Sąd Okręgowy w Elblągu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 1311/15
Data wyroku: 2016-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Koronowski
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt IV U 1311/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 marca 2016r.
Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Tomasz Koronowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Tomaszewska
po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016r. w Elblągu na rozprawie
sprawy z odwołaniaB. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 10 września 2015r. znak:(...)
o emeryturę

I
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyB. S.prawo do emerytury od dnia(...)2015r.;

II
nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji;

III
zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.na rzecz wnioskodawcy kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt IV U 1311/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonyB. S.wniósł odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 10 września 2015r., znak(...), odmawiającej mu prawa do emerytury. Skarżący podniósł, że wykonywał pracę w warunkach szczególnych na stanowisku montera przy naprawie pojazdów mechanicznych w kanałach remontowych oraz na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, na dowód czego zaproponował dowód z dokumentów (świadectwa pracy zwykłego i w warunkach szczególnych) oraz zeznania świadków. Skarżący domagał się ponadto zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, wskazując m.in. naart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(obecnie Dz.U. z 2015r., poz. 748 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) oraz na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zmianami; dalej: rozporządzenie RM z lutego 1983r.). Podniesiono, że skarżący nie osiągnął powszechnego wieku emerytalnego, natomiast przyznaniu emerytury w wieku obniżonym sprzeciwia się niewykazanie stażu 15 lat pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999r. Organ rentowy domagał się w tej kwestii dopuszczenia dowodu z akt osobowych ubezpieczonego za oba sporne okresy zatrudnienia. Zakwestionowano wskazane w świadectwach pracy stanowiska montera i kierowcy. Co do pracy na stanowisku kierowcy organ rentowy powołał się na usterki formalne świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zaś co pracy na stanowisku montera – na nieprzedłożenie takiego świadectwa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Skarżącyurodził się w dniu (...), zatem w dniu(...)2015r. ukończył 60 lat.
(bezsporne)
W okresie od dnia 1 września 1970r. do dnia 31 grudnia 1973r. skarżący był zatrudniony wPaństwowym Ośrodku (...)wD.Filia wL., ostatnio na stanowisku ślusarza-mechanika.
(bezsporne, ponadto świadectwo pracy w pliku emerytalnym)
W okresie od dnia 1 stycznia 1974r. do dnia 30 czerwca 1985r. ubezpieczony pracował w Spółdzielni Kółek Rolniczych wL.Zakład Usług (...)(dalej:(...)) na stanowisku montera. Naprawiał pojazdy samochodowe i maszyny rolnicze, pracując stale i w pełnym wymiarze czasu w kanałach remontowych. W okresie tego zatrudnienia w dniach od 22 kwietnia 1975r. do 6 kwietnia 1977r. skarżący odbył zasadniczą służbę wojskową.
(dowód: świadectwo pracy w pliku emerytalnym, zeznania świadkówW. P.iL. R.z rozprawy w dniu 18 stycznia 2016r. orazP. K.,Z. L.iR. S.z rozprawy w dniu 2 marca 2016r., zeznania wnioskodawcy z rozprawy w dniu 2 marca 2016r., także w związku z jego wyjaśnieniami, wyrok z dnia 1 marca 2011r. z uzasadnieniem oraz protokoły rozpraw w sprawie IV U 1350/10 tut. Sądu dot. ubezpieczonegoZ. L., wyrok z dnia 22 czerwca 2011r. oraz protokoły rozpraw w sprawie IV U 267/11 tut. Sądu dot. ubezpieczonegoL. R.)
W okresie od dnia 1 lipca 1985r. do dnia 31 sierpnia 2000r. ubezpieczony był zatrudniony w(...)Zakładach (...)wL.(dalej:(...)), gdzie co najmniej do dnia 30 czerwca 1997r. pracował stale i w pełnym wymiarze czasu na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5t. Skarżący kierował starem i jelczem, którymi przewożone były surowce (skóry surowe, kwas, siarczki) oraz wyroby gotowe (skóry garbowane). Od dnia 1 lipca 1997r. przypisano ubezpieczonemu stanowisko referenta ds. zaopatrzenia, jednak w rzeczywistości nie pracował w biurze, co najwyżej zastępował wówczas sporadycznie kierowcę samochodu dostawczego.
(dowód: odpis świadectwa pracy waktach KP, świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych w pliku emerytalnym, zeznania świadkówK. R.iJ. Ł.z rozprawy w dniu 18 stycznia 2016r., dokumentacja z akt osobowych koperta k.24)
Wnioskodawca nie miał innych okresów ubezpieczenia przed 1999r.
(bezsporne)

Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu odwołanie skarżącego zasługiwało na uwzględnienie, przy czym należy zaznaczyć, że wobec okoliczności, które można było ustalić dopiero w toku postępowania sądowego.
Pozwany kwestionował pracę skarżącego w warunkach szczególnych, jednak dowody zebrane w toku postępowania sądowego w postaci zeznań świadków i wnioskodawcy oraz dokumentacji z dostępnych akt osobowych (z okresu pracy w(...)), jak również z dokumentów w aktach dwóch innych ubezpieczonych zatrudnionych w(...)L. R.iZ. L.(jednocześnie świadków w rozpatrywanej sprawie) pozwoliły na ustalenie charakteru pracy wnioskodawcy w okresie do dnia 1 stycznia 1999r. Należy zaznaczyć, że zeznania zarówno świadków jak i wnioskodawcy korespondowały ze sobą i się uzupełniały (nie były ze sobą wzajemnie sprzeczne), dając ostatecznie spójny obraz odnośnie tego, że skarżący wykonywał pracę w warunkach szczególnych w trakcie zatrudnienia w(...)jako monter w kanałach remontowych i niewątpliwie co najmniej do dnia 30 czerwca 1997r. w(...)jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Trzeba podkreślić, że w ocenie Sądu nie ujawniły się w sprawie żadne okoliczności, które mogłyby skutkować odmową przyznania waloru wiarygodności zarówno zebranym dokumentom, jak i zeznaniom świadków i wnioskodawcy przy ocenie charakteru pracy skarżącego.
Odnośnie podstawy prawnej żądania należy wyjaśnić, że z art. 184 ustawy emerytalnej wynika, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 1 stycznia 1999r., osiągnęli po pierwsze okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz po drugie okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. w niniejszej sprawie wynoszący 25 lat. Przy tym emerytura taka przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu. Stosownie do powołanego w części wstępnej uzasadnienia §4 rozporządzenia RM z lutego 1983r. pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Skarżący bezspornie spełnia kryterium wymaganego okresu 25 lat ubezpieczenia, skończył 60 lat i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Kwestią sporną była okoliczność wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w okresie wymaganych 15 lat.
Wprawdzie wnioskodawca przedłożył świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w(...), przy czym zgodnie z §2 ust. 2 powoływanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. okresy pracy m.in. w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach jednak świadectwo pracy z adnotacją o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, bądź bez niej, nie jest jednak bezwzględną przesłanką do zaliczenia danej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Świadectwo nie jest wiążące dla organu rentowego i może podlegać weryfikacji. Decydujące znaczenie ma zawsze fakt rzeczywistego wykonywania pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dopiero w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie okresów pracy w warunkach szczególnych także w oparciu o inne dowody niż zaświadczenie z zakładu pracy, nawet jeśli pracownik nie posiada świadectwa w określonej w przepisie formie, albo jego treść budzi wątpliwości, które uzasadniały kwestionowanie tego zaświadczenia przez organ rentowy w fazie administracyjnej postępowania.
Zauważyć zatem należy, że pomimo przedłożenia przez skarżącego świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach w(...), organ rentowy miał podstawy do kwestionowania tego świadectwa pracy, gdyż pozwany słusznie zauważył, iż w ze zwykłego świadectwa pracy wynika, iż ubezpieczony przez pewien okres zatrudnienia w(...)zajmował stanowisko referenta ds. zaopatrzenia, a wcześniej był kierowcą bez bliższego określenia rodzaju pojazdów, którymi kierował. W tej kwestii należy wyjaśnić, że ubezpieczony oraz świadkowieK. R.iJ. Ł.(przełożony ubezpieczonego) zaprzeczyli, aby skarżący rzeczywiście zajmował wskazane ostatnio stanowisko, przy czymJ. Ł.zeznał, że ewentualnie ubezpieczony mógł wówczas sporadycznie zastępować kierowcę samochodu dostawczego. Wcześniej natomiast ubezpieczony pracował w(...)tylko jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 t (jelcz,s.). Trzeba przy tym zaznaczyć, że z kart zarobkowych w aktach osobowych koperta k.24 wynika, iż skarżący na stanowisko referenta ds. zaopatrzenia mógł przejść nie wcześniej niż z dniem 1 lipca 1997r. Skoro poprzedni okres zatrudnienia w(...), tj. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5t, to 12 lat, to okres od dnia 1 lipca 1997r. do dnia 31 grudnia 1998r., czyli tylko 18 m-cy, byłby niewystarczający do wykazania stażu 15 lat pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999r. Samodzielnie więc okres ten nie miał znaczenia. Istotna okazała się zatem ocena dłuższego okresu zatrudnienia, tj. pracy w(...).
W tym zakresie przede wszystkim należy wyjaśnić, że nieskuteczne okazały się próby pozyskania akt osobowych ubezpieczonego z okresu pracy w(...). Przechowawcą tych akt nie jest podmiot wskazany w odpowiedzi na odwołanie (por. pismo(...)wO.k.23).(...)wL.nie podejmuje korespondencji ani nie odbiera telefonów, zaś z telefonicznej informacji wpisanego w Krajowym Rejestrze Sądowym jako Prezes tejSpółdzielni (...)wynika, że od kilku lat faktycznie nie pełni on już tej funkcji. Okoliczności te wskazują, że(...)faktycznie nie działa. Wobec wynikającej z tego niemożliwości sprowadzenia akt osobowych z okresu pracy ubezpieczonego w(...), przesłuchano na tę okoliczność dalszych 3 świadków (tj. poza wskazanymi w odpowiedzi na odwołanie) i przeprowadzono dowód z dokumentów w aktach spraw, które toczyły się z odwołań dwóch z łącznie 5 świadków, przesłuchanych na okres pracy ubezpieczonego w(...). Z kolei dowód z akt osobowych wnioskodawcy pominięto na podstawieart. 242 kpc, gdyż przeprowadzenie tego dowodu napotkało na przeszkodę o nieokreślonym czasie trwania.
Z dowodów zebranych za okres pracy ubezpieczonego w(...)jednolicie wynika, że ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów samochodowych i maszyn rolniczych. Praca w obu warsztatach należących do(...)(przyul. (...)i przyul. (...)) miała podobny charakter, tj. w obu tych warsztatach występowała specjalizacja wśród monterów – na pracujących w kanałach remontowych (wśród nich był wnioskodawca) oraz na wykonujących pozostałe naprawy, w tym spawaczy i ślusarzy.
Wobec wskazanych ustaleń trzeba wyjaśnić, że skoro art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej odwołuje się do przepisów dotychczasowych, to obowiązujące w tym zakresie i przywoływane już kilkakrotnie rozporządzenie RM z lutego 1983r. wydane zostało w oparciu o delegację zart. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zmianami), w którym Radzie Ministrów powierzono w szczególności określenie rodzaju prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których osobom m.in. zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury w niższym wieku. Z art. 53 ust. 2 tej samej ustawy wynikało, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników stale zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia – jest to regulacja tożsama z zawartą w obecnie obowiązującym art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. W wykazie A, stanowiącym załącznik do wspomnianego rozporządzenia, w dziale VIII „W transporcie i łączności” wymienia się pod poz. 2 prace m.in. kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, zaś w dziale XIV „Prace rózne” pod poz. 16 prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Praca świadczona przez skarżącego w(...)i w(...)od początku 1974r. do przynajmniej połowy 1997r. (z przerwą na służbę wojskową) ściśle odpowiadała tym właśnie rodzajom pracy w warunkach szczególnych. Przy tym nie ujawniono w toku postępowania żadnych dokumentów, z których mogłoby wynikać, że wnioskodawca pracował w tym okresie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Można dodać, że oba stanowiska pracy zostały wymienione w przepisach resortowych, wydanych na podstawie §1 ust. 2 rozporządzenia RM z lutego 1983r., tj. w zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz w zarządzeniu nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu chemicznego i lekkiego. W konsekwencji sporne okresy pracy dawały podstawę do przyjęcia, że ubezpieczony legitymuje się łącznie wymaganym stażem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Udowodnienie przez wnioskodawcę – należy podkreślić, że dopiero na etapie postępowania sądowego, gdyż m.in. przy pomocy zeznań świadków i wnioskodawcy, możliwych do przeprowadzenia dopiero w toku procesu – iż zachodzą wszystkie przesłanki przyznania mu wnioskowanej emerytury, skutkowało po pierwsze zmianą zaskarżonej decyzji na podstawieart. 47714§2 kpci przyznaniem prawa do tejże emerytury od dnia ukończenia 60. roku życia, tj. od dnia(...)2015r. (wniosek złożono w sierpniu 2015r.) oraz po drugie stwierdzeniem na podstawie art. 118 ust. 1a a contrario, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
O kosztach orzeczono w oparciu oart. 98 ust. 1 i 3 kpcw związku zart. 108 ust. 1 kpci§12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2013r, poz. 461 ze zmianami) w związku z §21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r. poz. 1800), zasądzając na rzecz ubezpieczonego stawkę minimalną wynagrodzenia jego pełnomocnika.