Sąd Okręgowy w Słupsku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 102/16
Data wyroku: 2016-04-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wanda Dumanowska, Andrzej Jastrzębski, Elżbieta Jaroszewicz
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 305^1^k.c.

Sygn. akt IV Ca 102/16

POSTANOWIENIE
Dnia 29 kwietnia 2016r.
Sąd Okręgowy wS.IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący: SSO Andrzej Jastrzębski
Sędziowie SO: Wanda Dumanowska (spr.), Elżbieta Jaroszewicz
Protokolant: sekr. sądowy Kamila Wiśniewska
po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r., wS.
na rozprawie
sprawy z wnioskuG. J.iB. J.
z udziałem(...) Spółki AkcyjnejwG.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu RejonowegowS.z dnia 30 listopada 2015 r. sygn. akt IX Ns 926/13
postanawia:
oddalić apelację.
Sygn. akt IV Ca 102/16

UZASADNIENIE
WnioskodawcyG. J.iB. J.wnieśli o ustanowienie służebności przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem w wysokości 10.000 zł wywodząc, że na nieruchomości znajdują się linie energetyczne stanowiące własność uczestnika, zaś strony nie zawarły umowy dotyczącej służebności przesyłu. Nadto wnioskodawcy wnieśli o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.
Uczestnik postępowania(...) S.A.wG.przychylił się do wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, przyznając, że sporna pozostaje wysokość wynagrodzenia, które według wyliczeń uczestnika kształtuje się w granicach 2.500 zł. Nadto uczestnik wniósł o zasądzenie od wnioskodawców kosztów postępowania według norm przepisanych.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2015r. Sąd Rejonowy wS.ustanowił na rzecz(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wG.służebność przesyłu na nieruchomości położonej w miejscowościW., obejmującejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy wS.prowadziksięgę wieczystą (...)polegającą na prawie do korzystania z ww. nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji i funkcjonowania podziemnej linii kablowej elektroenergetycznej o napięciu 0,4 kV, a w szczególności do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń, kabli i instalacji elektroenergetycznych wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem (pkt(...)) oraz zasądził od uczestnika solidarnie na rzecz wnioskodawców kwotę 1.502 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Nadto ustalił, że wnioskodawcy i uczestnik postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie we własnym zakresie.
Powyższe orzeczenie zapadło na podstawie następującego stanu faktycznego:
Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...). Nieruchomość ta położona jest weW.. Składa się zdziałki nr (...)o powierzchni 0,0352 ha. Nieruchomość powstała z podziału większej nieruchomości. Nieruchomość jest zabudowana szeregowym domem jednorodzinnym oraz obciążona jest podziemną linią elektroenergetyczną o napięciu 0,4 kV. Linia energetyczna powstała na wniosek ówczesnego właściciela nieruchomości, dewelopera, w celu przyłączenia nowobudowanych domów do sieci energetycznej. Przedmiotowa linia energetyczna zasila również nieruchomość wnioskodawców. Strony nie zawarły umowy o ustanowienie służebności przesyłu.  Jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawców wyniosło 1.502 zł.
Oceniając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy, bacząc na treść przepisówart. 3051kc,art. 49 § 1 kciart. 3052§2 kc, stwierdził, że skoro bezspornym było, iż strony nie zawarły umowy w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu, to wnioskodawcom przysługiwało żądanie o ustanowienie tej służebności za wynagrodzeniem, przy czym, co istotne, wnioskodawcy i uczestnik postępowania byli zgodni co do jej treści.
Zważywszy natomiast na to, że za ustanowienie służebności przesyłu wnioskodawcy przysługiwało wynagrodzenie, a uczestnicy byli w sporze co do wysokości tego wynagrodzenia, Sąd I instancji dopuścił dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości. Ustalona wysokość wynagrodzenia uwzględniała uciążliwości posadowienia linii uczestnika na nieruchomości wnioskodawców, zwłaszcza związane z niemożliwością swobodnego wykorzystania nieruchomości, przy czym należało tu również mieć na względzie to, że jest to podziemna linia, powstała w celu zelektryfikowania nowopowstałego osiedla domków jednorodzinnych, w tym nieruchomości wnioskodawców. Sąd Rejonowy uznał, że ustalona przez biegłego wysokości wynagrodzenia jest adekwatna do ustanowionej służebności przesyłu. Jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości uczestników wyniosło 1502 zł. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł zgodnie zart. 520 § 1 kpc.
Z rozstrzygnięciem powyzszym nie zgodzili się wnioskodawcy, którzy wskazując, że zaskarżając wydane orzeczenie co do jego punktu(...)w zakresie, w jakim postanowienie nie uwzględnia wynagrodzenia dochodzonego wnioskiem oraz w zakresie, w jakim nie uwzględnia wszystkich ograniczeń prawa własności i obniżenia wartości nieruchomości w związku z istnieniem linii, podnieśli zarzuty naruszeniaart. 287 kc,art. 288 kcw zw. zart. 3054kc,art. 227 kpc,art. 278 § 1 kpciart. 233 § 1 kpcpoprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nieprzeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłych na okoliczność przeliczenia wynagrodzenia należnego wnioskodawcom, jak iart. 3052§ 2 kcpoprzez zasądzenie wynagrodzenia, które nie jest odpowiednie. W efekcie apelujący domagali się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez obliczenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności uwzględniającego ograniczenie prawa własności w tym pasie, a także wykraczające ponad ten pas, a wynikające z istnienia służebności i urządzeń przesyłowych, przeprowadzenia dowodu z opinii uzupełniającej biegłego rzeczoznawcy, ewentualnie uchylenia postanowienia w zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, nadto o zasądzenie kosztów procesu za postępowanie apelacyjne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Zważyć w pierwszej kolejności należało, że treśćart. 382 kpcdaje Sądowi II – ej instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz nakłada obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.04.1998r., II CKN 704/97, OSNC 1998 nr 12, poz. 214). Tym samym uprawnienia Sądu II-ej instancji nie ograniczają się tylko do kontroli Sądu I instancji, lecz uprawniony jest on do badania ponownie całej sprawy i mając na względzie wynik postępowania przed Sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie.
Zdaniem Sądu II-ej instancji, który jest również Sądemmeriti, po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należało dojść do wniosku, że zaskarżone postanowienie nie jest wadliwe. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia zarzutów apelacyjnych wnioskodawców, a w konsekwencji do wydania orzeczenia reformującego to postanowienie.
Przy rozpoznaniu zarzutów apelacji na uwadze mieć należało, że pełnomocnik wnioskodawców zaskarżył wydane przez Sąd I instancji postanowienie jedynie w zakresie dotyczącym wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Tymczasem, mając na uwadze odnoszący się do tego zakresu zaskarżenia dorobek judykatury, który Sąd Okręgowy w całości podziela, należało uznać, że zaskarżenie takie – dotyczące tylko części zapadłego przed Sądem i-ej instancji rozstrzygnięcia - było niedopuszczalne z uwagi na integralność orzeczenia o ustanowieniu służebności przesyłu. W postanowieniu z dnia 18.04.2012r. wydanym w sprawie o sygn. akt V CSK 190/11 (Lex nr 1212828) Sąd Najwyższy stwierdził, żePostanowienie sądu polegające na ustanowieniu ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności przesyłu za wynagrodzeniem jest orzeczeniem konstytutywnym, tworzącym stosunek prawny. Podstawą wydania takiego orzeczenia, stanowiącego wyjątek w zakresie kompetencji sądów orzekających w sprawach cywilnych, jest przepis ustawowy (art. 305 § 2 k.c.). Wskazany przepis przewiduje wprost wynagrodzenie jako świadczenie ekwiwalentne przedsiębiorcy na rzecz właściciela nieruchomości. Zasada odpłatnego ustanawiania służebności przesyłu oznacza, że określenie wysokości i rodzaju wynagrodzenia jest elementem koniecznym orzeczenia kształtującego, a ustanowienie służebności i obciążenie obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia musi nastąpić jednocześnie. Konsekwentnie ze wskazanej zasady integralności postanowienia o ustanowieniu służebności przesyłu wynika niedopuszczalność zaskarżenia orzeczenia w części.
W tej sytuacji Sąd odwoławczy rozpoznał niniejszą apelację, jako skierowaną do całości postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 30 listopada 2015r.
Sąd Okręgowy nie podzielił zgłoszonych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego. W szczególności dokonana przez Sąd a quo ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego była słuszna. Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 kpcmógłby się okazać skuteczny tylko w wypadku wykazania, że zastosowane przez Sąd I-ej instancji kryteria oceny wiarygodności były oczywiście błędne. W apelacji wnioskodawców brak jest jednak podstaw do przypisania takiego uchybienia Sądowi Rejonowemu. Poddał on ocenie wszystkie przeprowadzone dowody, ich wiarygodność i moc dowodową ocenił bez naruszenia obowiązujących w tym zakresie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Daje to podstawy do uznania zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 kpcza bezzasadny.
Zarzucając błędną ocenę dowodów i tym samym ustalenie nieprawidłowo wysokości wynagrodzenia należnego wnioskodawcom w tytułu ustanowienia służebności przesyłu obciążającej ich nieruchomość, pełnomocnik wnioskodawców skupiał się przede wszystkim na opinii biegłej sądowejE. H. (1)i kwestionował jej wnioski. Tymczasem na uwadze mieć należało, że istota dowodu z opinii biegłego polega na tym, że ma ona na celu ułatwienie sądowi dokonanie należytej oceny zebranego w sprawie materiału wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne. Sąd nie jest związany opinią biegłego i ocenia ją na podstawieart. 233 kpc. Swoistość tej oceny polega jednak na tym, że nie chodzi tu o kwestię wiarygodności, jak przy dowodzie z zeznań świadków i stron, lecz o pozytywne lub negatywne uznanie wartości rozumowania zawartego w opinii i uzasadnienie, dlaczego pogląd biegłego trafił lub nie do przekonania sądu. Z jednej strony, konieczna jest zatem kontrola z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania i źródeł poznania, z drugiej — istotną rolę odgrywa stopień zaufania do wiedzy reprezentowanej przez biegłego. Sąd może więc oceniać opinię biegłego pod względem fachowości, rzetelności czy logiczności. I takiej też oceny sporządzonej przez biegłą opinii dokonał Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie poprzez zaakceptowanie jej wartości dowodowej. Sąd Okręgowy nie znalazł natomiast podstaw do przyjęcia zastrzeżeń strony apelującej co do takiego przyjętego przez Sąd I-ej instancji stanowiska.
Ponadto zauważyć należało, że w toku postępowania, po uzupełniającej opinii biegłej, apelujący nie wniósł o dopuszczenie uzupełniającej opinii do opinii już wydanej przez tą biegłą, czy też dowodu z opinii innego biegłego. Z tej przyczyny zawarty w apelacji wniosek o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego rzeczoznawcy na okoliczność przeliczenia wynagrodzenia należnego wnioskodawcom z tytułu ustanowienia służebności przesyłu przy uwzględnieniu wartości nieruchomości jako całości, tj. wraz z budynkiem, zamiast wartości samego gruntu, należało uznać za spóźniony.
Analizując zaś opinię biegłego, również w kontekście stanu faktycznego sprawy należało uznać, że ustalenia dokonane przez biegłą w zakresie wysokości należnego wnioskodawcom wynagrodzenia z tytułu ustanowienia na ich nieruchomości służebności przesyłu są prawidłowe. Należało przede wszystkim wziąć pod uwagę fakt, że linia energetyczna, która przebiega przez nieruchomość wnioskodawców zasila także i ich dom (vide: zeznania świadkaP. G.– k. 120-121). Jest to linia niskiego napięcia 0,4 kV i została zlokalizowana w tym miejscu przez uczestnika na wniosek dewelopera, od którego wnioskodawcy następnie zakupili przedmiotową nieruchomość. Ponadto, w chwili zakupu, tj. w(...)w akcie notarialnym zawarto zgodę na wybudowanie infrastruktury technicznej (vide: ustna uzupełniająca opinia biegłejE. H.– k. 187). Okoliczność ta ma niewątpliwy wpływ na wysokości wynagrodzenia, bowiem istniejąca infrastruktura ma wpływ na cenę nieruchomości, przy czym strony winny były uwzględnić również ograniczenia z tym związane. Nadto zasadnie, zdaniem Sądu Okręgowego, biegła wzięła pod uwagę przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, tylko wartość nieruchomości gruntowej niezabudowanej. Biegła uzasadniła to swoim doświadczeniem nabytym w innych, podobnych sprawach, w których wydawała opinię oraz faktem, że wartość budynku może być bardzo różna, uzależniona od użytych materiałów do ich wybudowania i sposobu wykończenia. Nie może to, zdaniem biegłej, które Sąd Okręgowy podziela, mieć decydującego wpływu na wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Nie można też w tym miejscu nie podzielić poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 444/2009 (LexPolonica nr 2440313), który dotyczy sytuacji, gdy urządzenia przesyłowe, podobnie jak w niniejszej sprawie, były usytuowane pod ziemią. W uzasadnieniu tego wyroku SN stwierdził, że „Wynagrodzenie powinno być nie tylko proporcjonalne do stopnia ingerencji posiadacza w treść cudzego prawa własności ale powinno także uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości, czasową perspektywę posiadania służebności. Nie można wykluczyć, że wynagrodzenia ustalone według tych kryteriów mierzone w skali roku w odległej perspektywie czasowej będzie znikome”. Dalej SN wskazał, iż „Posiadanie służebności gruntowej, obecnie zdefiniowanej wart. 3051k.c.jako służebność przesyłu, przybiera taką postać, że nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa właściciela nad nieruchomością obciążoną. Dlatego muszą zawodzić kryteria ustalania wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości oparte wyłącznie na układzie odpowiednich cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy gruntu, które są adekwatne w sytuacjach, kiedy wynajmujący lub wydzierżawiający zostają zupełnie pozbawieni fizycznego władztwa nad rzeczą”.
Mając powyższe na uwadze należało apelację, jako bezzasadną, oddalić, o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.