dotyczących ochrony dóbr osobistych powódek z uwagi na które można by było zobowiązać pozwane do wyrażenia zgody na ekshumację zwłokW. R. (1)i ponowne pochowanie ich na Cmentarzu Komunalnym wG.-(...)(...)w grobie w którym pochowana zostałaA. R. (1). Z uwagi na dominującą zasadą niezakłócania spoczynku zmarłego brak było podstaw do uznania, że istniejący aktualnie wiek powódek i stan ich zdrowia był wystarczającą podstawą do uwzględnienia powództwa.
W tym stanie rzeczy na podstawieart. 23 k.c.iart. 24 § 1 k.c.orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku rozstrzygając o kosztach procesu z uwagi na wynik procesu na podstawieart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.jak w pkt II. sentencji wyroku. Na rzecz pozwanych należało zasądzić 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego (§ 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz 34 zł tytułem zwrotu opłat skarbowych od pełnomocnictw (k.20, k.23).