Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 72/16
Data wyroku: 2016-04-01 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSO Tomasz Bajer
Podstawa prawna: art. 750 k.c., art. 516 k.c., art. 387 § 2 k.c.

Sygn. akt XIII Ga 72/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 października 2015 roku Sąd Rejonowy w Kaliszu zasądził od pozwanegoM. B.na rzecz powódki(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wO.kwotę 3.719,00 złotych z ustawowymi odsetkami od kwot: 2.829,00 złotych od dnia 4 grudnia 2014 roku do dnia zapłaty, 890,00 złotych od dnia 28 listopada 2014 roku do dnia zapłaty,  zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 717,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu(wyrok - k. 122; uzasadnienie k. 128 - 132).
Apelację od powyższego orzeczenia złożył pozwany –M. B., zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

1
prawa materialnego, a to jest:

a
art. 516 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz powoda odszkodowania w sytuacji, gdy w chwili zawierania umowy z dnia 21 grudnia 2012 roku nie istniała wierzytelność pozwanego wobecH. O. (1)w kwocie 28.290,00 zł, w związku z czym i nie doszło do powstania odpowiedzialności pozwanego na gruncie tego przepisu,

b
art. 387 § 1 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu umowy o przelewie wierzytelności z dnia 21 grudnia 2012 roku za ważną, w sytuacji gdy pozwany nie mógł przelać na powoda nieistniejącej wierzytelności w związku z czym umowa z dnia 21 grudnia 2012 roku obejmowała świadczenie niemożliwe,

c
art. 498 § 1 i 2 k.c.niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu od pozwanego na rzecz powoda także kwoty 2.000,00 złotych, która uległa umorzeniu wskutek dokonanej przez powoda kompensaty z dnia 28 listopada 2014 roku,

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to jestart. 233 § 1 k.p.c.poprzez:
a) ustalenie, że powód prowadził proces przeciwkoH. O. (1)w sposób prawidłowy w sytuacji gdy powód niezwłocznie poinformowany przez pozwanego o tym, że powództwo w sprawie V GC 404/13 zostało skierowane przeciwko niewłaściwej osobie okoliczność tę zignorował i w dalszym ciągu kontynuował proces doprowadzając do przegranej,
b) ustalenie, że to pozwany w umowie z dnia 21 grudnia 2012 roku błędnie wskazał dłużnika, w sytuacji gdy umowę wypełniał pracownik powoda i w sposób nieuprawniony dopisał przy nazwie dłużnika zwrotH. O. (1),
c) ustalenie, że powód w przypadku dokonania zmiany po stronie pozwanej w sprawie V GC 404/13 nie uniknąłby kosztów procesu wobecH. O. (1), w sytuacji gdy w czasie kiedy pozwalany żądał dokonania zmiany podmiotowejH. O. (1)nie posiadała fachowego pełnomocnika i w związku z tym nie doszłoby do zasądzenia na jej rzecz kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 2.400,00 złotych i późniejszego obciążenia tymi kosztami pozwanego,
d) ustalenie, że powód wskutek błędnego wskazania dłużnika przez pozwanego utracił wynagrodzenie w kwocie 2.829,00 złotych, w sytuacji gdy powód nie udowodnił, że w istocie uzyskałby takie wynagrodzenie gdyby pozwany prawidłowo oznaczył dłużnika, co w swojej konsekwencji skutkowało oparciem wyroku na hipotetycznym założeniu, że wynagrodzenie; to było pewne,
e) niepoczynienie ustaleń w oparciu o treść umowy przelewu z dnia 21 grudnia 2012 roku, że wynagrodzenie powoda uzależnione było od wyegzekwowania należności od dłużnika tak co do zasady jak i co do wysokości i nie wynikało z samego faktu zawarcia tej umowy.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za pierwszą i drugą instancję według norm przepisanych oraz ewentualnie w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania orzeczenia reformatoryjnego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kaliszu pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego(apelacja – k. 137 – 140).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym uregulowanym wart. 5051k.p.c.-art. 50514k.p.c.
W postępowaniu tym apelację można oprzeć na dwóch wskazanych w przepisieart. 5059§ 11 k.p.c.podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.
W świetle stanowiska Sądu Najwyższego apelacja w postępowaniu uproszczonym ma charakter apelacji ograniczonej (por. stanowisko SN zawarte w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55, mającej moc zasady prawnej). Oznacza to, że jej celem jest kontrola wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji (z punktu widzenia jego zgodności z materiałem procesowym pozostającym w dyspozycji sądu orzekającego) w granicach wyznaczonych przez treść zarzutów apelacji.
Apelacja pozwanego jest częściowo zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.
Zasadny jest podniesiony przez skarżącego zarzut naruszeniaart. 516 k.c.
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynikało, że strony łączyła (unormowana wart. 509 k.c.) umowa oprzelewie wierzytelności nr (...)zawarta w dniu 21 grudnia 2012 roku. Pozwany reprezentowany przez małżonkę –B. B.jako powierzający oświadczył, że przysługuje mu względem dłużnikaH. O. (1),(...)z siedzibą wŁ.bezsporna, wymagalna wierzytelność na kwotę 28.290,00 złotych wynikająca z faktury szczegółowo opisanej w załączniku nr 1 do umowy. W § 2 do umowy powierzający (pozwany) przeniósł określone wierzytelności na przejmującego (powódkę) wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi na warunkach określonych w załączniku nr 2 do umowy. W załączniku nr 2 do umowy z tej samej daty w § 1 postanowiono, że w wyniku powierniczego przelewu wierzytelności powódka jako przejmujący przekaże niezwłocznie pozwanemu (powierzającemu) po windykowaniu 90 % z należności głównej pomniejszonej o naliczony pozwanemu podatek VAT. Powód wytoczył powództwo, a sprawę zarejestrowano pod sygn. akt V GC 404/13 w Sądzie Rejonowym w Kaliszu, przeciwkoH. O. (1)o zapłatę kwoty 28.290,00 złotych, którą nabył na mocy umowy cesji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 23 września 2014 roku Sąd Rejonowy w Kaliszu oddalił powództwo(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wO.przeciwkoH. O. (1), wobec braku legitymacji biernej po stronie pozwanej (uzasadnienie w sprawie sygn. akt V GC 404/13). Prawidłowo zatem Sąd Rejonowy uznał, iż w niniejszej sprawie powód udowodnił, iż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu nie przysługiwała pozwanemu.
Zatem w chwili zawierania umowy w dniu 21 grudnia 2012 roku nie istniała wierzytelnośćM. B.przeciwkoH. O. (1)w kwocie 28.290,00 złotych. W sytuacji gdy wierzytelność nie istnieje w chwili zawarcia umowy czy wystąpienia innego zdarzenia kreującego zobowiązanie do przeniesienia wierzytelności, nie dochodzi w ogóle do powstania odpowiedzialności cedenta na podstawieart. 516 k.c.(A. Rzetecka – Gil, Komentarz do art. 516 k.c., LEX).Nie może dojść do przelewu wierzytelności w sytuacji kiedy wierzytelność stanowiąca przedmiot umowy prowadzącej do cesji nie istnieje(G. Kozieł, Komentarz do art. 516 k.c., LEX).
W takiej sytuacji cedent, jeżeli wiedział o nieistnieniu wierzytelności w chwili zawarcia umowy (lub powstania innego zdarzenia) i nie wyprowadził z błędu cesjonariusza, będzie zobowiązany do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o niemożliwości świadczenia (art. 387 § 2 k.c.). Pozwany błędnie wskazałH. O. (2)jako swą dłużniczkę.
Pozwany winien zatem naprawić szkodę, na którą składają się wydatki poniesione przez powoda w procesie wytoczonym przeciwkoH. O. (1)w kwocie 2.890,00 złotych.
W świetle powyższych rozważań za częściowo zasadny uznać należało zarzut naruszeniaart. 387 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy bowiem niezasadnie uznał, iż umowa z dnia 21 grudnia 2012 roku była ważna. Skoro powyższa wierzytelność nie istniała w stosunku doH. O. (1), to przedmiotowa umowa była umową o świadczenia niemożliwe, a zatem nieważną (przynajmniej w tej części). Nieważność umowy przelewu wierzytelności z dnia 21 grudnia 2012 roku spowodowała, że powód nie mógł żądać na podstawie jej postanowień zapłaty od pozwanego kwoty 2.829,00 złotych, opierając swoje żądanie ma podstawie § 1 pkt 1 załącznika nr 2 do umowy.
Nie ma racji skarżący, gdy czyni Sądowi Rejonowemu zarzut naruszenia przepisu prawa materialnegoart. 498 § 1 i 2 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Wskazać należy, iż w piśmie z dnia 28 listopada 2014 roku (k. 54) powódka– (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wO.dokonała potrącenia swoich wierzytelności z należnością przysługującą pozwanemuM. B.z innego tytułu do wysokości 2.000,00 złotych. Zatem powód w niniejszym procesie dochodzi różnicy pomiędzy kwotą 2.890,00 złotych jako należną mu z tytułu zasądzonych kosztów procesu w sprawie sygn. akt V GC 404/13, a potrąconą kwotą w wysokości 2.000,00 złotych, która wynosiła 890,00 złotych.
Zarzuty apelacyjne postawione wpkt 2 ppkt a)– d) petitum apelacji w kategorii zarzutów naruszenia prawa procesowego w postaciart. 233 § 1 k.p.c.(zasada swobodnej oceny dowodów), należy uznać za błędnie sformułowane.
Podniesione zagadnienia należą do sfery analizy prawnej, subsumcji stanu faktycznego pod obowiązujące przepisy prawa materialnego, a nie oceny dowodów oraz dokonanych na jej podstawie ustaleń faktycznych i ewentualne uchybienia Sądu Rejonowego w tym zakresie nie mogą być kwestionowane w ramach zarzutów procesowych naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., a jedynie w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Sąd Okręgowy tak potraktował przywołane zarzuty.
Za zasadne należało uznać zarzuty opisane w petitum apelacji pkt 2 ppkt d) i e). Umowa o przelew dotyczyła nieistniejącej wierzytelności. Same zapisy umowy uzależniały możliwość żądania prowizji w wysokości 10 % przelanej kwoty od uprzedniego skutecznego wyegzekwowania należności (§ 1 pkt 1 załącznika nr 2 do umowy). Podnieść należy, że w przedmiotowym wypadku powód nie wypowiedział pozwanemu zawartej umowy z powodu nierealizowania przez tego ostatniego jej postanowień, co dawało mu prawo do żądania umówionej prowizji niezależnie od wyników windykacji.
Prowadzone przed Sądem Rejonowym w Kaliszu postępowanie w sprawie sygn. akt V GC 404/13 wykazało, że pozwany w umowie błędnie wskazał osobę dłużnika, a w konsekwencji wytoczone powództwo przeciwko wadliwie wskazanemu dłużnikowi zostało oddalone. W żadnej mierze nie przekonują Sądu Okręgowego argumenty co do tego, że oznaczenie osoby dłużnika pozwanego w umowie przelewu zostało dokonane przez przedstawiciela powoda i to ten ostatni winien ponosić negatywne skutki tego uchybienia. Pozwany wszak jest przedsiębiorcą i winien wykazać przynajmniej minimum staranności przy ustalaniu z kim wchodzi w relacje gospodarcze.
Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty wskazane w pkt 2 ppkt a), b) i c) petitum apelacji.
Żądanie zmiany podmiotowej w procesie prowadzonym w sprawie sygn. akt V GC 404/13 nie spowodowałoby, wbrew twierdzeniu skarżącego, że koszty procesu nie powstałyby w takiej wysokości jakie zostały zasądzone. Twierdzenia apelującego, że w czasie gdy pozwany żądał dokonania zmiany podmiotowejH. O. (1)nie posiadała profesjonalnego pełnomocnika i w związku z tym nie doszłoby do zasądzenia na jej rzez kosztów zastępstwa procesowego pozostają gołosłowne wobec ich niewykazania.
Z dochodzonej przez powoda kwoty 3.719,00 złotych Sąd Okręgowy uznał, iż niezasadne jest żądanie zasądzenie kwoty 2.829,00 złotych, co wynika z powyższych rozważań. Z pozostałej kwoty 890,00 złotych zasadne jest żądanie powoda zasądzenia kwoty 20,80 złotych. Sądowi Rejonowemu umknęło bowiem, że w postępowaniu prowadzonym w sprawie sygn. akt V GC 1361/13 Sądu Rejonowego w Kaliszu zapadł prawomocny wyrok zasądzający na rzecz powoda od pozwanego m.in. kwotę 869,92 złotych jako zaliczkę na poczet kosztów poniesionych przez powoda w sprawie wytoczonej przeciwkoH. O. (1)(por. uzasadnienie wyroku k. 89 – 92 akt V GC1361/13 SR w Kaliszu).
Od kwoty poniesionych przez powoda i nieuiszczonych do tej pory przez pozwanego kosztów procesu w sprawie V GC 404/13 przeciwkoH. O. (1)(890,00 złotych), odliczeniu podlega suma 869,92 złotych. Różnica wynosi 20,80 złotych.
W tym stanie rzeczy, wobec częściowej zasadności apelacji Sąd Okręgowy w oparciu o przepisart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanegoM. B.na rzecz powoda(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.kwotę 20,08 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 grudnia 2014 roku do dnia zapłaty (doręczenie wezwania do zapłaty w dniu 3 grudnia 2014 roku z 3 dniowym terminem płatności k. 12 – 13 v) oraz oddalił powództwo w pozostałej części.
Z mocyart. 385 k.p.c.oddaleniu w pozostałej części podlegała również apelacja.
O kosztach postępowania przed Sądem I instancji Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c.(pozwany przegrał proces jedynie w 0,53 %) i zasądził od powoda(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.na rzecz pozwanegoM. B.kwotę 600,00 złotych. Wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego zostało określone na podstawie§ 2 ust. 1 i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł również na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 400,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym. Na zasądzoną kwotę złożyły się: opłata od apelacji w kwocie 100,00 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego adwokatem określone na podstawie § 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt 3, § 13 ust. 1 punkt 1 powyżej wskazanego rozporządzenia.
.