Sąd Okręgowy w Gliwicach
X Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: X Ga 524/15
Data wyroku: 2016-10-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Baranek
Słowa kluczowe: Cesja
Podstawa prawna: art. 518 k.c.

Sygn. akt X Ga 524/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2016 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy

w składzie
0.0.1.Przewodniczący Sędzia SO Iwona Wańczura (spr.)
0.0.2. Sędzia SO Małgorzata Korfanty
Sędzia SR (del.) Rafał Baranek
Protokolant Grzegorz Kaczmarczyk
po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki AkcyjnejwŁ.
przeciwko(...)Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.

o zapłatę
na skutek apelacji wniesionej przez powódkę
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 8 września 2016r.
sygn. akt VII GC 890/15

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymuje w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z dnia 3 marca 2014r. w sprawie o sygn. XIII GNc 6265/13;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu odwoławczym.

SSO Małgorzata Korfanty  SSO Iwona Wańczura SSR (del.) Rafał Baranek
Sygn. akt X Ga 524/15

UZASADNIENIE

(...) Spółka AkcyjnawŁ.domagała się zasądzenia od(...)Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wG.kwoty 591,13 złz ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa oraz kosztów postępowania.Od wydanego przez Sąd Rejonowy w Gliwicach w dniu , sygn. akt VII GNc nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym pozwana wniosła zarzuty, domagając się oddalenia powództwa i zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu. Podniosła zarzuty niewłaściwości miejscowej Sądu, pozorności umowy o współpracy w zakresie zarządzenia płynnością z dnia 29 czerwca 2012 roku oraz umowy o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielania poręczeń z dnia 9 marca 2012 roku, sprzeczności tych umów z zasadami współżycia społecznego, braku czynnej legitymacji procesowej po stronie powódki, niepoinformowania pozwanej o umowach pomimo treści § 1 ust. 5 umów, naruszenia postanowieńumowy nr (...)z dnia 9 stycznia 2012 roku orazart. 7 ust. 3 i art. 144 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych(tekst jednolityDz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zmianami – dalejp.z.p.) oraz niewykazania zapłaty odsetek na rzecz dostawców pozwanej.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji uchylił nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu, ustalając na podstawie dowodów powołanych w uzasadnieniu orzeczenia następujący stan faktyczny:
W wyniku przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznegow trybie przetargu nieograniczonego pozwana zawarła umowę z(...) Spółką AkcyjnąwK.orazumowę nr (...)z dnia 9 stycznia 2012 roku z(...) Spółką AkcyjnąwS., z których wynikał obowiązekspółek (...)do sprzedaży oraz dostawy leków do pozwanej, natomiast obowiązkiem pozwanej była zapłata wynagrodzenia. Strony ustaliły w § 9 umowy, żespółki (...)nie mogą bez pisemnej zgody pozwanej dokonywać obrotu wierzytelnościami wynikającymi z tych umów.
(...) Spółką Akcyjnąw(...) Spółka AkcyjnawS.spełniły swoje świadczenie i wystawiły z tego tytułufaktury VAT nr (...).
W dniu 29 czerwca 2012 roku(...) Spółka AkcyjnawS.zawarła z powódką umowę o współpracy w zakresie zarządzenia płynnością. Na jej podstawie powódka poręczyła istniejące i niewymagalne oraz przyszłe zobowiązania szpitali, w tym pozwanej do granicy 31 019 000,00 zł. Na podstawie umowy o współpracy w zakresie zarządzenia płynnością(...) Spółka AkcyjnawS.zobowiązała się do przekazywania powódce zestawienia wszystkich faktur VAT, wystawionych w danym miesiącu kalendarzowym na koniec miesiąca w którym je wystawiono, nie później jednak niż do 10-go dnia następnego miesiąca. W wypadku niespłacenia przez pozwaną zobowiązania w terminie wymagalności,(...) Spółka AkcyjnawS.była zobowiązana poinformować powódkę o konieczności spłaty poręczonego zobowiązania. W takiej sytuacji powódka w terminie 45 dni od dnia otrzymania zawiadomienia zobowiązała się spłacić poręczone zobowiązania wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień zapłaty.
W dniu 24 sierpnia 2012 roku powódka sporządziła informację o objęciu poręczeniemfaktur o numerach (...). W dniach 12 września, 27 września i 15 października 2012 roku dokonała wyliczeń płatności za pakiet nr 1 na kwotę 3 727,00 zł, pakiet nr 2 na kwotę 1 740,21 i pakiet nr 2 na kwotę 3 730,34 zł.
Powódka przelała na rachunek(...) Spółki AkcyjnejwS.kwotę 333 961,03 zł dnia 12 września 2012 roku, kwotę 477 438,60 zł dnia 27 września 2012 roku i kwotę 383 152,57 zł dnia 15 października 2012 roku. Pismem z 12 września 2012 roku powódka poinformowała pozwaną o spłacie zobowiązań wynikających zfaktur o numerach (...)o łącznej wartości nominalnej 3 727,00 zł. Pismem z 27 września 2012 roku powódka poinformowała pozwaną o spłacie zobowiązań wynikających zfaktury nr (...)o wartości nominalnej 1 740,21 zł. Pismem z 15 października 2012 roku powódka poinformowała pozwaną o spłacie zobowiązań wynikających zfaktur o numerach (...)o łącznej wartości nominalnej 3 730,34 zł.
Pozwana przelała na rachunek(...) Spółki AkcyjnejwS.kwotę 5 455,28 dnia 12 grudnia 2012 roku i kwotę 5 470,55 zł dnia 14 grudnia 2012 roku.
W dniach 12 września, 27 września i 15 października 2012 roku powódka wystawiła noty odsetkowe nr:(...)opiewającą na kwotę 185,83 zł,(...)opiewającą na kwotę 79,33 zł i(...)opiewającą na kwotę 154,18 zł.
W dniu 9 marca 2012 roku(...) Spółką AkcyjnąwK.zawarła z powódką umowę o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielania poręczeń. Na jej podstawie powódka poręczyła istniejące i niewymagalne oraz przyszłe zobowiązania szpitali, w tym pozwanej do granicy 6 000 000,00 zł. Na podstawie umowy o współpracy w zakresie zarządzenia płynnością(...) Spółką AkcyjnąwK.zobowiązała się do przekazywania powódce zestawienia wszystkich faktur VAT, wystawionych w danym miesiącu kalendarzowym na koniec miesiąca w którym je wystawiono, nie później jednak niż do 10-go dnia następnego miesiąca. W wypadku niespłacenia przez pozwaną zobowiązania w terminie wymagalności,(...) Spółką AkcyjnąwK.była zobowiązana poinformować powódkę o konieczności spłaty poręczonego zobowiązania. W takiej sytuacji powódka w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia zobowiązała się spłacić poręczone zobowiązania wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień zapłaty.
W dniu 8 czerwca 2012 roku powódka sporządziła zestawienie faktur poręczonych.W dniach 14 czerwca i 16 lipca 2012 roku dokonała wyliczeń płatności za pakiet nr 3 na kwotę 3 100,00 zł i pakiet nr 4 na kwotę 2 050,00 zł.
Powódka przelała na rachunek(...) Spółką AkcyjnąwK.kwotę 409 388,55 zł dnia 14 czerwca 2012 roku, kwotę 406 774,77 zł dnia 16 lipca 2012 roku i kwotę 383 152,57 zł dnia 15 października 2012 roku. Pismem z dnia 14 czerwca 2012 roku powódka poinformowała pozwaną o spłacie zobowiązań wynikających zfaktur o numerach (...)o łącznej wartości nominalnej 3 100,00 zł. Pismemz 16 lipca 2012 roku powódka poinformowała pozwaną o spłacie zobowiązań wynikającychzfaktury nr (...)o wartości nominalnej 2 050,00 zł.
W dniach 14 czerwca i 16 lipca 2012 roku powódka wystawiła noty odsetkowe nr:(...)opiewającą na kwotę 109,73 zł i(...)opiewającą na kwotę 62,06 zł.
Pozwana przelała na rachunek(...) Spółką AkcyjnąwK.kwotę 3 100,00 zł dnia 13 września 2012 roku i kwotę 3 050,00 zł dnia 8 października 2012 roku.
Pismem z dnia 30 lipca 2013 roku powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 776,13 zł tytułem zapłaty not odsetkowych. Pozwana odmówiła zapłaty.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd I instancji zważył, że bezsporne w sprawie były zobowiązania pozwanej wobec(...) Spółki Akcyjnejw(...) Spółki AkcyjnejwS., ich wysokość, zawarcie umów poręczenia i zapłata wierzytelności pozwanej przez powódkę, sporna była natomiast ważność umów poręczenia.
Zgodnie z art. 53 ust. 6 u.z.o.z. czynność prawna mająca na celu zmianę wierzyciela, w przypadku zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, może nastąpić po wyrażeniu zgody przez podmiot, który utworzył zakład. Zaznaczenia wymaga, że ustawodawcy chodziło raczej o ogólne wskazanie na takie czynności prawne z punktu widzenia ich jurydycznego celu, przewidywanego przez strony czynności, niezależnie od samych etapów jego osiągnięcia. Nie ma tu zatem znaczenia sama dogmatyczno-prawna konstrukcja tych czynności i typowa dla nich funkcja prawna. Regulacja ta ma zastosowanie do zobowiązań z.o.z. powstałych po dniu 22 grudnia 2010 r.
W okolicznościach niniejszej sprawy przepis ten nie znajduje zastosowania do zobowiązań pozwanej spółki prawa handlowego. Zważenia jednak wymaga, iż choć pozwana w pełni uczestniczy w komercyjnym obrocie gospodarczym, tym niemniej jest specyficznym podmiotem prawnym, albowiem w znacznej mierze jej działalność bazuje na finansowaniu ze środków publicznych. Nie budzi wątpliwości, że Sąd działając na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji) winien zastosować przepisy ustaw, które, jak stanowiart. 87 Konstytucji, są źródłem powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Do umów zawartych przez pozwaną w następstwie przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego niewątpliwie zastosowanie znajdują przepisyustawy z 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych. Mająca charakter bezwzględnie wiążący odrębna regulacja zamówień publicznych tworzy zespół ograniczeń względem ogólnej swobody kontraktowej, wymuszających posługiwanie się wyznaczonymi instrumentami prawno-obligacyjnymi (zwłaszcza przetargowymi sposobami kontraktowania) bądź pozbawiających zamawiającego określonych uprawnień (możności) powszechnie dostępnych. Ratio legis tej ustawy to wprowadzenie swoistego ograniczeniaw zakresie swobody działalności w odniesieniu do podmiotów korzystających z pieniędzy publicznych i stosujących dyscyplinę budżetową. Z tych względów niewątpliwie należy rozpatrywać pozycję rynkową pozwanej spółki z uwzględnieniem narzuconych ograniczeń ustawowych.
Z ustaleń faktycznych wynika, że powódka zawarła z wierzycielami pozwanej umowy poręczenia (art. 876 k.c.) i spłaciła dług. Przepis zart. 518 § 1 pkt 1 k.c.określa, że w tej sytuacji wstąpiła z mocy ustawy w prawa zaspokojonych wierzycieli. Strony umów poręczenia przewidywały i oczekiwały wystąpienia tych skutków po wykonaniu przez stronę powodową obowiązku poręczycielskiego. W wyniku dokonania wskazanych czynności prawnych pojawił się nowy wierzyciel pozwanej, dochodzący należności wynikającychz pierwotnie zawartych w trybie przetargu umów.
Jednakże zmiana podmiotu po stronie wykonawcy (strony zawartej umowy) stanowi naruszenie wyrażonej wart. 7 ust. 3 p.z.p.zasady legalizmu, w myśl której zamówienia udziela się wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami ustawy.Artykuł 7 ust. 3 p.z.p.ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być zmieniany wolą stron.W wyroku z dnia 13 stycznia 2004 r. (V CK 97/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 34), Sąd Najwyższy także stwierdził, że niedopuszczalna jest zmiana podmiotowa umowy zawartejw następstwie przetargu, umożliwiająca przejęcie zamówienia publicznego (wstąpienie nowego podmiotu po jednej ze stron umowy).Artykuł 7 ust. 3 p.z.p.jest ograniczeniem wyrażonej wart. 3531k.c.zasady swobody umów. Wprowadzenie do umowy w sprawie zamówienia publicznego zmian podmiotowych, dokonanych nawet za zgodą zamawiającego, jest czynnością mającą na celu obejście ustawy i na podstawieart. 58 § 1 k.c.będzie ona nieważna. Analiza zapisów ustawy uprawnia do postawienia tezy, iż dopuszczenie możliwości translatywnego przejęcia długu zniweczyłoby całkowicie zasadność wszystkich działań zamawiającego, podjętych podczas procedury wyboru odpowiedniego kontrahenta. Bliskość konstytucyjna i funkcjonalna cesji (art. 509 k.c.) i subrogacji poręczyciela (art. 518 § 1 pkt 1 k.c.) pozwala na wysunięcie wniosku o możliwości zastępowania efektu prawnego cesji także umową poręczenia, gdy po wykonaniu obowiązku poręczycielskiego następuje subrogacyjna zmiana wierzyciela w pierwotnym stosunku obligacyjnym i pojawia się nowy wierzyciel pozwanej. Taki skutek objęty był wolą i zamiarem stron zawierających umowę poręczenia. Istotnie, następstwo subrogacji poręczyciela w postaci obowiązku dokonania zapłaty na rzecz podmiotu, który nie był uczestnikiem procedury udzielenia zamówienia i który uprawnienie do żądania zapłaty nabył od podmiotu wyłonionego w trybie przetargowym, budzi uzasadnione wątpliwości. Ratio legis wywiedzionego z przepisuart. 7 ust. 3 p.z.p.zakazu zawierania umów o zwalniające przejęcie długu uzasadniona jest ochroną interesu publicznego, w szczególności potrzebą kontroli przepływu środków publicznych.
W oparciu o powyższe Sąd I instancji stwierdził, że umowy powódki z(...) Spółką AkcyjnąwK.z dnia 9 marca 2012 rokui (...) Spółką AkcyjnąwS.z 29 czerwca 2012 roku są nieważne, gdyż doprowadziły do obejścia bezwzględnie obowiązanego przepisuart. 7 ust. 3 p.z.p.w rozumieniuart. 58 § 1 k.c.Następstwem nieważności tych umów jest niemożność korzystania przez powódkę z uprawnień mogących wynikać z subrogacji poręczyciela.
Zatem Sąd I instancji na podstawieart. 496 k.p.c.w zw. zart. 876 k.c.,art. 518 § 1 k.c.iart. 7 ust. 3 p.z.p.uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi dnia 3 marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt XIII GNc 6265/13 i oddalił powództwo, orzekając o kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.art. 58 § 1 k.c.w zw. zart.7 ust.3 ustawy Prawo zamówień publicznychpoprzez zastosowanie wskazanych przepisów w sytuacji, gdy zawarta przez stronę powodową umowa poręczenia nie jest umową, która wpływa na relacje zamawiający – wykonawcaz punktu widzenia funkcji zamówień publicznych i jako taka, może zostać zawarta przez wykonawcę w odniesieniu do wierzytelności przysługujących mu w związku z wykonaniem umowy zawartej w trybie zamówień publicznych.
Domagała się utrzymania w całości w mocy nakazu zapłaty wydanegow postępowaniu nakazowym w dniu 3 marca 2014 r. przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt XIII GNc 6265/13 i zasądzenia od pozwanej kosztów procesu za II instancję.
W uzasadnieniu powódka przywołała argumenty na poparcie zarzutów apelacji, podnosząc w szczególności, że w następstwie przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia nie ma przeszkód prawnych do przeniesienia przez wykonawcę, po zwarciu umowy, jego praw, zwłaszcza prawa do wynagrodzenia, prawa do uzyskania ceny na rzecz osoby lub osób trzecich.
W odpowiedzi pozwana wniosła o oddalenie apelacji i obciążenie powódki kosztami postępowania za obie instancje. Wskazując na prawidłowość ustaleń i rozważań SąduI instancji, pozwana powołała się na argumentację zawartą w zarzutach od nakazu zapłaty, dotyczącą nienaruszalności postanowień umowy o udzielenie zamówienia publicznego,w tym zwłaszcza strony podmiotowej zamówienia publicznego.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego co do zakresui wysokości spełnionego przez powódkę świadczenia na rzecz(...) Spółki Akcyjnejw(...) Spółki AkcyjnejwS., właściwie też przyjął, że w przypadku pozwanej – spółki kapitałowej do zmiany wierzyciela nie jest konieczna zgoda podmiotu, który utworzył zakład. Niezasadnie jednak Sąd przyjął, że umowy poręczenia zawarte przez powódkę z tymi spółkami są nieważne ze względu na obejście bezwzględnie obowiązującego przepisuart. 7 ust. 3 p.z.p.w rozumieniuart. 58 § 1 k.c.
Art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku - prawo zamówień publicznychstanowi, że zamówienia udziela się wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami ustawy, natomiast zgodnie z art. 144 tej ustawy zakazuje się istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba, że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmianyw ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz określił warunki takiej zmiany (ust.1); zmiana umowy dokonana z naruszeniem ust.1 podlega unieważnieniu (ust.2). W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób dostrzec zmiany wykonawcy w realizacji zamówienia publicznego, a tym samym naruszenia przytoczonych przepisów, gdyż to wymienione wyżej spółki, nie: powódka zrealizowały umowę sprzedażyi dostawy leków na rzecz pozwanej, Umowy poręczenia zawarte między powódkąi wykonawcami, dotyczące kwestii płatności wynikających z umowy, nie stanowią bowiem jej zmiany.
Z tych względów Sąd Okręgowy na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok, na podstawieart. 496 k.p.c.utrzymując w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, przyjmując, że roszczenie uzasadnia przepisart. 518 § 1 k.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł w oparciu o przepisart. 98 k.p.c.
SSO Małgorzata Korfanty SSO Iwona Wańczura SSR (del.) Rafał Baranek