Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1947/16
Data wyroku: 2017-03-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Gabriela Pietrzyk-Cyrbus, Lena Jachimowska, Anna Petri

Sygn. akt III AUa 1947/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 marca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Lena Jachimowska (spr.)

Sędziowie

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus
SSO del. Anna Petri

Protokolant

Michał Eksterowicz

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. N.(A. N.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o ustalenie ustawodawstwa właściwego
na skutek apelacji ubezpieczonejA. N.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku

z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt IX U 1632/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od ubezpieczonejA. N.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

/-/SSA G. Pietrzyk – Cyrbus /-/SSA L. Jachimowska /-/SSO del. A. Petri

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 1947/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 lutego 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.na podstawie przepisówustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stwierdził, że do ubezpieczonejA. N.od 1 sierpnia 2012r. z tytułu prowadzonej działalności zastosowanie ma ustawodawstwo polskie.
W odwołaniu od decyzji ubezpieczona, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie,iż od dnia 1 sierpnia 2012r. podlega ustawodawstwu słowackiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie, argumentował jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach, Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r., sygn. IX U 1632/14 oddalił odwołanie.
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że ubezpieczona od dnia 18 sierpnia 2010r. do8 września 2012r. prowadziła działalność gospodarczą w Polsce w zakresie fryzjerstwa, nie zgłaszała zawieszenia prowadzenia działalności, ani jej zaprzestania. Od dnia 1 sierpnia 2012r. ubezpieczona wyrejestrowała się jako płatnik składek z ubezpieczeń społecznych ZUS.
Następnie Sąd ten ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 2012r. do nadal ubezpieczona pozostawała w zatrudnieniu wfirmie (...)s.r.o. Zgodnie z zawartą umową o pracę, praca miała być wykonywana na terenie Słowacji, początkowo w wymiarze jednej godziny; następnie aneksem zwiększono do 10 godzin miesięcznie. Ubezpieczona nie dostarczyła do ZUS żadnych dokumentów potwierdzających rzeczywiste rozpoczęcie i wykonywanie pracy na terenie Słowacji.
Z dalszych ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że organ rentowy ustalił, żew okresie od 1 sierpnia 2012r. ubezpieczona podlega tymczasowo ustawodawstwu polskiemu, o czym poinformował ubezpieczoną pismem z dnia 22 października 2013r., wskazując, że ustalenie polskiego ustawodawstwa stanie się ostateczne w ciągu dwóch miesięcy od poinformowania o tym fakcie oddziału ZUS słowackiej instytucji właściwej, jeżeli niezgłosi ona zastrzeżeń do tak ustalonego ustawodawstwa. Informację o ustaleniu ustawodawstwa polskiego jako tymczasowego organ rentowy przekazał słowackiej instytucji ubezpieczeniowej pismem z dnia 22 października 2013r., która potwierdziła jego odbiór28 października 2013r. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa nie wniosła sprzeciwu do ustalenia polskiego ustawodawstwa tymczasowego jw. i w tej sytuacji ZUS Oddział wR., na wniosek ubezpieczonej z dnia 9 stycznia 2014r., wydał zaskarżoną decyzjęz dnia 25 lutego 2014r. Z zawiadomienia właściwej instytucji ubezpieczeniowej wynika,że wfirmie (...)s.r.o. nie dochodzi do realnego wykonywania pracy na terenie Słowacji.
Sąd Okręgowy wskazał, że powyższe ustalił na podstawie akt organu rentowegoi dane z nich wynikające uznał za wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.
Dokonując oceny prawnej, Sąd Okręgowy uznając odwołanie za bezzasadne, powołał treśćart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz regulacje art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiegoi Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemówzabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1) oraz art. 16 ust. 1-6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r.dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1), określający procedurę uzgodnieniową pomiędzy zainteresowanymi właściwymi instytucjami państw członkowskich w zakresie tymczasowego określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, niewątpliwie postępowanie organu rentowego było zgodne z wymogami uregulowań rozporządzeń WE wskazanymi powyżej. Organ rentowy prawidłowo rozpoznał wnioski ubezpieczonej o ustalenie ustawodawstwa właściwegow trybie art. 16 ust. 2 powołanego rozporządzenia WE. Bowiem ustalił wstępnie ustawodawstwo właściwe na podstawie art. 16 ust. 2 rozporządzenia w sposóbpozytywny tzn. wskazał jakie ustawodawstwo w związku z transgranicznym zbiegiem tytułów ubezpieczenia jest właściwe. Sąd Okręgowy zauważył, iż wydając decyzję w trybie art. 16 ust. 2 organ nie musi uwzględniać wniosku i wskazać ustawodawstwo postulowane przez wnioskodawcę, ale powinien pozytywnie wskazać właściwe ustawodawstwo.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy wsposób prawidłowy wszczął procedurę wyjaśniającą, poinformował słowacką instytucję ubezpieczeniową o tymczasowym ustaleniu ustawodawstwa polskiego i w terminiedwóch miesięcy oczekiwał na informację ze strony instytucji słowackiej o niemożności zaakceptowania takiego ustalenia lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii,czego instytucja słowacka bezspornie nie wniosła. W tej sytuacji ustalenie podlegania ustawodawstwu polskiemu po upływie okresu 2 miesięcy, o którym mowa powyżej stało się ostateczne i organ rentowy prawidłowo wydał decyzję z dnia ”17.06.2014r” (omyłka – winno być z dnia 25 lutego 2014r. – przypomnienie SA).
Zajmując takie stanowisko Sąd pierwszej instancji podzielił wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2014r. (I UK 275/13), w którym stwierdzono, że ze względu naróżnice między ustawodawstwami krajowymi co do określenia przedmiotu ubezpieczenia społecznego wprowadzono zasadę, że uwzględnianie okoliczności lub wydarzeń mających miejsce w jednym państwie członkowskim nie może w żaden sposób sprawiać, że właściwym dla nich stanie się inne państwo ani że będzie się do nich stosować jego ustawodawstwo(pkt 11 preambuły rozporządzenia nr 883/2004). Określenie ustawodawstwa właściwego wskazującego na instytucję miejsca świadczenia pracy najemnej wyłącza możliwość dokonania oceny przez instytucję miejsca zamieszkania, czy stosunek prawny będący podstawą objęcia ubezpieczeniem społecznym w kraju świadczenia pracy jest ważny według prawa miejsca zamieszkania ubezpieczonego.
Sąd Okręgowy zaznaczył, że ubezpieczona w toku niniejszego procesu niewykazała w żaden sposób, że rzeczywiście rozpoczęła i wykonywała pracę najemną na terenie Słowacji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy z mocyart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie.
Wyrok w całości apelacją zaskarżyła ubezpieczona, zarzucając:
1. rażące naruszenieart. 379 pkt 5 k.p.c.poprzez prowadzenie postępowania dotkniętego nieważnością z uwagi na treśćart. 47711§ 2 k.p.c.poprzez niewezwanie pracodawcy odwołującej sięspółki (...)s.r.o. jako zainteresowanego; pracodawca odwołującej się jako zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne do słowackich instytucji właściwych z uwagi na zatrudnienie odwołującej się na podstawie umowy o pracę winien brać bezwzględnie udział w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji,
2. wydanie zaskarżonego wyroku w sytuacji, gdy odwołująca się winna podlegać od dnia zawarcia umowy o pracę, tj. dnia 1 sierpnia 2012r. do nadal ustawodawstwu słowackiemu,w okresie świadczenia pracy najemnej na Słowacji nie powstaje dla niej obowiązek odprowadzania składek, gdyż wszystkie składki z tego tytułu odprowadza za nią jej słowacki pracodawca,
3. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a to art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, zawierającego normę kolizyjną wskazującą na ustawodawstwo właściwe dla ubezpieczenia społecznego osoby normalnie wykonującej pracę najemnąi pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich Unii, przez co wyłączona jest możliwość ustalenia prawa właściwego dla tego stosunku prawnego w inny sposóbniż wskazany przez normę dotyczącą koordynacji ubezpieczeń społecznych, to oznacza,iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał bezwzględny obowiązek ustalić odwołującej się ustawodawstwo słowackie,
4. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a toart. 22 k.p.orazart. 58 k.c.w związku zart. 300 k.p.poprzez zignorowanie zasady, iż stosunek ubezpieczenia społecznego podlega prawu miejsca wykonywania pracy (lex loci laboris) i dokonanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a później Sąd pierwszej instancji, oceny zaistnienia stosunku ubezpieczenia w sensie prawnym, podczas, gdy ocena ta mogła nastąpić wyłącznie na podstawie wskazanych przez normę kolizyjną przepisów miejsca świadczenia pracy i mogła być dokonana tylko przez organ władny te przepisy (?), a ponadto w zaskarżanym wyroku dokonana została ocena przez Sąd miejsca zamieszkania czy stosunek prawny będący podstawą objęcia ubezpieczeniem społecznym w kraju świadczenia pracy jest ważny według prawa miejsca zamieszkania ubezpieczonej,
5. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a to art. 16ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 poprzez podtrzymanie przez Sąd decyzji organu ubezpieczeniowego, która w swej treści nie uwzględnia treści art. 13 rozporządzenianr 883/2004 oraz art. 14 rozporządzenia nr 987/2009, a zatem nie może być kwalifikowana jako decyzja w ogóle;
6. rażące naruszenie prawa materialnego mające wypływ na treść wyroku, a to art. 5 rozporządzenia nr 987/2009 poprzez nieuwzględnienie nadanego odwołującej numeru ubezpieczenia rodne cislo, podczas gdy Sąd miejsca zamieszkania nie może tej okoliczności zignorować, istnienie bowiem tytułu ubezpieczenia społecznego za granicą wyklucza dokonywanie ustaleń przeciwko dowodowi ubezpieczenia społecznego w innym państwie,
7. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a to niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 poprzez jego zastosowanie, podczas gdy przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, ponieważ odwołująca się wykonuje nie tylko pracę na własny rachunek w Polsce, ale także pracę najemną na Słowacji, w związku z tym zastosowanie ma wyłącznie art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004,
8. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a to niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 poprzez jego niezastosowaniei doprowadzenie w rezultacie do sytuacji, w której - wbrew przepisom rozporządzenia - odwołująca się podlega w tym samym czasie ustawodawstwu dwóch różnych państw członkowskich,
9. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, a toart. 5 rozporządzenia nr 987/2009 poprzez podważenie ważności umowy o pracę, na podstawie której został wydany przez instytucję innego państwa członkowskiego dokument potwierdzający zgłoszenie odwołującej się do ubezpieczenia społecznego w tym innym państwie członkowskim - registracny list FO,
10. rażące naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść orzeczenia, a toart. 24ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011r. Prawo prywatne międzynarodowepoprzez ocenę stosunku łączącego odwołującą się z pracodawcą słowackim przez pryzmat prawapolskiego, podczas gdy umowa o pracę i jej ewentualna pozorność może być rozstrzyganaw postępowaniu przed słowackim sądem właściwym na podstawie prawa obowiązującego na terytorium Słowacji,
11. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wyroku, przepisów w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie poprzez podważenie ważności umowy o pracę, stwierdzenie, że praca nie jest przez odwołującą się wykonywana na terenie Słowacji, podczas gdy, praca ta ma charakter rzeczywisty i jest efektywna zarobkowo, jak również nie nosi znamion charakteru pracy marginalnej, a badanie celu zawarcia przedmiotowej umowy pozostaje tak poza kognicją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak też Sądu meriti,
12. błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż dowody przedstawione przez odwołującą się nie świadczą o rzeczywistym wykonywaniu pracy, podczas gdy pracodawca sporządzone raporty ocenił jako prawidłowe i wypłacił na ich podstawie wynagrodzenie,
13. wydanie zaskarżanego wyroku, który sankcjonuje stan prawny ustalony decyzją, w której odwołującej się ustalono ustawodawstwo polskie, podczas gdy brak jest jakiegokolwiek kategorycznego rozstrzygnięcia tej kwestii przez słowacką instytucję właściwą,
14. przyjęcie twierdzeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Socialnej Poistovnejo nieprawidłowościach w funkcjonowaniu zatrudniającej odwołującą spółki, podczas gdy jedynym dokumentem mającym jakiekolwiek znaczenie dla tej kwestii są protokołyz kontroli przeprowadzonej przez Socialną Poistovną i słowacką Inspekcję Pracy, w których nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości, a w szczególności nie stwierdzono istnienia okoliczności, na podstawie których kwestionuje się rzeczywistość prowadzenia przezspółkę (...)s.r.o. przedsiębiorstwa,
15. oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na informacji pochodzącej od Socialnej Poistovneji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rzekomej pozorności działalności pracodawcy, a co za tym idzie fikcyjności wykonywanej pracy, podczas gdy informacja taka nie ma podstaw prawnych, nie jest prawomocna, jest sprzeczna z protokołami z kontroli przeprowadzonej przez Socialną Poistovną oraz Inspekcję Pracy, a nadto stwierdzenie pozorności czynności prawnej leży w wyłącznej kompetencji sądu słowackiego.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie bądź zmianę i uwzględnienie odwołania oraz zasądzenie kosztów procesu, względnie, uchylenie zaskarżanego wyroku oraz decyzji i przekazanie sprawydo ponownego rozpoznania organowi ubezpieczeniowemu ze wskazaniem na stwierdzone uchybienia, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
W obszernym uzasadnieniu środka odwoławczego apelująca przedstawiła argumentację na uzasadnienie zgłoszonych zarzutów, wspierając ją stanowiskiem Sądu Najwyższego.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 2 lutego 2016r., sygn. aktIII AUa 822/15 uchylił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowegoi sprawę przekazał do ponownego rozpoznania bezpośrednio Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR., zasądzając na rzecz ubezpieczonej koszty postępowania apelacyjnego.
Sąd drugiej instancji uznał, iż organ rentowy nie wyczerpał procedury określonejw art. 16 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009. Pisma z dnia 22 października 2013r. nie można zakwalifikować jako decyzji wydanej w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009 - termin dwumiesięczny, o którym mowa w tym przepisienie rozpoczął biegu i ustalenie ustawodawstwa właściwego przez organ rentowy nie mogło stać się ostateczne. Według Sądu Apelacyjnego zaskarżona decyzja wskazująca na polskie ustawodawstwo została wydana przedwcześnie i bez przeprowadzenia wymaganej procedury. Organ rentowy dysponował bowiem jedynie ustaleniami dokonanymi podczas przeprowadzonego postępowania ze Socialną Poistovną, że u pracodawcy skarżącej nie dochodziło do realnego wykonywania pracy na Słowacji. Podkreślenia wymaga przy tym to, że organ rentowy nie wskazuje, że powoływane ustalenia dotyczą bezpośrednio odwołującej się. Ponadto w sytuacji, gdy z listu rejestracyjnego przedłożonego przez skarżącą wynika,że słowacka instytucja ubezpieczeń społecznych nadała jej numer ubezpieczenia, to polska instytucja ubezpieczeniowa, nie mogła tej okoliczności zignorować.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że organ rentowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w ramach współpracy ze słowacką instytucją ubezpieczeniową (art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) powinien wyjaśnić, czy wnioskodawczyni składając wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczenia społecznego podlegała od dnia1 sierpnia 2012r. na terenie państwa świadczenia pracy najemnej systemowi ubezpieczenia społecznego. Informacje uzyskane od instytucji ubezpieczeniowej miejsca wykonywania pracy pozwolą na prawidłową ocenę zasadności wniosku skarżącej.
Powyższe rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w całości zażaleniem zaskarżył organ rentowy, zarzucając naruszenie:
- art. 16 rozporządzenia nr 987/2009 w związku z art. 13 rozporządzenia nr 883/2004przez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że organ rentowy w niniejszej sprawie nie wyczerpał procedury określonej w art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009, a w szczególności, że nie można kwalifikować jako decyzji wydanych w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego pism organu rentowego z 22 października 2013r., w których organ poinformował odwołującą oraz słowacką instytucję ubezpieczeniową o tymczasowym ustaleniu ustawodawstwa właściwego;
-art. 386 § 4 i art. 47714ak.p.c.przez brak orzeczenia co do istoty sprawy w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy pozwalał na ustalenie stanu faktycznego sprawy i nie wymagał przeprowadzenia postępowania dowodowego, ani też w sprawie nie doszło do nieważności postępowania.
Żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnegow Katowicach w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
W odpowiedzi na zażalenie odwołująca się wniosła o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w sprawie oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 6 września 2016r., sygn. akt I UZ 13/16 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zgodził się z zarzutem skarżącego Zakładu, że dokonana przezSąd drugiej instancji ocena zachowania unijnej procedury w sprawach koordynacji nasuwa wątpliwości. Zdaniem Sądu Najwyższego w zaskarżonym wyroku nie uwzględniono,że stan prawny dotyczący kwestii ustalania właściwego ustawodawstwa uległ zmianie.Z dniem 28 czerwca 2012r. do art. 14 rozporządzenia nr 987/2009 dodano ust. 5b(„Praca o charakterze marginalnym nie będzie brana pod uwagę do celów określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa na mocy art. 13 rozporządzenia podstawowego.Art. 16 rozporządzenia wykonawczego stosuje się we wszystkich przypadkach objętych niniejszym artykułem”). Przepis ten miał zastosowanie do oceny sprawyA. N., która domagała się ustalenia ustawodawstwa słowackiego w zakresie ubezpieczeń społecznych od dnia 1 sierpnia 2012r.
W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie nie zachodziła, wskazywanaw uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, konieczność zajęcia dodatkowego stanowiska przez instytucję ubezpieczeń społecznych Słowacji, ponieważ z pisma słowackiego zakładu ubezpieczeń społecznych z dnia 25 lipca 2013r. wynika nie tylko, że wskazany w umowieo pracę jako pracodawcaA.s.r.o. nie prowadzi faktycznej działalności (jest firmą wirtualną, „skrzynkową”), bez żadnego własnego lub wynajmowanego lokalu, ale równieżto, że nie dochodzi do realnego wykonywania pracy przez pracowników tej firmy, a właściwy oddział słowackiego zakładu ubezpieczeń wyda „postanowienie o braku ubezpieczenia, tzn., że nie podlegają oni słowackim przepisom prawnym”. Zdaniem Sądu Najwyższego, pismoto skorelowane z brakiem sprzeciwu wobec ustalenia wobec wnioskodawczyni w decyzji tymczasowej polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, przemawia za konstatacją, że nie było wątpliwości między instytucjami polską i słowacką co do podlegania ubezpieczonej ustawodawstwu polskiemu. W tej sytuacji nie wystąpiła potrzeba prowadzenia dalszych konsultacji przez zakłady ubezpieczeń; polski i słowacki. Zawarcie wspólnego porozumienia, przewidzianego przez przepisy koordynacyjne, byłoby uzasadnione tylko w sytuacji sporu między tymi instytucjami, a taka sytuacja nie wystąpiła. Ponieważ stanowisko obu instytucji było zgodne, polski organ ubezpieczeniowy nie mógł wydać decyzjio właściwym dla ubezpieczonej ustawodawstwie słowackim.
Sąd Najwyższy wskazał także, iż relewantne byłoby ustalenie, czy wnioskodawczyni uzyskała dokument, który potwierdzałby, że wobec niej zastosowanie mają przepisyz zakresu ubezpieczeń społecznych innego państwa, niż państwo wykonywaniadziałalności gospodarczej. Dokumentem tym był formularz E 101, który wraz z wejściemw życie rozporządzenia nr 883/2004 został zastąpiony przez formularz A-1. Gdyby więc wnioskodawczyni uzyskała na Słowacji dokument A-1, jego treścią byłby związany nie tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ale także polski Sąd.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Apelacyjny wezwał ubezpieczoną doprzedłożenia zaświadczenia A-1, potwierdzającego podleganie od dnia 1 sierpnia 2012r. ustawodawstwu słowackiemu. Ubezpieczona, w piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2017r., podtrzymując zarzuty apelacji oraz wskazując, iż nie może uczynić zadość temu żądaniu wskutek niedokonania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowego ustalenia ustawodawstwa słowackiego, wniosła o dopuszczenie dowodu z decyzji Socialnej Poistovnej z dnia 2 października 2015r. na okoliczność zawieszenia postępowania celem precyzyjnegoi pełnego stwierdzenia stanu faktycznego.
Apelująca wezwana do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania w charakterze strony pod rygorem pominięcia dowodu z jej zeznań, nie stawiła się na rozprawę.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, iż w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2014r., sygn. akt III CZP 80/14 (BSN 2014, nr 11, s. 8) przyjęto, że w razie uchyleniaprzez Sąd Najwyższy, na skutek zażalenia przewidzianego wart. 3941§ 11k.p.c., wyroku sądu drugiej instancji, uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującegosprawę do ponownego rozpoznania, sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę w tym samym składzie. Ze względu na regulację zawartą wart. 397 § 2 k.p.c., zgodnie z którądo postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisyo postępowaniu apelacyjnym, w orzecznictwie przeważyło stanowisko, według któregoart. 386 § 5 k.p.c.nie ma zastosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia (vide: m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006r., sygn. akt III CZP 56/06, OSNC 2007, Nr 3, poz. 43). Celem instytucji przewidzianej wart. 386 § 5 k.p.c.jest bowiem zmiana składu sądu tylko wtedy, gdy przedmiotem uchylenia było orzeczenie, w którymsąd wypowiada się co od istoty sprawy, rozstrzyga konkretny spór i zajmuje stanowisko jurysdykcyjne zarówno w przedmiocie przedstawionych przez strony pod osąd faktów, jaki doboru oraz wykładni prawa mającego zastosowanie w sprawie. O składzie sądu decyduje nie rodzaj wydawanego orzeczenia, lecz przedmiot rozpoznania.
Przypomnieć też wypada, iż zgodnie zart. 3941§ 3 k.p.c.do postępowaniaprzed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio,między innymi,art. 39821k.p.c., w myśl którego, jeżeli nie ma szczególnych przepisówo postępowaniu przed Sądem Najwyższym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji. Wobec braku odesłania wart. 3941§ 3 k.p.c.do regulacjiart. 39820k.p.c.oznacza to, że do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio takżeart. 386 § 6 k.p.c.Przepis ten stanowi zaś, że ocena prawnai wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jedynie wypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego bądź okoliczności faktycznych. Ocena prawna (co do zasady) obejmuje przy tym przepisy prawa materialnego i procesowego oraz oznacza wyjaśnienie przez sąddrugiej instancji istotnej treści tych przepisów i sposobu ich wykładni. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania wyznaczają sądowi pierwszej instancji główne sfery działalności, przede wszystkim w zakresie postępowania dowodowego. W wyniku związania sąd pierwszej instancji ma obowiązek zastosować się do przedstawionej mu oceny prawnej oraz wykonać wszystkie zawarte w pisemnych motywach wskazówki co do uzupełnienia postępowania dowodowego i zweryfikowania podanych w wątpliwość ustaleń faktycznych lub ponownego rozważenia tych okoliczności, które, według oceny sądu drugiej instancji, rzutują na końcowe rozstrzygnięcie sprawy.
Na wstępie należy stwierdzić – z uwagi na najdalej idący zarzut apelacji dotyczący nieważności postępowania wskutek naruszeniaart. 379 pkt 5 k.p.c.poprzez niewezwanie do udziału w sprawie słowackiego pracodawcę zarzut ten jest całkowicie chybiony.
Istotą rozpoznawanej sprawy nie było badanie ważności tytułu do słowackiego ubezpieczenia społecznego, a weryfikowanie czy praca najemna ubezpieczonej była faktycznie wykonywana na Słowacji i czy miała ona marginalny charakter. SpółkaA.status strony może posiadać jedynie w postępowaniu zainicjowanym odwołaniem wniesionym przez skarżącą od decyzji wydanej przez słowacką instytucję ubezpieczeń społecznych.
Podejmując rozważania w niniejszej sprawie, Sąd drugiej instancji stwierdza, iż mając na uwadze przedmiot i treść zaskarżonej decyzji, ocena zarzutów apelacyjnych wymaga uwzględnienia przepisów unijnych w zakresie procedury współpracy pomiędzy właściwymi instytucjami ubezpieczeń społecznych, mających na celu ustalenie jednego właściwego ustawodawstwa z zakresu ubezpieczeń społecznych dla osoby wykonującej pracę najemnąi pracę na własny rachunek w dwóch państwach członkowskich, a to art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r.dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284 z 2009r. s. 1 ze zm. – dalej jako rozporządzenie 987/2009). Celem tej normy jest określenie sposobu zastosowania m.in. reguły kolizyjnej zawartej w art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 z 2004r. s. 1 – dalej jako rozporządzenie 883/2004).Z przepisów tych wynika, że osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym wykonuje pracę najemną (art. 13 ust. 3 rozporządzenia 883/2004), z zastrzeżeniem wynikającym z art. 14 ust. 5b rozporządzenia 987/2009, stanowiącym, iż praca o charakterze marginalnym nie będzie brana pod uwagę do celów określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa na mocy art. 13 rozporządzenia 883/2004.
Przepis dotyczący pracy o charakterze marginalnym został dodany do rozporządzenia 987/2009 z dniem 28 czerwca 2012r. (Dz.Urz.UE.L.2012.149.4), zatem ma zastosowaniedo oceny zasadności roszczenia apelującej, domagającej się ustalenia jako właściwego, ustawodawstwa słowackiego od dnia 1 sierpnia 2012r. Bowiem, jak wskazał Sąd Najwyższy w motywach postanowienia z dnia 6 września 2016r., ostateczna weryfikacja marginalnego charakteru pracy najemnej należy do kompetencji instytucji ubezpieczenia społecznego kraju, w którym złożono wniosek o ustalenie właściwego ustawodawstwa.
Na uzasadnienie wniosku o ustalenie jako właściwego ustawodawstwa słowackiegoz tytułu wykonywania pracy najemnej na terenie Słowacji, ubezpieczona, prowadząca w kraju pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług fryzjerskich, oprócz nadania numeru ubezpieczenia na Słowacji, przedłożyła umowę o pracę zawartą w dniu 1 sierpnia 2012r. ze słowackim pracodawcą –firmą (...)s.r.o., na podstawie której miała przez jedną godzinę miesięcznie promować usługi i produkty świadczone przez pracodawcę bądź jego klientów za wynagrodzeniem 40 Euro miesięcznie. Aneksem do umowy wymiar czasupracy od dnia 1 sierpnia 2012r. został zwiększony do 10 godzin miesięcznie. W związkuz przedstawioną umową o pracę, organ rentowy zobowiązał ubezpieczoną do wskazania procentowego rozkładu czasu na wykonywanie pracy na terenie Słowacji oraz prowadzonejw Polsce działalności oraz relacji przychodu osiąganego z działalności pozarolniczej do przychodu z pracy najemnej w poszczególnych miesiącach. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie organu rentowego. Organ rentowy ustalił w organie podatkowym, że wykazana przez ubezpieczoną wysokość dochodów, osiągniętych na Słowacji w 2012r. wyniosła781,03 zł (vide: informacja Urzędu Skarbowego wR.z dnia 10 października2013r. k. 157 a.r.). Jednocześnie wystąpił do Socialnej Poistovni o potwierdzenie objęcia wnioskodawczyni słowackim systemem zabezpieczenia społecznego, przedstawiając złożoną przez ubezpieczoną dokumentację, wskazując, że, w jego ocenie, zgromadzona dokumentacja budzi podejrzenie o marginalnym charakterze pracy. Ostatecznie, po wyczerpaniu procedury uzgodnieniowej, o której mowa w art. 16 ust. 4 rozporządzenia nr 987/2009 z właściwą instytucją ubezpieczeniową na Słowacji, Zakład stwierdził, że wfirmie (...)s.r.o. nie dochodziło do realnego wykonywania pracy na terenie Słowacji, dlatego praca na terenietego kraju nie może być brana pod uwagę dla celów określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa. Organ rentowy poinformował wnioskodawczynię oraz Socialną Poistovnięo tymczasowym ustaleniu od dnia 1 sierpnia 2012r. polskiego ustawodawstwa. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa nie wniosła w terminie zastrzeżeń do powyższego ustalenia, które w konsekwencji stanowiło podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji z dnia 25 lutego 2014r.
Ubezpieczona zarówno w postępowaniu przed organem rentowym, jak i w odwołaniu, powołując się na przedłożone dowody zatrudnienia, podnosiła, iż faktycznie wykonywała pracę najemną na Słowacji. Sąd Okręgowy uznał, żeubezpieczona w toku nin. procesu nie wykazała w żaden sposób, że rzeczywiście rozpoczęła i wykonywała pracę najemną naterenie Słowacji.Apelująca przecząc zasadności tej konstatacji, potrzymała dotychczasowe stanowisko.
Sąd Apelacyjny wezwał ubezpieczoną do osobistego stawiennictwa celem jej przesłuchania w charakterze strony pod rygorem pominięcia dowodu z jej zeznań. Ubezpieczona, prawidłowo wezwana, nie stawiła się na rozprawę w dniu 14 marca 2017r.,na której miało nastąpić przesłuchanie ubezpieczonej na okoliczność wykonywaniapracy najemnej na Słowacji od dnia 1 sierpnia 2012r. oraz ustalenia, czy nie miała ona marginalnego charakteru. Skoro ubezpieczona uniemożliwiła poczynienie stosownych ustaleń na podstawie dowodu z jej przesłuchania w kwestii, czy umowę o pracę i aneks do niej wnioskodawczyni zawarła na Słowacji, którego dnia zawarła aneks do umowy o pracę, jakie czynności faktycznie wnioskodawczyni wykonywała na terenie Słowacji, czy nie zakłócałoto jej pracy w zakładzie fryzjerskim wR., czy miała rzeczywisty dochód ze słowackiej pracy w aspekcie niewielkiej otrzymywanej kwoty wynagrodzenia, czasu dojazdu na Słowację (około 4 godzin w obie strony) i kosztów paliwa do samochodu. Zatem Sąd drugiej instancji dokonał ustaleń w oparciu o przedłożone przez skarżącą dowody, a te – wbrew stanowisku apelującej – w konfrontacji z ustaleniami słowackiej instytucji ubezpieczeniowej nie przemawiają za zasadnością roszczenia ubezpieczonej.
Ubezpieczona, oprócz umowy o pracę zawartej ze słowackim pracodawcą z dnia1 sierpnia 2012r. oraz aneksu do umowy, przedstawiła dowody przelewu wynagrodzenia z tytułu pracy najemnej za okres od sierpnia 2012r. do grudnia 2012r. na łączną kwotę710,76 zł oraz za okres od stycznia 2013r. do grudnia 2013r. na łączną sumę1.735,51 zł (k. 42-59 a.s.),potvierdenieotrzymanego wynagrodzenia, wydane przezfirmę (...)s.r.o., obejmujące okres od sierpnia 2012r. do grudnia 2012r. na kwotę1.118,60 Euro oraz dotyczące roku 2013 – na kwotę 3.735,84 Euro (vide: poświadczeniaz dnia 25 stycznia 2013r. i z dnia 24 stycznia 2014r. – k. 60-61 a.s.). Przedstawionedowody wypłaty wynagrodzenia za 2012r., w żadnej mierze nie korespondujące z wykazaną przez skarżącą przed Urzędem Skarbowym wysokością uzyskanego za granicą dochoduw 2012r. – 781,03 zł, nie sposób uznać za rzetelne. Z kolei powoływanie się skarżącej na legitymowanie się registracnym listem (nadaniem numeru ubezpieczenia na Słowacji) nie przesądza o podleganiu ubezpieczeniom w państwie świadczenia pracy najemnej bowiem poświadczenie rejestracji w systemie ubezpieczenia społecznego innego państwa członkowskiego stanowi tylko dowód zgłoszenia do ubezpieczenia.
Natomiast istotnym dowodem dla ustalenia mającego zastosowanie ustawodawstwa właściwego jest informacja słowackiej instytucji ubezpieczeniowej z dnia 25 lipca 2013r.,w którym stwierdzono nie tylko, że pracodawca ubezpieczonejA.jest firmąwirtualną, nieprowadzącą faktycznej działalności, ale także, iż nie dochodzi do realnego wykonywania pracy przez pracowników tej firmy. Wskazano również, iż właściwy oddział zakładu ubezpieczeń Socialna Poistovna

    wyda postanowienie o braku ubezpieczenia tzn., że nie podlegają słowackim przepisom prawnym(akta organu rentowego). Jak potwierdziłasama skarżąca, takiej treści decyzję w stosunku do wnioskodawczyni o braku tytułudo podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom chorobowemu i emerytalnemu oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu na wypadek bezrobocia od dnia 1 sierpnia 2012r. zgodniez prawem słowackim wydała Socialna Poistovna w dniu 11 października 2013r. (decyzji tej skarżąca przed dniem 11 stycznia 2017r. nie ujawniła). Ja wynika z decyzji Socialna Poistovna Centrala z dnia 2 października 2015r. decyzję z dnia 11 października 2013r. zaskarżyli pracownica i pracodawca i z tego względu

    od dnia doręczenia decyzji stronom do dnia precyzyjnego i pełnego stwierdzenia stanu faktycznego postępowania zostaje zawieszone(vide: decyzja wraz z jej tłumaczeniem – k. 171-174 a.s.). Na chwilę zamknięcia rozprawy brak było informacji czy postępowanie przed słowacką instytucją ubezpieczeniową jest nadal zawieszone. Ewentualna, pozytywna dla skarżącej weryfikacja zaskarżonej decyzji z dnia11 października 2013r. w konsekwencji może, po wystąpieniu ubezpieczonej z wnioskiem, skutkować wydaniem poświadczenia na formularzu A-1 podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie Słowacji i dopóki dokument ten nie zostanie cofnięty, ani uznany za nieważny będzie respektowany przez polską instytucję ubezpieczeniową oraz sąd ubezpieczeń społecznych.
Jednakże na datę wyrokowania legitymowanie się skarżącej poświadczeniem podlegania ubezpieczeniom społecznym na Słowacji nie zostało wykazane, zatem słuszną jest ocena Sądu Okręgowego, iż zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa.
Kierując się powyższymi motywami, Sąd Apelacyjny po myśliart. 385 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach postępowania zażaleniowego, w uwzględnieniu zasady odpowiedzialności za wynik procesu, orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawieart. 98 k.p.c.iart. 99 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.oraz § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.).
/-/SSA G. Pietrzyk – Cyrbus /-/SSA L. Jachimowska /-/SSO del. A. Petri

Sędzia Przewodniczący Sędzia
MP