Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Ko 76/16
Data wyroku: 2016-08-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Buczek
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: art. 552 kpk

Sygn. akt III Ko 76/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 sierpnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w III Wydziale Karnym w składzie :
Przewodniczący SSO Marek Buczek
Protokolant Joanna Matejkowska
w obecności Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze – Kazimierza
Szczepańskiego
po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r.
sprawy z wniosku
S. C.ur. (...)
wŁ.synaS.iW.zd.O.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikłe z wykonania kary wymierzonej w sprawie VII Ks 258/09 Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze
*************************************************************************************************

I
zasądza od Skarbu Państwa na rzeczS. C.kwotę 12.000 zł /słownie złotych: dwanaście tysięcy/ z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

II
stwierdza, że koszty sądowe ponosi Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
S. C., działający przez pełnomocnika, złożył do Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze w dniu 24 maja 2016 r. wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie. Wniósł o zasądzenie na jego rzecz 6 000 złotych zadośćuczynienia oraz 6 000 złotych odszkodowania za niesłuszne skazanie wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt II Ks 28/10, z uwagi na umorzenie postępowania postanowieniem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 28 kwietnia 2015r. w sprawie II K 176/15, wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wznowienia postanowienia orzeczeniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 20 lutego 2015r. w sprawie VI Ko 3/15.
W uzasadnieniu zostało podniesione, że kwota żądanego odszkodowania odpowiada wysokości zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt II Ks 28/10 wobecS. C.kary grzywny, która następnie została zamieniona na karę 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminyJ.w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Z kolei kwota zadośćuczynienia odpowiada rozmiarowi doznanych przezS. C.związanych z wykonywaniem przez niego prac społecznie użytecznych (k.1-3v.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie VII Ks 258/09S. C.został skazany za czyn zart. 56 § 2 kksw zw. zart. 54 § 2 kkspolegający na tym, że w 2005 r. złożył nierzetelne zeznanie podatkowe PIT - 36 za rok 2004, z uwagi na to, że poniesione przez niego w 2004 r. wydatki nie znajdowały pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz latach poprzednich pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania na kwotę 86.366,54 zł. - w wyniku czego naraził on na uszczuplenie podatek dochodowy od osób fizyczny z 2004 rok na kwotę 64 775 zł., na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 60 zł każda.
Dowód: wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17.12. 2009 sygn. akt VII Ks 258/09 k.352 akta o sygn. II K 176/215, zeznania wnioskodawcy k.20-21.
Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie II Ks 28/10, na wniosekS. C., zamienił orzeczoną wobec niego karę grzywny na 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminyJ.w wymiarze 30 godzin miesięcznie.S. C.wykonywał tę pracę wZakładzie (...)z/s wJ.w okresie od dnia 2 czerwca 2010 roku do dnia 5 kwietnia 2011 roku. W tym czasie miał 60 lat. Zwykle przepracowywał ok. 8 godzin tygodniowo.S. C.wraz z innymi skazanymi m.in. sprzątał ulice, skwery, mył klatki schodowe, okna. Wykonywanie tych pracy wiązało się dla niego z poważnym dyskomfortem. Wcześniej bowiem przez wiele lat prowadził dwa sklepy spożywcze w okolicach centrumJ.. Częstokroć w trakcie wykonywania przez niego prac społecznie użytecznych miały miejsce sytuacje, że był rozpoznawany i wyśmiewany przez znajomych i byłych klientów sklepu. W takich sytuacjachS. C.starał się chować w bramach, zasłaniać twarz. Taka sytuacja wpłynęła również niekorzystnie na jego relacje z dorosłą córką, która wstydziła się ojca, nie kontaktowała się z nim.
Dowód: postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt II Ks 28/10, zeznania wnioskodawcy k.20-21.
Dyrektor Izby Skarbowej weW.decyzją z dnia 28 kwietnia 2014r. uchylił w całości Decyzję Dyrektora Izby Skarbowej weW.z dnia 19 listopada 2008r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej weW.z dnia 14 listopada 2007r. i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in., że z uwagi na to, że podstawę prawną dwóch powoływanych decyzji, na mocy których ustalonoS. C.zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym 75% podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w wysokości 64 775 złotych, stanowił przepisart. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07. 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, o którego niezgodności zkonstytucjąorzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18.07. 2013r., koniecznym było wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. decyzji i umorzenie postępowania w sprawie.
Dowód: decyzja Dyrektora Izby Skarbowej po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 28 kwietnia 2014 r. nr(...)k.4-7 akta sprawy o sygn. VI Ko 3/15.
Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2015 r.S. C.wniósł do Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie sygn. akt II Ks 28/10 .
Dowód: wniosek o wznowienie postępowania k.1-2 w aktach sprawy VI Ko 3/15.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 lutego 2015 r. sygn. akt VI Ko 3/15 wznowił postępowanie wobecS. C.zakończone prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I Ks 28/10, jak również uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze.
Dowód: wyrok Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2015 r. k. 38-40 akta o sygn. VI Ko 3/15.
Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II K 176/15 na podstawieart. 17 § 1pktkpkw zw. zart. 113 kksumorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności zkonstytucjąprzepisuart. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07. 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na mocy którego skazanoS. C., zarzucany mu czyn nie wypełnia znamion żadnego przestępstwa.
Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt IIK 176/1 k.384-385, zeznania wnioskodawcy k.20-21.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniemart. 552 kpkoskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść, a przepis ten stosuje się jeżeli po uchyleniu skazującego orzeczenia postępowanie umorzono wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu.
Przepis ten określa warunki dochodzenia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu wyrządzonej szkody lub krzywdy zaistniałej w wyniku niesłusznego wykonania w stosunku do danej osoby kary, środka zabezpieczającego albo niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania.
Warunkami do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i zadośćuczynienia za doznana krzywdę są:
1.prawomocne orzeczenie w stosunku do skazanego kary;
2. wykonanie kary w całości lub części (bierze się pod uwagę zarówno kary izolacyjne, jak i nieizolacyjne);
3 poniesienie w związku z wykonaniem kary szkody lub krzywdy;
4.uniewinnienie lub skazanie na łagodniejszą karę lub umorzenie postępowania, na podstawie okoliczności, która nie została uwzględniona we wcześniejszym postępowaniu w wyniku postępowania kasacyjnego albo wznowienia postępowania.
Te wszystkie warunki określone w przepisieart. 552kpkzostały w niniejszej sprawie spełnione. Sąd przyjął zatem, że żądanie wnioskodawcyS. C.jest słuszne zarówno w zakresie roszczenia o odszkodowanie, jak i o zadośćuczynienie.
Przy określeniu kwoty należnego odszkodowania, Sąd miał na uwadze następujące okoliczności:
Szkoda powinna wynikać bezpośrednio z niesłusznego wykonania kary (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2011r., III KK 84/11). W niniejszej sprawie taką szkodę stanowił niewątpliwie fakt wykonywania przezS. C.przez okres 10 miesięcy prac społecznie użytecznych na rzecz gminyJ.. Wnioskodawca wykonywał te prace na skutek postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie II Ks 28/10, mocą którego zamieniona została kara 6 000 zł. grzywny orzeczona wobec niego wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze w sprawie VII Ks 258/09 na prace społecznie użyteczne.S. C.wykonał więc pracę, której nie musiałby wykonywać, gdyby nie jego niesłusznie skazanie w/w wyrokiem.
W tych okolicznościach zasadnym było przyjęcie, że kwota odszkodowania zasądzona na rzeczS. C.powinna odpowiadać wysokości orzeczonej wobec niego karze grzywny, tj. kwocie 6 000 zł., skoro dokonując zamiany tej kary, Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w sprawie II Ks 28/10 przyjął, że grzywnie w tej wysokości odpowiada wykonanie przezS. C.w okresie 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminyJ.w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym.
Przechodząc do ustaleń w zakresie zadośćuczynienia, o którym mowa wart.552 kpk, wskazać należy, że stanowi ono odszkodowanie za szkodę niematerialną wynikłą z wykonania kary, a stanowią ją negatywne przeżycia psychiczne niesłusznie skazanego. Dla wykładni pojęcia zadośćuczynienia, o jakim mowa wart. 552 kpkmiarodajne są przepisy prawa cywilnego materialnego, a zwłaszczaart. 445 § 2 kc, z którego wynika, że zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”. O ustaleniu jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia”, a więc o wysokości należnego zadośćuczynienia pieniężnego, powinien decydować rozmiar doznanej krzywdy, czyli stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność i czas trwania. Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy ma pełną swobodę, a wysokość zadośćuczynienia należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego (postanowienie Sądu Najwyższego 28 października z 2010r., III KK 207/09: L.).
W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie podkreśla się, że orzeczenia w przedmiocie zasądzenia odszkodowania w trybieart. 552 kpk, w zakresie poniesionej szkody, jak i w zakresie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zawsze opierać się muszą na czytelnych kryteriach zweryfikowanych potwierdzonymi dowodami oraz zasadami zakreślającymi granice subiektywnego odczucia krzywdy. Użyte wart. 455 § 1 kcpojęcie "sumy odpowiedniej" choć ma charakter niedookreślony, to w orzecznictwie wskazuje się kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Winno ono mieć charakter kompensacyjny, a więc musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Z tego wynika, że "wartość odpowiednia" to wartość utrzymana w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Na wysokość zadośćuczynienia składają się cierpienia pokrzywdzonego - tak fizyczne, jak i psychiczne, których rodzaj, czas trwania i natężenie należy każdorazowo określić w kontekście materiału dowodowego sprawy. Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenia, jaka konkretna kwota jest "odpowiednia", z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 5 maja 2008r., II AKa 83/08 Krakowskie Zeszyty Sądowe rok 2008, Nr 12, poz. 68).
W niniejszej sprawie Sąd za odpowiednią kwotę tytułem zadośćuczynienia uznał 6 000 złotych, która została przezS. C.zgłoszona we wniosku. W szczególności miał Sąd na uwadze to, że wnioskodawcaS. C.przez stosunkowo długi okres, tj.10 miesięcy wykonywał prace społecznie użyteczne wZakładzie (...)z/s wJ., tj. w okresie od dnia 2 czerwca 2010 roku do dnia 5 kwietnia 2011 roku. W trakcie pracyS. C.był stale kontrolowany i zmuszony przebywać z osobami, które zostały skazane za rozmaite przestępstwa. Wnioskodawca m.in. sprzątał ulice, skwery, mył klatki schodowe, okna. Wykonywanie tych pracy wiązało się dla niego z poważnym dyskomfortem. W tym czasieS. C.miał 60 lat. W przeszłości przez wiele lat prowadził dwa sklepy spożywcze w okolicach centrumJ.. W czasie wykonywania przez niego pracy częstokroć miały miejsce sytuacje, że był rozpoznawany i wyśmiewany przez znajomych i byłych klientów swoich sklepów. W takich sytuacjachS. C.starał się chować w bramach, zasłaniać twarz. Takie sytuacje miały niewątpliwy wpływ na zachowanie oraz poczucie własnej wartości wnioskodawcy. Wpływały też negatywnie na jego relacje z najbliższymi. W czasie wykonywania przezS. C.prac społecznie użytecznych na terenieJ., jego dorosła córka zaprzestała z nim kontaktów, wstydziła się ojca.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepisart. 554§ 4 kpk.