Sąd Okręgowy w Poznaniu
XIII Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XIII C 223/15
Data wyroku: 2016-08-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Kuczkowski
Słowa kluczowe: Nieważność Umowy
Podstawa prawna: art. 58 §1 kc

Sygnatura akt XIII C 223/15/3

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia  11 sierpnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w PoznaniuOśrodek (...)wL.XIII Wydział Cywilny z siedzibą wL.w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Michał Kuczkowski
Protokolant: Kamila Szałkowska
po rozpoznaniu w dniu  11 sierpnia 2016 r.  wL.
na rozprawie
sprawy  z powództwaJ. D.
przeciwkoM. J.,A. J.
-  o ustalenie

1
Powództwo oddala.

2
Uiszczonymi kosztami obciąża powódkę.

3
Nie obciąża powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanych.

SSO Michał Kuczkowski
Sygnatura akt XIII C 223/15/4

UZASADNIENIE
PowódkaJ. D.wniosła o ustalenie nieważności umowy sprzedaży zawartej z pozwanymiM. J.iA. J.w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariuszaB. M., rep.(...)dotyczącej sprzedaży przez powódkę na rzecz pozwanych nieruchomości położonej wM.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy wR.prowadziksięgę wieczysta (...).
Powódka nadto wniosła o orzeczenie powrotnego przeniesienia na jej rzecz własności nieruchomości położonej wM.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy wR.prowadziksięgę wieczysta (...).
PozwaniM. J.iA. J.wnieśli o oddalenie powództwa.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
Powódka była właścicielką przedmiotowej nieruchomości, w której zamieszkuje do chwili obecnej. Od 1995 r. pozwana wynajmowała od powódki pokój znajdujący się w przedmiotowej nieruchomości. Stosunki pomiędzy powódką i pozwana były bardzo dobre, pozwana pomagała powódce w utrzymaniu czystości w domu, robiła zakupy. W 1998 r. pozwani zawarli związek małżeński, na uroczystość weselną zaproszona była powódka, która przyjechała do miejscowości odległej o 600 km od jej miejsca zamieszkania. Po zawarciu związku małżeńskiego pozwani nadal zamieszkiwali w miejscowościM., utrzymywali z powódka bardzo dobre stosunki, pomagali jej w robieniu zakupów, strony zapraszały się wzajemnie na imieniny, święta i inne podobne uroczystości, a gdy pozwana urodziła syna powódka odwiedziła ją w szpitalu.
W 2009 r. powódka była dwukrotnie hospitalizowana w dniach od 13.06.2009 r. do 3.07.2009 r. i od 18.09.2009 r. do 17.10.2009 r. w szpitalu wR.z rozpoznaniem owrzodzenie żylakowe podudzia lewego. Powódka dwukrotnie wyraziła zgodę na leczenie w szpitalu, a stan psychiczny powódki nie budził wątpliwości lekarza prowadzącego.
Na początku 2009 r. powódka zaproponowała pozwanym, iż daruje im przedmiotową nieruchomość. Pozwani nie wyrazili zgody na zawarcie umowy darowizny, wskazując iż powódka ma rodzeństwo, z którym winna się rozliczyć. Powódka wobec odmowy przyjęcia przez pozwanych darowizny wystąpiła z propozycja sprzedaży nieruchomości, której była właścicielką. Powódka sama zaproponowała cenę sprzedaży na kwotę 42.000 zł i domagała się w związku z powyższym ustanowienia przez pozwanych na jej rzecz służebności osobistej mieszkania.
Dnia 22 lutego 2009 r. strony zawarły umowę przedwstępna, którą nazwały „wstępną umową kupna sprzedaży”. Strony w powyższej umowie ustaliły, iż jej przedmiotem jest nieruchomość położona wM.ul.(...), której właścicielem - sprzedającym jest powódka. Strony ustaliły cenę sprzedaży na kwotę 42.000 zł, a przy podpisywaniu umowy przedwstępnej pozwani wpłacili powódce zaliczkę w kwocie 12.000 zł.
Dnia 29 kwietnia 2009 r. w Kancelarii Notarialnej NotariuszB. M.wR.strony zawarły w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży nieruchomości i cenę nieruchomości ustaliły na kwotę 42.000 zł zgodnie z treścią umowy przedwstępnej.
W §2 umowy strony zgodnie ustaliły, iż przedmiotem umowy jest budynek o powierzchni 82 m2zbudowany ponad 100 lat temu na działce o powierzchni 0,01,31 ha, pobudowany z cegły, kryty onduliną, częściowo podpiwniczony.
W §6 umowy pozwani ustanowili na rzecz powódki dożywotnio i nieodpłatnie służebność osobistą mieszkania, polegającą na korzystaniu przez powódkę z jednego oddzielnego zajmowanego dotychczas pokoju – usytuowanego po prawej stronie od wejścia oraz ze wspólnych pomieszczeń tj. kuchni, łazienki i korytarza, a także na swobodnym poruszaniu się w domu i po obejściu nieruchomości w celu wyjścia i dojścia do powyższych pomieszczeń. Wartość służebności strony określiły na kwotę 16.800 zł.
NotariuszB. M.nie miała żadnych wątpliwości co do stanu psychicznego powódki w chwili zawierania umowy w dniu 29 kwietnia 2009 r.
Notariusz odpis aktu notarialnego przesłała właściwemu Urzędowi Skarbowemu, który nie zweryfikował ceny nieruchomości wskazanej w akcie notarialnym.
Pozwani od chwili zawarcia umowy nie mieszkają w przedmiotowej nieruchomości, a całą nieruchomość zajmuje powódka.
Pozwana odwiedzała powódkę do 2013 r. sprzątała dom, robiła powódce zakupy. W 2013 r. powódka poinformowała pozwaną, iż popełniła błąd i chce odzyskać nieruchomość
W toku procesu dopuszczony został dowód z opinii biegłej lekarza specjalisty psychiatryJ. S. (1)na okoliczność ustalenia czy w dniu 24kwietnia 2009 r., w dniu sporządzania notarialnej umowy sprzedaż, powódka znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.
Biegła w swej opinii z dnia 30 czerwca 2016 r. stwierdziła u powódki organiczne zaburzenia afektywne. W chwili obecnej powódka wymaga pomocy w podstawowych sferach życia codziennego. Biegła wskazała, iż przy wydawaniu opinii oparła się na zgromadzonej w toku procesu dokumentacji medycznej, z której wynikało, iż od 30 lat powódka pobierała leki na zapalenie nerwu trójdzielnego (amizepin), który nie wywoływał istotnego wpływu na stan świadomości powódki, gdyż zażywając lek przez okres 30 lat musiałoby to zostać zauważone. W związku z leczeniem owrzodzenia żylaków powódka konsultowała zapisywane leki z lekarzem prowadzącym, dwukrotnie podpisała zgodę na leczenie, a zgoda ta nie budziła wątpliwości lekarza prowadzącego.
W ocenie biegłej w chwili sporządzenia notarialnej umowy sprzedaży powódka nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.
Dowód: częściowe zeznania powódkiJ. D.(k.36), zeznania pozwanychM. J.iA. J.(k.169), zeznania świadkówB. M.(k.109),J. S. (2)(k.109), wstępna umowa kupna – sprzedaży (k.30), dokumentacja lekarska powódki (k.46-54 i 57-96), umowa sprzedaży (k.100-102), opinia biegłejJ. S. (1)(k.141-149).
Sąd zważył co następuje.
Sąd w całości dał wiarę zeznaniom pozwanych albowiem zeznania te są spójne, w sposób wyraźny potwierdzone są niekwestionowanym przez strony materiałem dowodowym w postaci dokumentów.
Sąd dał także wiarę zeznaniom świadkaJ. S. (2)w zakresie stanu psychicznego powódki w chwili zawierania umowy sprzedaży, gdyż zeznania te są zbieżne z zeznaniami pozwanych, potwierdzone dokumentacją medyczną, z której wynika, iż w 2009 r. jedyną dolegliwością powódki był stan związany z owrzodzeniem żylaków nogi.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaB. M.. Świadek ten jako osoba zaufania publicznego wskazała jednoznacznie, iż do zawarcia umowy sprzedaży doszło w siedzibie kancelarii notarialnej, a stan psychiczny powódki nie budził wątpliwości świadka.
Sąd dał wiarę zeznaniom powódki jedynie w takim zakresie w jakim pokrywają się one z zeznaniami pozwanych i świadków, a pozostałym zakresie sad nie dał wiary zeznaniom powódki uznając je za niewiarygodne, gdyż powódka nie przedstawiła, do czego była zobowiązana zgodnie z treściąart. 6 k.c.żadnych dowodów na te okoliczności.
Sąd dał wiarę zgromadzonej w toku procesu dokumentacji medycznej związanej z procesem leczenia powódki z uwagi na fakt, iż dokumenty te nie były kwestionowane przez strony, z tych samych względów sąd dał wiarę sporządzonej przez biegłąJ. S. (1)opinii.
Powódka swe roszczenie opiera zarówno na treściart. 82§1 k.c.jak i na treściart. 388 k.c., wskazując już w uzasadnieniu pozwu, iż jej roszczenia z tytułu wyzysku z uwagi na treśćart. 388§2 k.c.z uwagi na upływ dwóch lat od zawarcia umowy wygasły.
Zatem przedmiotem rozważań sądu może być jedynie domaganie się przez powódkę ustalenia nieważności umowy w oparciu o treśćart. 82 k.c.Zgodnie z powyższym artykułem nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego nawet przemijającego zaburzenia czynności psychicznych.
Podkreślenia wymaga fakt, iż powódka zeznając w dniu 28 maja 2015 r. miała lat 81, a w chwili badanie przez biegła w czerwcu 2016 r. 82 lata, a czynność prawna w postaci zawarcia umowy sprzedaży miała miejsce w kwietniu 2009 r. a więc ponad sześć lat wstecz od chwili badania. Zdaniem sądu fakt, iż w chwili obecnej biegła rozpoznała u powódki organiczne zaburzenia afektywne, nie przesądza tego, iż w chwili zawierania umowy sprzedaży, te zaburzenia u powódki występowały i mogły powodować niemożność rozpoznania dokonywanej czynności prawnej. Zgromadzona w toku procesu dokumentacja lekarska powódki z okresu gdy doszło do zawarcia umowy jednoznacznie wskazuje, iż u powódki nie zdiagnozowano żadnych zaburzeń psychicznych. Powódka leczyła się na owrzodzenie żylaków, brała aktywny udział w procesie leczenia, wyrażała zgodę na leczenie szpitalne, a czynność ta nie budziła wątpliwości lekarza prowadzącego. Także stan psychiczny powódki w chwili sporządzania aktu notarialnego nie budził wątpliwości NotariuszB. M., która zeznała, iż gdyby miała wątpliwości co do stanu psychicznego powódki nie sporządziłaby aktu notarialnego. Ponadto ze zgodnych zeznań pozwanych wynika, iż to powódka sama zainicjowała procedurę związana z przeniesieniem własności nieruchomości, chcą początkowo darować ją pozwanym, a wobec braku ich zgody na zawarcie umowy darowizny, zaproponowała sprzedaż ustalając cenę oraz doprowadzając do ustanowienia na jej rzecz służebności osobistej mieszkania.
W ocenie sądu wnioski wynikające ze sporządzonej i niekwestionowanej przez strony opinii są jednoznaczne, iż w dniu 29 kwietnia 2009 r., a więc w dniu zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy stronami powódka nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, a zatem nie zaistniały przesłani do ustalenia nieważności czynności prawnej określone wart. 82 k.c.
Skoro zatem nie istniały przesłanki do unieważnienia umowy sprzedaży, niezasadne było także roszczenie powódki, w którym domagała się zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze sąd powództwo oddalił.
O kosztach sąd orzekł na podst.art. 102 k.p.c.i z tego tytułu obciążył powódkę jedynie poniesionymi przez powódkę kosztami sporządzenia opinii oraz nie obciążył powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanych. W ocenie sądu powódka obecnie jest osoba schorowaną, utrzymująca się jedynie z emerytury w kwocie 1303,27 zł, co w ocenie sądu uzasadnia zastosowanie w niniejszej sprawieart.102 k.p.c.
(-) Michał Kuczkowski