Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 668/15
Data wyroku: 2016-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Stawarz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Jednorazowe
Podstawa prawna: art. 10 ust.  2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt IV U 668/15/N

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 marca 2016 r.
Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący:  SSR Michał Stawarz
Protokolant: starszy protokolant sądowy Filomena Wojsa
po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuZ. D.
przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi Regionalnemu wK.
o odszkodowanie
na skutek odwołaniaZ. D.
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia 18 marca 2015 r.     znak ZS-GO-(...), GO-(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznaje odwołującej sięZ. D.prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej z dnia 9.10.2014r. w wysokości odpowiadającej 15% stałego uszczerbku na zdrowiu.
Sygn. akt IV U 668 / 15 / N

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 22 marca 2016 r.
Decyzją z dnia 18 marca 2015 r. (znak ZS-GO-(...), GO-(...)) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznegoodmówił odwołującej sięZ. D.prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej z dnia 9 października 2014 r.
Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał przepisyustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 45 ust. 4 powyższej ustawy Kasa ustala okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy rolniczej. Osoba upoważniona przez Prezesa Kasy ma prawo dokonać oględzin miejsca i przedmiotów związanych z wypadkiem oraz przeprowadzić dowody z zeznań poszkodowanego i świadków. Natomiast zgodnie z art. 10 ust 2 pkt. 1 tejże ustawy jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa. Organ rentowy wskazał, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku z dnia 9 października 2014 r. wykazało, że wypadek został spowodowany wskutek rażącego niedbalstwa. Odwołująca się nie zachowując podstawowych zasad bezpieczeństwa, zignorowała następstwa własnego zachowania wchodząc pod ciągnik z przyczepą, mając pełną świadomość faktu, iż mąż wykonywał w tym momencie manewr cofania, przez co w znacznym stopniu przyczyniła się do zdarzenia.
W odwołaniuod powyższej decyzji, ostatecznie sprecyzowanym na rozprawie w dniu 22 marca 2016.,Z. D.wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej z dnia 9 października 2014 r. w wysokości odpowiadającej 15 % stałego uszczerbku na zdrowiu.
Uzasadniając swoje stanowisko odwołująca się wskazała, iż nie zgadza się z oceną jej zachowania dokonanego przez organ rentowy jako noszącego znamiona rażącego niedbalstwa. Wskazała, iż jej zachowanie było odruchowe, instynktowne i powodowane chęcią ochrony dobytku.
W odpowiedzi na odwołanieorgan rentowy Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznegowniósł o oddalenie odwołania podtrzymując jednocześnie argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Niespornym w sprawie było, że odwołująca sięZ. D.w dniu 9 października 2014 r. uległa wypadkowi przy pracy rolniczej. W dniu wypadku odwołująca się podlegała ubezpieczeniu wypadkowemu rolników. Jedyną podstawą odmowy przyznania prawa do odszkodowania był przepis 10ust 2 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 9 października 2014 r. około godziny 15.00Z. D.wyszła z mężem z budynku mieszkalnego i udała się do obory aby wydoić krowę, natomiastM. D.poszedł na podwórko gdzie ręcznie ładował obornik na przyczepę z rozrzutnikiem.Z. D.wydoiła krowę, zaprowadziła ją na pastwisko, po czym wróciła na podwórko z przeciwnej strony niż znajdował się ciągnik.
W momencie, gdyZ. D.weszła na podwórko jej mąż wykonywał manewr cofania ciągnikiem z podpięta do niego przyczepą. Manewr ten był wykonywany bardzo wolno.Z. D.zauważyła, że za przyczepą znajdują się widły oparte o mur.
Z. D., bez zastanowienia, instynktownie, działając w zamiarze ratowania urządzenia służącego do pracy w gospodarstwie rolnym w postaci wideł i w obawie o to, iż widły znajdujące się za przyczepą mogą przebić oponę weszła pomiędzy przyczepę i mur i została przygnieciona do muru narożnikiem przyczepy doznając urazów brzucha i miednicy.
W dniu zdarzeniaZ. D.wykonywała prace rolnicze i prace domowe od godziny 7.00 rano i w godzinach popołudniowych była już bardzo zmęczona, występował u niej również ból głowy, w związku z którym leczy się neurologicznie.
Dowód: protokół powypadkowy, protokół przesłuchania odwołującej,M. D.
w postępowaniu powypadkowym, zeznaniaM. D.iZ. D.w
postępowaniu przygotowawczym Ds. 1266 / 14 / S, zeznania odwołującej się
Z. D.( k. 26 – 27 ).
W wyniku wypadku z dnia 9 października 2014 r. odwołująca się doznała wielomiejscowego uszkodzenia jelita cienkiego i złamania gałęzi kości łonowej prawej co odpowiada 15 % stałego uszczerbku na zdrowiu.
Dowód: opinia sądowo – medyczna biegłego chirurga, k. 13 – 14.
Powyższy stan faktycznySąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach rentowych oraz na podstawie dowodu z zeznań odwołującej się. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej się, która w sposób spójny i racjonalny opisała przebieg wypadku jakiemu uległa w dniu 9 października 2014 r. a ponadto jej zeznania były spójne z zeznaniami złożonymi w postępowaniu powypadkowym oraz z zeznaniamiM. D.iZ. D.złożonymi w postępowaniu przygotowawczym DS. 1266 / 14 / N oraz postępowaniu powypadkowym prowadzonym przed organem rentowym.
Dokonując ustaleń stanu faktycznego Sąd oparł się ponadto na opinii biegłego sądowego specjalisty chirurgii. Opinia biegłego była jednoznaczna, pełna, rzetelna, należycie umotywowana i przekonywująca. Ponadto żadna ze stron nie złożyła zarzutów do opinii biegłego.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 11 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U.2015.704 j.t.), za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności:
1) na terenie gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w którym stale pracuje, albo na terenie gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym lub
2) w drodze ubezpieczonego z mieszkania do gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, albo w drodze powrotnej, lub
3) podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności, lub
4) w drodze do miejsca wykonywania czynności, o których mowa w pkt 3, albo w drodze powrotnej.
Zgodnie z art. 10 ust 2 pkt. 1 powyższej ustawy jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa.
W niniejszej sprawie organ rentowy nie kwestionował tego, iż zdarzenie jakiemu odwołująca się uległa w dniu 9 października 2014 r. było wypadkiem przy pracy rolniczej. Kwestią sporną wymagającą rozstrzygnięcia było ustalenie czy wypadek ten został spowodowany wskutek rażącego niedbalstwa, co rzutowałoby na przyznanie jednorazowego odszkodowania.
W wyroku z dnia 18 maja 2010 roku (sygn. akt I UK 335/09) Sąd Najwyższy stwierdził, że o ile rozstrzyganie o winie sprawcy czynu nieumyślnego polega na formułowaniu abstrakcyjnych wzorców należytego (starannego, ostrożnego postępowania, rozumianych jako wzór postępowania powszechnie wymaganego oczekiwanego) w danej społeczności i ustalenie, czy sprawca szkody zachował należytą ostrożność (staranność) polega na porównaniu jego zachowania ze wzorem prawidłowego zachowania w podobnych warunkach, o tyle określenie niedbalstwa jako rażącego wymaga odniesienia się do konkretu, czyli uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy. Nawiązanie do poglądów doktryny, która formułuje pewne kryteria pozwalające uznać niedbalstwo za rażące, nie wypełnia tej luki, gdyż nie mają one charakteru uniwersalnego i ocena niedbalstwa jako rażącego zawsze należy do sądu, który odnosi się do konkretnego przypadku.
Natomiast zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r. (sygn. Akt IV CK 151/03) przypisanie określonej osobie niedbalstwa uznaje się za uzasadnione wtedy, gdy osoba ta zachowała się w określonym miejscu i czasie w sposób odbiegający od właściwego dla niej miernika należytej staranności. Przez rażące niedbalstwo rozumie się natomiast niezachowanie minimalnych (elementarnych) zasad prawidłowego zachowania się w danej sytuacji. O przypisaniu pewnej osobie winy w tej postaci decyduje więc zachowanie się przez nią w określonej sytuacji w sposób odbiegający od miernika staranności minimalnej (LEX nr 151642). Ponadto zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego rażące niedbalstwo jest zachowaniem, które graniczy z umyślnością ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.01.2009 r. V CSk 291 / 08 ).
Z kolei w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 stycznia 1998 r. III AUa 418 / 97 wskazano, iż rażące niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy poszkodowany zachowuje się w sposób odbiegający jaskrawo od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia.
Zdaniem Sądu w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, iż nie zachodzą okoliczności skutkujące wyłączeniem prawa do jednorazowego odszkodowania przewidziane w art. 10 ust. 2 pkt. 1 ustawy.
W ocenie Sądu uwzględniając wszystkie okoliczności zdarzenia nie można zachowania odwołującej się zakwalifikować jako rażącego niedbalstwa. Jak bowiem wynika z ustaleń dokonanych w sprawie odwołująca bez zastanowienia, instynktownie, działając w zamiarze ratowania mienia służącego do pracy w gospodarstwie rolnym i w obawie o to, iż widły znajdujące się za przyczepą mogą przebić oponę weszła pomiędzy przyczepę i mur i została przygnieciona do muru narożnikiem przyczepy doznając urazów brzucha i miednicy. Skoro zatem jak wynika z cytowanych orzeczeń zachowanie rażąco niedbałe winno graniczyć z umyślnością i przejawiać się całkowitym lekceważeniem przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia to należy przyjąć, iż rolnik zachowuje się rażąco niedbale, gdy w pełni świadomie podejmuje działania, które grożą mu niebezpieczeństwem, które ocenia jako ewidentne, a jednak pomimo takiej oceny decyduje się kontynuować niebezpieczne zachowanie. Zatem aby zachowanie rolnika ocenić jako rażąco niedbałe musi on mieć czas na ocenę niebezpieczeństwa, decyzję o sposobie zachowania oraz uświadomienie sobie konsekwencji swojego zachowania przy braku we wszystkich tych elementach wymogu zachowania staranności minimalnej. W stanie faktycznym sprawy postępowanie odwołującej nie miało takich cech, albowiem jak wynika z ustaleń, odwołująca zadziałała instynktownie i bez zastanowienia w celu uchronienia mienia znajdującego się na terenie gospodarstwa rolnego. Zatem zdaniem sądu nie można jej przypisać pełnej świadomości narażania się na niebezpieczeństwo, jakie jest zdaniem sądu konieczne do kwalifikowania postępowania jako rażąco niedbałego. Odwołująca nie miała czasu przemyśleć swojej decyzji, zadziałała instynktownie i nie miała pełnego obrazu niebezpieczeństwa na które się naraża, zatem nie mogła ocenić je świadomie jako ewidentne. Ponadto jak wynika z materiału dowodowego mąż cofał ciągnikiem bardzo wolno zatem odwołująca w tym momencie w którym podejmowała instynktowną i spontaniczną decyzję jak się zachować decyzję myślała, że zdąży wykonać te czynność bez poniesienia uszczerbku. Należy przy tym stwierdzić, iż chociaż odwołująca zauważyła, że mąż cofa ciągnikiem to nie miała czasu na analizę sytuacji tylko instynktownie, bez głębszego zastanowienia ruszyła do ratowania mienia, przez co na pewno nie można przypisać jej pełnej świadomości następstw własnego zachowania.
Również na to, iż sąd nie zakwalifikował zachowania odwołującej jako rażąco niedbałego rzutuje fakt, iż odwołująca działała w celu ochrony mienia służącego do pracy na roli w postaci samych wideł jak również przyczepy, której opona mogła być przebita przez widły. Oczywiście mienie, które odwołująca starała się chronić nie było obiektywnie mieniem znacznej wartości, ale odwołująca podejmując szybką i instynktowną decyzję ratowania tego mienia nie miała czasu na analizę wartości tego mienia w stosunku do potencjalnych skutków zdarzenia nie mając czasu na przemyślenie swojej decyzji i sposobu postępowania. Zdaniem sądu podjęcie w warunkach braku czasu na zastanowienie się akcji ratowania mienia należącego do wyposażenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji w której w ocenie rolnika ( podejmowanej w ułamku sekundy ) mieniu temu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo uszkodzenia lub zniszczenia wyklucza możliwość przypisania jego zachowaniu rażącego niedbalstwa.
Wreszcie jak wynika z materiału dowodowego wypadek miał miejsce w godzinach popołudniowych, odwołująca była już po kilku godzinach ciężkiej, nieprzerwanej pracy w gospodarstwie rolnym i domowym, dodatkowo w tym dniu cierpiała na ból głowy i jest leczona neurologicznie z powodu tego zdarzenia to okoliczności również miały wpływ, na uznanie, iż postępowanie odwołującej nie było rażąco niedbałe albowiem te okoliczności dodatkowo utrudniły proces podejmowania przez odwołującą właściwej decyzji w tej sytuacji.
W wyniku wypadku odwołująca się doznała stałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 15 %.
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, orzekając jak w punkcie I wyroku.