Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1395/16
Data wyroku: 2016-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Liliana Kaltenbek, Weronika Oklejak, Joanna Ćwik-Bielińska

Sygn. akt II Ca 1395/16

POSTANOWIENIE
Dnia 29 listopada 2016 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Liliana Kaltenbek

Sędziowie:

SO Joanna Ćwik - Bielińska
SO Weronika Oklejak (sprawozdawca)

Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Łojewska
po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. w Krakowie
na rozprawie sprawy z wnioskuE. P.
przy uczestnictwieM. S.iB. P.
o dział spadku poS. P.
na skutek apelacji wnioskodawczyniE. P.od punktu II postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie z dnia 8 grudnia 2015 r., sygnatura akt I Ns 552/15/N
postanawia:
uchylić punkt II postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa -Nowej Huty w Krakowie z dnia 08 grudnia 2015r. w sprawie o sygn. I Ns 552/15/N i w tym zakresie przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
SSO Weronika Oklejak SSO Liliana Kaltenbek SSO Joanna Ćwik- Bielińska

UZASADNIENIE
postanowienia z dnia 29 listopada 2016 roku
Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt I Ns 552/15/N, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. w Krakowie sprawy z wnioskuE. P.przy uczestnictwieM. S.,C. S.,Z. B.,R. W.,W. M.,R. M.,S. W.,B. W.,J. W.,K. L.,W. P.,M. C.,H. S.,Z. H.,G. Z.,J. Z.,A. M.,M. M. (1)o dział spadku i podział majątku wspólnego postanowił: odrzucić wniosek o podział majątku wspólnego małżonkówM.iS. P.(pkt I), oddalić wniosek o dział spadku poS. P.(pkt II), oddalić wnioski o zabezpieczenie (pkt III).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy podniósł, żeE. P.złożyła wniosek o podział majątku wspólnego małżonkówM.iS. P.oraz o dział spadku poS. P.wraz z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia. Wnioskodawczyni podniosła, że w skład majątku wspólnego ww. małżonków wchodzi gospodarstwo rolne o pow. 4,99 ha w miejscowościR., gminaI.–W.. Po śmierciM. P.spadek po niej nabyły osoby wskazane w postanowieniu Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z dnia 20 marca 1978 r. sygn. akt I Ns 328/78/N - mąż i sześcioro dzieci, przy czym część gospodarstwa rolnego odziedziczyłS. P.- mąż spadkodawczyni oraz dwie córki, po 1/3 części. Władze publiczne ustanowiłyS. P.użytkowanie połowy gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku po małżonce. Z powyższych względów, zdaniemE. P.wniosek o podział majątku wspólnego i dział spadku jest uzasadniony.W.wniosła również o zabezpieczenie roszczenia poprzez wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu w księgach wieczystych wymienionych we wniosku nieruchomości. Pismem z dnia 18 listopada 2015 rokuE. P.ponowiła wniosek o zabezpieczenie roszczenia tym razem alternatywnie przez dokonanie wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu w księgach wieczystych nr:(...),(...),(...),(...)lub wydania zakazu zbywania nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...). Sąd Rejonowy uznał, że wniosekE. P.o podział majątku poM.iS. P.podlega odrzuceniu, ponieważ Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie postanowieniem z dnia 3 września 1980 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 898/78, przeprowadził dział spadku poM. P.i zniósł współwłasność z tytułu ustania wspólności ustawowej (majątkowej małżeńskiej) obojga małżonków w wyniku śmierciM. P., czyli dokonał podziału majątku wspólnego wymienionych małżonków. Stosownie do dyspozycjiart. 199 § 1 pkt 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., sąd w postępowaniu nieprocesowym odrzuca wniosek, jeśli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Ponieważ rewizjaS. P.została oddalona przez Sąd Wojewódzki w Krakowie w dniu 03 grudnia 1980 roku, powołane postanowienie jest prawomocne i wiązało Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Z tego też względu, wniosek o podział majątku wspólnegoM.iS. P.został odrzucony. Sąd Rejonowy odnosząc się natomiast do wnioskuE. P.o dział spadku poS. P.wskazał, że jest on w istocie bezprzedmiotowy, bowiem zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie z dnia 22 grudnia 2014 roku, sygn. akt I Ns 196/14/N, które uprawomocniło się z dniem 11 sierpnia 2015 roku, spadek poS. P.nabyła w całości jego córkaZ. S.z domuP.. W konsekwencji nie doszło więc do powstania wspólności majątku spadkowego w rozumieniuart. 1035 k.c.i nie ma podstaw, aby przeprowadzać dział tego spadku w drodze postępowania sądowego. Z uwagi na oczywisty brak uprawnienia po stronie wnioskodawczyni, Sąd Rejonowy postanowił oddalić wniosek o dział spadku poS. P.na posiedzeniu niejawnym (art. 514 § 2 k.p.c.). W związku z powyższym wnioski o udzielenie zabezpieczenia zostały uznane przez Sąd jako bezprzedmiotowe i tego też powodu podlegały oddaleniu w oparciu oart. 7301k.p.c.orazart. 755 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając punkt II i III postanowienia oraz zarzucając mu: I. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie, a to dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co wyraziło się w szczególności poprzez brak jakiegokolwiek rozważenia materiału dowodowego min. odebrania koniecznych oświadczeń , dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię wraz z wnioskami inicjującymi postępowanie, a także na dalszym jego etapie; -art. 232 k.p.c.,art. 680 k.p.c.,art. 682 k.p.c.,art. 684 k.p.c.poprzez brak jakiejkolwiek inicjatywy zmierzającej do właściwego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy przy jednoczesnym "uproszczonym" i pobieżnym potraktowaniu wniosku o dział spadku i zabezpieczeniu roszczeń; -art. 328 k.p.c.poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w szczególności w zakresie dotyczącym uprawnień wnioskodawczyni w tym względzie oraz braku legitymacji dla kogokolwiek do wniesienia sprawy o dział spadku po spadkodawcy oraz co do kwestii ram obowiązujących dla " bytu" przesłanek materialno-prawnych - nieistniejących w ocenie tut. Sądu; -art. 737 k.p.c.w zw. zart. l k.p.c.poprzez pominięcie, nierozpatrzenie wniosków o zabezpieczenie roszczenia z dnia 16.03.2015 r. i 18.11.2015 r. w konsekwencji nie wydanie obowiązanych postanowień Sądu w tym przedmiocie co jest sprzeczne zart.5 k.p.c.II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - przepisu art. 10 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 26.03.1982 r. o zmianieustawy - KCoraz uchyleniuustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychpoprzez pominięcie w całości przedłożonego dokumentu wbrew przepisom wynikającym zart. 680 § 2 k.p.c.- przepisu art. 63 ustawy z dnia 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez pominięcie, tudzież wynikającą stąd kontrolę prawomocnej decyzji administracyjnej; -art. 1025 § 2 k.c.,art. 1037 § 1 k.c.poprzez uznanie, że żaden z spadkobiercówZ. S.z domuP.nie posiada legitymacji prawnej do wniesienia wniosku o dział spadku po jej ojcuS. P.; -art.1035 k.c.poprzez uznanie, że w dziale spadku rozstrzygane są wyłącznie sprawy między kilkoma spadkobiercami ustawowymi. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości co do pkt. II i III poprzez jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie odrzucił zażalenie na punkt III postanowienia z dnia 8 grudnia 2015 roku.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni okazała się o tyle zasadna, że skutkował stwierdzeniem nieważności postępowania w sprawie o sygn. I Ns 552/15/N.
Złożona przezE. P.apelacja dotyczy punktu II zaskarżonego postanowienia, a więc rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego oddalającego wniosek o dział spadku poS. P.. Należy wskazać, że niewątpliwie zainteresowanymi w sprawie o dział spadku są następcy prawniS. P., a Sąd pierwszej instancji powinien czuwać nad tym, aby wszyscy zainteresowani zostali wezwani do udziału w sprawie (por.art. 510 k.p.c.) i w sposób staranny oceniać kwestię legitymacji procesowej. Warto w tym kontekście wyjaśnić, że postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns 196/14/N, Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie stwierdził, że spadek poS. P.nabyła jego córkaZ. S.z domuP.(k. 44 akt I Ns 196/14/N). Jednakże spadkobierczyni zmarła w dniu 27 lipca 2006 r., a postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r., Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie, sygn. akt I Ns 284/09/N stwierdził, że jej spadkobiercami są mążC. S.oraz dzieciM. S.orazE. P.po 1/3 części każdy (k. 3 akt I Ns 196/14/N). Natomiast z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 4 maja 2015 r. wynika, że spadek poC. S., zmarłym 6 kwietnia 2015 roku, nabyła na podstawie testamentu w całości wnuczkaB. P.(k. 79 akt I Ns 196/14/N). Należało więc ustalić, że krąg zainteresowanych w niniejszej sprawie stanowią: synM. S., córkaE. P.oraz wnuczkaB. P.. Pozostali uczestnicy postępowania, którzy brali udział w postępowaniu przed Sądem I instancji, zostali wskazani jako uczestnicy postępowania o podział majątku wspólnego małżonkówM. P.iS. P.. W stosunku do nich postanowienie z dnia 8 grudnia 2015 roku stało się prawomocne. Nie biorą już oni zatem udziału w dalszym postępowaniu, które dotyczy wyłącznie działu spadku poS. P..
Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy uznaje, że Sąd Rejonowy w sposób bezpodstawny zastosował w niniejszej sprawieart. 514 § 2 k.p.c.zgodnie z którym ,,nawet w wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy, sąd może, bez wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie, oddalić wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli z treści wniosku wynika oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy”. Uprawnienie wnioskodawcy, o którym mowa wart. 514 § 2 k.p.c., należy łączyć z pojęciem legitymacji procesowej. W trybie nieprocesowym legitymację do zgłoszenia wniosku sąd bierze pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, a więc również przed rozprawą, jednak tylko wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej do jego zgłoszenia może zostać oddalony a limine (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1957 r., 3 CR 588/56, OSN 1958, nr 4, poz. 100). W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że dopuszczalne jest orzekanie na posiedzeniu niejawnym w przypadku przyjęcia bezprzedmiotowości wniosku.B. P.jako spadkobiercaZ. S., będącą z kolei spadkobiercąS. P., z całą pewnością posiada bowiem uprawnienie do złożenia wniosku o dział spadku poS. P.. Ocena merytorycznej zasadności tego wniosku może zostać dokonana jedynie po przeprowadzeniu rozprawy. Dlatego też należy przyjąć, że wnioskodawczyni została pozbawiona możności obrony swych praw w świetleart. 379 pkt 5 k.p.c.Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1974 r., sygn. akt II CR 331/74 ,,nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw zachodzi wówczas, gdy ze względu na uchybienia formalne - np. niezawiadomienie strony o rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku albo rozpoznanie sprawy, wbrew przepisom prawa, na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie - strona została pozbawiona możności brania udziału w sprawie oraz zgłoszenia twierdzeń faktycznych i wniosków dowodowych”. Nieważność przedmiotowego postępowania zachodzi także i z tej przyczyny, że uczestnik postępowaniaC. S.w dacie wydania zaskarżonego postanowienia nie miał zdolności sądowej, gdyż zmarł w dniu(...)r., a zaskarżone postanowienie zapadło w dniu 8 grudnia 2015 r. (por.art. 379 pkt 2 k.p.c.). Uczestnikiem postępowania powinna być natomiast jego spadkobierczyniB. P..
Z tych też przyczyn na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.należało uchylić punkt II zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Wprawdzie kategoryczne brzmienieart. 386 § 2wymaga dodatkowo, aby zapadło rozstrzygnięcie o zniesieniu postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością, niemniej Sąd Rejonowy żadnych czynności w sprawie w stosunku doC. S., poza zaskarżonym postanowieniem, nie dokonał, a więc orzeczenie o zniesieniu postępowania byłoby bezprzedmiotowe.
SSO Weronika Oklejak SSO Liliana Kaltenbek SSO Joanna Ćwik-Bielińska