Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 211/13
Data wyroku: 2016-11-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Robert Bełczącki

Sygn. akt I Ns 211/13

Uzasadnienie postanowienia z dnia 14 czerwca 2016 roku
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004 roku wydanym w sprawie o sygn. aktI Ns 50/03, Sąd Rejonowy:
I. dokonał działu spadku poW. T. (1), zmarłymw dniu 9 listopada 1991 roku wW., w skład którego to spadku wchodziły: własność nieruchomości oznaczonej jakodziałki ewidencyjne nr (...)przyulicy (...)wW., własność nieruchomości oznaczonej jakodziałki ewidencyjne nr (...)przyulicy (...)wW., udział we własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wW., w ten sposób, że:

1
nieruchomość oznaczoną we właściwym rejestrze jakodziałka ewidencyjna nr (...)z obrębu 07-18 przyulicy (...)wW.,o powierzchni 2,7316 ha, dla której Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą oznaczoną jakoKW (...)((...)), przyznał na wyłączną własność synowi zmarłegoB. T. (1);

2
nieruchomość oznaczoną we właściwym rejestrze jako „WillaN.W.– dz. 15 cz.”,działki ewidencyjne nr (...)przyulicy (...)wW., o powierzchni(...)kwadratowych, dla którejw tutejszym Sądzie Rejonowym przechowuje się mającą moc księgi wieczystej księgę hipoteczną pod numerem inwentarzowym(...), przyznał na współwłasnośćw częściach ułamkowych po połowie (po jednej drugiej) dzieciom zmarłegoB. T. (2)iF. T.;

3
na zasadzie działu spadku połączonego z podziałem majątku wspólnego zmarłegoW. T. (1)i jego byłej żonyZ. T. (1)po ustaniu wspólności majątkowej własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wW.przyznał wyłącznie synowi zmarłegoB. T. (1);

4
orzekł, że syn zmarłegoB. T. (1)ma obowiązek spłaty dzieci zmarłegoB. T. (2)iF. T.przez zapłatę na rzecz każdego z nich po 137.010,50 złotych w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

II. oddalił wniosek o dział spadku w części nieobjętej niniejszym postanowieniem;
III. dokonał podziału majątku wspólnego po zmarłymW. T. (1)i jego byłej żonieZ. T. (1)po ustaniu wspólności majątkowej, w skład którego to majątku wchodziły: własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wW., a także własność maszyn i urządzeń do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych oraz trafostacji w miejscowości Kanada wraz z częściami zapasowymi, traktorem i osprzętem, w ten sposób, że poza przyznaniem wyłącznie synowi zmarłego małżonkaB. T. (1)własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wW.:

1
orzekł, że połowa wierzytelności z tytułu sprzedaży maszyn i urządzeń do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych oraz trafostacji w miejscowości Kanada wraz z częściami zapasowymi, traktorem i osprzętem przysługuje byłej żonie zmarłegoZ. T. (1), a połowa tej wierzytelności przysługujew równych częściach dzieciom zmarłegoB. T. (2),B. T. (1)iF. T.,

2
orzekł, że każde z wymienionych dzieci zmarłego ma obowiązek spłaty byłej żony zmarłegoZ. T. (1)przez zapłatę na jej rzecz kwot stanowiących w złotych polskich równowartość po 1.633,33 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki według średniego kursu podanego przez Narodowy Bank Polski na dzień wydania postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi liczonymiw złotych polskich od tego dnia do dnia zapłaty, aB. T. (1)ponadto przez zapłatę na jej rzecz kwoty 81.239,25 złotych;

IV. oddalił wniosek o podział majątku wspólnego po zmarłym i jego byłej żonie po ustaniu wspólności majątkowej w części nieobjętej niniejszym postanowieniem;
V. orzekł o kosztach postępowania.
Na skutek apelacji wnioskodawczyniZ. T. (1)i uczestnikaB. T. (1)Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 stycznia 2008 roku wydanym w sprawie o sygn. akt V Ca 2291/07uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 2004 roku, sygn. akt I Ns 50/03, w części obejmującej pkt I. 4), II., III., IV. i V. oraz w tej części przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczeniao kosztach postępowania apelacyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszym postępowaniu powinny zostać ustalone oraz wyszczególnione w sentencji postanowienia Sądu Rejonowego składniki majątku wspólnego byłych małżonkówZ.iW. T. (1), w szczególności powinny zostać ustalone nakłady oraz ich wysokość poniesione z ich majątku wspólnego na nieruchomości położone wW.przyul. (...)orazul. (...), stanowiące ostatecznie – na skutek dziedziczenia po matce – odrębny majątekW. T. (1). Według Sądu Okręgowego wartość nakładów powinna zostać ustalona według ich stanu na datę ustania małżeństwa. Brak było natomiast podstaw do zaliczenia na schedy spadkoweB. T. (2)iF. T.kosztów ich wykształcenia. W ocenie Sądu Okręgowegoart. 1039 k.c.w zw. zart. 1043 k.c.nie znajduje bowiem zastosowania w przypadku stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu, tak jak to miało miejsce w sprawie niniejszej.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 7 maja 2012 r. wydanymw sprawie o sygn. akt I Ns 947/09 Sąd Rejonowy:
I. ustalił, że w skład majątku dorobkowegoZ. T. (1)iW. T. (1)wchodzą następujące składniki:

1
spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.o wartości 108.319 złotych;

2
wierzytelność z tytułu nakładów małżonkówT.na nabycie oraz zabudowę nieruchomości należącej do majątku odrębnegoW. T. (1)stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)z obrębu 07-18 przyul. (...)wW.-W.o wartości 1.108.157 złotych;

3
wierzytelność z tytułu nakładów małżonkówT.na nieruchomość należącą do majątku odrębnegoW. T. (1)stanowiącądziałki ewidencyjne (...)o powierzchni(...)kwadratowych, położonąwW.przyul. (...), dla której urządzona jest księga hipoteczna nr(...), o wartości 10.607,80 złotych;

4
wierzytelność z tytułu ceny sprzedażyW. T. (2)linii technologicznej do produkcji tasiemek w miejscowości Kanada w kwocie 9.800 USD;

II. dokonał podziału pozostałego majątku wspólnegoZ. T. (1)iW. T. (1)w ten sposób, że połowa wierzytelności z tytułu sprzedaży maszyn i urządzeń do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych i trafostacji w miejscowości Kanada, powiatB., przysługuje wnioskodawczyniZ. T. (1), a połowa tej wierzytelności przysługuje w równych częściach dzieciomW. T. (1)B. T. (2),B. T. (1)iF. T.;
III. zasądził na rzecz wnioskodawczyniZ. T. (1)odB. T. (1)kwotę 532.366,38 złotych, a odB. T. (2)iF. T.na rzeczZ. T. (1)po 94.255,14 złotych z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty;
IV. dokonał ostatecznego działu spadku poW. T. (1)w ten sposób, że przyznał jego spadkobiercomB. T. (2),B. T. (1)iF. T.po 1/3 części kwot znajdujących się w dyspozycji wykonawcy testamentu.
V. orzekł o kosztach postępowania.
Na skutek apelacji uczestnikówT. M.iF. T.Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. aktV Ca 2751/12uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 7 maja 2012 roku, sygn. I Ns 947/09, i przekazał sprawę Sądowi Rejonowego do ponownego rozpoznania i orzeczeniao kosztach postępowania apelacyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że ustalenie co do zaliczenia nieruchomości położonej wS.przyul. (...)w skład majątku wspólnego byłych małżonkówZ. T. (1)iW. T. (1)poczynione zostało w sposób dowolny. Pochodzenie środków przeznaczonych na zakup tej nieruchomości nie zostało przez Sąd Rejonowy wyjaśnione. W ocenie Sądu Okręgowego rozstrzygnięciew niniejszej sprawie będzie mogło być wydane dopiero po rozważeniu całości materiału dowodowego oraz okoliczności podnoszonych przez każdą ze stron, uwzględniając obowiązek dokonywania ustaleń z urzędu, niezależnie od inicjatywy dowodowej stron,z punktu widzeniaart. 684 k.p.c.iart. 685 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.Rozpoznając sprawę ponownie należy w pierwszej kolejności ustalić krąg następców prawnychB. T. (2), a następnie dokonać niezbędnych ustaleń w zakresie składu i wartości majątku wspólnego byłych małżonków. Biorąc pod uwagę charakter roszczenia zgłoszonego przez strony, należy zbadać sporne kwestie, poddając krytycznej analizie całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym także dokumenty znajdujące sięw aktach sprawy o sygn. VIII Ns 2452/75. W dalszej kolejności należy zaś dokonać oceny wartości majątku podlegającego podziałowi i rozliczenia udziałów przypadających stronom, korzystając z opinii biegłych odpowiednich specjalności, jeśli w świetle stanowisk stron będzie to konieczne.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd Rejonowy ostatecznie wnioskodawczyniZ. T. (1)oraz uczestnikB. T. (1)wnosili o:
I. ustalenie, że w skład majątku wspólnego byłych małżonkówZ. T. (1)iW. T. (1)wchodzą następujące składniki:
1. spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW., należącym do zasobówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)o wartości 279.050 zł;
2. wierzytelność z tytułu nakładów małżonków na nabycie oraz zabudowę nieruchomości należącej do majątku odrębnegoW. T. (1), stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)z obrębu 07-18 przy.ul. (...)wW.(W.), dla której w Sądzie Rejonowym w Mińsku Mazowieckim urządzona jestksięga wieczysta KW nr (...)((...)) o wartości 1.270.280 zł;
3. wierzytelność z tytułu nakładów małżonków na nieruchomość należącą do majątku odrębnegoW. T. (1), położoną przyul. (...)wW., stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)o powierzchni(...)kwadratowych, dla której urządzona jest księga hipoteczna nr inw.(...)pod nazwą „WillaN.W.– dz. 15 cz.” w kwocie 5.636 zł;
4. linia technologiczna do produkcji tasiemek o wartości 40.000 USD, (wskazywana w toku postępowania jako wierzytelność z tytułu ceny sprzedażyW. T. (2)linii technologicznej w kwocie 9.800 USD, tj. 14.700 złotych, sprzedana przezW. T. (1)po ustaniu wspólności majątkowej;
gdzie łączna wartość składników wymienionych w pkt 1.-4. wynosi 1.630.966 zł,a wartość udziału wnioskodawczyni odpowiada połowie i stanowi kwotę 815.483 zł;
5. rozliczenie w wnioskodawczynią wydatków z majątku wspólnegoZ. T. (1)iW. T. (1)przeznaczonych na pokrycie długu osobistegoW. T. (1)(a obecnie jego następców prawnych), spłaconego w czasie wspólności majątkowej w kwocie 62.470 starych złotych, zasądzonej w pkt VI. postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia2 grudnia 1976 roku w sprawie o sygn. akt VIII Ns 2452/16 na rzecz uczestniczkiT. M.jako byłej (pierwszej) żonyW. T. (1);
II. rozliczenie kwoty określonej w pkt I. 5. przez zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawczyniZ. T. (1)odpowiednich części tego długu, tj. odF. T.i odB. T. (1)kwot po 19.521,87 złotych oraz odT. M.kwoty 23.426,25 złotych;
III. dokonanie podziału majątku wspólnegoZ. T. (1)iW. T. (1)oraz rozliczenie z tytułu działu spadku poW. T. (1)i z tego tytułu zasądzenie na rzecz wnioskodawczyniZ. T. (1)odB. T. (1)kwoty 531.840 złotych, odF. T.kwoty 220.611 złotych i odT. M.kwoty 63.031 zł z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się orzeczenia;
IV. rozliczenie alimentów w łącznej kwocie 144.000 złotych uiszczonych przezW. T. (1)na rzeczB. T. (2)iF. T.jako dzieciz pierwszego małżeństwa ze środków stanowiących majątek wspólny z wnioskodawczynią.
Z kolei uczestnicyT. M.iF. T.ostatecznie wnosili o:

1
nieuwzględnienie w rozliczeniu alimentów w łącznej kwocie 144.000 złotych uiszczonych przezW. T. (1)na rzecz dzieci z pierwszego małżeństwa;

2
rozliczenie pożytków uzyskanych z majątku spadkowego pobranych przezJ. M.jako wykonawcę testamentu w okresie od dnia 4 maja 1992 roku do dnia 3 maja 2013 roku wraz z odszkodowaniem za nieprawidłowe zarządzanie powierzonym majątkiem, w łącznej kwocie 477.765,12 złotych;

3. ustalenie, że w skład majątku wspólnegoZ. T. (1)iW. T. (1)wchodzi samochódF. (...)oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wW., ewentualnie maszyny i urządzenia służące do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych oraz trafostacjiw miejscowości Kanada wraz z częściami zapasowymi i osprzętem o wartości 40.000 USDi przyznanie tych maszyn i urządzeń na wyłączną własnośćZ. T. (1)z obowiązkiem spłaty na rzeczT. M.orazF. T.ewentualniezarządzenie ich sprzedaży w drodze licytacji komorniczej;
4. zasądzenie tytułem dopłat odB. T. (1)na rzeczF. T.kwoty 136.162,69 złotych oraz na rzeczT. M.kwoty 38 903,61 złotych.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy za podstawę postanowienia Sąd Rejonowy przyjął następujące ustalenia:
Z. T. (1)orazW. T. (1)pozostawali w związku małżeńskim od dnia 24 czerwca 1976 roku do dnia 24 maja 1990 roku, kiedy to uprawomocniło się orzeczenie rozwiązujące ich małżeństwo przez rozwód.
(odpis wyroku k. 17)
Umów majątkowych małżeńskich nie zawierali.
(okoliczność niesporna)
W chwili ustania wspólności majątkowej w skład majątku dorobkowegoZ. T. (1)iW. T. (1)wchodziły następujące składniki:
1) spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.;
(okoliczność niesporna – protokół k. 2108, a ponadto zaświadczenie k. 7 oraz zaświadczenie k. 506)
2) wierzytelność z tytułu nakładów poniesionych z majątku dorobkowego na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)z obrębu 07-18 przyul. (...)wW.-W., o powierzchni 2,7316 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Mińsku Mazowieckim prowadzona byłaKsięga wieczysta nr (...); nakłady polegały na wzniesieniu na tej nieruchomości:
- budynku mieszkalnego,
- wiaty garażowej,
- budynku gospodarczego oraz
- szklarni.

3
wierzytelność z tytułu nakładów poniesionych z majątku dorobkowego na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW., o powierzchni 1.696 m kwadratowych, oznaczona jako „WillaN.W.dz. 15 cz.”, dla której w tutejszym Sądzie przechowuje się mającą moc księgi wieczystej księgę hipoteczną pod numerem inwentarzowym(...); nakłady polegały na wzniesieniu na tej nieruchomości ogrodzenia.

4) linia technologiczna służąca do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych wrazz częściami zapasowymi;
Z kolei wierzytelność z tytułu nakładu polegającego na wzniesieniu na przyul. (...)wW.-W.nieruchomości budynku rekreacyjnego stanowiła natomiast składnik majątków odrębnych obojga małżonków. Powstała zanim jeszcze małżonkówT.obowiązywała wspólność majątkowa małżeńska.
(domniemania faktyczne przyjęte na podstawie zeznań świadkówA. P.k. 136 i nast, k. 1710 i nast.,Z. A.k. 137 i nast., k. 1696i nast.,A. K. (1)k. 140 i nast.,A. M.k. 148 i nast., k. 1739i nast.,J. N.k. 154 i nast.,K. Z.k. 170 i nast.,L. Ż., k. 185 i nast.,M. K.k. 320 i nast.,J. K.k. 326i nast.,W. P.k. 348 i nast.,T. C.k. 350 i nast.,W. S.k. 415 i nast.,E. B.k. 436 i nast.,J. B.k. 485 i nast. oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy o sygn. VIII Ns 2452/75)
W skład majątku dorobkowego nie wchodził natomiast samochód markiF. (...), który został jedynie użyczonyW. T. (1)przez znajomegoB. K. (1), który wyjechał w celach zarobkowych do Stanów Zjednoczonych Ameryki.
(zeznania świadkaJ. M.z dnia 25 listopada 2013 roku; zeznania wnioskodawczyniZ. T. (1)z dnia 3 lutego 2014 roku)
Wartość poszczególnych składników majątku dorobkowego ustalona według ich stanu na dzień ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, tj. 24 maja 1990 roku oraz według cen aktualnych na dzień 23 marca 2005 roku, przestawiała się następująco:

1
spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.o wartości 108.319 złotych;

(okoliczność niesporna – protokół k. 2108)
2) nakłady poniesione z majątku dorobkowego (z majątków odrębnych, gdy chodzio budynek rekreacyjny) na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)i 33 z obrębu 07-18 przyul. (...)wW.-W.o łącznej wartości 394.015,50 złotych, na które składały się:
- budynek mieszkalny o wartości 315.036 złotych,
- budynek rekreacyjny o wartości 33.836 złotych,
- wiata garażowa o wartości 7.162,50 złotych,
- budynek gospodarczy o wartości 23.939 złotych,
- szklarnia przedstawiała o wartości 14.042 złotych.
(pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2007-2030, uzupełniająca pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2096-2097, uzupełniająca ustna opinia biegłegoJ. S.k. 2102-2104)
3) nakłady poniesione z majątku dorobkowego na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.w postaci ogrodzenia o wartości 5.636 złotych.
(okoliczność niesporna – protokół k. 2108, a ponadto pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2007-2030, uzupełniająca pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2096-2097, uzupełniająca ustna opinia biegłegoJ. S.k. 2102-2104)
Nakłady poniesione z majątku dorobkowego (z majątków odrębnych, gdy chodzio budynek rekreacyjny) na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)z obrębu 07-18 przyul. (...)wW.-W.oraz na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.dokonywane byływ czasie, gdy nieruchomości te stanowiły własnośćE. T.– matkiW. T. (1).
(okoliczność niesporna, a ponadto kopia wyciągu z księgi wieczystej k. 40, kopia zaświadczenia k. 41, kopia postanowienia k. 46, zaświadczenie k. 502-504, odpis z księgi wieczystej k. 505)
E. T.zmarła w dniu 7 marca 1987 roku. Spadek po niej, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, nabył w całościW. T. (1)na podstawie ustawy.
(okoliczność niesporna, a ponadto kopia postanowienia k. 47)
Nabyty przezW. T. (1)spadek obejmował w szczególności nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W.oraz nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW..
(okoliczność niesporna)
Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej zZ. T. (1)W. T. (1)sprzedałW. T. (2)linię technologiczną służącą do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych za cenę w kwocie 40.000 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki. Płatność ceny została rozłożona na raty.
(okoliczność niesporna, a ponadto kopia testamentu k. 38, protokół k. 51 akto sygn. I Ns 436/93, kopia umowy k. 12 akt o sygn. I Ns 436/93 oraz k. 1038 akt sprawy niniejszej, kopia umowy k. 1040 akt sprawy niniejszej, kopia listu k. 521 - 526 akt sprawy niniejszej - k. 523)
W. T. (1)zmarł w dniu 9 listopada 1991 roku. Spadek po nim nabyli na podstawie testamentuB. T. (2),F. T.orazB. T. (1)po 1/3 części każde z nich.
(okoliczność niesporna, a ponadto kopia postanowienia k. 48)
Po śmierciW. T. (1)W. T. (2)z tytułu ceny sprzedaży linii technologicznej zapłaciłJ. M.jako wykonawcy testamentuW. T. (1)łącznie kwotę 9.800 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki, którą ten z kolei przekazał w równych częściachB. T. (2),F. T.orazB. T. (1)jako spadkobiercomW. T. (1).
(okoliczność niesporna, a ponadto oświadczenie k. 307-308)
W dniu 23 stycznia 1998 roku spłonął budynek mieszkalny posadowiony na nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W.. W wyniku likwidacji szkody ubezpieczyciel z tytułu ubezpieczenia nieruchomości wypłacił odszkodowanie w kwocie 150.000 zł. Kwotę tę uzyskali w częściach równychB. T. (2),F. T.orazB. T. (1)jako spadkobiercyW. T. (1).
(okoliczności niesporne, a ponadto oświadczenie k.192, kopia zgłoszenia k. 357, kopia odpowiedzi ubezpieczyciela k. 366, oświadczenie k. 384, kopia upoważnienia k. 385, zeznania świadkaJ. M.z dnia 25 listopada 2013 roku)
Następnie w dniu 11 października 2000 roku spłonęła także posadowiona na tej nieruchomości wiata garażowa. W związku z tą szkodą spadkobiercy nie uzyskali jakiegokolwiek odszkodowania.
(okoliczność niesporna, a ponadto oświadczenie k. 403 oraz zeznania świadkaJ. M.z dnia 25 listopada 2013 roku)
Postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 2004 roku wydane w sprawieo sygn. akt I Ns 50/03 w przedmiocie działu spadku poW. T. (1)w części obejmującej pkt I. 1.-3. uprawomocniło się z dniem 23 marca 2005 roku.
(okoliczność niesporna, postanowienie k. 787-788)
Wartość wchodzącej w skład spadku poW. T. (1)nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W.ustalona według jej stanu na dzień otwarcia spadku, tj. 9 listopada 1991 roku oraz według cen aktualnych na dzień 23 marca 2005 roku, z wyłączeniem budynku mieszkalnego oraz wiaty garażowej, wynosiła 568.173 zł.
(pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2144-2159, uzupełniająca ustna opinia biegłegoJ. S.k. 2187-2188)
Z kolei wartość wchodzącej w skład spadku poW. T. (1)nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.ustalona według jej stanu na dzień otwarcia spadku, tj. 9 listopada 1991 roku oraz według cen aktualnych na dzień 23 marca 2005 roku wynosiła 513.888 złotych.
(pisemna opinia biegłegoJ. S.k. 2007-2030, uzupełniająca ustna opinia biegłegoJ. S.k. 2102-2104)
W dniu 4 września 2005 r. zmarłaB. T. (2). Spadek po niej na podstawie ustawy nabyliT. M.w 6/16 części,F. T.w 5/16 części orazB. T. (1)w 5/16 części.
(postanowienie k. 145 akt sprawy o sygn. I Ns 88/10, postanowienie k. 207 akt sprawy o sygn. I Ns 88/10)
Całokształt zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego stanowił podstawę do ustalenia, że nakłady na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W., polegające na wzniesieniu na tej nieruchomości budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni, a także nakład na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW., polegający na wzniesieniu na tej nieruchomości ogrodzenia, dokonywane były po zawarciu małżeństwa przezW. T. (1)zZ. T. (1), zanim małżeństwo to zostało rozwiązane, ze środków pochodzących z ich majątku dorobkowego. W chwili dokonywania nakładów nieruchomość stanowiącadziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W.nie wchodziła w skład majątku dorobkowego małżonków, ale stanowiła przedmiot własnościE. T., matkiW. T. (1),a dopiero następnie w wyniku dziedziczenia weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Podobnie nieruchomość stanowiącadziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.w chwili dokonywania nakładu stanowiła już składnik majątku odrębnegoW. T. (1)na skutek dziedziczenia poE. T.. Zachodziła zatem podstawa do rozliczenia tych nakładów, poczynionych z majątku dorobkowego małżonków na majątek odrębnyW. T. (1), w niniejszym postępowaniu w myślart. 45 § 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku.
Zgromadzony w sprawie niniejszej materiał dowodowy stanowił także podstawę do ustalenia, że składnikiem majątku dorobkowego małżonków w chwili ustania wspólności majątkowej w wyniku rozwiązania małżeństwa przez rozwód była linia technologiczna służąca do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych wraz z częściami zapasowymi.
Brak było natomiast podstaw do przyjęcia, aby nakład z majątku dorobkowego małżonków na majątek finalnie odrębnyW. T. (1)stanowić miały koszty nabycia przezE. T.nieruchomości położonej przyul. (...)wW.-W., uiszczone przezW. T. (1)ze środków pochodzącychz pożyczki, która miała być przez niego zaciągnięta, a następnie spłacona już po zawarciu małżeństwa zZ. T. (1)ze środków stanowiących dorobek małżonków.
Z kolei nakład na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W., polegający na pokryciu kosztów wzniesienia na tej nieruchomości budynku rekreacyjnego, pochodził z majątków odrębnychW. T. (1)orazZ. S.i uczyniony został zanim powstała między nimi wspólność majątkowa małżeńska.
ŚwiadekJ. M., będący wykonawcą testamentuW. T. (1)oraz jego bliskim kolegą, przesłuchany po raz pierwszy w niniejszej sprawie w dniu 16 stycznia 1996 r. (protokół k. 94-95), pamiętał, że w latach 1975-1981W. T. (1), gdy pozostawał w małżeństwie zZ. T. (2), czynił nakłady na nieruchomość wS.(ul. (...)wW.-W.) polegające na wzniesieniu domu. Podczas przesłuchania świadek nie wspominał, abyW. T. (1)miał zaciągać pożyczkę i przeznaczać ją na nabycie nieruchomości wS.przez jego matkę. Nie wspominał także o innych pożyczkach, jakie miałyby być wówczas zaciągane przezW. T. (1). Ponadto świadek nie pamiętał kiedyW. T. (1)sprzedał linię technologicznąW. T. (2). Pamiętał jedynie, że zapłata ceny zostałaT.rozłożona na raty na okres 5 lat, przy czym jużw czasie, gdy miało miejsce przesłuchanie świadka, raty nie były spłacane od blisko 2 lat. Świadek nie pamiętał ponadto, kiedyW. T. (1)posadowił ogrodzenie na nieruchomości przyul. (...).
Przesłuchany ponownie w dniu 18 kwietnia 2012 roku świadekJ. M.podał, że nieruchomość przyul. (...)wW.ogrodzona została w czasie trwania małżeństwa, a nieruchomość ta w czasie, gdy była w posiadaniu spółdzielni rolniczej, nie przynosiła dochodów.
Przesłuchany po raz kolejny w dniu 25 listopada 2013 roku świadekJ. M.zeznał, że nie wie skąd pochodziły pieniądze przeznaczone na zakup działkiwS.. Podawał natomiast dość dokładnie okoliczności, w jakich doszło do nabycia tej nieruchomości oraz przyczynę, dla której formalnie nabywała jąE. T., a nieW. T. (1), który ze względu na przewidywany rozpad swego pierwszego małżeństwa zT. M.oraz pozostawanie w nieformalnym związkuzZ. S., chciał uniknąć sytuacji, w której nabywana nieruchomość weszłabyw skład majątku dorobkowego jego i jego ówczesnej żonyT. M.. Z zeznań świadka wynikało, że nieruchomość w chwili nabycia nie była zabudowana, a znajdowały się na niej ruiny budynku torfowni. Inwestycja rozpoczęła się od urządzenia studni wspólnie zeZ. A.orazA. K. (1), który nabyli działki sąsiednie. Studnia urządzona została za środki wyłożone przezZ. A.. Z zeznań świadka wynikało także, że do czasu, gdyW. T. (1)nie uruchomił linii technologicznej do produkcji tasiemek, występował u niego „chroniczny” brak pieniędzyi pożyczał pieniądze od znajomych i przyjaciół. Budowa budynku mieszkalnego nabrała tempa dopiero po uruchomieniu przezW. T. (1)wspomnianej linii technologicznej. Poprzedzona została budową budynku rekreacyjnego (tzw. małego domku). W latach 1976-1978W. T. (1)„własnymi siłami” prowadził zaś prace ziemne związane ze wzmocnieniem fundamentu pozostałego po budynku torfowni, kompletował materiały budowlane i pośredniczył w nabywaniu drewna przeznaczonego na budowę domu przez sąsiadaZ. A.. Z zeznań świadka wynikało ponadto, że pozostałe zabudowania na nieruchomości wS.(szklarnia, budynek gospodarczy i wiata garażowa) oraz ogrodzenie powstały pod koniec lat 70-tych, po tym jak uT.„pojawiły się pieniądze”. Świadkowi nie było wiadome, aby pożyczkiW. T. (1)miała udzielić także jego matka. Według wiedzy świadkaE. T.żyła wówczas skromnie, utrzymując się z emerytury i zmuszona była korzystać ze wsparcia swego kuzyna, będącego urzędnikiem państwowym. Świadek nie dysponował także wiedzą co do tego w jakim okresieE. T.miała uzyskiwać dochody w związkuz najmem nieruchomości położonej przyul. (...)wW..W. T. (1)przekazał natomiast świadkowi informację, żeE. T.około 1970 roku wygrała samochód osobowy, a środki uzyskane z jego sprzedaży przeznaczone zostały na zamianę mieszkania przyul. (...)wW.na większe, jego remont oraz wyposażenie. Świadkowi nie było zaś wiadomo, aby jakakolwiek część tych środków została przeznaczona na nabycie nieruchomości położonej wS.. Świadek nie słyszał także, abyE. T.uprzednio zgromadziła większe oszczędności. Świadek nie potrafił powiedzieć, od kogoW. T. (1)miałby pożyczać pieniądze przeznaczone na nabycie nieruchomości wS.. Pamiętał natomiast, że pożyczka udzielonaW. T. (1)przezK. C.w kwocie 70.000 starych złotych miała miejsce w latach 1973-1974. Nie wiedział jednak, kiedy pożyczka ta została zwrócona. Jeśli chodzi o pozostałe pożyczki, to świadek nie dysponował wiedzą co do tego ileW. T. (1)miał ich zaciągnąć ani w jakich miały być wysokościach, a wiedział jedynie, że pożyczkodawcami mieli byćA.,P.,U.,Ż.i prawdopodobnieP.. Według świadka pożyczekW. T. (1)nie udzielali rodziceZ. T. (1), natomiast jej ojciec pomagał w pracach związanych z uruchomieniem wspomnianej linii technologicznej, co nastąpiło w 1981 roku. Jeśli chodzi o samochód markiF. (...)świadkowi było natomiast wiadome, że samochód ten stanowił przedmiot własnościB. K. (1), który z kolei samochód ten użyczyłW. T. (1)w związku z swoim wyjazdem do Stanów Zjednoczonych Ameryki w celach zarobkowych.
W powyższym zakresie zeznania świadkaJ. M.należało uznać za wiarygodną podstawę ustaleń. Nie ujawniły się okoliczności, które prowadziłyby do wniosku, że świadek zeznawał nieprawdę. Wprawdzie z udziałem świadka oraz stron niniejszego postępowania toczy się postępowanie związane z pełnioną przez świadka funkcją wykonawcy testamentu, jednak okoliczność ta nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że świadek miał powód, aby w niniejszym postępowaniu podawać nieprawdziwe okoliczności związane z sytuacją majątkowąW. T. (1)czy zeznawać na korzyść którejkolwiek ze stron. Wynik niniejszego postępowania nie wpływa bowiem na wynik tamtej sprawy. Podawane przez świadka okoliczności, gdy chodzi o okoliczności nabycia nieruchomości wS., chronologię dokonywania nakładów na tę nieruchomość oraz zwyczaj pożyczania pieniędzy przezW. T. (1)znajdują potwierdzeniew zeznaniach pozostałych przesłuchanych w sprawie świadków. Okoliczność, żeW. T. (1)pośredniczył wówczas w nabywaniu materiałów budowalnych dlaZ. A.znajduje potwierdzenie w zeznaniach tego ostatniego. Skoro świadekM.był bliskim znajomymW. T. (1), to z tej przyczyny mógł dysponować wiedzą o prawdziwych okolicznościach z tym związanych, przekazywaną mu przezW. T. (1). Ze względu jednak na brak dostatecznej precyzji, gdy chodzi o ilość i wysokość zaciąganych pożyczek przezW. T. (1)oraz gdy chodzio okres czasu, w którym pożyczki te miały być zaciągane i spłacane, zeznania świadka nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia co do tego, że zaciągane pożyczki,a następnie ich spłata miały być źródłem nakładów z majątku dorobkowego małżonkówW. T. (1)orazZ. T. (1)na nieruchomość położoną przyul. (...)wW.-W.. Zeznania świadka cechowała precyzja jedyniew odniesieniu do pożyczki udzielonejW. T. (1)przezK. C.w kwocie 70.000 starych złotych w latach 1973-1974. Brak było jednak dostatecznej podstawy do przyjęcia, że środki pochodzące z tej pożyczki przeznaczone byłyby na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości położonej przyul. (...)wW.-W., a spłata tej pożyczki miałaby stanowić nakład z majątku dorobkowego małżonków. Po pierwsze, data zaciągnięcia tej pożyczki nie koresponduje z datą zawarcia umowy nabycia tej nieruchomości. Jeśli pożyczka została udzielona w latach 1973-1974, to miało to miejsce znacznie później, niż została zawarta umowa nabycia tej nieruchomości. Umowa ta została wprawdzie zawarta bez zachowania przewidzianej prawem formyi stanowiła następnie podstawę wydania aktu własności ziemi, niemniej nie ujawniły się okoliczności wskazujące na to, aby umowa ta była antydatowana. Z treści tej umowy wynika, że została ona zawarta w dniu 15 marca 1971 roku oraz że w dniu 15 października 1970 rokuw jej wykonaniu zbywcy wręczony został zadatek. Reguły doświadczenia życiowego przeczą temu, aby uiszczenie w całości ceny nabycia nieruchomości w wykonaniu umowy zawartejz naruszeniem prawa mogło odbyć się z opóźnieniem dwóch lub trzech lat. Przeczy temu także treść § 2 tej umowy, w którym zapłata całości ceny została skwitowana przez zbywcę. Pojawiające się w zeznaniach wnioskodawczyni okoliczności wskazujące na to, abyw związku z zawarciem tej umowy wystawiane były weksle zabezpieczające zapłatę części ceny, okazały się na tyle nieprecyzyjne, że nie sposób było na ich podstawie poczynić stanowczych ustaleń w tym zakresie. Po drugie, depozycje świadkaJ. M.co do tego, że pieniądze przeznaczone na nabycie tej nieruchomości „mogły” pochodzićz pożyczki udzielonej przezK. C., oparte były jedynie na domysłach świadka, a na uzasadnienie swego przekonania świadek nie potrafił podać konkretnych okoliczności. Znamienne, że podczas pierwszego przesłuchania w niniejszej sprawie w dniu 16 stycznia 1996 roku świadek nie wspominał, abyW. T. (1)miał zaciągać jakąkolwiek pożyczkę i przeznaczać ją właśnie na nabycie tej nieruchomości. Niewykluczone, że wówczas świadek nie był pytany o tę okoliczność, niemniej byłaby to okoliczność na tyle doniosła, że świadek z pewnością przekazałby ją podczas zeznań składanych spontanicznie. Z tych samych względów podstawy stanowczych ustaleń nie mogło stanowić stwierdzenie świadka w czasie ponownego przesłuchania w dniu 18 kwietnia 2012 roku, kiedy to świadek również podawał, że działkę wS.kupiłW. T. (1)za pieniądze pochodzące z pożyczek udzielonych – tym razem według świadka – przezŻ.,K.i Kucharskiego spłaconych już po zawarciu w małżeństwazZ. T. (1), gdy pojawiły się pieniądze z produkcji tasiemek do kwiatów. Także wówczas świadek nie podawał rzeczowo okoliczności, na których opierał swoje przekonanie w tym zakresie. Ponadto z zeznań świadkaL. Ż.wynika, że udzielił on pożyczkiW. Ż.dopiero w 1976 roku, kiedy nieruchomośćwS.była już zabudowana, aW. T. (1)zamieszkiwał na niej wrazzZ. T. (1)(uwzględniając chronologię jej zabudowy chodziło zapewne o budynek rekreacyjny). Z kolei z zeznań świadkówM.iJ. K.wynika, że udzielili oni pożyczki w roku 1974 lub 1977. Podobnie zresztą należy ocenić przekonanie świadkaJ. M.co do tego, że jeśli kredyt na budowę budynku mieszkalnego posadowionego na tej nieruchomości został zaciągnięty przezE. T., toz pewnością spłacił goW. T. (1). Pewność świadka w tym zakresie, niepoparta jakimikolwiek okolicznościami, budziła wątpliwości. Za racjonalną z kolei uznać należy przyczynę, dla której nieruchomość ta została nabyta przezE. T., a nie przezW. T. (1), pomimo tego, że jej sukcesywnej zabudowy oraz zasiedlenia dokonałW. T. (1). Cel uniknięcia sytuacji, w której nieruchomość ta zostałaby objęta wspólnością majątkową małżeńską łączącą go z ówczesną żonąT. M., gdy przewidywał on rozpad tego małżeństwa, a jego matka nie miała innych potencjalnych spadkobierców poza nim, nie budził wątpliwości z punktu widzenia reguł doświadczenia życiowego. W świetle zeznań świadkaJ. M.nie można jednak wykluczyć, że środki pochodzące z pożyczki udzielonej przezK. C.zostały przeznaczone na zagospodarowanie tej nieruchomości lub jej zabudowę tak, aby możliwa była do zasiedlenia, skoro wówczas była to dlaW. T. (1)doniosła życiowo kwestia, a uruchomienie linii produkcyjnej, przynoszącej dochód umożliwiający poczynienie odpowiednich nakładów na nieruchomość, nastąpiło znacznie później. Z zeznań świadkaA. M.wynikało,W. T. (1)pożyczył odK. C.znaczną kwotę z przeznaczeniem na rozruch produkcji tasiemek, a następnie po uruchomieniu tej produkcji zwrócił w całości pożyczkęK. C.. Uruchomienie linii produkcyjnej oraz wznoszenie kolejnych zabudowań na nieruchomości położonej wS.zbiegało się zaś w czasie. Zeznania świadkaJ. M.stanowić mogły także podstawę do przyjęcia, że znikome dochody, któreE. T.miała uzyskiwać od bliżej nieustalonej spółdzielni rolniczej z najmu nieruchomości położonej wW.przyul. (...), nie mogły posłużyć do poczynienia nakładów na nieruchomość położoną przyul. (...). Okoliczność, że dochodyE. T.z tytułu najmu tej nieruchomości były znikome znajdowała potwierdzenie w zeznaniachZ. A.. Ponadto wynikająca z zeznań świadkaJ. M.okoliczność, że samochódF. (...)został jedynie użyczonyW. T. (1)przez jego właścicielaB. K. (1)w związku z jego wyjazdem tego ostatniego do Stanów Zjednoczonych Ameryki w celach zarobkowych, nie budziła wątpliwości z punktu widzenia reguł doświadczenia życiowego, zważywszy na ówczesną dostępność tego rodzaju dóbr jakimi były samochody osobowe.
ŚwiadekA. P.podczas pierwszego przesłuchania w niniejszej sprawie(k. 136 i nast.) nie dysponował wiedzą o tym, skąd pochodziły środki przeznaczone na wybudowanie budynku mieszkalnego na nieruchomości wS.. Pamiętał jedynie, że jego budowa rozpoczęła się w 1975 roku oraz że prace prowadziły ekipy wynajmowane przezW. T. (1). Pamiętał również, żeW. T. (1)osobiście brał udział w pracach budowalnych oraz że druga żonaW. T. (1)także nadzorowała budowę. Świadkowi nie było wiadomo o jakiejkolwiek wygranej w rodzinieT..
Przesłuchany ponownie w dniu 25 listopada 2013 roku (k. 1710 i nast.) świadekA. P.nie dysponował wiedzą o okolicznościach nabycia nieruchomości wS.ani o pochodzeniu przeznaczonych na to środków. Widział tę nieruchomość po raz pierwszy w połowie lat siedemdziesiątych. Nie pamiętał albo nie wiedział kiedy ukończono budowę kolejnych budynków na tej nieruchomości, w szczególności budynku mieszkalnego. Pamiętał natomiast, że w 1974 roku udzieliłW. T. (1)pożyczkiw wysokości kilkakrotności swego ówczesnego wynagrodzenia, które wynosiło 2.000 starych złotych. Pożyczkę tę zwrócił mu natomiastW. T. (1)po upływie dwóch lub trzech lat, gdy pozostawał już w związku zZ. S..
Wiarygodność zeznań świadkaA. P.nie budziła wątpliwości. Świadek był kolegą z pracyW. T. (1), osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł podawać nieprawdę. Zeznania tego świadka stanowić mogły co najwyżej podstawę domniemania faktycznego, że środki pochodzącez pożyczki udzielonej przez świadkaW. T. (1), spłaconej w czasie trwania nieformalnego związku zZ. S.lub już po zawarciu pomiędzy nimi małżeństwa, mogły zostać przeznaczone na zagospodarowanie tej nieruchomości oraz jej zasiedlenie, skoro pożyczki świadek udzielał w 1974 roku, a gdy świadek widział nieruchomość po raz pierwszy w 1975 roku, to znajdował się już na niej budynek rekreacyjny (tzw. mały domek).
ŚwiadekZ. A.podczas pierwszego przesłuchania w niniejszym postępowaniu (k. 137 i nast.) zeznał, że nieruchomość wS.została nabytaw latach 1970-1971 przez świadka,A. K. (2)orazE. T.,a w połowie lat 70-tychW. T. (1)wraz zE. T.rozpoczęli inwestowanie na nieruchomości, budując studnię. WówczasW. T. (1)organizował robociznę, a świadek wyłożył środki finansowe i w związku z tym ustalono, że świadek ze studni tej będzie mógł korzystać. Według świadka budynek mieszkalny w stanie surowym na posesjiT.powstał w 1978 roku. Jego budowęW. T. (1)zakończył dopiero w 1981 r., gdy już pozyskał wystarczające środki. Świadek nie wiedział jednak skądW. T. (1)czerpał środki na ukończenie budowy. Nie wiedział czy w kosztach budowy partycypowała finansowoZ. S., która pojawiała się na nieruchomości już około 1975 roku. Świadek pamiętał, że zanimW. T. (1)nabył mieszkanie przyul. (...)wW.w 1979 roku, mieszkał w prowizorycznym domku wS.. Pamiętał także, że od lat 80-tychW. T. (1)prowadził produkcję folii do kwiatów za pomocą ciągu technologicznego skonstruowanego przez siebie i zbudowanegoz pomocą rodzicówZ. T. (1). Świadek znał jedynie ze słyszenia okoliczność, żeE. T.wygrała samochód osobowy przed 1974 rokiem. Nie wiedział jednak co miało się stać z tym samochodem. Z zeznań świadka wynikało natomiast, że jeszcze przed śmierciąW. T. (1)wzniósł ogrodzenie od strony zachodniej nieruchomości położonej przyul. (...)wW..
Przesłuchany powtórnie w dniu 14 października 2013 roku (k. 1696 i nast.) świadekZ. A.zeznał, że nabywcą nieruchomości była matkaW. T. (1)ze względu na jego problemy związane ze sprawą rozwodową. Na nieruchomości najpierw powstał tzw. mały domek (budynek rekreacyjny), w związkuz budową któregoW. T. (1)korzystał z drewna zakupionego przez świadkaw latach 1974-1975. Następnie w 1978 rokuW. T. (1)sprowadził drewno przeznaczone na budowę domu (budynku mieszkalnego) i dokonał wzmocnienia fundamentów. Budynek mieszkalny został przezT.ukończony na początku lat 80-tych. Następnie w drugiej połowie lat 80-tych na nieruchomości powstała wiata garażowa, budynek gospodarczy oraz szklarnia. Ze słyszenia świadek wiedział, żeE. T.środki uzyskane ze sprzedaży wygranego samochodu osobowego zainwestowaław mieszkanie wW.przyul. (...)i nie dysponowała żadnymi innymi środkami. Należąca zaś do niej nieruchomość przyul. (...)przynosiła wówczas znikome dochody, ponieważ była w posiadaniu jednostki państwowej.
W powyższym zakresie zeznania świadkaZ. A.należało uznać za wiarygodną podstawę ustaleń. Świadek był kolegą z pracyW. T. (1), osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł zeznawać nieprawdę. Podawane przez świadka okoliczności, gdy chodzi o chronologię dokonywania nakładów na nieruchomość wS.oraz uruchomienia linii technologicznej znajdowały potwierdzenie w zeznaniach pozostałych przesłuchanych w sprawie świadków. Świadek w początkowym okresie prowadził inwestycję wS.wspólniezW. T. (1)i stąd mógł dysponować rzeczową wiedzą o okolicznościachz tym związanych. Ze względu jednak na brak dostatecznej precyzji, gdy chodzio okoliczności pożyczki udzielonej przez świadkaW. T. (1), gdy chodzio jej wysokość i czas spłaty, zeznania świadka nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia, że środki pochodzące z tej pożyczki przeznaczone były na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości położonej przyul. (...)wW.-W., a spłata tej pożyczki stanowić miałaby nakład z majątku dorobkowego małżonków. Świadek zeznał wprawdzie, że pożyczyłW. T. (1)jedną trzecią kwoty, która potrzebna była na zapłatę ceny za nieruchomość wS., nabywaną formalnie przezE. T., a pozostałą częśćW. T. (1)miał pożyczyć od kogoś innego.W. T. (1)zwrócił zaś świadkowi pożyczkę dopiero po tym, jak rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, a zwrot polegał częściowo na pokrywaniu kosztów wykończenia domu świadka. Znamienne jednak, że podczas pierwszego przesłuchaniaw niniejszej sprawie świadek nie wspominał, abyW. T. (1)miał zaciągać u niego jakąkolwiek pożyczkę przeznaczoną właśnie na nabycie nieruchomości, a biorąc pod uwagę wspólne przedsięwzięcie i jego skalę, zważywszy na ówczesne warunki gospodarcze, byłaby to tak doniosła okoliczność, że świadek z pewnością pamiętałby ją już podczas zeznań składanych po raz pierwszy. Wówczas twierdził natomiast, że nie wiadomo mu było skąd pochodziły środki przeznaczone na nabycie nieruchomości przezE. T.. Nieprzekonywające było wyjaśnienie świadka tej rozbieżności, zgodnie z którym dopiero przy ponownym przesłuchaniu świadek uświadomił sobie, że toW. T. (1)musiał finansować nabycie nieruchomości z pieniędzy uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśnienie to jednoznacznie wskazuje, że świadek przekonanie swoje co do tego, że udzielona przez świadka pożyczka została przeznaczona na nabycie nieruchomości, opierał na jedynie na swoich domysłach i w tym zakresie nie przekazywał rzeczowej wiedzy o faktach. Podobnie należy ocenić podane jedynie ogólnikowo przez świadka stwierdzenie na temat pożyczki udzielonej przezK. C.. Okoliczności związanychz zaciągnięciem, wysokością i zwrotem tej pożyczki przezW. T. (1)świadek nie potrafił rzeczowo uszczegółowić, a wniosek, że ta pożyczka, spłacona już po zawarciu przezW. T. (1)drugiego małżeństwa, mogła być przeznaczona na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości, opierał się jedynie na domysłach świadka. W świetle zeznań świadkaZ. A.nie można jednak wykluczyć, że środki pochodzącez pożyczki udzielonej przez świadka zostały przeznaczone na zagospodarowanie tej nieruchomości lub jej zabudowę, o czym świadczyć może zbieżność czasowa zakończenia budowy budynku mieszkalnego na nieruchomości oraz uruchomienia linii technologicznej Zeznania te stanowić mogły także podstawę do przyjęcia, że niskie dochody, któreE. T.miała uzyskiwać od bliżej nieustalonej spółdzielni rolniczej z najmu nieruchomości położonej wW.przyul. (...), nie mogły posłużyć do poczynienia nakładów na nieruchomość położoną przyul. (...). JeśliE. T.ze środków pochodzących ze sprzedaży wygranego samochodu sfinansowała zamianęi remont mieszkania przyul. (...), to trudno przyjąć, aby mogła dysponować środkami wystarczającymi do zabudowy nieruchomości wS.. Zeznania świadkaZ. A.stanowiły także podstawę do przyjęcia domniemania, że toW. T. (1)spłacał w czasie trwania związku małżeńskiego zZ. T. (1)kredyt zaciągnięty – formalnie przezE. T.– w banku spółdzielczym wW.na budowę domu – taki sam kredyt, jaki w tym samym banku zaciągał świadek, który prowadził swoją inwestycję równolegle. Ponadto nie budziła natomiast wątpliwości podawana przez świadka przyczyna, dla której nieruchomość ta została nabyta właśnie przezE. T., a nie przezW. T. (1), pomimo tego, że toW. T. (1)brał udział w poszukiwaniu nieruchomości, prowadzonych na niej pracach,a następnie w związku z rozwiązaniem jego małżeństwa zT. M.dokonywał sukcesywnej zabudowy tej nieruchomości oraz jej zasiedlenia wraz zZ. T. (1).
ŚwiadekA. K. (1)(k. 140 i nast.) zeznał, że inwestycja wS.rozpoczęła się w drugiej połowie lat 70-tych. Świadek pamiętał, zeW.iZ. T. (1)mieszkali w prymitywnym „domku” zbudowanym w połowie lat 70-tych. Budowa budynku mieszkalnego na tej nieruchomości zakończyła się w 1982 roku.W. T. (1)rozpoczął zaś produkcję tasiemek do kwiatów na początku lat 80-tych. Według świadka budowa budynku mieszkalnego przebiegała równoległe z rozpoczęciem tej produkcji. Świadek nie dysponował wiedzą co do tego, za czyje pieniądze działka została nabyta przezE. T.. Słyszał jedynie, że nie zapłaciła ona całej sumy od razu, ale wystawiła weksel, któryW. T. (1)miał wykupić. Domek jednopokojowy, który powstał w latach 1975 – 1976, stanowić miał bazę dla trzech inwestorów. Świadek nie wiedział jednak za czyje pieniądze został on zbudowany. Podobnie świadek nie wiedział, kto miał finansować uruchomienie linii technologicznej. Pamiętał, żeZ. T. (1)zaczęła pojawiać się na budowie po tym, jak ukończyła studia.
Wiarygodność zeznań świadkaA. K. (1)nie budziła wątpliwości. Świadek zajmował sąsiednią nieruchomość przyul (...)wW., był osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł podawać nieprawdę. Zeznania tego świadka stanowić mogły jedynie podstawę ustalenia, że nakłady polegające na wzniesieniu przezW. T. (1)budynku mieszkalnego na nieruchomości dokonywane były w przeważającej mierze już w czasie trwania małżeństwazZ. T. (1), równolegle z uruchomieniem linii technologiczneji rozpoczęciem działalności gospodarczej w zakresie produkcji tasiemek.
ŚwiadekA. M.podczas pierwszego przesłuchania (k. 148 i nast.) zeznał, żeW.iZ. T. (1)poznał w 1978 lub 1979 roku, gdy zamieszkali w tzw. „małym domku” wS.i mieli pomysł budowy domu. Wówczas ich sytuacja materialna nie była najlepsza,W. T. (1)mówił wtedy, że „pieniądze dopiero będą”.Z. T. (1)skarżyła się świadkowi, że pracując jako nauczycielka musiała dorabiać szyciem torebek uŻ., ponieważW. T. (1)nie miał środków na zapłatę alimentów na rzecz dzieci z pierwszego małżeństwa. Dopiero po opracowaniu przezW. T. (1)technologii spieniania tworzyw sztucznychi rozpoczęciu produkcji wstążek do kwiatów w warsztacie u rodzicówZ. T. (1),T.zaczęli szybko budować dom i kupili dwa samochody. Wówczas także opłacone zostały studia córkiB. T. (2)w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Świadek nie miał wiedzy na temat pochodzenia środków przeznaczonych na nabycie działki przezE. T.oraz sposobu zapłaty, ani pochodzenia środków na wybudowanie tzw. „małego domku”. Z zeznań świadka wynikało natomiast, że ogrodzenie działki przyul. (...)wW.było budowane przezW. T. (1). Według świadkaZ. T. (1)przed zawarciem małżeństwa nie była osobą zamożną.W. T. (1)mówił także świadkowi, że pożyczył odK. C.ogromną jak na owe czasy kwotę z przeznaczeniem na rozruch produkcji tasiemek,a następnie po uruchomieniu tej produkcji pożyczoną kwotę oddał w całościK. C.. OjciecZ. T. (1)pomagał zaś w budowie warsztatu,a następnie przy produkcji tasiemek, nie partycypował zaś w uruchomieniu produkcji finansowo. Według wiedzy świadkaE. T.utrzymywała się jedynie z emerytury i nigdy nie słyszał, aby dysponowała większymi środkami. Nie słyszał także o ewentualnej wygranejE. T..
Przesłuchany ponownie w dniu 3 lutego 2014 roku (k. 1739 i nast.) świadek zeznał, że małżonkówT.poznał w drugiej połowie lat 70-tych, gdy wraz z małym dzieckiem mieszkali w tzw. „małym domku” na nieruchomości wS., w niezadowalających warunkach materialnych. Świadek nie wiedział skąd pochodziły środki przeznaczone na nabycie tej nieruchomości. Według wiedzy świadka dom na tej nieruchomości został zbudowany za pieniądze zarobione wspólnie przezW. T. (1)iZ. T. (1). Świadek wiedział ze słyszenia, żeW. T. (1)zaciągał pożyczki na budowę domu oraz budowę linii technologicznej. Nie znał jednak wysokości pożyczanych kwot. Wiedział jedynie, że pożyczkodawcami mieli byćŻ.iA.. Świadek słyszał ponadto, że samochód markiF. (...)miał być kupionyz okazji dziesiątej rocznicy ślubu małżonkówT., ale nie widział przez kogo i co się z tym samochodem miało stać. Świadek był natomiast pewien, że po ich rozwodzie w chwili wyjazduZ. S.z kraju oraz w chwili śmierciW. T. (1)ten samochód nie był już w ich posiadaniu.
Zeznania świadkaA. M.należało uznać za wiarygodną podstawę ustaleń. Zeznania te były spójne i konsekwentne na poszczególnych etapach postępowania. Świadek był osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł zeznawać nieprawdę. Podawane przez świadka okoliczności, gdy chodzi o chronologię dokonywania nakładów na nieruchomość wS.oraz uruchomienia linii technologicznej znajdowały potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków przesłuchanych w sprawie. Świadek był przyjacielemW. T. (1), w latach siedemdziesiątych utrzymywał z małżonkami częste kontakty towarzyskie, stąd mógł dysponować rzeczową wiedzą o okolicznościach z tym związanych. Z zeznań świadka nie wynikało od kogo i w jakiej wysokościW. T. (1)pożyczać miał pieniądze przeznaczane na budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości wS.oraz budowę linii technologicznej. W tym zakresie brak było zatem możliwości poczynienia precyzyjnych i stanowczych ustaleń. Niemniej w świetle zeznań świadka, który informacjew tym zakresie czerpał bezpośrednio odW. T. (1), zachodziła podstawa do przyjęcia domniemania faktycznego, że pożyczka udzielona przezK. C.została przeznaczona przezW.albo na budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości przyul. (...)wW.albo na uruchomienie linii technologicznej albo po części na oba te cele, a spłacona została dopiero po uruchomieniu linii technologicznej, na początku lat 80-tych, gdy pomiędzyZ. T. (1),aW. T. (1)obowiązywała już wspólność ustawowa małżeńska. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że spłata tego długu stanowiła nakład uczyniony z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość, która finalnie weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Brak było natomiast podstaw do przyjęcia, aby pożyczka ta przeznaczona była na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS.. W świetle zeznań świadkaA. M.zachodziła ponadto podstawa do przyjęcia, że niskie dochody, które uzyskiwałaE. T., nie mogły posłużyć do poczynienia nakładów na nieruchomość położoną przyul. (...), a ponadto, żeZ. S., w chwili, gdy związała się zW. T. (1), nie uchodziła za osobę zamożną. Zeznania świadka stanowiły ponadto podstawę domniemania, że nieruchomość przyul. (...), zasiedlona przezZ. S.iW. T. (1), utrzymujących się wspólnie jeszcze przed zawarciem przez niech związku małżeńskiego, była przez nich sukcesywnie zagospodarowywana i zabudowywana zarówno przed zawarciem, jak i po zawarciu małżeństwa, zaś tempo prac budowlanych, gdy chodzi o budynek mieszkalny i kolejne zabudowania (wiatę garażową, budynek gospodarczy oraz szklarnię) nasiliło się w okresie, gdyW. T. (1)uzyskiwał już wchodzące w skład majątku dorobkowego dochodyz prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie produkcji tasiemek. W świetle zeznań świadka zachodziło także domniemanie, że samochód osobowy markiF. (...), w chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej nie wchodził już w skład majątku dorobkowego małżonków.
ŚwiadekJ. N.(k. 154 i nast.) zeznał, że przyjaźnił się zW. T. (1)od 1973 roku i był promotorem jego pracy dyplomowej. Świadek ten wiedział jedynie, żeW. T. (1)posiadał nieruchomość wS., gdzie świadek bywał. Według wiedzy świadka grunt został nabyty w drugiej połowie lat 70-tych, a pod koniec lat 70-tychW. T. (1)wybudował na nim drewniany dom o pow. 100 m2. Świadek nie znał wysokości ceny nabycia działki. Wiedział, że głównym źródłem dochodówW. T. (1)była produkcja folii do kwiatów. Nie dysponował natomiast wiedzą o środkach, za które produkcja ta została uruchomiona.
Wiarygodność zeznań świadkaJ. N.nie budziła wątpliwości. Świadek był osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł podawać nieprawdę. Ze względu na brak precyzji zeznania tego świadka stanowić mogły jednak jedynie podstawę domniemania, że nakłady polegające na wzniesieniu przezW. T. (1)budynku mieszkalnego oraz kolejnych budynków na nieruchomości wS.dokonywane były w przeważającej mierze już w czasie trwania małżeństwa zZ. T. (1), po uruchomieniu linii technologicznej i rozpoczęciu działalności gospodarczej.
ŚwiadekK. Z.(k. 170 i nast.) będący do połowy lat 70-tych kolegą zestudiów (...), a następnie utrzymujący z nim sporadyczne kontakty, zeznał, że na początku lat 70-tychW. T. (1)mieszkał w mieszkaniu zajmowanym z pierwszą żoną, a po rozwodzie kupił w rejonieM.plac, na którym w latach 1973-1974 wybudował niewielki drewniany „domek”. Świadek pamiętał, żeZ. S.ani jej rodzice nie byli zamożni. Jako początkująca nauczycielkaZ. S.nie zarabiała dobrze. Wraz zW. T. (1)zamieszkała we wspomnianym „domku” i wspólnie „stawiali” większy dom. Dopiero gdy „interesy”W. T. (1)„się poprawiły”w związku z produkcją taśmy do kwiatów z tworzywa sztucznego, budowa tego domu nabrała tempa.
Wiarygodność zeznań świadkaK. Z.nie budziła wątpliwości. Świadek był osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł podawać nieprawdę. Jednak ze względu na brak precyzji także zeznania tego świadka stanowić mogły co najwyżej podstawę domniemania, że nakłady polegające na wzniesieniu przezW. T. (1)budynku mieszkalnego na nieruchomości dokonywane byływ przeważającej mierze już w czasie trwania małżeństwa zZ. T. (1), po uruchomieniu linii technologicznej i rozpoczęciu działalności gospodarczej.
ŚwiadekL. Ż., który był znajomymW. T. (1)od 1973 roku, aZ. S.od 1976 roku, zeznał (k. 185 i nast.), żeZ. S.zamieszkała na nieruchomości wS., gdy „domek” letniskowy został już na niej wybudowany,a budowa większego budynku mieszkalnego miała miejsce już po zawarciu przez nią małżeństwa zW. T. (1). Wtedy świadek pożyczył im 5.000 dolarów amerykańskich z przeznaczeniem na tę budowę. Według wiedzy świadka budowa trwała 4-5 lat. Po wybudowaniu piwnic nastąpiła około dwuletnia przerwa. Budowa zakończyła sięw 1982 r. Pożyczka została spłacona w ten sposób, żeZ.iW. T. (1)„odrobili” pożyczoną kwotę w latach 1981-1982, gdyZ.jako chałupniczka szyła damskie torebki,aW.pomagał w ich produkcji i sprzedaży. Świadek pamiętał, że czasie budowy większego budynku mieszkalnegoW.pracował w Politechnice(...), aZ.wychowywała dziecko.Z.wspominała świadkowi, żeW.uzyskuje także pieniądze ze zleceń pochodzących spoza Politechniki(...). Świadek jedynie ze słyszenia wiedział, żeZ.iW.zaciągali pożyczki i niekiedy mieli problemy z ich zwrotem. Według wiedzy świadka jedna z pożyczek miała zostać zaciągnięta u niejakiego Kucharskiego lubK.. Świadek słyszał także, że produkcja wstążek do kwiatów początkowo była uruchomiona przez rodzicówZ. S., a w połowie lat 80-tych została przeniesiona do miejscowości Kanada i prowadzona przezW. T. (1). Świadek nie dysponował wiedzą co do tego, kiedy nastąpić miała zapłata ceny nabycia nieruchomości wS.. Widział natomiast, żeE. T.nie była osobą zamożną.
Zeznania świadkaL. Ż.należało uznać za wiarygodną podstawę ustaleń. Świadek był osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł zeznawać nieprawdę. Podawane przez świadka okoliczności, gdy chodzio chronologię dokonywania nakładów na nieruchomość wS.oraz uruchomienia linii technologicznej znajdowały potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków przesłuchanych w sprawie. Świadek był znajomymW. T. (1)orazZ. T. (1), stąd mógł dysponować rzeczową wiedzą o okolicznościach z tym związanych. Również z zeznań tego świadka nie wynikało jednak od kogo i w jakiej wysokościW. T. (1)pożyczać miał pieniądze przeznaczane na budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości wS.oraz na budowę linii technologicznej. W tym zakresie brak było zatem możliwości poczynienia stanowczych ustaleń. Niemniej w świetle zeznań świadkaL. Ż.zachodziła podstawa do przyjęcia domniemania faktycznego, że pożyczka udzielona przez świadka została zaciągnięta przez oboje małżonkówT.i została przeznaczona na budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości wS., a została spłacona w latach 1981-1982 w drodze datio in solutum, zarówno przezZ. T. (1), jak iW. T. (1)w okresie, gdy obowiązywała między nimi wspólność ustawowa małżeńska. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że spłata tego długu stanowiła nakład uczyniony z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość, która finalnie na skutek dziedziczenia weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Wbrew twierdzeniom świadkaJ. M.brak było podstaw do przyjęcia, aby pożyczka udzielona przez świadkaL. Ż.przeznaczona została na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS.. W świetle zeznań tego świadka zachodziła ponadto podstawa do przyjęcia, że dochody, które uzyskiwałaE. T., były niskie, stąd nie mogły posłużyć do poczynienia nakładów na nieruchomość położoną przyul. (...), a ponadto żeZ. S.iW. T. (1), utrzymywali się wspólnie jeszcze przed zawarciem przez niech związku małżeńskiego, zamieszkując na nieruchomości przyul. (...).
ŚwiadekE. G.(k. 189), będąca przyjaciółkąB. T. (2), córkiW., zeznała, że według jej wiedzy, pochodzącej zarówno odB., jak i odE. T., działka wS.należała doE. T..E.mówiła świadkowi, że wszystkie oszczędności ulokowała w tę działkę i że zamierza tam zamieszkać. Nie twierdziła natomiast, że jej oszczędności zostały przeznaczone na budowę domu. Na ten cel miały być przeznaczone dochody z dzierżawy placu przyul. (...)oraz ze sprzedaży biżuterii.E.nie wspominała świadkowi o inwestycji w mieszkanie przyul. (...)ze środków pochodzących ze sprzedaży samochodu wygranego na loterii. Świadek nie dysponowała także wiedzą kto i z jakich środków dokonał zapłaty za działkę.
Zeznania świadkaE. G.należało uznać za wiarygodne. Świadek była osobą obcą wobec stron niniejszego postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek mógł zeznawać nieprawdę. Niemniej na podstawie depozycji świadka, zbyt ogólnikowych i pochodzących jedynie ze słyszenia, brak było możliwości poczynienia stanowczych ustaleń gdy chodzi o to, w jakim zakresieE. T.mogłaby partycypować w kosztach zabudowy nieruchomości położonej przyul. (...)wW..
ŚwiadekS. K., będąca siostrąT. M., zeznała (k. 240 i nast.), żeE. T.wynajmowała działkę przy Minerskiej oraz pokazywała świadkowi biżuterię, która miała zostać sprzedana i przeznaczona na budowę domu. Według wiedzy świadka budowa domu wS.została rozpoczęta w latach 1970-1971. Przekonanie świadka wynikało stąd, że podczas jednokrotnej wizyty na działce świadek widziała znajdujące się na niej materiały budowlane. Świadek wiedziała jedynie ze słyszenia, żeE. T.jeszcze w czasie małżeństwaT. M.iW. T. (1)wygrała samochód osobowy, a środki pochodzące z jego sprzedaży miały być przeznaczone na budowę domu. Ponadto według wiedzy świadkaE. T.„składała” na dom z emerytury i pozostawała na utrzymaniu siostry i jej męża. Po zawarciu małżeństwa jej siostra i mąż wraz zE. T.zamienilii wyremontowali mieszkanie przyul. (...). Świadek nie dysponowała szczegółową wiedzą na temat sytuacji finansowejE. T., poza tym, że w późniejszym okresie czasuE. T.twierdziła, że posiadaną biżuterię zainwestowała w dom.
Zeznania świadkaS. K.należało uznać za wiarygodne. Świadek była wprawdzie osobą bliską uczestniczki, a przez to mogła być zainteresowana wynikiem sprawy. Depozycje świadka nie ujawniły jednak tego rodzaju okoliczności, które wskazywałyby na to, że świadek zeznawał nieprawdę w sposób korzystny dla uczestniczki. Niemniej także na podstawie zeznań tego świadka, zbyt ogólnikowych i polegających jedynie na wiadomościach zasłyszanych, brak było możliwości poczynienia stanowczych ustaleń gdy chodzi o to, w jakim zakresieE. T.mogłaby partycypować w kosztach zabudowy nieruchomości położonej przyul. (...)wW..
ŚwiadekE. S.zeznała (k. 265), że według jej wiedzy matkaW. T. (1)kupiła działkę na początku lat 70-tych. Świadek nie pamiętał, kiedy rozpoczęta została budowa domu, a jedynie, że ukończona została pod koniec lat 70-tych. Świadek nie dysponowała wiedzą o wysokości kwot, któreE. T.miała inwestowaćw budowę domu dla syna. Według wiedzy świadkaE. T.wygrała samochód osobowy i pieniądze pochodzące z jego sprzedaży przeznaczyła prawdopodobnie na zakup działki. Świadek nie potrafi jednak podać wysokości wydatkowanej w ten sposób kwoty. Według wiedzy świadka środki pochodzące ze sprzedaży biżuterii przezE. T.miały być przeznaczone na dom. Ponadto jakieś korzyści miała ona uzyskiwaćz nieruchomości przyul. (...). Świadek nie dysponowała wiedzą za czyje środki budynek mieszkalny na nieruchomości przyul. (...)był wykańczany ani z jakich środków finansowana była zamiana i remont mieszkania przyul. (...).
Zeznania świadkaE. S.należało uznać za wiarygodne. Nie ujawniły się okoliczności wskazujące na to, że świadek był zainteresowany rozstrzygnięciem sprawyi z tego powoda zeznawał nieprawdę. Niemniej również na podstawie zeznań tego świadka, zbyt ogólnikowych i polegających jedynie na wiadomościach pochodzących ze słyszenia, brak było możliwości poczynienia stanowczych ustaleń gdy chodzi o to, w jakim zakresieE. T.mogłaby finansować koszty zabudowy nieruchomości położonej przyul. (...)wW..
Zeznania świadkówE. G.,S. K.orazE. S.nie stanowiły wystarczającej podstawy do przyjęcia, że zabudowania na nieruchomości położonej przyul. (...)finansowane były ze środków pochodzącychz majątkuE. T.uzyskanych ze sprzedaży biżuterii, czynszu najmu nieruchomości przyul. (...), kwot odkładanych ze świadczenia emerytalnego oraz sprzedaży samochodu osobowego wygranego na loterii. Gdyby tak było, to w okresie budowy budynku rekreacyjnego w połowie lat 70-tychW. T. (1)nie musiałby zaciągać pożyczki u swego znajomego świadkaP.i nie musiałby korzystać z drewna nabytego przez sąsiadaA., a budynek mieszkalny na tej nieruchomości zostałby wybudowany znacznie wcześniej, niż w latach 1978-1982. Skoro zagospodarowanie i zabudowa tej nieruchomości wyglądało w ten sposób, reguły doświadczenia życiowego przemawiają za przyjęciem, że środki pochodzące z majątkuE. T.zostały wydatkowane wcześniej na inny cel. Należało zatem przyjąć domniemanie faktyczne, że posłużyły one co najwyżej na nabycie nieruchomości położonej przyul. (...)wW., ewentualnie na zamianę i remont mieszkania położonego wW.przyul. (...). Brak precyzji, gdy chodzi o biżuterię, która miała być wówczas sprzedana przezE. T., nie pozwalał nawet na oszacowanie wielkości środków, któreE. T.miałaby w ten sposób pozyskać.
ŚwiadekM. K.(k. 320 i nast.) zeznała, że kiedyW. T. (1)iZ. S.zamieszkali na nieruchomości wS.w tzw. „małym domku”, ojciec świadka przekazał im kuchenkę elektryczną oraz blat kuchenny. Świadek nie miał wiedzy skąd małżonkowieT.pozyskiwali środki na zabudowę nieruchomości. Świadek pamiętała, że w 1977 roku mąż świadka pożyczyłW. T. (1)kwotę 3.000 dolarów amerykańskich. Pamiętała także, że ich dom był budowany przez okres 6-7 lat, że zaczynali „od zera” oraz że zajmowali się produkcją torebek, a następnie tasiemek. Według wiedzy świadkaE. T.nie była osobą zamożną. Świadek nie dysponowała wiedzą kiedy ich działka została nabyta. Kiedy świadek przyjeżdżał do „małego domku” to nie było tam materiałów budowlanych. Świadek pamiętała natomiast, żeZ. T. (1)odwiedzała ją często w okresie, gdy zajmowała się sprzedażą tasiemek w latach 1980-1981. Według wiedzy świadka samochód markiF. (...)był kupowany przez małżonków „na inne nazwisko”.
Z kolei świadekJ. K.zeznał (k. 326 i nast.), że według jego wiedzyZ.iW. T. (1)dorabiali się „od zera” i „dorobili się”S., gdzie w tzw. „małym domku” mieszkali przez wiele lat, budując większy dom przez okres przez 6-7 lat. Świadek pamiętał, że działka była nabywana przezW. T. (1)w 1974 roku, jednak nie na jego nazwisko, a świadek pożyczał mu część kwoty przeznaczonej na zakup tej działki. Pamiętał, żeW. T. (1)oddał mu tę pożyczkę po upływie 3 lat, gdy pozostawał już w małżeństwie zZ. T. (1). Według pamięci świadka budowa większego budynku mieszkalnego rozpoczęła się po upływie dwóch lat od ukończenia budynku rekreacyjnego. Finansowane robót odbywało się głównie z dochodów uzyskiwanych przez małżonków, natomiast materiały były kupowane za środki pochodzącez pożyczek. Budowa budynku mieszkalnego miała blisko 8 lat, uwzględniając dwuletnią przerwę. Po zakończeniu budowy powstał zaś ciąg technologiczny do produkcji tasiemek, co zwiększyło dochody małżonków. Wówczas małżonkowie kupili dwa samochody osobowe oraz sfinansowali studia zagraniczne córceB.i także jej kupili samochód osobowy. Świadek nie dysponował wiedzą, abyE. T.w jakikolwiek sposób partycypowała w kosztach zabudowy nieruchomości. Świadek widział jedynie ze słyszenia, że wygrała ona samochód osobowy, a pieniądze pochodzące z jego sprzedaży przeznaczyła na „powiększenie” mieszkania przyul. (...). Według wiedzy świadka działka przyul. (...)zajmowana była natomiast przez tzw. „samopomoc chłopską” bez wynagrodzenia.
Zeznania świadkówK.należało uznać za wiarygodne. Świadkowie byli osobami obcymi względem stron postępowania, niezainteresowanymi jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadkowie mogli zeznawać nieprawdę. Podawane przez świadka okoliczności, gdy chodzi o chronologię dokonywania nakładów na nieruchomość wS.oraz uruchomienia linii technologicznej znajdowały potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków przesłuchanych w sprawie. Świadkowie byli znajomymiW. T. (1)orazZ. T. (1), stąd mogli dysponować rzeczową wiedzą o okolicznościach z tym związanych. Zeznania świadków nie wskazywały od kogo i w jakiej wysokości małżonkowieW.iZ. T. (1)mieli pożyczać pieniądze przeznaczane na materiały budowalne służące do budowy budynku mieszkalnego oraz kolejnych zabudowań na nieruchomości wS.. Z zeznań świadków wynikała rozbieżność co do daty udzielenia pożyczkiW. T. (1)przez świadkaK.. Rozbieżność ta usprawiedliwiona była jednak upływem znacznego okresu czasu. W tym zakresie brak było zatem możliwości poczynienia stanowczych ustaleń. Niemniej w świetle zeznań świadków zachodziła podstawa do przyjęcia domniemania faktycznego, że pożyczka ta została spłacona w okresie, gdy pomiędzyZ.iW.obowiązywała już wspólność ustawowa małżeńska. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że spłata tego długu stanowiła nakład uczyniony z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość, która ostatecznie weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Brak było natomiast podstaw do przyjęcia, aby pożyczka ta została przeznaczona na pokrycie kosztów nabycia tej nieruchomości, wbrew przekonaniu świadkaK.. Odstęp czasowy pomiędzy udzieleniem pożyczki – niezależnie od tego, czy miało to miejsce w 1977 roku czy 1974 roku – a zawarciem umowy nabycia nieruchomości bez zachowania przewidzianej prawem formy – co miało miejsce w 1971 roku – był zbyt znaczny, aby zachodzić mogło takie prawdopodobieństwo. W świetle zeznań świadkówK.zachodziła natomiast podstawa do przyjęcia domniemania, że nieruchomość przyul. (...), zasiedlona przezZ. S.iW. T. (1), utrzymujących się wspólnie jeszcze przed zawarciem przez niech związku małżeńskiego, była przez nich sukcesywnie zagospodarowywana i zabudowywana zarówno przed zawarciem, jak i po zawarciu małżeństwa, z dochodów uzyskiwanych przez oboje z nich. Ponadtow świetle zeznań świadkaK.zachodziło domniemanie, że własność samochodu osobowego markiF. (...)nie wchodziła w skład majątku dorobkowego małżonków. Zeznania świadkaK.stanowiły natomiast podstawę domniemania, że nieruchomość przyul. (...)nie przynosiła dochodów, któreE. T.mogłaby przeznaczyć na zabudowę nieruchomości położonej przyul. (...).
Według zeznań świadkaW. P.(k. 348 i nast.), działka wS.została nabyta przezW. T. (1)za pieniądze uzyskane w części od przyszłych teściów – rodzicówZ. S., a w części od kolegów. Według świadkaW. T. (1)ostatecznie nie przepisał tej działki naZ. S., ponieważ działka była nabywana jako gospodarstwo rolne, aZ.nie legitymowała się wymaganymi uprawnieniami. Świadek pożyczyłW. T. (1)kwotę 60 000 zł w roku 1978 lub 1979, którą następnieW.w całości zwrócił. Świadek pamiętał, że dom wybudowany został przezW. T. (1)w tzw. „stylu góralskim” w ten sposób, że został przywieziony w elementach i na miejscu zmontowany. Pamiętał także, że małżonkowieT.korzystali z tzw. pożyczki dla młodych małżeństw. Z kolei matkęW. E.świadek spotkał dopiero po zakończeniu budowy domu. Według świadkaE. T.nie była osobą zamożną i zmuszona była korzystać z pomocy finansowejW..K.świadek pośredniczył w przekazywaniu przezW. T. (1)pieniędzy jego matce. Świadek pamiętał, ze sytuacja finansowaW. T. (1)poprawiła się dopiero po uruchomieniu produkcji tasiemek.
Zeznania świadkaW. P.należało uznać za wiarygodne. Świadek był osobą obcą względem stron postępowania, niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem i nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek podawał nieprawdę. Świadek był znajomymW. T. (1)orazZ. T. (1), stąd mógł dysponować rzeczową wiedzą o okolicznościach związanych z dokonywaniem nakładów na nieruchomość wS.. Zeznania świadka nie wskazywały jednak od któregoz kolegów, kiedy i w jakiej wysokościW. T. (1)miał pożyczać pieniądze przeznaczone na nabycie nieruchomości wS.. Świadek nie podawał zresztą rzeczowo okoliczności, na podstawie których opierał swoje przekonanie w tym zakresie. Brak był zatem podstaw do poczynienia stanowczych ustaleń w tym zakresie. Świadek nie wskazywał również w jakiej wysokości i kiedy rodziceZ. S.mieliby udzielićW. T. (1)pożyczki z przeznaczeniem na nabycie tej nieruchomości. Takie przekonanie świadka również nie zostało rzeczowo poparte jakimikolwiek okolicznościami. Przeczył temu nie tylko odstęp czasu, jaki upłynął pomiędzy zawarciem umowy nabycia tej nieruchomości w 1971 roku a zawiązaniem nieformalnego związku przezZ. S.iW. T. (1)w 1974 roku. Znamienne było także to, że udzieleniaW. T. (1)pożyczki na ten cel przez rodzicówZ. S.nie potwierdziła ani samaZ. S., ani żaden ze świadków będących członkami jej rodziny,a z pewnością dysponowaliby oni wiedzą o tego rodzaju okoliczności. Niemniej zeznaniaW. P.stanowiły dostateczną podstawę do przyjęcia domniemania, że pożyczka udzielona przez tego świadkaW. T. (1)w kwocie 60 000 złw roku 1978 lub 1979 została spłacona w okresie czasu, gdy pomiędzyZ.iW.obowiązywała już wspólność ustawowa małżeńska. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że spłata tego długu stanowiła nakład uczyniony z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość, która ostatecznie weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Zeznania tego świadka stanowiły także dostateczną podstawę do przyjęcia domniemania, że stan majątkowyE. T.nie pozwalał jej na finansowanie zabudowy nieruchomości położonej wS..
ŚwiadekT. C.(k. 350), zatrudniony w tym samymzakładzie Politechniki (...), coW. T. (1), zeznał, żeW.wraz z dwoma sąsiadami nabywał działkę „na matkę”, ponieważ nie chciał „wykazywać się” majątkiem, który nie znajdował „pokrycia” w jego dochodach, tak jak w przypadku nieruchomościwS.. Świadek udzielał pożyczkiW. T. (1)w czasie, gdy ten miał nabywać tę nieruchomość.W. T. (1)informował wówczas świadka, że uzyskana od świadka pożyczka jest niewystarczająca do pokrycia kosztów nabycia nieruchomości. Następnie zaśW. T. (1)dzwonił do świadka z informacją, że pieniądze przeznaczone na nabycie nieruchomości pozyskał jednak w inny sposób. Według wiedzy świadka tzw. „mały domek” został wybudowany na tej nieruchomości przezW. T. (1)metodą gospodarczą. Z kolei według świadkaE. T.nie była osobą zamożną, a utrzymywała się jedynie z renty.
Zeznania świadkaT. C.należało uznać za wiarygodne. Świadek był osobą obcą względem stron postępowania i niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, że świadek miał podawać nieprawdę. Świadek był kolegą z pracyW. T. (1), a wiedza o okolicznościach związanych z nabyciem nieruchomości wS.oraz budową na niej domku letniskowego pochodziła bezpośrednio odW. T. (1). Z zeznań świadka nie wynikało jednak w jakiej wysokościW. T. (1)pożyczył od świadka pieniądze, które miały być przeznaczone na nabycie nieruchomości wS., ale ostatecznie okazały się niewystarczające. Zeznania te stanowiły natomiast podstawę do przyjęcia domniemania, że środki ostatecznie przeznaczone na nabycie tej nieruchomości nie pochodziły z pożyczki udzielonej przez świadka. Brak było jednak podstaw do poczynienia precyzyjnych ustaleń w tym zakresie. Zeznania świadkaT. C.stanowiły ponadto wystarczającą podstawę domniemania, że stan majątkowyE. T.nie pozwalał jej na finansowanie zabudowy nieruchomości położonej wS..
Według zeznań świadkaW. S.(k. 415 i nast.)W. T. (1)zakupił nieruchomość wS.„na matkę”, a wraz zZ. S.„pożyczali” pieniądze od znajomych na jej zabudowę. Od 1981 roku, po uruchomieniu produkcji tasiemek, małżonkowieT.uzyskiwali „większe” przychody, które przeznaczali na nieruchomość wS.. Świadek zeznał ponadto, że w 1980 roku wraz ze swym ojcem przekazał siostrze –Z. T. (1)kwotę 100.000 starych złotych w związku z tym, że to świadek przejął gospodarstwo rolne po rodzicach.
Zeznania świadkaW. S.należało uznać za wiarygodne. Świadek był wprawdzie osobą bliską wnioskodawczyni, przez co mógł być zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy na jej korzyść, niemniej nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, aby miał podawać nieprawdę. Jeśli chodzi o pieniądze, które rodzice mieli przekazywaćZ. T. (1), świadek nie podawał precyzyjnie kwot, ani okresu czasu, w którym to następowało, wskazując jedynie, że rodzice przekazywaliZ.pieniądze za każdym razem, gdy ich odwiedzała. Reguły doświadczenia życiowego wskazują, że nie mogły to być znaczące kwoty z punktu widzenia wielkości nakładów polegających na budowie budynku mieszkalnego, skoro kwot takie były przekazywane w związkuz odwiedzinami. Inaczej należy z kolei ocenić pochodzącą od świadka oraz jego ojca kwotę 100.000 starych złotych, przekazanąZ. T. (1)w związkuz przejęciem przez świadka gospodarstwa rolnego po ojcu w 1980 roku. Wówczas pomiędzyZ. T. (1)aW. T. (1)istniała już wspólność majątkowa małżeńska. Upływ czasu pomiędzy nabyciem nieruchomości wS.a przekazaniem tej kwoty przez świadka nie pozwala na ustalenie, że kwota ta została przeznaczona na pokrycie kosztów nabycia tej nieruchomości. Zeznania świadkaW. S.w tym zakresie stanowiły natomiast dostateczną podstawę do przyjęcia domniemania, że kwota przez niego przekazanaZ. T. (1)została spożytkowana przez małżonków na poczynienie nakładów w postaci zabudowy nieruchomości, która ostatecznie weszła w skład majątku odrębnegoW. T. (1)lub na uruchomienie linii technologicznej. Oba te zdarzenia zbiegały się bowiem w czasiez przekazaniem tej kwoty przez świadka, małżonkowieT.zgodnie wówczas współpracowali z rodzicamiZ. T. (1)w związku z uruchomieniem linii technologicznej, a jednocześnie kontynuowali budowę budynku mieszkalnego na nieruchomości, którą uprzednio zasiedlili, zamieszkując w budynku letniskowym.
ŚwiadekE. B.(k. 436 i nast.) pamiętała jedynie, że jej siostraZ.orazW. T. (1)kupili działkę wS.. Świadek nie dysponował jednak wiedzą w jaki sposób to się odbyło. Według świadka jej rodzice pomagali finansowo siostrze. Świadek także udzielał siostrze pożyczki. Świadek pamiętał również, że obie rodziny wspólnie prowadziły produkcję tasiemek, a ponadto, że gdy był obecny na nieruchomościwS.w 1977 roku, wybudowany był na niej jedynie tzw. „mały domek”.
Zeznania świadkaE. B.należało uznać za wiarygodne. Także ten świadek był osobą bliską wnioskodawczyni, w związku z czym mógł być zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy na jej korzyść. Nie ujawniły się jednak jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, aby świadek miał zeznawać nieprawdę. Jeśli chodzi o pomoc finansową, której rodzice mieli udzielaćZ. S., świadek nie podawał precyzyjnie kwot, ani okresu czasu, w którym to następowało. Podobnie świadek nie podawał kwoty ani daty pożyczki, której miał udzielić siostrze, ani nawet tego, czy pożyczka ta została zwrócona. Zeznania tego świadka jako nierzeczowe nie mogły zatem stanowić podstawy ustaleń, gdy chodzi o pochodzenie środków przeznaczonych na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS.ani nakładów polegających na zabudowie tej nieruchomości. Zeznania te potwierdzają jedynie kolejność wznoszenia poszczególnych budynków na tej nieruchomości.
ŚwiadekM. Ś.(k. 438) poznała małżonkówT.wtedy, gdy budynek mieszkalny posadowiony na nieruchomości wS.był już wykończony. Ze słyszenia świadek wiedział, że matkaW. T. (1)wygrała „coś” na loterii, mieszkała z pierwszą żonąW.i jego dziećmi oraz bywała na nieruchomości wS.. Nie dysponował świadek jednak wiedzą na temat sytuacji majątkowejE. T..
Podobnie świadekZ. Ś.(k. 482) poznał małżonkówT.w połowie lat 80-tych, gdy budynek mieszkalny na nieruchomości wS.był już wybudowany. Świadek nie dysponował wiedzą przez kogo i za czyje środki budynek ten został wzniesiony. Potwierdzał natomiast okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej przezW. T. (1). Świadek nie widział jednak co miało się stać z samochodem osobowym markiF. (...).
Zeznania świadkówŚ.należało uznać za wiarygodne. Świadkowie ci byli osobami obcymi względem stron postępowania i niezainteresowanymi jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, aby świadkowie ci mogli podawać nieprawdę. Świadkowie ci nie dysponowali jednak wiedzą pozwalająca na poczynienie jakichkolwiek ustaleń w zakresie pochodzenia środków przeznaczonych na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS.ani nakładów polegających na zabudowie tej nieruchomości, a także sytuacji majątkowejE. T.ani tego, czy składnikiem dorobku małżonków był samochód markiF. (...).
ŚwiadekJ. B.(k. 485 i nast.) pamiętał jedynie, żeW. T. (1)kupił nieruchomość wS.wraz z kolegami z Politechniki(...). Według świadkaW. T. (1)kupił i zabudował nieruchomość wS.już po zawarciu małżeństwa zZ. S.oraz po narodzinach ich synaB.. Świadek potwierdzał także okoliczność prowadzenia przezW. T. (1)działalności gospodarczej oraz jej przeniesienia w okoliceB..
Zeznania świadkaJ. B.należało uznać za wiarygodne. Świadek był osobą obcą względem stron postępowania i niezainteresowaną jego rozstrzygnięciem. Nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na to, aby świadek podawał nieprawdę. Nie dysponował jednak wiedzą pozwalająca na ustalenie pochodzenia środków przeznaczonych na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS.ani nakładów polegających na zabudowie tej nieruchomości. Zeznanie świadka, gdy chodzi o okres czasu, w którymW. T. (1)miał nabyć nieruchomość wS., nie mogły natomiast stanowić podstawy ustalenia, że miało to miejsce w czasie, gdy pozostawał on jużzZ. S.we wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność ta powstała bowiem dopiero w 1979 roku, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość ta została nabyta znacznie wcześniej – w 1971 roku.
Treść dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy o podział majątku dorobkowego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzyT. M.aW. T. (1)o sygn. VIII Ns 2452/75, daje podstawę do przyjęcia domniemania faktycznego, że zapłata ceny nabycia nieruchomości położonej przyul. (...)wW.nastąpiła ze środków pochodzących z majątkuE. T.. Wprawdzie w sprawie o sygn. VIII Ns 2452/75E. T.odmówiła składania zeznań na tę okoliczność, aW. T. (1)w toku przesłuchania uchylał się od odpowiedzi na pytania stawiane mu w tym przedmiocie, niemniej świadczy o tym ujawniona w toku tamtej sprawy zbieżność dat wypłat z rachunku prowadzonego na rzeczE. T.oraz daty widniejącej na umowie nabycia działki wS., zawartej bez zachowania formy prawem przewidzianej, a ponadto treść protokołów rozpraw obejmujących depozycje osób przesłuchanych w tamtej sprawie.
W toku sprawy o sygn. VIII Ns 2452/75T. M.nie podawała w sposób rzeczowy okoliczności, które mogłyby wskazywać na to, że na nabycie nieruchomościwS.W. T. (1)zaciągnął u kogokolwiek pożyczkę, która następnie miałaby zostać spłacona ze środków objętych dorobkiem jego orazT. M..
Wyrok rozwiązujący małżeństwoW. T. (1)zT. M.wydany został w dniu 27 maja 1975 roku.
Z umowy nabycia nieruchomości datowanej na dzień 15 marca 1971 roku wynikało, że cena nabycia nieruchomości wS.wynosiła 65.000 starych złotych i została pomniejszona o zadatek wręczony zbywcy w dniu 15 października 1970 roku (k. 26 sygn. akt VII Ns 2452/75)
Z pism procesowych pełnomocnikaW. T. (1)złożonych w sprawieo sygn. akt VII Ns 2452/75 wynikało, że pożyczka udzielona przez świadkaP.w kwocie 40.000 złotych została zaciągnięta w lutym 1973 roku i według stanu na dzień 27 maja 1975 roku pozostawała niespłacona (k. 61, 62 sygn. akt VII Ns 2452/75, k. 17 sygn. akt VII Ns 2452/75).
Okoliczność ta znajdowała potwierdzenie w protokole rozprawy obejmującym przesłuchanie świadkaP., który zeznał, że na początku 1973 roku udzieliłW. T. (1)pożyczki, jednak w kwocie 30.000 zł, a pożyczka ta została spłacona jesienią 1975 roku. Zeznania te korespondowały z zeznaniami składanymi przez tego świadka w sprawie niniejszej, gdzie świadek podawał, że pożyczyłW. T. (1)w 1974 roku kwotę odpowiadającą kilkakrotności swego ówczesnego wynagrodzenia, wynoszącego około 2.000 starych złotych., a pożyczkę tęW. T. (1)zwrócił mu po upływie dwóch lub trzech lat, gdy pozostawał już w związkuzZ. S.. Rozbieżność w zeznaniach świadka, gdy chodzi o szczegóły, znajduje usprawiedliwienie w upływie czasu.
W chwili spłaty pożyczki zaciągniętej u świadkaP.W. T. (1)pozostawał już w związku zZ. S., niemniej nie łączyła ich jeszcze wspólność majątkowa małżeńska. Wspomniano już, że zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, żeW. T. (1)orazZ. S.zasiedlili nieruchomość wS.oraz kontynuowali jej zagospodarowywanie i zabudowę, utrzymując się wspólnie ze środków uzyskiwanych z pracy zarobkowej ich obojga, zanim jeszcze powstała pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska.
Z wyjaśnieńT. M., składanych w tamtej sprawie, wynikało, że budowę tzw. „domku” (obecnie budynku rekreacyjnego) na nieruchomości wS., stanowiącej własnośćE. T.,W. T. (1)rozpoczął w lutym 1973 roku (k. 39 sygn. akt VII Ns 2452/75). Zbiegało się to w czasie z udzieleniem pożyczkiW. T. (1)przez świadkaP.. Okoliczność ta pozwala z kolei na przyjęcie domniemania, że środki pochodzące z tej pożyczki posłużyły do wybudowania na tej nieruchomości budynku rekreacyjnego, a nie na pokrycie kosztów nabycia tej nieruchomości. Przeciwko ustaleniu, że pożyczka udzielona przez świadkaP.mogłaby zostać przeznaczona na pokrycie kosztów nabycia tej nieruchomości, przemawiała ponadto okoliczność, że pożyczka – niezależnie od tego, czy obejmować miała kwotę 30.000 starych złotych, czy 40.000 starych złotych – była znacznie niższa, niż cena przyjętaw umowie nabycia nieruchomości, zawartej bez zachowania formy prawem przewidzianej,w kwocie 65.000 starych złotych.
Skoro zaś pożyczka udzielona przez świadkaP.została spłacona w czasie, gdyW. T. (1)orazZ. S.zamieszkali już na tej nieruchomościi utrzymywali się wspólnie ze środków uzyskiwanych z pracy zarobkowej ich obojga, to zachodziła podstawa do przyjęcia, że spłata tej pożyczki, a w konsekwencji pokrycie kosztów budowy budynku rekreacyjnego stanowiło wspólny nakład z ich majątków odrębnych, dokonany przed powstaniem pomiędzy nimi wspólności majątkowej małżeńskiej, na nieruchomość wS., która finalnie weszła jedynie w skład majątku odrębnegoW. T. (1).
W wyjaśnieniach swoich składanych w tamtej sprawieT. M.nie kwestionowała wówczas – pomimo niewątpliwego interesu w ustaleniu okoliczności przeciwnej – że nieruchomość wS.stanowiła własnośćE. T.(k. 39 sygn. akt VII Ns 2452/75). Koresponduje z tym stanowisko obecnie przez nią prezentowane w sprawie niniejszej.
Z wyjaśnieńW. T. (1)składanych w tamtej sprawie wynikało zaś, że jego matkaE. T.wygrała samochód osobowy, a pieniędzmi uzyskanymi z jego sprzedaży dysponowała już w lutym 1970 roku (k. 39v sygn. akt VII Ns 2452/75).
Z protokołu obejmującego oględziny książeczki(...) nr (...), wystawionej na nazwiskoE. T.wynikało, że w lutym 1970 roku na książeczce tej zgromadzona była kwota 151.000 starych złotych. W kwietniu i czerwcu 1970 roku wypłacono z niej odpowiednio kwoty 60.000, 10.000, 11.000 i 32.000 starych złotych oraz dokonano na nią wpłaty w kwocie 49.000 starych złotych.E. T.udzieliła pełnomocnictwa do wypłat z tej książeczkiW. T. (1)w dniu 30 kwietnia 1970 roku (k. 222v-223 sygn. akt VII Ns 2452/75).
Środki, które pozostały na rachunku po dokonaniu powyższych wypłat i wpłat,niewątpliwie wystarczały na zapłatę ceny nabycia nieruchomości wS.w kwocie 65.000 starych złotych, ustalonej w umowie nabycia nieruchomości, która miała być uiszczona w części przez wręczenie zadatku w dniu 15 października 1970 roku,a w pozostałej części najpóźniej przed dniem 15 marca 1971 roku. SkoroW. T. (1)dysponował pełnomocnictwem do rachunku prowadzonego na rzeczE. T., miał możliwość pobrania środków zgromadzonych na tym rachunku i dokonać nimi zapłaty ceny nabycia nieruchomości wS., jeśli – co znajduje potwierdzeniew zeznaniach świadkaZ. A.oraz – rolaE. T.ograniczała się jedynie do zawarcia umowa, a czynnościami faktycznymi dotyczącymi nabywanej nieruchomości, zajmował sięW. T. (1).
Z wyjaśnieńW. T. (1)w tamtej sprawie nie wynikało na co zostały przeznaczone poszczególne zaciągane przez niego pożyczki. Sąd Rejonowy nie dysponował wówczas wystarczającą podstawą do poczynienia ustaleń w tym zakresie ze względu na brak materiału dowodowego, w szczególności odmowę złożenia zeznań przezE. T.(por. k. 247v).W. T. (1)przyznawał jedynie, że bez zaciągania pożyczki nie mógł sobie pozwolić na kupno samochodu.
Przeznaczenie pożyczek zaciąganych przezW. T. (1)nie wynikało także z zeznań przesłuchanych w tamtej sprawie świadków. ŚwiadekK. S.nie dysponował wiedzą na ten temat. Wiedzą o przeznaczeniu pożyczek nie dysponowała także świadekB. K. (2). Z kolei świadekT. K., który udzieliłW. T. (1)pożyczki w kwocie 14.000 starych złotych w 1973 roku, zeznał, że według jego wiedzy środki z tej pożyczki miały być przeznaczone na budowę domu. Zważywszy na chronologię dokonywania zabudowy nieruchomości położonej wS., wynikającą z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niniejszej, pod tym pojęciem świadek rozumiał zapewne budynek rekreacyjny, który wówczas był jedynym budynkiem, który znajdował się na tej nieruchomości. Takiego przeznaczenia pożyczki udzielonej przez świadka nie potwierdzała jednak świadekW. K., według której pożyczka ta posłużyć miałaW. T. (1)do nabycia samochodu. Ponadto z zeznań tego świadka wynikało, że według stanu rzeczy z chwili przesłuchania świadka w tamtej sprawie pożyczka ta nie została zwrócona. Treść zeznań świadkówK.nie pozwalała zatem na poczynienie kategorycznych ustaleń, gdy chodzi o cel, na któryW. T. (1)przeznaczył pożyczoną od nich kwotę 14.000 zł. Wspomniano już, że z wyjaśnieńW. T. (1)wynikało, że bez zaciągania pożyczki nie mógłby on sobie pozwolić wówczas na nabycie samochodu osobowego. ŚwiadekP.zeznał, że pożyczka udzielona przez niegoW. T. (1)w kwocie 10.000 starych złotych, zwrócona świadkowi jesienią 1976 roku, miała być przeznaczona na nabycie samochodu osobowego. Jeśli chodzi o pożyczkę udzielonąW. T. (1)przez świadkaK.w kwocie 20.000 starych złotych w 1972 roku, która została zwrócona świadkowi jesienią 1975 roku, świadek nie wiedział na jaki cel pożyczka ta została spożytkowana przezW. T. (1). Z zeznań przesłuchanych w tamtej sprawie osób wynikało ponadto, żeW. T. (1), oprócz nabycia samochodu osobowego, ponosił wówczas koszty związane z projektowaną przez siebie wytłaczarką. W świetle powyższego brak było zatem podstaw do przyjęcia, aby spłata tych pożyczek stanowić mogła nakład na nieruchomość wS.. Co więcej, skoro z zeznań przywołanych tutaj świadków wynikło, żeW. T. (1)zaciągał pożyczki w latach 1972 – 1973, zawarcie umowy nabycia nieruchomości wS.bez zachowania przewidzianej prawem formy miało miejsce w dniu 15 marca 1971 roku, zapłata ceny nabycia tej nieruchomości nastąpiła przed tym dniem, a w zgromadzony w tamtej sprawie materiał dowodowy nie wskazywał na to, aby ktokolwiek udzielałW. T. (1)pożyczek w latach 1970 – 1971, to brak był podstaw do przyjęcia, aby jakakolwiek pożyczka – niezależnie od tego kiedy miałaby zostać spłacona – mogła zostać przeznaczona na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości wS..
Przeszkody do przyjęcia, że koszty budowy na nieruchomości położonej wS.(przyul (...)) budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni ostatecznie poniesione zostały przezW. T. (1)orazZ. T. (1)ze środków pochodzących z ich majątku dorobkowego nie stanowiły dokumenty zgromadzone w aktachKsięgi wieczystej nr (...), prowadzonej dla tej nieruchomości.
Według znajdującego się w tej księdze wniosku o wpis hipoteki na sumę 150.000 starych złotych na rzecz Banku Spółdzielczego wW., datowanego na dzień5 czerwca 1979 roku (k. 10 – 11 aktKsięgi wieczystej nr (...)), podstawę wpisu hipoteki stanowiło oświadczenie banku, według którego kredyt w kwocie 150.000 starych złotychw dniu 7 maja 1979 roku na okres 20 lat z przeznaczeniem na budowę budynku mieszkalnego został udzielonyE. T..
Z kolei zaświadczenie obejmujące zgodę banku udzielającego kredytu na wykreślenie hipoteki na nieruchomości przyul (...)w kwocie 150.000 starych złotych datowane jest na dzień 4 grudnia 1989 roku (k. 15 i 16Księgi wieczystej nr (...)).
Kredyt ten niewątpliwie został zatem spłacony w okresie od 1979 roku do 1989 roku. Ze zgormadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynikało jednak, żeE. T.nie dysponowała środkami wystarczającymi do tego, aby dokonać spłaty tego kredytu w tym okresie czasu, w przeciwieństwie do małżonkówT., którzy po uruchomieniu linii technologicznej na początku lat 80-tych uzyskiwali przychodyz prowadzonej działalności zarobkowej. Okoliczność, że sprawą pozyskania oraz spłaty kredytu zajmował sięW. T. (1)znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadkaZ. A.. Okoliczność, że kredyt ten zaciągałaE. T., a nieW. T. (1)czy małżonkowieT., który ostatecznie ponieśli koszty jego spłaty nie budzi wątpliwości w świetle reguł doświadczenia życiowego, skoro toE. T.była właścicielem nieruchomości wS., co w 1977 roku zostało stwierdzone aktem własności ziemi, aW. T. (1)był jedynym potencjalnym następcą prawnymE. T.i brak okoliczności wskazujących na to, aby stosunki rodzinneW. T. (1)orazE. T.z jakichkolwiek względówz biegiem czasu ulegać miały pogorszeniu.
Wystarczającej podstawy do przyjęcia, aby koszty nabycia nieruchomości położonejwS.zostały ostatecznie poniesione przezZ. S.orazW. T. (1), nie stanowiły zeznania wnioskodawczyniZ. T. (1).
Przesłuchanapo raz pierwszy w dniu 15 stycznia 1999 roku (k. 249)Z. S.zeznała, że przez okres około roku przed zawarciem małżeństwa zW. T. (1)pozostawała z nim w związku nieformalnym i właśnie z tego względu nieruchomość wS.została wówczas zakupiona przez nią oraz przezW. T. (1)„na nazwisko”E. T.. Wnioskodawczyni miała poznaćW. T. (1)w czasie, gdy rozwodził się zT. M.. Według wnioskodawczyni nieruchomośćwS.została nabyta w latach 1974-1975, a następnie świadkowieA.iK.orazE. T.podzielili nieruchomość między siebie. Cena nabycia wynosiła 70.000 starych złotych, a wnioskodawczyni na poczet ceny przekazała kwotę 10.000 starych złotych, którą jeszcze przed zawarciem małżeństwa otrzymała od swego dziadka.W pozostałym zakresie cena została pokryta ze środków pochodzących z pożyczek zaciąganych wówczas przezW. T. (1), przy czym nie wszystkie pożyczki miały zostać przeznaczone na zapłatę ceny nabycia nieruchomości.
Okoliczność, aby w czynnościach faktycznych związanych z nabywaniem nieruchomości wS.w jakikolwiek sposób brała udział wnioskodawczyni, nie znalazła potwierdzenia w zeznaniach żadnej z przesłuchanych w niniejszej sprawie osób. Podobnie żadna z przesłuchanych w sprawie osób nie potwierdziła okoliczności, aby dziadek wnioskodawczyni, jeszcze przed zawarciem przez nią małżeństwa zW. T. (1), miałby jej przekazać kwotę 10.000 starych złotych, którą ona z kolei miałaby przekazać na pokrycie kosztów ceny nabycia wspomnianej nieruchomości. O okoliczności tej – zwykle istotnej z punktu widzenia relacji rodzinnych – nie wspominali w szczególności przesłuchani w sprawie członkowie rodziny wnioskodawczyni, którzy w tym zakresiez pewnością dysponowaliby wiedzą, którą z kolei podczas przesłuchania przekazaliby spontanicznie – ze względu na jej istotność – nawet gdyby o tę okoliczność nie zostali zapytani. Zwłaszcza brat wnioskodawczyniW. S., który jako jedyny dysponował wiedzą na temat środków pieniężnych przekazywanych wnioskodawczyni przez członków ich rodziny, ale akurat o takiej darowiźnie, która miałaby pochodzić od ich dziadka i być przeznaczona na pokrycie części kosztów nabycia wspomnianej nieruchomości, nie wspominał. Ponadto okoliczność, aby wnioskodawczyni miała częściowo partycypowaćw ponoszeniu kosztów nabycia nieruchomości przez matkęW. T. (1), jeszcze przed zawarciem z nim małżeństwa, jedynie dlatego, że pozostawała z nim w nieformalnym związku, budzi zasadnicze wątpliwości z punktu widzenia reguł doświadczenia życiowego. Zeznania wnioskodawczyni w tym zakresie należało uznać za niewiarygodne, a obliczone jedynie na korzystny dla niej wynik niniejszego postępowania. Należało uwzględnić, żew 1975 roku, a więc blisko rok przed zawarciem małżeństwa zW. T. (1), wnioskodawczyni dopiero co ukończyła pierwszy etap studiów, rozpoczęła pracę zarobkowąi podjęła drugi etap studiów. Nic nie wskazywało na to, aby mogła ona dysponować już wówczas jakąkolwiek kwotą, którą mogłaby przekazaćW. T. (1)na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości, zwłaszcza jeśli – w braku dowodów przeciwnych – dać wiarę jej twierdzeniom składanym na późniejszym etapie postępowania (6 czerwca 2013 roku), że wspólnie zW. T. (1)zamieszkała na nieruchomości wS.w budynku rekreacyjnym już w 1975 roku, a z dochodów uzyskiwanych z podjętej wówczas pracy zarobkowej ponosiła wspólnie zW. T. (1)częściowo koszty zagospodarowania tej nieruchomości, wyposażenia budynku rekreacyjnego oraz koszty ich wspólnego utrzymania. Znamienne ponadto, że okoliczność pokrycia kosztów nabycia nieruchomości w kwocie 10.000 starych złotych, przekazanej jej przez dziadka przed zawarciem małżeństwa, wnioskodawczyni nie podnosiła podczas kolejnych zeznań składanych w sprawie niniejszej w dniach 6 czerwca 2013 roku oraz 3 lutego 2014 roku. Wówczas wnioskodawczyni twierdziła natomiast, że dziadek przekazał jej kwotę 7.000 starych złotych, którą przekazałaW. T. (1)na wyposażenie budynku rekreacyjnego. Sprzeczność w tym zakresie nie znajduje usprawiedliwienia w upływie czasu, a świadczy o niewiarygodności zeznań w tym zakresie. Co więcej, okoliczność, że wspomniana nieruchomość miała zostać nabyta dopiero w latach 1974-1975, jak twierdziła wnioskodawczyni podczas pierwszego przesłuchania, nie znajdowała potwierdzeniaw zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy o sygn. VII Ns 2452/75, o czym była już mowa poprzednio. Zresztą w toku kolejnego przesłuchania (6 czerwca 2013 roku) wnioskodawczyni podawała, że cena nabycia nieruchomości w kwocie 65.000 starych złotych została uiszczona w 1972 roku i w tym roku nieruchomość musiała zostać nabyta. Wspominała także o zadatku, który wręczony miał być kilka miesięcy wcześniej. Ta z kolei sprzeczność świadczy o tym, że zarówno w toku pierwszego przesłuchania, jak i kolejnego, wnioskodawczyni nie dysponowała rzeczową wiedzą na temat okoliczności faktycznych związanych z nabyciem nieruchomości oraz pokrycia związanych z tym kosztów, a jedynie przedstawiała swoje oceny w tym zakresie oparte na wynikach niniejszego postępowania.
Jeśli chodzi o pożyczki, któreW. T. (1)miałby zaciągnąć w celu pokrycia kosztów nabycia nieruchomości wS.wnioskodawczynipodczas pierwszego przesłuchania w dniu 15 stycznia 1999 rokuw istocie nie dysponowała rzeczową i precyzyjną wiedzą co do tego ileW. T. (1)miałby pożyczek zaciągnąć, w jakich miałyby być wysokościach, ani na co miałyby zostać przeznaczone. Zeznania te nie mogły zatem stanowić podstawy kategorycznych ustaleń w tym zakresie.
Chronologia wznoszenia kolejnych zabudowań na nieruchomości, podawana przez wnioskodawczynię, znajdowała potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, podobnie jak okoliczność uzyskiwania przychodów z działalności prowadzonej przezW. T. (1)po uruchomieniu linii technologicznej do produkcji tasiemek przy podejmowaniu czynności faktycznych związanych ze sprzedażą produktów przez wnioskodawczynię oraz okoliczność, że sytuacja majątkowaE. T., właścicielki nieruchomości wS., nie pozwalała jej na sfinansowanie nakładów polegających na wznoszeniu kolejnych zabudowań na nieruchomości ani na spłatę kredytu bankowego zaciągniętego w tym celu. Jedynie w tym zakresie zeznania wnioskodawczyni składane podczas pierwszego przesłuchania mogły stanowić wiarygodną podstawę domniemań faktycznych.
Przesłuchana ponownie w dniu 6 czerwca 2013 rokuwnioskodawczyni podawała, że koszty nabycia nieruchomości wS.zostały pokryte środkami pochodzącymiz pożyczki w kwocie 70.000 starych złotych, udzielonejW. T. (1)przezK. C., zabezpieczonej wekslami, spłaconymi po zawarciu przez nią związku małżeńskiego zW. T. (1). Okoliczność ta nie znajdowała jednak potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie niniejszej materiale dowodowym. Pojawiła się wprawdzie w zeznaniach świadkaM., ale dopiero w tych, które złożone zostały w sprawie niniejszej w dniu 25 listopada 2013 roku, a więc już po tym, jak o okoliczności tej zeznała wnioskodawczyni. Wspomniano już, że świadekM., przesłuchiwany poprzednio w 1996 roku oraz w 2012 roku, o pożyczce takiej nie wspominał. Zachodziła zatem podstawa do przyjęcia, że świadek podczas kolejnego przesłuchania uległ sugestiom wnioskodawczyni, gdy chodzi o przeznaczenie środków pochodzących z pożyczki udzielonej przezK. C.. Znamienne – o czym już wspomniano – że świadekM.nie potrafił podać bliżej okoliczności w jakich miało dojść do udzielenia takiej pożyczki. Znamienne także, że okoliczności takich nie podawała również wnioskodawczyni, zastrzegając jednak, iż nie była obecna przy udzielaniu tej pożyczki, a jej wiedza w tym zakresie pochodziła jedynie ze słyszenia. Niemniej również wnioskodawczyni w toku pierwszego jej przesłuchania w sprawie niniejszej, nie wspominała o tym, że pożyczka udzielona przezK. C.miała posłużyć do pokrycia kosztów nabycia nieruchomości wS.. Ponadto nie podawała także wówczas wysokości tej pożyczki. Natomiast kwota, którą wskazywała podczas kolejnego przesłuchania, mogłaby pozwolić na pokrycie tych kosztów w całości. Niewątpliwie okoliczności te byłyby tak doniosłe, że gdyby rzeczywiście miały miejsce, to niewątpliwie wnioskodawczyni wiedzę swą w tym zakresie przekazałaby już w toku pierwszego przesłuchania. Jej późniejsze zeznania w tym zakresie budzą zatem wątpliwości co do ich wiarygodności, gdy chodzio przeznaczenie środków pochodzących z tej pożyczki. Nie polegały na prawdziwym stanie rzeczy, a miały na celu jedynie uzyskanie korzystnego wyniku w sprawie niniejszej. Wspomniano już, że poza wnioskodawczynią oraz świadkiemM.– którzyo pożyczce tej zeznawali dopiero w 2013 roku – jedynie świadekM.dysponował – i to już podczas przesłuchania w 1997 roku – dysponował wiedzą dotyczącą przeznaczeniem pożyczki, która miała być udzielona przezK. C.. Świadek podawał wówczas, żeW. T. (1)przekazywał mu informację, iż pożyczka ta była przeznaczona na uruchomienie linii technologicznej i spłacona w całości po uruchomieniu produkcji tasiemek. Uwzględniając okoliczność, że zawarcie znajomości świadkaM.zW. T. (1)przypadało na lata 1978 – 1979, takie przeznaczenie pożyczki udzielonej przezK. C.wydaje się bardziej prawdopodobne. Co więcej ze zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego wynikało, że uruchomienie tej produkcji nastąpiło na przełomie lat 70-tych i 80-tych i zbiegało się z budową budynku mieszkalnego na nieruchomości położonej wS.. Należało także uwzględnić, że w 1979 roku małżonkowieT.uzyskali również przydział lokatorskiego spółdzielczego prawa dotyczącego lokalu położonego wW.przyul. (...),a z jego uzyskaniem również musiało wiązać się ponoszenie określonych kosztów. Przeznaczenie środków pochodzących z pożyczki udzielonej przezK. C.na pokrycie kosztów nabycia nieruchomości położonej wS.okazuje się zatem wysoce nieprawdopodobne.
W dalszej kolejności w tokuponownego przesłuchania w dniu 6 czerwca 2013 rokuwnioskodawczyni podawała, żeW. T. (1)jeszcze przed zawarciem z nią związku małżeńskiego pożyczył od panaP.kwotę 20.000 starych złotych oraz od państwaU.kwotę 10.000 starych złotych, które to kwoty przeznaczone zostały na zagospodarowanie nieruchomości wS., a ponadto odJ. J. (1)kwotę 40.000 starych złotych, przeznaczoną na odbudowę budynku rekreacyjnego na tej nieruchomości oraz od państwaŻ.kwotę w wysokości od 10.000 do 20.000 starych złotych, przeznaczoną z kolei na odbudowę budynku rekreacyjnego oraz przygotowanie terenu pod budowę budynku mieszkalnego. Każda z tych pożyczek miała być spłacona według wnioskodawczyni w okresie czasu, gdy pomiędzy wnioskodawczynią aW. T. (1)obowiązywała już wspólność majątkowa małżeńska, przy czym dwie ostatnie pożyczki miały być spłacone już po tym, jak uruchomiona została linia technologiczna,z przychodów pochodzących z produkcji tasiemek.
Okoliczność udzielenia pożyczki przez świadkaL. Ż.znajdowała potwierdzenie w zeznaniach tego świadka, niemniej z jego zeznań jednoznacznie wynikało, że udzielił on pożyczkiW. Ż.w 1976 roku, kiedy nieruchomośćwS.była już zabudowana budynkiem rekreacyjnym, w którymW. T. (1)zamieszkiwał wraz z wnioskodawczynią. Brak było zatem podstaw do przyjęcia, aby pożyczka udzielona przez tego świadka mogła posłużyć do budowy lub odbudowy budynku rekreacyjnego. Niemniej świadek ten potwierdzał okoliczność, że pożyczka ta została spłacona zarówno przezZ. T. (1), jak i przezW. T. (1)w latach 1981-1982, a więc w okresie, gdy obowiązywała między nimi wspólność ustawowa małżeńska. W świetle zeznań świadkaŻ.oraz wnioskodawczyni zachodziła zatem wystarczająca podstawa do przyjęcia, że środki pochodzące z pożyczki udzielonej przez tego świadka zostały przeznaczone na budowę budynku mieszkalnego na tej nieruchomości, przez co należy rozumieć także koszty przygotowania terenu pod jego budowę. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że spłata tej pożyczki kwalifikowała się jako nakład z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość wS., która ostatecznie stała się składnikiem majątku odrębnegoW. T. (1).
Okoliczność udzielenia pożyczki przezJ. J. (1)w kwocie 40.000 starych złotych z przeznaczeniem na budowę lub odbudowę budynku rekreacyjnego nie znajdowała potwierdzenia zgromadzonym w sprawie niniejszej materiale dowodowym. Wspominał o niej jedynie świadekM., zniekształcając przy tym nazwisko pożyczkodawcy (wspominał oA.). Niemniej jego zeznania w tym zakresie –o czym była już mowa poprzednio – były nieprecyzyjne i nierzeczowe. Znamienne ponadto, że okoliczność udzielenia pożyczki przezA.(J.) pojawiła sięw zeznaniach świadkaM.dopiero podczas ostatniego przesłuchania go w sprawie niniejszej w dniu 25 listopada 2013 roku, a więc po tym jak zeznania w sprawie niniejszej złożyła ponownie wnioskodawczyni, dopiero wówczas wskazując na tę pożyczkę. ŚwiadekM.podczas obu poprzednich przesłuchań okoliczności udzielenia akurat tej pożyczki nie podnosił, a w dniu 18 kwietnia 2012 roku podawał nawet odmienne nazwiska pożyczkodawców (powtarzało się wówczas jedynie nazwiskoŻ.). Brak było zatem podstaw do przyjęcia, aby pożyczka udzielona przezJ. J. (1)mogła posłużyć do budowy lub odbudowy budynku rekreacyjnego czy przygotowania nieruchomości pod budowę budynku mieszkalnego, a tym samym aby spłata tej pożyczki stanowić miała nakład poczyniony z majątku dorobkowego małżonkówT..
Z tych samych względów podobnie należy ocenić zeznania wnioskodawczyni, gdy chodzi o pożyczkę w kwocie 10.000 starych złotych, przeznaczoną na zagospodarowanie nieruchomości wS., która miała zostać udzielona przez państwaU.. Okoliczność udzielenia także tej pożyczki nie znajdowała potwierdzenia w zgromadzonymw sprawie niniejszej materiale dowodowym Poza wnioskodawczynią na tę pożyczkę wskazywał jedynie świadekM., który znowu czynił to nieprecyzyjnie, nierzeczowoi dopiero podczas ostatniego przesłuchania go w sprawie niniejszej w dniu 25 listopada 2013 roku. W toku poprzednich przesłuchań, zanim nie zeznała o niej wnioskodawczyni,o udzieleniu tej pożyczki nie wspominał, a w dniu 18 kwietnia 2012 roku podawał odmienne nazwiska pożyczkodawców. Brak było zatem podstaw do przyjęcia, aby pożyczka udzielona przez państwaU.mogła posłużyć do zagospodarowania nieruchomości wS., a co za tym idzie, aby jej spłata kwalifikowała się jako nakład z majątku dorobkowego małżonków.
Natomiast potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie niniejszej materiale dowodowym znajdowała podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność udzieleniaW. T. (1)pożyczki przez panaP.. Na istnienie takiej pożyczki wskazuje treść dokumentów zawartych w aktach sprawy o sygn. akt VIII 2452/75. Niemniejz zeznań świadkaP.złożonych w tamtej sprawie wynikało, że pożyczka udzielona przez niegoW. T. (1)po pierwsze, wynosiła 10.000 starych złotych, a po drugie, była przeznaczona na nabycie samochodu osobowego, a dokumenty zawarte w aktach sprawy o sygn. akt VIII 2452/75 potwierdzają, żeW. T. (1)nabywał wówczas samochód osobowy. Z tego względu brak było podstaw do przyjęcia, aby pożyczka udzielona przez świadkaP.mogła posłużyć do zagospodarowania nieruchomości wS., a przez to, aby jej spłata – dokonana według świadka jesienią 1976 roku – stanowiła nakład z majątku dorobkowego małżonków na nieruchomość wS..
UczestnicyF. T.aniB. T. (1)nie dysponowali wiedząo okolicznościach związanych z nabyciem oraz zabudową nieruchomości położonej wS.ani ponoszeniem kosztów z tym związanych. Było to usprawiedliwione, zważywszy na wiek tych uczestników. Brak było zatem możliwości poczynienia istotnych w sprawie ustaleń w oparciu o dowód z ich zeznań.
Z kolei zeznania uczestniczkiT. M.nie stanowiły wystarczającej podstawy do przyjęcia, aby koszty wznoszenia kolejnych budynków na nieruchomości położonej wS.miały zostać poniesione przezE. T.. Zgromadzony w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie okoliczności, żeE. T.uzyskiwała dochody z najmu nieruchomości położonej wW.przyul. (...), które mogły posłużyć do pokrywania kosztów zabudowy nieruchomości wS.. Z zeznań świadkówM.(w części uznanej za wiarygodną),A.,M.,Ż.,K.,P.orazC.jednoznacznie wynikało, żeE. T.nie była osobą na tyle zamożną, aby mogła dysponować środkami wystarczającymi do pokrycia kosztów budowy na nieruchomości wS.budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni, ani aby dokonać spłaty kredytu budowlanego w kwocie 150.000 starych złotych zaciągniętego w Banku Spółdzielczym wW.. Do przyjęcia okoliczności przeciwnej nie uprawniały zeznania świadkówE. G.,S. K.orazE. S., nieprecyzyjne, gdy chodzi o ewentualną sprzedaż biżuterii, podobnie zresztą jak zeznaniaT. M.. Środkami takimi dysponować natomiast mógłW. T. (1)w związku z prowadzoną działalnością produkcyjną, co dostatecznie uprawdopodabniał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań pozostałych świadków. Okoliczność, żeT. M.nie dysponowała precyzyjną wiedzą, gdy chodzi o sytuację majątkowąE. T., podobnie jakW. T. (1), wynikała zresztą z treści dokumentów zawartych w aktach sprawy o sygn. akt VII Ns 2452/75, gdy chodzi o okres bezpośrednio poprzedzający orzeczenie rozwodu zW. T. (1). W niniejszej sprawieT. M.przyznawała zaś, że jej wiedza o sytuacji majątkowejE. T., gdy chodzi o okres po rozwodzie zW. T. (1), pochodziła jedynie ze słyszenia od sióstrE. T.. Podawana przezT. M.wysokość świadczenia emerytalnego, uzyskiwanego przezE. T.była oczywiście niewystarczająca, gdy chodzio rozmiar wchodzących w rachubę kosztów zabudowy nieruchomości wS..Twierdzenia uczestniczki o tym, żeE. T.nie ponosiła jakichkolwiek wydatków związanych ze swym utrzymaniem, budziły zaś wątpliwości z punktu widzenia reguł doświadczenia życiowego.
Podnoszona przezT. M.okoliczność, że koszty nabycia nieruchomości położonej wS.zostały poniesione m.in. przez nią i przezW. T. (1)ze środków pochodzących z ich majątku dorobkowego, także nie znajdowała potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie niniejszej materiale dowodowym. Gdybyw rzeczywistości tak było, toT. M.okoliczność tę podnosiłaby już w czasie sprawy o podział majątku po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej zW. T. (1)o sygn. VII Ns 2452/75, co jednak nie miało miejsca. W tamtej sprawie sporne pomiędzy nią aW. T. (1)było zaś pochodzenie środków przeznaczonych na odbudowę budynku rekreacyjnego na nieruchomości wS.(budynek ten miał istnieć na nieruchomości w chwili jej nabycia, ale w stanie zupełnie nieprzydatnym do korzystania z niego), a nie pochodzenie środków na nabycie tej nieruchomości. Dokumenty zgromadzone w tamtej sprawie pozwalały zaś na przyjęcie, ze koszty nabycia tej nieruchomości poniosłaE. T., o czym była już mowa poprzednio.
Za wiarygodne należało natomiast uznać zeznaniaT. M., gdy chodzio okoliczność, że budowa (odbudowa) budynku rekreacyjnego na nieruchomości wS.miała miejsce w 1973 roku. ZeznaniaT. M.w tym zakresie korespondowały z jej wyjaśnieniami składanymi poprzednio w sprawie o sygn. akt VII Ns 2452/75, z których wynikało, że obudowa budynku rekreacyjnego na nieruchomości wS., stanowiącej własnośćE. T., odbyła się w 1973 roku (k. 39 sygn. akt VII Ns 2452/75). Wspomniano już jednak, że budowa tego budynku zbiegała się w czasiez udzieleniem pożyczkiW. T. (1)przez świadkaP., co z kolei pozwalało na przyjęcie domniemania, że środki pochodzące z tej pożyczki posłużyły do wybudowania tego budynku, a nie na pokrycie kosztów nabycia tej nieruchomości, czy wzniesienia kolejnych budynków. Pożyczka ta została zaś spłacona w czasie, gdyW. T. (1)orazZ. S.zamieszkali już wspólnie w tym budynku i wspólnie utrzymywali się ze środków uzyskiwanych z pracy zarobkowej ich obojga. W konsekwencji zachodziła dostateczna podstawa do ustalenia, że spłata tej pożyczki, a przez to pokrycie kosztów budowy budynku rekreacyjnego stanowiło wspólny nakład z ich majątków odrębnych na nieruchomość wS., dokonany przed powstaniem pomiędzy nimi wspólności majątkowej małżeńskiej. W dodatkuT. M.zarówno w sprawieo sygn. VII Ns 2452/75, jak i w niniejszym postępowaniu, przesłuchana w dniu 12 sierpnia 2013 roku, przyznawała, że żaden z pożyczkodawcówW. T. (1)nie żądał od niej zwrotu jakiejkolwiek pożyczki, która miałaby zostać zaciągnięta przezW. T. (1)jeszcze w czasie obowiązywania wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy nią aW. T. (1).
Chronologia dokonywania zabudowy nieruchomości wS., wynikająca jednoznacznie z zeznań świadkówM.,P.,A.,K.,M.,Z.,Ż.,K.,P.,C.orazB., znajdowała potwierdzenie w treści kopii dokumentów w postaci fragmentów dziennika budowy (k. 707 – 708) oraz decyzji związanychz udzielonym pozwoleniem na budowę (k. 699 – 706), a także w treści dokumentów zawartych w aktach sprawy o sygn. VII Ns 2452/75.
Niewątpliwie budynek rekreacyjny został wzniesiony (odbudowany) na tej nieruchomości zanim jeszcze pomiędzyZ. S.iW. T. (1)powstała wspólność majątkowa małżeńska, a istniał już w toku sprawy o VII Ns 2452/75. Wspomniano, że zachodziła podstawa do przyjęcia, żeW. T. (1)orazZ. S.w tym zakresie poczynili wspólnie nakład z ich majątków odrębnych, polegający na spłacie pożyczki udzielonej przez świadkaP., która posłużyła do pokrycia kosztów budowy budynku rekreacyjnego. Wobec braku dowodów przeciwnych w drodze domniemania faktycznego nakład ten należało uznać za poniesiony w równym zakresie przez oboje przyszłych małżonków. Następnie zaś w okresie obowiązywania pomiędzy nimi wspólności majątkowej małżeńskiej ze środków objętych dorobkiem, a pochodzącychw przeważającej mierze z działalności zarobkowej prowadzonej przezW. T. (1), pokrywali – bezpośrednio lub przez spłatę zaciąganych na ten cel pożyczek – koszty budowy kolejnych budynków budowanych na tej nieruchomości, tj. budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni, w ten sposób czyniąc wspólnie nakłady z ich majątku dorobkowego na nieruchomość, która wówczas stanowiła przedmiot własnościE. T., a ostatecznie na skutek dziedziczenia stała się składnikiem majątku odrębnegoW. T. (1).
Okoliczność, że nakład na nieruchomość stanowiącądziałki ewidencyjne nr (...)i 80/2 przyul. (...)wW., polegający na wzniesieniu na tej nieruchomości ogrodzenia, dokonywany był już po zawarciu małżeństwa przezW. T. (1)zZ. T. (1), zanim jeszcze małżeństwo to zostało rozwiązane przez rozwód, ze środków pochodzących z ich majątku dorobkowego, pozostawała poza sporemi nie budziła wątpliwości w świetle zeznań świadkaM.w dniu 18 kwietnia 2012 roku, świadkaM.oraz świadkaA..
Podstawę ustaleń, gdy chodzi o wartość poszczególnych nieruchomości oraz poczynionych na nie nakładów, stanowiły opinie biegłegoJ. S.– zarówno pisemne, jak i ustne uzupełniające. Biegły w sposób jasny i rzeczowy odpowiedział na postawione mu pytania, przedstawił logiczny wywód, w oparciu o który sformułował weryfikowalnei kategoryczne wnioski, niebudzące wątpliwości z punktu widzenia praktyki rynku obrotu nieruchomościami.
Trafnie biegły za podstawę swych wyliczeń przyjął powierzchnię budynku mieszkalnego posadowionego na nieruchomości przyul. (...)wW.według danych przyjętych za podstawę poprzedniej opinii biegłegoJ.. Dane te biegłyJ.przyjął bowiem na podstawie oględzin tej nieruchomości i pomiarów dokonanych w terenie, stwierdzonych „protokołem lustracji terenowej” wraz z załącznikami (k. 633 i nast.) Z informacji udzielonej przez Urząd m. st.W.wynikało ponadto, że nie zachowała się jakakolwiek dokumentacja dotycząca budynku mieszkalnego posadowionego na tej nieruchomości (k. 2031).
Podstawy wiarygodnych ustaleń w tym zakresie nie mogły stanowić podawane przez wnioskodawców rysunki techniczne (k. 2041 i nast.). Dotyczyły one bowiem etapu projektowania budynku, a nie jego rzeczywistego stanu istniejącego po zakończeniu prac budowalnych.
Podstawy wiarygodnych ustaleń w tym zakresie nie mogły stanowić także podawanez kolei przez uczestników kopie fotografii tego budynku mieszkalnego. Nie sposób było bowiem na ich podstawie wywieść precyzyjnie wymiarów pozwalających na ustalenie powierzchni tego budynku.
Z tych względów za prawidłową należało uznać wskazaną przez biegłegoJ. S.wartość tego budynku mieszkalnego odpowiadającą kwocie 315.036 złotych. Przyjmowała ona za podstawę powierzchnię budynku wynoszącą 189,61 m kwadratowych. Powierzchnia ta korespondowała jednocześnie z powierzchnią tego budynku podawaną przy zawieraniu umowy ubezpieczenia nieruchomości w czasie, gdy budynek ten jeszcze istniał (kopia polisy k. 2066 – ok. 180 m kwadratowych). Brak było zaś podstaw do przyjęcia, aby świadekM., który wówczas zawierał umowę ubezpieczenia nieruchomości, miałz jakiegokolwiek powodu podawać nieprawdę w tym zakresie. Wartość budynku mieszkalnego ustalona według tego wariantu podanego przez biegłego, który prowadził do przyjęcia kwoty 315.036 złotych, nie budziła wątpliwości.
Trafnie ponadto biegły przyjął, że brak było podstaw do ustalenia wartości nieruchomości położnej przyul. (...)wW.z uwzględnieniem jej przeznaczenia jako nieruchomości budowlanej, skoro już na podstawie uchwały Rady Narodowej miastaW.z dnia 30 maja 1980 roku nieruchomość ta znajdowała się w granicachM.i obowiązywał na niej zakaz zabudowy. Również obecnie nieruchomości tej nie przysługuje status nieruchomości o przeznaczeniu budowlanym (k. 2148-2149). Podawane zaś w tym zakresie przez uczestników dowody z dokumentów(k. 2201) okazały się niezdatne do poczynienia na ich podstawie odmiennych ustaleń.
Z tych względów dowód z opinii biegłegoJ. S.należało uznać za wiarygodną podstawę ustaleń, za wyjątkiem przyjętej przez biegłego wartości wiaty garażowej posadowionej na nieruchomości przyul. (...)wW., która miała spłonąć w dniu 11 października 2000 roku. Przyjęta przez biegłego powierzchnia wiaty garażowej nie korespondowała bowiem z powierzchnią tego budynku podawaną przy zawieraniu umowy ubezpieczenia nieruchomości w okresie czasu, gdy wiata garażowa na tej nieruchomości jeszcze istniała (kopia polisy k. 2061 wskazuje na powierzchnię 25 m kwadratowych). BiegłyJ.w wyniku oględzin nieruchomości nie zdołał ustalić precyzyjnie powierzchni wiaty (k. 633), przyjęta przez niego powierzchnia nie mogła być zatem precyzyjna. Wskazano już, że nie ujawniły się jakiekolwiek powody, dla których można byłoby kwestionować powierzchnię wiaty garażowej podawaną w związku z zawarciem umowy ubezpieczenia nieruchomości. Przyjętą przez biegłegoJ. S.wartość wiaty garażowej należało zatem skorygować, gdy chodzi o powierzchnię wiaty stanowiącą podstawę obliczeń. Ustaleniew tym zakresie, polegające jedynie na obliczeniu matematycznym (podstawienie do wzoru W7 w opinii na k. 2027 25 m kwadratowych zamiast 72 m kwadratowych ) nie wymagało przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego jedynie w tym zakresie, co zresztą trafnie podnosili uczestnicy.
Jeśli chodzi o linię technologiczną służącą do produkcji tasiemek, okoliczność, że stanowiła ona składnik majątku dorobkowegoZ. T. (1)orazW. T. (1)ostatecznie nie była przez strony kwestionowana. Wspomniano już, że z zeznań świadkaM.wynikało, iż koszty związane z uruchomieniem linii technologicznej pokryte zostały ze środków pochodzących z pożyczki udzielonej przezK. C., która spłacona została w okresie obowiązywania wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzyZ. S.iW. T. (1). Wobec braku dowodów przeciwnych zachodziła podstawa do przyjęcia, że spłata tej pożyczki nastąpiła ze środków objętych majątkiem dorobkowym małżonków. Okoliczność, że ojciecZ. S.miał uczestniczyć w czynnościach faktycznych związanychz konstruowaniem linii technologicznej, a następnie w działalności produkcyjnej prowadzonej z użyciem tej linii, nie wystarczała do przyjęcia, aby linia ta stanowić miała składnik czyjegokolwiek majątku odrębnego, zwłaszcza że małżonkowieT.zgodnie współpracowali z rodzinąS.w ramach działalności produkcyjnej prowadzonejz wykorzystaniem tej linii, co jednoznacznie wynikało nie tylko z zeznań wnioskodawczyni, ale także z zeznań jej brataW. S..
Podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, że linia technologiczna, stanowiąca składnik majątku dorobkowego małżonkówT., została sprzedana przezW. T. (1)już po tym, jak ustała pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, znajdowała potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Okoliczność ta nie wynikała wprawdzie z zeznań żadnego z przesłuchanych w sprawie niniejszej świadków, niemniej mogła być przyjęta w drodze domniemania w oparciu o treść dokumentów prywatnych. Okoliczność, że do zbycia linii technologicznej w ogóle doszło, znajdowała potwierdzenie w depozycjiW. T. (2), który miał być nabywcą linii, złożonej w sprawie o sygn. I Ns 436/93 (k. 51 – przesłuchiwany w dniu 2 grudnia 1992 roku nie podawał wówczas precyzyjnie daty sprzedaży, a jedynie wskazywał, że stało się to „w ostatnim czasie”). Kopia pierwszego dokumentu prywatnego, obejmującego umowę sprzedaży linii technologicznej, datowana jest na dzień 30 października 1991 roku (k. 12 akto sygn. I Ns 436/93, k. 1038 akt sprawy niniejszej). Kopia drugiego dokumentu prywatnego, stwierdzającego sprzedaż tej linii samej linii, datowana jest na dzień 5 czerwca 1990 roku (k. 1040 akt sprawy niniejszej). Okoliczność, że zbycie linii technologicznej nastąpiło wcześniej, niż 30 października 1991 roku, znajduje potwierdzenie w treści kopii listuW. T. (1)skierowanego doZ. T. (1), sporządzonego przed tym dniem, a datowanego na „początek października 1991 roku”, gdzieW. T. (1)wskazywał, żeW. T. (2)spłaca już w ratach cenę sprzedaży linii technologicznej, przy czym raty te spłaca nieregularnie (k. 521 - 526 akt sprawy niniejszej - 523). Podobnie w testamencieW. T. (1)sporządzonym w dniu 5 listopada 1991 roku mowa jest o pieniądzach już spłacanych ratami przezW. T. (2)(k. 38). Nawet jednak przy przyjęciu, że sprzedaż linii technologicznej nastąpiła w dniu 5 czerwca 1990 roku, a nie w dniu 30 października 1991 roku, niewątpliwie sprzedaż ta miała miejsce już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy małżonkamiT.. Orzeczenie rozwiązujące ich małżeństwo przez rozwód z dnia 2 maja 1990 roku uprawomocniło się bowiem z dniem 24 maja 1990 roku.
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie stanowił wystarczającej podstawy do ustalenia wartości linii technologicznej służącej do produkcji taśmy z tworzyw sztucznych wraz z częściami zapasowymi, która stanowiła skład majątku dorobkowego. Do chwili zamknięcia rozprawy przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd Rejonowy strony zresztą zgodnie podawały (protokół k. 2108), że składnik majątku dorobkowego stanowić miała wierzytelność wobecW. T. (2)z tytułu ceny sprzedaży tej linii technologicznej za kwotę 40.000 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki. Okoliczność czy w skład majątku dorobkowego wchodziła linia technologiczna czy wierzytelność o zapłatę ceny sprzedaży tej linii, a w istocie okoliczność, czy sprzedaży tej linii technologicznejW. T. (1)dokonał przed czy po tym, jak ustała wspólność majątkowa małżeńska pomiędzy nim, aZ. T. (1)stała się sporna dopiero na rozprawie w dniu 20 maja 2016 roku (protokół k. 2214), a okoliczności sprawy wskazywały na to, że spór z tym związany, powstały na ostatnim etapie postępowania, obliczony był jedynie na przedłużenie niniejszego postępowania. Już w pismach procesowych składanych w latach 1994 - 1995 strony nie wskazywały precyzyjnie kiedy linia technologiczna została zbyta (k. 58), a jedynie, że do masy dzielonych majątków należą środki spłacone z tytułu ceny linii technologicznej (k. 78). Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał natomiast wyłącznie na ustalenie, że składnik majątku dorobkowego stanowiła linia technologiczna,a nie wierzytelność z tytułu jej zbycia. Ze względu na upływ czasu nie sposób było jednak ustalić wartości tej linii. Żaden z dowodów przeprowadzonych w sprawie niniejszej nie pozwalał na precyzyjne ustalenie, z czego składała się linia technologiczna według stanuw chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy małżonkamiT.. Okoliczności podawane przez przesłuchanych w sprawie niniejszej świadków nie pozwalały na przyjęcie, aby ktokolwiek pozaW. T. (1), mógł dysponować rzeczową wiedzą w tym zakresie. Wiedzą taką nie dysponowała również wnioskodawczyni. Brak było zatem podstaw faktycznych do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczności ustalenia wartości linii technologicznej.
Z kolei jeśli chodzi o samochód osobowy markiF. (...), to zgromadzonyw sprawie materiał dowodowy uprawniał do przyjęcia, że przedmiot nie stanowił składnika majątku dorobkowego małżonkówT.. Z zeznań wnioskodawczyni z dnia 3 lutego 2014 roku, znajdujących potwierdzenie w zeznaniach świadkaM.z dnia 25 listopada 2013 roku, jednoznacznie wynikało, że samochód ten został jedynie użyczony małżonkomT.przezB. K. (1)w związku z jego wyjazdem w celach zarobkowych do Stanów Zjednoczonych Ameryki. Wiarygodność zeznań w tym zakresie nie budziła wątpliwości z punktu widzenia reguł doświadczenia życiowego, uwzględniając ówczesną dostępność tego rodzaju dóbr, jak samochody osobowe.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Wedługart. 1035 k.c.jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisyo współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniemart. 1036-1046 k.c.
Na podstawieart. 212 § 1 k.c.w zw. zart. 1035 k.c.jeżeli dział spadku następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne.
Wedługart. 212 § 3 k.p.c.w zw. zart. 1035 k.c.jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek,a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.
W niniejszym postępowaniu obok żądania działu spadku, zgłoszono także żądanie podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wedługart. 46 k.r.o.w sprawach nieunormowanych wart. 31-45 k.r.o.od chwili ustania wspólności ustawowej małżeńskiej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowegoi o dziale spadku.
Na podstawieart. 45 § 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku (znajdującym zastosowanie w sprawie niniejszej w myślart. 5 ust. 5 pkt 3ustawyz dnia z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianieustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczyoraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 162 poz. 1691) każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek odrębny oraz może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny.
Wedługart. 45 § 2 k.r.o.w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku podobnie rzecz przedstawia się w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.
Na podstawieart. 567 § 1 k.p.c.w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga m.in. także o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego (poprzednio dorobkowego) na rzecz majątku osobistego (poprzednio odrębnego) lub odwrotnie podlegają zwrotowi.
Według poglądu przyjętego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1980 roku, III CZP 46/80, OSNC 1981/11/206, LEX nr 2654, który Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie podziela, w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej w wypadkach szczególnie uzasadnionych rozliczeniu mogą podlegać także nakłady z majątku odrębnego jednego małżonka na majątek odrębny drugiego małżonka. Według tego poglądu wprawdzie brzmienieart. 45 § 1 k.r.o.prowadzi do wniosku, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej nie mogą być rozliczane nakłady dokonane z majątku odrębnego jednegoz małżonków na majątek odrębny drugiego, niemniej w sytuacji, gdy chodzi o rozliczenie sumy nakładów dokonywanych na daną nieruchomość, dokonywanie tego rodzaju rozliczeń w postępowaniu odrębnym od postępowania o podział majątku wspólnego okazuje się niecelowe. W przepisieart. 567 k.p.c.uwidacznia się bowiem tendencja do całościowego rozliczania wszystkich nakładów w jednym postępowaniu.
Pogląd ten, ograniczony do wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostaje aktualny zarówno w judykaturze (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 roku, V CKN 363/01, LEX nr 569117; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia7 czerwca 2002 roku, IV CKN 1108/00, OSNC 2003/9/123, LEX nr 57210), jak i doktrynie (por.M. S., Komentarz doart. 45 k.r.o., w:K. P.(red.), Kodeks rodzinnyi opiekuńczy. Komentarz, wyd. V, LexisNexis 2011, LEX teza nr 39).
Przypadek taki zachodził w sprawie niniejszej, gdzie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, żeW. T. (1)orazZ. S.poczynili wspólnie nakład z ich majątków odrębnych, zanim powstała pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, polegający na spłacie pożyczki udzielonej przez świadkaP., która posłużyła do pokrycia kosztów budowy budynku rekreacyjnego na nieruchomości położonej wS., stanowiącej obecniedziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W., która finalnie weszła jedynie w skład majątku odrębnegoW. T. (1). Następnie zaś w okresie obowiązywania między nimi wspólności majątkowej małżeńskiej ze środków objętych dorobkiem, pochodzących przede wszystkim z działalności zarobkowej prowadzonej przezW. T. (1), pokrywali – bezpośrednio lub przez spłatę zaciąganych na ten cel pożyczek – koszty budowy kolejnych budynków zlokalizowanych na tej nieruchomości, tj. budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni, w ten sposób czyniąc wspólnie nakłady z ich majątku dorobkowego na tę nieruchomość.
Według reguły wynikającej zart. 45 § 1 k.r.o.w brzmieniu obowiązującymw brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 roku przy ustalaniu spłaty należnejZ. T. (1)od następców prawnychW. T. (1)z tytułu podziału majątku dorobkowego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej należało zatem uwzględnić nie tylko wartość nakładów w postaci budynku mieszkalnego, wiaty garażowej, budynku gospodarczego oraz szklarni posadowionych na nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW.-W., ale także wartość nakładu w postaci budynku rekreacyjnego wzniesionego na tej nieruchomości.
Ponadto przy ustalaniu wspomnianej spłaty należało również uwzględnić wartość nakładu w postaci ogrodzenia wzniesionego na nieruchomości stanowiącejdziałki ewidencyjne nr (...)przyul. (...)wW..
Ustalając wartości powyższych nakładów należało przyjąć ich stan w chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, uwzględniając wskazania co do dalszego postępowania przyjęte za podstawę postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2008 roku wydanym w sprawie o sygn. akt V Ca 2291/07, oraz ceny aktualne w chwili dokonywania podziału składników majątku dorobkowego.
Z tego względu wartość poszczególnych nakładów ustalona została według ich stanu na dzień ustania wspólności majątkowej małżeńskiej wskutek uprawomocnienia się orzeczenia rozwiązującego małżeństwo przez rozwód, tj. 24 maja 1990 roku oraz według cen aktualnych na dzień 23 marca 2005 roku, kiedy do uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 2004 roku wydane w sprawie o sygn. akt I Ns 50/03 w części obejmującej pkt I. 1.-3., dotyczącej m.in. podziału składników majątku dorobkowego.
Wobec tego brak było podstaw do uwzględnienia utraty wartości nakładów wynikłejz pożaru budynku mieszkalnego na nieruchomości przyul. (...)wW.-W., mającego miejsce w dniu 23 stycznia 1998 roku, a następnie z pożaru wiaty garażowej na tej nieruchomości.
Ustalając spłatę należnąZ. T. (1)od następców prawnychW. T. (1)z tytułu podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej należało uwzględnić:
a) spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.o wartości 108.319 złotych;
b) nakłady na nieruchomość przyul. (...)wW.-W.o łącznej wartości 394.015,50 złotych, na które składały się:
- budynek mieszkalny o wartości 315.036 złotych,
- budynek rekreacyjny o wartości 33.836 złotych,
- wiata garażowa o wartości 7.162,50 złotych,
- budynek gospodarczy o wartości 23.939 złotych,
- szklarnia przedstawiała o wartości 14.042 złotych;
c) nakłady na nieruchomość przyul. (...)wW.w postaci ogrodzeniao wartości 5.636 złotych.
Łączna wartość składników majątku dorobkowego podlegających podziałowiw niniejszym postępowaniu oraz podlegających rozliczeniu nakładów wynosiła zatem 507.970,50 złotych, a skoro udziały w dorobku obojga małżonków były równe, toZ. T. (1)należało przyznać tytułem spłaty od następców prawnychW. T. (1)łącznie kwotę 253.985,25 złotych.
Uwzględniając następstwo prawne poB. T. (2), należało przyznaćZ. T. (1)tytułem spłaty odpowiednio odB. T. (1)kwotę 111.118,15 złotych, odF. T.kwotę 111.118,15 złotych oraz odT. M.kwotę 31.748,17 złotych.
Brak było podstaw do wyrzeczenia, że w skład majątku dorobkowegoZ. T. (1)iW. T. (1)wchodziła linia technologiczna do produkcji tasiemek o wartości 40.000 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki. Wprawdzie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało jednoznacznie, że linia technologiczna została zbyta przezW. T. (1)już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej łączącej go zZ. T. (1), co oznacza, że według stanu rzeczy z chwili ustania tej wspólności linia technologiczna była nią objęta, niemniej linia technologiczna nie zachowała się, a na podstawie zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego nie sposób było ustalić, co wchodziło wówczas w skład tej linii,jaki był jej stan techniczny, ani jaką wartość linia ta wówczas przedstawiała jako całość. Określona w umowie cena zbycia tej linii nie mogła zostać uznana za rozstrzygającą, bowiem nie można było ustalić, czy centa ta odpowiadała wartości rynkowej, zwłaszcza, że cena ta została określona w walucie obcej, zbycie nastąpiło na rzecz osoby, z którąW. T. (1)pozostawał w relacji towarzyskiej, a płatność została rozłożona na raty. Wspomniano, że brak było jakiegokolwiek materiału faktycznego, który mógłby posłużyć do ustalenia jakie składniki wchodziły w skład linii technologicznej oraz jaki był stopień ich zużycia. Strony w tym zakresie nie zaproponowały jakichkolwiek dowodów, a ze względu na upływ czasu brak było perspektyw na uzyskanie takich dowodów w wyniku czynności, które mogłyby zostać podjęte przez Sąd Rejonowy z urzędu. Brak jakiegokolwiek materiału dowodowego w tym zakresie nie pozwalał z kolei na przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości linii technologicznej, która to okoliczność niewątpliwie wymagała wykorzystania wiadomości specjalnych. Opinia biegłego stanowi dowód mogący posłużyć do poczynienia istotnych w sprawie ustaleń jedynie wtedy, gdy opiera się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, którego ocena wymaga wykorzystania wiadomości specjalnych pozostających w dyspozycji biegłego. Opinia biegłego sama w sobie nie może natomiast stanowić podstawy ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłego. Rolą biegłego nie jest bowiem dokonywanie samodzielnych ustaleń faktycznych istotnych dla zastosowania określonej normy prawnej,a jedynie naświetlenie wyjaśnianych okoliczności z punktu widzenia wiadomości specjalnych, przy uwzględnieniu zebranego w toku procesu i udostępnionego mu materiału faktycznego sprawy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 listopada 2015 r.,I ACa 1026/15, LEX nr 1950473, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia5 listopada 2015 r., I ACa 579/15, LEX nr 1927530, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r., VI ACa 1099/14, LEX nr 1808785, wyrok Sądu ApelacyjnegowK.z dnia 10 września 2014 r., I ACa 383/14, LEX nr 1526983, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2013 r., I ACa 704/13, LEX nr 1416112, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1999 r., II CKN 428/98, LEX nr 1213008, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1969 r., I CR 140/69, OSNC 1970/5/85, LEX nr 1001).
Ustalając spłatę należnąZ. T. (1)z tytułu podziału majątku dorobkowego należało zatem uwzględnić kwotę 9.800 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki, która ostatecznie została uzyskana w wykonaniu umowy zbycia linii technologicznej, skoro kwota ta niewątpliwie stanowiła jedyny ekwiwalent uzyskanyw związku ze zbyciem tego przedmiotu.
Jeśli składnik majątku wspólnego nie może być objęty podziałem ze względu na jego zbycie przez jednego z małżonków dokonane po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, to w postępowaniu o podział majątku wspólnego składnik ten podlega rozliczeniu (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 roku, II CSK 583/12, LEX nr 1375148, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2009 roku, V CSK 485/08, LEX nr 537040).
Jeśli jeden z małżonków wyzbędzie się składnika majątku wspólnego ze szkodą dla rodziny, to przy rozliczeniu uwzględnić należy zaś wartość wynikłego stąd uszczuplenia (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1989 roku, III CZP 52/89, ONSC 1990/4-5/60, Lex nr 3541). Wymaga to jednak, po pierwsze, wykazania wartości uszczuplenia, co z kolei wymaga uprzedniego ustalenia wartości zbytego składnika, do czego materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu nie dawał wystarczającej podstawy faktycznej, co wyjaśniono powyżej. Po drugie, wymagane jest ponadto ustalenie winy umyślnej po stronie małżonka dokonującego zbycia, do czego również brak było podstaw w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, gdy chodzio okoliczności zawarcia umowy zbycia linii technologicznej przezW. T. (1). Nie ujawniła się bowiem jakakolwiek okoliczność wskazująca na to, aby zawierając tę umowęW. T. (1)miał na celu uszczuplenie majątku wspólnego. Ewentualne wyrządzenie szkody w majątku wspólnym przez lekkomyślność lub brak należytej staranności po stronie jednego z małżonków pozostaje natomiast bez wpływu na rozliczenie w postępowaniu o podział majątku wspólnego, a jedynie może wpływać na sposób podziału dorobku w naturze (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1989 roku, III CZP 52/89, ONSC 1990/4-5/60, Lex nr 3541).
Skoro kwotę 9.800 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki, uzyskaną w wyniku zbycia linii technologicznej, pobrali jedynie następcy prawniW. T. (1),a składnik ten wchodził w skład dorobkuW. T. (1)iZ. T. (1), gdzie udziały w dorobku obojga małżonków były równe, toZ. T. (1)należało przyznać tytułem spłaty także kwotę 4.900 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki, w częściach równych od każdego z następców prawnychW. T. (1), tj. po 1.633,33 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki. Uwzględniając następstwo prawne poB. T. (2), należało przyznaćZ. T. (1)odpowiednio odB. T. (1)kwotę 2.143,75 dolarów, odF. T.kwotę 2.143,75 dolarów oraz odT. M.kwotę 612,50 dolarów.
Przy ustalaniu spłaty należnejZ. T. (1)brak było podstaw do uwzględnienia długu osobistegoW. T. (1), który miałby zostać spłaconyw czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej zZ. T. (1)w kwocie 62.470 starych złotych na rzecz uczestniczkiT. M.jako byłej (pierwszej) żonyW. T. (1)w wykonaniu pkt VI. postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 2 grudnia 1976 roku w sprawie o sygn. akt VIII Ns 2452/16. Rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej podlegają bowiem nakłady uczynione z majątku wspólnego (poprzednio dorobkowego) na majątek osobisty (poprzednio odrębny) jednego z małżonków albo odwrotnie, a jako nakład kwalifikuje się jedynie wydatek z majątku wspólnego, który został uczyniony w związku z tym, że w skład majątku osobistego wszedł określony składnik majątkowy albo odwrotnie. Zgromadzony w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwalał natomiast na ustalenie, aby w związku ze spłatą objętą pkt VI. postanowieniaz dnia 2 grudnia 1976 roku w sprawie o sygn. akt VIII Ns 2452/16 w skład majątku odrębnegoW. T. (1)wszedł określony składnik majątkowy, uzyskanyw wyniku podział majątku dorobkowegoW. T. (1)iT. M.. Ponadto zgromadzony w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwalał na kategoryczne ustalenie, z jakich środków spłata na rzeczT. M.została sfinansowana. Ogólnikowe w tym zakresie zeznania wnioskodawczyni, nie potwierdzone jakimkolwiek innym dowodem, nie stanowiły ku temu wystarczającej podstawy.
Z kolei ustalając dopłaty należne spadkobiercomW. T. (1)z tytuł działu spadku należało uwzględnić wchodzące w skład spadku:
a) spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.o wartości 108.319 złotych;
b) nieruchomość przyul. (...)wW.o wartości 513.888 złotych;
c) nieruchomość przyul. (...)wW.-W., z wyłączeniem budynku mieszkalnego oraz wiaty garażowej, wynosiła 568.173 zł.
Wartość przedmiotów wchodzących w skład spadku należało ustalić według ich stanu na dzień otwarcia spadku, tj. 9 listopada 1991 roku oraz według cen aktualnych na dzień 23 marca 2005 roku, kiedy do uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 2004 roku o sygn. akt I Ns 50/03 w części obejmującej pkt I. 1.-3., dotyczącej także działu spadku.
Wartość nieruchomość przyul. (...)wW.-W.należało ustalićz wyłączeniem budynku mieszkalnego oraz wiaty garażowej. Utrata wartości tej nieruchomości wynikła z pożaru budynku mieszkalnego, mającego miejsce w dniu 23 stycznia 1998 roku, a następnie z pożaru wiaty garażowej w dniu 11 października 2000 roku, stanowiła bowiem ryzyko każdego ze spadkobiercówW. T. (1). Każdy z nich uzyskał zresztą w równej części odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia nieruchomościw związku z pożarem budynku mieszkalnego.
Łączna wartość przedmiotów wchodzących w skład spadku poW. T. (1), podlegających podziałowi w niniejszym postępowaniu, wynosiła 1.190.380 złotych, a skoro udziały w spadkuF. T.,B. T. (1)iB. T. (2)były równe, to każdy z nich powinien uzyskać część spadku o wartości 396.793,33 złotych.
W wyniku działu spadkuB. T. (1)uzyskał spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu nr (...)w budynku przyul. (...)wW.o wartości 108.319 złotych oraz nieruchomość przyul. (...)wW.-W., o wartości 568.173 złotych,a zatem przedmioty spadkowe o łącznej wartości 676.492 złotych. Różnica pomiędzy wartością uzyskaną a wartością udziału w spadku przypadającegoB. T. (1)odpowiadała więc kwocie 279.698,67 złotych, którą powinien on zwrócić w częściach równychF. T.orazB. T. (2).
Uwzględniając następstwo prawne poB. T. (2), należało przyznać tytułem dopłat odB. T. (1)odpowiednio na rzeczF. T.kwotę 183.552,26 złotych oraz na rzeczT. M.kwotę 52.443,50 złotych.
Jeśli chodzi o rozliczenie alimentów uiszczonych przezW. T. (1)na rzeczB. T. (2)iF. T., to w istocie alimenty te należało kwalifikować jako poniesione przezW. T. (1)jako spadkodawcę na rzecz jego zstępnychB. T. (2)iF. T.koszty wychowania oraz wykształcenia, o których mowa wart. 1043 k.c.Do ich rozliczenia w niniejszym postępowaniu brak było podstaw ze względu na to, żeart. 1043 k.c.w zw. zart. 1039 § 1 k.c.nie znajdował zastosowania, skoro w sprawie niniejszej dziedziczenie poW. T. (1)nastąpiło na podstawie testamentu, a nie na podstawie ustawy. Wykładniaart. 1043 k.c.w zw. zart. 1039 § 1 k.c., według której koszty wychowania oraz wykształcenia poniesione przez spadkodawcę na rzecz zstępnego podlegają zaliczeniu na schedę spadkową w razie działu spadku między zstępnymi jedynie w przypadku dziedziczenia ustawowego, została przyjęta przez Sąd Okręgowy za podstawę postanowienia z dnia 30 stycznia 2008 roku o sygn. akt V Ca 2291/07 i na obecnym etapie postępowania pozostaje wiążąca dla Sądu Rejonowego w myślart. 386 § 6 k.p.c.w ramach oceny prawnej, o której mowa w tym przepisie.
Z kolei ewentualne roszczenia względem wykonawcy testamentu związane z tym, że nie została uzyskana całość kwoty 40.000 dolarów Stanów Zjednoczonych Ameryki, odpowiadającej całości ceny zbycia linii technologicznej określonej w umowie zW. T. (2), pozostawały poza zakresem niniejszego postępowania. Podobniew niniejszym postępowaniu nie podlegały rozliczeniu pożytki pobrane przez wykonawcę testamentu, które miałyby pozostawać w jego dyspozycji. Przedmiotem postępowania o dział spadku mogą być jedynie wzajemne roszczenia pomiędzy współspadkobiercami bądź ich następcami prawnymi, a nie pomiędzy spadkobiercami a osobami trzecimi, w tym także wykonawcą testamentu. Wynika to jednoznacznie z treściart. 686 k.p.c.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowiłart. 520 § 1 k.p.c., skoro każdy z uczestników pozostawał w równym stopniu zainteresowany rozstrzygnięciem i nie zachodziła znacząca rozbieżność, gdy chodzi o żądania zgłaszane przez każdegoz uczestników, wyrażających sprzeczne interesy oraz żądania ostatecznie uwzględnione.
Pozostawienie referendarzowi sądowemu szczegółowego wyliczenia kosztów sądowych znajdowało podstawę wart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Z tych względów Sąd Rejonowy postanowił, jak w sentencji postanowienia.
SSR Robert Bełczącki

(...).S. J.(...)M. W..
SSR Robert Bełczącki