Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II K 1015/16
Data wyroku: 2016-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Jabłoński

Sygn. akt II K 1015/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2016 roku
Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSR Tomasz Jabłoński
Protokolant: Agata Zielińska
po rozpoznaniu na posiedzeniu dniu 29 listopada 2016 roku sprawy
J. Z. (1), synaT.iJ., z domuS.,
urodzonego w dniu (...)wG.,
oskarżonego o to, że:
w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 września 2015 r. wG., działając z góry powziętym zamiarem i w krótkich odstępach czasu, poprzez wypłaty z rachunku bankowego prowadzonego dla zmarłejJ. Z. (2), do którego posiadał pełnomocnictwo, przywłaszczył pieniądze w łącznej kwocie 61.061,39 zł, czym działał na szkodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
tj. o przestępstwo zart. 284 §1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

I
ustalając, że oskarżony dopuścił się popełnienia wskazanego we wniosku czynu kwalifikowanego zart. 284 §1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i uznając, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne a okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości na podstawieart. 66 §1 k.k.iart. 67 § 1 k.k.warunkowo umarza postępowanie na okres próby wynoszący 3 (trzy) lata;

II
na podstawieart. 67 §3 k.k.orzeka wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w całości poprzez zapłatę na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwoty 61.061,39 zł (sześćdziesiąt jeden tysięcy sześćdziesiąt jeden złotych trzydzieści dziewięć groszy);

III
na podstawieart. 627 k.p.k.zasądza od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwoty 420 zł (czterysta dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji;

IV
na podstawieart. 624 §1 k.p.k.zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych w całości, w tym od opłaty, przejmuje poniesione w sprawie wydatki na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt II K 1015/16

UZASADNIENIE
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. Z. (2)zmarła w dniu 13 stycznia 2012 roku.

Dowód:

akt zgonu k. 20, 25.
Przed śmierciąJ. Z. (2)była uprawniona do emerytury, którą pobierała w wysokości 1.660,80 złotych netto. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który wypłacał świadczenie nie został poinformowany o zgonie kobiety, wobec czego nie zaprzestał comiesięcznej wypłaty świadczenia na jej rachunek w(...) Bank (...) S.A.o nr(...). W okresie od 1 lutego 2012 roku do 31 sierpnia 2013 roku ZUS w każdym miesiącu przekazywał na konto kwotę 1.660,80 złotych. Na mocy decyzji ZUS z dnia 9 sierpnia 2013 roku, od dnia 1 września 2013 roku wysokość świadczenia wzrosła do 1929,17 złotych netto. W okresie od 1 września 2013 roku do 30 września 2015 roku na konto kobiety co miesiąc przekazywana była więc kwota 1929,17 złotych. Łączna wysokość świadczeń przekazanych w okresie od 1 lutego 2012 roku do 30 września 2015 roku wynosiła 80.907,74 złote.

Dowód:

zeznania świadkaE. K.k. 143-144; decyzja ZUS z dnia 09.08.2013r. k. 4; informacje z konta wypłatowego k. 14-15; zestawienie transakcji k. 39-57;
J. Z. (1)jest synem zmarłejJ. Z. (2). Mężczyzna jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, cierpi na padaczkę, encefalopatię oraz zespół anankastyczny. Mężczyzna posiadał pełnomocnictwo do rachunku bankowego swojej matki w(...) Bank (...) S.A.o nr(...). W okresie od 1 lutego 2012 roku do 30 września 2015 rokuJ. Z. (1)wykorzystując, iż na rachunek jego matki dokonywane były przez ZUS wpłaty tytułem świadczenia emerytalnego, dokonywał systematycznych wypłat z tego konta, w łącznej kwocie 61.061,39 złotych.

Dowód:

pismo z 22.09.2015r. k. 16; pismo z 06.11.2015r. k. 28; zestawienie transakcji k. 39-57; potwierdzenia wypłat k. 59-142; dokumentacja medyczna oskarżonego k. 176-187; ; opinia sądowo psychiatryczna k. 187-190.
W dniu 8 lipca 2015 rokuJ. Z. (1)wystosował do ZUS pismo, w którym poinformował o śmierćJ. Z. (2)oraz fakcie dalszego dokonywania wpłat emerytury na jej konto, wnosząc o udzielenie informacji co do zwrotu nadpłaconej emerytury, w tym co do jej wartości.

Dowód:

pismo z dnia 08.07.2015r. k. 18-19; wyjaśnienia oskarżonegoJ. Z. (1)k. 152-153.
Pismem z dnia 17 września 2015 roku Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego wystosował wezwanie do(...) OddziałwG.co do konieczności dokonania korekt rocznego obliczenia podatku za 2014 roku dla podatnikaJ. Z. (2), wskazując na fakt zgonu kobiety w 2012 roku.
Na skutek powziętych informacji ZUS pismem z dnia 22 września 2015 roku zwrócił się do(...) Bank (...) S.A.o zwrot nienależnie przekazanych świadczeń.(...) Bank (...) S.A.dokonał na rzecz ZUS zwrotu pozostałej na rachunku bankowymJ. Z. (2)części nadpłaconego świadczenia w kwocie 19.846,35 złotych. Pozostała kwota nie została do tej pory zwrócona.

Dowód:

zeznania świadkaE. K.k. 143-144; wezwanie z 17.09.2015r. k. 5; pismo z 22.09.2015r. k. 16; wyjaśnienia oskarżonegoJ. Z. (1)k. 152-153.
Z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonegoJ. Z. (1)został on poddany badaniom sądowo-psychiatrycznym przez biegłych lekarzy psychiatrów.
W złożonej opinii biegli nie stwierdzili u oskarżonego choroby psychicznej, ani upośledzenia umysłowego. Biegli rozpoznali u opiniowanego obniżenie funkcjonowania poznawczego bez cech otępienia oraz organiczne zaburzenia osobowości na podłożu zmian w obrębie(...). Biegli wskazali, iż u badanego rozpoznane zostały padaczka, encefalopatia oraz zespół anankastyczny. Według biegłych brak jest podstaw do przyjęcia aby w inkryminowanym czasie oskarżony znajdował się w stanie ostrych zaburzeń psychotycznych. Biegli uznali, iż sprawność intelektualna opiniowanego mieści się w granicach normy i pozwala mu przewidzieć skutki własnego zachowani będącego przedmiotem aktualnej sprawy. Stosownie do złożonej opinii badany zna podstawowe zasady moralno-etyczne. Zarzucany mu czyn ma zaś charakter czynu prostego i był rozciągnięty w czasie. Zdaniem biegłych opiniowany zdawał sobie sprawę z konsekwencji swojego postepowania. Biegli stwierdzili, iż w inkryminowanym czasie uJ. Z. (1)nie występowały inne zakłócenia czynności psychicznych, które w odniesieniu do zarzucanego mu czynu znosiły lub ograniczały w stopniu znacznym jego zdolność do rozpoznania znaczenia tego czynu i pokierowania swoim postepowaniem. Warunki z art. 31 § 1 i 2 nie są spełnione. . Biegli wskazali, że badany może uczestniczyć w czynnościach procesowych, jednak ze względu na cechy organicznego uszkodzenia(...)nie jest on w stanie prowadzić obrony w sposób samodzielny i rozsądny.

Dowód:

opina sądowo-psychiatryczna k. 187-190.
J. Z. (1)złożył wyjaśnienia jak na k. 152-153.

Vide:

wyjaśnienia oskarżonegoJ. Z. (1)k. 152-153.
J. Z. (1)nie był uprzednio karany sądownie.

Dowód:

karta karna k. 161.
Sąd zważył, co następuje:
W rzeczonej sprawie w ocenie Sądu, wobec treściart. 339 § 1 pkt 2 k.p.k., zaszły przesłanki do wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne na posiedzeniu, bez konieczności przeprowadzenia rozprawy.
Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się przede wszystkim na zgromadzonych w sprawie dokumentach, treści opinii sądowo-psychiatrycznej oraz zeznaniach świadkaE. K.a także wyjaśnieniach oskarżonego.
Za podstawę ustaleń faktycznych w sprawie przyjął Sąd, zeznania złożone przez świadkaE. K., będącą pracownikiem(...) OddziałwG.. Relacja przedstawiona przez świadka była spójna, logiczna i szczegółowa. Świadek w sposób dokładny, stosowny do posiadanej przez niego wiedzy, przedstawił okoliczności związane z popełnieniem czynu zabronionego stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy. Nadto treść jego zeznań znalazła pełne odzwierciedlenie w zgromadzonej w toku postepowania dokumentacji, nie była również podważana przez strony. Tym samym w ocenie Sądu zasługiwały one na przyznanie im w całości waloru wiarygodności.
Za prawidłowo sporządzoną Sąd uznał opinię sądowo-psychiatryczną, która została oparta na aktualnej wiedzy w tej dziedzinie i prawidłowych spostrzeżeniach, a przy tym w toku postępowania nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Wnioski opinii biegłych zostały należycie umotywowane, zawierają zgodne z wiedzą fachową i precyzyjne konkluzje, a ich treść nie budzi zastrzeżeń.
Sąd w pełni dał wiarę także dowodom w postaci dokumentów, które zostały w przedmiotowej sprawie zgromadzone. Ich treść odzwierciedla obiektywny stan rzeczy i nie była kwestionowana przez strony w czasie postępowania, nie budziła również jakichkolwiek wątpliwości Sądu.
Nie budziły wątpliwości Sądu również wyjaśnienia złożone przezJ. Z. (1)w toku postepowania przygotowawczego. Oskarżony przyznał się do zarzucanego mu czynu, co koresponduje z całokształtem zebranych dowodów w sprawie. Treść przedłożonych dokumentów dotyczących jego stanu zdrowia oraz sytuacji finansowej potwierdziły również jego wyjaśnienia w zakresie w jakim wskazywał, iż jest osobą chorą, i z tej przyczyny nie zawiadomił ZUS o śmierci swojej matki, a następnie nienależnie pobierał wpłacaną na konto emeryturę.
W świetle powyższych dowodów, nie budzi wątpliwości, iżJ. Z. (1)zachowaniem swym wypełnił znamiona zarzucanego mu czynu zabronionego zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
Niewątpliwym jest, że czyn oskarżonego odpowiada opisowi zawartemu we wskazanych wyżej przepisach, skoro w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 września 2015 r. wypłacał on środki pieniężne przekazywane co miesiąc przez ZUS tytułem emerytury dla zmarłejJ. Z. (2). Co oczywiste skoro rachunek, z którego wypłacał pieniądze nie należał do niego, ponadto wiedziała o śmierci swojej matki, to dokonał wypłaty przedmiotowych sum pieniężnych z pełną świadomością, iż nie stanowiły one jego własności, co jednocześnie świadczy, iż działał on z góry powziętym zamiarem. Ponadto odstępy pomiędzy poszczególnymi wypłatami były krótkie, zazwyczaj kilku lub kilkunastodniowe, co wypełnia także warunek zart. 12 k.k.o działaniu w „krótkich odstępach czasu”
Sąd uznał, iż w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec oskarżonego warunkowego umorzenia postępowania karnego.
Stosownie do treściart. 66 § 1 k.k.Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Zgodnie natomiast z§ 2tego przepisu warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wymagane przezart. 66 k.k., co dało podstawę do warunkowego umorzenia postępowania. Przede wszystkim przestępstwo zart. 284 § 1 k.k.zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Tak więc spełniona została przesłanka zart. 66 § 2 k.k.
Przechodząc zaś do analizy ogólnych przesłanek zastosowania warunkowego umorzenia postępowania ustanowionych wart. 66 § 1 k.k., należy zauważyć, iż podejrzany przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów a poczynione przez Sąd ustalenia doprowadziły do przekonania, iż okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą jakichkolwiek wątpliwości.
O stopniu społecznej szkodliwości czynu decydują okoliczności określone wart. 115 § 2 k.k.W ocenie Sądu zarówno społeczna szkodliwość czynu jak i wina podejrzanego nie były znaczne. Wprawdzie motywacją działania podejrzanego był chęć uzyskania korzyści majątkowej, jednakże należało mieć na względzie, iżJ. Z. (1)jest osobą poważnie chorą, o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności, co wiąże się z koniecznością ponoszenia znacznych kosztów nie tylko utrzymania ale także leczenia. Jak wyjaśnił zaś oskarżony przewłaszczone kwoty miał przeznaczać właśnie na koszty leków. W tym miejscu należy zwrócić uwagę w szczególności na fakt, iż renta z której utrzymuje sięJ. Z. (3)wynosi jedynie 529 złotych. Zauważenia wymaga również, iżJ. Z. (1)nie przewłaszczył całości kwoty, która została przekazana przez ZUS, a z analiza
zestawień transakcji i potwierdzeń wypłat, wynika, iż najczęściej dokonywał on wypłat nieznacznych sum kilka razy w miesiącu co wskazuje, iż jego działania w tym zakresie były kierowane rzeczywistymi potrzebami życia codziennego. Ponadto wymaga podkreślenia, iż zasadniczo brak jest istniejącego w obowiązujących przepisach wymogu zawiadamiania ZUS o śmierci członka rodziny, przy czym w sytuacji zdrowotnej oskarżonego z całą pewnością mogło być to utrudnione. Co istotneJ. Z. (1)ostatecznie sam zgłosił do ZUS informację o śmierciJ. Z. (2)oraz wypłacaniu nienależnych świadczeń i to jeszcze przed wszczęciem zarówno postępowania karnego jak i czynności wyjaśniających w ZUS.
Sąd miał również na uwadze fakt, iż w stosunku doJ. Z. (1)możliwym jest stworzenie pozytywnej prognozy kryminologicznej. Zarówno właściwości jaki i warunki osobiste podejrzanego a także jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, iż pomimo umorzenia postępowania będzie on przestrzegał porządku prawnego a w szczególności nie popełni przestępstwa. Sąd miał na uwadze, iż oskarżony jako osoba schorowana wiedzie spokojny tryb życia. Nadto nie był on uprzednio karany sądownie. Tym samym zachowania będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie miały jedynie charakter incydentalny w dotychczasowym życiu oskarżonego.
W ocenie Sądu warunkowe umorzenie postępowania na 3 letni okres próby będzie właściwy dla zweryfikowania przyszłej postawy oskarżonego, w szczególności co do wywiązania się przez niego z obowiązku naprawienia szkody. Do takiego samego wniosku doszedł w sprawie Prokurator składając wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.
Na mocyart. 67 § 3 k.k.Sąd uznał, iż zasadnym jest orzeczenie względem oskarżonego obowiązku naprawienia szkody w kwocie 61.061,39 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie tego środka jest ze wszech miar wskazane, jako że realizuje idee „sprawiedliwości naprawczej”, związanej z rekompensowaniem pokrzywdzonym szkód wyrządzonych im przez sprawców.
Na uwadze w tym kontekście mieć należy, iż Sąd w żaden sposób nie jest związany wnioskiem prokuratora w przedmiocie zastosowania warunkowego umorzenia postępowania w szczególności wnioskowanym przez niego okresem próby ani obowiązkami nakładanymi na podejrzanego. Z tej przyczyny, orzekając odnośnie obowiązku naprawienia szkody, wobec wniosku złożonego przez pokrzywdzonego, Sąd uznał za zasadne orzec obowiązek naprawienia szkody bez zakreślana terminu na jego wykonanie.
Wymaga wskazania, iż środek w postaci obowiązku naprawienia szkody o którym mowa wart. 67 § 3nie stanowi środka probacyjnego, a ma charakter kompensacyjny, Przemawia za tym nie tylko konstrukcja omawianego przepisu w aktualnym brzmieniu, ale również treśćart. 68 § 1 k.k.. Tym samym funkcja obowiązków naprawienia szkody w całości albo w części oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nakładanych na sprawcę w ramach warunkowego umorzenia postępowania niczym nie odbiega od funkcji tych środków, kiedy są orzekane na podstawieart. 46 § 1w razie skazania sprawcy. (tak: Majewski J., Komentarz do zmiany art. 67 Kodeksu karnego, [w:] Kodeks karny. Komentarz do zmian 2015, Lex nr 480477; Zoll A., Komentarz do art. 67 Kodeksu karnego, [w:] Wróbel W. (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć II. Komentarz do art. 53-116, Lex nr 510400). Jedynie zaś w sytuacji nałożenia obowiązków probacyjnych sąd zobowiązany jest do określenia czasu i sposobu ich wykonania – stosownie doart. 74 § 1 k.k.- natomiast przy orzeczeniu środków karnych czy kompensacyjnych tak postąpić nie może, bowiem żaden przepis materialnoprawny nie daje mu ku temu podstaw (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2003 roku, sygn.. akt WA 55/03, Lex nr 83437; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 27 września 2000 roku, sygn.. akt II AKa 10/00, Lex nr 49086).
W punkcie III wyroku na podstawieart. 627 k.p.k.Sąd zasądza od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 420 tytułem zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji.
O koszach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów wskazanych w wyroku uznając, iż z uwagi na sytuację osobistą i majątkową oskarżonego zasadnym jest zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości, w tym od opłaty, a poniesione w sprawie wydatki należy przejąć na rachunek Skarbu Państwa.