Sąd Okręgowy w Gdańsku
XV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XV C 940/14
Data wyroku: 2016-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Misiurna
Słowa kluczowe: Uchwały Organów Spółdzielni
Podstawa prawna: art. 42 § 3 pr. spółdzielczego

Sygn. akt XV C 940/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lipca 2016 roku
Sąd Okręgowy w Gdańsku XV Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Misiurna
Protokolant: stażysta Katarzyna Ignacek
po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016r. w Gdańsku
na rozprawie
sprawy z powództwaB. S.,Z. M.,B. C.,K. C.
przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.
o stwierdzenie nieważności uchwał ewentualnie uchylenie uchwał ewentualnie stwierdzenia nieistnienia uchwał
I. uchyla uchwałę nr(...)z dnia 14 października 2014r. Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wG.w sprawie ustanowienia służebności przesyłu;
II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądza od pozwanejSpółdzielnie Mieszkaniowej (...)wG.na rzecz powódekB. S.,Z. M.,B. C.,K. C.solidarnie kwotę 200zł tytułem zwrotu kosztów sądowych;
IV. zasądza od powódekB. S.,Z. M.,B. C.,K. C.solidarnie na rzecz pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.kwotę 197 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE
PowódkiB. S.,Z. M.,B. C.,K. C.wniosły o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie lub stwierdzenia nieistnienia uchwał podjętych przez Walne Zgromadzenie Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wG.w pięciu częściach w dniach od 24 września do 08 października 2014 roku, tj.:

⚫

uchwały nr(...)w sprawie wyrażenia zgody na obciążenie nieruchomości gruntowej niezabudowanejdziałki nr (...)KW (...)będącej w wieczystym użytkowaniu SM(...)( hipoteką ) po dokonaniu na niej zabudowy przez potencjalnego inwestora wybranego w drodze przetargu,

uchwały nr(...)w sprawie wyrażenia zgody na ustanowienie służebności użytkowania infrastruktury sieci elektrycznej linii kablowych, sieci gazowych , wodociągowych, kanalizacyjnych, deszczowych ( służebności przesyłu urządzeń i instalacji istniejących i na przyszłość)

W uzasadnieniu wskazano, że Walne Zgromadzenie Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wG.odbyło się w 5 częściach i ostateczny wynik głosowania nad poszczególnymi uchwałami (23) przewidzianymi w porządku obrad został ustalony w Protokole Kolegium Walnego ZgromadzeniaSM (...)z dnia 14.10.2014r., na którym zliczano głosy oddane za i przeciw uchwałom na poszczególnych częściach Zgromadzenia. Członkami Kolegium były powódkiB. S.,B. C.iK. C., które podpisały protokół potwierdzający ,że uchwały nr(...)i(...)nie zostały podjęte ( podobnie jak wszystkie inne ) , ponieważ liczba członków głosujących „za” uchwałami nie stanowiła większości w stosunku do liczby członków biorących udział w Zgromadzeniu, których zgodnie z listami obecności było 572. Za uchwałą(...)oddano 227 głosów , przeciw 86 głosów ; za uchwałą(...)oddano 207 głosów , przeciw 108 głosów; głosów wstrzymujących się nie liczono, ponieważ nie przewiduje tego statut. Na czterech z pięciu części Walnego Zgromadzenia do głosowania użyto zgodnie ze statutem komputerowego systemu oddawania i liczenia głosów. Na pierwszej części Walnego Zgromadzenia jego uczestnicy zrezygnowali z takiego systemu przyjmując tradycyjny sposób oddawania i liczenia głosów. Zdaniem powódek liczenie głosów „przeciw” uchwale jest reliktem poprzedniego brzmienia statutu, ponieważ o przyjęciu uchwały decydują głosy oddane „za” uchwałą odniesione do ogólnej liczby uczestników Walnego Zgromadzenia. Kolegium z udziałem powódek przyjęło ,że ustalenie obecności podczas poszczególnych głosowań nie ma podstaw statutowych ani ustawowych , ponieważ byłaby to liczba szczególna a nie ogólna uczestników Walnego Zgromadzenia. Przyjęto więc, że każdy uczestnik obecny podczas przyjęcia porządku obrad bierze udział w głosowaniu nad każdą uchwałą , zwłaszcza że ustawodawca użył pojęcia „ogólnej liczby uczestników walnego zgromadzenia” a nie ogólnej liczby osób biorących udział w głosowaniu. Ponieważ ustalone wyżej wyniki głosownia nie odpowiadały zarządowi Spółdzielni , wobec czego rozesłał on do byłych członków Kolegium Walnego Zgromadzenia zaproszenie na „spotkanie w celu sprostowania wyników głosowania” . Pięciu (5) członków Kolegium z 10 ( dziesięciu) zakwestionowało możliwość do sprostowania /zmiany protokołu Kolegium przez ponowne ustalanie wyników głosowania przez posłużenie się danymi , które nie pochodziły z treści protokołów komisji skrutacyjnych. Ponadto nie jest dopuszczalne stosowanie różnych sposobów ustalania obecności w ramach jednego Zgromadzenia – raz na podstawie listy obecności ( na pierwszej części ) a w pozostałych 4 częściach na podstawie danych pochodzących z systemu komputerowego , ponieważ po zakończeniu pierwszej części brakowało kilku kart do głosowania a więc system mógł być nierzetelny.
W wyniku sprostowania Protokołu Kolegium dwie zaskarżone uchwały zmieniły swój status z nie podjętych na podjęte, ponieważ spreparowano dane dotyczące obecności podczas poszczególnych głosowań nad uchwałami na podstawie danych wynikających z systemu komputerowego ( na czterech częściach Zgromadzenia) Skoro Komisje Skrutacyjne na poszczególnych częściach nie liczyły osób obecnych na sali ani wstrzymujących się od głosowania nad konkretnymi projektami uchwał, to nie można stosować innych danych odnośnie liczby uczestników niż wynikające z list obecności podpisanych na początku obrad.
Ponadto zdaniem powódek obie zaskarżone uchwały są sprzeczne z przepisami prawa, ze statutem, dobrymi obyczajami, godzą w interes Spółdzielni i mają na celu pokrzywdzenie członków Spółdzielni. W uchwale nr(...)nie określono wysokości hipoteki ani korzyści jakie ma osiągnąć spółdzielnia z planowanej inwestycji. W uchwale nr(...)przewidującej wyrażenie zgody na obciążenie gruntów spółdzielni służebnościami przesyłu nie określono ich zakresu , benficjenta, wysokości wynagrodzenia ani nie wskazano żadnych konkretów, czy dotyczy to tylko istniejących już sieci, czy przyszłych instalacji.
Postanowieniem z dnia 19.11.2014r. udzielono zabezpieczenia roszczeniu powódek przez wstrzymanie wykonania obu zaskarżonych uchwał do czasu prawomocnego zakończenia postepowania.
PozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.w odpowiedzi na pozew z dnia 22 grudnia 2014r. (k. 86-99) wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadniając swoje stanowisko pozwana wskazała, iż uchwały zostały uchwalone w sposób prawidłowy, natomiast to strona powodowa nie wykazała sprzeczności uchwał z przepisami ustawy i statutu , ani z dobrymi obyczajami, nie wskazała też, czy uchwały godzą w interesy spółdzielni lub mają na celu pokrzywdzenie jej członka. W ocenie pozwanej to na zebraniu Kolegium Walnego Zgromadzenia w dniu 14 października 2014r. doszło do nieprawidłowego ustalenia liczby osób uczestniczących w głosowaniu nad konkretna uchwałą , ponieważ do głosowania na Walnym Zgromadzeniu Członków Spółdzielni Mieszkaniowej należy stosować przepis art. 8(
    3)ust.9 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych ( Dz.U. z 2013r. poz. 1222) a nieart. 35 § 4 Prawa spółdzielczego. Wobec wątpliwości zarząd Spółdzielni zwrócił się do Związku Rewizyjnego Spółdzielni Mieszkaniowych wW.oraz zwołał ponowne posiedzenie Kolegium na dzień 21.10.2014r. W ocenie pozwanego było dopuszczalnym powtórne zwołanie Kolegium Walnego Zgromadzenia w celu sprostowania samych podliczeń głosów , z uwzględnieniem danych wynikających z wydruków komputerowych załączonych do protokołów 4 części walnego zgromadzenia co do ilości osób uczestniczących w głosowaniu ( obecnych ) ale nie głosujących , których liczba była zmienna w głosowaniach nad poszczególnymi uchwałami. Taki sposób liczenia prezentował już na zebraniu Kolegium w dniu 14.10.2014r. jeden z jego członków, ale 5 osób ( w tym powódki) było temu przeciwnych. W ocenie pozwanego przepis § 30 ust.12 statutu w zw. z art. 8(
    3)ust.9 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych może stanowić podstawę do obliczania głosów przy użyciu sytemu komputerowego i ustalenie obecności osób głosujących. Dalej pozwany zarzucił ,że wbrew twierdzeniom pozwu uchwała nr(...)ustanawia wysokość hipoteki do 50% wartości nieruchomości i na okres do 15 lat a więc jest dostatecznie sprecyzowana jej treść.
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015r. sąd zawiesił postępowanie w sprawie na podstawieart. 174§1pkt 2 k.p.c.z uwagi na braki w składzie Rady Nadzorczej i zarządzie pozwanej uniemożliwiającej jej działanie. Postepowanie zostało podjęte w dniu 5 maja 2016r. po uzupełnieniu składu zarządu do 2 osób.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Bezspornym jest ,że dniach 24 września ( I część ) , 30 września (II część ) , 2 października ( III część ), 6 października ( IV część ) i 8 października (V część) 2014 roku odbyły się poszczególne części Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wG., w porządku obrad znajdowały się 2 zaskarżone uchwały nr(...)i(...), Walne Zgromadzenie zostało zwołane prawidłowo.
Bezspornym jest także ,że na pierwszej części Walnego Zgromadzenia w dniu 24 września 2014r. głosowania nad poszczególnymi uchwałami odbywało się z pominięciem komputerowego systemu oddawania i obliczania głosów , mimo że wydano uczestnikom karty do głosowania w tym systemie. Z treści protokołu wynika ,że liczono tylko ilość głosów „za” i „przeciw” oddawanych przez podniesienie ręki. Komisja Skrutacyjna nie liczyła osób biorących udział w każdym głosowaniu przed jego rozpoczęciem , ani nie liczyła głosów wstrzymujących się . Listę obecności podpisały 152 osoby.
Na pozostałych czterech częściach Walnego Zgromadzenia głosowania odbywały się przy użyciu komputerowego systemu oddawania i obliczania głosów , który zapewniał oddawanie i liczenie głosów „za” i „przeciw” . Nie liczono i nie odnotowano głosów „wstrzymujących się”, natomiast system przy każdym głosowaniu wyświetlał na tablicy liczbę głosów „za”, „przeciw” oraz wskazywał liczbę osób obecnych w trakcie głosowania. Potwierdzają to poszczególne wydruki z wynikami głosowań nad uchwałami dołączone do Protokołów Części II,III,IV i V Walnego Zgromadzenia. Możliwość obliczania ilości osób obecnych na sali w czasie głosowań wynikała z faktu, że osoby które opuszczały salę obrad zdawały karty do głosowania obsługującym urządzenia pracownikom firmy dostarczającej system, co odnotowywano w systemie. Karty opatrzone były numerami i były przydzielane imiennie , co potwierdzają listy obecności. Tylko jedna osoba opuściła Walne Zgromadzenia zabierając kartę do głosownia.
Dowód: oryginały protokołów z poszczególnych części Walnego Zgromadzenia z dni od 24 września 2014r do 8 października 2014r. dołączone do akt sprawy , zeznania świadków na rozprawie w dniu 9.06.2015r.:M. J.czas od 00:56:27 do 01:23:55 ,R. L.czas od 01:26:36 do 2:10:00; zeznania stron na rozprawie w dniu 30.06.2016r. powódkiB. S.czas od 00:07:54 do 01:05:15 , powódkiZ. M.czas od 01:06:56 do 01:22:10 , przedstawiciela pozwanejT. N.czas od 01:24:12 do 02:07:59
Po odbyciu wszystkich części Walnego Zgromadzenia  w dniu 14 października 2014r. odbyło się Kolegium Walnego ZgromadzeniaSM (...)składające się z Przewodniczącego i Sekretarza każdej z pięciu części – łącznie 10 osób – w celu ustalenia wyników głosowania nad poszczególnymi uchwałami łącznie na 5 częściach Zgromadzenia. Poszczególne uchwały otrzymały nową numerację i zostały opatrzone datą 14 października 2014r. Podstawą do ustalenia wyników głosowania zwykłą większością głosów była ogólna liczba uczestników Walnego Zgromadzenia wynikająca z podpisanych list obecności na początku każdej części Zgromadzenia , na podstawie których wydawano elektroniczne karty do głosowania- łącznie 572 członków. Według Protokołu Kolegium z dnia 14.10.2014r. żadna uchwała głosowana ma przedmiotowym Walnym Zgromadzeniu nie została podjęta. W głosowaniu nad uchwałą(...)oddano głosów „za” - 227, „przeciw”- 86 ; w głosowaniu nad uchwałą(...)( służebności przesyłu) oddano głosów „za” – 207 , „przeciw” – 108.
Ponieważ zarząd Spółdzielni zakwestionował wyniki głosowania nad wszystkimi 23 uchwałami ( żadna nie została podjęta ), po telefonicznej konsultacji ze Związkiem Rewizyjnym Spółdzielni Mieszkaniowych zwołał powtórne posiedzenie Kolegium Walnego Zgromadzenia na dzień 21 października 2014r. w celu przeliczenia głosów w stosunku do liczby osób obecnych w czasie poszczególnych głosowań a nie w stosunku do listy obecności na każdej z części- ponieważ na 4 częściach obsługiwanych przez system przy każdym głosowaniu podana była liczba osób obecnych. Na zebraniu stawiło się tylko 4 z 10 członków Kolegium oraz członkowie zarządu Spółdzielni. Dokonano przeliczenia wyników głosowania nad każdą z 23 uchwał przyjmując liczbę obecnych członków w czasie głosowań na II, III,IV i V części Walnego według załączonych do Protokołów z obrad Walnego Zgromadzenia wydruków z systemu, na których widnieje liczba głosów „za’, „przeciw” i „obecnych”. W odniesieniu do I części Zgromadzenia , która nie korzystała z systemu i na której nie liczono liczby członków obecnych w trakcie głosowania czy wstrzymujących się - przyjęto liczbę 152 członków podpisanych na liście obecności. Po tym ponownym przeliczeniu głosów sporządzono drugi Protokół Kolegium w dniu 21.10.2014r. podpisany przez 4 osoby uprawnione, który stwierdza ,że zostały podjęte dwie zaskarżone uchwały nr(...)i(...).
Bezspornym jest również, że Walne Zgromadzenie Członków SM(...)wG.w dniu 25 czerwca 2015r. podjęło uchwałę nr(...), na mocy której uchyliło zaskarżoną uchwałę nr(...)w przedmiocie wyrażenia zgody na obciążenie nieruchomości gruntowej(...)hipoteką – z przyczyn merytorycznych wskazanych w uzasadnieniu projektu chwały nr(...)( k. 207 kopia uchwały)
Sąd zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów dostarczonych przez obie strony , które nie były kwestionowane co do swej wiarygodności oraz zeznań świadków i przesłuchaniu stron co do przebiegu zdarzeń oraz interpretacji przepisów o sposobie głosowania na walnych zgromadzeniach spółdzielni mieszkaniowych na podstawie obowiązujących przepisów ustaw i statutu pozwanej.
Na podstawie protokołów z obrad 5 części Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)oraz Protokołów Kolegium z dni 14 i 21 października 2014r. Sąd ustalił daty i przebieg tych zebrań, w tym sposób głosowania i liczbę głosów oddanych w sprawie zaskarżonych uchwał .
Dokumenty te Sąd uznał za wiarygodne, albowiem nie budziły wątpliwości Sądu jak również nie były kwestionowane przez strony.
W ocenie sądu powództwo o stwierdzenie nieważności uchwał, ewentualnie ich uchylenie lub stwierdzenie nieistnienia zasługuje na częściowe uwzględnienie w odniesieniu do uchwały nr(...), natomiast zbędne jest badanie i rozstrzyganie w przedmiocie uchwały nr(...), która w chwili zamykania rozprawy nie istnieje , nie obowiązuje , ponieważ została skutecznie uchylona przez ten sam organ , który ją wcześniej przyjął. Skoro nie istnieje przedmiot powództwa o uchylenie czy ustalenie nieważności uchwały nr(...), zbędne jest zatem merytoryczne rozstrzyganie tej kwestii lub tym bardziej badanie kwestii istnienia tej uchwały, skoro nawet pozwana podnosi okoliczność uchylenia tej uchwały w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym.
W związku z powyższym Sąd oddalił powództwo w tym zakresie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, skoro powódki podtrzymywały powództwo w tej części.
Natomiast co do drugiej z zaskarżonych uchwał nr(...)w sprawie wyrażenia zgody na ustanawianie służebności przesyłu dla sieci już istniejących i na przyszłość , bez wskazania podmiotu i przedmiotu takiego obciążenia oraz skonkretyzowania warunków takiego obciążenia dla poszczególnych sieci – to w ocenie sądu taka blankietowa zgoda na każdorazowe obciążenie nieruchomości pozwanej przez zarząd Spółdzielni jest sprzeczny z § 34 ust1 pkt 1.17 , który do wyłącznej kompetencji Walnego Zgromadzenia pozostawia podejmowanie uchwał w sprawie nabycia i obciążania nieruchomości. Niewątpliwie ustanowienie służebności przesyłu stanowi obciążenie nieruchomości i Walne Zgromadzenie powinno każdorazowo podejmować uchwałę w tym przedmiocie – po określeniu przedmiotu , podmiotu uprawnionego , zakresu służebności , wysokości wynagrodzenia, oceny przydatności takiego obciążenia dla funkcjonowania Spółdzielni na chwilę bieżącą i na przyszłość. Zaskarżona uchwała pozbawia Walne Zgromadzenie – najwyższy organ spółdzielni – istotnych dla wszystkich członków kompetencji i nie może się ostać w takiej postaci.
Z powyższego wynika zatem ,że sąd nie uwzględnił pozostałych podniesionych przez powódki zarzutów co do stwierdzenia nieważności lub nie istnienia uchwały nr(...)( co odnosi się również do uchwały nr(...)) W ocenie sądu za logiczne i zgodne z obowiązującymi przepisami należy uznać stanowisko pozwanej Spółdzielni co do sposobu ustalenia wyników głosowania nad uchwałami(...)i(...)tak jak w treści protokołu Kolegium z dnia 21 października 2014r. Sposób ustalania wyników głosowania nad uchwałami w spółdzielniach mieszkaniowych faktycznie regulujeart. 8(

    3)ust 9 ustawy z dnia 15.12.2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych( Dz.U. z 2013r. , poz. 1222), ale należy mieć na uwadze treść ust 8 „ walne zgromadzenia członków jest ważne niezależnie od liczby obecnych na nim członków” ( tak też § 29 ust3 statutu pozwanej) W ocenie sądu zatem , aby skutecznie podjąć uchwałę , powinna być poddana pod głosowanie wszystkich części walnego zgromadzenia, a za uchwałą opowiedziała się wymagana w ustawie większość ogólnej liczby członków uczestniczących w walnym zgromadzeniu. Członkami uczestniczącymi w walnym zgromadzeniu są wszyscy członkowie obecni na tym zgromadzeniu , którzy wzięli udział w głosowaniu , niezależnie czy głosowali „za”, „przeciw” czy „wstrzymali się od głosu”. Zatem nie może to być lista obecności podpisywana przy rozpoczęciu obrad każdej z części walnego zgromadzenia , ponieważ z upływem czasu liczba osób głosujących zmniejsza się , co jednoznacznie określają wyniki głosowania na przedmiotowych częściach zgromadzenia w 2014 roku. Skoro walne zgromadzenia jest ważne niezależnie od liczby obecnych na nim członków ( brak wymogu minimalnej liczby tzw. kworum) , zatem nie ma podstaw do sporządzania listy obecności na początku zgromadzenia. Natomiast niewątpliwie do ustalenia wyników głosowania nad każdą uchwałą powinna zostać policzona liczba osób obecnych czyli biorących udział w głosowaniu , co ułatwia obliczenie stosunku głosów „za” do „przeciw” i wstrzymujących ( których nie liczono na tym zgromadzeniu), ponieważ głosów „za” musi być więcej niż połowa uczestników glosowania. W niniejszej sprawie listy obecności sporządzono dla celów zaewidencjonowania kart do głosownia w systemie komputerowym, wydawanych członkom imiennie a nie w celu ustalenia wyników głosowania każdej uchwały , nawet gdy z uwagi na upływ czasu lub brak zainteresowania ilość głosujących bardzo się zmniejszyła. W przeciwnym razie walne zgromadzenie nie byłoby w stanie podjąć żadnych uchwał – czego dobitnym przykładem jest wynik Walnego Zgromadzenia przedstawiony w protokole Kolegium z dnia 14.10.2014r. – nie podjęto żadnej z 23 uchwał.
Kolegium Walnego Zgromadzenia w protokole z dnia 14.10.2014r. w sposób nieprawidłowy ustaliło wynik głosowania nad uchwałami(...)i(...), zatem zarząd Spółdzielni mógł i powinien podjąć kroki w celu zmiany tych podliczeń na prawidłowe. Kolegium nie jest organem uchwałodawczym , jest to przewidziany w § 35 statutu techniczny sposób ustalenia łącznych wyników głosowania nad uchwałami podejmowanych na poszczególnych częściach zgromadzenia- na podstawie protokołów każdej części zgromadzenia , nie ma wymogu kworum dla Kolegium, zatem nie ma znaczenia nieobecność niektórych jego członków. Istotny jest rzeczywisty wynik głosowania nad uchwałami a nie poglądy członków Kolegium co do sposobu liczenia głosów. Skoro na czterech częściach Zgromadzenia system podawał wynik głosów za i przeciw oraz liczbę osób obecnych w czasie głosowania – to dane te należało uwzględnić przy ustalaniu ogólnej liczby członków uczestniczących w walnym zgromadzeniu członków – w tym konkretnym glosowaniu. Nie dotyczy to I części Zgromadzenia , ponieważ nie odnotowano w protokołach liczby obecnych w czasie każdego głosowania i nie dołączono wydruków z systemu podającego liczbę osób obecnych.
Zatem uchwała nr(...)została podjęta skutecznie , ale należało ją uchylić z uwagi na sprzeczność z postanowieniami statutu i jako godzącą w interesy Spółdzielni- o czym orzeczono w pkt. I wyroku na podstawieart. 42 § 3 prawa spółdzielczegow zw. a art. 8(
    3)ust.8 i 9 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W pkt. II oddalono powództwo w zakresie uchwały(...)
O kosztach postępowania orzeczono w pkt III i IV na podstawie przepisówart. 108 § 1 k.p.c.,art.98 par.1 i 3 k.p.c.,art. 100 k.p.c.oraz na podstawie przepisem§ 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 poz. 490 ze zm.) Każda ze stron utrzymała się w połowie ze swoim stanowiskiem w sprawie , zatem pozwana winna zwrócić powódkom kwotę 200 zł tytułem opłaty stałej w części uwzględniającej ich powództwo, natomiast powódki obciążono kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanej, albowiem ich roszczenie zostało oddalone w części. Wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej określono według stawki minimalnej i zasądzono z tego tytułu od powódek na rzecz pozwanej kwotę 180 zł oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa