Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 11/16
Data wyroku: 2016-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Kupcewicz, Adam Sygit, Włodzimierz Hilla
Słowa kluczowe: Oszustwo
Podstawa prawna: art. 437§1k.p.k.

Sygn. aktIV Ka 11/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2016 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczyw składzie:
Przewodniczący  SSO Włodzimierz Hilla (sprawozdawca)
Sędziowie SO Piotr Kupcewicz
SO Adam Sygit
Protokolant st.sekr.sądowy Anna Jagieło-Pick
przy udziale Antoniny Kasprowicz-Czerwińskiej prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy
po rozpoznaniu dnia 19 lutego 2016 r.
sprawyE. W.c.Z.iD.ur. (...)wG.
oskarżonej zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej
od wyroku Sądu Rejonowego w Świeciu
z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt II K 231/14
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2.; utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; koszty sądowe za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.
SSO Piotr Kupcewicz SSO Włodzimierz Hilla  SSO Adam Sygit
IV Ka 11/16

UZASADNIENIE

E. W.pozostawała pod zarzutem popełnienia występku zart. 286 § 1 k.k.w zb. zart. 29 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., a polegającego na tym, że w okresie pomiędzy 24 czerwca 2013 r. a 31 lipca 2013 r. wW.w siedzibie(...)(...)w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego znak(...).(...), działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania zamówienia publicznego dlaE.
(...)i(...)z siedzibą wG.o łącznej wartości 73.000 zł, jako dyrektor tego przedsiębiorstwa użyła jako autentycznego podrobionego dokumentu w postaci zobowiązania współpracy, na którym znajdował się podrobiony podpis o treści „J. P.” oraz posłużyła się nierzetelnym, pisemnym oświadczeniem w postaci załącznika do oferty, w którym wskazano niezgodne z prawdą doświadczenie zawodowe oraz kwalifikacjeJ. P., który to dokument oraz oświadczenie dotyczyły okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania zamówienia publicznego znak(...).(...), wprowadzając tym samym w błąd(...)wW.co do faktycznego dysponowania kadrą trenerską niezbędną do zrealizowania zamówienia zgodnie ze Specyfikacją Istotnych Warunków zamówienia i doprowadziła(...)wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 51.064 zł wynikającej z łącznej kwoty wypłaconejfirmie (...)(...)i(...)z tytułu przedłożonych do zapłaty faktur.
Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z 4 listopada 2015 r. (sygn. akt II K 231/14) uznał oskarżoną za winną zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu, z tym ustaleniem, że niekorzystne rozporządzenie mieniem(...)wW.dotyczyło jedynie kwoty 4.600 zł, a oszustwo stanowi wypadek mniejszej wagi, uznając, że oskarżona wypełniła znamiona czynu zabronionego zart. 286 § 1 i 3 k.k.w zb. zart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i na podstawieart. 66 § 1 k.k.iart. 67 § 1 k.k.postępowanie karne warunkowo umorzył na dwuletni okres próby (pkt 1).
Na podstawieart. 67 § 3 k.k.zobowiązano oskarżoną do naprawienia szkody w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku poprzez zapłacenie na rzecz(...)wW.kwoty 4.600 zł (pkt 2).
Niniejszy wyrok zawiera nadto rozstrzygnięcie odnośnie kosztów sądowych w sprawie.
Powyższy wyrok został zaskarżony w trybie apelacji przezobrońcę oskarżonej, który powołując się na podstawę odwoławczą określoną wart. 438 pkt. 1 k.p.k., podniósł zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicieart. 67 § 3 k.k.poprzez zobowiązanie oskarżonej do naprawienia szkody, podczas gdy szkoda ta w chwili wyrokowania była już naprawiona.
W konkluzji apelujący domagał się uchylenia pkt. 2. zaskarżonego wyroku.

Sąd Okręgowy zważył co następuje
         :
Powyższa apelacja była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w sposób oczywisty ma w polu widzenia treść tych regulacji, które stanowią przedmiot zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak też stanowiska prezentowane zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie dotyczące w szczególności regulacji przewidzianych treścią przepisówart. 46 § 1 k.k.,art. 415 k.p.k., a w konsekwencji takżeart. 67 § 3 k.k., jako dotyczących tożsamej materii (por. szerzej: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2004, s. 264).
Jako punkt wyjścia wszelkich dalszych rozważań w tym względzie z powodzeniem może stanowić ta teza orzecznicza, wedle którejzgodnie zart. 46 § 1 k.k.sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego (…) orzeka obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości lub w części (jednakże – dop. SO)jedynie wówczas, gdy szkoda w chwili orzekania faktycznie istnieje(podkr. SO) -(por. wyrok SN z 16.V.2002 r., Prok.iPr. 2002/12/5; wyrok SN z 18.II.2015 r.., sygn. akt II K 27/15).Przy czym, określony wart. 46 § 1 k.k.(z powodzeniem odnosi się to także do treściart. 67 § 3 k.k.) obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przypisanym sprawcy przestępstwem, jest wprawdzie środkiem karnym, lecz nie w jego „czystej” postaci, albowiem przy jego zastosowaniu wchodzą w grę przepisy prawa cywilnego. Natomiast rozmiar wyrządzonej szkody, jej całości czy też części, ustala się i orzeka w granicach istniejących możliwości dowodowych, dla realizacji m.in. tego celu procesu, jaki przewidziany jest treścią przepisuart. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.(por. szerzej: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2004, s. 219 i n.). Powyższe oznacza równocześnie, że wysokość odszkodowanianie może przekraczaćwysokości szkody (…) – (vide: wyrok SN z 11.V.2012 r., sygn. akt IV KK 365/11).
Lektura akt przedmiotowej sprawy dowodzi, że w sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w Toruniu pod sygnaturą V GC 911/14 w istocie doszło do zawarciaugody sądowej, na mocy której na rzecz pokrzywdzonego(...)wW.zasądzona została od oskarżonej kwota 10.950 zł, stanowiąca „karę umowną”, a w istocieczyniąca zadość szkodziejaką oskarżona wyrządziła pokrzywdzonemu z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania przez oskarżonego, a związanego z brakiem stosownego wykształcenia i doświadczenia ze strony przeprowadzającego cześć szkolenia przewidzianego umową –D. S.. Tym sposobem szkoda wyrządzona pokrzywdzonemu- (...)wW., w trybie tak uzgodnionego przez strony świadczenia nazwanego „karą umowną”,de factozostała naprawiona.
Przedstawiony wyżej stan rzeczy – w ocenie Sądu Okręgowego – w pełni uprawniał do uznania, że roszczenia sformułowane przez pokrzywdzonego w toku niniejszego postępowania względem oskarżonej zostałow całości zaspokojone, a ewentualne uwzględnienie wniosku pokrzywdzonego rodziłoby konsekwencje właściwe stanowi jegobezpodstawnego wzbogaceniaprzewidzianego wart. 405 k.c.
Niechybnie uzasadnienie apelujący podnosi, że podstawą powyższego orzeczenia sądu stanowił przepisart. 483 § 1 k.c., stosownie do którego „można zastrzec w umowie, żenaprawienie szkody(podkr. SO) wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi poprzez zapłatę określonej sumy (kara pieniężna). Stosownie do ugruntowanego w tej mierze stanowiska tak judakytatury, jak i piśmiennictwa, „kara umowna”ma na celu naprawienie szkody, wobec czego można uznać, że jest onaswoistą postacią odszkodowania.
Równocześnie, Sąd Okręgowy ma oczywistą świadomość tak treści, jak i prawnego charakteru tejże regulacji – zart. 67 § 3 k.k., a w konsekwencji jej także prewencyjno – wychowawczego charakteru i znaczenia, acz przy tym również niechybnie procesowej funkcjikompensacyjnejw odniesieniu do osoby pokrzywdzonej przestępstwem. Orzeczenie tego środka jest możliwe w przypadku skazania za jakiekolwiek przestępstwo, oczywista zwłaszcza z takie, jakie niniejszym wyrokiem przypisano oskarżonej. Przy czym, pojęcie szkody (i krzywdy, o której w realiach tej sprawy nie mówimy) należy definiować tu zgodnie z cywilistycznym ich rozumieniem, tj. szkodę jako uszczerbek majątkowy – materialny, (zaś krzywdę jako uszczerbek niemajątkowy -niematerialny). Sąd karny może ograniczyć się jedynie do określonego sposobu naprawienia szkody (np. restytucja) lub jej naprawienia jedynie w części. W takiej sytuacji do dochodzenia pełnego odszkodowania pozostawałaby droga powództwa cywilnego. W przypadku jednak, gdy wysokość szkody w sposób bezsporny została udowodniona w ramach postępowania karnego, wybór orzekania (jeśli zachodzą po temu stosowne podstawy – uwaga SO) odszkodowania w części zamiast całości stanowiłby naruszenieart. 46 k.k.(naturalnie takżeart. 67 § 3 k.k.) – (por. szerzej: P. Kozłowska-Kalisz, Komentarz do art. 46 Kodeksu karnego, LEX, stan prawny na 2014.09.01.).
Zatem, podstawą orzekania tego rodzaju środka karnego są przepisykodeksu karnego, a nie przepisykodeksu cywilnego, jednakże przepisykodeksu cywilnegow tych kwestiach, których przepisy prawa karnego wprost nie uregulowały, należałoby stosować posiłkowo. Oznacza to, żewysokość odszkodowania nie może przekraczać wysokości szkody(podkr. SO); innymi słowy, nie można zasądzić odszkodowania w całości, gdy szkoda w tej części już została naprawiona etc.(vide postan. SN z 11 maja 2012 r., IV KK 365/11, Biul. PK 2012, nr 8, s. 20-21). Tak zatem, warunkiemsine qua nonorzeczenia omawianego obowiązku naprawienia szkodyjest jej istnienie w chwili orzekania,a więc w sytuacji w którejdo chwili wyrokowania nie została ona naprawiona(vide: wyrok SN z 17 lipca 2014 r., III K 54/14, OSNKW 2015/1/4; wyrok SN WR 543/88, OSNKW 1989/3-4/32; tak Szewczyk [w:] Zoll I, s. 716).
Sąd orzekający, celem rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie musi w toku procesu ustalić zarówno wysokość szkody (lub zadośćuczynienia), jak równieżczy do naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę już nie doszło na innej drodze(podkr. SO)- (por. S. Steinborn, Prawomocność części orzeczenia w procesie karnym, LEX). Zarówno judykatura jak i piśmiennictwo pozostają w pełnej zgodzie także co do tego, żejeśli szkoda została naprawiona w części, oczywistym jest, że orzekany obowiązek jej naprawienia w tym trybie może dotyczyćtylko tej części,która naprawiona nie została, gdyż regulacja ta ma na celu odtworzenie stanu sprzed powstania szkody i nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego(vide: wyrok SN z 25 czerwca 2015 r., II KK 171/15, LEX nr 1750143).
W konsekwencji zatem oczywiste jest i to, że jeśli w toku procesu Sądmeritiustaliłwysokość powstałej szkody, jak również fakt, że owo roszczenie pokrzywdzonego w dochodzonej przez niego wysokościprzed momentem (prawomocnego) orzekania, zostało już zaspokojone, tobrak jest jakichkolwiek podstawdo orzeczenia po myśli cyt. przepisów ustawy. Konstatacja taka jest uprawniona dlatego, że odmienne rozstrzygnięcie w tej mierze rodziłoby po stronie pokrzywdzonego stanbezpodstawnego wzbogacenia, w rozumieniu przepisuart. 405 k.c.
Tak więc, ze wszystkich przytoczonych względów sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok i uchylił rozstrzygnięcie zawarte w jego pkt. 2.
W pozostałej części zaskarżone orzeczenie podlegało utrzymaniu w mocy.
Rozstrzygnięcie obnośnie kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze ma swe uzasadnienie w treści przepisówart. 634 k.p.k.w zw. zart. 624 § 1 k.p.k.i jest podyktowane względami słuszności. Obrońca oskarżonego wniosła bowiem po części zasadną apelację, skutkującą zmianą zaskarżonego wyroku na jego korzyść.