Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 902/16
Data wyroku: 2017-01-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Trzaska, Bożena Sztomber, Grażyna Wołosowicz
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c.

Sygn. akt II Ca 902/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 stycznia 2017 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grażyna Wołosowicz (spr.)

Sędziowie:

SSO Bożena Sztomber
SSO Mirosław Trzaska

Protokolant:

st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz

po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaL. M.
przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu wW.
z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanejB. B.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 20 czerwca 2016 r. sygn. akt XI C 715/15

I
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punkcie 1 o tyle, że zasądza od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz powódkiL. M.kwotę 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy) złotych,

b
w punkcie 3 o tyle, że zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 361,70 (trzysta sześćdziesiąt jeden 70/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania,

c
w punkcie 4 o tyle, że nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 1.467,70 (jeden tysiąc czterysta sześćdziesiąt siedem 70/100) złotych tytułem kosztów sądowych;

II
oddala apelację pozwanego w pozostałym zakresie;

III
koszty procesu w postępowaniu odwoławczym wzajemnie znosi.

UZASADNIENIE
PowódkaL. M.wniosła o zasądzenie od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.kwoty 55 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną po śmierci mężaA. M.wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 9 września 2013 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych..
Pozwany Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wW.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2016 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku zasądził od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wW.na rzecz powódkiL. M.kwotę 40 000 zł odsetkami ustawowymi w stosunku rocznym od dnia 9 września 2013 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty (punkt 1 wyroku); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 2 wyroku); zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1 651,41 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt 3 wyroku); nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 2 380,91 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków i opłaty sądowej, od uiszczenia której powódka była zwolniona (punkt 4 wyroku); odstąpił od obciążania powódki należnymi Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w Białymstoku poniesionymi wydatkami i opłatą sądową, od uiszczenia której była zwolniona (punkt 5 wyroku); oddalił wniosek interwenienta ubocznegoB. B.o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego (punkt 6 wyroku).
Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń wynikało, że w dniu(...)A. M.– mąż powódki, będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem osobowym markiF. (...). Kierowany przez niego pojazd najechał na pozostawiony na drodze przezB. B.bez oświetlenia na drodze ciągnik rolniczy typu(...)wraz z dwiema przyczepami jednoosiowymi na jezdni drogi. Wskutek odniesionych obrażeń zarówno kierujący pojazdemA. M., jak i podróżujące z nim dwie inne osoby zmarły. Poszkodowany w chwili wypadku był w stanie nietrzeźwości (2,6 %o alkoholu we krwi i 3 %o alkoholu w moczu).
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 30 listopada 2000 roku, sygn. akt III K 385/00B. B.został uznany winnym czynu zart. 177 § 2 k.k.i skazany na karę jednego roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata, został również zobowiązany do częściowego naprawienia szkody poprzez zapłatę, między innymi na rzecz powódki, kwoty 2 000 zł.
Sąd I instancji wskazał, że w chwili zdarzenia jego sprawca nie posiadał ważnego ubezpieczenia OC. W związku ze śmiercią współmałżonka powódka wystąpiła z żądaniem przyznania jej odszkodowania z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej. Decyzją z dnia 5 marca 2002 roku pozwany przyznał jej odszkodowanie w wysokości 6 000 zł uznając, że poszkodowany przyczynił się do zaistnienia zdarzenia w 60%. Powódka nie zgodziła się z powyższym i zażądała dopłaty do odszkodowania w wysokości 1 500 zł, przy czym podstawę jej żądania stanowił przepisart. 446 § 3 k.c.Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku uwzględnił żądanie powódki i tytułem odszkodowania w związku z pogorszeniem się jej sytuacji życiowej po śmierci męża zasądził na jej rzecz żądaną kwotę1 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Następnie, powódka zgłosiła pozwanemu żądanie zadośćuczynienia w związku z doznaną krzywdą wskutek śmierci męża. Decyzją z dnia 9 września 2013 roku pozwany odmówił wypłaty z tego tytułu wskazując, że w ramach regulacjiart. 446 § 3 k.c.uwzględnione zostało świadczenie należne powódce na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.Powołując się na treśćart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.powódka wystąpiła z przedmiotowym żądaniem pozwu domagając się od pozwanego zadośćuczynienia w związku z doznaną krzywdą po śmierci męża w wysokości 55 000 zł. Zaznaczyła, że żądana kwota uwzględniała fakt przyczynienia się poszkodowanego do przedmiotowego wypadku, które w ocenie powódki, określić należało na 50%. Pozwany nie zgodził się z tym żądaniem kwestionując zarówno zasadność zgłoszonego roszczenia, jak też jego wysokość oraz stopień przyczynienia się poszkodowanego, który w jego ocenie powinien być ustalony na 60%.
Mając na uwadze podstawę prawną zgłoszonego żądania Sąd Rejonowy poczynił rozważania w przedmiocieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.,art. 446 § 4 k.c.wyjaśniając, że skoro śmierć męża powódki nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, to przepisart. 446 § 4 k.c.nie miał zastosowania, a podstawą prawną żądania mógł być jedynie przepisart. 24 § 1 k.c.w zw. zart. 448 k.c.Sąd podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury prawo do życia rodzinnego i utrzymywania więzi rodzinnych stanowiło dobro osobiste członków rodziny i podlegało ochronie na podstawieart. 23 k.c.i24 k.c.Spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło więc stanowić naruszenie dóbr osobistych członków rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy stwierdzając, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego, na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c., przysługiwało zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 roku, sygn. akt III CZP 76/10).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że jako przejaw krzywdy powódka wskazywała na szczególną, silną więź rodzinną i emocjonalną łącząca ją z mężem. Wskazywała, że po jego śmierci nie radziła sobie z emocjami, przestała wychodzić z domu, aby nikomu się nie narzucać, a po powrocie do pracy ukrywała, że jest sama. Obecnie jej dzieci były samodzielne, a powódka nadal była sama. Brakowało jej męża, który mógłby udzielać jej wskazówek i wspierać.
Sąd I instancji stwierdził, że z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków:J. B.iM. R.wynikało, iż zmarłyA. M.często nadużywał alkoholu, a po jego spożyciu był agresywny wobec rodziny i innych osób. Często też prowadził auto będąc w stanie nietrzeźwości. Z opinii biegłej sądowej z zakresu psychologiiM. S.wynikało natomiast, że więź emocjonalna powódki z mężem była dodatnia. Mimo, że małżeństwo nie należało do udanych z uwagi na inklinację zmarłego do alkoholu i związane z tym typowe zjawiska agresji, to powódka wyszła za mąż z miłości, a mąż był ojcem jej dzieci. W czasie kiedy mąż powódki był trzeźwy, to doświadczała ona jego pomocy i wsparcia. Biegła zwróciła uwagę, że cierpienia powódki bezpośrednio po śmierci męża były związane z cechami charakterystycznymi dla procesu żałoby, który został, bez powikłań, ukończony już dawno. Biegła stwierdziła, że obecnie powódka miała poczucie osamotnienia, niespełnienia, braku samodzielności i niezależności (mieszkała u teściowej), ale były to reakcje uwarunkowane sytuacyjne i nie było pewności, że gdyby mąż żył, to sytuacja, choćby materialna, uległaby zmianie.
Odpowiadając na zgłoszone przez powódkę zastrzeżenia biegła wyjaśniła, że aktualne samopoczucie powódki związane było z jej sytuacją życiową, która była dla niej obciążająca z wielu względów, w tym także zdiagnozowane badaniem testowym dolegliwości o charakterze smutku, żalu, poczucia krzywdy, niespełnienia. Powódka nigdy nie korzystała z pomocy psychologa, ani psychiatry pomimo, że mąż nie żył już od wielu lat. Biegła podkreśliła, że proces żałoby powódki został ukończony i nie był powikłany, a zatem w tym zakresie nie stwierdziła u niej uszczerbku na zdrowiu.
W opinii uzupełniającej biegła wyjaśniła, że nie miała uprawnień do podważania diagnozy psychologa z 2014 roku. Wskazała, że wnioski końcowe zawarte w opinii były wynikiem badań psychologicznych i dotyczyły aktualnego stanu zdrowia powódki, podtrzymując je w całości.
Sąd Rejonowy uznał dowód z opinii biegłej sądowej za wartościowy dowód w sprawie, który został sporządzony w sposób fachowy i rzetelny. Z uwagi na powyższe, opinia biegłej stanowiła podstawę dokonanych przez Sąd Rejonowy ustaleń i ocen.
W ocenie Sądu I instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym opinia biegłej oraz zeznania powódki potwierdzał, że powódkę ze zmarłym mężem łączyła bliska więź emocjonalna. Powódka mogła liczyć na jego wsparcie i pomoc. Po jego śmierci więź ta została zerwana. Po stracie męża powódka czuła ból, żal i osamotnienie, była rozchwiana emocjonalnie. Niewątpliwie, na skutek śmierci męża zostało naruszone prawo powódki do niezakłóconego życia w pełnej rodzinie, prawo do kontaktu i bliskości ze zmarłym mężem. Powódka została także pozbawiona możliwości spędzania z mężem czasu, dzielenia się z nim swoim radościami i troskami, liczenia na jego wsparcie i pomoc, zwłaszcza w wychowywaniu wspólnych dzieci. Zdaniem Sądu, doznana przez powódkę krzywda, z uwagi na znaczny upływ czasu od przedmiotowego zdarzenia, powinna zostać zrekompensowana zadośćuczynieniem w kwocie 80 000 zł.
Odwołując się do zasad i kryteriów ustalenia wysokości zadośćuczynienia Sąd Rejonowy stwierdził, że wskazana kwota uwzględniała w należyty sposób charakter i stopień cierpień doznanych przez powódkę w związku ze śmiercią męża oraz jej sytuację życiową. Kwota ta stanowiła przy tym odczuwalną wartość ekonomiczną, która pozwoli złagodzić doznaną przez powódkę krzywdę.
Mając dalej na uwadze, że w chwili zdarzeniaA. M.prowadził pojazd będąc pod wypływem alkoholu Sąd Rejonowy uznał, że w 50% przyczynił się do skutków przedmiotowego zdarzenia. W tym przedmiocie Sąd Rejonowy wskazał na przepisart. 362 k.c.i podkreślił, że w czasie zdarzeniaA. M.miał 2,6%0 alkoholu we krwi i 3 %o alkoholu w moczu, co uzasadniało przyjęcie, iż poszkodowany przyczynił się do powstania szkody w tym właśnie rozmiarze.
Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji pomniejszył należne powódce zadośćuczynienie (w wysokości 80 000 zł) o wskazany stopień przyczynienia się zamarłego, tj. 50% i na jej rzecz zasądził kwotę 40 000 zł (80 000 zł x 50% = 40 000 zł).
W pozostałym zakresie, powództwo jako niezasadne, Sąd Rejonowy oddalił.
O odsetkach Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.iart. 817 k.c., zasądzając je zgodnie z żądaniem pozwu od dnia 9 września 2013 roku do dnia zapłaty.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 100 zdanie 1 k.p.c.uznając, że powództwo zostało uwzględnione w 73%,art. 99 k.p.c.,art. 105 § 1 k.p.c.oraz§ 2, 4, 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, a także części IV załącznika doustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej.
Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. zart. 100 k.p.c.Sąd Rejonowy nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2 380,91 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków i opłaty sądowej, od uiszczania której powódka była zwolniona.
O kosztach sądowych należnych Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w Białymstoku orzeczono na podstawieart. 102 k.p.c.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawieart. 107 k.p.c.
Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, który zaskarżył go w części, tj. w punkcie 1, co do zasądzonej na rzecz powódki kwoty 30 000 zł wraz z odsetkami od tej w kwoty – ustawowymi w stosunku rocznym od dnia 9 września 2013 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, a także co do odsetek od pozostałej zasądzonej kwoty 10 000 zł za okres od dnia 9 września 2013 roku do dnia wydania wyroku przez Sąd I instancji, czyli do dnia 20 czerwca 2016 roku oraz w punktach 3 i 4 wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Orzeczeniu zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, a mianowicie:

- ustalenie, że materiał dowodowy przedmiotowej sprawy, w tym charakter relacji powódki łączącej ją ze zmarłym mężem potwierdza, że odpowiednią dla powódki kwotą zadośćuczynienia jest łączna kwota 80 000 zł, pomniejszona następnie o 50% przyczynienie się poszkodowanego do szkody, podczas gdy brak jest uzasadnienia dla takiego stanowiska w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w tym w szczególności w zakresie opinii biegłej sądowej psycholog mgrM. S., zeznaniach świadkówJ. B.iM. R., jak i oświadczeniach samej powódki,
- niedostateczne uwzględnienie przy ustalaniu rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy, a w konsekwencji wysokości zadośćuczynienia wniosków płynących m.in. z opinii biegłej sądowej psycholog mgrM. S., w tym przede wszystkim w zakresie, w jakim biegła wskazuje, że:

⚫

małżeństwoL.iA. M.nie należało do udanych z uwagi na inklinację męża powódki do alkoholu i związane z tym typowe zjawiska (agresja),

więź emocjonalna łącząca powódkę z mężem była typową relacją mężczyzny uzależnionego od alkoholu i kobiety zależnej od męża,

przed wypadkiem poszkodowany nie zawsze wywiązywał się w sposób należyty ze swoich obowiązków wobec rodziny,

cierpienia powódki po śmierci małżonka nie osiągnęły szczególnego nasilenia,

stan psychiczny powódki w związku ze śmiercią małżonka już dawno powrócił do normy, nie przekraczając rozmiaru normalnej reakcji żałoby,

powódka w związku ze śmiercią męża nie korzystała z pomocy specjalistycznej psychologa, czy psychiatry,

obecnie powódka funkcjonuje prawidłowo,

choć powódka ma poczucie braku samodzielności i niezależności, to są to reakcje uwarunkowane sytuacyjnie i związane są przede wszystkim z jej aktualną sytuacją życiową, pozostają bez związku z wypadkiem męża,

brak jest podstaw, by móc orzec, że powódka w wyniku śmierci męża doznała uszczerbku na zdrowiu,

- dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem istotnej części tego materiału, to jest zeznań świadkówJ. B.iM. R.oraz pozwanego, z których wynika, że poszkodowanyA. M.często nadużywał alkoholu, po jego spożyciu był agresywny wobec rodziny i innych osób, wszczynał w domu awantury, dochodziło do kłótni, podczas których żona musiała uciekać z dziećmi z domu, ponadto poszkodowany często był widziany jak prowadził samochód będąc w stanie nietrzeźwości, nie miał stałego zatrudnienia, a sytuacja materialna rodziny za życia zmarłego nie była dobra, a w konsekwencji błędne ustalenie, że powódkę ze zmarłym mężem łączyła szczególnie silna więź rodzinna i emocjonalna, której zerwanie spowodowało u powódki cierpienia psychiczne,
- niedostateczne uwzględnienie przy ustalaniu rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy, a w konsekwencji wysokości zadośćuczynienia okoliczności, że od śmierciA. M.upłynęło już 17 lat, zaś w miarę upływu czasu stopień i nasilenie przeżywania żałoby i wspomnienia o osobie zmarłej – początkowo silniejsze, z biegiem czasu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, ulegają znacznemu zmniejszeniu i złagodzeniu, zaś powódka pomimo przeżycia trudnego doświadczenia, normalnie funkcjonowała i funkcjonuje w życiu codziennym i prawidłowo wypełnia swoje role rodzinne, społeczne, a śmierć męża w żaden tak naprawdę sposób nie wpłynęła na jej dalsze życie, czy też nie spowodowała rezygnacji z życiowych planów,
b)art. 316 § 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odsetek ustawowych od przyznanego zadośćuczynienia od dnia wcześniejszego niż dzień wydania wyroku w niniejszej sprawie,
2) naruszenie prawa materialnego, tj.:
a)art. 448 k.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez przyjęcie, że powódka udowodniła doznanie wskutek śmierci mężaA. M.krzywdy, której rozmiar i intensywność uzasadnia przyznanie na jej rzecz zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie wyjściowej 80 000 zł w sytuacji, gdy powódka nie wykazała istnienia tak silnej więzi i bliskości relacji łączących ją z mężem, których zerwanie zasługiwałoby na rekompensatę pieniężną, a przynajmniej w wysokości ustalonej w zaskarżonym wyroku,
b)art. 448 k.c.w zw. zart. 24 k.c.:
- poprzez przyjęcie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że odpowiednią do doznanej przez powódkę krzywdy w wyniku śmierciA. M.jest kwota 80 000 zł (pomniejszona następnie o 50% przyczynienie zmarłego) w sytuacji, gdy ww. kwota jest znacznie wygórowana, nieadekwatna do wszystkich okoliczności sprawy, w tym w szczególności wniosków płynących z opinii biegłej sądowej psychologM. S., świadczących o braku bliskości relacji łączących powódkę z mężem, niewielkiego udziałuA. M.w życiu powódki, który był uzależniony od alkoholu, a także braku wymiernych, a negatywnych konsekwencji w funkcjonowaniu na co dzień powódki zaistniałych po śmierci poszkodowanego,
- nieuwzględnienie przy szacowaniu należnej powódce kwoty zadośćuczynienia okoliczności, że wypłacona powódce przez pozwanego na etapie likwidacji szkody kwota w łącznej wysokości 9 500 zł tytułem odszkodowania za pogorszenie się sytuacji życiowej po śmierci męża (przyznana łącznie kwota bazowa 23 000 zł – przyczynienie zmarłego – kwota zapłacona przez sprawcę) obejmowała nie tylko materialne skutki zdarzenia, w którym śmierć poniósł mąż powódki, ale także substrat niematerialny (wsparcie i pomoc w dalszych latach życia, utrata uczestnictwa zmarłego w życiu powódki), podczas gdy mając na względzie całokształt materiału dowodowego uznać należałoby, że zasądzona na rzecz powódki kwota jest wygórowana i nieadekwatna do doznanej przez nią krzywdy oraz do okoliczności sprawy, w tym mając na względzie również dotychczas wypłacone przez  pozwanego na etapie likwidacji szkody tytułem odszkodowania za pogorszenie się sytuacji życiowej, które także powinny wpływać na wysokość przyznanego powódce świadczenia z tytułu zadośćuczynienia,

    c)art. 481 § 1 i 2 k.c.,art. 455 k.c.iart. 817 k.c.w zw. zart. 448 k.c.poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że odsetki od zasądzonego zadośćuczynienia należą się od upływu 30-tego dnia od otrzymania zawiadomienia o szkodzie, w sytuacji gdy w stosunku do pozwanego Funduszu stosuje się przepis szczególny art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, a ponadto odsetki winny zostać zasądzone od dnia wyrokowania, albowiem to na ten dzień Sąd oceniał wymiar doznanej przez powódkę krzywdy oraz wysokość należnego jej zadośćuczynienia, dodatkowo rozstrzygając kwestie sporne w niniejszej sprawie, a należące jedynie do oceny Sądu, tj. stopień przyczynienia się poszkodowanego do szkody, dodatkowo mając na względzie okoliczność, iż wysokość zadośćuczynienia opiera się na uznaniu sędziowskim,

d)art. 363 § 2 k.c.poprzez jego niewłaściwą interpretację i w konsekwencji pominięcie kompensacyjnych elementów świadczenia odszkodowawczego wskazanych w tym przepisie, które uzasadniały uznanie, że przed wydaniem zaskarżonego wyroku strona pozwana nie popadła ani w stan zwłoki, ani opóźnienia uzasadniający zasądzenie na rzecz powódki odsetek ustawowych od zasądzonego w punkcie 1 wyroku zadośćuczynienia za okres wcześniejszy niż dzień wyrokowania.
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o:

1
zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez:

- oddalenie powództwaL. M.ponad kwotę 10 000 zł oraz oddalenie odsetek ustawowych i odsetek za opóźnienie za okres do dnia wyrokowania od wszystkich zasądzonych na rzecz powódki kwot,
- zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji według norm przepisanych,
2) zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego w części jest zasadna.
Sąd Okręgowy przyjmuje poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne za własne, uznając je za prawidłowe i wystarczające do merytorycznej oceny zgłoszonego przez powódkę żądania. Niemniej jednak, podstawowy zarzut apelacji dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisuart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 2 k.c.należy uznać za trafny.
W przedmiocie zasady odpowiedzialności pozwanego w zakresie zadośćuczynienia pieniężnego Sąd Okręgowy aprobuje stanowisko Sądu Rejonowego. Nie ulega wątpliwości, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawieart. 448 k.c.w zw. zart. 24 § 1 k.c.zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, czyli przed wejściem w życie przepisuart. 446 § 4 k.c.(vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 roku, III CZP 76/10, Lex 604152). Niewątpliwie, na skutek zdarzenia z dnia(...)powódce została wyrządzona krzywda wywołana zerwaniem więzi między najbliższymi członkami rodziny na skutek śmierci męża w wypadku drogowym, a zasądzenie zadośćuczynienia jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie ma jednak podstaw do zasądzenia świadczenia w kwocie aż 40 000 zł (przy uwzględnieniu 50% przyczynienia się poszkodowanego do szkody). Rację ma tu skarżący wskazując na nieodpowiednią wysokość przyznanego powódce świadczenia.
W tym kontekście należy wyraźnie zastrzec, że zadośćuczynienie ma charakter uznaniowy i zmiana jego wysokości jest możliwa tylko wtedy, gdy stwierdza się oczywiste naruszenie ogólnych zasad ustalania wysokości zadośćuczynienia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 roku, IV CK 151/02, LexPolonica 16304411). Korygowanie przez Sąd Odwoławczy wysokości zasądzonego zadośćuczynienia może być aktualne w zasadzie tylko wówczas, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, tj. albo rażąco wygórowane, albo rażąco niskie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 roku, I CK 219/04, Lex 146356). Sąd Okręgowy uznaje, że zasądzona na rzecz powódki kwota zadośćuczynienia, z przyczyn trafnie wypunktowanych w zarzutach i twierdzeniach apelacji pozwanego, jest zawyżona, choć nie w rozmiarze sugerowanym przez skarżącego.
Zdaniem Sądu Odwoławczego, w wywiedzionej apelacji pozwany przedstawia miarodajne, konkretne argumenty uzasadniające dokonanie przynajmniej częściowej postulowanej przez niego zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stwierdzić należy, że skarżący słusznie akcentuje w tym przedmiocie okoliczność, iż od dnia śmierci męża powódki minęło 17 lat, w przeciągu których jej przeżycia uległy stopniowemu wyciszeniu.
Wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż czynnik czasu może mieć wpływ na wysokość zadośćuczynienia, jeśli jest ono dochodzone po upływie znacznego okresu czasu od naruszenia dóbr osobistych. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że w zależności od rodzaju naruszonego dobra i sposobu naruszenia czynnik szkodzący może oddziaływać na osobę poszkodowanego jednorazowo albo przez określony czas (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 maja 2013 roku, I ACa 98/13, Lex 1327574). W przypadku naruszenia dobra osobistego w postaci więzi rodzinnych, zdarzenie sprawcze, jakim jest śmierć człowieka ma oczywiście charakter jednorazowy. Należy podkreślić, że jeśli osobami bliskimi zmarłego są osoby dorosłe, tak jak w realiach sprawy – żona – to z reguły krzywda związana z tym zdarzeniem jest uświadamiana przez poszkodowanych od samego początku, od momentu powzięcia wiadomości o śmierci osoby bliskiej, który jest przecież sam w sobie poważnym wstrząsem psychicznym. Krzywda ta jest wtedy najsilniej odczuwana także z tego względu, że pomiędzy zmarłym i jego bliskim istnieją pozytywne więzi rodzinne. Naturalnym jest, że wraz z upływem czasu ujemne doznania osób dorosłych związane ze śmiercią osoby bliskiej ulegają osłabieniu.
Odnośnie zatem zarzutu apelacji o nieuwzględnieniu w kwocie zadośćuczynienia upływu od zdarzenia znacznej ilości czasu należy podnieść, że w istocie prawdą jest, iż z upływem czasu cierpienia psychiczne powinny maleć. Jak wskazują okoliczności rozpoznawanej sprawy taki stan rzeczy ma miejsce w przypadku powódki, która funkcjonowała i funkcjonuje w codziennym życiu prawidłowo wypełniając swoje role rodzinne i społeczne. W tym przedmiocie zasadnicze znaczenie mają wnioski opinii sporządzonej przez biegłą sądową z zakresu psychologiiM. S.. Oceniając stopień i zakres doznanej przez powódkę krzywdy będącej następstwem tragicznej śmierci męża biegła wyraźnie stwierdziła przecież, że towarzyszące powódce cierpienia bezpośrednio po śmierci męża związane były z cechami charakterystycznymi dla procesu żałoby, niemniej jednak proces ten, bez powikłań został już dawno ukończony. W chwili badania biegła nie stwierdziła reakcji przedłużającej się żałoby lub powikłania tego procesu, nie stwierdzając uszczerbku na zdrowiu powódki w tym zakresie. W ocenie biegłej, stwierdzone u powódki poczucie osamotnienia, niespełnienia, braku samodzielności i niezależności są reakcjami uwarunkowanymi sytuacyjnie i nie ma pewności, że gdyby jej mąż żył, to sytuacja, w jakimkolwiek zakresie uległaby zmianie. Biegła uznała, że obecny stan emocjonalny powódki jest przede wszystkim związany z jej aktualną sytuacją życiową. Podkreślenia wymaga, że choć powódka złożyła do akt sprawy zaświadczenia potwierdzające, iż podjęła terapię psychologiczną w związku z dolegliwościami po śmierci męża, to wnioski opinii biegłej nie zostały przez nią skutecznie podważone. Wypowiadając się w tym przedmiocie biegła zastrzegła, że wnioski jej opinii zostały poprzedzone badaniem psychologicznym powódki, a opinia zawiera ocenę aktualnego stanu zdrowia powódki.
Nie można jednak w pełni zaaprobować twierdzeń apelacji, że wnioski opinii świadczą „o braku bliskości relacji łączących powódkę z mężem”. Sąd Okręgowy zauważa, że biegła sądowa zwróciła uwagę, iż wprawdzie małżeństwo powódki nie należało do udanych z uwagi na inklinację zmarłego męża do alkoholu i związane z tym typowe zjawiska (agresja), ale powódka wyszła za mąż z miłości, a w czasie kiedy mąż nie pił alkoholu, był dla niej oparciem. Oczywiście, z zeznań przesłuchanych w sprawie świadkówJ. B.iM. R.wynika, że poszkodowany nadużywał alkoholu, po spożyciu którego przejawiał agresję, także względem najbliższych, co nie może ujść uwagi przy ocenie twierdzeń powódki deklarującej poczucie osamotnienia i „dotkliwy” brak męża. W ocenie Sądu Okręgowego, tego rodzaju okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że jeszcze za życia męża powódka zapewne niejednokrotnie była zdana na siebie, co nie wyklucza tego, iż powódka utraciła małżonka, a zatem osobę, z którą tworzyła rodzinę i na której mogła polegać w pewnej racjonalnie rzecz ujmując wieloletniej perspektywie, zwłaszcza że w dacie śmierci męża na jej utrzymaniu i wychowaniu pozostało troje małoletnich dzieci.
W przedstawionych okolicznościach uznać trzeba, że zasądzona na rzecz powódki kwota jest w tym kontekście nadmiernie wysoka.
Mając zatem na uwadze, że poszkodowanyA. M.przyczynił się do zaistniałej szkody w 50%, co nie jest kwestionowane na tym etapie postępowania, Sąd Okręgowy przyjmuje, że skutki tego zdarzenia były dla powódki dotkliwe, a należne jej zadośćuczynienie wyraża się kwotą 50 000 zł, którą należy pomniejszyć o 50%. Na rzecz powódki należy więc zasądzić kwotę 25 000 zł. W ocenie Sądu Okręgowego, tak określona kwota zadośćuczynienia uwzględnia negatywne skutki związane z utratą przez powódkę osoby bliskiej – męża. Należy zauważyć, że skutki te nie skupiają się jedynie na okresie bezpośrednio następującym po śmierciA. M.. Niewątpliwie, jego śmierć spowodowała nagłe zerwanie więzi rodzinnych, zrodziła poczucie krzywdy i osamotnienia u powódki. Z odczuciami tymi nie sposób polemizować, nawet jeśli od daty zdarzenia upłynęło ponad 17 lat. Jednocześnie, kwota ta uwzględnia wypłacone dotychczas na rzecz powódki świadczenia, których wysokość, jak słusznie zauważa w apelacji pozwany, była szacowana z uwzględnieniem substratu niematerialnego w postaci utraty przez powódkę wsparcia i pomocy męża w dalszych latach życia, czy też jego uczestnictwa w życiu powódki.
W ocenie Sądu Okręgowego, bezzasadny jest jednak zarzut apelacji dotyczący wadliwego orzeczenia Sądu Rejonowego w przedmiocie odsetek ustawowych należnych powódce od zasądzonego na jej rzecz świadczenia. W okolicznościach sprawy nieprawidłowe jest stanowisko skarżącego domagającego się ich zasądzenia dopiero od dnia wyrokowania w sprawie. Rację ma jednak apelujący, że przy ustalaniu opóźnienia się pozwanego ze spełnieniem świadczenia w sprawie, wobec tego, że zobowiązanym do wypłaty świadczenia jest pozwany, a nie ubezpieczyciel, zastosowanie powinien znaleźć przepisart. 109 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(Dz. U. z 2010 roku, Nr 11, poz. 66, z późn. zm.). Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny powinien spełnić świadczenie w terminie 30 dni od otrzymania akt szkody. Ust. 2 tego artykułu stanowi natomiast, że „w przypadku gdy wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności Funduszu albo wysokości świadczenia w terminie, o którym mowa wust. 1nie było niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w terminie 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności, z tym że bezsporna część świadczenia powinna być spełniona przez Fundusz w terminie określonym wust. 1. Przepisyart. 16 i 17stosuje się odpowiednio.”
Wskazać trzeba, że z załączonych akt postępowania likwidacyjnego wynika, iż powódka zgłosiła swoje żądanie w dniu 12 sierpnia 2013 roku, a decyzją z dnia 9 września 2013 roku pozwany odmówił jej wypłaty zadośćuczynienia. Podkreślenia wymaga, że te okoliczności nie były i nie są kwestionowane przez skarżącego. Skoro, w dacie 9 września 2013 roku pozwany podjął decyzję w przedmiocie żądania powódki, to niewątpliwie w tym czasie dysponował aktami szkody, które co należy podkreślić, zawierały wszystkie dane niezbędne do likwidacji szkody. W ocenie Sądu Okręgowego, nie zachodziły tu żadne uzasadnione przesłanki aby uznać, że w tej dacie podstawa prawna odpowiedzialności pozwanego budziła wątpliwość, skoro nie budziło wątpliwości, że sprawca nie posiadał obowiązkowego ubezpieczenia OC. Należy zauważyć, że po złożeniu zawiadomienia o szkodzie nie ujawniły się żadne nowe okoliczności, które miałyby wpływ na rozmiar doznanej przez powódkę krzywdy, a tym samym na wysokość należnego jej zadośćuczynienia. Wobec powyższego, przyjęta przez Sąd I instancji data wymagalności świadczenia jest właściwa, ponieważ w dacie 9 września 2013 roku pozwany powinien był już spełnić świadczenie na rzecz powódki. Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska pozwanego, że odsetki mają charakter uznaniowy i wobec tego, to dopiero wyrok nakazujący wypłacenie zadośćuczynienia w określonej kwocie stanowi podstawę do naliczenia odsetek, o ile świadczenie nie zostanie spełnione. Prawidłowa wykładnia wymagalności roszczenia na tle przepisów wspomnianej ustawy w odniesieniu do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wynika zart. 109 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Fundusz ma więc zaspokoić roszczenie w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania akt szkody od zakładu ubezpieczeń lub syndyka upadłości. Jeśli tego nie czyni popada w opóźnienie, chyba że zachodzą przesłanki zart. 109 ust. 2cytowanej wyżej ustawy, których w tej sprawie jednak nie ustalono. Tym samym, orzeczenie Sądu Rejonowego co do ustalenia daty początkowej zasądzenia odsetek jest prawidłowe.
Przedmiotowe rozstrzygnięcie powoduje oczywiście konieczność zmiany orzeczenia Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów postępowania. W ocenie Sądu Okręgowego, należy orzec o nich na nowo na podstawieart. 100 zdanie pierwsze k.p.c., zgodnie z zasadą stosunkowego podziału kosztów postępowania. Wysokość poniesionych przez powódkę kosztów zastępstwa procesowego ustalono w oparciu o§ 2, 4 i 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461), natomiast pozwanego na podstawie § 2, 4 i 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490) oraz w obu wypadkach części IV załącznika doustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej(Dz. U. z 2006 roku, Nr 225, poz. 1635 z późn. zm.). Po dokonaniu stosownych obliczeń, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 361,70 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zmianie podlega także punkt 4 zaskarżonego wyroku. Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnym(Dz. U. z 2016 roku, poz. 623) w zw. zart. 100 zdanie pierwsze k.p.c.Sąd Okręgowy nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 1 467,70 zł tytułem nieuiszczonych w sprawie kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy na mocyart. 386 § 1 k.p.c.częściowo uwzględnił apelację pozwanego, oddalając ją w pozostałym zakresie na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 100 zdanie pierwsze k.p.c.znosząc je wzajemnie między stronami. Sąd Okręgowy ma tu na uwadze, że decyzja o tym, czy koszty powinny być wzajemnie zniesione, czy stosunkowo rozdzielone powinna być oparta na zasadzie słuszności. Wzajemne zniesienie kosztów procesu między stronami jest słuszne wówczas, gdy obie strony są w takim samym lub zbliżonym stopniu przegrywającym i wygrywającym, czego ocena nie zależy tylko od kalkulacji kwot, jakich poszczególne strony dochodziły, lecz również rodzaju podniesionych przez nie zarzutów i ich ważkości dla podstaw zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Okręgowego, tego rodzaju okoliczności zaistniały w rozpoznawanej sprawie, co skutkuje przedmiotowym orzeczeniem.