Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 119/17
Data wyroku: 2017-11-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Nawrocki, Ewa Mierzejewska, Ewa Bazelan

Sygn. akt I ACa 119/17, I ACz 160/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 listopada 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Jerzy Nawrocki (spr.)

Sędzia:
Sędzia:

SA Ewa Mierzejewska
SA Ewa Bazelan

Protokolant

Anna Kłos

po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaK. T. (1)
przeciwkoS. T. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w(...)z dnia(...)2016 r. sygn. akt I C(...)i zażalenia powoda na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku

I
zmienia częściowo zaskarżony wyrok w pkt I w ten sposób, że powództwo oddala i w pkt III w ten sposób, że zasądza odK. T. (1)na rzeczS. T. (1)7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

II
oddala zażalenie powoda;

III
zasądza odK. T. (1)na rzeczS. T. (1)8.381 zł (osiem tysięcy trzysta osiemdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym.

I A Ca 119/17

I A Cz 160/17

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia(...)2016r. Sąd Okręgowy w(...)zasądził od pozwanegoS. T. (1)na rzecz powodaK. T. (1)86 609,90zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2010 roku, a począwszy od 1 stycznia 2016 roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, oraz 8 333,40 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. W pozostałej części oddalił powództwo.
Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od(...)
(...)roku do(...)powódK. T. (1)udzielił(...)(...)S. T. (1)kilku pożyczek na łączną kwotę 17 000(...)

W dniu 12 grudnia 2008 rokuK. T. (1)pracujący poza granicami kraju udzielił(...)J. T.pełnomocnictwa notarialnego do:
- nabywania pod jakimkolwiek tytułem dowolnych nieruchomości i praw majątkowych w tym prawa do użytkowania wieczystego, zabudowanych i niezabudowanych działek gruntu, lokali mieszkalnych stanowiących odrębne nieruchomości, spółdzielczych własnościowych praw do lokali, od dowolnych osób, za cenę i na pozostałych warunkach według uznania pełnomocnika, - zawierania z bankiem umów o kredyt hipoteczny lub pożyczkę hipoteczną lub kredyt konsolidacyjny lub innej formy kredytu na warunkach według uznania pełnomocnika,
- ustanawiania prawnych zabezpieczeń kredytu lub pożyczki hipotecznej w szczególności ustanawiania na rzecz banku lub innej instytucji udzielającej pożyczkę lub kredyt hipotek na nieruchomościach lub prawach: składania oświadczeń o poddaniu się Mocodawcy egzekucji stosownie doart. 97 ustawy prawo bankowe, jak również do składania takiego oświadczenia w trybieart. 777 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c., co do zaciągniętych zobowiązań, zawierania umów ubezpieczenia oraz umów cesji praw z tych umów, przystąpienia do ubezpieczenia a także dokonywania wszelkich innych czynności faktycznych i prawnych niezbędnych do prawidłowego zabezpieczenia kredytu lub pożyczki hipotecznej,
- zawierania umów (polis) ubezpieczeniowych, dokonywania cesji wierzytelności oraz wypowiadania takich umów.
- występowania w imieniu mocodawcy przed wszelkimi organami państwowymi, samorządowymi, innymi osobami prawnymi i fizycznymi, w tym Urzędem Skarbowym, ZUS,
- do składania oświadczeń i wniosków w tym kredytowych, wieczystoksięgowych i innych;
- do zawierania wszelkiego rodzaju umów, w tym umów najmu, dzierżawy, użyczenia, umów o budowę lokalu lub podobnych, zarządzania i administrowania nieruchomościami, a w związku z tym podpisywania dokumentów, umów o dostawę mediów;
- do kwitowania i odbioru dokumentów bądź korespondencji, związanych z przedmiotem pełnomocnictwa;
- do zapłaty należności pieniężnych z tytułu ceny lub każdego innego tytułu związanego z przedmiotem pełnomocnictwa; do występowania w imieniu mocodawcy przed wszelkimi bankami w sprawach dysponowania rachunkami, lokatami i tym podobnymi usługami bankowymi;
- do wymeldowania bądź zameldowania a także do dokonywania wszelkich innych czynności prawnych i faktycznych jakie przy wykonywaniu pełnomocnictwa okażą się konieczne (pełnomocnictwo - akt notarialny k. 33 - 35).
W dniu(...)roku pozwanyS. T. (1)w obecności(...)
J. T.iA. T.podpisał oświadczenie, w którym potwierdzał okoliczność uzyskania odK. T. (1)pożyczki na łączną sumę(...), zobowiązując się do jej zwrotu w terminie do dnia(...). Oświadczenie podpisali obecni przy tej sytuacji świadkowie:J. T.iA. T.-(...)(oświadczenie k.7, zeznania powodaK. T. (1)protokół skrócony k.87-87v w znacznikach czasowych 00:23:00 do 00:26:34, okoliczności bezsporne).
Wobec niewywiązania się z zobowiązania przez(...)
K. T. (1)złożył zawiadomienie o popełnieniu przezS. T. (1)przestępstwa zart. 286 k.k.Postanowieniem z dnia(...)., sygn. akt(...)Sąd umorzył postępowanie na podstawieart. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.(okoliczności bezsporne, vide wyżej wskazane akta ).
W toku postępowania karnego strony poczyniły za pośrednictwem swoich pełnomocników ustalenia na mocy, których pozwanyS. T. (1)zobowiązał się na poczet posiadanego zadłużenia w terminie do końca września 2010 roku uiścić kwotę(...). Z uwagi na zły stan zdrowia pozwany poinformował powoda w korespondencji elektronicznej z dnia 30 września 2010 roku o tym, iż nie jest w stanie wykonać przyjętego zobowiązania i ureguluje umówioną należność w najbliższym możliwym terminie (korespondencja elektroniczna stron k. 32, zeznania pozwanegoS. T. (1)protokół skrócony k. 65-65v wraz z transkrypcją k. 72-74, protokół skrócony k. 87-87v w znacznikach czasowych od 00:26:34 do 00:33:22).
Korzystając z udzielonego przezK. T. (1)pełnomocnictwa w dniu(...)rokuJ. T.przyjęła od pozwanegoS. T. (1)kwotę(...)przeznaczoną na częściową spłatę zadłużenia wynikającego z udzielonej przez powoda pożyczki. O przekazaniu tej sumy przez pozwanegoJ. T.telefonicznie poinformowała powoda, który odmówił jej przyjęcia tytułem częściowej spłaty, domagając się jednorazowego uregulowania całej kwoty pożyczki.
W tym czasie powód i pozwany pozostawali już ze sobą skłóceni, nie utrzymywali ze sobą żadnych kontaktów, ani telefonicznych, ani za pośrednictwem poczty elektronicznej. Osobiście również nie rozmawiali ze sobą.

S. T. (1)nie posiadał także numeru rachunku bankowego(...)Jedynym pośrednikiem pomiędzy(...)J. T., która ukrywała zarówno przed powodem jak i pozwanym własne kłopoty finansowe.J. T.sprzedała otrzymane odS. T. (1)funty i spłaciła własne zobowiązania.
W(...).S. T. (1)przekazał(...)tytułem spłaty pozostałej części długu.J. T.otrzymane pieniądze przeznaczyła na spłacenie własnych zobowiązań (zeznaniaJ. T.protokół skrócony k. 65-66v wraz z transkrypcją k. 75-78, zeznaniaW. Ż.protokół skrócony k 65-66v wraz z transkrypcją k. 78-79).
Pismem z dnia(...)powódK. T. (1)wezwał(...)S. T. (1)do zwrotu kwoty(...)wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2010 roku na wskazany rachunek bankowy w terminie dwóch tygodni od dnia otrzymania pisma (wezwanie do zapłaty k. 13, potwierdzenie nadania korespondencji k. 14).
Wezwanie nie zostało doręczone pozwanemuS. T. (1)(okoliczności bezsporne).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów oraz zeznań powodaK. T. (1)i pozwanegoS. T. (1), których dopełnieniem pozostają zeznaniaJ. T.orazW.Ż.. Wszystkie zeznania Sąd w całości uznał za wiarygodne.
Sąd dał wiarę pozwanemu, że przekazał w dniu 27 października 2010 roku kwotę(...)na ręceJ. T., a następnie w(...)roku kwotę(...)zwrotu pozostałej części pożyczki, będąc przekonany o tym, iż(...)dysponuje pełnomocnictwem udzielonym jej przez powoda.
W ocenie Sądu powód nie udowodnił odwołania pełnomocnictwa udzielonegoJ. T..
W konsekwencji Sąd uznał także, że brak jest podstaw do podważenia zeznańS. T. (2), że nie wiedział on o odwołaniu pełnomocnictwa dla(...)ani o tym, iżJ. T.w rzeczywistości nie przekazała pieniędzy na spłatę pożyczki, lecz przeznaczyła ją na uregulowanie własnych zobowiązań finansowych. Sąd stwierdził również brak podstaw do zakwestionowania zeznania pozwanego, że wiedzę o działaniach(...)uzyskał dopiero po otrzymaniu odpisu pozwu w sprawie.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za częściowo uzasadnione. Strony zgodnie przyznały fakt zawarcia umowy pożyczki. Potwierdzone zostało również sporządzenie oświadczenia w dniu(...)., w którym pozwany potwierdził własne zobowiązanie na kwotę(...)i zobowiązał się do spłaty długu w terminie do(...)roku.
Sąd Okręgowy przytoczył treśćart. 105kc, z którego wynika, że jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, to czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć. Z przepisu tego Sąd wyprowadził wniosek a contrario, że nieważna jest taka czynność prawna, dokonana przez dotychczasowego pełnomocnika, która została dokonana przez kontrahenta pełnomocnika będącego w złej wierze, tj. wtedy, gdy o wygaśnięciu upoważnienia kontrahent wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 lipca 2013 roku, sygn. akt: I ACa 129/13).
Sąd Okręgowy uznał jednak, że pełnomocnictwo notarialne udzielone w dniu(...)roku przezK. T. (1)J. T.nie uprawniałoJ. T.do przyjęcia należności tytułem spłaty pożyczki, albowiem spłata pożyczki jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu wymagała jasnego sprecyzowania w postanowieniach zakresu ustanowionego umocowania. Na tej podstawie Sąd uznał, żeS. T. (1)przekazującJ. T.pieniądze tytułem spłaty pożyczki zaciągniętej wobecK. T. (2), świadczył do rąk osoby nieuprawnionej.
W konsekwencji Sąd uznał, żeS. T. (1)- zgodnie zart 452 kcjako dłużnik jest zwolniony ze świadczenia tylko w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Co do zasady, spełnienie świadczenia do rąk nieuprawnionego nie zwalnia dłużnika z długu. Istotne jest to, czy wierzyciel faktycznie ze świadczenia skorzystał, tzn. czy zwiększyły się w wyniku takiego spełnienia świadczenia aktywa wierzyciela albo czy zmniejszyły się jego pasywa. Równoznaczne ze spełnieniem długu do rąk dłużnika jest spełnienie świadczenia tylko na rzecz osoby umocowanej przez wierzyciela, przedstawiciela ustawowego wierzyciela, osoby mającej do tego własny tytuł prawny oraz innej osoby upoważnionej do odbioru świadczenia - przede wszystkim komornika.
Sąd stwierdził, że w takim przypadku nie ma znaczenia świadomość i dobra wiara dłużnika, która w tym przypadku nie jest chroniona. Nawet jeśli dłużnik w dobrej wierze spełnił świadczenie do rąk osoby, którą na podstawie usprawiedliwionych okoliczności uważał za swojego wierzyciela, to zostanie on zwolniony z długu tylko na warunkach przewidzianych wart. 452 k.c., a więc tylko wówczas, jeżeli rzeczywisty wierzyciel z tego świadczenia skorzystał. Ciężar dowodu tej okoliczności spoczywa na dłużniku.
W sprawie nie jest sporne, że powód nie odzyskał spłaty udzielonej pozwanemu pożyczki. W ocenie Sądu pozwany fizycznie zwracał pożyczkę osobie, która nie była uprawniona do jej przyjęcia, nawet działając w dobrej wierze oraz pozostając w przekonaniu o tym, że(...)posiada stosowne pełnomocnictwo. W konsekwencji Sąd uznał, że pozwany nie zwolnił się z długu, gdyż powód z dokonanej spłaty w żaden sposób nie skorzystał, co potwierdzają w pełni zeznaniaJ. T..
Z tych względów Sąd uznał, że powodowi należy się zwrot całej kwoty pożyczki w wysokości(...)od pozwanego, wg kursu z dnia 30 czerwca 2010 roku. Zgodnie natomiast z tabelą kursów średnich NBP nr(...)z dnia(...)kurs(...)wynosił 5,0947 złotych. Równowartość sumy 17 000(...)na dzień 30 czerwca 2010 roku stanowiła kwotę 86 609,90 złotych, a nie wskazaną w pozwie sumę 100 074zł, co skutkowało koniecznością oddalenia powództwa w pozostałym zakresie. Odsetki ustawowe Sąd zasądził na podstawieart. 481 k.c., od dnia 1 lipca 2010r. jako pierwszego dnia wymagalności określonego w oświadczeniu o uznaniu długu. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.albowiem aktualne brzmienie tych przepisów zostało określone ustawą z 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1830), która w swojej zasadniczej części weszła w życie 1 stycznia 2016 r. (czyli przed zamknięciem rozprawy w niniejszej sprawie). Z powyższych względów orzeczono jak w pkt I i II sentencji wyroku.
Sąd dokonał stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu na podstawieart. 100 kpc. Powód wygrał proces w ok. 80 %. Koszty powoda w sprawie niniejszej wyniosły łącznie 12 221 zł ( 5 004 zł oplata od pozwu, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 7 200 złotych ustalone na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz U. 2015 poz. 1804) oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych. Natomiast pozowany poniósł koszty w wysokości 7217 zł z tytułu zastępstwa procesowego. Razem koszty stron wyniosły łącznie 19 438 zł. 80 % powyższej kwoty stanowi kwota 15 550 zł pomniejszona o kwotę wydatkowaną przez pozwanego w wysokości 7 217 zł daje 8 333,40 zł do zasadzenia na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu.
Apelację od tego wyroku wniósł pozwany zaskarżając wyrok w zakresie uwzględniającym powództwo i zasądzającym od pozwanego na rzecz powoda koszty procesu.
Pozwany zarzucał Sądowi pierwszej instancji:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a)art. 98 k.c.- poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegająca na nieprawidłowym przyjęciu, żeJ. T.nie miała umocowania do odbioru należności z tytułu zwrotu pożyczki w imieniu powoda, a pełnomocnictwo takie wymagało jasnego sprecyzowania w postanowieniach zakresu ustanowionego umocowania z dnia 12 grudnia 2008 r., podczas gdy ustne i dorozumiane oświadczenia powoda i jego faktyczne zachowanie oraz szereg innych ujawnionych w niniejszej sprawie okoliczności w sposób oczywisty dawało podstawę dla uznania umocowaniaJ. T.do odbioru przedmiotowych należności, a mianowicie:
1/ powód został natychmiast poinformowany przez(...)przyjęciu w jego imieniu kwoty(...)przekazanych w 2010 r. i w żaden sposób oraz w żadnym czasie nie wyraził sprzeciwu odnośnie umocowania matki do odbioru tych należności, wskazując jedynie, że nie przyjmie żadnych kwot, dopóki nie zostanie uzbierana pełna kwota, co jednoznacznie wskazuje, iż wyraził on swoją wolę, zezwalając, byJ. T.była upoważniona do przyjęcia zwrotu pożyczki na jego rzecz;
2/J. T.wykonywała skutecznie szereg czynności wykraczających poza formalny zakres pełnomocnictwa udzielonego aktem notarialnym (m.in. reprezentacja w banku, odbiór wszelkiej korespondencji), nie kwestionowanych nigdy przez powoda, co potwierdza fakt, że zakres umocowaniaJ. T.nie ograniczał się do treści objętej pełnomocnictwem notarialnym;
3/ pozwany nie otrzymał od(...)żadnych informacji i wytycznych odnośnie innego sposobu spłaty pożyczki niż przekazanie tych środków za pośrednictwem matki, nawet po otrzymaniu przez powoda informacji o tym, że pieniądze zostały przekazaneJ. T.,K. T. (1)nie skontaktował się z żadną z tych osób i zaniechał wszelkich działań mających na celu odbiór kwoty bądź przekazanie jej innej osobie;
4/J. T.była jedyną osobą, za pośrednictwem której skonfliktowani(...)kontaktowali się ze sobą i załatwiali wszelkie sprawy.
b)art. 328 § 2 k.p.c.- poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do szeregu dowodów i okoliczności ujawnionych w sprawie, mających niewątpliwie znaczenie dla rozstrzygnięcia, z których wynikało umocowanieJ. T.do odbioru kwoty pożyczki w imieniu powoda.
II. Sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, żeJ. T.nie była umocowana do przyjęcia świadczenia na rzecz powoda, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że faktyczny zakres pełnomocnictwa udzielonegoJ. T.w sposób dorozumiany i ustny (za pełną wiedzą i przyzwoleniem powoda) był istotnie szerszy niż przedstawiony w dokumencie notarialnym, był niezależny od tego dokumentu i obejmował również umocowanie do przyjęcia kwoty pożyczki.
Pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Powód wniósł zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w wyroku.
Powód zarzucał Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:
1.art. 100 kpc- poprzez stosunkowe rozdzielenie kosztów pomiędzy stronami pomimo tego, że powód uległ tylko co do nieznacznej części swojego żądania tj. 14%, co uzasadniałoby nałożenie na stronę pozwaną obowiązku zwrotu wszystkich kosztów;
2.art. 100 kpc- poprzez błędne obliczenie stosunku procentowego w jakim powód wygrał postępowanie tj. 80%, podczas gdy powód wygrał postępowanie w 86% przez co wadliwie rozliczono koszty procesu.
Powód wnosił o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia w pkt. III wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 12 221zł, ewentualnie 9.499,68zł tytułem zwrotu kosztów procesu i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Na rozprawie apelacyjnej pozwany popierał apelacje i wnosił o oddalenie zażalenia powoda. Powód popierał swoje zażalenie i wnosił o oddalenie apelacji pozwanego. Obydwie strony wnosiły o zasądzenie kosztów procesu poniesionych w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja jest uzasadniona.
Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia Sądu Okręgowego dotyczące zawarcia pomiędzy stronami procesuumowy pożyczki (...)(...)faktu udzielenia przezK. T. (1)J. T.pełnomocnictwa w dniu(...)., które nie zostało odwołane oraz przekazania przezS. T. (1)J. T.(...)i 51 000zł tytułem spłaty pożyczki zaciągniętej przez niego odK. T. (1).
Sąd Apelacyjny nie podziela natomiast oceny Sądu Okręgowego dotyczącej zakresu pełnomocnictwa udzielonego przezK. T. (1)(...). Kwestia wykładni treści udzielonego pełnomocnictwa i ustalenia jego zakresu ma w ocenie Sądu Apelacyjnego decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Art. 98 kcprzewiduje trzy rodzaje pełnomocnictwa: pełnomocnictwo ogólne, rodzajowe i dla poszczególnych rodzajów czynności.
Przedmiotem pełnomocnictwa ogólnego jest umocowanie do czynności określanych mianem zwykłego zarządu. Czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają albo pełnomocnictwa rodzajowego, albo szczególnego, tzn. do poszczególnej czynności. Przepisykodeksu cywilnegonie zawierają definicji pełnomocnictwa rodzajowego. Czynnościami prawnymi „określonego rodzaju” może być zawieranie umów określonego rodzaju, przyjmowanie zamówień czy inne rodzajowo podobne czynności.
Zakres udzielonego pełnomocnictwa ustala się w oparciu o jego treść, która podlega wykładni zgodnie z dyspozycjąart. 65 § 1 kc, który stanowi, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.
Okoliczności, w których oświadczenie woli zostało złożone, mogą mieć istotny wpływ na wynik jego tłumaczenia, niejednokrotnie bowiem to one konstytuują taką, a nie inną, treść oświadczenia, określającą zamierzone przez składającego oświadczenie skutki. Oświadczenie woli mogłoby mieć inne znaczenie, gdyby okoliczności faktyczne mające wpływ na jego treść były inne (co do znaczenia kontekstu sytuacyjnego zob. też wyrok SN z 3 lutego 2011 r., I CSK 348/2010, LexisNexis nr(...); wyrok SN z 26 lipca 2012 r., II CSK 9/2012, LexisNexis nr(...)).
Dla ustalenia zatem zakresu pełnomocnictwa udzielonego przezK. T. (1)(...)J. T., poza dosłowną jego treścią mają znaczenie okoliczności w jakich doszło do udzielenia pełnomocnictwa oraz okoliczności w jakich pełnomocnictwo było wykonywane. Akceptowanie bądź nieakceptowanie przez mocodawcę czynności dokonywanych przez pełnomocnika stanowi bowiem również przejaw rozumienia zakresu w jakim pełnomocnictwo zostało udzielone.
Z tego względu przypomnieć należy, żeK. T. (1)udzielił pełnomocnictwa(...)w formie aktu notarialnego w okresie gdy przebywał za granicą, co uniemożliwiało mu osobistą obecność w kraju i osobistą obecność przy czynnościach prawnych dotyczących jego majątku. Zatem celem udzielenia przez powoda pełnomocnictwa(...)było zastąpienie powoda przy czynnościach prawnych dotyczących jego majątku. Forma aktu notarialnego przyjęta została ze względu na szczególny wymóg formy czynności prawnej, które(...)jako pełnomocnik mogła dokonywać w imieniu(...)Pełnomocnictwo upoważniało pełnomocnika m.in. do nabywania przez pełnomocnika nieruchomości i praw majątkowych i to na warunkach ustalonych przez samego pełnomocnika, zawierania umów kredytowych z bankiem, ustanawiania zabezpieczeń kredytów, zawierania umów ubezpieczeniowych i umów cesji.
W ramach udzielonego pełnomocnictwaJ. T.została upoważniona m.in. do występowania w imieniu mocodawcy wobec osób trzecich, składania oświadczeń w jego imieniu, zawierania umów, odbioru i kwitowania korespondencji, zapłaty, należności z tytułu ceny, a także „do dokonywania wszelkich innych czynności prawnych i faktycznych jakie przy wykonywaniu pełnomocnictwa okażą się konieczne” [ pełnomocnictwo k. 33].
W ocenie Sądu Apelacyjnego tak szeroko określony zakres umocowania pozwala uznać, że udzielone przezK. T. (1)J. T.pełnomocnictwo miało na celu umożliwienieJ. T.wykonywanie w imieniu syna zarządu majątkiemK. T. (1). Pełnomocnictwo to miało charakter mieszany. W ramach zarządu majątkiem(...)J. T.była umocowana do wykonywania czynności zwykłego zarządu [pełnomocnictwo ogólne], a także do podejmowania czynności określonego rodzaju [rodzajowe], co wymuszało udzielenie pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego. Pozostawienie przez mocodawcę pełnomocnikowi kompetencji do ustalania ceny nabywanych praw, zapłaty należności pieniężnych z tytułu ceny nabycia, jak i wykonywania wszelkich innych czynności prawnych i faktycznych koniecznych przy wykonywaniu tego pełnomocnictwa, pozwalają uznać, że w ramach umocowania ogólnegoJ. T.była uprawniona także do przyjmowania świadczeń od dłużników mocodawcy z zaliczeniem ich na poczet wierzytelności przysługującychK. T. (1).
Sąd Apelacyjny nie podziela oceny Sądu Okręgowego, że przyjęcie w imieniu mocodawcy przez jego pełnomocnika świadczenia na poczet długu jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem mocodawcy.
W świetle poglądu przyjętego w orzecznictwie Sądu Najwyższego za czynności zwykłego zarządu majątkiem wspólnym z reguły zalicza się załatwianie spraw związanych z normalną eksploatacją rzeczy, pobieranie pożytków i dochodów, uprawę gruntu, konserwację, administrację i szeroko rozumianą ochronę w postaci wszelkiego rodzaju czynności zachowawczych. Jednocześnie ugruntowuje się tendencja do odchodzenia od ciasnego rozumienia czynności prawnych w ramach zwykłego zarządu i przekraczających zwykły zarząd, według którego miałby on obejmować przede wszystkim „zachowanie mienia i innych dóbr oraz osiągnięcie z nich normalnych korzyści”. Natomiast za czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu uważa się czynności rozporządzające prawem majątkowym i czynności zobowiązujące do rozporządzenia takim prawem, zobowiązujące do świadczenia, czynienia lub zaniechania, oraz do zaciągania zobowiązań pieniężnych.
W okolicznościach sprawy należy przede wszystkim odróżnić zawieranie umowy pożyczki od przyjmowania spłaty długu z tytułu udzielonej pożyczki. O ile w konkretnych warunkach zawieranie umowy pożyczki może być uznane za czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem [ze względu na przeniesienie własności przedmiotu pożyczki na rzecz pożyczkobiorcy], o tyle samo przyjęcie przez pełnomocnika w imieniu mocodawcy spłaty należności na poczet przysługującej mocodawcy wierzytelności, nie może być uznane za czynność przekraczającą zwykły zarząd, gdyż wskutek jej wykonania dochodzi do realnego zwiększenia majątku mocodawcy, w którym dotychczasowa abstrakcyjna wierzytelność lub jej część zostaje zastąpiona środkami pieniężnymi, których wysokość odpowiada kwocie spłaty.
Niezależnie od treści samego pełnomocnictwa stwierdzić należy, że okoliczności faktyczne sprawy pozwalają na ustalenie, że zarównoK. T. (1), jako mocodawca orazJ. T., jako jego pełnomocnik nie mieli wątpliwości co do umocowaniaJ. T.do przyjęcia w imieniu mocodawcy spłaty zadłużenia odS. T. (1). Źródłem tego umocowania było pełnomocnictwo udzielone w dniu 12 grudnia 2008r.
Z zeznańJ. T.iS. T. (1)wynika, że bracia nie rozmawiali ze sobą ze względu na istniejący konflikt, a jedynym pośrednikiem pomiędzy nimi(...)To ona za zgodąK. T. (2)podjęła inicjatywę skutkującą tym, że w dniu(...). doszło do spotkania stron w mieszkaniu(...)i podpisania przezS. T. (1)oświadczenia o uznaniu długu [oświadczenie k. 7]. Do spotkania doszło w 10 miesięcy po udzieleniu pełnomocnictwa przezK. T. (3)(...)J. T.nie miała wątpliwości, że działa jako pełnomocnikK. T. (1). Fakt udzielenia pełnomocnictwa był wówczas wszystkim zainteresowanym znany. Jak ustalił Sąd Okręgowy pełnomocnictwo to nie zostało odwołane. Powód w czasie swoich zeznań twierdził co prawda, że odwołał pełnomocnictwo matce, ale w tym zakresie żadnych dowodów nie przedstawił.

J. T.składając zeznania w charakterze świadka zeznała, że z jej inicjatywy doszło do spotkania w dniu(...)Było to akceptowane przezK. T. (1), który przebywał wówczas w kraju. Zeznała, że nie miała żadnych wątpliwości do umocowania(...)K.do odbioru spłaty pożyczki. Gdyby zatem istotnie doszło do odwołania pełnomocnictwa fakt ten winien udowodnić powód zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu przewidzianą wart. 6 kc.Zeznania(...)faktu odwołania pełnomocnictwa nie potwierdziły. W konsekwencji uznać należy, żeS. T. (1)spłacając zadłużenie świadczył do rąk pełnomocnika wierzyciela.
Wobec treści zeznańJ. T.okolicznością dowiedzioną jest fakt dwukrotnego wręczenia jej przezS. T. (1)kwot pieniędzy stanowiących spłatę jego zadłużenia wobecK. T. (1). Pozwany wręczył(...)w dniu(...)2010r. kwotę(...), aJ. T.przyjęła ją w imieniu(...)K., mając zamiar przekazania mu tych pieniędzy.K. T. (1)po zawiadomieniu go przez(...)o częściowej spłacie pożyczki do jej rąk nie zakwestionował przyjęcia przez(...)w jego imieniu pieniędzy odS. T. (1). Nie chciał przyjąć pieniędzy tylko z tego względu, że świadczenie nie obejmowało całego długu. Gdyby pozwany spłacił do rąk(...)całą kwotę powód przyjąłby ją. Tym samym uznać należy, że powód nie kwestionował, że zakres udzielonego matce pełnomocnictwa obejmował także przyjmowanie przez nią od dłużnika kwot stanowiących spłatę zadłużenia względem mocodawcy.

J. T.zeznała także, że wobec kategorycznych żądańK. T. (1)abyS. T. (1)spłacił jednorazowo całą kwotę pozostawiła ją w swojej dyspozycji w celu jej uzupełnienia w terminie późniejszym przez dłużnika i spłacenia jednorazowo całości długu. Jednakże ze względu na własne problemy finansowe, bez wiedzy synów wymieniła kwotę(...)na walutę polską i spłaciła własne zadłużenie. Podobnie uczyniła z kwotą(...)wręczoną jej przezS. T. (1)w maju 2013r. Niewątpliwie zatem doszło do przywłaszczenia przezJ. T.pieniędzy stanowiących własnośćK. T. (1)jako jej mocodawcy. Delikt ten, którego dopuściła sięJ. T.stanowi zatem źródło zubożeniaK. T. (1).
K. T. (1)w trakcie swoich zeznań potwierdził powyższe okoliczności przyznając, że nie chciał przyjąć pieniędzy po pierwsze dlatego, że nie została spłacona cała kwota, po drugie dlatego, że jego zdaniem w oświadczeniu o uznaniu długu zostało wyraźnie wskazane, że kwota długu miała być przelana na jego konto, które było wyraźnie wskazane w oświadczeniu z dnia(...)2009r. o uznaniu długu. W tej części jednak zeznaniaK. T. (1)są sprzeczne z treścią oświadczenia z dnia 17 października 2009r. [ k. 7], gdyż z treści tego pisma nie wynika aby strony uzgodniły, że zapłata nastąpi na kontoK. T. (1)i nie wskazywały numeru jego konta. Po okazaniu tego oświadczeniaK. T. (1)na rozprawie w czasie składania przez niego zeznań [zapis audio – video], powód zmienił stanowisko mówiąc, że postanowienia te miały charakter „gentelmeński”, ale na powyższą okoliczność żadnych dowodów nie przedstawił.
Te nieścisłości w zeznaniach powoda należy uznać za istotne. Nakazują one daleko idącą ostrożność w zakresie oceny wiarygodności powoda i jego relacji i stanowiska zajętego w sprawie. Powód z oczywistych względów jest zainteresowany wynikiem procesu, ale nade wszystko zainteresowany jest realnym odzyskaniem pieniędzy. Natomiast motywy przywłaszczenia przezJ. T.pieniędzy i jej aktualna sytuacja ekonomiczna będąca konsekwencją sytuacji rodzinnej i osobistej [choroba męża i jej zadłużenie], nie dają realnej możliwości odzyskania od niej pieniędzy. Wyjaśnia to wolę przerzucenia odpowiedzialności za nieodzyskanie pieniędzy przez powoda wyłącznie na pozwanego.
Skonfrontowanie zeznań stron z zeznaniamiJ. T.nie pozostawia wątpliwości, że aniK. T. (1)jako mocodawca, aniJ. T.jako pełnomocnik(...)
K.nie mieli wątpliwości co do umocowaniaJ. T.do przyjęcia odS. T. (1)spłaty zadłużenia wobecK. T. (1). W takim samym przekonaniu pozostawałS. T. (1)spłacając swoje zadłużenie do rąk(...). Owo przekonanie miało swoje źródło w pełnomocnictwie udzielonym przezK. T. (1)J. T.w dniu 12 grudnia 2008r.
W konsekwencji należy uznać, żeS. T. (1)świadcząc do rąkJ. T.jako pełnomocnikaK. T. (1)wykonał ciążące na nim zobowiązanie zwrotu pożyczonej odK. T. (1)kwoty(...), co skutkowało wygaśnięciem jego zobowiązania i przesądzało o bezzasadności roszczenia powoda wobec pozwanego, wywodzonego z umowy pożyczki zawartej pomiędzy stronami.
Uzupełniająco jedynie wskazać, że nawet gdyby przyjąć, żeJ. T.przyjęła pieniądze odS. T. (1)wpłacone przez niego tytułem spłaty zadłużenia wobecK. T. (1), z przekroczeniem udzielonego jej pełnomocnictwa, to nie uzasadniałoby to uwzględnienia powództwa. W tej sytuacji znajdowałby zastosowanieart. 103 § 1 kpc, który stanowi, że jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Potwierdzenie może być dokonane w dowolnej formie, nawet przez czynności konkludentne, przy założeniu, że osoba, w której imieniu umowę zawarto, wie o jej zawarciu [D. S.,R. S., Komentarz doKodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, wyd. X].
W okolicznościach sprawy fakt zawiadomienia przezJ. T.K. T. (1)o przyjęciu przez nią odS. T. (1)(...)tytułem spłaty długu zaciągniętego przezS. T. (1)odK. T. (1)i zaakceptowanie tej czynności co do zasady przezK. T. (1), stanowiło wyraz konkludentnego potwierdzenia skuteczności przyjęcia przezJ. T.kwoty pożyczki w imieniuK. T. (1). Prowadzi to do wniosku, żeS. T. (1)spłacił zadłużenie wobecK. T. (1). Także zatem w takich okolicznościach powództwo jako bezzasadne podlegałoby oddaleniu.
Natomiast brak jest podstaw do uznania że w sprawie znajdował zastosowanieart. 105 kc.Przepis ten bowiem znajduje zastosowanie wobec pełnomocnika, którego pełnomocnictwo istniało i zostało odwołane albo wygasło. W sprawie niniejszej jest natomiast poza sporem, żeK. T. (1)udzielił(...)pełnomocnictwa, a fakt jego odwołania nie został udowodniony. Natomiast zarzuty powoda dotyczyły zakresu udzielonego(...)pełnomocnictwa. W związku z powyższym ewentualne zastosowanie znajdował w sprawieart. 103 § 1 kc.
Natomiast zastosowanieart. 452 kcw sprawie nie znajduje w ogóle uzasadnienia gdyż brak jest w świetle wcześniejszych wywodów podstaw do uznania, żeS. T. (1)wręczając(...)pieniądze tytułem spłaty długu zaciągniętego odK. T. (1)świadczył osobie nieuprawnionej. Pozwany świadczył do rąk(...)jako pełnomocnikaK. T. (1). W takiej sytuacji skuteczność świadczenia pozwanego zależy od spełnienia przesłanek przewidzianych wart. 103 § 1 kclub 105kc.
Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 kpczmienił zaskarżony wyrok w zakresie i powództwo oddalił zasądzając od powoda na rzecz pozwanego koszty procesu, na które złożyły się koszty zastępstwa prawnego w wysokości 7 217zł ustalone na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz U. 2015 poz. 1800) wraz z opłatą od pełnomocnictwa.
Wobec uwzględnienia apelacji w całości Sąd Apelacyjny na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpcobciążył powoda w całości kosztami postępowania apelacyjnego, poniesionymi przez pozwanego, na które złożyły się – opłata sądowa od apelacji w wysokości 4 331zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz U. 2015 poz. 1800, z późn. zm.) w wysokości 4050zł.
Wobec uwzględnienia apelacji i zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa zażalenie powoda na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w zaskarżonym wyroku nie mogło być uwzględnione w związku z czym Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 387 § 2 kpcorzekł o jego oddaleniu.