Sąd Rejonowy w Toruniu
XI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XI Ns 1934/15
Data wyroku: 2016-03-23 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jolanta Sikorska

Sygn. akt: XI Ns 1934/15

POSTANOWIENIE
Dnia 23 marca 2016 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu XI Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Jolanta Sikorska

Protokolant:

St. Sekr. Sądowy Mirosława Prusaczyk

po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z wnioskuA. M.z udziałemA. W.,K. Z.,J. O.,J. C.,D. C.,J. M.,G. M. (1),R. M.,Z. M.,K. M. (1),K. P.,B. O.,D. M.,W. M. (1),B. D.iG. M. (2)o stwierdzenie nabycia spadku poH. W. (1)
postanawia:

I
stwierdzić, ze spadek poH. W. (1)zmarłej 14 czerwca 2015 wT., ostatnio stale zamieszkałej wT., na podstawie testamentu notarialnego z 11 lutego 1997 Rep. A 350 / 1997, nabył w całości wprost mążA. W.( synA.iE.);

II
ustalić, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

XI Ns 1934/15

UZASADNIENIE
A. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o otwarcie i ogłoszenie testamentuH. W. (1)zmarłej dnia 14 czerwca 2015 roku wT., ostatnio zamieszkałej wT.i stwierdzenia, że spadek po niej dziedziczy w całości z mocy testamentu własnoręcznego z dnia 9.06.2006 roku. Domagała się nadto zabezpieczenia spadku poprzez jego spisanie i oddanie pod dozór majątku ruchomego i nieruchomości należących do spadku.
Wskazała, że do kręgu spadkobierców ustawowych należą uczestnicy postępowania:A. W.,K. Z.,J. O.,J. C.,D. C.,J. M.G. M. (1),R. M.,Z. M.,K. M. (1),B. O.,D. M.,K. O.,K. P.,W. M. (1),,B. D.,G. M. (2).
W uzasadnieniu wskazała, że spadkodawczyni pozostawiła także inny testament – z dnia 11.02.1997 roku, który jej zdaniem został odwołany testamentem własnoręcznym. W skład spadku poH. W. (2)wchodzi zarówno majątek ruchomy w postaci sprzętów gospodarstwa domowego, biżuterii, przedmiotów o wartości artystycznej, jak i nieruchomości (mieszkania położone wT.przyulicy (...), garaż samochodowy przyulicy (...)oraz ogródek działkowy przyul. (...)wT.). Wskazała, że przed śmiercią w mieszkaniu przyK.12/8 zamieszkiwał mażA. W., który usuwa z mieszkania zmarłej przedmioty należące do spadku.
W odpowiedzi (k. 76) na wniosek uczestnik postępowania – mąż spadkodawczyniA. W.zanegował w całości testament z dnia 9 czerwca 2006 roku złożony przezA. M., wskazując, że w dacie jego sporządzania spadkodawczyni była w szpitalu, testament sporządziła prawdopodobnie pod naciskiem wnioskodawczyni i jej matki, nigdy aniH. W. (1)ani wnioskodawczyni nie mówiły o fakcie jego sporządzenia. Uczestnik domagał się stwierdzenia nabycia spadku po swojej żonie na podstawie testamentu sporządzonego dnia 11.02.1997 roku. Ponadto uczestnik podkreślił, że testament przedłożony przez wnioskodawczynię dotyczy jedynie nieruchomości przyulicy (...)wT.. Mieszkanie i garaż położone przyulicy (...)zostały nabyte wyłącznie z jego środków pieniężnych ze sprzedaży działek gruntowych odziedziczonych po jego rodzicach.
UczestnicyK. Z.(k. 79-80),D. M.(k. 85) wskazali, że nie zgadzają się wnioskiemA. M.i negują złożony testament.
Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 roku pełnomocnik uczestnikaA. W.wskazał, że testament własnoręcznyH. W. (1)z dnia 9.06.2006 roku nie jest przez jego mandanta kwestionowany. Podniósł, że w istocie rzeczy stanowi on zapis mocą którego spadkodawczyni rozporządziła na rzecz wnioskodawczyni tylko mieszkaniem przyulicy (...)oraz ruchomościami, które się w nim znajdują.
A. M.określiła wartość całego spadku na łączną kwotę 237.500 zł (k. 149), przy czym wartość mieszkania przyulicy (...)określiła na kwotę 130.000 zł, podczas gdy uczestnikA. W.na kwotę 309.000 zł., a wartość przedmiotowego mieszkania na kwotę 150.000 zł.

Sąd ustalił, co następuje:
H. W. (1)zmarła w dniu 14.06.2015 roku wT.jako osoba bezdzietna, zamężna. Pozostawiła mężaA. W., z którym związek małżeński zawarła w 1994 roku oraz rodzeństwoZ. M.,D.M.,J. M.,K. M. (1).
Rodzice spadkodawczyniW. M. (2)iS. M.zmarli przed nią. Podobnie siostry:S. Z.(pozostawiła synaK. Z.),T. C.(pozostawiła mężaJ. C.i synaD. C.),M. O.(pozostawiła mężaJ. O.i córkiK. P.iB. O.) i bratK. M. (2)(pozostawił po sobie żonęW.i córkiB. D.iG. M. (2), aG. M. (2)pozostawiła po sobie synówG. M. (1)iR. M.) - zmarli przed nią.
W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne.
(

dowód

: odpis aktu zgonu k. 10, odpis aktu małżeństwa k. 11, odpis aktu małżeństwa k. 12, odpisy aktów zgonu k. 13-14, 19,23, 24, odpis aktu małżeństwa k. 16, 18, odpis aktu urodzenia k. 20, 21, zapewnienie spadkoweA. M.k. 89).
W dniu 11.02.1997 rokuH. W. (1)sporządziła testament w formie aktu notarialnego, w którym do całości spadku powołała swojego mężaA. W.. W tym samym czasie testament notarialny na jej rzecz sporządziłA. W..
W dniu 9 czerwca 2006 rokuH. W. (1)sporządziła testament własnoręczny o treści: „(…)I.na operację w razie mojej śmierci, mieszkanie naulicy (...)oraz wszystkie moje rzeczy. Wszystko co po mnie pozostaje zapisuję swojej siostrzenicy,A. M.(…)”, stanowiący w istocie zapis na rzeczA. M..
(

dowód

: wypis aktu notarialnego Rep. A nr(...)k. 77, testament z dnia 9.06.2006r. k. 9, protokoły otwarcia i ogłoszenia testamentów nr 1 i 2 k. 87a i 87b, zeznaniaA. W.k. 152v-153)
Nieruchomość stanowiąca lokal mieszkalny, położona wT.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Toruniu Wydział VI Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr Kw (...)stanowi własnośćH. W. (1)iA. W.we wspólności ustawowej małżeńskiej. Wspólnością majątkową małżeńską objęte są także udziały w wysokości 2/10 w nieruchomości garażowej, położonej przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Toruniu Wydział VI Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr Kw (...).(...)te nabyte zostały wyłącznie z pieniędzyA. W.pochodzących ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego położonego naM.( z jego majątku osobistego ).
(

dowód

: wydruk ze strony internetowej ksiąg wieczystych k. 28-32, zeznaniaK. Z.k. 116, zeznaniaD. M.k. 116-116v, zeznaniaA. W.k. 152v-153)
H. W. (1)przed małżeństwem zakupiła lokal mieszkalny spółdzielczy (Kw brak) położony wT.przyulicy (...), w którym mieszkała do momentu zawarcia związku małżeńskiego zA. W., następnie przez kilka lat mieszkanie było przez nią wynajmowane, a od 9-10 lat zamieszkiwane jest przez jej siostrzenicęA. M.. W rodzinie i wśród znajomych spadkodawczyni panowało przekonanie, że mieszkanie to po śmierci właścicielki przejdzie naA. M.. Mówiła o tym sama spadkodawczyni.
(

dowód

: zeznaniaA. M.k. 152-152v, zeznaniaW.L.k. 115-115v, zeznaniaK. Z.k. 116, zeznaniaD. M.k. 116-116v, zeznaniaB. O.k. 116v, zeznaniaZ. M.k. 116v-117).
Postanowieniem z dnia 14 września 2015 roku (k. 33) Sąd zarządził dokonanie spisu inwentarza ruchomego oH. W. (1)w skład którego wchodzą: użytkowanie ogródka działkowego przyulicy (...)oraz ruchomości znajdujące się w mieszkaniu przyulicy (...), w tym biżuteria i przedmioty wartości artystycznej, oddalając wniosek w pozostałej części.

Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił w oparciu o zeznania stron, świadków oraz dowody z dokumentów. Sąd za wiarygodne uznał dowody z dokumentów zgromadzone w aktach sprawy. Zostały one sporządzone przez uprawnione osoby, we właściwej formie i Sąd nie znalazł powodów, aby kwestionować ich autentyczność. Zapewnienie spadkowe złożone przezA. M.również nie budziło wątpliwości Sądu. Autentyczność testamentu własnoręcznegoH. W. (1)z dnia 9.06.2006r. nie była przez nikogo kwestionowana, podobnie jak testament w formie aktu notarialnego. Negowana była natomiast treść rozrządzenia spadkowego zawartego w tym oświadczeniu. W niniejszej sprawie spór zasadzał się bowiem na ocenie czy wskazane rozrządzenie stanowi zapis na rzeczA. M., czy też stanowi rozrządzenie powołujące ją jako jedyną spadkobierczynię do całości spadku.
Sąd za wiarygodne uznał zeznaniaW.L.(k. 115-115v),K. Z.(k. 116),D. M.(k. 116-116v),B. O.(k. 116v) orazZ. M.(k. 116v-117) co do zamiaru spadkodawczyni przekazania mieszkania położonego wT.naosiedlu (...)(i tylko tego mieszkania) swojej siostrzenicyA. M.. Świadkowie ci zgodnie potwierdzili, że w rodzinie mówiło się o tym, że mieszkanie przyulicy (...)będzie należało doA. M., z którąH. W. (1)pozostawała w dobrym relacjach – wspominała o tym w rozmowach sama spadkodawczyni. W rodzinie wiadomym również było, że małżonkowie poczynili testamenty notarialne na siebie – o czym zgodnie zeznali świadkowie.W. L.,Z. M.wskazywały, że relacje pomiędzy małżonkami z czasem popsuły się - nie znały przyczyny tego stanu rzeczy.W. L.zeznała, żeH. W. (1)podarła nawet testament notarialny sporządzony na rzecz męża. Z koleiZ. M.zeznała, że pomimo rozluźnienia relacji z mężem spadkodawczyni nie mówiła nigdy o tym, że pierwszego testamentu żałuje albo, że chce go zmienić. Żaden ze świadków nie potwierdził, by spadkodawczyni rozporządzała czy też zamierzała rozporządzać mieszkaniem położonym przyulicy (...), a świadekD. M.zeznała wprost, że mieszkanie naK.zostało kupione za pieniądze męża ze sprzedaży jego działek, aH. W. (1)nie wspominała o nim mówiąc o mieszkaniu przyD., bo przecież kupił je tylko mąż. W ocenie Sądu zeznania te są wiarygodne i logiczne, nie budzą wątpliwości Sądu.
Sąd uznał także za wiarygodne zeznaniaA. M.(k. 152-152v) co do powszechnie znanego w rodzinie poglądu, że mieszkanie naR.ma należeć do niej po śmierci cioci. Wiarygodne są zeznania wnioskodawczyni, o tym, że nie wiedziała czyH. W. (1)chce ją powołać do całości spadku czy też tylko do części, bowiem o tym nie rozmawiały.
Sąd uznał za wiarygodne zeznaniaA. W.(k. 152v-153) co do okoliczności nabycia nieruchomości przyulicy (...)oraz sporządzenia „testamentów wzajemnych” , w tej części zeznania te potwierdzone zostały przez wskazanych wyżej świadków. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom uczestnika w części dotyczącej tego, że żona zasadniczo nie mówiła o rozporządzeniu mieszkaniem naD.na rzecz wnioskodawczyni. W ocenie Sądu twierdzenie to nie polega na prawdzie bowiem inni członkowie rodziny – dalsi, mieszkający w odległych odT.miejscowościach potwierdzili tę okoliczność.
Zgodnie zart. 926 § 1 kcpowołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe. Dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę co do całości spadku, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy lub gdy żadna z powołanych przez niego osób nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 kc). Każda osoba może rozrządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci w drodze jednostronnej czynności prawnej, jaką jest testament. Zarówno samo sporządzenie testamentu, jak i jego treść zależy od wyłącznej woli spadkodawcy. To spadkodawca decyduje bowiem o kręgu spadkobierców, tj. czy będą po nim dziedziczyć spadkobiercy ustawowi, czy też inni – testamentowi.
W myślart. 948 § 1 kctestament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwe najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (zasada urzeczywistnienia woli testatora). Jeżeli jednak wykładnia testamentu nie prowadzi do jednoznacznych wyników z tego względu, że testament może być tłumaczony rozmaicie, to - zgodnie z § 2 tegoż przepisu - należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (zasada życzliwej interpretacji testamentu). Stąd też z możliwych wykładni testamentu należy wybrać taką wykładnię, która przy nadaniu rozrządzeniem rozsądnej, logicznej i spójnej treści pozwala na przyjęcie rozwiązania najbardziej zbliżonego do domniemanej woli testatora (J. Kremis (w:) E. Gniewek,Komentarz, s. 1724; wyr. SN z dnia 29 kwietnia 2009 r., IV CSK 524/09, Mon. Praw. 2010, nr 11, s. 596).
W myślart. 961 zd. 1 kcjeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku.
Zasada poszanowania woli testatora ma na celu nie tylko utrzymanie woli spadkodawcy w mocy, ale - przede wszystkim - nadanie jej treści zgodnej z rzeczywistą wolą zmarłego. O rzeczywistej woli zmarłego może świadczyć wiele okoliczności, na przykład okoliczności sporządzenia testamentu, stosunki zmarłego z rodziną i innymi osobami, motywy, którymi się kierował przy dokonywaniu rozrządzeń. Dokonując wykładni, należy więc wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności pomocne przy ustalaniu woli zmarłego. Podstawową jednak kwestią jest ustalenie woli testowania, a więc ustalenie, czy złożone oświadczenie woli rzeczywiście jest testamentem. Ponadto, tylko stan rzeczy, który oceniał i uwzględniał sam testator, jest miarodajny dla wykładni jego oświadczenia na podstawieart. 961 k.c.i tylko w ten sposób można zapewnić możliwe najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (art. 948 k.c.) (post. SN z dnia 23 stycznia 2008 r., V CSK 378/07, Lex nr 515714).
Mając na uwadze powyższe Sąd dokonując analizy treści testamentu własnoręcznegoH. W. (1)z dnia 9.06.2006 roku oraz biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – w szczególności zeznania świadków doszedł do przekonania, że rozporządzenie spadkowe zawarte w jego treści w rzeczywistości stanowi zapis na rzecz siostrzenicyA. M.dotyczący mieszkania położonego wT.przyulicy (...)i znajdujących się w mieszkaniu ruchomości („wszystkie moje rzeczy, wszystko co po mnie pozostaje”). W ocenie Sądu spadkodawczyni świadomie użyła określenia „zapisuję” i wskazała przedmiot rozporządzenia – mieszkanie i rzeczy tam pozostawione. Testament ten sporządzony został w chwili, gdyH. W. (1)miała zaplanowaną operację onkologiczną, obawiała się jej konsekwencji, tego, że może umrzeć i postanowiła zrealizować swoje plany odnośnie mieszkania przyD.wT., o których mówiła już dużo wcześniej i o których członkowie jej rodziny wiedzieli. Przygotowała testament i w zamkniętej kopercie przekazała go swojej siostrzeZ. M., by ta otworzyła go po jej śmierci. Gdyby jej zamiarem była zmiana rozporządzenia spadkowego zawartego w testamencie notarialnym z 11.02.1997 roku powołującego do całości spadku swojego mężaA. W.to - w ocenie Sądu – wynikałoby to wprost bądź z treści testamentu z 9.06.2006r. bądź w obliczu zagrożenia śmiercią – spadkodawczyni sporządziłaby nowy testament notarialny powołujący do całości spadkuA. M.. Spadkodawczyni jednak tego nie uczyniła ani przed datą planowanej operacji, ani po jej wykonaniu. Co więcej - jak zeznała jej siostraZ. M.spadkodawczyni nie mówiła o tym, że żałuje sporządzenia testamentu notarialnego na rzecz męża lub że chce go zmienić. Ponadto wszelkie wypowiedzi spadkodawczyni w przeciągu długiego okresu czasu ograniczały się do rozporządzania mieszkaniem przyulicy (...). Spadkodawczyni nie snuła planów co do losu mieszkania przyulicy (...). Stąd zdaniem Sądu nie można wywieść z treści testamentu z dnia 9.06.2006 r., że obejmuje on „wszystko co pozostaje” po spadkodawczyni w tym znaczeniu, dotyczy to również mieszkania przyulicy (...). Zdaniem Sądu sformułowanie to obejmuje wszystko co po spadkodawczyni pozostaje w sensie ruchomości pozostawionych w mieszkaniu będącym przedmiotem zapisu.
Wskazać również należy, że w judykaturze podkreśla się, że w sytuacji, gdy wykładnia testamentu dokonywana na gruncie reguły ogólnej (art. 948 kc) zawiedzie, poszukuje się wykładni w regule konkretnej (post. SN z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CSK 524/09, Lex nr 602304).
Mając na uwadze treść wskazanego wyżejart. 961 kczauważyć należy, że wartość całego majątku spadkowego oceniona została przez uczestnikaA. W.na łączną kwotę 309.000 zł, przy czym wartość mieszkania przyulicy (...)na kwotę 150.000 zł (k. 147). Wnioskodawczyni wskazała odpowiednio kwoty 237.500 zł i 130.000 zł (k. 149). Trudno zatem uznać, by mieszkanie przeznaczone przezH. W. (1)siostrzenicyA. M.wyczerpywało cały spadek. „W wypadku, gdy spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie jedynie poszczególne przedmioty majątkowe i przedmioty te nie wyczerpują prawie całego spadku do jego dziedziczenia powołani są spadkobiercy ustawowi, którzy jedynie zobowiązani są do wydania zapisu osobie wskazanej w testamencie” (III CSK 7/09 postanowienie SN, 2009-08-19 LEX nr 533130).
Reasumując, należy przyjąć, że stwierdzenie nabycia spadku poH. W. (1)winno nastąpić na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 11 lutego 1997 roku. Zgodnie z tym testamentemH. W. (1)powołała do całości spadku swego mężaA. W..
Mając to na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono wpunkcie IIw myślart. 520 § 1 kpc.