Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 224/16
Data wyroku: 2017-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janusz Blicharski
Słowa kluczowe: Nieważność umowy
Podstawa prawna: 88 kc i 388 kpc

Sygn. I C 224/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lipca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Janusz Blicharski

Protokolant:

st. sekr. sądowy Elżbieta Drozd

po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaM. J.
przeciwkoJ. A.,K. A.,K.
P.
o unieważnienie aktu notarialnego

1
oddala powództwoM. J.w stosunku doJ. A.iK. P. (1)w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów z 11.06.2010 roku zawartej przed notariuszemE. S.wT.Rep. A nr(...);

2
oddala powództwoM. J.w stosunku do pozwanegoK. A.o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 roku zawartej przed notariuszemE. S.wT.Rep. A nr(...);

3
nie obciąża powodaM. J.kosztami strony przeciwnej.

Na oryginale właściwy podpis.
Sygn. akt I C 224/16

UZASADNIENIE
Powód -M. J.w pozwie skierowanym przeciwkoJ. A.,K. A.iK. P. (1)- doprecyzowanym pismem procesowym z dnia 1 marca 2016 r. /k. 30/ domagał się stwierdzenia nieważności:

a
umowy sprzedaży udziałów z 11.06.2010 r. zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszemE. S.wT.Rep. A nr(...),

b
umowy sprzedaży udziałów z dnia 25.05.2010 r. zawartej przed notariuszemE. S.wT.Rep. A nr(...).

Na uzasadnienie żądania podał powód, że do zawarcia wyżej wymienionych umów został zmuszony. Wskazywał, że pozwani w bezwzględny sposób wykorzystali błędne orzeczenia sądu i prokuratury do wielomilionowego wzbogacenia się, doprowadzając przy tym powoda do niekorzystnego rozporządzenia swym mieniem. Nadto argumentował, żeJ. J.iK.P.przemocą, groźbą bezprawną, zmusili powoda do zawarcia w dniach 25.05.2010 r. i 11.06.2010 r. umów objętych niniejszym pozwem, co znajduje potwierdzenie w wynikach toczącego się przed Prokuraturą Rejonową wC.śledztwa.
Pozwani -J. A.,K. A.iK. P. (1)w odpowiedzi na pozew, zmodyfikowanej pismem z dnia 19.06.2017 r. w zakresie podstawy wniosku o odrzucenie pozwu /k. 444/ wnieśli o:

a
odrzucenie pozwu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku doK. A.oraz w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. w stosunku doJ. A.iK. P. (1), jako że były one już przedmiotem prawomocnych rozstrzygnięć tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt odpowiednio(...)i(...).

b
oddalenie pozwu z uwagi na brak legitymacji czynnej w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku doJ. A.iK. P. (1)oraz z zakresie stwierdzenia nieważności umowy z dnia 25.05.2010 r. w stosunku doK. A., albowiem nie byli oni stronami powyższych umów.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. A.(poprzednioJ.) jest byłą żonąM. J..K. A.jest obecnym mężemJ. A., aK. P. (1)jest radcą prawnym, który reprezentowałJ. A.w kwestiach dotyczących m.in. wzajemnych rozliczeńM. J.iJ. A..
okoliczności bezsporne
W dniu 25.05.2010 r. pomiędzyM. J.aJ. A.iK. P. (1)doszło do zawarcia przed notariuszemE. S.umowy, na mocy którejM. J.sprzedałJ. A.udział wynoszący 5/100 części, za cenę 72.728 zł, aK. P. (1)udział wynoszący 50/100 części za cenę 727.272 zł w prawie własności zabudowanej nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy wC.prowadzi kw. nr(...).
okoliczność bezoporna, nadto dowód umowa sprzedaży, rep. A nr(...)k. 9-14
Z kolei na mocy umowy zbycia udziałów z dnia 11.06. 2010 r. zawartej wT.z podpisami notarialnie poświadczonymi pomiędzyM. J.aPrzedsiebiorstwem Handlowo-Produkcyjnym (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wC.iK. A.,M. J.zbył na rzecz Spółki 56 udziałów w kapitale zakładowym tej spółki za cenę 1.768.421,00 zł, a na rzeczK. A.jeden udział współce (...)za cenę 31.579 zł.
okoliczność bezsporna, nadto dowód:umowa sprzedaży udziałów z dnia 11.06. 2010 r., rep. A nr(...)k. 6-8 .
Przed Sądem Okręgowym wS.toczyła się pod sygn.(...)sprawa z powództwaM. J.przeciwkoPrzedsiębiorstwu Handlowemu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwC.i

K. A.o ustalenie nieważności umowy sprzedaży udziałówPrzedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjnego (...) sp. z o.o.wC.zawartej między stronami w dniu 11.06.2010 r. Powództwo to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego wS.z dnia 21.10.2015 r. Wywiedziona od powyższego wyroku apelacjaM. J.został oddalona przez Sąd Apelacyjny wG.wyrokiem z dnia 7.07.2016 r., sygn. akt(...). Powództwo toM. J.początkowo opierał na instytucji wyzysku określonej wart. 388 § 1 k.p.c., wskazując na rażącą dysproporcję świadczeń pomiędzy stronami, złą sytuację materialną i przymusowe położenie sprzedającego czyliM. J., z czego kupujący zdawali sobie sprawę. Nadto argumentował, że czynność prawna polegająca na sprzedaży udziałów w dobrze prosperującej spółki była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jako że naruszała słuszność kontraktową przez rażące pokrzywdzenie sprzedającego, w wyniku ustalenia rażąco niskiej ceny sprzedaży udziałów. Na etapie postępowania apelacyjnegoM. J.roszczenie swoje opierał z kolei naart. 88 § 1 k.c., w szczególności podnosił iż do zawarcia umowy sprzedaży udziałów, zawartej w dniu 11.06.2010 r. został zmuszony za pomocą przemocy, groźby bezprawnej przezJ. A.(wówczasJ.) iK. P. (1). Rozstrzygając sprawę sądy obu instancji uznały, że brak jest podstaw do uznania umowy sprzedaży udziałów za nieważną z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli zaś chodzi o żądanieM. J.oparte na wyzysku zart. 388 k.c.to wygasło ono na skutek upływu terminu zawitego określonego wart. 388§2 k.c.Dodatkowo Sąd Apelacyjny za bezzasadny uznał zarzut dotyczący przemocy i groźby bezprawnej przy zawarciu umowy.
dowód: kopia wyroku SA wG.z dnia 7.07.2016 r., sygn.(...)wraz z uzasadnieniem k.153-160
Przed Sądem Okręgowym wS.toczyła się pod sygn.(...)sprawa z powództwaM. J.

    przeciwkoJ. A.iK. P. (1)o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 25.05.2010 r. Powództwo to oddalone zostało wyrokiem Sądu Okręgowego wS.z dnia 21.01.2016 r. Wyrokiem z dnia 28.04.2017 r., sygn.(...)Sąd Apelacyjny wG.oddalił apelacjęM. J.od powyższego wyroku. Żądając unieważnienia umowy z dnia 25.05.2010r.M. J.powoływał się na wyzysk /art. 388 k.c./, jak i na sprzeczność zawartej umowy z zasadami współżycia społecznego. W zakresie pierwszej z tych podstaw wskazywał na rażącą dysproporcję świadczeń stron, swoją szczególnie złą sytuację materialną jako sprzedającego i przymusowe położenie, świadomość kupujących z tego stanu rzeczy. Sąd Okręgowy oddalając powództwo zbadał roszczenie powoda w oparciu o zasady współżycia społecznego, wadę oświadczenia woli w postaci groźby w kontekście wszczętego przezM. J.postępowania karnego, uznając ostatecznie, iż okoliczności na jakie powoływał się powód dotyczyły wyzysku zart. 388 k.c.
dowód: wyrok Sądu Okręgowego wS.z dnia 21.01.2016 r., sygn.(...)wraz z uzasadnieni k. 161-169, apelacjaM. J.od wyroku Sądu Okręgowego wS.w sprawie(...)wraz z załącznikami k. 171-241, odpis wyroku Sadu Apelacyjnego wG.z dnia 28.04.2017 r., sygn.(...)wraz ze stwierdzeniem prawomocności orzeczenia k. 445-446
Sąd zważył:
W rozpatrywanej sprawie w pierwszej kolejności wymagało rozważania, czy zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozpoznania pozwu w postaci powagi rzeczy osądzonej w stosunku doJ. A.iK. P. (1)w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. /rep. A Nr(...)/ oraz w stosunku doK. A.w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów zawartej 11.06.2010 r. /Rep. A Nr(...)/.
Stosownie bowiem doart. 199§1 pkt. 2 k.p.c., sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona. W świetleart. 366 k.p.c.powagą rzeczy osądzonej objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiot ten jest z kolei determinowany treścią przytoczonego w pozwie żądania w powiązaniu z uzasadniającymi go okolicznościami. O powadze rzeczy osądzonej decyduje zatem identyczność stron, identyczność przedmiotu rozstrzygnięcia i identyczność podstawy sporu.
Brak aktywności powoda w tym postępowaniu spowodował, że Sąd procedował na dokumentach złożonych przez obie strony.
Najistotniejszym problem przed jakim stanął Sąd było zrozumienie intencji powoda w zakresie tego, co miałoby stanowić przyczyną stwierdzenia nieważności spornych aktów. Ze sformułowania użytego w pozwie tj., że powód został zmuszony do zawarcia tych aktów oraz z dalszych pism procesowych, gdzie akcentował, że do ich zawarcia został zmuszony groźbą, przemocą wynika, że powód powództwo o stwierdzenie nieważności danych aktów skonstruował w oparciu o instytucję wyzysku i wady oświadczenia woli. Uszło jednak uwadze powoda, że przedmiotowe akty były już przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy wS.w sprawach(...)i(...)właśnie pod kątem stwierdzenia ich nieważności z uwagi na wyzysk zart. 388 k.c.przy ich zawarciu. Analizie Sądów poddana została również kwestia wad oświadczenia woli tj. groźby, a nawet przemocy w kontekście wszczętego przezM. J.postępowania karnego. W obu tych sprawach powództwa zostały prawomocnie oddalone. Nie budzi wątpliwości, iż w obu w/w sprawach i w sprawie niniejszej zachodzi tożsamość stron oraz tożsamość przedmiotu podstawy sporu i rozstrzygnięcia.
Stąd też z przedstawionych wyżej względów Sąd postanowieniem z dnia 14.07. 2017 r. na podstawieart. 199 §2 k.p.c.odrzucił pozew w stosunku doJ. A.iK. P. (1)w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. /rep. A Nr(...)/ oraz w stosunku doK. A.w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów zawartej 11.06.2010 r. /Rep. A Nr(...)/.
Merytorycznemu rozpoznaniu ostatecznie podlegały więc roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku doJ. A.iK. P. (2)oraz o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. w stosunku doK. A..
W tym zakresie słuszny także okazał się zarzut strony pozwanej co do braku legitymacji po stronie pozwanych. Jak wynika bowiem z ustalonego - w oparciu o dokumenty przedłożone przez powoda - stanu faktycznego,J. A.iK. P. (1)nie byli stronami umowy z dnia 11.06.2010 r. Stronami tej umowy byli bowiemM. J.jako sprzedający orazPrzedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjne (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wC.iK. A.jako kupujący. Tylko więc w stosunku do tych podmiotów powód mógł kierować żądanie o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 11.06.(...). PodobnieK. A.nie był stroną umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r., aM. J.z jednej strony iJ. A.,K. P. (1)z drugiej. Tak więc żądanie stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy mogło zostać skierowane jedynie wobecJ. A.iK. P. (1). Ponieważ jednak w tym zakresie kwestia ważności przedmiotowych umów, jak już wyżej wskazano, została prawomocnie zbadana i oceniona przez sądy obu instancji, brak było możliwości ponownego rozpoznania sprawy w tym kontekście na drodze sądowej.
Konsekwencją skutecznie podniesionego zarzutu braku legitymacji biernej jest oddalenia powództw w stosunku doJ. A.orazK. P. (1)jak i w stosunku doK. A., co znalazło swój wyraz w pkt. 1 i 2 sentencji wyroku.
Sąd oddalił wniosek powoda z dnia 12 lipca 2017 r. o zawieszenie niniejszego postępowania i przekazanie sprawy do rozpoznania przez inny sąd okręgowy spoza apelacji(...), argumentowany brakiem po stronie powoda środków finansowych, aby kupić prokuratorów i sędziów tak, aby jego sprawy rozpatrywane były zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi. Przyjmując iż wniosek o przekazanie sprawy do sądu spoza apelacji(...)oparty został na treściart. 44 k.p.c.wyjaśnić należy, iż sądem przełożonym nad Sądem Okręgowym wS.jest Sąd Apelacyjny wG.. Oznacza to, że Sąd OkręgowyS., Prezes Sądu Okręgowego wS.nie ma kognicji do rozpoznania tego wniosku. Nadto powyższe nie mieści się w katalogu przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie, a wskazanych w treściart. 177 k.p.c.
W punkcie 3 sentencji Sąd na podstawieart. 102 k.p.c.orzekł o nieobciążaniu powoda kosztami strony przeciwnej. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż wprawdzieM. J.był zwolniony od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jednakże zwolnienie to nie rozciąga się na obowiązek zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych), na które po stronie pozwanej składało się wynagrodzenie radcy prawnego. Sąd zważając z jednej strony na specyfikę niniejszej sprawy oraz na szczególnie trudną sytuację finansową i życiową powoda, który nie uzyskuje dochodów, a w zakresie utrzymania korzysta ze wsparcia osób trzecich, uznał że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od obciążania powoda kosztami postępowania, o których mowa wart. 102 k.p.c.
Na oryginale właściwy podpis.