Sąd Okręgowy w Szczecinie
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Ga 91/16
Data wyroku: 2016-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Budzyńska
Słowa kluczowe: Koszty Procesu
Podstawa prawna: art. 10 ustawy o terminach zapłaty

Sygnatura akt VIII Ga 91/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 kwietnia 2016 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie VIII Wydział Gospodarczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Anna Budzyńska (spr.)
Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Witkowska
po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 roku w Szczecinie
na rozprawie w postępowaniu uproszczonym
sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe NadleśnictwoB.
przeciwkoH. M.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 19 października 2015 roku, sygnatura akt X GC 99/15
oddala apelację.
SSO(...)
Sygnatura akt VIII Ga 91/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 19 października 2015 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie w sprawie o sygn. akt X GC 99/15 oddalił powództwo Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe NadleśnictwoB.o zapłatę przez pozwanąH. M.kwoty 1.850 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot: 850,22 zł od dnia 14 stycznia 2014 r., 665,66 zł od dnia 29 kwietnia 2014 r., 334,12 zł od dnia 12 czerwca 2014 r. – dochodzonej tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności w oparciu o przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U z 2013 r., poz. 403 ze zm.) Pozwana zakwestionowała powództwo, zarzucając, że umowa stron z dnia 18 grudnia 2012 roku została zawarta przed wejściem w życie przepisów, regulujących prawo wierzyciela do rekompensaty w kwocie 40 euro. Pozwana wskazała, iż powód nie poniósł też żadnych kosztów odzyskiwania należności. Pozwana podniosła także, że ustanowiła na rzecz powoda zabezpieczenie w postaci blokady na rachunku bankowym, z którego to zabezpieczenia powód mógł skorzystać.
Sąd Rejonowy uznał, że powód nie wykazał zasadności swojego powództwa wywodzonego z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Sąd I instancji stwierdził, że należności z faktur wskazanych w notach księgowych, stanowiących podstawę żądania pozwu nie wynikały z umów załączonych do pozwu, lecz z innych umów, które przedłożyła wraz z odpowiedzią na pozew pozwana, przy czym za niezasadne uznał Sąd I instancji naliczenie przez powoda wierzytelności z tytułu rekompensat w oparciu oumowę sprzedaży nr (...)z dnia 18 grudnia 2012 roku, wskazując, że ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych nie ma zastosowania do umów zawartych przed jej wejściem w życie tj. przed dniem 27 kwietnia 2013 roku. Powyższe oznacza, że noty księgowe powoda w których ujęte były faktury obejmujące należności z umowy z dnia 18 grudnia 2012 zostały wystawione bez podstawy prawnej – dotyczyło tofaktury nr (...)w części dotyczącej trzech dostaw drewna ujętej w nocie K-15/12/2013,faktury nr (...)w całości, ujętej w nocie nr K -10/2014 orazfaktury nr (...)- w części dotyczącej jednej dostawy drewna ujętej w nocie nr K-27/2014.
Co do dochodzonych przez powoda wierzytelności z tytułu rekompensat na podstawie umowy sprzedaży stron nr(...)z dnia 22 maja 2013 roku Sąd Rejonowy uznał, że powód nie wykazał, aby – zgodnie z treścią 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty - podejmował jakiekolwiek czynności dochodzenia należności wynikających z tej umowy. W ocenie Sądu I instancji wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że celem możliwości ubiegania się o rekompensatę stanowiącą równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do odzyskania należności i fakt ten wykazać, czego nie uczynił.
Niezależnie od powyższego Sąd I instancji wskazał, że żądanie powoda obejmowało nie jednorazowe świadczenie, stanowiące równowartość 40 euro, ale sumę takich świadczeń, naliczonych od każdej z nieterminowo – w ocenie powoda - opłaconych przez pozwaną faktur. W ocenie Sądu - przyjęta przez powoda kumulacja roszczeń o ekwiwalent określony w art. 10 ust. 1 tej ustawy nie znajduje w sprawie uzasadnienia. Sąd I instancji podkreślił, że z treści art. 10 ust 2 ustawy wynika, że wierzycielowi przysługuje zasadniczo jedno roszczenie o równowartość 40 euro z tytułu transakcji handlowej, przez którą zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy należy rozumieć umowę (jedną) stron. Zdaniem Sądu Rejonowego powód nie wykazał przy tym, aby w sprawie mógł znaleźć zastosowanie art. 11 tej ustawy, w którym ustawodawca jako wyjątek od zasady naliczania rekompensaty od jednej transakcji, przewidział uprawnienie do uzyskania przez wierzyciela – w ramach jednej transakcji handlowej – świadczeń, o których mowa w art. 10 ust 1 ustawy, co do każdej części niespełnionego przez dłużnika świadczenia. Podkreślił, że sytuacja taka może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy strony zastrzegły w umowie, iż świadczenie pieniężne będzie następować częściami. Tymczasem w umowie z dnia 22 maja 2013 roku strony nie tyle ustaliły, że świadczenie pozwanej ma następować częściami, ale uzgodniły, że zapłata ma następować z każdą dostawą (odbiorem) drewna – zgodnie z harmonogramem. W ocenie Sądu I instancji, nie jest to więc sytuacja objęta dyspozycją art. 11 ustawy. W przedmiotowej sprawie powód – jak wskazał Sąd I instancji – nie przedstawił przy tym żadnych dowodów (np. harmonogramów), z których wynikałoby, że dostawy (odbiory) drewna odbywały się zgodnie z ustaloną przez strony umownie chronologią. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał powództwo za nieuzasadnione.
Powód zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U z 2013 r., poz. 403, dalej ustawa) w postaci:
- art. 4 pkt. 1 ustawy, poprzez uznanie daty zawarcia umowy jako decydującej o zastosowaniu przepisów niniejszej ustawy, w szczególności w sytuacji realizowania przedmiotu umowy częściami, zgodnie z harmonogramem,
- art. 7 ust. 1, art. 11 i art. 15 ust. 1 ustawy, poprzez przyjęcie, że do transakcji handlowych realizowanych częściami, także w zakresie spełniania świadczenia pieniężnego, decyduje data zawarcia umowy, a nie jej wykonywania przy uwzględnieniu właściwych przepisów dotyczących realizowania świadczeń wzajemnych,
- art. 10 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro przysługuje wierzycielowi po ich udokumentowaniu w jakiejkolwiek wysokości;
2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przez dowolne przyjęcie jako daty obowiązywania umów daty ich zawarcia, zamiast terminów ich wykonywania wskazanych w treści umów;
3.art. 233 k.p.c., przez uznanie, że powodowi nie przysługuje rekompensata o której mowa w art, 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, wobec nie wykazania, że podejmował działania w celu odzyskania zaległej płatności, w sytuacji braku w tym zakresie ustawowych przesłanek, a także sprzeczności takiego poglądu z treścią przepisów zawartych w w/w ustawie w szczególności art. 10 ust. 2;
4.art. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak wskazania dowodów stanowiących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, podania przyczyn odmowy uznania obowiązywania zawartych między stronami umów w okresie ich realizacji tam wskazanych, a także wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 1850 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot: - 850,22 zł od dnia 14 stycznia 2014 r., - 665,66 zł od dnia 29 kwietnia 2014 r., - 334,12 zł od dnia 12 czerwca 2014 r. wszystkie do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych.
Pozwana wniosła o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się nieuzasadniona.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa podlegała rozpoznawaniu w postępowaniu uproszczonym, zaś Sąd odwoławczy nie przeprowadzał postępowania dowodowego, zatem zgodnie zart. 50513§ 2 k.p.c.uzasadnienie niniejszego orzeczenia powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Katalog zarzutów, które apelujący może uczynić podstawą apelacji jest w postępowaniu uproszczonym ograniczony do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 5059§ 1 k.p.c.). Enumeratywne wyliczenie zarzutów mogących stanowić podstawę apelacji oznacza, że w postępowaniu uproszczonym ten środek odwoławczy ma charakter ograniczony, a sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach wyznaczonych przez treść podniesionych zarzutów apelacyjnych.
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji w sposób właściwy ocenił materiał dowodowy zebrany w sprawie, w oparciu o który poczynił także prawidłowe ustalenia faktyczne, które to ustalenia sąd odwoławczy przyjmuje za własne. Sąd Rejonowy nie dopuścił się w szczególności zarzucanego przez skarżącego błędu w ustaleniach faktycznych, odnoszącego się do nieprawidłowego ustalenia – zdaniem skarżącego – że trzy wskazane przez sąd I instancji faktury VAT obejmowały należności z umowy z umowy z dnia 18 grudnia 2012r., zamiast dwóch. Wbrew stanowisku apelującego powołana w apelacjifaktura VAT nr (...)z dnia 31.10.2013r. (k.27) nie obejmuje jedynie należności z umowy z 22 maja 2013 r. Faktura ta, jak wynika z jej treści obejmuje bowiem także należność z umowy sprzedaży z dnia 18 grudnia 2012 roku.
Pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczyły naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, jak wynika z treści zarzutów w rzeczywistości nie zarzucił Sądowi I instancji popełnienia błędu przy ocenie wiarygodności i mocy dowodów, czy braku wszechstronnego ich rozważenia, tylko zarzucił błędną subsumpcję przepisów prawa materialnego do ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd, tj. art. 10 ust. 1, art. 11 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U z 2013 r., poz. 403 ze zm.).
Odnosząc się do powyższych zarzutów należy wskazać, iż wbrew twierdzeniom powoda Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że doumowy sprzedaży nr (...)z dnia 18 grudnia 2012 roku - w świetle przepisu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, zgodnie z którym do transakcji handlowych zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe - nie jest możliwe stosowanie przepisów tej ustawy. Ustawa z dnia 8 marca 2013 roku nie ma bowiem zastosowania do umów zawartych przed jej wejściem w życie tj. przed dniem 27 kwietnia 2013 roku. Obszerna argumentacja apelującego, powołująca się na fakt wykonywania powyższej umowy jak również umowy z dnia 22 maja 2013 roku pod rządami ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o terminach zapłaty nie daje w ocenie Sądu Okręgowego – w świetle brzmienia art. 15 ust 1 ustawy - żadnych podstaw do przyjęcia, aby przepisy tej ustawy można było stosować do umów, zawartych przed wejściem w życie tej ustawy.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy nie stwierdził naruszenia przepisów art. 4 pkt 1 oraz art. 15 ust 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, wobec czego zarzuty naruszenia powyższych przepisów są nieuzasadnione.
Skarżący trafnie natomiast podniósł zarzut naruszenia art. 10 ust 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Rację należy przyznać apelującemu, iż rekompensata z tytułu kosztów odzyskiwania należności w wysokości 40 euro przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 roku, III CZP 94/15).
Pomimo uznania zasadności zarzutu skarżącego błędnej wykładni art. 10 ust 1 ustawy – powyższe nie zmienia jednak oceny, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak było – jak wskazał Sąd I instancji - podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda. Sąd Okręgowy podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji, iż z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wynika, że rekompensata stanowiąca równowartość 40 euro przysługuje stronie (wierzycielowi) z tytułu transakcji handlowej czyli umowy. Wynika to z definicji transakcji handlowej zawartej w art. 4 pkt 1 wskazanej ustawy. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie żądanie powoda nie obejmowało jednorazowego świadczenia, stanowiącego równowartość 40 euro, naliczonego od transakcji handlowej w postaci umowy sprzedaży z dnia 22 maja 2013 roku, ale sumę takich świadczeń, naliczonych od każdej z nieterminowo – w ocenie powoda - opłaconych przez pozwaną faktur wystawionych przez powoda w związku z powyższą umową.
Sąd Okręgowy podziela przy tym stanowisko Sądu I instancji, iż powód nie wykazał, dochodząc w istocie sumy kilkunastu rekompensat od wystawionych przez siebie na rzecz pozwanej faktur, zapłaconych w ocenie powoda przez pozwaną z opóźnieniem, aby w sprawie mógł znaleźć zastosowanie art. 11 ust.2 tej ustawy, w którym ustawodawca jako wyjątek od zasady naliczania rekompensaty od jednej transakcji, przewidział uprawnienie do uzyskania przez wierzyciela – w ramach jednej transakcji handlowej – rekompensaty, o której mowa w art. 10 ust 1 ustawy - od każdej części niespełnionego przez dłużnika świadczenia.
Podkreślić należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 11 uprawnienie takie przysługuje wierzycielowi jedynie wówczas, gdy strony zastrzegły w umowie, że świadczenie pieniężne będzie następować częściami. W przedmiotowej sprawie, tak jak wskazał Sąd Rejonowy, brak jest wumowie sprzedaży nr (...)z dnia 22 maja 2013 roku postanowień, które wprost wskazywałyby, że spełnienie przez pozwaną świadczenia pieniężnego będzie następować częściami. W umowie z dnia 22 maja 2013 roku strony uzgodniły, że zapłata ma następować z każdą dostawą (odbiorem) drewna - zgodnie z harmonogramem. Do harmonogramu odwołują się zapisy tej umowy, wskazując, że umowa jest realizowana zgodnie z harmonogramem ustalonym przez obie strony, w terminach w nim określonych. Taki harmonogram nie został jednak, wbrew dyspozycjiart. 6 k.c.przedstawiony przez powoda. Podkreślić należy, że strona powodowa błędnie załączyła do pozwu umowy, które miały być rzekomo podstawą żądania pozwu (naliczonych w notach księgowych rekompensat). Umowy właściwe, w oparciu o które były wystawiane faktury i naliczane następnie wierzytelności na podstawie art. 10 ust 1 ustawy o terminach zapłaty - zostały załączone dopiero przez pozwaną, która jednak do umowy z dnia 22 maja 2013 nie dołączyła harmonogramu. Powyższe nie stanowiło jednak obowiązku procesowego pozwanej.
W ocenie Sądu Okręgowego, strona powodowa, która wskazywała, że ziściły się przesłanki do tego, aby jako wierzyciel mogła odrębnie domagać się zasądzenia rekompensat od poszczególnych wystawionych w oparciu o jedną transakcję handlową faktur, była zobowiązana wykazać, że postanowienia przewidujące po stronie pozwanej częściowe spełnianie świadczenia pieniężnego zostały zawarte w umowie stron czy też w harmonogramie, do której wyraźnie odwołuje się umowa z dnia 22 maja 2013 roku (§ 3 ust 1). W konsekwencji Sąd byłby uprawniony do uznania, że zaktualizowały się przesłanki naliczenia rekompensaty z art. 10 ust 1 w zw. z art. 11 ust 2 ustawy od poszczególnych spełnionych przez pozwaną świadczeń, gdyby w umowie wyraźnie było wskazane, po pierwsze, że pozwana ma spełnić swoje zobowiązanie częściowo, po drugie - w jakich terminach. Podkreślić należy, że strona powodowa wskazując w apelacji, że realizowała przedmiot umowy z dnia 22 maja 2013 roku częściami zgodnie z harmonogramem – nie wykazała powyższych twierdzeń. Brak było w szczególności - w świetle zebranego - w sprawie materiału dowodowego podstaw do przyjęcia, że załączone do pozwu faktury były wystawiane przez powoda zgodnie z harmonogramem. Powołany harmonogram nie został bowiem przedłożony przez stronę powodową.
Sąd Okręgowy podkreśla, że za przedstawioną wyżej wykładnią przepisów art. 10 ust 1 i 11 ustawy przemawia także nowelizacja ustawy z dnia 8 marca 2013 o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, dokonana ustawą z dnia 9 października 2015 roku ( Dz. U z 2015, poz. 1830), a która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Do art. 10 ustawy dodano ust. 3 który stanowi : „uprawnienie do kwoty o której mowa w ust. 1, przysługuje od transakcji handlowej, z zastrzeżeniem art. 11 ust 2 pkt 2”. Ustawodawca powtórzył pojęcie transakcji handlowej (w liczbie pojedynczej), dodając „z zastrzeżeniem art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy”, tj. przewidującego uprawnienie wierzyciela do uzyskania równowartości kwoty 40 euro od każdej częściowej płatności – w przypadku, gdy strony ustalą w umowie, iż zapłata następować będzie częściami.
W konsekwencji zdaniem Sądu Okręgowego brak było w okolicznościach rozpoznawanej sprawy podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda zgłoszonego w oparciu o art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.
Sąd Okręgowy miał również na uwadze okoliczności, na które wskazywała strona pozwana a mianowicie: długoletnią współpracę stron oraz fakt ustanowienia przez pozwaną zabezpieczenia na rzecz powódki w formie gwarancji bankowej, z którego powódka – jak wskazywała pozwana mogła skorzystać, co w okolicznościach rozpoznawanej może prowadzić do wniosku, iż żądanie powoda nie zasługuje na uwzględnienie jako sprzeczne z zasadą dobrych obyczajów kupieckich.
W konsekwencji apelacja powoda jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
SSO(...)