Sąd Okręgowy w Warszawie
IX Wydział Karny
Sygnatura akt: IX Ka 194/16
Data wyroku: 2016-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Komorowicz, Ewa Leszczyńska-Furtak, Piotr Kluz

Sygn. aktIX Ka 194/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie IX Wydział Karny - Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:SSO Piotr Kluz(spr.)
Sędziowie:  SSO Ewa Leszczyńska - Furtak
SSO Agnieszka Komorowicz
Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Rogala
przy udziale Prokuratora Małgorzaty Herter - Dziurzyńskiej
po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r.
sprawyM. K.synaZ.iZ.z domuG.
urodzonego w dniu (...)
oskarżonego o czyn zart. 280 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Woli w Warszawie

z dnia 9 listopada 2015 r., sygnatura akt IV K 885/14

orzeka

1
zmienia zaskarżony wyrok i uniewinnia oskarżonego od zarzucanego mu czynu;

2
koszty postępowania w sprawie ponosi Skarb Państwa.

Sygn. aktIX Ka 194/16

UZASADNIENIE
A. K.iM. K.zostali oskarżeni o to, że w dniu 26 marca 2001r. wW.około godziny 11.00 w pociągu relacjiG.-W.przed dojazdem do dworca PKPW.(...)działając wspólnie i w porozumieniu z nieustalonym mężczyzną, używając groźby użycia siły w stosunku doF. R., doprowadzając go do stanu bezbronności, a następnie dokonali kradzieży telefonu komórkowego markiM. (...)oraz pieniędzy w kwocie 680 zł na szkodę w/wymienionego o łącznej wartości 983 zł, tj. o czyn zart. 280 §1 kk.
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie w IV Wydziale Karnym wyrokiem z dnia 9 listopada 2015r.,sygnatura akt IV K 885/14, orzekł:

I
OskarżonegoA. K.uniewinnił od popełnienia zarzucanego czynu;

II
W ramach zarzucanego czynu oskarżonegoM. K.uznał za winnego tego, że w dniu 26 marca 2001r. wW.około godziny 11.00 w pociągu relacjiG.-W.przed dojazdem do dworca PKPW.Z.działając wspólnie i w porozumieniu z dwoma nieustalonymi mężczyznami doprowadzając do stanu bezbronnościF. R.poprzez otoczenie go i pozbawienie możliwości stawienia oporu a następnie grożenie natychmiastowym użyciem wobec niego przemocy dokonał zaboru w celu przywłaszczenia pieniędzy w kwocie 680 zł oraz telefonu komórkowego markiM. (...)o wartości około 303 złotych działając na szkodęF. R., który to czyn zakwalifikował zart. 280 §1 kkw brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015r. w zw. zart. 4 §1 kki skazał oskarżonegoM. K.za to na tej samej podstawie i na podstawieart. 280 §1 kkw brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015r. w zw. zart. 4 §1 kkwymierzając mu karę 2 lat pozbawienia wolności;

III
Na podstawieart. 46 §1 kkw brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015r. w zw. zart. 4 §1 kkorzekł wobec oskarżonegoM. K.obowiązek częściowego naprawienia szkody poprzez zapłatę pokrzywdzonemuF. R.kwoty 320 złotych;

IV
Na podstawieart. 632 pkt 2 kpkkoszty postępowania w zakresie czynu zarzucanego oskarżonemuA. K.określił, że ponosi Skarb Państwa;

V
Na podstawieart. 624 §1 kpkzwolnił oskarżonegoM. K.od ponoszenia kosztów sądowych w zakresie czynu jemu zarzucanego określając, iż wydatki wchodzące w ich skład ponosi w całości Skarb Państwa;

VI
Zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.R. W.kwotę 888 złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach;

VII
Zasądzając od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. O.kwotę 1056 złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego,na zasadzieart. 444 kpkzaskarżając go w p. II i III. Na zasadzieart. 427 §1 i 2 i 438 p. 2 i 3 kpkwyrokowi temu zarzucił:

1
obrazęart. 7w zw. zart. 173 §1 i 2 kpkpoprzez:

a
uznanie, iż pierwsze okazanie (wizerunków) było przeprowadzone zgodnie z regułamikpk, podczas, gdy odbyło się ono z pogwałceniem elementarnych reguł odnoszących się do tej czynności procesowej, tzn. okazano 5 wizerunków umieszczając jako 3 wizerunek oskarżonego, a nadto oskarżony jako jedyny ubrany był w wielokolorowy dres, podczas gdy inni ubrani byli w ubrania w stonowanych kolorach,

b
oparcie ustaleń co do rozpoznania oskarżonego na 3-im okazaniu, które jako dwukrotne okazanie tej samej osoby nie ma wartości dowodowej (osoba rozpoznająca może rozpoznać daną osobę nie jako tę, którą zapamiętała podczas przestępstwa, lecz podczas pierwszego okazania),

c
brak rozważenia wpływu na dokonanie przez pokrzywdzonego rozpoznanie oskarżonego znacznej podatności na sugestię jego osoby,

2
obrazęart. 5 §2 kpkpoprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodzą istotne wątpliwości co do kwestii uznania, iż świadekF. R.dokonał rozpoznania oskarżonego jako osoby, która dokonała na nim rozboju, zwłaszcza wobec błędów popełnionych przy czynnościach okazania oraz faktu, iż świadek kategorycznie twierdził zarówno podczas 2-go okazania, jak i zeznając w procesie, iż jako sprawcę rozboju rozpoznajeA. K.,

3
obrazęart. 7w zw. zart. 410 kpkpoprzez wyciągnięcie wniosków nie wynikających z materiału dowodowego, bądź z nim sprzecznych, tj.

a
uznanie, iż świadekR.nie mógł rozpoznaćA. K.jako sprawcy rozboju z tego tytułu, iż jest on starszy o 10 lat od oskarżonego, podczas gdy z zeznań tegoż świadka nie wynika, aby odnotował on różnicę w wieku pomiędzy braćmi, a wprost przeciwnie – konsekwentnie twierdził, iż są oni bardzo podobni,

b
uznanie, iż w dacie czynu zachodziły znaczne różnice w wyglądzie pomiędzy oskarżonym aA. K., pomimo, iż z zeznań pokrzywdzonego wynika, iżA. K.i oskarżony „byli bardzo podobno” oraz, iż w wyjaśnieniachA. K.stwierdza, iż jest podobny do brata, a wyjaśnieniom w przedmiotowym zakresie Sąd dał wiarę,

c
uznanie, iż oskarżony pozostaje pod dozorem kuratora, podczas gdy dozór kuratora ustał w 2010r.,

4
błąd w logicznym rozumowaniu poprzez przyjęcie, iż zeznania świadka z dnia 22 VIII 2001r. w przedmiocie opisania wyglądu sprawcy, złożone 5 miesięcy po dacie czynu są bardziej szczegółowe, konkretne, pomimo tego, iż w czasie dokonanego wcześniej okazania pokrzywdzony rozpoznał inną osobę (s. 8 uzasadnienia wyroku), skutkujące niezasadnym uznaniem, iż oskarżony jest osobą, którą rozpoznałF. R., a tym samym jest sprawcą zarzucanego aktem oskarżenia przestępstwa,

skutkujące błędnym przyjęciem, iż oskarżonego można uznać za osobę, którą rozpoznał pokrzywdzony, a tym samym sprawcę zarzucanego aktem oskarżenia przestępstwa.
Z ostrożności procesowej obrońca zarzucił także naruszenieart. 438 pkt 4 kpkpoprzez wymierzenie oskarżonemu kary rażąco niewspółmiernej do zarzucanego czynu, w szczególności w kontekście czasu jaki upłynął od popełnienia przestępstwa i warunków osobistych oskarżonego, świadczących o jego aktualnie nienagannej postawie wobec porządku prawnego.
Wobec powyższego, na podstawieart. 427 §1 i 437 §2 kpk, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wniesiona przez obrońcę oskarżonego okazała się zasadna, gdyż w sprawie zachodzą nie dające się usunąć wątpliwości, które zgodnie zart. 5 §2 kpknależało rozstrzygnąć na korzyśćM. K.. Sąd pierwszej instancji uznał za niewiarygodne wyjaśnienia obu oskarżonych w zakresie, w którym przedstawiali swoje alibi, jednakże dał wiaręA. K.co do braku jego udziału w przedmiotowym zdarzeniu, który od początku sugerował, że sprawcą może być jego brat.
Sąd Rejonowy uznając winę tego oskarżonego, oparł się przede wszystkim na rozpoznaniu jego wizerunku przez pokrzywdzonego na okazanej mu w dniu 10 kwietnia 2001r. tablicy poglądowej, jak też rozpoznaniuM. K.w toku okazania osoby w dniu 21 sierpnia 2001r. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąda quomiał na uwadze treśćart. 173 §1 kpkzd. drugie, mówiącą o przeprowadzaniu okazania w sposób wyłączający sugestię, jak też uznał, że przeprowadzone w sprawie okazania były prawidłowe i zgodne z regułamiart. 173 kpk. Jednakże sąd orzekający w swoich rozważaniach pominął, iż osoby przybrane do osoby okazywanej powinny być w zbliżonym wieku oraz mieć podobny do niej wzrost, tuszę, ubiór i inne cechy charakterystyczne, co stosuje się odpowiednio także przy okazaniu wizerunku (§5 i 12 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2003r. w sprawie warunków technicznych przeprowadzenia okazania(Dz.U. z 2003r. Nr 104, poz. 981 ze zm.). Należy również wystrzegać się wszelkiej sugestii dotyczącej usytuowania oskarżonego. O ile więc umieszczenie wizerunkuM. K.jako trzecie wśród pięciu okazywanych, faktycznie mogło być sugerujące (zgodnie z literaturą przedmiotu powołaną przez skarżącego w apelacji), to nie stanowiło to jeszcze obrazy prawa procesowego, boart. 173 §3 kpkmówi o grupie obejmującej łącznie co najmniej cztery osoby i nie wskazuje, iż każdorazowo musi to być ilość parzysta. Nie mniej na uwzględnienie zasługuje zarzut obrońcy, że ubiór oskarżonego na przedmiotowym wizerunku w sposób oczywisty wyróżnia się spośród pozostałych. Tym samym pokrzywdzony mógł się zasugerować, że to właśnie ta osoba jest sprawcą rozboju na jego osobie (zwłaszcza poprzez negatywne skojarzenie z intensywnym kolorem dresu), jednocześnie utrwalając sobie jej – dość przecież charakterystyczny dlaF. R.– wygląd.
Istotną okolicznością w sprawie jest kwestia przeprowadzonego w dniu 26 kwietnia 2001r. okazaniaA. K., który został rozpoznał przez nie mającego w tym zakresie żadnych wątpliwości pokrzywdzonego. Tego „błędnego” (w świetle zapadłego wyroku) rozpoznania Sąd Rejonowy nie rozważył jednak w sposób prawidłowy, w wyniku czego z tej okoliczności wyciągnął niewłaściwe wnioski, których sąd odwoławczy podzielić nie może. Argumentami mającymi przemawiać za przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanowiskiem była konsekwencja (w toku postępowania przygotowawczego) pokrzywdzonego co do wieku wszystkich sprawców (około 18-20 lat), ich wyglądu, roli w przestępstwie, jak też kategoryczne wskazanie przezF. R.podczas przesłuchania w dniu 22 sierpnia 2001r., że to na pewno nieA. K.aleM. K.brał udział w zdarzeniu. Wbrew jednak zasadom logicznego rozumowania i bez uwzględnienia całokształtu ujawnionych okoliczności, co słusznie podniósł obrońca, Sąd Rejonowy przyjął że sprawcą zdarzenia musiał byćM. K.a nie jego starszy o 10 lat, gdyż taka różnica wieku zostałaby wychwycona przez pokrzywdzonego. Tymczasem sam sąd orzekający przyznaje w uzasadnieniu, że obaj braci byli podobni i pokrzywdzony mógł nie wychwycić różnic między nimi, co z powyższym stwierdzeniem jest sprzeczne. Nadto sąd orzekający nie miał wątpliwości, żeF. R.mimo dynamicznego przebiegu zdarzenia zdążył zaobserwować wygląd sprawcy – w szczególności osoby będącej według pokrzywdzonego prowodyrem. Mimo tego zaledwie miesiąc po zdarzeniu, w toku bezpośredniego okazania osoby, rozpoznał on osobę podobną lecz o 10 lat starszą (też o innym wzroście), choć jak była mowa o tym powyżej, w ocenie sądumerititaka różnica powinna zwrócić uwagę pokrzywdzonego. Zachodzi więc w sprawie istotna wątpliwość, dlaczego świadek dokonał „błędnego” rozpoznania w dniu 26 kwietnia 2001r., zwłaszcza że łatwiej rozpoznawać osobę bezpośrednio okazywaną niż sam jej tylko wizerunek (pokrzywdzony widział wzrost osoby okazywanej). Sąd Rejonowy stwierdził, że daje wiarę zdarzeniom złożonym bezpośrednio po zdarzeniu, gdyż nie mogły być one obarczone błędem niepamięci, jak też oparł się na zeznaniach złożonych w dniu 22 sierpnia 2001r. jako najbardziej szczegółowych, konkretnych, spontanicznych (z czym też zgodzić się nie można, skoro pokrzywdzony miał już wiedzę, że okazany mu wizerunek nie przedstawiał osoby bezpośrednio mu okazanej tj. miały one inne imiona – k. 191v), chronologicznych i mających logiczną konstrukcję. W tym stanie rzeczy nie było więc podstaw do wyeliminowania zeznań pokrzywdzonego składanych w dniu 26 kwietnia 2001r. do protokołu okazania, gdyż skoro pamiętał on szczegółowo zdarzenie w sierpniu 2001r., to tym bardziej musiało ono być utrwalone cztery miesiące wcześniej, czyli miesiąc po samym zajściu. Powyższe prowadzić musi do uznania, że rację ma obrońca, iż pokrzywdzony w zakresie rozpoznaniaM. K.mógł się zasugerować okazanym mu wizerunkiem, zwłaszcza że jeszcze przed procesowym okazaniem wizerunku, miejsce miało okazanie materiału poglądowego (k. 191v). Oczywiste jest, że pierwotne okazanie wizerunku nie pozostaje bez wpływu na dalsze czynności, w tym okazania bezpośrednie, które mają służyć właśnie weryfikacji rezultatu takiej czynności procesowej (vide: wyrok SA w Lublinie z dnia 4 lutego 2010r., sygn. II AKa 234/09, OSA 2001/9/30). Okoliczność tą Sąd Rejonowy powinien był niewątpliwie dostrzec, skoro w dalszej części swojego uzasadnienia zwrócił uwagę, że kolejność okazania wizerunków pokrzywdzonemu w drodze pomocy prawnej w Czechach (najpierwA. K.) mogła wprowadzić go w błąd i działać na niego sugerująco. Co istotne, przy okazaniuF. R.osobyM. K.w toku postępowania przygotowawczego, wskazując na swoją pomyłkę przy poprzednim rozpoznaniu, nie był on w stanie wyjaśnić jej powodów („nie wiem, dlaczego doszło do takiej pomyłki” – k. 191v), w tym nie wskazywał na widoczną różnicę wieku, a jedynie na różny wzrost. Pokrzywdzony sugerował, że mogło to być wynikiem stresu, ale w tej sytuacji konieczna jest uwaga, iż skoro niewątpliwie sam rozbój był dla niego jeszcze większym stresem niż rozpoznanie, to mógł on nie dostrzec różnić pozwalających na rozróżnienie braciK., zwłaszcza że skupił się na rysach twarzy i wyrazie oczu sprawcy, a te w przypadku oskarżonych były bardzo podobne. Nie sposób przy tym pominąć, że pokrzywdzony mężczyzn będacych sprawcami rozboju miał widzieć w pociągu także w innym czasie, a więc przy istniejącym podobieństwie oskarżonych mogli to być zarównoM.jak iA. K.. Skoro więc pokrzywdzony został ponownie wezwany na okazanie osoby i wiedział, że poprzednio okazano mu osobę o imieniuA., a na zdjęciu widoczny byłM., to mógł się domyślać, że obecnie okazywany jest mu właśnieM.i skupić się już tylko na istniejących podobieństwach okazywanej osoby z wcześniej widzianym wizerunkiem (niekoniecznie jeszcze sprawcą rozboju), przy jednoczesnych różnicach w stosunku do osoby okazanej mu za pierwszym razem. Pamiętać bowiem należy, że zrabowana kwota była dlaF. R.znaczna, a jej utracenie spowodowało dla niego poważne konsekwencją, przez co nawet wiele lat po zdarzeniu zależało mu na ukaraniu sprawców tak bardzo, iż o czyn ten posądzał obu braciK.tylko dlatego, że okazywane były mu ich wizerunki i zasiadali oni na ławie oskarżonych.
Okoliczności, w jakich doszło do rozpoznaniaM. K., nie pozwalają więc uznać zeznań pokrzywdzonego w tym zakresie za wiarygodne, a tym samym brak jest podstaw do czynienia ustaleń, że to właśnie on był opisywanym przezF. R.sprawcą rozboju. W zakresie sprawstwa oskarżonego zachodzą więc wątpliwości, gdyż w sprawie konkurują ze sobą dwie wersje i za jedną z nich opowiedział się Sąd Rejonowy. Nie można jednak wykluczyć i takiej wersji, że toA. K.był sprawcą (co tłumaczyłoby podanie fałszywego alibi, jak też próbę zrzucenia winy na podobnego do siebie brata), czy też – co jest jednak najmniej prawdopodobne – iż była to inna jeszcze osoba podobna do braciK.. Wszak podstawą do prawomocnego uniewinnieniaA. K.były odwołane zeznania pokrzywdzonego (który jednak sam nie potrafił tego racjonalnie umotywować) i ustalony wiek sprawców (choćF. R.był pewien rozpoznaniaA. K.i nigdy nawet nie wspomniał, że jest on starszy niż sprawca). Na marginesie konieczna jest uwaga, iż sam oskarżyciel publiczny z niewiadomych powodów uznał obu braci za sprawców, choć jak zasadnie wskazał Sąd Rejonowy, pokrzywdzony w żadnych zeznaniach nie podnosił, aby zachodziło podobieństwo między którymikolwiek sprawcami, co w sposób oczywisty wykluczało jednoczesny udział obu oskarżonych w zarzucanym im przestępstwie.
Wskazane powyżej wątpliwości, wynikające przede wszystkim z „niefortunnego podobieństwa” (jak to określił sąd orzekający), są obecnie nie usuwalne, zwłaszcza że czynność okazania ma charakter niepowtarzalny. Mogły być one rozstrzygnięte jedynie przez samego pokrzywdzonego, jednakże z uwagi na znaczny upływ czasu i mocno emocjonalny stosunek do całej sprawy, jego zeznania – w świetle relacji składanych w toku postępowania sądowego – nic do sprawy by nie wniosły i nie wykluczyły, że zasugerował on się okazanym mu wizerunkiem oskarżonegoM. K..
Reasumując stwierdzić należy, że jedynym dowodem wskazującym na sprawstwoM. K.jest rozpoznanie jego wizerunku. To zaś jest nie wystarczające, skoro mógł on zostać pomylony ze swoim bratem lub ewentualnie inna osobą. Nie można uznać, iż to rozpoznanie zostało potwierdzone zeznaniami pokrzywdzonego z sierpnia 2001r., skoro w kwietniu 2001r. równie kategorycznie jako sprawcę wskazywał inną osobę podając tożsamy opis.De factowskazuje to więc na niepewność pokrzywdzonego co do rozpoznania. W tych okolicznościach, stosownie do reguły określonej wart. 5 §2 kpk, uznać trzeba, że zeznaniaF. R.nie dawały podstaw do ustalenia, że toM. K.jest sprawcą rozboju, a w konsekwencji zmienić zaskarżony wyrok poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia przypisanego mu w pkt II przestępstwa.
O kosztach postępowania w sprawie orzeczono na podstawieart. 632 pkt 2 kpk.