Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1732/16
Data wyroku: 2017-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność za długi spadkowe
Podstawa prawna: art. 1019 k.c.

Sygn. akt III Ca 1732/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zatwierdził złożone przezM. K.w dniu 29 czerwca 2016 roku oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych uchybienia pod wpływem błędu terminowi do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poP. K.zmarłym dnia 16 września 2009 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ.oraz orzekł o kosztach postępowania.
Sąd I instancji poczynił ustalenia faktyczne, spośród których najistotniejsze przedstawiają się następująco:
P. K.zmarł w dniu 16 września 2009 roku wŁ.. W chwili zgonuP. K.był rozwiedziony, pozostawił dwoje dzieci ze związku z drugą żonąE. K.:M. K.iB. K., ponadto miał również troje dzieci z pierwszego małżeństwa.
Przed Sądem dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zawisło postępowaniez wnioskuW. M.z udziałem między innymiM. K.,B. K.iE. K.o stwierdzenie nabycia spadku poP. K., które aktualnie jest zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w niniejszej sprawie. Sprawa ma sygnaturę III Ns 1871/14.
Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 rokuM. K.złożył oświadczenie, że uchyla się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia woli o odrzuceniu spadku po swoim ojcuP. K., zmarłymwŁ.16 września 2009 roku oraz złożył oświadczenie, że odrzuca spadek, jako spadkobierca ustawowy.
Wnioskodawca wyprowadził się od spadkodawcy w 2000 roku i od tego czasu nie utrzymywał z nim kontaktów, nie interesował się także sytuacją ojca. Po śmierci ojca, wnioskodawca wraz z siostrą zasięgał informacji w szeregu instytucjach m.in.w Urzędzie Skarbowym, w ZUS-ie, w Spółdzielni Mieszkaniowej, w zasobie której było mieszkanie ojca, a także w wojskowym biurze emerytalnym, jednakże nigdzie nie uzyskał potwierdzenia, że spadkodawca posiadał jakiekolwiek długi.M. K.zorientował się, że ojciec pozostawił jakieś długi w momencie, gdy otrzymał wezwanie na rozprawę w sprawie o sygn. III Ns 1871/14 o stwierdzenie nabycia spadku.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca może skutecznie uchylić się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku z powołaniem się na błąd co do istnienia długów spadkowych, bowiem po otwarciu spadku pomimo dochowania należytej staranności polegającej na podjęciu czynności mających na celu ustalenie czy spadek obciążony jest długami, a także mając na uwadze jego stan zdrowia fizycznego i psychicznego w tym okresie, nie był w stanie ustalić tego faktu.
W apelacji od powyższego postanowienia uczestnik postępowania podniósł, że wynikający zart. 1015 k.c.termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku został przekroczony, albowiem wnioskodawca dowiedział o tytule swojego powołania do spadku już w styczniu 2015 roku, a nie wykazał, iż uchybienie temu terminowi wyniknęło bez jego winy.
W głosie do protokołu rozprawy apelacyjnej w dniu 14 marca 2017 roku skarżący podniósł ponadto, że oświadczenie wnioskodawcy o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poP. K.zostało złożone z przekroczeniem rocznego terminu,o którym mowa wart. 88 § 2 k.c.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że Sąd II instancji rozpoznając apelację, ocenił stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji, jako prawidłowy i zgodnyz zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a w konsekwencji na podstawieart. 382 k.p.c.przyjął jego ustalenia za własne. Stan faktyczny sprawy wymaga jednak uzupełnienia o jedną okoliczność faktyczną: 23 stycznia 2015 roku wnioskodawca odebrał odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku i zawiadomienie o terminie rozprawy w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – ŚródmieściawŁ.pod sygn. akt I Ns 1871/14. ( k – 17 akt I Ns 1871/14).
Przechodząc do analizy zarzutów apelacji należy zauważyć, iż Sąd I instancji badając podstawę zatwierdzenia uchylenia się przez wnioskodawcę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku poP. K.skoncentrował się jedynie na przesłankach prawnej doniosłości błędu. W ustalonym stanie faktycznym niniejszej sprawy Sąd ten doszedł do prawidłowego przekonania, iż wnioskodawca pozostawał w usprawiedliwionym okolicznościami błędzie co do stanu spadku. Sąd Rejonowy jednakże nie zbadał przesłanek zachowania terminu do złożenia oświadczenia o uchyleniu od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Zachodzi potrzeba wyjaśnienia, że kontrola skuteczności złożonego przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczeniao przyjęciu lub odrzuceniu spadku wiąże się z koniecznością nie tylko odpowiedzi na pytanie, czy spadkobierca zaniechał złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku pod wpływem błędu oraz czy ten błąd był doniosły, ale także czy uchylając się od skutków swego zaniechania zachował termin do złożenia takiego oświadczenia. Zgodnie zart. 1019 § 1 k.c., jeżeli oświadczenie o przyjęciu lubo odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli, ale z następującymi zmianami: uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem oraz spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.W świetle tego unormowania w sprawach spadkowych stosuje sięart. 88 § 2 k.c., który stanowi, że uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, wygasa po upływie roku od chwili, w której spadkobierca wykrył błąd (szerzej patrz Sąd Najwyższy w uchwale z 22 listopada 2013 r. III CZP 77/13, OSNC 2014 nr 9, poz. 86, str. 20).
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy nie można przeoczyć okoliczności, że jak wynika z zeznań wnioskodawcy, o długach spadkodawcy dowiedział się on w związku z wezwaniem go do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poP. K., zainicjowanej przez wierzyciela spadkowego, toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi pod sygn. akt I Ns 1871/14. Dokumenty z akt tej sprawy wskazują, że 23 stycznia 2015 rokuM. K.odebrał wezwanie na rozprawę wraz z odpisem wniosku inicjującego sprawę ( k – 17 akt I Ns 1871/14). Uznać trzeba, że chwilą, w której rozpoczął się bieg rocznego terminu do uchylenia się przez wnioskodawcę od skutków niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest moment doręczenia mu zawiadomienia o terminie rozprawy w sprawie o sygn. aktI Ns 1871/14. Z tym dniem wnioskodawca powziął wiedzę, że wierzyciel spadkodawcy ma roszczenia do majątku spadkowego. Tymczasem wnioskodawca wystąpił z wnioskiem w niniejszej sprawie dopiero 29 stycznia 2016 roku, czyli po upływie terminu wynikającego zart. 88 § 2 k.c., co umknęło uwadze Sądu Rejonowego.
Należy także podkreślić, że uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby ograniczone jest terminem, który ma charakter terminu zawitego. Po upływie tego terminu uprawnienie wygasa. Termin ten nie może być wydłużony ani skrócony przez czynność prawną. Także przepisart. 5 k.c.nie ma zastosowania do terminu zawitego (tak, słusznie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 20 czerwca 2013 roku, III CZP 2/13, OSNC 2014 nr 2, poz. 10, str. 1).
Powyższe przesądza o zasadności apelacji i skutkuje wydaniem orzeczenia reformatoryjnego w kierunku oddalenia wniosku.
Z przedstawionych powodów, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1. sentencji.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż wszyscy uczestniczy postępowania byli w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania, a ich interesy były wspólne, gdyż zmierzały do uporządkowania stosunków majątkowych po spadkodawcy.