Sąd Rejonowy w Toruniu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV P 641/14
Data wyroku: 2016-03-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SSR Maja Zielińska
Słowa kluczowe: Odprawa Pieniężna
Podstawa prawna: art. 8 ustawy z 13.03.2003 r.
Teza: odprawa przysługująca pracownikom Ruch SA na podstawie art. 3 Porozumienia w sprawie zakończenia sporu zbiorowego z 13.06.2015 r. wyczerpuje prawo do odprawy za podstawie art. 8 ustawy z 13.03.2003 r.

Sygn. akt IV P 641/14 upr

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 marca 2016 roku
Sąd Rejonowy Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu
w składzie: Przewodniczący: SSR Maja Zielińska
Protokolant: st. sekr. sąd. Wiesława Ratajczyk
po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 roku
sprawy z powództwaM. B. (1),R. G.,M. G.,I. S.,D. S.,A. W.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o odprawę

I
oddala powództwoM. B. (1)i zasądza od powódki na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

II
oddala powództwoR. G.i zasądza od powoda na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

III
oddala powództwoM. G.i zasądza od powódki na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

IV
oddala powództwoI. S.i zasądza od powódki na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

V
oddala powództwoD. S.i zasądza od powódki na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu,

VI
oddala powództwoA. W.i zasądza od powódki na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

IV P 641/14

UZASADNIENIE
M. B. (1)wniosła pozew przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.o zasądzenie odprawy pieniężnej, przysługującej na podstawieart. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, niezależnie od świadczeń przewidzianych w wewnątrzzakładowych porozumieniach, regulaminach itp.
Powódka wskazała, iż w związku z dokonaną przez pozwaną spółkę w III kwartale 2011 roku redukcją zatrudnienia w drodze grupowych zwolnień, w dniu 14 czerwca 2011 roku pozwana wypowiedziała powódce umowę o pracę, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, którego termin upłynął w dniu 30 września 2011 roku. Pozwana wypowiadając umowę wskazała, że wypowiedzenie nastąpiło na podstawie przepisówustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracownikóworaz zgodnie z regulaminem zwolnień grupowych w(...) SAw III kwartale 2011 roku z dnia 27 maja 2011 roku. W wypowiedzeniu umowę o pracę pozwana zawiadomiła powódkę, że zostanie jej wypłacona czteromiesięczna odprawa obliczona w myśl zasad obowiązujących przy wypłacaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy na podstawie art. 3 Porozumienia w sprawie zakończenia sporu zbiorowego z dnia 13 czerwca 2005 roku. Powódka kwestionuje stanowisko pozwanej, iż wypłacona w oparciu o art. 3 Porozumienia odprawa zawiera odprawę pieniężną przysługującą na podstawieart. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Powódka podniosła, że dokonane przez pracodawcę – mocą jednostronnego aktu prawnego – wyłączenie prawa pracowników objętych Porozumieniem z dnia 13 czerwca 2005 roku do dwóch odpraw – ustawowej i Porozumienia z 2005 roku było bezskuteczne. W ocenie powódki wynika to z hierarchii źródeł prawa pracy, zgodnie z którą postanowienia aktu niższego rzędu (a wydany jednostronnie przez pracodawcę regulamin jest aktem niższego rzędu niż wynegocjowane wspólnie z pracownikami porozumienie) nie mogą zmieniać na niekorzyść pracowników postanowień aktów wyższego rzędu.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i wskazała, że 13 czerwca 2005 roku w pozwanej spółce weszło w życie Porozumienie (nazywane dalej Porozumieniem I), które jest bardziej korzystne dla pracowników, aniżeli przepisykodeksu pracyi w przypadku zwolnień grupowych postanowienia w nim określone mają zastosowanie, jako normatywne źródło prawa pracy. W dniu 17 lutego 2011 roku wydano Regulamin, który odsyłał do postanowień Porozumienia I. Pozwana podkreśliła, że przewidziane w Porozumieniu I należności takie jak: odszkodowanie i odprawa pieniężna posiadały odmienny charakter, co pozwala stwierdzić, że celem art. 3 Porozumienia I było ustanowienie ostatecznej wysokości odprawy, a nie dodatkowego świadczenia przysługującego obok odprawy ustawowej. W ocenie pozwanej zarówno w ustawie jak i w Porozumieniu I chodzi o to samo świadczenie w przypadku rozwiązania umów o pracę w procesie zwolnień grupowych po okresie gwarancji, a brak przymiotnika „pieniężna” nie dyskwalifikuje określenia charakteru prawnego świadczenia.
Pozwy o odprawę, zawierające tożsame uzasadnienia, co pozewM. B. (2), złożyli takżeR. G.,M. G.,I. S.,D. S.iA. W..
W odpowiedzi na wymienione powództwa pozwana wniosła o ich oddalenie, podnosząc taką samą argumentację, jak w przypadku pozwuM. B. (1).
Sąd postanowił połączyć sprawy z powództwaR. G.,M. G.,I. S.,D. S.iA. W.ze sprawą z powództwaM. B. (1)do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd ustalił, co następuje:
Powodowie byli pracownikami pozwanej. Rozwiązanie umów o pracę nastąpiło w związku z redukcją zatrudnienia w drodze grupowych zwolnień, z zachowaniem okresu wypowiedzenia, z dniem 30 września 2011 roku. W związku z rozwiązaniem umów o pracę powodowie otrzymali odprawy w wysokości czterokrotności średniego wynagrodzenia, wypłacone na podstawie art. 3 Porozumienia w sprawie zakończenia sporu zbiorowego z dnia 13 czerwca 2005 roku.
(bezsporne)
Porozumienie w sprawie zakończenia sporu zbiorowego (Porozumienie) zostało podpisane w dniu 13 czerwca 2005 roku z inicjatywy związków zawodowych, pomiędzy przedstawicielami pozwanej a związkami zawodowymi. Ustalono w nim okresy gwarancji zatrudnienia dla pracowników. W art. 2 §2 ust. 1 Porozumienia postanowiono, że nie stanowi naruszenia gwarancji zatrudnienia rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem, któremu wypłacono odszkodowanie w wysokości iloczynu pełnych miesięcy kalendarzowych pozostałych do końca okresu, w którym pracownik został objęty gwarancjami zatrudnienia i wynagrodzenia brutto, liczonego jako średnie wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających nabycie prawa do odszkodowania oraz współczynnika przeliczeniowego określonego w art. 2 §2 ust. 2 Porozumienia. Ponadto postanowiono, że odszkodowanie nie może być niższe od odprawy wskazanej wart. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników(Dz. U. 2015 poz. 192 – dalej Ustawa) powiększone o jednomiesięczne wynagrodzenie pracownika. Nadto ustalono, iż wyczerpuje to prawo pracownika do odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika. Z kolei w art. 3 Porozumienia zapisano, że w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie okresu gwarancyjnego, pracownikowi przysługuje czteromiesięczna odprawa obliczona według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Art. 3 Porozumienia nie zawiera zastrzeżenia, iż wskazana w nim odprawa wyczerpuje prawo pracownika do odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika.
(dowód: kopia porozumienia k. 62-63v)
Zapisy art. 2 i 3 Porozumienia zostały wprost przeniesione z treści art. 29 §3 i art. 30(...)z 25 maja 2005 roku ((...)), który jednak nie wszedł w życie z uwagi na brak zgody wszystkich związków zawodowych.
(dowód:(...)k. 235-243v)
Celem Porozumienia było zapewnienie pracownikom stabilności zatrudnienia, tym większej, im dłuższy był okres zatrudnienia danego pracownika u pozwanej na dzień zawarcia Porozumienia, a także ustalenie korzystniejszej odprawy niż wynikało to z art. 8 Ustawy. Zamiarem stron było przy tym, aby pracownicy byli chronieni przede wszystkim w okresie objętym gwarancjami zatrudnienia, a w mniejszym stopniu także w okresie „pogwarancyjnym”.
(dowód: zeznania świadkaS. M.k. 380-381v,G. Z.k. 410-411v,K. S.k. 458-464,M. M.k. 465-469,H. D.k. 470-474)
Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentacji dołączonej do akt sprawy, której prawdziwość nie była kwestionowana, a także na podstawie zeznań świadków.
Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadkówM. M.iH. D., którzy zeznali, że dla stron porozumienia jednoznaczne było, iż odprawa wskazana w art. 3 Porozumienia wyczerpuje prawo do odprawy przysługującej na podstawieustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zeznania te są logiczne, przekonujące, nie zawierają wewnętrznych sprzeczności.
Za wiarygodne jedynie w zakresie okoliczności bezspornych Sąd uznał natomiast zeznania świadków, reprezentujących w trakcie rokowań stronę związkową i pracowniczą. Przedstawiciele związków zawodowych –S. M.iG. Z.zeznali, że odprawa przewidziana w art. 3 Porozumienia miała być wypłacana obok odprawy przysługującej pracownikom na podstawie przepisów ogólnie obowiązujących. Tak samo zeznał przedstawiciel załogi zasiadający w tamtym okresie w zarządzie pozwanej, nie uczestniczący jednak osobiście w rokowaniach.
Twierdzeniom tych świadków Sąd odmówił wiarygodności, gdyż jednocześnieS. M.iG. Z.przyznali, że celem ustanowienia ochrony finansowej w okresie pogwarancyjnym było zniechęcenie pracodawcy do zwalania pracowników w ograniczonym zakresie w porównaniu z okresem gwarancyjnym, a warunki dla pracowników zwalnianych w okresie gwarancyjnym miały być lepsze. Stoi to w sprzeczności z łączną wysokością odprawy z art. 3 Porozumienia i odprawy ustawowej, według deklarowanej przez świadków wykładni spornych zapisów porozumienia.
Za niewiarygodne Sąd uznał także wskazywanie przez świadkówS. M.iG. Z., iż początkowo zarówno art. 29 §3, jak i art. 30(...)oraz odpowiadające im art. 2 i art. 3 Porozumienia zawierały zastrzeżenie, iż wskazane w nich świadczenia wyczerpują prawo pracownika do odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika. Według zeznań świadków strona związkowa wynegocjowała następnie wykreślenie tego fragmentu z art. 3, natomiast nie udało się tego wynegocjować o w odniesieniu do art. 2. Jest to sprzeczne z zeznaniami wszystkich świadków, iż propozycje gwarancji i okresów pogwarancyjnych wyszły od związków zawodowych. Trudno w tej sytuacji przyjąć, że związki przedstawiły pracodawcy propozycje, które ich nie zadowalały (zawsze wyłączające prawo do odprawy ustawowej), a następnie „walczyły” o ich poprawienie na korzystniejsze, w drodze rokowań (poprzez usunięcie tego wyłączenia).
Przystępując do wykładni przepisów Porozumienia, które są podstawą żądań powodów, wskazać należy w pierwszej kolejności, że jego postanowienia są zgodne z przepisemart. 18 §1 k.p., stanowiącym, iż postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. W szczególności stała, czteromiesięczna kwota odprawy, wskazana w art. 3 Porozumienia, jest wyższa od maksymalnej odprawy przysługującej na podstawie ustawy.
Posłużenie się w art. 2 Porozumienia pojęciem „odszkodowania”, wymagało ustalenia relacji między tym świadczeniem, a odprawą przysługującą na mocy przepisów ogólnie obowiązujących. Stąd konieczne było wskazanie, że odszkodowanie to wyczerpuje prawo do odprawy ustawowej. Użycie natomiast w art. 3 Porozumienia słowa „odprawa”, implikuje, iż jest to to samo świadczenie, o którym mowa w ustawie z dnia 13 marca 2003 roku, a odmiennie regulowana jest jedynie jego wysokość. W tym zakresie Sąd zgadza się z opinią prawną przedstawioną przez pozwaną wraz z odpowiedzią na pozew (k. 133-141).
Głównym argumentem, przemawiającym za przyjęciem, iż obok czteromiesięcznej odprawy przewidzianej w art. 3 Porozumienia, pracownikom nie przysługuje dodatkowo odprawa ustawowa, jest jednak wykładania celowościowa.
Jak wskazano powyżej, celem ustanowienia okresów gwarancyjnych i okresu pogwarancyjnego miała być ochrona pracowników przed utratą zatrudnienia. Mechanizmy finansowe miały zniechęcać pracodawcę do rozwiązywania umów o pracę, zarówno w okresie gwarancji zatrudnienia, jak i po jego upływie, jednak wówczas już w mniejszym stopniu. Najwyższe gwarancje, a zatem największa ochrona, zostały przyznane pracownikom o najwyższym stażu pracy – od 7 lat, określonym na dzień podpisania Porozumienia. Pracownicy o stażu najniższym – do 1 roku, w ogóle nie byli objęci gwarancjami. Gwarancje dla pracowników o różnym stażu pracy różniły się okresem ich obowiązywania i współczynnikiem naliczania odszkodowania wskazanego w art. 2 Porozumienia.
Pracownicy zwalniani w okresie gwarancji zatrudnienia mieli otrzymywać wyłącznie odszkodowanie w wysokości iloczynu pełnych miesięcy kalendarzowych pozostałych do końca okresu gwarancyjnego, średniego wynagrodzenia brutto i odpowiedniego współczynnika, jednak nie mniej niż kwotę równą odprawie ustawowej powiększonej o jednomiesięczne wynagrodzenie. Przy zastosowaniu współczynników przewidzianych w Porozumieniu i przy uwzględnieniu stażu pracy na dzień rozwiązania umowy o pracę, oznacza to, że minimalna kwota świadczenia dla pracowników o najdłuższym stażu (5 i 7 lat na dzień podpisania porozumienia), zwolnionych w okresie gwarancyjnym, wynosiła czterokrotność wynagrodzenia, a dla pracowników o krótszym stażu (1 i 3 lata na dzień podpisania porozumienia) – trzykrotność wynagrodzenia.
Obrazuje to poniższa symulacja:

⚫

dla stażu od 1 roku

- w pierwszym roku okresu gwarancyjnego odszkodowanie w kwocie od 3,6 wynagrodzenia (24 miesiące x współczynnik 0,15) do 2 wynagrodzeń (13 x 0,15 daje mniej niż gwarantowana równowartość odprawy ustawowej jednomiesięcznej powiększonej o 1 miesiąc, więc przysługuje gwarantowana równowartość 2 wynagrodzeń)
- w drugim i ostatnim roku gwarancji pracownik ma prawo do dwumiesięcznej odprawy ustawowej plus powiększenie o 1 miesiąc, łącznie odszkodowanie trzymiesięczne;

⚫

dla stażu od 3 lat

- w pierwszym roku okresu gwarancyjnego od 16 wynagrodzeń (36 miesiące x współczynnik 0,45) do 11,25 (25 x 0,45),
- w drugim roku od 14,4 (24 x 0,6) do 7,8 (13 x 0,60),
- w trzecim roku od 9 (12 x 0,75) do 3 wynagrodzeń (1 x 0,75, zatem wyrównanie do ustawowej odprawy dwumiesięcznej plus powiększenie o 1 miesiąc)

⚫

dla stażu od 5 lat

- w pierwszym roku od 36 (48 miesięcy x współczynnik 0,75) do 27,75 miesiąca (37 x 0,75),
- w drugim roku od 32,4 (36 x 0,9) do 22,5 (25 x 0,9),
- w trzecim roku od 24 (24 x 1) do 13 (13 x 1),
- w czwartym roku od 12 (12 x 1) do 4 (1 x 1, zatem wyrównanie do ustawowej odprawy trzymiesięcznej, bo pracownik ma już staż 8 lat, plus powiększenie o 1 miesiąc)

⚫

dla stażu od 7 lat

- współczynnik dla każdego roku jest stały i wynosi 1, zatem minimalna kwota wypłaty w przypadku zwolnienia w okresie gwarancji wynosi 4-krotność wynagrodzenia (zwolnienie na 4 miesiące lub mniej przed końcem gwarancji).
Zakładając zatem, że rację ma pracodawca, iż w okresie pogwarancyjnym pracownik ma prawo jedynie do odprawy w kwocie czterokrotności wynagrodzenia, nieopłacalne dla pracodawcy byłoby zwalnianie pracownika wcześniej niż na 4 miesiące przed końcem okresu gwarancji w przypadku pracowników z grupy starszej stażem (od 5 i 7 lat na dzień Porozumienia), bowiem wypłacałby wówczas świadczenie wyższe niż w okresie pogwarancyjnym.
W przypadku pracowników o stażu powyżej 3 lat na dzień Porozumienia, także nieopłacalne byłoby zwalnianie pracownika wcześniej niż na 4 miesiące przed końcem okresu gwarancji. Pracodawca wypłacałby wówczas świadczenie wyższe niż w okresie pogwarancyjnym (5 miesięcy x współczynnik 0,75 + 1). Rozwiązując umowę na 4 miesiące przed upływem gwarancji pracodawca wypłacałby świadczenie w takiej samej wysokości, jak w okresie pogwarancyjnym, natomiast rozwiązując umowę w okresie ostatnich 3 miesięcy pracodawca wypłacałby świadczenie niższe niż w okresie pogwarancyjnym.
Rozwiązanie umowy z pracownikiem o stażu od 1 roku na dzień zawarcia Porozumienia, w każdym momencie byłoby dla pracodawcy bardziej opłacalne niż oczekiwanie na upływ gwarancji zatrudnienia.
Zakładając natomiast, że odprawa art. 3 Porozumienia miałaby być wypłacana obok odprawy ustawowej, wówczas - z uwagi na długość okresu gwarancji i wyjściowy staż pracy od 3, 5 i 7 lat - po upływie okresu gwarancji każdorazowo osobom tym przysługiwałoby świadczenie w równowartości 7 wynagrodzeń.
Przy takiej wykładni nie zmienia się sytuacja osób o najniższym stażu (od 1 roku).
Natomiast wobec wszystkich pozostałych pracowników oznaczałoby to, że opłacalne dla pracodawcy byłoby rozwiązywanie z nimi umów o pracę już na 7 miesięcy przed końcem okresu gwarancyjnego. Pracodawca wypłacałby wówczas świadczenie w takiej samej wysokości, jak w okresie pogwarancyjnym. Natomiast rozwiązując umowę w okresie przed upływem 6 miesięcy pracodawca wypłacałby świadczenie niższe, niż w okresie pogwarancyjnym – za 6, 5 lub minimalnie za 4 miesiące.
Prowadzi to jednoznacznie do wniosku, że ustalając, iż odprawa z art. 3 Porozumienia jest innym świadczeniem niż odprawa z ustawy z dnia 13 marca 2003 roku i obok odprawy z art. 3 Porozumienia przysługuje pracownikom także odprawa ustawowa, strony Porozumienia znacznie osłabiłyby gwarancje stabilności zatrudnienia, które były istotą wprowadzenia zapisów art. 2 i 3 Porozumienia. Takie rozumienie spornego przepisu Porozumienia byłoby więc sprzeczne z wolą stron i celem, jakie stawiały sobie związki zawodowe proponując przyjęte rozwiązania.
W tym stanie rzeczy, wykładając treść art. 3 Porozumienia w sprawie zakończenia sporu zbiorowego z dnia 13 czerwca 2005 roku, Sąd uznał, że jedyna racjonalna interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż przewidziana w nim odprawa w wysokości czterokrotności wynagrodzenia pracownika stanowi wyłączne świadczenie, przysługujące mu w razie rozwiązania umowy w okresie pogwarancyjnym.
Żądania powodów nie miały zatem oparcia w powoływanych przepisach, a powództwa podlegały oddaleniu.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.