Sąd Okręgowy w Elblągu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 171/16
Data wyroku: 2016-04-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Koronowski
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 32 i 184 ustwy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt IV U 171/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2016r.
Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Tomasz Koronowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Tomaszewska
po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2016r. w Elblągu na rozprawie
sprawy z odwołaniaZ. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wE.
z dnia 30 grudnia 2015r. znak:(...)
o emeryturę

I
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyZ. W.prawo do emerytury od dnia 1 października 2015r.;

II
nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sygn. akt IV U 171/16

UZASADNIENIE
UbezpieczonyZ. W.wniósł odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wE.z dnia 30 grudnia 2015r., znak(...), odmawiającej mu prawa do emerytury. Skarżący podniósł, że wykonywał pracę w warunkach szczególnych nie tylko w okresach uznanych przez organ rentowy, ale i w PGR Zakład wJ.(...)jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 3,5t. Ubezpieczony wniósł o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z zeznań świadków.
Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, wskazując m.in. naart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(obecnie Dz.U. z 2015r., poz. 748 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) oraz na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zmianami; dalej: rozporządzenie RM z lutego 1983r.). Podniesiono, że przyznaniu emerytury w wieku obniżonym sprzeciwia się niewykazanie stażu 15 lat pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999r. Organ rentowy domagał się w tej kwestii dopuszczenia dowodu z akt osobowych ubezpieczonego za sporny okres zatrudnienia. Zakwestionowano wskazane w świadectwie pracy w szczególnych warunkach stanowisko kierowcy samochodu o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t, jako sprzeczne ze zwykłym świadectwem pracy i legitymacją ubezpieczeniową, w których wskazano, że ubezpieczony pracował jako kierowca. Nie były natomiast kwestionowane jako okresy pracy w szczególnych warunkach okresy zatrudnienia na stanowisku traktorzysty. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego strona pozwana cofnęła wprawdzie uznanie za staż pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia na stanowisku traktorzysty sprzed uzyskania prawa jazdy kategorii T, przyznała jednak, że mimo to łączny staż pracy w szczególnych warunkach przekracza wymagane 15 lat.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Skarżącyurodził się w dniu (...), zatem w dniu(...). ukończył 60 lat. Ma prawo jazdy m.in. kategorii T od dnia 30 marca 1973r. oraz kategorii C i CE od dnia 19 października 1977r.
W okresie od dnia 1 lipca 1972r. do dnia 15 października 1977r. skarżący był zatrudniony wPaństwowym Przedsiębiorstwie (...)wM.Zakład wB., przy tym co najmniej od dnia 1 kwietnia 1973r. na stanowisku traktorzysty i kombajnisty przypracach polowych. W trakcie tego zatrudnienia wnioskodawca odbył zasadniczą służbę wojskową w dniach od 24 października 1975r. do 15 października 1977r., gdzie uzyskał kwalifikacje kierowcy samochodu ciężarowego. Stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron.
(po rozprawie bezsporne, ponadto odpis świadectwa pracy w plikuKP, zaświadczenie(...)i świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pliku emerytalnym, wyjaśnienia skarżącego i prawo jazdy okazane na rozprawie)
W okresie od dnia 14 listopada 1977r. do dnia 16 lutego 1978r. ubezpieczony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wO.Oddział wO.jako kierowca samochodu ciężarowego, którym przewoził bydło. Był to samochód ciężarowy o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t.
(po rozprawie bezsporne, ponadto odpis świadectwa pracy i legitymacji ubezpieczeniowej w plikuKP, wyjaśnienia skarżącego z rozprawy)
W okresie od dnia 1 marca 1978r. do 31 marca 1980r. ubezpieczony pracował jako traktorzysta i kombajnista w Spółdzielni Kółek Rolniczych wM.Zakład Usług (...)wB., gdzie wykonywał prace polowe i transportowe.
(po rozprawie bezsporne, ponadto odpis świadectwa pracy i legitymacji ubezpieczeniowej w plikuKP, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w pliku emerytalnym, wyjaśnienia skarżącego z rozprawy)
W okresie od dnia 1 kwietnia 1980r. do dnia 4 stycznia 1984r. skarżący był zatrudniony ponownie jako traktorzysta przy pracach polowych w(...)wM.Zakład Rolny wB..
(bezsporne, ponadto odpis świadectwa pracy i legitymacji ubezpieczeniowej w plikuKP, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pliku emerytalnym)
W okresie od dnia 9 stycznia 1984r. do dnia 31 grudnia 1991r. ubezpieczony był zatrudniony w w tym samym(...)wM., ale w Zakładzie Usług Rolnych wJ.Młynie. Początkowo pracował w warsztacie jako wulkanizator i mechanik, a nie później niż od dnia 1 maja 1986r. został zatrudniony przy pracach transportowych, które wykonywał jako kierowca albo ciągnika z przyczepami, albo (zwykle) samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t. Przewożono głównie wapno, cement, nawozy luzem i w workach oraz węgiel. Zdarzało się, że skarżący pomagał przy czynnościach ładunkowych, dotyczących czy to towarów w workach, czy takich pozostałości towarów luzem, których z wagonów nie można już było przeładować maszynowo.
(po rozprawie bezsporne, ponadto odpis świadectwa pracy i legitymacji ubezpieczeniowej w plikuKP, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pliku emerytalnym, dokumentacja osobowa z akt osobowych koperta k.17, w szczególności badanie lekarskie z dnia 30 kwietnia 1986r. angaże i podania o zmianę stanowiska pracy, wyjaśnienia skarżącego oraz zeznania świadków z rozprawy)
W okresie od dnia 8 stycznia 1992r. do dnia 5 grudnia 1994r. ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą, natomiast w dniach od 7 grudnia 1994r. do dnia 6 grudnia 1995r. był uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych.
(bezsporne, ponadto odpis zaświadczenia PUP w plikuKP)
W okresie od dnia 12 sierpnia 1996r. do dnia 9 września 1996r. skarżący był zatrudniony jako elektromonter wZakładzie (...) S.A., a następnie w dniach od 1 października do 31 grudnia 1998. wPrzedsiębiorstwie Handlowo- (...)wM.na stanowiskach kierowcy-mechanika (do dnia 31 grudnia 1997r.) i mechanika. Wnioskodawca nie miał innych okresów ubezpieczenia przed 1999r.
(bezsporne, ponadto odpisy świadectw pracy w plikuKP)

Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu odwołanie skarżącego zasługiwało na uwzględnienie, przy czym należy zaznaczyć, że wobec okoliczności, które można było ustalić dopiero w toku postępowania sądowego.
Pozwany kwestionował skarżącego w warunkach szczególnych na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t, jednak przeprowadzone postępowanie pozwoliło na ustalenie takiego charakteru pracy wnioskodawcy przed 1999r., który wskazuje na legitymowanie się ubezpieczonego stażem 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Należy zaznaczyć, że zeznania świadków korespondowały ze sobą i z dokumentacją osobową, dając ostatecznie spójny obraz odnośnie tego, że przynajmniej za część pierwotnie spornego okresu zaszła podstawa do przyjęcia, iż ubezpieczony pracował stale w pełnym wymiarze czasu jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t lub sporadycznie jako kierowca ciągnika.
Odnośnie podstawy prawnej żądania należy wyjaśnić, że z art. 184 ustawy emerytalnej wynika, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 1 stycznia 1999r., osiągnęli po pierwsze okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz po drugie okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. w niniejszej sprawie wynoszący 25 lat. Przy tym emerytura taka przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu. Stosownie do powołanego w części wstępnej uzasadnienia §4 rozporządzenia RM z lutego 1983r. pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Skarżący bezspornie spełnia kryterium wymaganego okresu 25 lat ubezpieczenia, skończył 60 lat i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Kwestią sporną byłaokoliczność wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach w okresie wymaganych 15 lat.
Wprawdzie wnioskodawca przedłożył świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w tym za sporny okres zatrudnienia w(...)wJ.Młynie, przy czym zgodnie z §2 ust. 2 powoływanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. okresy pracy m.in. w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach jednak świadectwo pracy z adnotacją o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, bądź bez niej, nie jest jednak bezwzględną przesłanką do zaliczenia danej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Świadectwo nie jest wiążące dla organu rentowego i może podlegać weryfikacji. Decydujące znaczenie ma zawsze fakt rzeczywistego wykonywania pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dopiero w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie okresów pracy w warunkach szczególnych także w oparciu o inne dowody niż zaświadczenie z zakładu pracy, nawet jeśli pracownik nie posiada świadectwa w określonej w przepisie formie, albo jego treść budzi wątpliwości, które uzasadniały kwestionowanie tego zaświadczenia przez organ rentowy w fazie administracyjnej postępowania.
Zauważyć należy, że dokumentacja osobowa (k.17) potwierdziła zasadność wątpliwości organu rentowego za przynajmniej początkowy okres zatrudnienia ubezpieczonego w(...)wJ.Młynie, gdyż pewność co do tego, że skarżący był kierowcą samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5t, daje ona za okres po dniu 30 kwietnia 1986r., kiedy to wnioskodawca przeszedł stosowne badania lekarskie. Z kolei w okresie wcześniejszym zatrudnienia w(...)wJ.Młynie ubezpieczony zajmował co najmniej również stanowiska wulkanizatora i mechanika, nie da się więc przyjąć, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach za tenże okres zostało wystawione prawidłowo.
Wobec wskazanych ustaleń trzeba wyjaśnić, że skoro art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej odwołuje się do przepisów dotychczasowych, to obowiązujące w tym zakresie i przywoływane już kilkakrotnie rozporządzenie RM z lutego 1983r. wydane zostało w oparciu o delegację zart. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin(Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zmianami), w którym Radzie Ministrów powierzono w szczególności określenie rodzaju prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których osobom m.in. zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury w niższym wieku. Z art. 53 ust. 2 tej samej ustawy wynikało, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników stale zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia – jest to regulacja tożsama z zawartą w obecnie obowiązującym art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. W wykazie A, stanowiącym załącznik do wspomnianego rozporządzenia, w dziale VIII „W transporcie i łączności” wymienia się pod poz. 1, 2 i 3 m.in. ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie, prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz prace kierowców ciągników i kombajnów. Praca świadczona przez skarżącego w ZRB.od dnia 1 kwietnia 1973r. do dnia23 października 1975r., w(...) OddziałO.od dnia 14 listopada 1977r. do dnia 16 lutego 1978r., w(...)B.od dnia 1 marca 1978r. do dnia 31 marca 1980r., ponownie w ZRB.od dnia 1 kwietnia 1980r. do dnia 4 stycznia 1984r. oraz w(...)J.(...)od dnia 1 maja 1986r. do dnia 31 grudnia 1991r. ściśle odpowiadała tym właśnie rodzajom pracy w warunkach szczególnych. Przy tym nie ujawniono w toku postępowania żadnych dokumentów, z których mogłoby wynikać, że wnioskodawca pracował w tym okresie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Można dodać, że wskazane stanowiska pracy zostały wymienione w przepisach resortowych, wydanych na podstawie §1 ust. 2 rozporządzenia RM z lutego 1983r., tj. w zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.
Wprawdzie wymienione okresy zatrudnienia nie stanowią 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach, nawet po ewentualnym doliczeniu dodatkowo 29 dni zatrudnienia na stanowisku elektromontera na przełomie sierpnia i września 1996r., (staż ten wynosi około 14 lat i 5 m-cy), jednak w ocenie Sądu należy do niego doliczyć okres zasadniczej służby wojskowej od dnia 24 października 1975r. do dnia 15 października 1977r. Podstawę do doliczenia okresu zasadniczej służby wojskowej do stażu pracy w warunkach szczególnych stanowiłart. 108 ust. 1 i 3w związku zart. 106 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w rozpatrywanej sprawie w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1975r. (Dz.U. z 1967r., Nr 44 poz. 220 ze zmianami). Z przepisów tych wynikało, że czas odbywania zasadniczej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby, o ile pracownik zgłosił swój powrót do zakładu pracy w celu podjęcia zatrudnienia najpóźniej w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z tej służby. Dodatkowo z przepisów wykonawczych – tu§3 ust. 1 i 4, §5 ust. 1 oraz §7 ust. 1 i 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin(Dz.U. Nr 44 poz. 318 ze zmianami) – wynikało uprawnienie do stosownego zaliczenia także w sytuacji podjęcia pracy po zakończeniu służby wojskowej w innym zakładzie, jeśli było to następstwem ważnych przyczyn, m.in. uzyskania w trakcie służby wojskowej wyższych kwalifikacji. Tak było w rozpatrywanej sprawie. Ubezpieczony ma prawo jazdy kat. C i CE od dnia 19 października 1977r., co potwierdza wyjaśnienia skarżącego, że kwalifikacje do jego otrzymania uzyskał w trakcie służby wojskowej. Skutkowało to możliwością rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy na mocy porozumienia stron (taki sposób rozwiązania potwierdza świadectwo pracy) i podjęcia zatrudnienia w innym zakładzie w terminie 30 dni (skarżący dochował tego terminu, skoro podjął zatrudnienie w dniu 14 listopada 1977r.) bez utraty prawa do wliczenia czasu odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie.
W konsekwencji okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych razem z okresem zasadniczej służby wojskowej dawały podstawę do przyjęcia, że ubezpieczony legitymuje się łącznie wymaganym stażem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Okoliczność ta czyniła zbędnym ocenę, czy skarżący wykonywał pracę traktorzysty również przed uzyskaniemprawa jazdy kat. T., kiedy to – jak wyjaśnił na rozprawie – nie poruszał się ciągnikiem po drogach publicznych, a więc w okresie dodatkowych 9 miesięcy.
Udowodnienie – należy podkreślić, że dopiero na etapie postępowania sądowego – iż zachodzą wszystkie przesłanki przyznania ubezpieczonemu wnioskowanej emerytury, skutkowało po pierwsze zmianą zaskarżonej decyzji na podstawie przepisów powołanych wyżej oraz art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej iart. 47714§2 kpcprzez przyznanie prawa do tejże emerytury od początku miesiąca, w którym złożono wniosek o świadczenie, tj. od dnia 1 października 2015r. oraz po drugie stwierdzeniem na podstawieart. 118 ust. 1a acontrario, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.