Sąd Okręgowy w Częstochowie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 478/16
Data wyroku: 2016-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Olszewski
Słowa kluczowe: Obrona Konieczna
Podstawa prawna: art.31§2 kk,art.79§1kpk,art.439 §1 pkt. 3 kpk
Teza: Ustalono, że w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów oskarżony miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność pokierowania swym postępowaniem i zachodzą warunki stosowania art. 31 § 2 kk. Sąd Rejonowy zasadnie zatem uznał, że rozprawę należy prowadzić na nowo. Jednak w niniejszej sprawie postanowienie to miało tylko charakter formalny, gdyż rozstrzygnięcia Sądu, co do ujawnienia bez odczytywania protokołów zeznań świadków, stoją w jaskrawej sprzeczności z celem instytucji obrony obligatoryjnej w procesie karnym. Należy bowiem mieć na uwadze, że obecność na rozprawie obrońcy w sytuacji obrony obowiązkowej jest warunkiem realizacji prawa oskarżonego do obrony. Postępowanie dowodowe w sprawie odbyło się zaś zasadniczo pod nieobecność obrońcy. Ujawnienie bez odczytywania protokołów z zeznań świadków nie zastępuje możliwości ich wysłuchania i zadawania pytań. Stanowiło to w istocie fikcję w aspekcie gwarantowania możliwości obrony osobie, która miała w znacznym stopniu ograniczoną możliwość pokierowania swoim postępowaniem w czasie popełnienia zarzucanych czynów. Obrona powinna się bowiem zasadniczo przejawiać między innymi aktywnością w zadawaniu pytań świadkom i dążeniem do wykazania niewinności, czy też złagodzenia ewentualnej odpowiedzialności karnej. Wynikające z art. 79 § 1 k.p.k. domniemanie, że osoby wymienione w tym przepisie nie są w stanie bronić swoich interesów na równi z osobami, których ten przepis nie dotyczy, prowadzić musi do konieczności zapewnienia im w postępowaniu obrońcy. Jego brak, bez względu na to, jaki wpływ miało to na wynik postępowania, prowadzi do konieczności uchylenia orzeczenia.

Sygn. akt VII Ka 478/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 sierpnia 2016 roku
Sąd Okręgowy w Częstochowie VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Rafał Olszewski
Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Błachowicz -Dróżdż
przy udziale Prokuratora Prokuratury RejonowejC.Północ wC.M. K.
po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016r.
sprawyF. G.,urodzonego (...)wC., synaM.iB.
oskarżonego o przestępstwa zart. 190 § 1 kk,art. 190 § 1a k.k.oraz zart. 157 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionych przez oskarżonego, prokuratora i oskarżyciela posiłkowegoA. O.
od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie
z dnia 17 marca 2016 roku, sygn. akt III K 859/14
orzeka
1. uchyla pkt 1,3,4,5,6,7,8,9,10 i 11zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę oskarżonegoF. G.do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Częstochowie;
2. uchyla pkt 2 zaskarżonego wyroku i na mocyart. 45 § 1k.w. w zw. zart. 5 § 1 pkt 4 k.p.w.umarza postępowanie w zakresie przypisanego oskarżonemuF. G.wykroczenia z art. 107 k.w..
Sygn. akt VII Ka 478/16

UZASADNIENIE
F. G.został oskarżony o to, że:

I
W okresie od 05 stycznia 2010 r. do 09 kwietnia 2014 r. wC.przyul. (...)groził pozbawieniem życia i zdrowiaA. O., a groźby te wzbudziły w niej realną obawę ich spełnienia,tj. o przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.

II
W okresie od 05 stycznia 2010 r. do 09 kwietnia 2014 r. wC.przyul. (...)uporczywie nękałA. O., poprzez rzucanie śmieci pod jej drzwi, oddawanie moczu na jej wycieraczkę, głośne krzyki pod jej drzwiami, notoryczne podsłuchiwanie pod jej drzwiami, używanie słowo nieprzyzwoitych w stosunku do niej, chodzenie za w\w czym istotnie naruszył jej prywatność oraz wzbudził u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia,tj. o przestępstwo zart. 190 a § 1 kk

III
W okresie od 05 stycznia 2010 r. do 09 kwietnia 2014 r. wC.przyul. (...)groził pozbawieniem życia i zdrowiaB. D. (1), a groźby te wzbudziły w nim realną obawę ich spełnienia,tj. o przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.

IV
W dniu 10 maja 2014 r. wC.przyul. (...)rozpylił gaz w kierunku twarzyB. D. (1)w wyniku czego pokrzywdzony doznał oparzenia chemicznego obu oczu oraz skóry w okolicach oczu, tj. obrażeń ciała powodujących rozstrój zdrowia i naruszenie czynności narządów ciała na okres poniżej dni siedmiu,tj. o przestępstwo zart. 157 § 2 k.k.

V
W okresie od 05 stycznia 2010 r. do 09 kwietnia 2014 r. wC.przyul. (...)groził pozbawieniem życia i zdrowiaB. D. (2), a groźby te wzbudziły w niej realną obawę ich spełnienia,tj. o przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.

VI
W dniu 10 maja 2014 r. wC.przyul. (...)rozpylił gaz w kierunku twarzyB. D. (2)w wyniku czego pokrzywdzona doznał oparzenia chemicznego obu oczu oraz skóry w okolicach oczu, tj. obrażeń ciała powodujących rozstrój zdrowia i naruszenie czynności narządów ciała na okres poniżej dni siedmiu,tj. o przestępstwo zart. 157 § 2 k.k.

VII
W okresie od 05 stycznia 2010 r. do 09 kwietnia 2014 r. wC.przyul. (...)groził pozbawieniem życia i zdrowiaD. D., a groźby te wzbudziły w nim realną obawę ich spełnienia,tj. o przestępstwo zart. 190 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 17 marca 2016 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt III K 859/14, Sąd Rejonowy w Częstochowie:

1
oskarżonegoF. G.uznał za winnego czynów zarzucanych mu w punktach I i V aktu oskarżenia, a opisanych w części wstępnej wyroku, przy czym przyjmuje, że czyn I popełniony został w okresie od kwietnia 2012 roku do 09 kwietnia 2014 roku, czyn II popełniony został w okresie od bliżej nieustalonej daty 2010 roku do 10 kwietnia 2014 roku, oba czyny popełnione zostały w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu i stanowią czyn ciągły, określony wart. 12 k.k., obu czynów oskarżony dopuścił się mając w stopniu znacznym ograniczona zdolność pokierowania swoim postępowaniem, a nadto że czyny I i V, zostały popełnione w podobny sposób, w krótkim odstępie czasu, i stanowią ciąg przestępstw, określonych wart. 91 § 1 k.k., to jest uznaje oskarżonego za winnego ciągu przestępstw zart. 190 § 1 k.k.w związku zart. 12 k.k.w związku zart. 31 § 2 k.k.i za to z mocyart. 190 § 1 k.k.w związku zart. 91 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku, w związku zart. 4 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;

2
oskarżonegoF. G.w ramach czynu zarzucanego mu w punkcie II aktu oskarżenia, uznał za winnego tego, że w okresie od 12 kwietnia 2013 roku do 09 kwietnia 2014 roku, wC.woj.(...), przyul. (...), w celu dokuczeniaA. O., złośliwie niepokoił ją w ten sposób, że rzucał śmieci pod jej drzwi, oddawał mocz na jej wycieraczkę, głośno krzyczał pod jej drzwiami, zakłócając spoczynek nocny, podsłuchiwał pod jej drzwiami, zastępował drogę przy wyjściu z klatki schodowej, przy czym czynu tego oskarżony dopuścił się mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, to jest uznał oskarżonego za winnego czynu stanowiącego wykroczenie z art. 107 k.w. w związku z art. 17 § 2 k.w. i za to z mocy art. 107 k.w. wymierzył mu karę grzywny w kwocie 600 (sześćset) złotych;

3
oskarżonegoF. G.uznał za winnego czynów, zarzucanych mu w punktach IV i VI aktu oskarżenia a opisanych w części wstępnej wyroku, przy czym przyjął, iż stanowią one jedno przestępstwo, którego oskarżony dopuścił się mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność pokierowania swym postępowaniem, to jest uznał oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa zart. 157 § 2 k.k.w związku zart. 31 § 2 k.k.i za to z mocyart. 157 § 2 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;

4
z mocyart. 414 § 1 k.p.k.w związku zart. 17 § 1 pkt. 2 k.p.k.uniewinnił oskarżonegoF. G.od popełnienia czynów, zarzucanych mu w punktach III i VII aktu oskarżenia, a opisanych w części wstępnej wyroku;

5
z mocyart. 85 k.k.iart. 86 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku, w związku zart. 4 § 1 k.k.łączy orzeczone wobec oskarżonegoF. G.w punktach 1 i 3 niniejszego wyroku, kary pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

6
z mocyart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 pkt. 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku, w związku zart. 4 § 1 k.k.wykonanie orzeczonej wobec oskarżonegoF. G.kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres lat 3 (trzech) tytułem próby;

7
z mocyart. 73 § 1 k.k.oddał oskarżonegoF. G.w okresie próby pod dozór kuratora sądowego;

8
z mocyart. 46 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku, w związku zart. 4 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonegoF. G.środek karny w postaci obowiązku uiszczenia zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez pokrzywdzonych, wyrządzoną im czynem przypisanym oskarżonemu w punkcie 3 niniejszego wyroku, poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonychB. D. (1)iB. D. (2)kwot po 300 (trzysta) złotych;

9
z mocyart. 627 k.p.k.w związku zart. 616 § 1 pkt. 2 k.p.k.zasądził od oskarżonegoF. G.na rzecz oskarżycieli posiłkowychB. D. (2)iB. D. (1), kwoty po 1.368 (jeden tysiąc trzysta sześćdziesiąt osiem) złotych oraz kwoty należnego podatku VAT od powyższych kwot tytułem zwrotu kosztów związanych z ustanowieniem przez oskarżycieli posiłkowych pełnomocnika w sprawie;

10
z mocyart. 627 k.p.k.,art. 2 ust. 1pkt.. 2 iart. 6 ustawy o opłatach w sprawach karnychzasądził na rzecz Skarbu Państwa od oskarżonegoF. G.kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem należnej opłaty oraz obciążył oskarżonego wydatkami poniesionymi w niniejszym procesie do kwoty 100 (sto) złotych, a z mocyart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżonego od obowiązku uiszczenia obciążających go wydatków w części przewyższającej tę kwotę, wydatkami tymi w tej części obciążając Skarb Państwa;

11
z mocyart. 632 pkt. 2 k.p.k.kosztami procesu w zakresie dotyczącym czynów, od popełnienia których oskarżonyF. G.został uniewinniony, obciążył Skarb Państwa.

W sprawie wniesiono trzy apelacje.
OskarżonyF. G.w osobistej apelacji zaskarżył orzeczenie Sądu Rejonowego w częściach uznających go za winnego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonych częściach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o zmianę wyroku w zaskarżonych częściach i uniewinnienie go od popełnienia zarzucanych czynów.
W apelacji złożonej przez oskarżycielkę posiłkową -A. O., zaskarżyła ona wyrok częściowo tj., w zakresie orzeczonej wobec oskarżonego w pkt 1 i 2 wyroku kary oraz braku zasądzenia na jej rzecz zadośćuczynienia za krzywdę. Wniosła o zobowiązanie oskarżonego do zapłaty nawiązki na jej rzecz w kwocie 10.000,00zł na podstawieart. 46 § 2 k.k.
W apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego, zaskarżono wyrok w całości na niekorzyść oskarżonegoF. G.. Prokurator zarzucił orzeczeniu:
1. obrazę przepisów prawa materialnego, a toart. 91 § 2 k.k.poprzez jego niezastosowanie podstawie prawnej orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności w sytuacji, gdyart. 91 § 2 k.k.stanowi samodzielną podstawę orzeczenia o karze łącznej min. w przypadku jej orzekania w sytuacji, kiedy sprawca w warunkach określonych wart. 85 k.k.popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych wart. 91 § 1 k.k.lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, a w niniejszej sprawie łączeniu podlegała m.in. kara pozbawienia wolności orzeczona niniejszym wyrokiem za ciąg przestępstw zart. 190 § 1 k.k.;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na błędnej ocenie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, dokonanej wbrew zasadom logicznego rozumowania oraz wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego, a polegający na uznaniu, że czyn oskarżonegoF. G.nie wypełnia znamion czynu zabronionego opisanego wart. 190 § 1 k.k.i na tej podstawę niesłusznym jego uniewinnieniu, podczas gdy właściwa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, iż oskarżony jest winien zarzucanych mu czynów również w tym zakresie.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w częściach dotyczących uniewinnieniaF. G.od zarzucanych mu w punktach III i VII aktu oskarżenia, tj. czynów zart. 190 § 1 k.k.oraz zmianę pkt 2. wyroku poprzez wskazanie jako podstawy prawnej wymiaru karyart. 91 § 2 k.k.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Zainicjowana wniesionymi w sprawie apelacjami kontrola odwoławcza doprowadziła do uchylenia pkt 2 zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania w tym zakresie oraz do uchylenia zaskarżonego wyroku w pkt 1,3,4,5,6,7,8,9,10 i 11 i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.
Na wstępie wskazać należy, że Sąd odwoławczy z urzędu bada, czy w sprawie nie występują żadne bezwzględne przyczyny odwoławcze, o których mowa wart. 439 § 1 k.p.k.i odpowiednio wart. 104 § 1 k.p.w.w stosunku do wykroczeń, oraz czy nie zachodzi w niej rażąca niesprawiedliwość orzeczenia, o której mowa wart. 440 k.p.k.
Kontrola ta w niniejszej sprawie wykazała, że zaskarżony wyrok obarczony jest wadami skutkującymi obowiązkiem Sądu jego uchylenia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przypisany oskarżonemu w pkt 2 sentencji wyroku czyn stanowi wykroczenie stypizowane wart. 107k.w. Został on popełniony w okresie od 12 kwietnia 2013 roku do 9 kwietnia 2014 roku. Zgodnie zart. 45 § 1k.w. karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok; jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu. Przepis ten określa maksymalny czas, w którym musi dojść do prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. Niezachowanie powyższego terminu rodzi skutki określone w niżej wskazanych przepisach.Art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w.stanowi, że nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie orzekania. Z kolei wart. 104 § 1 pkt 7 k.p.w.wskazano, że sąd odwoławczy uchyla na posiedzeniu zaskarżone orzeczenie, niezależnie od granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu uchybienia na treść orzeczenia, jeżeli zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych wart. 5 § 1 pkt 4-10. Bezsporne jest, że postępowanie wobec obwinionego zostało wszczęte w przepisanym terminie 1 roku. W związku z tym, prawomocne orzeczenie winno zapaść w okresie dwóch lat od popełnienia czynu. Jednak w niniejszej sprawie na dzień upływu terminu przedawnienia karalności, tj. 9 kwietnia 2016 roku postępowanie nie było prawomocnie zakończone. Wyrok Sądu I instancji z dnia 17 marca 2016 roku został bowiem zaskarżony i termin przedawnienia upłynął w trakcie postępowania międzyinstancyjnego, przed wpływem sprawy do Sądu Okręgowego. W tym miejscu należy zauważyć, że w apelacjach wniesionych przez prokuratora oraz oskarżyciela posiłkowegoA. O.nie postawiono zarzutu polegającego na zakwestionowaniu przyjętej przez Sąd pierwszej instancji kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemuF. G.w pkt 2 zaskarżonego wyroku jako wykroczenia zart. 107k.w., a nie przestępstwa wyczerpującego znamionaart. 190a § 1 k.k.tak jak zarzucono oskarżonemu w akcie oskarżenia.
W związku z upływem terminu przedawnienia karalności wykroczenia, które przypisanoF. G.w pkt 2 sentencji wyroku, co zgodnie zart. 104 § 1 pkt 7w zw. zart. 5 § 1 pkt 4 k.p.w.stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, zbędne okazało się dokonanie przez Sąd Okręgowy analizy zarzutów stawianych w złożonych apelacjach, a dotyczących pkt 2 wyroku, w tym zarzutu stawianego przez oskarżycielkę posiłkowąA. O.dotyczącym zasądzenia nawiązki zart. 46 § 2 k.k.Są one bowiem bezprzedmiotowe.
Odnosząc się do pozostałej części orzeczenia Sądu Rejonowego, wyłączając pkt 4 stanowiący o uniewinnieniu oskarżonego od popełnienia czynów zarzuconych mu w pkt III i VII aktu oskarżenia, wskazać należy, że również w tej części wyrok Sąd I instancji dotknięty był wadą. Postępowanie w sprawie było bowiem w przeważającej części prowadzone, gdy oskarżony nie miał obrońcy, a obrona w niniejszym przypadku była obligatoryjna. Stanowi to naruszenie określone wart. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.Zgodnie bowiem zart. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.w postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona. W sprawie zaś takie wątpliwości co do osoby oskarżonego zaistniały. Została również wydana opinia sądowo-psychiatryczna (k.293-297), w której biegli sądowi z zakresu psychiatrii stwierdzili, że opiniowany w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia swych czynów i ograniczoną w stopniu znacznym zdolność pokierowania swym postępowaniem i zachodzą warunki stosowaniaart. 31 § 2 k.k.
Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 roku oskarżony, w trakcie składania wyjaśnień, wypowiedział pełnomocnictwo obrońcy z wyboru. Po tym fakcie, oskarżony skończył składać wyjaśnienia oraz przesłuchano 16 świadków, w tym pokrzywdzonych. Na rozprawie dnia 2 czerwca 2015 roku, podczas której oskarżony dalej występował bez obrońcy, przesłuchano czterech świadków, w tym po raz kolejny pokrzywdzonąB. D. (2). Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 roku wysłuchano kolejnego świadka. Sąd Rejonowy uwzględnił również wniosek prokuratora i dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów celem ustalenia, czy oskarżony w czasie czynu miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowania, a nadto czy w aktualnym stanie zdrowia psychicznego może brać samodzielnie udział w postępowaniu karnym i bronić się samodzielnie i rozsądnie. W dniu 6 lipca 2015 roku oskarżony udzielił pełnomocnictwa adwokatowi do prowadzenia sprawy (k.260). Dopiero na rozprawie dnia 6 sierpnia 2015 roku oskarżony stawił się wraz z obrońcą z wyboru. Na rozprawie w dniu 3 marca 2016 roku Sąd postanowił na mocyart. 404 § 2 k.p.k.odroczoną rozprawę prowadzić od początku z uwagi na treść opinii psychiatrów i wobec zaistnienia w sprawie konieczności obrony obligatoryjnej. Uznał przy tym w całości za ujawnione bez odczytywania protokoły zeznań świadków (k.317). Wyjaśnienia oskarżonego złożone na tej rozprawie były skrótowe. Na rozprawie dnia 8 marca 2016 roku przesłuchano tylko świadkaB. D. (1).
Mając na uwadze wyżej przedstawiony przebieg postępowania w sprawie należy zauważyć, że większość postępowania, w tym dowodowego, została przeprowadzona podczas, gdy oskarżony nie był reprezentowany przez obrońcę. W opinii sądowo-psychiatrycznej, którą zresztą Sąd I instancji uznał za miarodajną, stanowczo ustalono, że w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów oskarżony miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność pokierowania swym postępowaniem i zachodzą warunki stosowaniaart. 31 § 2 kk. Sąd Rejonowy zasadnie zatem uznał, że rozprawę należy prowadzić na nowo. Jednak w niniejszej sprawie postanowienie to miało tylko charakter formalny, gdyż rozstrzygnięcia Sądu, co do ujawnienia bez odczytywania protokołów zeznań świadków, stoją w jaskrawej sprzeczności z celem instytucji obrony obligatoryjnej w procesie karnym. Należy bowiem mieć na uwadze, że obecność na rozprawie obrońcy w sytuacji obrony obowiązkowej jest warunkiem realizacji prawa oskarżonego do obrony. Postępowanie dowodowe w sprawie odbyło się zaś zasadniczo pod nieobecność obrońcy. Ujawnienie bez odczytywania protokołów z zeznań świadków nie zastępuje możliwości ich wysłuchania i zadawania pytań. Stanowiło to w istocie fikcję w aspekcie gwarantowania możliwości obrony osobie, która miała w znacznym stopniu ograniczoną możliwość pokierowania swoim postępowaniem w czasie popełnienia zarzucanych czynów. Obrona powinna się bowiem zasadniczo przejawiać między innymi aktywnością w zadawaniu pytań świadkom i dążeniem do wykazania niewinności, czy też złagodzenia ewentualnej odpowiedzialności karnej. Wynikające zart. 79 § 1 k.p.k.domniemanie, że osoby wymienione w tym przepisie nie są w stanie bronić swoich interesów na równi z osobami, których ten przepis nie dotyczy, prowadzić musi do konieczności zapewnienia im w postępowaniu obrońcy. Jego brak, bez względu na to, jaki wpływ miało to na wynik postępowania, prowadzi do konieczności uchylenia orzeczenia. Trzeba zauważyć, że już na pierwszej rozprawie zachowanie oskarżonego powinno wywołać wątpliwości Sądu, co do jego stanu psychicznego, co już samo w sobie, nawet bez konieczności zaciągania opinii biegłych, skutkować winno wyznaczeniem obrońcy z urzędu.
Odnosząc się do apelacji wywiedzionej przez oskarżyciela publicznego wskazać należy poniższe.
Należy przyznać rację skarżącemu, że Sąd I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie czynów zarzuconych oskarżonemu w pkt III i VII aktu oskarżenia, tj. gróźb karalnych wobecB. D. (1)iD. D.. Sąd Rejonowy przyjął, opierając się na składanych zeznaniach, że groźby oskarżonego nie wzbudzały w pokrzywdzonych obawy ich spełnienia, co uniemożliwia przypisanie mu czynu zart. 190 § 1 k.k.
Z zeznań pokrzywdzonych wynika jednak, że groźby oskarżonego wzbudziły w nich obawę ich zrealizowania.B. D. (1)zeznał bowiem, że obawia się gróźb ze strony oskarżonego głównie dlatego, że ten obraca się w podejrzanym towarzystwie. Nadto groził mu, że zleci swoim synom jego pobicie. Pokrzywdzony opisał sytuację, gdy oskarżony pokazywał na okna pokrzywdzonego i tłumaczył coś podejrzanie wyglądającym osobom (k.211v.). Takie sytuacje mogły wzbudzić w podejrzanym obawę spełnienia gróźb. PokrzywdzonyD. D.zeznał, że bardziej boi się o swoją konkubinę i dziecko (k.212.). Nie sposób stąd wyprowadzić wniosku, aby pokrzywdzony nie bał się również o siebie, skoro stwierdził, że bardziej obawia się o swoją rodzinę.
Zatem odnośnie uniewinnienia oskarżonego od czynów opisanych w pkt III i VII aktu oskarżenia, należało uznać, że Sąd Rejonowy poczynił nieprawidłowe ustalenia faktyczne, gdyż na skutek dowolnej oceny dowodów wyprowadził ze zgromadzonego materiału dowodowego nietrafne wnioski. Błędne jest bowiem kluczowe ustalenie, że pokrzywdzeniB. D. (1)iD. D.nie obawiali się spełnienia gróźb oskarżonego kierowanych względem nich. Takiego wniosku nie można wyprowadzić z ich zeznań, na których opierał się Sąd dokonując tego ustalenia.
W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd powinien ponownie odebrać wyjaśnienia od oskarżonego i przesłuchać świadków, w tym pokrzywdzonych i umożliwić obrońcy zadawanie im pytań. Samo ujawnienie zeznań bez odczytywania sprowadza bowiem rolę obrony do fikcji. Nadto Sąd I instancji dokonując właściwej oceny materiału dowodowego winien poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie przypisanego oskarżonemu czynu z pkt III i VII aktu oskarżenia, opierając się przede wszystkim na zeznaniach pokrzywdzonych i dokonać ponownej subsumcji zachowań oskarżonego pod normęart. 190 § 1 k.k.
Kierując się zaprezentowaną wyżej argumentacją, na mocyart. 437 § 2 k.p.k.w zw. zart. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.iart. 438 pkt 3 k.p.k.orazart. 104 § 1 pkt 7 k.p.w.w zw. zart. 5 § 1 pkt 4 k.p.w.orzeczono jak w części dyspozytywnej, pozostawiając pierwszej instancji rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania, w tym postępowania odwoławczego, skoro orzeczenie sądu drugiej instancji nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie.