Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 75/16
Data wyroku: 2016-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Zdziarska, Ewa Gregajtys, Ewa Plawgo
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Życiu, Przestępstwo Przeciwko Zdrowiu
Podstawa prawna: art. 13 § 1 kk w zw z art. 148 § 1 kk

Sygn. akt II AKa 75/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Ewa Plawgo
Sędziowie: SA – Anna Zdziarska (spr.)
SO (del.) – Ewa Gregajtys
Protokolant: sekr. sąd. – Piotr Grodecki
przy udziale prokuratora Jacka Pergałowskiego i oskarżyciela posiłkowegoA. P.
po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r.
sprawyD. J., córkiW.iM.z domuR.,urodzonej (...)wR.
oskarżonej o czyny zart. 190 § 1 k.k.; zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 148 § 1 k.k.w zb. zart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.; zart. 223 § 1 k.k.w zb. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonej i prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt XVIII K 102/15

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
zasądza na rzecz adw.K. P.– Kancelaria Adwokacka wW.738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23 % VAT tytułem wynagrodzenia za obronę pełnioną z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

3
zwalnia oskarżoną od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, wydatkami obciąża Skarb Państwa;

4
wydatkami związanymi z apelacją prokuratora obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
D. J.została oskarżona o to, że:
I. w dniu 9 września 2014 r. wG.w budynkuO. (...)woj.(...)groziłaA. P.pozbawieniem życia, przy czym groźby te wzbudziły w pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione,
tj. o czyn zart. 190 § 1 k.k.
II. w dniu 23 października 2014 r. w miejscowościG., woj.(...), używając niebezpiecznego narzędzia w postaci noża, dokonała czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego kierownikaO. (...)wG.-K. Ł.podczas i w związku z wykonywanymi przez nią czynnościami służbowymi, powodując u niej przecięcie skóry na brzuchu skutkujące rozstrojem zdrowia na okres poniżej siedmiu dni w rozumieniuart. 157 § 2 k.k.
tj. o czyn zart. 223 § 1 k.k.w zw. zart. 157 § 2 k.k.w zb. zart. 11 § 2 k.k.
III. w dniu 23 października 2014 r. w miejscowościG.woj.(...), działając w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życiaA. P.zadała jej kilkakrotnie uderzenie nożem w wyniku czego pokrzywdzona doznała obrażeń ciała w postaci głębokich ran w okolicy pachwiny z przecięciem tętnicy udowej oraz ranę dłoni lewej powodując stan ciężki z objawami wstrząsu krwotocznego skutkujących chorobą realnie zagrażającą życiu w rozumieniuart. 156 § 1 pkt 2 k.k., lecz zamierzonego celu nie osiągnęła z uwagi na interwencję Policji
tj. o czyn zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 156 § 1 k.k.pkt 2 k.k.w zb. zart. 11 § 2 k.k.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 16 października 2015 r. (sygn. akt XVIII K 102/15:
I. oskarżonąD. J.uznał za winną popełnienia czynu zarzuconego jej w punkcie I aktu oskarżenia, tj. czynu wyczerpującego dyspozycjęart. 190 § 1 k.k.i na tej podstawie skazał ją i wymierzył jej karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;
II. oskarżonąD. J.uznał za winną popełnienia czynu zarzuconego jej w punkcie II aktu oskarżenia, tj. czynu wyczerpującego dyspozycjęart. 223 § 1 k.k.w zb. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i na tej podstawie skazał ją, zaś na podstawieart. 223 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył jej karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;
III. oskarżonąD. J.uznał za winną popełnienia czynu zarzuconego jej w punkcie III aktu oskarżenia tj. czynu wyczerpującego dyspozycjęart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 148 § 1 k.k.w zb. zart. 156 § 1 pkt 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i na tej podstawie skazał ją, zaś na podstawieart. 14 § 1 k.k.w zw. zart. 148 § 1 k.k.i w zw. zart. 11 § 3 k.k.wymierzył jej karę 12 (dwunastu) lat pozbawienia wolności;
IV. na podstawieart. 85 § 1 k.k.iart. 86 § 1 k.k.połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wobec oskarżonejD. J.w punktach I, II i III i wymierzył jej karę łączną 12 (dwunastu) lat pozbawienia wolności;
V. na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej wpunkcie IVkary łącznej pozbawienia wolności zaliczył oskarżonej okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 23 października 2014 r. do dnia 16 października 2015 r.;
VI. na mocyart. 230 § 2 k.p.k.zwrócił dowód rzeczowy wskazany pod poz. 2 w wykazie dowodów rzeczowych DRZ(...)(k. 329, t. II)D. J.jako osobie uprawnionej, zaś na mocyart. 44 § 2 k.k.orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa poprzez zniszczenie dowodu rzeczowych wskazanego pod poz.(...)w wykazie dowodów rzeczowych DRZ(...)(k. 329, t. II),
VII. na podstawieart. 618 § 1 pkt. 11 k.p.k.zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokatK. P.kwotę 840,00 zł (osiemset czterdzieści złotych) plus VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonejD. J.;
VIII. na mocyart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżoną w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, a w tym zwolnił ją od obowiązku uiszczenia opłaty.
Od powyższego wyroku apelacje wnieśli obrońca oskarżonej oraz prokurator.
Obrońcaoskarżonej zaskarżył powyższy wyrok w całości na jej korzyść.
Wyrokowi temu zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia tj.;
1.art. 7 k.p.k.w zw. zart. 193 k.p.k.w zw. zart. 366 § 1 k.p.k.poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej i kontrolowanej oceny dowodów w postaci pisemnej opinii biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa a następnie potwierdzonej w ustnej opinii przed Sądem w dniu 08 października 2015 r. i uznanie jej za jasne, pełne, i nie zawierającej wewnętrznych sprzeczności, podczas gdy z treści pisemnej opinii wynika iż opiniujący oparli swoje wnioski również o protokół przesłuchania oskarżonejD. J.w charakterze świadka, pomimo że po przedstawieniu zarzutów i przesłuchania jej w charakterze podejrzanej co do trzech czynów, zaznania te nie mogą być podstawą ustaleń faktycznych w sprawie, a błąd ten winien skutkować sporządzeniem nowej opinii,
2.art. 7 k.p.k.w zw.art. 424 k.p.k.poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji swobodnej kontrolowanej oceny dowodów w postaci zeznań świadków wskazujących na sprawstwo i winę oskarżonej w zakresie czynu pierwszego, w szczególności w postaci zeznań pokrzywdzonejA. P.i jej twierdzeń pod adresem oskarżonej, z jednoczesnym odebraniem wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonej w zasadzie wyłącznie z powodu jej mankamentów psychicznych, nad to poprzez ustalenie w zakresie czynu II i III iż działania oskarżonej, w związku z treścią opinii biegłych którzy stwierdzili stan psychiczny u oskarżonej jako ograniczony w stopniu pewnym ale nie znacznym, nie było działaniem w ramachart. 31 § 1 i 2 k.k.- wyłącznie posiłkując się stwierdzeniem biegłych, podczas gdy o przyjęciu określonej kwalifikacji prawnej czynu winien decydować Sąd a ustalenia prowadzące do tych ustaleń winny znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia, czego Sąd I instancji nie uczynił, nad to nie zasadnego uznania że oskarżona nie pozostawała w pod wpływem okoliczności usprawiedliwiających stan silnego wzburzenia w rozumieniuart. 148 § 4 k.k.
Wynikający z powyższego błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez ustalenie, że działanie oskarżonej w zakresie czynów II i III nie było działaniem afektywnym tzn. że sfera emocjonalna oskarżonej nie dominowała nad kontrolą jej funkcji intelektu, podczas gdy z treści ustnej opinii uzupełniającej złożonej przez lekarzy psychiatrów i psychologa na terminie 08 października 2015 r. wynika że„zachowanie oskarżonej może świadczyć o dużym napięciu afektywnym, które oskarżona ( badana ) uzewnętrzniła" oraz (...) „że to jej zachowanie to absolutnie wymknęło się jej spod jakiejkolwiek kontroli”a nadto że„oskarżona szła w poczuciu krzywdy i gniewu oraz poczuciu bezsilności i to były emocje, które determinowały jej zachowanie”co winno doprowadzić Sąd do właściwego ustalenia iż działała ona w ramach silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami.
Na podstawieart. 427 § 1 k.p.k., wniósł aby Sąd II instancji działając na zasadzieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Prokuratorzaskarżył powyższy wyrok na niekorzyść oskarżonej.
Wyrokowi zarzucił rażącą niewspółmierność wymierzonej oskarżonejD. J.kary poprzez orzeczenie:
za czyn I aktu oskarżenia - karę 1 roku pozbawienia wolności,
za czyn II aktu oskarżenia - karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,
za czyn III aktu oskarżenia - karę 12 lat pozbawienia wolności,
i wymierzenie kary łącznej na podstawieart. 85 §1 k.k.iart. 86 § 1 k.k.w wymiarze 12 lat pozbawienia wolności.
Podnosząc powyższy zarzut na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonej, pozostawiając bez zmian kary jednostkowe z punktu I i II aktu oskarżenia, kary 25 lat pozbawienia wolności za czyn z punktu III aktu oskarżenia i orzeczenie kary łącznej w wymiarze 25 lat pozbawienia wolności.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacje obrońcy oraz prokuratora uznać należało za niezasadne. Wymierzonej kary nie można uznać za rażąco niewspółmiernie łagodną.
Odnośnie apelacji obrońcy:
Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, nie naruszając wskazanych w apelacji przepisów tj.art. 7 k.p.k.,art. 424 § 1 k.p.k.,art. 193 k.p.k.
Obrońca zacytował obszerne fragmenty opinii sądowo –psychiatrycznej, niemniej wyprowadzone z niej przez skarżącego wnioski nie zasługują na akceptację sądu odwoławczego. Przede wszystkim nie można uznać, tak jak czyni to obrońca, powyższej opinii jako nierzetelnej tylko dlatego, iż w zakresie jednego z trzech czynów biegli dysponowali nie wyjaśnieniami a zeznaniamiD. J.. Nie każde uchybienie proceduralne może stanowić skuteczny zarzut odwoławczy, a tylko takie które mogło mieć wpływ na treść wyroku. W niniejszej sprawie nie można uznać, że wykorzystanie zeznań tożsamych z późniejszymi wyjaśnieniami mogło mieć jakikolwiek wpływ na treść wyroku. Przypomnieć jednocześnie należy, żeD. J.została uprzedzona o prawie do odmowy udzielania odpowiedzi na poszczególne pytania.
Obrońca podniosła również, że w opinii użyto nieostrego sformułowania stwierdzającego „ograniczenie poczytalności w pewnym stopniu” i kwestia ta nie została wyjaśniona przez sąd.
W tym miejscu wskazać wypada, że jeśli obrońcy oskarżonej określenie powyższe wydało się niejasne, to mógł przejawić inicjatywę dowodową. W kontekście całej opinii psychiatrycznej, zrozumienie tego pojęcia nie powinno sprawiać problemu. Stan oskarżonej obojętnie jak nazwany, według biegłych nie znosił, ani nie ograniczał zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Brak było zatem powodu by rozważać przyjęcie kwalifikacji prawnej w ramachart. 31 k.k.
Nie można zgodzić się z koncepcją obrońcy, że o poczytalności, bądź jej braku winien decydować Sąd, a nie biegli, gdyż w przeciwnym wypadku kwestia wymagająca wiadomości specjalnych zostałaby przeniesiona na organ, który wiedzy fachowej nie posiada.
Na uwzględnienie nie zasługiwał też postulat obrońcy by czynić ustalenia dotyczące działania oskarżonej w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami czynu. Biegli wskazali na takie cechy osobowości, które sprawiają, żeD. J.w sytuacji trudnej emocjonalnie ma ograniczone możliwości kierowania swoim postępowaniem, choć nie w znaczeniu kodeksowym. Niekwestionowanym jest, że oskarżona była związana emocjonalnie z babciąH. R.i umieszczenie jej wD. (...)wywołało jej gniew i żal wobec pracowników opieki społecznej. Oskarżonej jest trudniej zapanować nad emocjami, a zwłaszcza negatywnymi, nie jest to jednak niemożliwe.
Brak jest podstaw by kwestionować ocenę dokonaną przez sąd meriti co do tego, że nie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające silne wzburzenie, tym bardziej że trafnie przytoczono tezy z piśmiennictwa (str. 15 – 16 uzasadnienia). Trudno dopatrzeć się przyczyny wywołującej silną reakcję w zjawiskach zewnętrznych. Takimi na pewno nie były zgodne z prawem działania pokrzywdzonych – reprezentującychO. (...)i jednocześnie korzystne dlaH. R..
Rację należy przyznać Sądowi Okręgowemu, żeD. J., przy takich wzorcach w jakich została ukształtowana postanowiła własnoręcznie „wymierzyć sprawiedliwość”.
Sąd odwoławczy, odmiennie niż obrońca, nie uważa że wyjaśnieniaD. J.zostały ocenione w sposób powierzchowny. Również metoda oceny jej wyjaśnień – według zgodności z innymi źródłami dowodowymi jest poprawna. Każde z trzech zdarzeń odbyło się w obecności świadków, co pozwalało na zweryfikowanie relacji oskarżonej, w tym także i tej okoliczności, że w dniu 9 września 2014 r.A. P.nie zachowywała się arogancko wobec oskarżonej. Przebieg zdarzenia dokonanego na szkodęK. Ł.przeczy temu, że było ono przypadkowe. Oskarżona wiedziała dokąd idzie skoro pytała czy kierowniczka jest u siebie. Zadając jej cios nożem dokonała czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego. Pomimo, żeD. J.negowała zamiar zabójstwaA. P., to jednak na podstawie okoliczności podmiotowo – przedmiotowych Sąd I instancji trafnie ocenił zachowanie oskarżonej i dokonał właściwej subsumpcji pod stosowną normę prawną. Oskarżona godziła w różne części ciałaA. P., choć przypadkowość urazów wynikała z postawy obronnej pokrzywdzonej, a następnie interwencji osób postronnych. Ponadto, co istotneD. J.również werbalizowała zamiar zabójstwa.
Orzekanie o karze ma charakter indywidualny i jest procesem do pewnego stopnia subiektywnym, obejmującym dokonanie wyboru i zastosowanie odpowiedniej represji karnej właściwej dla konkretnej sytuacji i konkretnego sprawcy. Z tych powodów zasady i dyrektywy orzekania w przedmiocie kary zawarte wart. 53 k.k.pozostawiają organowi orzekającemu pewien zakres swobody w procesie jej wymierzania a granice tej swobody zakreśla wskazana w przepisieart. 438 pkt 4 k.p.k."rażąca niewspółmierność kary".
Zgodnie z art. 53 § 1k.k. istotnymi wyznacznikami tego czy dana kara jest sprawiedliwa jest to, czy była orzeczona w granicach przewidzianych przez ustawę, a jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy. Ponadto winna uwzględniać stopień społecznej szkodliwości czynu oraz brać pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Z § 2 powyższego przepisu wynika, że wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości.
Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd I instancji uwzględnił wszystkie przesłanki wymiaru kary i zasadnie doszedł do wniosku, że adekwatną do zawinienia karą jest kara łączna 12 (dwunastu) lat pozbawienia wolności.
Apelacja wniesiona przez prokuratoraw zakresie w jakim postawiono zarzut rażąco niewspółmiernej kary nie okazał się zasadny.
Skarżący nie wykazał by Sąd I instancji pominął jakieś okoliczności obciążające, bądź ich nie doszacował, co mogłoby wpłynąć na wymiar kary za usiłowanie pozbawienia życiaA. P., a w konsekwencji na karę łączną. Kara 25 lat pozbawienia wolności jest karą eliminacyjną i w konsekwencji jej wymierzenia byłaby niewspółmierną do zawinienia. Nie można pominąć faktu, że przestępstwo z uwagi na interwencję policji zakończyło się na etapie usiłowania, zaś osobowość oskarżonej ukształtowała się w niesprzyjających warunkach środowiskowych.
Sąd uwzględnił również okoliczności obciążające wskazane w apelacji prokuratora takie jak brak skruchy, brak krytycyzmu.
Wbrew autorowi apelacji kara 12 lat pozbawienia wolności nie jest karą łagodną, zważywszy na ustawowe zagrożenie mieszczące się pomiędzy 8 a 15 lat pozbawienia wolności. Sama postawa oskarżonej deklarującej przed biegłymi, że po 15 latach „nie daruje” pokrzywdzonej nie stanowi wystarczającej przesłanki orzeczenia kary w wyższym wymiarze, albowiem biegli psychiatrzy nie mogli określić na ile realizacja groźby jest realna.
Wysokość wynagrodzenia za obronę pełnioną z urzędu w postępowaniu odwoławczym przyznano w oparciu o § 4 ust. 1 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. Nr 1801 z 2015 r.) oraz art. 29. ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r.Prawo o adwokaturze.
Na podst.art. 626 § 1 k.p.k.,art. 624 § 1 k. p. k.orzeczono o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze.
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny, w oparciuo dyspozycjęart. 437 § 1 k.p.k.orzekł jak w wyroku.