Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1196/16
Data wyroku: 2017-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Małek-Bujak, Anna Petri, Jolanta Ansion
Słowa kluczowe: Składki na ubezpieczenie społeczne
Podstawa prawna: art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9.11.2012 o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

Sygn. akt III AUa 1196/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Maria Małek - Bujak

Sędziowie

SSA Jolanta Ansion
SSO del. Anna Petri (spr.)

Protokolant

Dawid Krasowski

po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaJ. S.(J. S.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacji ubezpieczonejJ. S.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku

z dnia 30 marca 2016r. sygn. akt IX U 52/16

1
uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.na rzecz ubezpieczonejJ. S.kwotę 660 zł (sześćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

/-/SSA J.Ansion /-/SSA M.Małek-Bujak /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący    Sędzia
Sygn. akt III AUa 1196/16

UZASADNIENIE

    Wyrokiem z 30 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Gliwicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku oddalił odwołanie ubezpieczonejJ. S.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.z 6 listopada 2015r.wskazującej, że:

I
umorzeniu będą podlegały należności według stanu na 19 stycznia 2015r. z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od października 2000r. do maja 2002r. w łącznej kwocie 17.057,38 zł, w tym z tytułu: składek - 6.884,18 zł, odsetek - 10.006 zł, kosztów upomnienia - 167,20 zł;
- Fundusz Pracy za okres od listopada 2000r. do lutego 2002r. i od kwietnia do maja 2002r. w łącznej kwocie 1.194,70 zł, w tym z tytułu: składek - 433,50 zł, odsetek -638 zł i kosztów upomnienia - 123,20 zł;

II
warunkiem umorzenia tych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. Należności z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999r. nieobjęte postępowaniem o umorzenie należy uregulować w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tej decyzji wraz z odsetkami naliczonymi do dnia zapłaty włącznie, zgodnie z zasadami określonymi wustawie z 13 października 1998r.o systemie ubezpieczeń społecznychi wydanym na jej podstawierozporządzeniu Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008r.w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązanyjest organ rentowy.

Apelację od tego wyroku wniosła ubezpieczona.
Apelująca domagała się jego uchylenia wraz z poprzedzającą go decyzją organu rentowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemuoraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenieart. 47714§ 2 k.p.c.i art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy błędnej decyzji ZUS nieokreślającej warunków umorzenia składek nieopłaconych przez ubezpieczoną.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zmierzająca do uchylenia zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego okazała się zasadna.
Spór w rozstrzyganej sprawie sprowadzał się do oceny, czy w decyzji określającej warunki umorzenia należności z tytułu składek organ rentowy winien sprecyzować wysokość należności niepodlegających umorzeniu, czy też nie ma takiego obowiązku.
Okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne i zostały prawidłowo wskazane przez Sąd Okręgowy.
Po myśli trafnie przytoczonego przez Sąd I instancji art. 1 ust. 1 ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., nr 1551), zwanej dalej ustawą abolicyjną, na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia28 lutego 2009r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowymoraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniuart. 8ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585, z późn. zm.) umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 28 lutego 2009r. oraz należneod nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe,a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Wniosek taki może złożyć osoba, która przed dniem 1 września 2012r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8, tj. decyzji określającej warunki umorzenia oraz inna osoba - nadal prowadząca działalność gospodarczą. Z mocy art. 1 ust. 6 tej ustawy, umorzenie należności, o których mowa w ust. 1, skutkuje umorzeniem nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należnych od nich, za ten sam okres, odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.
Godzi się zauważyć, że procedura umarzania należności objętych ustawą abolicyjną jest dwuetapowa: pierwszy etap dotyczy określenia warunków umorzenia należności, a drugi odnosi się jużstrictedo ich umorzenia. Niniejsze postępowanie tyczy się pierwszego z tych etapów.
Stosownie do stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia przepisu art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, błędnie pominiętego przez Sąd I instancji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję określającą warunki umorzenia, w której ustala także kwoty należności,o których mowa w ust. 1 i 6, z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych. Zastosowanie zasad wykładni językowej w odniesieniu do tej regulacji prowadzi do jednoznacznego wniosku,iż poza wyliczeniem kwot należności składkowych, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 6 ustawy, w decyzji określającej warunki umorzenia należy ustalić „także” coś więcej, czego Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę. Wykładnia logiczna i celowościowa tego przepisu wskazuje na to, że nie może budzić wątpliwości fakt, iż przede wszystkim decyzja określająca warunki umorzenia winna jednoznacznie precyzować jakie składki, tzn. z jakiego tytułu i za jaki okres oraz w jakiej wysokości nie podlegają umorzeniu i jako takie, winny zostać opłaconeprzez wnioskodawcę w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tej decyzjiwraz z odsetkami. Oczywistym bowiem jest, że ich wysokość może być sporna. Przede wszystkim jednak musi ona być znana wnioskodawcy od momentu zapoznania sięz omawianą decyzją, by miał on możliwość nie tylko odwołania się od niej, ale również spłaty wszystkich przewidzianej nią należności w zakreślonym terminie ustawowym. Nie sposób przy tym przystąpić do spłaty należności, których wielkość nie jest dokładnie znana wnioskodawcy.
Jest to tym bardziej istotne, że z mocy art. 1 ust. 10 ustawy abolicyjnej, warunkiem umorzenia należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 i jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji o ich umorzeniu niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 stycznia 1999r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy oraz należnych od tych składek odsetekza zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.
Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, zgodnie z którym wielkość niepodlegających umorzeniu należności z tytułu składek winna być znana wnioskodawcy, niezależnie od tego, czy zostanie ona wskazana w decyzji ustalającej warunki umorzenia. Wniosek taki Sąd ten wysnuwa z brzmieniaart. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r.o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 963 z późn. zm.), zgodnie z którym wnioskodawca, jako płatnik składek, jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Uwadze organu orzekającego uszła jednak okoliczność, iż z uwagi na możliwość składania deklaracji korygujących, przedawnienia składek, rozłożenia ich na raty i innych podobnych okoliczności, ich wysokość na dzień wskazany w decyzji określającej warunki umorzenia może nie być dokładnie znana wnioskodawcy, a niejednokrotnie bywa inna, niż przyjmuje organ rentowy. Skoro przy tym spłata należności niepodlegających umorzeniu w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia stanowi waruneksine qua nonumorzenia pozostałych należności składkowych, przeto nie może ona budzić żadnych wątpliwości. Bez skonkretyzowania ich w tej decyzji określenie warunków umorzenia byłoby całkowicie iluzoryczne.
Wbrew stanowisku prezentowanym przez Sąd I instancji, błąd organu rentowego polegający na niesprecyzowaniu tych warunków nie mógł zostać konwalidowany poprzez doręczenie ubezpieczonej na jej prośbę z 26 listopada 2015r. pisma z dnia 28 grudnia 2015r., wskazującego na kwoty niepodlegających umorzeniu należności, jakie winna uiścić. Pismo to ubezpieczona otrzymała już po upływie terminu do zaskarżenia decyzji określającej warunki umorzenia z dnia 6 listopada 2015r. i jako takie, było ono bezprzedmiotowe. Nie dawało bowiem możliwości zakwestionowania wskazanych tam należności. Przede wszystkim jednak nie sposób uznać go za część zaskarżonej decyzji. Ponadto powzięcie wiadomościo wysokości należności składkowych niepodlegających umorzeniu, nie może mieć miejscaw trakcie okresu, w jakim należy je uiścić, lecz przed jego rozpoczęciem. W przeciwnym razie - okres ten faktycznie ulega skróceniu, co jest niedopuszczalne. Przede wszystkim jednak zasadność decyzji ocenia się na moment jej wydania. Jak wynika bowiem z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010r. (III UK 15/10; Lex nr 667499), zakres rozpoznania i orzeczenia w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jestw pierwszej kolejności przedmiotem zaskarżonej decyzji organu rentowego, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji. Skoro decyzja organu rentowego nie jest kompletna, to jako taka, nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Prezentowany sposób wykładni przepisu art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, odmiennyod przyjętej przez Sąd I instancji, jest utrwalony w orzecznictwie sądowym. Takie samo stanowisko zajął też Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 8 października 2015r.(III AUa 17/15; Lex nr 1916656) i Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 10 grudnia 2014r. (III AUa 671/14; Lex nr 1621046). W uzasadnieniu tych judykatów wskazano, że skoro jednym z warunków umorzenia zaległości jest zapłata należności niepodlegających umorzeniu, to w decyzji, o której mowa w art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej kwota ta musi zostać wskazana.
Ponieważ w niniejszej sprawie organ rentowy uchybił temu wymaganiui nie sprecyzował warunków umorzenia należności niepodlegających umorzeniu, przetonie rozpoznał istoty sprawy. Przy ponownym jej rozpoznaniu w decyzji określającej warunki umorzenia, zgodnie z jej istotą, organ rentowy sprecyzuje jakie składki, tzn. z jakiego tytułui za jaki okres oraz w jakiej wysokości nie podlegają umorzeniu i jako takie, winny zostać opłacone przez wnioskodawcę w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia siętej decyzji wraz z odsetkami. Dopiero to pozwoli na prawidłowe pod względem formalnym rozpoznanie wniosku i uznanie, iż decyzja ustalająca warunki umorzenia jest kompletnai nadaje się do wykonania.
Mając powyższe na uwadze, na mocyart. 47714ak.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł,jak w punkcie pierwszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd odwoławczy rozstrzygnął w puncie drugim wyrokuw oparciuart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.i § 10 ust. 1 pkt 2 w związkuz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 sierpnia 2015r. w sprawie opłatza czynności adwokackie (Dz. U. z 2015r., poz. 1800 z późn. zm.) przy zastosowaniu§ 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016r., poz. 1668). Na koszty te składają się koszty zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji (360 zł), przed Sądem odwoławczym(270 zł) i opłata sądowa od apelacji (30 zł). Ponieważ wydanie orzeczenia kasatoryjnegow odniesieniu do zaskarżonej decyzji jest jednoznacznie niekorzystne dla organu rentowego, przeto on jest stroną przegrywającą spór. Odwołanie ubezpieczonej zostało bowiem uwzględnione i jej sytuacja prawna jest korzystniejsza, niż przed wszczęciem postępowania. Takie samo stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 października 2011r. (I UZ 33/11; OSNP 2012/21-22/274).
/-/SSA J.Ansion  /-/SSA M.Małek-Bujak  /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący    Sędzia
JR