Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 1204/15
Data wyroku: 2016-03-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wojciech Szcząska, Elżbieta Gajewska, Małgorzata Truskolaska-Żuczek

Sygn. akt IV Ca  1204/15

POSTANOWIENIE
Dnia 23 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Wojciech Szcząska
Sędzia SO Elżbieta Gajewska
Sędzia SO Małgorzata Truskolaska-Żuczek (spr.)
Protokolant - protokolant sądowy-stażysta Magdalena Wierzchowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. wW.
sprawy z wnioskuR. D.
z udziałemA. G.,J. K. (1),S. K.,M. S.,P. K.,W. K. (1),W. K. (2),Z. K. (1),I. P.,A. Z.,M. R. (1),T. R.iM. R. (2)
o stwierdzenie zasiedzenia
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim
z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt I Ns 392/15
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od wnioskodawczyniR. D.na rzecz uczestników postępowaniaA. G.,J. K. (1),M. S.,P. K.,W. K. (1),W. K. (2)iZ. K. (1)kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym;

3
zasądzić od wnioskodawczyniR. D.na rzecz uczestników postępowaniaM. R. (1),T. R.iM. R. (2)kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.

    Elżbieta Gajewska  Wojciech Szcząska  Małgorzata Truskolaska-Żuczek

Sygn. akt IV Ca 1204/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy oddalił wniosekR. D.o stwierdzenie, że z dniem 01 stycznia 2008 r. nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej przyul. (...)wI., w gminieC., w powiecie(...), oznaczonej nr ew.(...)o powierzchni 0,0441 ha (pkt 1); zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnikówA. G.,J. K. (1),M. S.,P. K.,W. K. (1),W. K. (2)iZ. K. (1)kwotę 1.800 zł, a nadto na rzeczA. G.iJ. K. (1)po 17 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2); zasądził od wnioskodawczyni na rzeczM. R. (1),T. R.iM. R. (2)kwotę 1.800 zł, a nadto na rzeczM. R. (1),T. R.iM. R. (2)po 17 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3) oraz nakazał ściągnąć od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim kwotę 102,06 zł tytułem niepokrytych wydatków w sprawie (pkt 4).
Sąd Rejonowy ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia stanowi część nieruchomości o nr ew.(...), położonej przyul. (...)wI.i oznaczona jest na mapie sądowej do celów zasiedzenia jako działka o nr ew.(...)o powierzchni 0,0441 ha. Pierwotnie na podstawie Aktu Własności Ziemi(...)stanowiła własnośćM. K. (1). Na nieruchomości posadowiony jest budynek mieszkalny o nr ew.(...), wzniesiony w 1945 r. W dniu 12 września 1945 r.M. K. (1)zawarła na okres 30 lat dobrowolną umowę dzierżawy przedmiotowej nieruchomości zeS.orazJ.małżonkamiK.. Na podstawie tej umowyM. K. (1)oddała przedmiotową nieruchomośćS.iJ. K. (2)w dzierżawę, zaśS.iJ.małżonkowieK.zobowiązali się do uiszczania czynszu dzierżawy rocznie o równowartości 1q żyta po cenach rynkowych. W umowie zawarto klauzulę, z której wynikało, że każdy następcaS. K.zobowiązany będzie do opłacania czynszu dzierżawnego w takim samym wymiarze do rąkM. K. (1)lub jej spadkobierców.
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, żeR. K.wraz z mężemE. K. (1)zamieszkali na przedmiotowej nieruchomości ok. 1976 r., aby pomócS. K.(ojcuE. K. (1)) w prowadzeniu gospodarstwa domowego po śmierciJ. K. (2). W 1977 r.S. K.zmarł.R.iE. K. (1)urządzili na przedmiotowej nieruchomości swoje centrum życiowe - mieszkali tam, wykonywali niezbędne remonty i renowacje budynku mieszkalnego, wznieśli garaż i dobudowali komórkę, uprawiali warzywa, prowadzili ogród.E. K. (1)prowadził na nieruchomości warsztat. Po śmierciS. K.E. K. (1)kontynuował umowę dzierżawy i tytułem czynszu dzierżawnego przekazywałM. K. (2)(synowiM. K. (1)) pieniądze co najmniej do 1986 r.
W 1990 r.E. K. (1)wniósł do Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz jego i jego małżonkiR. K.. Wniosek został oddalony (postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 16 października 1991 r., I Ns 327/90). Po zakończeniu tej sprawyJ. K. (1)otrzymał od małżeństwaK.propozycję odkupu budynku posadowionego na nieruchomości dla synaJ. M.. Nie skorzystał jednak z tej propozycji.
E. K. (1)zmarł w dniu 13 września 1998 r. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żonaR. K.w 1/4 części oraz dzieciI. P.,R. D.,A. Z.,S. K.w 3/16 częściach każde z nich. Po śmierci mężaR. K.pozostała na przedmiotowej nieruchomości. Na zimę wyjeżdżała do córek doS., okres letni spędzała natomiast wI.. W 1999 r. zawarła umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych do nieruchomości objętej wnioskiem. W latach 2000–2003 zawierała umowy ubezpieczenia posadowionych tam budynków. W 2004 r., za pośrednictwem swojej córkiA. Z., zwróciła się doJ. K. (1)o wyrażenie zgody na doprowadzenie kanalizacji do przedmiotowej nieruchomości. Od ok. 2005–2006 r.R. K.przebywała głównie wS., ale na nieruchomość wI.przyjeżdżała aż do śmierci.
Podatek od przedmiotowej nieruchomości w 2009 i 2013 r. był uiszczany przez następców prawnychM. K. (1).R. K.zmarła 12 września 2010 r. wS.. Spadek na podstawie ustawy nabyły dzieci:I. P.,R. D.,A. Z.,S. K.w 1/4 części każde z nich.
Sąd ustalił, że od 2010 r. nieruchomość nie jest zamieszkiwana; jest ogólnie zaniedbana. Klucze do nieruchomości są obecnie w posiadaniuJ. K. (1). Klucze do budynku mieszkalnego na przedmiotowej nieruchomości znajdują się w posiadaniuR. D.oraz sąsiadów – państwaF.. Od tej datyJ. K. (1)iZ. K. (1)kilkakrotnie kosili trawę na tej nieruchomości. SpadkobiercyR. K.uiszczają należności z tytułu umowy o energię elektryczną, zawartej przezR. K.co do przedmiotowej nieruchomości.
Sąd wskazał, że istotna w sprawie była kwestia wywiązywania się z umowy dzierżawy. Na podstawie zeznań świadków i uczestników Sąd ustalił, żeE. K. (1)przekazywałM. K. (2)pieniądze co najmniej do 1986 roku. ŚwiadekJ. F. (1)– osoba obca dla uczestników postępowania – wprost zeznał o płatności zaległego czynszu. ŚwiadekI. O.zapamiętała przekazywanie pieniędzy wskazując, że miała wtedy ok. 10 lat, czyli miało to miejsce ok. 28 lat temu – ok. 1987 r. Również uczestnikJ. K. (1)zapamiętał przekazywanie pieniędzy z tego okresu. Zapłatę czynszu do ok. 1987 roku potwierdza również dodatkowo protokół zeznań (zmarłego już)M. K. (2), złożonych w sprawie o sygn. I Ns 327/90, który to protokół w tej sprawie ma znaczenie dokumentu prywatnego. ŚwiadkowieT. B.,J. F. (2),H. F.,K. P.,E. S.,Z. K. (2),E. R.oraz wnioskodawczyni i uczestnicyI. P.,A. Z.iS. K.nie byli zaś w stanie stanowczo stwierdzić, że czynsz nie był płacony.
Sąd uznał za niewiarygodne zeznania świadkaJ. F. (2)co do tego, że toM. K. (1)miała płacićS. K.„w zbożu” za nieruchomość, to bowiem odwracałoby role w umowie dzierżawy, na co brak jakichkolwiek dalszych dowodów. Podobnie niewiarygodne były zeznaniaE. S., jakobyS. K.miał kupić nieruchomość odM. K. (1), nie wskazywały na to bowiem żadne inne dowody.
Sąd Rejonowy przytoczył treść art. 172 kc. Wskazał, że co najmniej do 1986 r.E.iR.małżonkowieK.uiszczali kwoty pieniężneM. K. (2)za korzystanie z nieruchomości, w związku z czym co najmniej do tej daty nie mogą być uznani za posiadaczy samoistnych nieruchomości. Sąd wskazał jednak, że w toku posiadania możliwe jest jego przekształcenie z zależnego w samoistne. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie o zmianie takiej można mówić od 1986 r., kiedy toR.iE. K. (2)przestali płacić czynsz dzierżawny – była to bowiem wyraźna manifestacja zmiany charakteru posiadania nieruchomości.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie odR. K.należy wymagać posiadania przez okres właściwy dla posiadacza w złej wierze. Termin trzydziestu lat od 1986 r. minąłby dopiero w 2016 r., w związku z czym wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 2 kpc (pkt 2 i 3). Sąd nakazał nadto ściągnąć od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim kwotę 102,06 zł tytułem niepokrytych wydatków w sprawie, tj. kosztów podróży związanych ze stawiennictwem świadka na mocy art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
W złożonej apelacji wnioskodawczyniR. D.zaskarżyła postanowienie w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o stwierdzenie nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 232 kpc polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji dowolnej oceny materiału dowodowego, wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów, polegające na przyjęciu za wiarygodne zeznań m. in. świadkówJ. F. (1)orazI. O.i oparciu rozstrzygnięcia na tych dowodach, podczas gdy wiarygodność i moc dowodowa tych zeznań jest wątpliwa, nie poparta żadnymi innymi dowodami, sprzeczna z doświadczeniem życiowym i regułami logicznego myślenia; art. 233 § 1 kpc poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie przez sąd z urzędu dowodu z protokołu przesłuchaniaM. K. (2), znajdującego się w aktach sprawy I Ns 327/90, z jednoczesnym pominięciem protokołu znajdującego się w tych aktach z przesłuchaniaE. K. (1), co świadczy o wybiórczym i tendencyjnym doborze materiału dowodowego dopuszczonego przez Sąd z urzędu; naruszenie przepisów postępowania w ten sposób, że ocena dowodów została dokonana w sposób sprzeczny z obowiązującymi regułami rozkładu ciężaru dowodu oraz z naruszeniem przepisu art. 339 kc, gdyż nie zostało obalone domniemanie, że ten kto faktycznie rzeczą włada jest posiadaczem samoistnym; błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść orzeczenia, polegający na przyjęciu, że o posiadaniu samoistnym przedmiotowej nieruchomości przezR. K.można mówić od 1986 r., podczas gdy nie ma żadnego wiarygodnego dowodu na to, żeR. K., a wcześniej jej mążE. K. (1), uiszczali czynsz z tytułu dzierżawy na rzecz właścicieli nieruchomości co najmniej do 1986 r., a ustaleniom tym przeczą zeznania wnioskodawczyni i uczestnikówI. P.,A. Z.iS. K.oraz świadków m. in.K. P.,E. S.,T. B.iJ. F. (2)oraz przyjęciu, żeE.iR. K.nie posiadali samoistnie przedmiotowej nieruchomości przed 1986 r., podczas gdy brak jest na przestrzeni od 1945 r. do chwili obecnej jakiegokolwiek pokwitowania zapłaty czynszu na piśmie, umowy, aneksu do umowy, innych stwierdzonych pismem oświadczeń potwierdzających płacenie przezR. K.i jej męża czynszu z tytułu dzierżawy, bądź z innego tytułu na rzeczM. K. (2)bądź jego spadkobierców, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że małżonkowieK.byli posiadaczami samoistnymi od 1977 r. Zarzuciła ponadto sprzeczność ustaleń Sądu z materiałem dowodowym poprzez stwierdzenie, że nieruchomość jest od 2010 r. zaniedbana, podczas gdy świadekO.twierdzi, że działką tą zajmują się i dbają o nią jej wujowie. Zarzuciła także obciążenie w całości kosztami postępowania wnioskodawczyni na mocy art. 520 § 2 kpc - bez dostatecznego uzasadnienia podstaw takiego rozstrzygnięcia.
Uczestnicy postępowaniaA. G.,J. K. (1),M. S.,P. K.,W. K. (1),W. K. (2),Z. K. (1),M. R. (1),T. R.iM. R. (2)wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I Instancji oraz dokonaną przez ten Sąd ich prawną ocenę - i przyjmuje je za własne.
Sąd I instancji dokonał prawidłowej i rzetelnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie. Wyprowadzone na jego podstawie wnioski są zgodne z zasadą prawidłowej oceny dowodów oraz doświadczeniem życiowym. Poczynienie skutecznego zarzutu dokonania przez Sąd Rejonowy ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym musi zaś zmierzać do wykazania, że dokonana ocena jest niezgodna z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Takich zarzutów brak w apelacji wnioskodawczyni, która zawiera jedynie bezzasadną polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji, zmierzającą do wykazania tezy, żeE. K. (1)iR. K.byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości od 1977 roku.
Zgodnie z domniemaniem ustanowionym w przepisie art. 339 kc należy przyjąć, że każdy, kto włada rzeczą, jest posiadaczem samoistnym. Dzięki temu domniemaniu osoba, która faktycznie rzecz posiada, aby wykazać, iż jest posiadaczem samoistnym, wystarczy, że udowodni fakt władztwa.
Zawarte w art. 339 kc domniemanie prawne ma jednak charakter usuwalny. Można je obalić dowodząc, że faktyczne władanie oznaczonej osoby stanowi jej posiadanie zależne lub dzierżenie. Ciężar dowodu przeciwnego spoczywa na uczestnikach postępowania o stwierdzenie zasiedzenia, którzy z obalenia domniemania wywodzą skutki prawne.
Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowy gruntS. K.iJ. K. (2)objęli w posiadanie na mocy umowy dzierżawy z dnia 12 września 1945 r. Na jej podstawieS. K.aż do swojej śmierci w 1977 roku opłacał czynsz dzierżawny. W umowie wskazano, że następcy prawniS. K.również będą zobowiązani do opłacania czynszu w takim samym wymiarze do rąkM. K. (1)lub jej następców.
PosiadanieS. K.mogło mieć zatem wówczas jedynie charakter posiadania zależnego. Sporne było zaś, czy po tej dacie synS. E.K.z żonąR. K.również uiszczali na rzecz rodzinyK.czynsz dzierżawny za kolejne lata – a tym samym, jaki był charakter ich posiadania.
Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy trafnie przyjął, że umowa dzierżawy była kontynuowana co najmniej do 1986 roku.
Z wyjaśnieńE. K. (1)złożonych w sprawie o zasiedzenie o sygn. I Ns 327/90 wynika, że nie wiedział o tym, iż działka była dzierżawiona odM. K. (1)i sam nigdy od 1976 r. nie płacił czynszu dzierżawnego, nikt się też o to nie upominał (k. 45 w/w akt).W niniejszej sprawie przedstawiono jednak jednocześnie dowody obalające domniemanie samoistności posiadania działki przezE.iR. K.– z których wynika, że czynsz dzierżawny opłacany był co najmniej do 1986 r. – co wyklucza samoistność posiadania przedmiotowej nieruchomości.
Nieżyjący jużM. K. (2), zeznając w 1991 roku w sprawie I Ns 327/90 wskazał, żeE. K. (1)płacił czynsz do jego rąk. Z jego wyjaśnień wynika ponadto, żeE. K. (1)przestał uiszczać czynsz ok. 1987 r. („od 3-4 lat nie płaci czynszu, powiedział, że jest za drogie żyto i nie będzie płacił dzierżawy” - k. 39-39verteakt I Ns 327/90). Wskazał także, żeE. K. (1)miał poświadczenia odbioru czynszu dzierżawnego.
RównieżA. G.zeznając w sprawie I Ns 327/90 wskazała, żeE. K. (1)po śmierci swojego ojca również opłacał czynsz - najpierwM. K. (1), a następnieM. K. (2). Wskazała wówczas, że „trzy-cztery lata wnioskodawca nie płaci czynszu, powiedział, że jest za drogie zboże” (k. 45verteakt I Ns 327/90). Wynika z powyższego, że przestał on płacić czynsz co najmniej w 1987 roku. Okoliczności teA. G.potwierdziła zeznając w sprawie niniejszej („dopóki żył mój bratM.toE.na pewno płacił czynsz” - k. 347).
ŚwiadekI. O.podczas rozprawy w dniu 10 lutego 2015 r. (k. 336) wskazała, że według jej wiedzy czynsz był płacony dopóki żył jej dziadekM. K. (2). Świadek zeznała, że widziała, gdyE. K. (1)wręczał pieniądze jej dziadkowi (miała ok. 10 lat, a zatem było to ok. 1987 roku).
Zdaniem Sądu Okręgowego nie ma podstaw, by podważać wiarygodność zeznań świadkaI. O.jedynie z uwagi na to, że opisywała okoliczności, których świadkiem była mając jedynie 10 lat. Świadek podawała szczegółowe informacje dotyczące zdarzeń sprzed lat, jej zeznania były rzeczowe i konkretne, brak zatem podstaw by je kwestionować.
Uiszczanie czynszu dzierżawnego przezE. K. (1)co najmniej do 1986 roku potwierdził ponadto świadekJ. F. (1). Wskazał, że zgodnie z jego wiedzą „R.iE.zalegaliM. K. (2)z dzierżawą i uzbierało się zaległości za kilka lat; pamiętam, że jako sołtys sporządziłem na kartce formatu A4 dwa egzemplarze pokwitowania, żeby każda ze stron miała potwierdzenie; to było gdzieś w 1985 lub 1986 roku”. Zeznał ponadto, żeM. K. (2)upominał się o czynsz (k. 340- 341).
W apelacji skarżąca podniosła, że wątpliwości budzi fakt, iż w/w pokwitowanie nie zostało przedstawione ani w toku postępowania w sprawie I Ns 327/90, ani w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu Okręgowego okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na ocenę wiarygodności zeznań w/w świadka.
Wbrew twierdzeniom apelacji zeznania uczestnikówI. P.,A. Z.iS. K.oraz świadków m. in.K. P.,E. S.,T. B.iJ. F. (2)nie przeczą ustaleniu, żeR. K.i jej mażE. K. (1)uiszczali czynsz dzierżawny co najmniej do 1986 roku. W/w osoby nie miały szczegółowej wiedzy o kwestiach finansowych i własnościowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Żadna z nich nie wskazała wprost, by w 1977 rokuE.iR. K.przestali opłacać czynsz dzierżawny.
W apelacji skarżąca zarzuciła ponadto, że Sąd Rejonowy dopuścił i przeprowadził z urzędu dowód z protokołu przesłuchaniaM. K. (2)znajdującego się w aktach sprawy I Ns 327/90, pomijając protokół z przesłuchaniaE. K. (1). Podkreślić należy jednak, że dowód ten nie został dopuszczony przez Sąd z urzędu – pełnomocnik uczestników postępowania w piśmie z dnia 02 stycznia 2015 r. (k. 293-294) wnosił o dołączenie akt sprawy o sygn. I Ns 327/90 i przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w tych aktach dokumentów.
Trafnie Sąd Rejonowy uznał zatem, żeE. K. (1)kontynuował umowę dzierżawy i tytułem czynszu przekazywał pieniądze rodzinieK.co najmniej do 1986 roku. Przyjmując zatem, że ostatni raz czynsz zapłacony został za rok 1986, to przekształcenie posiadania zależnego w posiadanie samoistne nastąpiło od dnia 01 stycznia 1987 r. Mając natomiast na uwadze, żeR. K.iE. K. (1)byli posiadaczami w złej wierze – uznać trzeba, że nie upłynął jeszcze 30-letni okres konieczny do nabycia nieruchomości przez zasiedzenie (co nastąpiłoby w dniu 01 stycznia 2017 r.).
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na mocy art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc postanowił jak w pkt 1. Wobec tego, że interesy uczestników w niniejszej sprawie były sprzeczne – Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 520 § 3 zd. 1 kpc, obciążając nimi wnioskodawczynię. Wynagrodzenie pełnomocników uczestników postępowania ustalono na mocy § 8 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461) – pkt 2 i 3 sentencji.

    Elżbieta Gajewska  Wojciech Szcząska  Małgorzata Truskolaska-Żuczek