Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 606/14
Data wyroku: 2016-11-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Lidia Kopczyńska
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 567 § 1 kpc
Teza: Dokonując podziału majątku wspólnego, uwzględniając zgodny wniosek stron, Sąd przyznał gospodarstwo rolne uczestniczce postępowania

Sygn. akt I Ns 606/14

POSTANOWIENIE
Dnia 9 listopada 2016 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący – SSR Lidia Kopczyńska
Protokolant – Elżbieta Marciniak
po rozpoznaniu na rozprawie
w dniu 26 października 2016 r. w Ciechanowie
sprawy z wnioskuA. G.
z udziałemM. G. (1)
o podział majątku wspólnego
postanawia:

I
ustalić, że w skład majątku wspólnego wnioskodawcyA. G.i uczestniczki postępowaniaM. G. (1)wchodzi zabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościG.gminaC.składająca się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi:(...)dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą (...), o wartości 524600 zł (pięćset dwadzieścia cztery tysiące sześćset złotych);

II
oddalić wniosekM. G. (1)o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, przyjmując, że udziały wnioskodawcyA. G.i uczestniczki postępowaniaM. G. (1)w majątku wspólnym są równe i wynoszą po 262300 zł (dwieście sześćdziesiąt dwa tysiące trzysta złotych);

III
dokonać podziału majątku wspólnego wnioskodawcyA. G.i uczestniczki postępowaniaM. G. (1)w ten sposób, że zabudowaną nieruchomość rolną opisaną w punkcie I postanowienia przyznać na wyłączną własność uczestniczceM. G. (1);

IV
zasądzić od wnioskodawczyni uczestniczkiM. G. (1)na rzecz uczestnika postępowaniaA. G.tytułem spłaty, kwotę 262300 zł (dwieście sześćdziesiąt dwa tysiące trzysta złotych) płatną w ciągu 2 (dwóch) lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia zapłaty na wypadek uchybienia terminowi płatności;

V
ustalić, że uczestniczka postępowaniaM. G. (1)uzyskała po ustaniu wspólności majątkowej dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, opisanego w pkt I postanowienia, w wysokości 105218,66 zł (sto pięć tysięcy dwieście osiemnaście złotych sześćdziesiąt sześć groszy);

VI
ustalić, że uczestniczka postępowaniaM. G. (1)po ustaniu wspólności ustawowej poniosła ciężary z majątku osobistego na majątek wspólny w łącznej kwocie 11307,65 zł (jedenaście tysięcy trzysta siedem złotych sześćdziesiąt pięć groszy);

VII
oddalić wniosek o rozliczenie nakładów i uzyskanych pożytków w pozostałym zakresie;

I
zasądzić od uczestniczki postępowaniaM. G. (1)na rzecz wnioskodawcyA. G., tytułem rozliczenia uzyskanych pożytków i poniesionych ciężarów, kwotę 46955,50 zł (czterdzieści sześć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt groszy), płatną w ciągu 2 (dwóch) lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia zapłaty na wypadek uchybienia terminowi płatności;

II
zasądzić od uczestniczki postępowaniaM. G. (1)na rzecz wnioskodawcyA. G.kwotę 500,00 zł (pięćset złotych), tytułem zwrotu połowy uiszczonej przez niego opłaty sądowej od wniosku;

III
zasądzić od uczestniczki postępowaniaM. G. (1)na rzecz wnioskodawcyA. G.kwotę 500,00 zł (pięćset złotych), tytułem zwrotu połowy zaliczki na opinię biegłego;

IV
nakazać ściągnąć od wnioskodawcyA. G.i uczestniczki postępowaniaM. G. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Ciechanowie, tytułem pokrycia wydatków Skarbu Państwa, kwoty po 712,45 zł (siedemset dwanaście złotych czterdzieści pięć groszy);

V
pozostawić wnioskodawcęA. G.i uczestniczkę postępowaniaM. G. (1)przy pozostałych kosztach postępowania poniesionych w związku ze swym udziałem w sprawie.

I Ns 606/14

UZASADNIENIE
WnioskodawcaA. G., reprezentowany przez adwokataK. K., we wniosku złożonym w dniu 17 grudnia 2014 r. wnosił o dokonanie podziału majątku wspólnego byłych małżonkówA. G.iM. G. (1).
WnioskodawcaA. G.wnosił o ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzą:
1/ zabudowana nieruchomość rolna położona w miejscowościG.gminaC.składająca się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi:(...)dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą (...), o łącznej powierzchni(...)ha,
2/ środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, bez określenia kwot.
Wnioskodawca wnosił o przyznanie nieruchomości na jego rzecz ze spłatą na rzecz uczestniczkiM. G. (1)w kwocie 350000 zł (wniosek k. 2-4 akt).
Wnioskodawca wnosił również o rozliczenie pożytków z gospodarstwa uzyskanych przez uczestniczkę od rozwodu do chwili obecnej w zakresie dochodów z gospodarstwa i dopłat bezpośrednich (pismo k. 51-55 akt).
W trakcie postępowania wnioskodawca zmienił stanowisko i ostatecznie wnosił o przyznanie nieruchomości na rzecz uczestniczki, a na jego rzecz zasądzenie spłaty obejmującej wartość gospodarstwa i dochody jakie uzyskała uczestniczka (protokół k. 286 akt).
UczestniczkaM. G. (1), reprezentowana przez adwokataK. S., przyłączyła się do wniosku o podział majątku. Uczestniczka wskazała, że w skład majątku wspólnego wchodzi wyłącznie zabudowana nieruchomość.M. G. (2)wnosiła o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym stron poprzez stwierdzenie, że wnioskodawczyni przyczyniła się do powstania majątku wspólnego w 9/(...)częściach a uczestnik postępowania w 1/(...)części.
M. G. (1)zgłosiła roszczenie o rozliczenie nakładów z majątku osobistego uczestniczki na majątek wspólny w postaci: podatku od nieruchomości w kwocie 5771,60 zł, ubezpieczenia budynków 1684 zł, zapłaty na rzecz spółek wodnych 1178 zł, węgiel na opał 718,58 zł.
Uczestniczka wnosiła o dokonanie podziału majątku wspólnego stron w ten sposób, że przyznać na jej wyłączną własność jedyny składnik wspólnego majątku, tj. zabudowaną nieruchomość w zamian za stosowną spłatę na rzecz wnioskodawcy (odpowiedź na wniosek k. 30-35, pismo k. 61 akt).
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Strony zawarły związek małżeński w dniu 29 czerwca 1991 r. Przed jego zawarciem, ani w jego trakcie małżonkowieG.nie zawierali umów majątkowych małżeńskich. Z małżeństwa tego mają 1 dorosłego syna –R. G.. W trakcie małżeństwa nie była ustalana rozdzielność majątkowa. Rozwód został orzeczony w dniu 14 lutego 2007 r. (dowód: kserokopia wyroku k. 8 akt, zeznania:A. G.k. 47 akt,M. G. (1)k. 47-48 akt).
Na dzień ustania wspólności majątkowej, wnioskodawcaA. G.iM. G. (1)byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego wG.gm.C.. Gospodarstwo rolne zostało podarowane małżonkomG.przez rodziców uczestniczkiI.iR.małżonkówS.aktem notarialnym w dniu 2 grudnia 1996 r.
I. S.iR. S.byli współwłaścicielami zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego wG.gm.C.o powierzchni całkowitej(...)ha. W gospodarstwie były następujące zabudowania: dom mieszkalny jednorodzinny drewniany, kryty eternitem, o powierzchni użytkowej 80 m2; obora murowana kryta eternitem; budynek murowany mieszczący 5 garaży wykorzystywanych na magazyny zbożowe i warsztat oraz stodoła. Umową dożywocia sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu 2 grudnia 1996 r.I. S.iR. S.przekazali gospodarstwo córceM. G. (1)i zięciowiA. G.– będącymi wówczas małżeństwem. W zamian za to, w §4 umowyM. G. (1)iA. G.zobowiązali się do zapewnienia dożywotniego utrzymaniaI. S.iR. S.polegającego na przyjęciu zbywców jako domowników, dostarczaniu wyżywienia, ubrania, światła, opału, zapewnienia odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawieniu własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Ponadto w §5 umowyM. G. (1)iA. G.ustanowili na rzeczR.iI.małż.S.służebność osobistą polegającą na prawie zamieszkiwania w dwóch pokojach w domu mieszkalnym, wspólnego korzystania z innych pomieszczeń i urządzeń znajdujących się w tym domu służących ogólnemu użytkowi w tym w szczególności: korzystania z wejścia do budynku, kuchni, łazienki, prawie swobodnego poruszania się po całym siedlisku (dowód: kserokopia umowy k. 18-20 akt, odpis księgi wieczystej k. 299-300 akt).
Pozwem z 5 września 2005 r. powodowieI. S.iR. S.wystąpili przeciwkoA. G.o rozwiązanie umowy z dnia 2 grudnia 1996 r. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie powództwo oddalił, przy czym sprawę tę zakwalifikował jako rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy zawartej w trybieustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Okręgowy w Płocku, rozpoznający apelację powodów od tego wyroku, uznał, że Sąd I instancji dokonał błędnej kwalifikacji łączącej strony umowy, ale mimo to ostatecznie wyrok odpowiada prawu. W związku z tym, wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2008 r. oddalił apelację powodów, stwierdzając że w tej sprawie nie zachodziły przesłanki określone wart 913§2 kc, albowiem nie miał miejsca „wyjątkowy wypadek” mogący uzasadniać rozwiązanie umowy dożywocia (dowód: akta sprawy I C 232/05 – wyrok Sądu Rejonowego k. 645, uzasadnienie k. 650-662, wyrok Sądu Okręgowego k. 719, uzasadnienie k. 726-734).
W dniu 4 lutego 2010 r. powodowieI. S.iR. S.wystąpili z pozwem przeciwkoM. G. (1)iA. G., w którym żądali rozwiązania umowy dożywocia. Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie powództwo oddalił uznając, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające rozwiązanie umowy dożywocia w trybieart 913§2 kc.Wyrok jest prawomocny (dowód: wyrok k. 97, uzasadnienie k. 100-107 akt I C 25/(...)tutejszego Sądu).
Pozwem z dnia 20 kwietnia 2011 r.I. S.iR. S.wnieśli o zamianę dożywocia na rentę. Wyrokiem z dnia 3 września 2012 r. świadczenia dożywotnie zapisane w §4 umowy dożywocia polegające na: przyjęciu powodów jako domowników, dostarczaniu wyżywienia, ubrania, światła, opału, zapewnienia odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawieniu własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom Sąd zamienił na:
1/ dożywotnią rentę płatną miesięcznie solidarnie przez pozwanychM. G. (1)iA. G.na rzecz powodówI. S.iR. S.solidarnie w kwocie 1241,(...)zł z góry, począwszy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia(...)każdego kolejnego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami  w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z wpłat,
2/ zapłatę solidarnie przez pozwanychM. G. (1)iA. G.na rzecz powodówI. S.iR. S.solidarnie kwoty 2560 zł (dwa tysiące pięćset sześćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (dowód: kserokopia wyroku k. 34 akt).
Pozostałe świadczenia dożywotnie na rzeczI.iR.małżonkówS.w dalszym ciągu obciążają gospodarstwo rolne. Wartość służebności w dalszym ciągu obciążającej gospodarstwo rolne na rzeczI.iR. S.obejmujące zamieszkiwanie w dwóch pokojach w domu mieszkalnym, wspólne korzystanie z innych pomieszczeń i urządzeń znajdujących się w przedmiotowym domu i prawo swobodnego poruszania się po całym siedlisku wynosi 61600 zł (dowód: opinia biegłegoJ. J.k. 188-201 akt).
Gospodarstwo rolne było wspólnie prowadzone przez wnioskodawcę i uczestniczkę. Na posesji wG.A. G.iM. G. (1)mieszkali do 2005 r. Po rozstaniu się małżonkówG.,A. G.wyprowadził się, założył nową rodzinę i na stałe mieszka wŁ.– miejscowości oddalonej odC.około 100 km (dowód: zeznaniaA. G.k. 47 akt).
M. G. (1)mieszka w domu rodziców położonym wC.przyul (...)wraz ze swoim synem. Gospodarstwo rolne położone wG.wydzierżawiła. Utrzymuje się z dopłat unijnych pobieranych z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego (dowód: zeznaniaM. G. (1)k. 47-48 akt).
Do chwili obecnej byli małżonkowieM. G. (1)iA. G.nie dokonali podziału majątku wspólnego, w dalszym ciągu są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego położonego wG., dla którego Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą (...)(dowód: odpis księgi wieczystej k. 299 akt).
W skład tego gospodarstwa rolnego wchodzą działki rolne, tj.: zabudowana działka rolna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.numerem ewidencyjnym (...)wraz z zabudowaniami o wartości 154000 zł, niezabudowana działka rolna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.,numerem ewidencyjnym (...)o wartości 10700 zł, niezabudowana działka rolna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.,numerem ewidencyjnym (...)o wartości 295000 zł, niezabudowana działka rolna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.,numerem ewidencyjnym (...)o wartości 115500 zł, niezabudowana działka leśna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.,numerem ewidencyjnym (...)o wartości 5200 zł i niezabudowana działka leśna o pow.(...)ha, oznaczona w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnejC.-gm, obręb(...)G.,numerem ewidencyjnym (...)o wartości 5800 zł. Łączna wartość nieruchomości wynosi 586200 zł. Ze względu na obciążenie nieruchomości służebnością na rzeczI.iR.małżonkówS.o wartości 61600 zł, nieruchomość jest warta 524600 zł ((...)-61600 zł = 524600 zł) (dowód: opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomościJ. J.k. 188-201 akt).
Gospodarstwo zostało przezM. G. (2)wydzierżawione na ustną umowę. Wartość czynszu dzierżawnego za lata 2007 – 2016 wynosi 30100 zł (dowód: opinia biegłego z zakresu rolnictwaR. Z.k. 258-262 akt).
M. G. (1)pobierała dopłaty unijne z przedmiotowego gospodarstwa. W latach od 2007 do 2014M. G. (1)pobrała dopłaty bezpośrednie w łącznej kwocie 75118,66 zł (dowód: informacja z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa k. 80 akt).
Łączne dochody uzyskane z gospodarstwa przez uczestniczkę wniosły 105218,66 zł.
W związku z prowadzeniem tego gospodarstwa rolnego uczestniczka postępowaniaM. G. (1)poniosła ciężary z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 11307,65 zł. Składały się na to opłaty podatku rolnego 5771,60 zł, należności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia rolników i obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych 1684 zł, składki na spółki wodne 1178 zł wydatki na opał 718,58 zł (dowód: kserokopie dowodów wpłat k. 64-76, 244-252 akt).
Po odliczeniu poniesionych przezM. G. (1)ciężarów od uzyskanych dochodów, uczestniczka uzyskała z gospodarstwa pożytki w kwocie 93911,01 zł.
Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r., Sąd Rejonowy w Ciechanowie II Wydział Karny uznał oskarżonegoA. G.w ramach zarzucanego mu czynu za winnego tego, że w sierpniu 2005 r. wG.przywłaszczył sobie motorynkę na szkodęM. G. (1)tj o przestępstwo zart. 284§1 k.k.(dowód: kserokopia wyroku k. 39 akt).
Wyrokiem z dnia 17 maja 2007 r., Sąd Rejonowy w Ciechanowie II Wydział Karny uznał oskarżonąM. G. (2)w ramach zarzucanego jej czynu za winną tego, że w dniu 8 marca 2004 r. wC.bez wiedzy i zgody ówczesnego małżonkaA. G.podrobiła jego podpis na wniosku o wpis do ewidencji producentów nr(...)- (...)w ten sposób, że w rubryce oznaczonej numerem 67 „Zgoda na wpis do ewidencji producentów (Współmałżonka/Współposiadacza)” w pozycji 1 „(Podpis)” własnoręcznie nakreśliła czytelny podpis o brzmieniu(...), a następnie tak podpisany dokument przedłożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wC.tj. o przestępstwo zart. 270§1 k.k.(dowód: kserokopia wyroku k. 56 akt).
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r., Sąd Rejonowy w Ciechanowie II Wydział Karny uznał oskarżonąM. G. (2)w ramach zarzucanego jej czynu za winną tego, że w okresie od stycznia 2006 r. do marca 2006 r. wG.gminaC.przywłaszczyła sobie kojce porodowe, kopaczkę elewatorową do ziemniaków, pług dwuskibowy, ciąnikową sadzarkę do ziemniaków, opryskiwacz ciągnikowy(...)i siewnik ciągnikowy typu(...)o łącznej wartości 6100zł na szkodęA. G.tj. o przestępstwo zart. 284§1 k.k.(dowód: kserokopia wyroku k. 57-58 akt).
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2000 r., Sąd Rejonowy w Ciechanowie II Wydział Karny uznał oskarżonegoA. G.w ramach zarzucanego mu czynu za winnego tego, że w okresie od grudnia 1997 r. do 11 grudnia 1998 r. wG.gm.C.znęcał się fizycznie i psychicznie nad żonąM. G. (1)w ten sposób, że bił ją rękoma po całym ciele, szarpał za ubranie, wyzywał słowami wulgarnymi i groził pozbawieniem życia tj. popełnienia przestępstwa wyczerpującymi znamionaart. 207 § 1 k.k.(dowód: kserokopia wyroku k. 63 akt).
WnioskodawcaA. G.ma 45 lat. Jest żonaty i wraz z żoną i 3 dzieci mieszka wŁ.. Utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1600 zł miesięcznie (dowód: zeznania wnioskodawcyA. G.k. 47 akt).
Uczestniczka postępowaniaM. G. (1)ma 47 lat. Mieszka wC.razem z synem w domu rodzicówI.iR. S.. Utrzymuje się z dochodów ze wspólnego gospodarstwa oraz z prac dorywczych (dowód: zeznania uczestniczkiM. G. (1)k. 47-48 akt).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy I C 232/05, księgi wieczystej i dokumentów znajdujących się w aktach: kserokopii wyroków k. 8-17, 34-39, 56-58, 63 akt, kserokopii aktu notarialnego k. 18-20 akt, odpisu księgi wieczystej k. 43-45, 241-243, 299-300 akt, kserokopii dowodów wpłat i faktur k. 64-76, 244-252 akt, pisma z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa k. 80 akt, kserokopii akt rozwodowych k. 216-227 akt, zeznań świadków:W. Ż.k. 90 akt,R. G.k. 90 akt,B. K.k. 91 akt,T. O.k. 91 akt,I. S.k. 91-92 akt,R. S.k. 92 akt,J. T.k. 92 akt, zeznań wnioskodawcyA. G.k. 47 akt, uczestniczkiM. G. (1)k. 47-48 akt, opinii biegłych: z zakresu szacowania nieruchomościJ. J.k. 102-138, 188-202, 231-232 akt, z zakresu rolnictwaR. Z.k. 258-262 akt.
Sąd uwzględnił dołączone dokumenty, ich prawdziwość nie była kwestionowana ani nie budzi wątpliwości. Przedłożone przez strony dokumenty rzeczywiście były sporządzone, a w ich treść nie ingerowano, nie były przerabiane.
Za wiarygodne należało uznać zeznania w/w świadków - za wyjątkiem zeznań rodziców uczestniczki postępowania -I.iR. S.i synaR. G.w zakresie w którym twierdzili oni, iż ich wnioskodawca od samego początku zawarcia związku małżeńskiego zM. G. (1)nie przyczyniał się do powstania ich wspólnego majątku, zaś pieniądze które zarabiał wydatkował na alkohol i rozrywki. Powyższe zeznania nie korespondują z zeznaniami stron, pozostałych świadków i dołączonych dokumentów. Gdyby rzeczywiścieA. G.był osobą tak nieodpowiedzialną, toI.iR. S.nie sporządziliby umowy notarialnej, którą przekazali na rzecz obojga małżonków gospodarstwo rolne. Zeznania rodziców i syna uczestniczki nie są obiektywne ze względu na głęboki konflikt, który powstał już po przekazaniu gospodarstwa rolnego i w wyniku którego darczyńcy usiłowali uchylić akt notarialny. Pozostali świadkowie potwierdzili, że istniał głęboki konflikt w małżeństwie stron, jednakże przyznali, że w gospodarstwie wspólnie pracowali zarównoA. G.jak iM. G. (1).      Odnosząc się następnie do składu majątku wspólnego oraz jego wartości, to Sąd w zasadzie dał wiarę w tym zakresie zeznaniom stron postępowania, były one bowiem logiczne i spójne, a co najważniejsze wzajemnie uzupełniały się.
Okoliczność, iż w skład majątku stron postępowania wchodzi gospodarstwo rolne nie była sporna. Posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego oraz fakt obciążenia jej służebnością, ustalono w oparciu o odpisy z księgi wieczystej, natomiast położenie i obszar poszczególnych działek w oparciu o wypisy z rejestru gruntów stanowiących załącznik do opinii biegłych.
Bezspornym była okoliczność, że uczestniczka w całości pobierała dopłaty unijne, których wielkość Sąd ustalił w oparciu o informację udzieloną przezAgencję (...). Dochody z gospodarstwa, ze względu na brak pisemnej umowy, Sąd ustalił szacunkowo opierając się na opinii biegłego z zakresu rolnictwa. Sąd uwzględnił koszty utrzymania gospodarstwa poniesione przez uczestniczkę, ustalając ich wielkość w oparciu o złożone przez uczestniczkę dokumenty. Prawdziwość tych dokumentów nie była przez wnioskodawcę kwestionowana i dlatego Sąd uznał, że uczestniczka udowodniła poniesienie kosztów w takiej wysokości jak wynika to z przedłożonych faktur i dowodów wpłat.
Sąd uwzględnił opinię biegłego sądowegoJ. J., który wycenił wartość nieruchomości wg. jej stanu na dzień ustania wspólności majątkowej i cen aktualnych na dzień sporządzania przez niego opinii oraz biegłegoR. Z.który oszacował dochody z gospodarstwa. Sporządzone dla potrzeb niniejszej sprawy opinie zasługiwały na walor wiarygodności, gdyż sporządzone zostały przez osoby dysponujące odpowiednią wiedzą, po przeprowadzeniu oględzin i analizy dokumentów. Opinie sporządzono w sposób rzeczowy i merytorycznie poprawny. Zdaniem Sądu brak jest zatem jakichkolwiek podstaw aby dyskredytować te dowody.
Ustalenia co do sytuacji finansowej i zdrowotnej stron postępowania ustalono w oparciu o zeznania każdej ze stron, które w ocenie Sądu w sposób najdokładniejszy oddają sytuację tych osób.
Jednocześnie Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyjął ustalenia sądów w sprawie rozwodowej, w sprawie o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego i w sprawach karnych w tym o znęcanie sięA. G.nadM. G. (1).
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 567 § 1 k.p.c., w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. Stosownie zaś do § 2 w/w artykułu, w razie sporu co do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym sąd może w tym przedmiocie orzec postanowieniem wstępnym. Z kolei § 3, stanowi, że do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych w§ 1stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.
Stosownie do przepisów o dziale spadku, Sąd ustala skład i wartość spadku ulegającego podziałowi (art. 684 k.p.c.), co po przeniesieniu tego na grunt sprawy o podział majątku wspólnego, oznacza obowiązek Sądu ustalenia składu i wartości majątku wspólnego.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło ostatecznie przyjąć, że w skład majątku wspólnego stron postępowania wchodzi – stanowiące gospodarczą całość w rozumieniuart. 553k.c.– gospodarstwo rolne położone we wsiG.gm.C., składające się z gruntów rolnych (w tym zabudowanych domem jednorodzinnym i budynkami gospodarczymi) i działek leśnych. Ponieważ gospodarstwo obciążone jest służebnością na rzeczI.iR. S., to ogólna wartość tego gospodarstwa rolnego ustalona została na kwotę 524600 zł, którą otrzymamy po zsumowaniu wartości poszczególnych elementów tego gospodarstwa rolnego, wycenionych przez biegłego sądowegoJ. J., a następnie pomniejszoną o wartość dożywocia obciążającego gospodarstwo.
Sąd w pkt II postanowienia stwierdził, że udziały stron postępowania w majątku wspólnym są równe, a wartość tych udziałów każdego z byłych małżonkówG.wynosi po 262300 zł (524600 zł : 2 = 262300 zł), oddalając jednocześnie wniosek uczestniczki postępowania o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym.
W myślart. 53 § 1 k.r.io. w zw. zart. 501k.r.io. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, także po ustaniu wspólności. Zgodnie zart. 53 § 2 k.r.io. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku.
Uczestniczka postępowaniaM. G. (1)wystąpiła z takim właśnie żądaniem i wniosła o ustalenie, że udziały stron postępowania winny się kształtować na poziomie 9/10 dla niej i 1/10 dla wnioskodawcy.
Wnioskodawca natomiast stał na stanowisku, że udziały stron w majątku wspólnym są równe.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1974 r, sygn. akt III CRN 190/74 przy ocenie istnienia ważnych powodów w rozumieniuart. 43 k.r.io. należy mieć na uwadze całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli. O powyższym nie decyduje zatem wyłącznie wysokość zarobków lub innych dochodów osiąganych przez małżonków, a znaczenia ma także, np. nakład pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmiennictwie podkreślono, że ważnymi powodami są względy natury etycznej, które sprawiają, że w danych okolicznościach równość udziałów małżonków w majątku wspólnym wyraźnie kolidowałaby z zasadami współżycia społecznego. U podstawyart. 43 § 2 k.r.io. leży bowiem, założenie, że tylko w małżeństwie prawidłowo funkcjonującym usprawiedliwione są równe udziały w majątku wspólnym, mimo że małżonkowie przyczyniali się do jego powstania w różnym stopniu. Opiera się ono na więzach osobistych i gospodarczych między małżonkami oraz na obowiązku wzajemnej pomocy. To założenie odpada jednak, gdy małżonek rażąco lub uporczywie naruszał swe obowiązki wobec rodziny bądź doprowadził do zawinionego rozkładu pożycia. Kwestia winy nie jest więc bez znaczenia przy ocenie „ważnych powodów”. Dlatego przyjmuje się, żeart. 43 § 2 k.r.io. nie powinien działać na niekorzyść małżonka, któremu nie można przypisać winy. W tym właśnie duchu wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie o sygn. akt III CRN 235/72 (OSNC 1973, nr 10, poz. 174) i postanowieniu z dnia 26 listopada 1973 r. , w sprawie o sygn. akt III CRN 227/ 73 (OSNC 1974, nr 11, poz. 189) Z przytoczonych orzeczeń wynika, żeart. 43 § 2 k.r.io. może mieć zastosowanie nie w każdym wypadku faktycznej nierówności przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego, lecz tylko w tych wypadkach, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Regułą przewidzianą przez prawo jest zatem równy udział małżonków w majątku wspólnym i że odstępstwa od tej reguły noszą charakter wyjątku.
Ponadto zgodnie zart. 6 k.c.ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących ustanlenie nierównych udziałów w majątku wspólnym spoczywa na tym, kto zgłosi wniosek o ustalenie nierównych udziałów – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1997 r., (sygn. akt II CKN 348/97).
Mając na uwadze przebieg postępowania dowodowego i treść przedstawionego materiału Sąd doszedł do przekonania, że uczestniczka postępowania nie wykazała przesłanek, które uzasadniałyby ustalenie nierównych udziałów stron w majątku wspólnym.
Zgodnie zart. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Stosownie zaś do§ 2tego artykułu, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Ustalenie nierównych udziałów możliwe jest zatem wówczas, gdy strony w różnym stopniu przyczyniały się do jego powstania, a jednocześnie przemawiają za tym ważne powody. Muszą być więc spełnione obie przesłanki łącznie.
W ocenie Sądu, należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że nie można w tej sprawie mówić o tym, aby wnioskodawca w mniejszym stopniu przyczynił się do powstania majątku wspólnego, skoro zasadnicza część tego majątku (gospodarstwo rolne) stanowiła darowiznę na rzecz obydwojga małżonkówG.. Bez znaczenia pozostaje tu fakt, że darczyńcami byli rodzice uczestniczki postępowania. Zarówno wnioskodawca, jak i uczestniczka postępowania pracowali potem w tym gospodarstwie rolnym, a dochody uzyskiwane z tego gospodarstwa przeznaczali na zakup ruchomości oraz utrzymanie tego gospodarstwa. Sam fakt, że małżeństwo stron rozpadło się z winy wnioskodawcy nie może być w tym aspekcie sprawy przesądzające o różnym stopniu przyczynienia się stron do powstania majątku wspólnego. Należy ponadto podkreślić, że karanym za przywłaszczenie majątku wspólnego był zarówno wnioskodawca jaki i uczestniczka postępowania. Tym samym Sąd uznał, że nie przedstawiono żadnych konkretnych dowodów, które wskazywałyby na to, że w części dochody ze wspólnego gospodarstwa rolnego były marnotrawione przez wnioskodawcę.
Mając na uwadze brak przesłanki różnego przyczynienia się stron do powstania majątku wspólnego, Sąd oddalił wniosek o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, niezależnie od tego, że akurat w tej sprawie mogły za tym przemawiać ważne powody.
Dokonując podziału majątku wspólnego, uwzględniając zgodny wniosek stron, Sąd przyznał gospodarstwo rolne uczestniczce postępowania.M. G. (1)prowadzi gospodarstwo rolne od kilku lat, podejmuje decyzje w zakresie jego dzierżawy. W tej sytuacji przyznanie uczestniczce gospodarstwa rolnego jest potwierdzeniem istniejącego stanu posiadania, akceptowanego przez strony.
Ponieważ uczestniczka otrzymała gospodarstwo rolne, na podstawieart. 212§2 k.c.na rzecz wnioskodawcyA. G.Sąd zasądził odM. G. (1)spłatę odpowiadającą połowie wartości gospodarstwa – 262300 zł.
Na podstawieart. 212 § 3 k.c.Sąd orzekł o obowiązku uiszczenia spłaty w terminie 2 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.na wypadek uchybienia terminowi płatności, o czym orzekł w pkt IV sentencji postanowienia.
W postępowaniu o podział majątku wspólnego, po ustaniu wspólności majątkowej, między małżonkami Sąd rozstrzyga także o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku odrębnego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. Zgodnie zart. 45 § 1 k.r.io. każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego. Oprócz rozliczenia nakładów i wydatków poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty i z majątku osobistego na majątek wspólny w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej, następuje również rozliczenie nakładów i wydatków dokonanych przez każde z byłych małżonków w okresie od ustania wspólności do chwili podziału majątku wspólnego. Podstawę dokonania takich rozliczeń stanowiąart. 567 § 1 k.p.c.w zw.art. 686 k.p.c..
W niniejszej sprawie uczestniczka postępowania domagała się rozliczenia wydatków, jakie poniosła po ustaniu wspólności ustawowej z jej majątku osobistego. W ramach wzajemnych rozliczeń, w pełni uzasadnione było uwzględnienie ciężarów, jakie poniosła uczestniczka postępowania z majątku osobistego na utrzymanie majątku wspólnego. Mieszczą się tu koszty podatku rolnego, obowiązkowego ubezpieczenia rolników i obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych oraz opłaty na spółkę wodną i koszty zakupu opału. Te ciężary należało traktować jak niezbędne, związane z utrzymaniem nieruchomości i budynków. Łącznie dawało to kwotę 11307,65 zł..
Natomiast wnioskodawcaA. G.żądał rozliczenia dochodów z gospodarstwa, które uzyskała wyłącznie uczestniczka postępowania. Gospodarstwo zostało przezM. G. (2)wydzierżawione na ustną umowę. Wartość czynszu dzierżawnego za lata 2007 – 2016 wynosi 30100 zł.M. G. (1)pobierała także dopłaty unijne z przedmiotowego gospodarstwa. W latach od 2007 do 2014M. G. (1)pobrała dopłaty bezpośrednie w łącznej kwocie 75118,66 zł. Łączne dochody uzyskane z gospodarstwa przez uczestniczkę wniosły 105218,66 zł.
Po odliczeniu poniesionych przezM. G. (1)ciężarów od uzyskanych dochodów, uczestniczka uzyskała z gospodarstwa pożytki w kwocie 93911,01 zł.
Tytułem rozliczenia tych dochodów Sąd zasądził od uczestniczki postępowaniaM. G. (1)na rzecz wnioskodawcyA. G.połowę uzyskanych dochodów tj. kwotę 46955,50 zł płatną w terminie 2 lat od uprawomocnienia się orzeczenia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności.
Oznaczenie sposobu i terminu uiszczenia spłat powinno być dokonane przez sąd z urzędu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1974 r.III CRN 2/74, Lex nr 7431).
Sąd z urzędu decyduje o zasądzeniu odsetek na podstawie art. 212 § 3 (uchwała Izby Cywilnej SN z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39).
Przewidziana wart. 212 § 3 k.c.możliwość rozkładania na raty tylko dopłat i spłat nie wyłącza możliwości rozkładania na raty na zasadach ogólnych (art. 320) innych należności zasądzanych w orzeczeniach działowych -art. 618 § 1 i art. 686(wyrok SN dnia 24 kwietnia 1969 r., III CRN 61/69, OSNC 1970, nr 1, poz. 13).
Mając na uwadze powyższe orzeczenia, Sąd ustalił termin płatności spłaty na 2 lata od dnia uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności. Sąd odroczył termin płatności mając na uwadze okoliczność, żeM. G. (1)została zobowiązana do uiszczenia znacznych kwot i musi mieć czas aby zgromadzić środki. Termin płatności nie może być jednak zbyt odległy, gdyż spłata powinna mieć realny charakter i odpowiadać wartości majątku ustalonemu przez Sąd.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu oart. 520 § 1 k.p.c., po myśli którego każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Z uwagi na fakt, iż podziałem majątku dorobkowego zainteresowana jest każda ze stron, Sąd uznał, ze każda z nich powinna ponieść po połowie koszty sądowe związane z toczącym się postępowaniem. Łącznie koszty postępowania sprowadzały się do opłaty sądowej od wniosku w kwocie 1.000,00 zł poniesionej przez wnioskodawcę oraz kosztów wynagrodzenia biegłych sądowych za sporządzenie przez niech opinii w łącznej kwocie 1424,90 zł, które pokryte były z sum budżetowych. Ponadto obydwie strony reprezentowane były przez profesjonalnych pełnomocników.
Wyżej cytowany przepisart. 520 § 1 k.p.c.ustanawiający zasadę orzekania o kosztach w postępowaniu nieprocesowym jest przepisem szczególnym w stosunku do ogólnych zasad dotyczących kosztów postępowania, zawartych wart. 98 i nast. k.p.c.Obowiązek poniesienia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie oznacza, że uczestnik ponosi koszty nie tylko tych czynności, które sam dokonał, ale i tych, które zostały dokonane przez sąd na jego wniosek. Odpowiednio do postępowania nieprocesowego stosuje się przepisyart. 98 k.p.c.w zakresie, w jakim określają one koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i do celowej obrony. Należy brać pod uwagę specyfikę poszczególnych spraw, należących do postępowania nieprocesowego, które mogą uzasadniać uznanie za koszty niezbędne również te, które w danej sprawie poniesione być muszą (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1987 r., sygn. akt III CZP 37/87). Do takich kosztów w niniejszej sprawie należy zaliczyć wydatki związane z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłych sądowych –J. J.iR. Z.. Wynagrodzenie za sporządzenie opinii pokryte zostało tymczasowo z sum budżetowych. Zgodnie zart. 83 ust 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2010r. nr 90 poz. 594 z późn. zm.) jeżeli przepisy ustawy przewidują obowiązek działania i dokonywania czynności połączonej z wydatkami z urzędu, sąd zarządzi wykonanie tej czynności, a kwotę potrzebną na ich pokrycie wykłada tymczasowo Skarb Państwa. Dotyczy to także dopuszczenia i przeprowadzenia przez sąd z urzędu dowodu niewskazanego przez stronę. Na podstawie art 83 ust. 2 ustawy w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisyart. 113. Na podstawieart. 113 ust 1 i ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U.10.90.594 j.t.) Mając na uwadze powyższe Sąd nakazał ściągnąć od wnioskodawcy i uczestniczki na rzecz Skarbu Państwa kwoty po 712,45 zł tytułem zwrotu sum budżetowych wydatkowanych na sporządzenie opinii.
Sąd obciążył wnioskodawcę i uczestniczkę postępowania kosztami sądowymi związanymi ze sporządzeniem opinii przez biegłych rozdzielając je po połowie. Podobnie Sąd podzielił pomiędzy stronami opłatę od wniosku uiszczoną przez wnioskodawcę.
Z tych względów Sąd orzekł jak w postanowieniu.
(...)