Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie
XIV Wydział Karny
Sygnatura akt: XIV K 752/15
Data wyroku: 2017-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Jakub Iwaniec

Sygn. akt XIV K 752/15

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 23 marca 2017 r.
J. R.stanął po zarzutem tego, że: po pierwsze, (1) w okresie od 22 do 25 września 2013 r. wW.w celu udaremnienia wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. XXIV C 1202/12 udaremnił lub uszczuplił zaspokojenie swojego wierzycielaK. P.poprzez obciążenie składnika swojego majątku zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez ustanowienie na tej nieruchomości dwóch hipotek umownych zabezpieczających wierzytelności dzieci oskarżonegoJ. R., tj. popełnienia czynu zart. 300 § 2 k.k.; po drugie, (2) w okresie od 22 do 25 września 2013 r. wW.w obliczu grożącej mu niewypłacalności udaremnił lub uszczuplił zaspokojenie swojego wierzycielaK. P.poprzez obciążenie składnika swojego majątku zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez ustanowienie na tej nieruchomości dwóch hipotek umownych zabezpieczających wierzytelności dzieci oskarżonegoJ. R., tj. popełnienia czynu zart. 300 § 1 k.k.; po trzecie, (3) okresie od 22 do 25 września 2013 r. wW.w obliczu grożącej mu niewypłacalności, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, zabezpieczył tylko niektórych, czym działał na szkodęK. P., poprzez ustanowienie na tej nieruchomości dwóch hipotek umownych zabezpieczających wierzytelności dzieci oskarżonegoJ. R., tj. popełnienia czynu zart. 302 § 1 k.k.
Ł. R.stanął pod zarzutem tego, że: po pierwsze, (1) w dniu 22 września 2013 r. wW., działając w zamiarze popełnienia czynu zabronionego przezJ. R., pomógłJ. R., działającemu w obliczu grożącej mu niewypłacalności, w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia swojego wierzycielaK. P.poprzez obciążenie składnika majątkuJ. R.zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez zawarcie zJ. R.umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką na przedmiotowej nieruchomości, czym pomógł w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia wierzycielaJ. K.P., tj. popełnienia czynu z zart. 300 § 1 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.; po drugie, (2) w dniu 22 września 2013 r. wW., działając w zamiarze popełnienia czynu zabronionego przezJ. R., pomógłJ. R., działającemu w celu udaremnienia wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. XXIV C 1202/12, w obciążeniu składnika jego majątku zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez zawarcie zJ. R.umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką na przedmiotowej nieruchomości, czym pomógł w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia wierzycielaJ. K.P., tj. popełnienia czynu zart. 300 § 2 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.
A. L. (1)stanęła pod zarzutem tego, że: po pierwsze, (1) w dniu 25 września 2013 r. wW., działając w zamiarze popełnienia czynu zabronionego przezJ. R., pomogłaJ. R., działającemu w obliczu grożącej mu niewypłacalności, w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia swojego wierzycielaK. P.poprzez obciążenie składnika majątkuJ. R.zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez zawarcie zJ. R.umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką na przedmiotowej nieruchomości, czym pomogła w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia wierzycielaJ. K.P., tj. popełnienia czynu zart. 300 § 1 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.; po drugie, (2) w dniu 25 września 2013 r. wW., działając w zamiarze popełnienia czynu zabronionego przezJ. R., pomogłaJ. R., działającemu w celu udaremnienia wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. XXIV C 1202/12, w obciążeniu składnika jego majątku zagrożonego zajęciem w postaci prawa własności nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.o numerzeKsięgi Wieczystej (...)poprzez zawarcie zJ. R.umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką na przedmiotowej nieruchomości, czym pomogła w udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia wierzycielaJ. K.P., tj. popełnienia czynu zart. 300 § 2 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.
Na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie głównej prowadzonej w trybie kontradyktoryjnym, sąd ustalił:
W dniu 25 lutego 2013 r. w sprawie XXXIV C 1202/12 z powództwaK. P.przeciwkoJ. R.o zapłatę zapadł wyrok zasądzający na kwotę 6.020.547,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 września 2012 r. do dnia zapłaty, nadto Sąd Okręgowy zasądził odJ. R.na rzeczK. P.kwotę 107.217,00 tytułem zwrotu kosztów procesu. Powyższy wyrok został opatrzony w klauzulę wykonalności w dniu 1 lipca 2013 r. W/w tytuł wykonawczy stanowił podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego o sygn. Km 1911/13 przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieM. W..J. R.został poinformowany o wszczęciu egzekucji pismem z dnia 1 sierpnia 2013r.
Na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela komornik sądowy w dniu 2 sierpnia 2013r. zajął m.in. prawa majątkowe z papierów wartościowych należących doJ. R.na rachunku prowadzonym przez(...) S.A., zaś w dniu 22 sierpnia 2013 r. udziałyJ. R.w spółce podfirmą Gospodarstwo Rolne (...)sp. z o. o z/s wW., w której to oskarżonyJ. R.posiadał 460 udziałów o wartości 29.500.000,00 zł.
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. Komornik umorzył egzekucję z zajętego prawa majątkowego w postaci papierów wartościowych stanowiących współwłasnośćJ.iM. R., a to z uwagi na brak wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.
Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. w sprawie V RC 1116/13 Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa wW.w sprawie z powództwaK. P.przeciwkoJ.iM. R.orzekł rozdzielność majątkową pomiędzy nimi, umożliwiając tym samym egzekucję z majątku osobistego należącego doJ. R..
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2014 r. komornik wydał postanowienie o uchyleniu, na wniosek wierzyciela, zajęcia prawa majątkowego w postaci udziałów dłużnikaJ. R.wSpółce Gospodarstwo Rolne (...) Sp. z o.o.o wartości 29.500.000,00 zł
Poza udziałami wSpółce Gospodarstwo Rolne (...)w skład majątkuJ. R.wchodzą m.in. akcjespółki (...)warte około 3.000.000,00zł. Jest też pełnomocnikiem akcjonariusza(...) S.A.współce (...) S.A., której kapitał zakładowy wynosi 100.000,00 zł. Nadto posiada mieszkanie naK.o powierzchni 145 m2warte około 1-2 mln zł stanowiące współwłasność jego i jego żony –M. R.. Suma składników majątkowychJ. R.przewyższa zatem wielokrotnie zadłużenie względemK. P..
WierzytelnośćK. P.została zaspokojona jedynie w kwocie 12 117,96 zł, pomimo, iż mogła być zaspokojona w całości, a to jedynie na skutek działań oskarżyciela subsydiarnegoK. P., który to złożył wniosek o uchylenie zajęcia prawa majątkowego w postaci udziałów współce (...).
W dniu 22 września 2013 r.J. R.zawarł ze swoim synemŁ. R.umowę pożyczki na kwotę 400.000,00 zł, zaś w dniu 25 września 2013 r. zawarł umowę pożyczki ze swoją córkąA. L. (1)na kwotę 100.000,00 zł. W dniu 3 października 2013r. Celem zabezpieczenia w/w wierzytelnościJ.iM. R.w formie aktu notarialnego oświadczyli o ustanowieniu hipoteki w kwocie 400.000 zł na rzeczŁ. R.i w kwocie 100.000 zł na rzeczA. L. (1)na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu znajdującego się przyul. (...)dla którego prowadzona jest Kw nr(...)pod numerem 5 i 6 poprzedzone wierzytelnościami z umów kredytowych: hipoteki umownej zwykłej w kwocie 166.230,00 CHF oraz hipoteki umownej kaucyjnej w kwocie 89.900,00 CHF, obydwie na rzecz(...) S.A., a nadto hipoteki umownej zwykłej w kwocie 37629,00 CHF oraz hipoteki umownej kaucyjna w kwocie 22100,00 CHF na rzeczBanku (...) SA.
Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu następujące dowody przeprowadzone w toku procesu kontradyktoryjnego na wniosek stron: k. 661- 664 wyjaśnienia oskarżonegoJ. R., k. 664 wyjaśnienia oskarżonejA. L. (1), k. 674 wyjaśnienia oskarżonegoŁ. R., k. 78 pismo komornika, k. 82, 83 postanowienia komornika, k. 78 zajęcie prawa majątkowego, k. 82 postanowienie o umorzeniu egzekucji, k. 84 – 131 operat szacunkowy, k. 517 – 518 informacja o czynnościach majątkowychJ. R., k. 519 – 520 informacja o czynnościach majątkowychA. L. (2), k. 521 – 531 akt notarialny – protokół nadzwyczajnego walnego zgromadzenia spółki polska grupa odzieżowa S.A., k. 533 – 536 akt notarialny – oświadczenie o ustanowieniu hipotek, k. 152 – 159 umowy pożyczki, k. 289 z załącznika nr 1 – wyrok.
OskarżonyJ. R.ma 60 lat, wykształcenie wyższe, jest prezesem spółki inwestycyjnej(...) S.A., jest żonaty, ma dwoje dorosłych dzieci, osiąga dochód 3.050 zł po potrąceniach w skład których wchodzą podatek plus potrącenia komornicze na rzeczK. P.iBanku (...) SA– ok. 2 000 zł, posiada majątek w udziałach i akcjach, nadto posiada mieszkanie własnościowe 145 m2, we wspólności ustawowej, nie był dotychczas karany sądownie, nie leczył się psychiatrycznie ani odwykowo (dane osobo-poznawcze k. 635v, karta karna k. 397):
- przesłuchiwany w toku rozprawy głównej w dniu 7 lutego 2017 r. nie przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów. Wyjaśnił, żespółka (...)specjalizuje się m.in. we wprowadzaniu podmiotów na(...)oraz pozyskiwaniem kapitału dla podmiotów którym doradzają. Wskazał, że zarówno spółka jak i on osobiście doradzałK. P.co skutkowało wielomilionowymi przysporzeniami na rzecz oskarżyciela subsydiarnego. Wyjaśnił,K. P.pożyczał mu pieniądze celem wykupu akcji, zaś on po ich wykupie, odsprzedawał jeK. P.celem realizacji pożyczki. Ostatnia z pożyczek jaką zaciągnął uK. P.opiewała na kwotę 5.000.000,00zł, zaś w momencie jej realizacjiK. P.poinformował go, iż z uwagi na problemy z Urzędem Skarbowym żąda zwrotu gotówki. Wskazał, że wówczas zaproponowałK. P.przejęcie akcjiD., wartych więcej niż kwota pożyczki, proponował mu także przekazanie akcjiD.już w toku sprawy celem zawarcia ugody. Wskazał, że wielokrotnie próbował zK. P.zawrzeć ugodę i nadal podejmuje działania zmierzające w tym celu. Wskazał, że w momencie kiedyK. P.uzyskał tytuł wykonawczy i wszczął postępowanie egzekucyjne, równieżD.Bank wypowiedział mu umowę pożyczki skutkiem czego prowadzone są obecnie wobec niego dwa postępowania egzekucyjne. Wskazał, iż niedługo powinien spłacić zobowiązanie wD.Banku co umożliwi mu wywiązanie się ze zobowiązania względemK. P.. Wskazał, żespółka (...)nie prowadzi działalności a posiada ziemię, której wartość ma wzrosnąć, a to z uwagi na obniżenie klasy bonitacyjnej gruntu. Wyjaśnił, że zawarł umowę pożyczki z dziećmi celem spłaty zadłużenia, które zaciągną aby spłacić dług wD.Banku. Pożyczka ta nie była w żaden sposób zabezpieczona. Wskazał, że w chwili zawierania umów pożyczek ze swoimi dziećmi szacował wartość swojego majątku na kilkadziesiąt milionów złotych. Wskazał, ze akcjeS.kilka dni przed rozprawą były warte 1.200.000,00zł zaś w dniu rozprawy 3.000.000,00zł. Nadto posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni 145m2 orazgospodarstwo rolne (...)o wartości w 2013 r. 29.000.000,00zł zaś teraz szacuje jego wartość na wyższą. Wskazał, że od początku trwania małżeństwa ma wspólnotę majątkową z żoną, zatem w dniu zawierania pożyczek nie miał majątku osobistego. Wyjaśnił, że ma kredyt hipoteczny na mieszkanie przyul. (...), nadto miał pożyczkę, którą spłacił ze środków pożyczonych od dzieci. Wskazał, że nikt z jego rodziny nie zna zakresu jego zobowiązań. Wskazał, że o formie zabezpieczenia pożyczek u dzieci zadecydował wraz z żoną. Wskazał, że kredyt hipoteczny spłaca regularnie, nie został on wypowiedziany, termin spłaty upływa w 2020r.
OskarżonaA. L. (1)ma 31 lat, wykształcenie wyższe, jest kierownikiem ds. HR wfirmie (...), osiąga dochód: 10 000 – 11 000 zł miesięcznie, jest mężatką, nie ma nikogo na utrzymaniu, posiada mieszkanie własnościowe, samochód, oszczędności rzędu kilkuset tysięcy zł, nie była uprzednio karana sądownie, nie leczyła się psychiatrycznie ani odwykowo (dane osobo-poznawcze k. 635v, karta karna 408):
- przesłuchiwana w toku rozprawy głównej w dniu 7 lutego 2017 r. (k. 664) oskarżona nie przyznała się do popełnienia zarzucanych jej czynów. Wyjaśniła, że celem zawarcia umowy pożyczki była konieczność spłaty wcześniej zaciągniętych przezJ. R.zobowiązań. Wskazała, że miała zaufanie do taty, jednak z uwagi na zdarzenia losowe wolała mieć zabezpieczenie pożyczki. Wyjaśniła, że nie pamięta czy to ona wskazała formę zabezpieczenia. Wyjaśniła, że nie miała wiedzy o osobach wierzycieli ani konkretnych zobowiązaniachJ. R., wydawało jej się natomiast, iż jego sytuacja w czasie udzielenia pożyczki była dobra.
OskarżonyŁ. R.ma 34 lata, ma wykształcenie wyższe, jest konsultantem wB. G., osiąga dochód ok. 80 000zł miesięcznie, jest żonaty, ma na utrzymaniu 1 dziecko, posiada oszczędności, mieszkanie oraz samochód, nie był uprzednio karany sądownie, nie leczył się psychiatrycznie ani odwykowo (dane osobo-poznawcze k. 674, karata karna k. 398):
- przesłuchiwany w toku rozprawy głównej w dniu 14 marca 2017 r. (k. 674) oskarżony nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Wskazał, że ojciec poprosił go o udzielenie pożyczki, jednak nie pamięta czy mówił na co ją przeznaczy. Wyjaśnił, że trudno mu wskazać czy obawiał się barku jej zwrotu, jednak wydaje mu się, że wystąpił o jej zabezpieczenie. Wskazał, że nie pamięta od kogo wyszła inicjatywa żeby była to hipoteka. Wskazał, że wiedział o kredycie hipotecznym na zakup mieszkania, zaś teraz wie także o długu wobecK. P., nie pamięta natomiast od kiedy ma taką wiedzę. Wiedział jedynie, żeJ. R.jest prezesem firmy, posiada akcje i zobowiązania.
Sąd zważył:
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż nie jest w sprawie spornym, żeJ. R.jest dłużnikiemK. P., zaś ten uzyskał tytuł wykonawczy i wszczął postępowanie egzekucyjne celem windykacji pożyczki. Poza sporem pozostaje również fakt udzielenia przezA. L. (1)iŁ. R.pożyczek odpowiednio na kwoty 100.000,00zł i 400.000,00zł, które to zostały zabezpieczone ustanowieniem hipoteki w kwocie 400.000 zł na rzeczŁ. R.i w kwocie 100.000 zł na rzeczA. L. (1)na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu znajdującego się przyul. (...)dla którego prowadzona jest Kw nr(...)pod numerem 5 i 6, poprzedzone wierzytelnościami z umów kredytowych oraz odsetek i innych kosztów ubocznych. Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie dowodach powołanych w subsydiarnym akcie oskarżenia oraz wniosku dowodowym pełnomocnika, wyjaśnieniach oskarżonegoJ. R.oraz oskarżonychA. L. (1)iŁ. R., a nadto w kopii wyroku zaopatrzonego klauzulą wykonalności (k. 15) w akcie notarialnym – oświadczenie o ustanowieniu hipotek (k. 533 – 536), umowach pożyczki (k. 152 – 159 z załącznika nr 1). Wskazany powyższej materiał dowodowy Sąd uznał za wiarygodny i uczynił go podstawą ustalenia stanu faktycznego. Wyjaśnienia wszystkich oskarżonych w w/w zakresie uzupełniają się wzajemnie i korespondują ze sobą w sposób spójny, nadto znajdują potwierdzenie w powołanych powyżej dokumentach, które to w ocenie Sądu zostały sporządzone w sposób rzetelny i wiarygodny, zaś ich autentyczność, moc dowodowa i pochodzenie od uprawnionych organów nie były kwestionowane przez żadną ze stron, zaś Sąd nie znalazł podstaw aby czynić to z urzędu.
Sąd dał również wiarę oskarżonemuJ. R.na okoliczność ustalenia jego sytuacji majątkowej, w tym ciążących na nim zobowiązań.J. R.wyjaśnił, iż posiada majątek o łącznej wartości ok. 33.000.000,00zł. Sąd dał wiarę oskarżonemu w zakresie w jakim wskazał, iż jego udziały wgospodarstwie (...)są warte ok. 29.000.000,00 zł bowiem jego wyjaśnienia w tym zakresie znajdują pełne potwierdzenie w operacie szacunkowym (k. 84 – 131). Nie umknęło uwadze Sądu, iż pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego załączył do akt sprawy operat szacunkowy dotyczący udziałów posiadanych przezJ. R.wD.na kwotę 3.624.956,60 zł jednakże żadna ze stron nie złożyła wniosku dowodowego z kolejnej opinii biegłego na okoliczność oszacowania wartości udziałów (k. 251 – 276), nadtoK. P.nie negował oszacowania wartości udziałów znajdującego się w operacie złożonym przez oskarżonegoJ. R., zaś Sąd mając na uwadze, iż proces prowadzony jest w trybie kontradyktoryjnym nie znalazł podstaw aby czynić to z urzędu, a tym samym przyjął oszacowanie korzystniejsze dla oskarżonegoJ. R., zaś zgodnie zart. 5 § 2 k.p.k.w brzmieniu obowiązującym przed 15 kwietnia 2016r. wątpliwości, których nie usunięto w postępowaniu dowodowym, rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.
Sąd dał również wiarę oskarżonymA. L. (1)iŁ. R.na okoliczność, iż nie mieli wiedzy o sytuacji finansowejJ. R., w tym także dotyczącej wiedzy dotyczącej jego zadłużeń. Wyjaśnienia tych oskarżonych znajdują pełne potwierdzenie w wyjaśnieniach oskarżonego, zaś w toku postępowania nie udowodniono niczego przeciwnego, z tych też względów Sąd ocenił wyjaśnienia tych oskarżonych za wiarygodne i uznał je za przydatne jako pomocnicze do ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie.
Pozostałe dokumenty, nieomówione wyżej, a ujawnione na k. 400 – 401, k. 409, k. 635, k. 646 - 649 Sąd uznał za rzetelne i wiarygodne, albowiem ich autentyczność, moc dowodowa i pochodzenie od uprawnionych organów nie były kwestionowane przez żadną ze stron, zaś Sąd nie znalazł podstaw aby czynić to z urzędu. Karty karne, są wyznacznikiem uprzedniej niekaralności oskarżonych. Jako rzetelną i prawdziwą Sąd ocenia pozostałą dokumentację, która nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a została ujawniona na kartach podanych na wstępie tego akapitu.
Odpowiedzialności zart. 300 § 1 k.k.karze podlega ten kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku.
Na wstępie zauważyć należy, iż spornym jest w literaturze pojęcie dłużnika w rozumieniuart. 300 k.k.Część komentatorów stoi na stanowisku, że sprawcą czynu określonego wart. 300 k.k.może być tylko dłużnik „specyficzny”, prowadzący działalność gospodarczą, a to z uwagi m.in. na rodzajowy przedmiot ochrony oraz obowiązującą w prawie karnym zasadę subsydiarności (zob. J. Majewski, w: Kodeks..., red. A. Zoll, t. III, 2008, s. 687-689; J. Skorupka, Glosa do uchwały SN z 20 listopada 2000 r., I KZP 31/00 , OSP 2001, nr 10, s. 489-491; tak też M. Kulik, w: Kodeks..., red. M. Mozgawa, 2013, s. 700). Według wykładni najszerszej, za którą opowiada się przeważająca część przedstawicieli doktryny zabierających głos w tej sprawie, podmiotem przestępstwa określonego wart. 300 § 1może być każdy dłużnik (w szczególności dłużnik niebędący przedsiębiorcą) każdego wierzyciela (zwłaszcza wierzyciela niebędącego przedsiębiorcą); zob. np.O. G.,Prawo karne gospodarcze..., s. 55;O. G.(w:)O. G.,S. H., S.M. P.,Kodeks..., t. 3, s. 407;J. W.,Kodeks..., s. 529-531;A. M.,Kodeks karny..., s. 349;K. B.,Przestępstwa..., s. 65-66;A. W.(w:)T. B.(red.),A. W.,J. F., M.S.,Kodeks..., s. 760). Takie stanowisko zdecydowanie przeważa w doktrynie, zwłaszcza po zmianach wprowadzonych w 2011 r. Zwolennicy tego poglądu, odwołując się do wykładni językowej, uzasadniają iż w przepisie mowa jest o dłużnikach, którym grozi upadłość, ale także o dłużnikach, którym grozi niewypłacalność, a ta ostatnia może dotyczyć podmiotów nieprowadzących działalności gospodarczej (tak A. Marek, Kodeks..., 2010, s. 646; O. Górniok,Przestępstwa..., s. 61). Za taką interpretacją przemawia także aktualne brzmienie przepisówPrawa upadłościowego i naprawczego, zgodnie z którymi możliwa jest tzw. upadłość konsumencka, tj. ogłoszenie upadłości przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. W doktrynie podkreśla się przy tym, iż normaart. 300 § 2 k.k.odnosi pojęcie wierzyciela do całego obrotu cywilnoprawnego, zaś ochroną wynikającą z analizowanej regulacji obejmuje się nawet rozstrzygnięcia karnoprocesowe (zob. S.Łagodzińki,Prawnokarna ochrona rozstrzygnięć o dowodach rzeczowych, Prok.i Pr.2001.4.38).
W pierwszej kolejności należy się zastanowić czy egzekucja z nieruchomości lokalowej położonej przyul. (...)wW.należąca doJ.iM. R.w ogóle była możliwa oraz czy wpisanie kolejnych hipotek skutkowało udaremnieniem lub uszczupleniem majątkuJ. R.w obliczu grożącej mu niewypłacalności.
W wyniku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego w odniesieniu do sytuacji majątkowej oskarżonegoJ. R., wskazać należy, iż jego majątek zarówno w okresie zarzutu jak i w późniejszym okresie przewyższał jego zobowiązania. Przede wszystkimJ. R.posiada udziały wSpółce Gospodarstwo Rolne (...) Sp. z o.o.o wartości 29.500.000,00 zł, nadto w skład jego majątku wchodzą m.in. akcjespółki (...)warte około 3.000.000,00zł oraz mieszkanie, którego wartość szacuje na ok. 1-2 mln zł, które w okresie zarzutu stanowiło współwłasność jego i jego żony –M. R.. Suma składników majątkowychJ. R.przewyższa zatem wielokrotnie zadłużenie względemK. P.. Przez niewypłacalność dłużnika należy rozumieć taki stan, w którym jego majątek - niezależnie od przyczyny - nie wystarcza na pokrycie długów (tak m. in. M. Pyziak-Szafnicka,Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika, Warszawa 1995, s. 89 i n.; A. Ohanowicz (w:)System prawa cywilnego, t. III, cz. 1,Prawo zobowiązań - część ogólna, Wrocław-Warszawa-Gdańsk-Łódź 1981, s. 947; A. Rembieliński (w:) Z. Gordon, J. Łopuski, M. Nestorowicz, K. Piasecki, A. Rembieliński, L. Stecki, J. Winiarz,Kodeks cywilny z komentarzem, s. 463). Przy czym jak podkreśla się że nie chodzi tu o przejściowy brak środków finansowych, lecz o taki stan majątku, że pasywa przewyższają aktywa (tak M. Kulik [w:] Mozgawa Marek (red.), Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek,Kodeks karny. Komentarz).
Analiza sytuacji majątkowej oskarżonego nie daje zatem podstaw do uznania, iż groziła mu niewypłacalność. Suma składników majątkowych była bowiem tego rzędu, iż niewątpliwie pozwala na pokrycie zobowiązań. Co więcej w przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się także czynności oskarżonego zmierzających do uszczuplenia oraz uniemożliwienia zaspokojenia wierzyciela poprzez usuwanie, ukrywanie, zbywanie, darowanie, niszczenie, obciążanie lub uszkadzanie majątku.
Zdaniem sądu, bezspornym pozostaje fakt, iżJ. R.zawarł zA. L. (1)iŁ. R.umowy pożyczki, które zostały zabezpieczone w formie hipotek umownych na nieruchomości znajdującej się przyul. (...)wW.. Jednak należy zauważyć, iż wpisy te były poprzedzone wpisanymi na rzecz banku hipoteką umowną zwykła w kwocie 166.230,00 CHF oraz hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 89.900,00 CHF, obydwie na rzecz(...) S.A., a także hipoteką umowną zwykła w kwocie 37629,00 CHF oraz hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 22100,00 CHF na rzeczBanku (...) S.A., zatem egzekucja z nieruchomości była niemożliwa bez względu na wpisanie kolejnych hipotek umownych na rzeczA. L. (2)orazŁ. R.. Ponad powyższe wskazać należy, iż w okresie od 22 do 25 września 2013r. nieruchomość lokalowa przyul. (...)stanowiła współwłasnośćJ.iM. R., zaśK. P.nie dysponował tytułem wykonawczym przeciwkoM. R.. Przypomnieć należy, iż rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami została orzeczona bowiem dopiero w dniu 2 kwietnia 2014 r. w sprawie V RC 1116/13.
W świetle powyższego nie sposób przypisaćJ. R.odpowiedzialności zart. 300 § 1 k.k.bowiem z w/w względów brak było możliwości prowadzenia egzekucji z nieruchomości lokalowej znajdującej się przyul. (...)to z uwagi na wcześniejsze obciążenia na rzecz banku oraz brak tytułu wykonawczego względemM. R.. Brak jest również podstaw do uznania, żeJ. R.w jakikolwiek sposób swoim działaniem bądź zaniechaniem przyczynił się do uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. Wartość majątku oskarżonego przekraczała bowiem w znacznym stopniu wysokość ciążących na nim zobowiązań. Jako, że istnienie stanu zagrożenia niewypłacalnością jest jednym ze znamion występku zart. 300 § 1 k.k., który w niniejszej sprawie nie został zrealizowany, czyn zarzucany oskarżonemu nie wypełnia znamion przestępstwa zart. 300 § 1 k.k.
Zdaniem sądu, analiza dowodów nie pozwala także na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej oskarżonegoJ. R.zart. 300 § 2 k.k.bowiem jego działania nie miały na celu uszczuplenia majątku, a zatem także udaremnienia wykonania orzeczenia. Przestępstwo stypizowane wart. 300 § 2 k.k.należy do kategorii przestępstw skutkowych, polegających na udaremnieniu lub uszczupleniu zaspokojenia wierzyciela. Sprawca przestępstwa określonego wart. 300 § 2 k.k.traktuje udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia swojego wierzyciela jako środek do osiągnięcia założonego celu, jakim jest udaremnienie wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, czyli uniemożliwienie jego egzekucji w trybie i czasie przewidzianym przez właściwe przepisy. Przestępstwa stypizowane wart. 300 § 1-3 k.k.mogą być popełnione tylko umyślnie z zamiarem kierunkowym.
Zgromadzony materiał dowodowy prowadzi do wniosku, iż jeżeliby nawet uznać, iż działanieJ. R.było celowe, to i tak jego działania nie osiągnęły skutku jakim jest udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela (stanowiąca typu znamię czynu zabronionego stypizowanego wart. 300 § 1 i 2 k.k.), który w przedmiotowej sprawie nie nastąpił. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego egzekucja z nieruchomości lokalowej przyul. (...)i tak była niemożliwa, zaś oskarżonyJ. R.posiada majątek umożliwiający zaspokojenieK. P., z którego to egzekucja nie została przeprowadzona na wniosek samego wierzyciela, zaś sam wierzyciel posiadał w tym przedmiocie stosowną wiedzę.
Podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach w wyroku z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt: II AKa 350/13 jeżeli czynność rozporządzająca zajętym mieniem dłużnika nie miała realnego wpływu na zaspokojenie wierzyciela, to pomimo wypełnienia pozostałych znamion stypizowanego w tym przepisie występku brak znamienia skutku w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela powoduje, że nie można uznać, że doszło do popełnienia przestępstwa określonego wart. 300 § 2 k.k.
Tym samym czyn zarzucany oskarżonemu nie wypełnia znamion przestępstwa zart. 300 § 2 k.k., bowiem w sposób oczywisty brak jest podstaw do uznania, iż oskarżony działał w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego.
Odpowiedzialności zart. 302 § 1 k.k.podlega ten kto w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czy działa na szkodę pozostałych. Przestępstwo określone wart. 302 § 1 k.k.jest przestępstwem indywidualnym, które może popełnić jedynie dłużnik mający co najmniej dwóch wierzycieli. Zachowanie się sprawcy przestępstwa określonego wart. 302 § 1 k.k.polega na spłacaniu lub zabezpieczaniu tylko niektórych wierzycieli i przez to działaniu na szkodę pozostałych.
W ocenie sądu, postępowanie dowodowe nie wykazało aby w momencie zaciągania zobowiązań w postaci pożyczek odA. L. (1)orazŁ. R.,J. R.był w stanie niewypłacalności, bowiem posiadał majątek, którego spieniężenie dawałoby mu możliwość zaspokojenia wszystkich wierzycieli, w tym takżeK. P.. Nadto podkreślić po raz kolejny należy, iż bezskuteczność egzekucji nie wynika z działaniaJ. R., ale jest wynikiem wyłącznych działańK. P., który odstępując od egzekucji z pewnych elementów majątku dłużnika dział na swoją niekorzyść. Nie umknęło również uwadze sądu, iż jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz już w jego tokuJ. R.podejmował wielokrotne próby zawarcia ugody zK. P.w celu zaspokojenia jego wierzytelności.
Wobec powyższego nie zostały wypełnione także przez oskarżonego znamiona strony podmiotowej zarzucanego mu czynu zart. 302 § 1 k.k., zatem nie może zostać przypisana mu odpowiedzialność karna za ten czyn.
Przechodząc do czynów zarzucanychA. L. (1)iŁ. R.odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.
Artykuł 18 § 3 określa znamiona formy zjawiskowej popełnienia przestępstwa, którą jest pomocnictwo. Strona podmiotowa pomocnictwa obejmuje obie postacie umyślności: zamiar bezpośredni i ewentualny. Strona przedmiotowa pomocnictwa obejmuje generalnie zachowanie ułatwiające popełnienie czynu zabronionego przez jego sprawcę. Unormowano też wyraźnie szczególną postać pomocnictwa przez zaniechanie. Zachodzi ono wtedy, gdy ktoś wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.
Zdaniem sądu, pomocnik musi mieć świadomość, do jakiego rodzaju czynu zabronionego udziela pomocy bądź - przy zamiarze ewentualnym - może jej udzielić, godząc się na to. W przekonaniu sądu, z analizy wyjaśnieńŁ. R.orazA. L. (1)jasno wynika, iż motywem ich działania była chęć poprawy sytuacji materialnej rodziców i udzielenie im pomocy w spłacie ciążących na nich zobowiązań finansowych tym bardziej, że oskarżeni są osobami majętnymi, dobrze sytuowanymi. W tym wypadku przekazana przez pożyczkodawców kwota przeznaczona została na spłatę długów, a więc na zaspokojenie wierzycieli. Podobnie ustanowienie hipoteki na mieszkaniu nie miało na celu zmniejszenia wartości mieszkania poprzez jego dodatkowe obciążenie hipotekami, ale nakierowane było wyłącznie na zabezpieczenie spłaty pożyczek, na składniku majątku z którego egzekucja dlaK. P.i tak nie była możliwa.
W świetle powyższego zarównoA. L. (1)orazŁ. R.należało uniewinnić od przestępstw zart. 300 § 1 k.k.w zw. zart. 18 § 3 k.k.orazart. 300 § 2 kkw zw. zart. 18 § 3 k.k.wobec uniewinnieniaJ. R.. Nadto wskazać należy, iż udzielając ojcu pożyczek nie mieli oni absolutnie wiedzy o stanie i zakresie jego zobowiązań wobec osób trzecich.
Niniejsze postępowanie było prowadzone w trybie kontradyktoryjnym. Materialny ciężar udowodnienia winy spoczywał zatem na oskarżycielu (onus probandi incumbit actori) (SN III KRN 88/95, OSNKW 1997, nr 11-12, poz. 77 z aprobatą Z.D.,J. G.,K.orzecznictwo,PS1997, nr 11-12, s. 89.). Trafny więc jest pogląd, że sąd nie ma obowiązku poszukiwania z urzędu dowodów wspierających oskarżenie, gdy dowody dostarczone przez oskarżyciela nie wystarczą do skazania, a on sam do ich uzupełnienia nie dąży (tak SA w Katowicach II AKa 33/07, OSN Prok. i Pr. 2007, nr 11, poz. 23).
Sąd uznał, iż dowody zgromadzone w sprawie są niewystarczające do przełamania domniemania niewinności i jednoznacznego stwierdzenia sprawstwa i winy oskarżonych. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego jeżeli na rozprawie zostanie zachwiana wersja oskarżenia, gdyż w świetle zebranych dowodów nie da się bez obawy pomyłki wykluczyć innej wersji zdarzenia, bądź zdarzeń, nie jest dopuszczalne przypisanie oskarżonemu zarzucanego czynu, albowiem w tej sytuacji chroni go regułain dubio pro reo(por. m. in.wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 roku,(...), Lex 569001, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2007 roku,(...), Lex 471830).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 640 k.p.k.w zw. zart. 632 pkt 1 k.p.k.obciążając nimi oskarżyciela posiłkowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia.
SSR Jakub Iwaniec
W., dnia 21 kwietnia 2017 r.