Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 107/17
Data wyroku: 2017-10-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn.akt III Ca 107/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 8 sierpnia 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosekI. K.o zasiedzenie nieruchomości położonej wŁ.przyul.(...).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że w dniu 2 stycznia 2012 rokuU. K.wniosła o dokonanie częściowego działu spadku poW. F. (1)obejmującego nieruchomość położoną wŁ.przyul. (...), dawniej(...)oraz o zniesienie współwłasności tej nieruchomości. Sprawa została zarejestrowana pod sygnatura akt II Ns 29/12. UczestnicyZ. S.,I. K.,M. B.,W. S.,Ł. K.,M. K.iG. K.nie wyrazili zgody na częściowy dział spadku i zniesienie współwłasności wskazanej we wniosku nieruchomości.
W dniu 17 maja 2012 rokuI. K.wniosła o stwierdzenie, że z dniem 11 lutego 2011 roku nabyła przez zasiedzenie udziału wynoszące łącznie(...)we współwłasność nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadziksięgę wieczystą nr (...), która wchodzi w skład spadku poW. F. (1)i innych. Wywodziła, że po śmierciW. F. (1)w dniu 12 grudnia 1980 roku i jego żonyZ. F. (1)w dniu 10 lutego 1981 roku, którzy nabyli objętą wnioskiem nieruchomość w 1948 roku, jedynie ich córkaJ. K.władała przedmiotową nieruchomością jak właściciel, płaciła podatki i korzystała z niej wraz ze swoimi dziećmi. Po śmierciJ. K., władanie całą nieruchomością przejęłaI. K., która mieszkała tam ze swoją rodziną, opłacała podatki i czuła się jedyną właścicielką. Stan ten trwa nieprzerwanie do chwili obecnej, co uzasadnia, przy doliczeniu czasu posiadania samoistnego przez matkę wnioskodawczyniJ. K., stwierdzenie, żeI. K.nabyła udziały pozostałych współwłaścicieli w drodze zasiedzenia.
Postanowieniem z dnia 10 maja 2014 roku, sprawa z wnioskuI. K.o zasiedzenie nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)została na podstawieart. 688 k.p.c.w zw. zart. 618 § 2 k.p.c.połączona ze sprawą o sygnaturze akt II Ns 29/12.
U. K.,J. B.iJ. R.wnieśli o oddalenie wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przyul. (...)wŁ.przezI. K.w drodze zasiedzenia.
Sąd Rejonowy oparł rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych.
W dniu 14 kwietnia 1948 rokuW.iZ.małżonkowieF.nabyli nieruchomość położoną wŁ.przyul. (...), o powierzchni 2.799,36 m2, objętą księgą wieczystą pod nazwą(...)rep. hip. 75. Dla nieruchomości tej prowadzona jest obecnie przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodziksięga wieczysta nr (...).
PoczątkowoW.iZ.małżonkowieF.nie zamieszkiwali na nieruchomości przyul. (...), bowiem mieli jeszcze gospodarstwo w miejscowościW.. Do domu naul. (...)sprowadzili się dopiero, gdy gospodarstwo to przepisali na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę w latach 70-tych ubiegłego wieku.
Na nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)znajduje się dwukondygnacyjny, drewniany budynek mieszkalny wybudowany w 1920 roku. Na parterze i na piętrze budynku znajdują się lokale mieszkalne, każdy składający się pokoju i kuchni. Po zakupie nieruchomości przezW.iZ.małżonkówF.lokale te przydzielano osobom trzecim w ramach tzw. kwaterunku. Z czasem lokatorzy opuszczali budynek, któryW.iZ.małżonkowieF.przejęli w całości we władanie. Na terenie tej nieruchomościW. F. (1)wybudował murowaną komórkę.
W.iZ. F. (1)samodzielnie decydowali o przedmiotowej nieruchomości do swojej śmieci odpowiednio w 1980 roku i 1981 roku.
W. F. (1), synW.iZ., wyprowadził się z nieruchomości przyul. (...)ok. 1969 roku do bloków. TakżeJ. F. (1)nie zamieszkiwał już wówczas na tej nieruchomości,H. F.zaś mieszkała tam jedynie do skończenia nauki. Do swojej śmierci w 1982 roku zamieszkiwał na tej nieruchomościZ. A.,T. F.zamieszkał tam na kilka miesięcy przed swoją śmiercią w 1974 roku. Na przedmiotowej nieruchomości na stałe zamieszkiwałaJ. K.ze swoją rodziną. To ona decydowała o tej nieruchomości. Zezwoliła sąsiadowiB. Ż.na przeciągniecie prądu do jego nieruchomości. Ze swoim synemK. K.zawarła umowę użyczenia lokalu mieszkalnego w przedmiotowym budynku.H. F.orazW. F. (1)iJ. F. (1), a także ich dzieci, po śmierciW.iZ.małżonkówF.pojawiali się na przedmiotowej nieruchomości tylko w celach towarzyskich. Nie dokonywali na niej żadnych prac. W rozmowie z sąsiadkąJ. K.wskazywała, że jest właścicielką nieruchomości.
J. K.uprawiała sad na nieruchomości przyul. (...), dlatego nie jeździła na inną należącą doW.iZ.małżonkówF.nieruchomość przyul. (...), by pracować w znajdującym się tam gospodarstwie.
Już po śmierciW.iZ.małżonkówF.na terenie nieruchomości przyul. (...)mążW. S.wybudował szopę. Na początku lat 80-tych ubiegłego wieku na nieruchomości był tylko prąd. Studnia była w podwórku, nie było kanalizacji, ogrzewanie było piecowe.
Obecnie co dwa lata na przedmiotowej nieruchomościI. K.przeprowadza malowanie wewnątrz budynku, od 2012 roku także na zewnątrz. Około 17 lat temu zaczęła przeprowadzać wymianę instalacji elektrycznej. Zamontowała w 2009 roku szambo. Woda nadal jest pobierana ze studni. Jeszcze za życiaJ. K.została wymieniona część okien, w pozostałym zakresie wymiany tej dokonała jużI. K.. Przeprowadzono także prace naprawcze dachu.
Także rodzeństwoI. K.wykonywało prace remontowe w tej nieruchomości i wspomagali ją finansowo w tych pracach. O nieruchomości przyul. (...)decydowała wspólnie z rodzeństwem.
ObecnieI. K.nie pyta rodzeństwa o zgodę na wykonanie prac na przedmiotowej nieruchomości, ale ono aprobuje jej działania podejmowane w celu wyremontowania nieruchomości. Nie ingeruje w jej decyzje.
Podatek od nieruchomości przyul. (...)po śmierci rodziców opłacałaJ. K.. Pozostali spadkobiercyW.iZ.małżonkówF.nie opłacali tego podatku, bowiem tylkoJ. K.tam zamieszkiwała. W ocenie pozostałych spadkobierców z tego powodu to ona powinna była ponosić te ciężary.
W latach 1987 – 1992 i w 1994 roku decyzje określające wymiar podatku od nieruchomości wystawiane były naJ. K.. W latach 2001-2006 jako podatnik podatku od nieruchomości figurowałaJ. K.i do niej kierowano decyzje. W latach 2007 – 2010 jako podatnicy podatku rolnego i od nieruchomości położonej przyul. (...)figurowaliA. W. (1),D. F.,J. F. (2),H. F.,J. K.,J. F. (1),K. A.,A. F. (1),P. F.,U. K.,E. F.iM. F. (1), jednak decyzje nadal kierowane były doJ. K.. Decyzja podatkowa za rok 2011 została skierowana doM. B.iK. K.. Po tym jak w 2011 rokuI. K.złożyła wymaganą informację odnośnie powierzchni zabudowań na przedmiotowej nieruchomości, decyzje w sprawie podatku od nieruchomości kierowane były na jej nazwisko. W 2012 roku nakaz płatniczy wystawiony został na współwłaścicieliA. W. (1),D. F.,J. F. (2),H. F.,K. A.,A. F. (1),P. F.,U. K.,I. K.,K. K.,M. B.,W. S.,Z. S.,A. W. (2),M. W. (1),J. F. (2). W latach 2007-2011 podatek rolny i od nieruchomości opłacałyI. K.iM. B.. W tym okresie została także dokonana wpłata w imieniuJ. K., która już wówczas nie żyła.
Obecnie toI. K.ponosi ciężary utrzymania nieruchomości, opłaca podatki, prąd, wywóz śmieci. Na nieruchomości zamieszkujeI. K.i jej córka. Każda z nich zajmuje osobne mieszkanie. Tylko one mają klucze do przedmiotowej nieruchomości.I. K.nie wynajmuje pozostałych mieszkań, gdyż w jej ocenie nie może wynajmować czegoś, co nie stanowi jeszcze jej własności zgodnie z prawem.
W 1990 roku z przedmiotowej nieruchomości wyprowadziła sięZ. S., zaśW. S.ok. 1997 roku. Do 2006 roku zamieszkiwała na przedmiotowej nieruchomościM. B..K. K.wyprowadził się najwcześniej, ale z uwagi na jego sytuację osobistą często tam wracał. Każde z rodzeństwa zajmowało pokój z kuchnią.
I. K.uważała, że po śmierci matki nie mogła „wyrzucić” z nieruchomości swojego rodzeństwa, bo nieruchomość ta nie była jej własnością.
Po śmierci rodzicówH. F.iJ. F. (1)podejmowali rozmowy zJ. K., by podzielić spadek po rodzicach, jednakJ. K.nie była tym zainteresowana. Ze stronyJ. K.pojawiła się propozycja, by uregulować sprawy spadkowe w ten sposób, iż ona przejmie całą nieruchomość przyul. (...), a w zamian zrzeknie się praw do nieruchomości przyul. (...). TakżeA. F. (1)rozmawiała o tym zJ. K..
H. F.chciała uregulować sprawy spadkowe po rodzicach i w tym celu nakłaniała córkiJ. K., by przeprowadziły sprawę spadkową po matce, jednak nie chciały. Ostatecznie sprawę o stwierdzenie nabycia spadku poJ. K.wszczęłaH. F.w 2009 roku.
W działaniach tychH. F.wspierał wnukJ. B.. W pierwszej kolejności zamierzali uregulować stan nieruchomości przyul. (...).J. B.sporządził mapkę przedstawiającą podział tej nieruchomości tak, by zstępnymJ. K.przypadła część z budynkiem, zaś pozostałym spadkobiercom reszta działki.
Spadek poW. F. (1), zmarłym w dniu 12 grudnia 1980 roku, nabyli żonaZ. F. (1)w 4/16 częściach, dzieciW. F. (1),J. K.,H. F.iJ. F. (1)po 2/16 części każde z nich, wnukiK. A.w 2/16 częściach orazM. W. (2)iE. F.po 1/16 części każda z nich, przy czym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wŁ.przyul. (...), dawniej(...), dziedziczyli żonaZ. F. (1)oraz dzieciW. F. (1),H. F.iJ. F. (1)po ¼ części każde z nich.
Spadek poZ. F. (1)zmarłej w dniu 10 lutego 1981 roku, nabyły dzieciW. F. (1),J. K.,H. F.iJ. F. (1)po 2/12 części każde z nich, wnukiK. A.w 2/12 częściach orazM. W. (2)iE. F.po 1/12 części każda z nich, przy czym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wŁ.przyul. (...), dawniej(...), dziedziczyły dzieciW. F. (1),H. F.iJ. F. (1)po 1/3 części każde z nich.
Spadek poW. F. (1), synuW.iZ., zmarłym w dniu 4 marca 1993 roku, nabyli żonaA. F. (1), córkaU. K.i synowieM. F. (2)iP. F.po ¼ części każde z nich.
Spadek poM. F. (2), zmarłym w dniu 22 marca 2002 roku, nabyli żonaJ. F. (2)oraz dzieciA. F. (2)(obecnieW.) iD. F.po 1/3 części każde z nich.
Spadek poJ. K., zmarłej w dniu 7 września 2001 roku, nabyły dzieciM. B.,W. S.,Z. S.,I. K.iK. K.po 1/5 części każde z nich.
Spadek poJ. F. (1), zmarłym w dniu 18 maja 1993 roku, nabyli żonaJ. F. (2), siostryH. F.iJ. K.po 1/8 części, dzieci po zmarłym bracieW. U.K.,M. F. (2)iP. F.po 1/24 każde z nich oraz dzieci po zmarłym bracieT. M.W.iE. F.po 1/16 każde z nich.
Spadek poM. W. (2), zmarłej w dniu 19 stycznia 2005 roku, nabyliA. W. (2)iM. W. (1)po 1/2 części każdy z nich.
Spadek poE. F., zmarłej w dniu 16 maja 2009 roku, nabył w całościR. G..
Spadek poK. A., zmarłym w dniu 15 kwietnia 2008 roku, nabyła w całościJ. A., zaś poJ. A., zmarłej w dniu 18 grudnia 2010 roku, nabył w całościJ. R..
Spadek poK. K., zmarłym w dniu 29 czerwca 2011 roku nabyli żonaG. K.oraz synowieŁ. K.iM. K.po 1/3 części każde z nich.
W dniu 10 marca 2010 rokuH. F.darowała, aJ. F. (2)sprzedała należące do nich udziału w przedmiotowej nieruchomości w łącznej wysokości(...)J. B..
W dniu 31 marca 2010 rokuP. F.,A. F. (1),J. F. (2),A. W. (1)iD. F.darowali należące do nich udziały w nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)w łącznej wysokości(...)U. K..
W dniu 5 listopada 2010 rokuA. W. (2)iM. W. (1)sprzedali w przedmiotowej nieruchomościJ. B.należące do nich udziały w łącznej wysokości(...).
W dniu 11 lutego 2011 rokuJ. B.nabył odJ. R.należący do niego udział w wysokości(...), zaś w dniu 16 maja 2011 roku odR. G.udział w wysokości(...).
Współwłaścicielami nieruchomości są aktualnieJ. B.((...)udziałów),U. K.((...)udziałów),M. B.(...)(udziałów),I. K.((...)udziałów),W. S.((...)udziałów),Z. S.((...)udziałów),G. K.((...)udziałów),Ł. K.((...)udziałów) iM. K.((...)udziałów).
Ustalając stan faktyczny Sąd Rejonowy wskazał, że w istocie nie był on sporny, a decydująca była jego ocena prawna, co do której uczestnicy różnili się.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart. 685 k.p.c.w sprawie o dział spadku w razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w razie sporu między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać postanowienie wstępne. Ustalenie czyI. K.nabyła udziały należące do pozostałych współspadkobierców we współwłasności nieruchomości przyul. (...)rozstrzyga o tym, czy przedmiotowa nieruchomość należy do spadku poW. F. (2). W zakresie tego wniosku Sąd uznał więc za zasadne wydanie postanowienia wstępnego.
Stosownie do treściart. 172 § 1 i 2 k.c.posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Przesłankami nabycia w drodze zasiedzenia własności nieruchomości jest jej posiadanie samoistne przez określony w ustawie czas. Podstawowym warunkiem zasiedzenia jest samoistne posiadanie nieruchomości. O samoistnym posiadaniu nieruchomości świadczy, po pierwsze, element fizyczny, wyrażający faktyczne władanie (corpus). Drugim elementem posiadania nieruchomości jest psychiczne nastawienie do władania (animus). Element psychiczny pozwala na odróżnienie posiadania (art. 336 k.c.), zarówno samoistnego (władanie nieruchomością jak właściciel), jak i zależnego (władanie nieruchomością jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca itp.), od dzierżenia (władanie nieruchomością za kogoś innego -art. 338 k.c.). Posiadaczem samoistnym nieruchomości jest tylko ten, kto nią faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie (cum animo rem sibi habendi). W klasycznym ujęciu posiadania nieruchomości, kiedy osobie władającej nieruchomością nie przysługuje do niej żaden tytuł prawny, na korzyść posiadacza działa domniemanie przewidziane wart. 339 k.c., że ten, kto faktycznie włada rzeczą jest jej posiadaczem samoistnym. Utrwalony jest jednak pogląd, że domniemanie to jest wyłączone w sytuacji, gdy nieruchomość posiada jeden ze współwłaścicieli (współspadkobierców).
Zgodnie zart. 206 k.c., który na mocyart. 1035 k.c.ma zastosowanie także między współspadkobiercami, każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Każdy ze współwłaścicieli może więc korzystać w sposób wyłączny z całej nieruchomości o ile nie narusza to praw pozostałych współwłaścicieli, co w praktyce najczęściej wiąże się z tym, że wyrażają oni na to zgodę i nie domagają się dopuszczenia do współposiadania. Skoro więc każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy i korzystania z niej w takim zakresie, w jakim daje się to pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli, to z samego faktycznego władania rzeczą przez współwłaściciela nie wynika jeszcze, że jest jej samoistnym posiadaczem. Konieczne jest zatem wykazanie, że nastąpiła zmiana charakteru posiadania zależnego współwłaściciela nieruchomości w częściach ułamkowych, w odniesieniu do udziałów pozostałych współwłaścicieli, w posiadanie samoistne. Nie jest wystarczające powołanie się na domniemanie zart. 339 k.c., ale konieczne jest wykazanie, że zakres samoistnego posiadania został rozszerzony o zakres udziałów pozostałych współwłaścicieli i zmiana ta została uzewnętrzniona nie tylko w stosunku do osób trzecich, ale w sposób widoczny w stosunku do współwłaścicieli, których udziały są objęte wnioskiem o zasiedzenie.
O samoistnym posiadaniu współwłaściciela zamieszkującego w znajdującym się na niej budynku nie przesądza samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, administrowanie nieruchomością, ponoszenie ciężarów związanych z utrzymaniem nieruchomości, w tym wykonywanie remontów lub modernizacji budynku. Również fakt niewykonywania współposiadania przez innych współwłaścicieli nie świadczy automatycznie o samoistności posiadania współwłaściciela wykonującego władztwo, bowiem jest to uprawnienie współwłaścicieli, a nie obowiązek.
I. K.wywodzi swoje samoistne posiadanie przedmiotowej nieruchomości z tego, że po śmierciW.iZ.małżonkówF.wyłącznie ona, a wcześniej jej matka, zajmowały tą nieruchomość, przeprowadzały jej remonty (choć w tym zakresie wykazano jedynie działania podjęte przezI. K.), opłacały podatki i uzewnętrzniły wolę władania nieruchomością jako wyłączny właściciel osobom trzecim. Jak wynika z wcześniejszych wywodów okoliczności te nie świadczą o samoistnym posiadaniu całej nieruchomości przez współwłaściciela, bowiem tego rodzaju działania stanowią dotyczą wszystkich współwłaścicieli łącznie, jak i każdego z nich z osobna. Nie zostały natomiast wykazane, jakiekolwiek fakty świadczące o tym, że wolę władaniacum animo rem sibi habendizamanifestowano pozostałym współwłaścicielom.
Przede wszystkim, spadkobiercyW.iZ.małżonkówF., a w późniejszym okresie spadkobiercyJ. K., w sposób dobrowolny, sukcesywnie opuszczali przedmiotową nieruchomość. AniJ. K., aniI. K.w odniesieniu do swojego rodzeństwa nie podejmowały żadnych działań władczych, które miały pozbawić współspadkobierców ich praw do posiadania przedmiotowej nieruchomości. Wręcz przeciwnie, zwłaszczaI. K.akceptowała stan, kiedy jej bratK. K.wyprowadzał się i powracał do przedmiotowej nieruchomości w zależności od tego, jak ułożyły się jego sprawy osobiste, zaśM. B.wyprowadziła się z przedmiotowej nieruchomości dopiero w 2006 roku. Wskazać także należy, że spadkobiercy, którym przysługiwał tytuł prawny do tej nieruchomości nie sprzeciwiali się temu, byJ. K., a następnie jej dzieci zamieszkiwały przedmiotową nieruchomość, bez ponoszenia z tego tytułu jakichkolwiek opłat na ich rzecz. Jednocześnie oczywistym dla nich było, że w związku z tym to rodzinaJ. K.będzie opłacała wszelkie należności związane z utrzymaniem tej nieruchomości i o ni dbała. Taka sytuacja jest dość powszechna między współwłaścicielami nieruchomości, która służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych tylko jednego z nich, Zrozumiałym jest wówczas, że to ten współwłaściciel ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, skoro jako jedyny w istocie czerpie z niej korzyści. Także wówczas taki współwłaściciel jest odbierany przez otoczenia jako wyłączny właściciel, skoro sąsiedzi to jego widzą głównie na nieruchomości. Sytuacja taka nie może jednak prowadzić do nabycia w drodze zasiedzenia udziałów należących do pozostałych współwłaścicieli.I. K.natomiast nie wykazała, by w jakikolwiek sposób zamanifestowała wobec współspadkobierców poszerzenie zakresu posiadania nieruchomości ponad swoje prawo wynikające ze współwłasności. Przy czym, skoro wskazywała ona na doliczenie do czasu swojego posiadania, posiadania sprawowanego przez swoją matkę, powinna była wykazać, że takżeJ. K., już od czasu śmierciZ. F. (1), ujawniała wobec wszystkich współspadkobierców, wolę poszerzenia zakresu sprawowanego przez nią władztwa. Okoliczność ta nie została wykazana.
Niewątpliwie zarównoI. K., jak i jej matka, uznawały, że wskutek podziału spadku to im powinna przypaść cała nieruchomość przyul. (...). Nie sposób przyjąć, że w jakikolwiek sposób zostało zamanifestowane objęcie przedmiotowej nieruchomości w wyłączne samoistne posiadanie przezJ. K.iI. K., skoro rozważały one dokonanie podziału składników majątku spadkowego obejmującego tą nieruchomość.
W ocenie Sądu Rejonowego nie została wykazana także wola władania rzeczą jak właściciel.I. K.dąży do tego, by uzyskać wyłączne prawo do przedmiotowej nieruchomości, jednak w obliczu pozostałych jej wypowiedzi i działań wątpliwym jest, by czuła się ona wyłączną właścicielką i to manifestowała wobec współwłaścicieli. Kilkakrotnie podkreślała, że nie mogła podejmować bardziej znaczących decyzji odnośnie przedmiotowej nieruchomości, gdyż zgodnie z prawem nie była jej wyłącznym właścicielem.I. K.już więc według własnej oceny nie była samoistnym posiadaczem całej nieruchomości, skoro przed uregulowanie jej stanu prawnego obawiała się podejmować jakichkolwiek bardziej znaczących decyzji na nieruchomości.
W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że nie zostało w sprawie wykazane, byI. K., a wcześniej jej matka, posiadały samoistnie nieruchomość przyul. (...)w zakresie udziałów należących do pozostałych współspadkobierców i oddalił wniosekI. K.o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości.
Apelację od przedmiotowego postanowienia wniosłaI. K., zaskarżając je w całości.
Zarzuciła naruszenie:
-art.172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart.176 § 1 k.c.iart.336 k.c.przez ich niezastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do nabycia przez zasiedzenie udziałów własności(...)w nieruchomości położonej wŁ.przyul.(...),
-art.233 § 1 k.p.c.przez wyprowadzenie z ustalonego stanu faktycznego sprawy wniosków sprzecznych z zasadami logiki i doswoadczenia życiowego rzez uznanie, że wnioskodawczyniI. K.i jej poprzedniczka prawnaJ. K.nie władały nieruchomością jako posiadaczki samoistne z wyłączeniem pozostałych spadkobierców, a charakter tego posiadania nie został zamanifestowany w sposób widoczny dla pozostałych współwłaścicieli.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, żeI. K.z dniem 11 lutego 2011 roku nabyła przez zasiedzenie udział wynoszący(...)części we współwłasności nieruchomości położonej wŁ.przyul.(...)oraz o zasądzenie od pozostałych uczestników na rzecz apelującej kosztów postępowania apelacyjnego wg norm przepisanych.
(apelacja k. 514-515 odw.)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszeniaart.233 § 1 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c., gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny może by c podstawą stosowania norm prawa materialnego.
Dopuszczenie się obrazyart. 233 § 1 k.p.c.przez sąd może polegać albo na przekroczeniu granic swobody oceny wyznaczonej logiką, doświadczeniem, zasadami nauki albo też na niedokonaniu przez sąd wszechstronnego rozważenia sprawy. W świetle utrwalonych poglądów judykatury i piśmiennictwa, nie jest wystarczającym uzasadnieniem zarzutu naruszenia normyart. 233 § 1 k.p.c.przedstawienie przez stronę skarżącą własnej oceny dowodów i wyrażenie dezaprobaty dla oceny prezentowanej przez Sąd pierwszej instancji. Skarżący ma obowiązek wykazania naruszenia przez sąd paradygmatu oceny wynikającego zart. 233 § 1 k.p.c.(a zatem wykazania, że sąda quowywiódł z materiału procesowego wnioski sprzeczne z zasadami logiki lub doświadczenia życiowego, względnie pominął w swojej ocenie istotne dla rozstrzygnięcia wnioski wynikające z konkretnych dowodów - grupy dowodów).
Skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu.
Apelująca nie sprostała obowiązkowi wykazania naruszeniaart.233 § 1 k.p.c., przedstawiła jedynie odmienną od Sądu ocenę prawną ustalonych okoliczności faktycznych. Analiza podniesionych zarzutów i ich uzasadnienia pozwala na wniosek, że w istocie apelująca nie kwestionuje żadnego z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji, lecz wywodzi, że w ustalonym stanie faktycznym Sąd błędnie uznał, że zachowanieJ. K., a następnieI. K.nie świadczyło o zamanifestowaniu pozostałym współwłaścicielom rozszerzenia zakresu posiadania samoistnego ponad własny udział we współwłasności nieruchomości. Zarzuty apelacji sprowadzają się zatem do naruszenia prawa materialnego.
Ze stanowiskiem apelującej nie można się zgodzić.
W myślart.172 k.c.konieczną przesłanką zasiedzenia własności jest samoistne posiadanie, którego definicję wprowadzaart.336 k.c.W myśl tego przepisu samoistnym posiadaczem jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel. Ustalenie charakteru władztwa jest zatem uzależnione od dwóch elementów – faktycznego władania (element obiektywny) i woli władania właścicielskiego (element subiektywny). W doktrynie i w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko o dopuszczalności zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości przez innego współwłaściciela. Dochodzi do tego w specyficznej sytuacji, w której posiadanie właścicielskie wykonuje osoba do tego uprawniona tj. współwłaściciel.
Zgodnie zart.206 k.c.każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Z samego zatem faktycznego władania rzeczą przez współwłaściciela wynika jedynie, że korzysta on z rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Koncepcja współwłasności przyjęta wart.195 k.c.zakłada jedność przedmiotu współwłasności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Z tego względu niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia wniosku, że współwłaściciel posiadający rzecz przejmuje ją w samoistne posiadanie także w zakresie udziałów współwłaścicieli nieposiadających.
Ponadto w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że w przypadku zasiedzenia pomiędzy współwłaścicielami nie ma zastosowania domniemanie zart.339 k.c.Jak wynika z apelacji pogląd ten podziela także wnioskodawczyni.
Współwłaściciel realizuje swoje uprawnienia do posiadania oraz zarządzania nieruchomością i nie sposób odróżnić zewnętrznych przejawów jego władztwa nad rzeczą od przejawów władztwa samoistnego posiadacza, który nie może powoływać się na żadne prawo. Niezbędne jest objęcie udziału innej osoby w posiadanie oraz wyraźne i jednoznaczne zamanifestowanie tego na zewnątrz w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że posiadanie jest wykonywane także co do udziału należącego do innego współwłaściciela. Samo tylko zarządzanie nieruchomością nie prowadzi do zmian w sferze prawa własności. (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 1 kwietnia 2011 roku sygn. akt III CSK 184/10, 11 października 2002 roku sygn. akt I CKN 1009/00, z 20 października 1997 roku sygn. akt II CKN 408/97,(...))
W postanowieniu z dnia 7 stycznia 2009 roku sygn. II CSK 405/08 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że o samoistnym posiadaniu współwłaściciela nieruchomości, który zamieszkuje w znajdującym się na niej budynku, nie przesądza sam fakt samodzielnego wykonywania uprawnień, ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością, a nawet pokrywanie przez niego kosztów remontu lub modernizacji budynku. Dla przyjęcia samoistnego posiadania nie wystarczy więc poprzestanie na ustaleniu tych czynności. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 roku sygn. II CSK 581/12, w którym wskazał, że o samoistnym posiadaniu współwłaściciela nieruchomości zamieszkującego w znajdującym się na niej budynku nie przesądza samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, administrowanie nieruchomością, ponoszenie ciężarów związanych z jej utrzymaniem, w tym wykonywanie remontów lub modernizacji budynku. Nawet fakt posiadania nieruchomości i zarządzania nią jak właścicielbez sprzeciwupozostałych współwłaścicieli nie jest wystarczający dla wykazania przesłanek zasiedzenia udziału tego współwłaściciela.
Każdy ze współwłaścicieli może korzystać w sposób wyłączny z całej nieruchomości o ile nie narusza to praw pozostałych współwłaścicieli, co w praktyce najczęściej wiąże się z tym, że wyrażają oni na to zgodę i nie domagają się dopuszczenia do współposiadania.
W konsekwencji w sprawie dotyczącej nieruchomości będącej współwłasnością, współwłaściciel żądający zasiedzenia udziału innego właściciela powinien wykazać, że rozszerzył zakres swego posiadania ponad realizację uprawnienia zart.206 k.c.oraz, że w dostatecznie wyraźny sposób uzewnętrznił tę zmianę w stosunku do tego konkretnego współwłaściciela, którego udział chce zasiedzieć.
Nie jest przy tym wystarczająca sama świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnień zart.206 k.c.. Rozszerzenie zakresu samoistnego posiadania musi nastąpić jawnie, czyli być zamanifestowane w sposób widoczny dla współwłaściciela nieposiadającego i otoczenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków pozostałych współwłaścicieli i to w sposób, który pozwalał im dostrzec ta zmianę.
W przedmiotowej sprawie poza samym zamieszkiwaniem i pokrywaniem wydatków nie wykazano żadnych działań, które wobec pozostałych współwłaścicieli stanowiłyby zamanifestowanie zmiany charakteru posiadania. W toku postepowania przed Sądem I instancji wnioskodawczyni nie podała w jaki sposób nastąpiła jawna zmiana charakteru posiadania przez jej matkęJ. K.. W apelacji natomiast wywodzi, że uzewnętrznienie rozszerzenia zakresu samoistnego posiadania nastąpiło w ten sposób, że w rozmowach z rodzeństwem na temat działu spadku była ona zainteresowana wyłącznie przyznaniem jej całej nieruchomości przyul.(...), w zamian za zrzeczenie się przez nią udziału w nieruchomości przyul.(...)(dawniejS.).
Po pierwsze, skoroJ. K.proponowała w ramach działu spadku po rodzicach, aby to jej przypadła nieruchomość przyul.(...)w zamian za zrzeczenie się praw do gospodarstwa przyul. (...), to nie uważała, że sporna nieruchomość należy się jej bezwarunkowo. Po drugie, taka propozycja była naturalna, jeżeli uwzględnić, że udział we współwłasności gospodarstwa rolnego położonego przyul.(...)przypadłJ. K.dopiero w wyniku dziedziczenia po bracieJ. F. (1), zmarłym w dniu 18 maja 1993 roku,J. K.nie dziedziczyła tego gospodarstwa bezpośrednio po rodzicach. Negocjacji rodzeństwa związanych z działem spadku nie można zatem uznać za uzewnętrznienie rozszerzenia posiadania nieruchomości przyul.(...).
Istotnie, po śmierci swoich rodziców tylkoJ. K.opłacała podatki, ale tylko ona też z rodzeństwa pozostała na rodzinnej nieruchomości. Remonty budynku mieszkalnego nie wykraczały poza typowe, następujące z biegiem lat utrzymywanie nieruchomości w niepogorszonym stanie. Wnioskodawczyni wyraźnie zeznała, że po śmierci dziadkówW.iZ. F. (2)mieszkanie było tylko odświeżane wewnątrz. Jest to czynność, którą zwykle wykonuje na swój koszt każda osoba, która korzysta z lokalu. DopieroI. K.kilkanaście lat temu zaczęła wymieniać instalację elektryczną, a w 2011 roku założyła szambo, lecz korzystała przy tym z pomocy finansowej rodzeństwa. Także rodzeństwo wnioskodawczyni wykonywało prace remontowe na nieruchomości. Czynności podejmowane przez współwłaścicieli zamieszkujących na nieruchomości nie wykraczały zatem ponad realizację uprawnień przewidzianych wart.206 k.c.
Zgodnie z wcześniejszymi wywodami do zasiedzenia nie jest wystarczająca sama świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnień zart.206 k.c.W niniejszej sprawie nie ma jednak podstaw do przyjęcia, by po stronieI. K.była spełniona ta subiektywna przesłanka zasiedzenia w postaci woli władania właścicielskiego w zakresie udziałów innych współwłaścicieli.
I. K.przyznała, że o nieruchomości przyul.(...)decyduje wspólnie z rodzeństwem. Nie sposób zatem uznać, że posiada nieruchomość jak jej wyłączny właściciel.
W toczącym się w 2001 roku postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta MiastaŁ.w sprawie założenia ewidencji lokali oraz modernizacji ewidencji gruntów i budynków, wnioskodawczyni nie złożyła żadnych dokumentów, na podstawie których można było dokonać zmiany współwładających dla spornej nieruchomości. O braku posiadania samoistnego w stosunku do całej nieruchomości po stronie wnioskodawczyni świadczy także treść jej pisma do(...)z dnia 23 lutego 2012 roku, w którym przyznaje, że brak jest „faktycznego właściciela nieruchomości” oraz, że nie miała wpływu na czynności podejmowane na nieruchomości przez innych lokatorów, w tym przez swoje rodzeństwo. W piśmie tym wnioskodawczyni określa się jako zarządca nieruchomości i wyjaśnia, że remonty robiła tylko dla siebie i córki.
Decydującego znaczenia nie może mieć także okoliczność, że pozostali spadkobiercyW.iZ. F. (2)wyprowadzili się z nieruchomości i nie wykonywali posiadania. Warunkiem zasiedzenia jest przecież aktywność niewłaściciela (posiadacza samoistnego), a nie bezczynność właściciela, polegająca na niewykonywaniu przez niego uprawnień właścicielskich. Cechy te odróżniają instytucję zasiedzenia od dawnej instytucji przemilczenia.
Mając powyższe na względzie Sąd Rejonowy prawidłowo stwierdził, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni ani matkaJ. K.rozszerzyli zakres swojego posiadania samoistnego ponad zakres realizacji uprawnienia przewidzianego wart.206 k.c., co w świetleart.172 k.c.uzasadniało oddalenie wniosku o zasiedzenie.
Z tego Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawieart.385 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.zgodnie z zasadą, iż w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.