Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1031/15
Data wyroku: 2016-03-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Pasek, Małgorzata Rokicka-Radoniewicz, do SA Jacek Chaciński
Słowa kluczowe: Odsetki
Podstawa prawna: art. 24 ust. 6e ustawy z 13.X.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2015 r. poz.121)

Sygn. akt III AUa 1031/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 marca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Małgorzata Rokicka - Radoniewicz

Sędziowie:

SA Małgorzata Pasek (spr.)
SO del. do SA Jacek Chaciński

Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. w Lublinie
sprawyT. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o należność z tytułu odsetek
na skutek apelacji wnioskodawczyniT. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z dnia 4 września 2015 r. sygn. akt IV U 359/15

I
oddala apelację;

II
zasądza odT. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Jacek Chaciński  Małgorzata Rokicka – Radoniewicz  Małgorzata Pasek

Sygn. akt III AUa 1031/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 19 lutego 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.odmówiłT. B.wypłaty odsetek od nienależnie opłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres od 1 marca 2009 roku do 31 października 2014 roku.
W złożonym od tej decyzji odwołaniuT. B.domagała się jej zmiany. Skarżąca zarzuciła naruszenieart. 24 ust. 6d ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznychpodnosząc, że zwrot nienależnie opłaconych składek w terminie 30 dni od daty złożenia wniosku nie zawsze skutkuje zwolnieniem organu rentowego z obowiązku wypłaty odsetek, co znajduje potwierdzenie w doktrynie i judykaturze.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
Wyrokiem z dnia 4 września 2015 roku Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił odwołanie, nie zasądził między stronami kosztów procesu.
Sąd pierwszej instancji swoje rozstrzygnięcie oparł na poniższych ustaleniach faktycznych oraz ich ocenie prawnej.
T. B.od 2000 roku prowadzi działalność gospodarczą - firmę pogrzebową. Od rozpoczęcia tej działalności korzysta z pomocy księgowej z biura rachunkowego, która przygotowuje wymagane dokumenty dotyczące zgłoszeń i rozliczeń w zakresie składek i podatków.
W 2009 roku wnioskodawczyni nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Powyższy fakt nie został jednakże uwzględniony w składanych dokumentach dotyczących ubezpieczeń, co wynikało z braku świadomości, że nabycie prawa do renty rodzinnej może mieć wpływ na podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W 2014 roku organ rentowy, przy rozpoznawaniu wniosku o zasiłek chorobowy stwierdził, że odwołująca - z uwagi na prawo do renty rodzinnej, nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.T. B.terminowo opłacała składki na ubezpieczenia społeczne pozostając w przekonaniu, że są one należne. ZUS nie wzywał jej do zapłaty składek i nie prowadził postępowania egzekucyjnego w celu ich ściągnięcia.
W dniu 9 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła o zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i na Fundusz Pracy za okres od dnia 1 marca 2009 roku do dnia 31 października 2014 roku wraz z odsetkami wskazując, że złożyła druk(...)o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń i dokonała korekty dokumentów rozliczeniowych za wymieniony okres, co umożliwia ustalenie nadpłaty składek.
Organ rentowy w dniu 23 stycznia 2015 r. dokonał zwrotu nienależnie opłaconych składek w kwocie 44.823,94 zł, nie znalazł jednakże podstaw do wypłaty odsetek.
Ustaleń w sprawie Sąd Okręgowy dokonał na podstawie powołanych dowodów z dokumentów oraz zeznań wnioskodawczyni, które uznał za wiarygodne.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że strony nie zgłaszały wniosków dowodowych, a w świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie I CKU 45/96, opubl. OSNC 1997/6-7/76 nie jest rzeczą sądu zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.).
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisyart. 24 ust. 6a, 6b, 6c, 6d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) według których: nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek (ust. 6a); Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie zust. 6amogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (ust. 6b); po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot (ust. 6c); nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa wust. 6c(ust. 6d).
Z treści art. 24 ust. 6c i ust. 6d wynika, że dopiero po stwierdzeniu przez organ rentowy, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot i wtedy składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni do dnia wpływu wniosku.
Sąd Okręgowy wskazał, że organ rentowy w grudniu 2014 r. (decyzja z dnia 19 grudnia 2014 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie ubezpieczeń społecznych) stwierdził, że składki za okres od 1 marca 2009 r. zostały nienależnie opłacone. Wnioskodawczyni w dniu 9 stycznia 2015 r. złożyła wniosek o zwrot tych składek. Organ rentowy dokonał ich zwrotu w dniu 23 stycznia 2015 r., tj. przed upływem 30 dni. W takiej sytuacji w ocenie Sądu należy przyjąć, że zwrot został dokonany w terminie.
Ustalenie, że po stronie organu rentowego nie wystąpiła zwłoka w zwrocie składek, prowadzi w rezultacie do przyjęcia, iż Zakład nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek z tego tytułu, gdyż według art. 24 ust. 6e cyt. ustawy tylko w przypadku, gdy nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c, co w sprawie niniejszej nie ma miejsca.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że obowiązek prawidłowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osoby prowadzącej pozarolniczą działalność i opłacania składki w wymaganej wysokości obciąża tę osobę, która zgłasza również wyrejestrowanie z ubezpieczeń w ciągu 7 dni od wygaśnięcia tytułu do ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 3;art. 47 ust. 1;art. 36 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Powyższe sprawia, że bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostają okoliczności, że organ rentowy, jako instytucja ustalająca prawo do świadczeń, wiedział o przyznaniu wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej i wypłacał jej wcześniej zasiłek chorobowy, opierając wypłatę tego zasiłku na fakcie zgłoszenia wnioskodawczyni do ubezpieczeń społecznych i opłacania składek. Każda ze spraw skarżącej - o rentę rodzinną, zasiłek chorobowy i podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ma samodzielny charakter i była prowadzona przez organ rentowy w odrębnych postępowaniach.
W sprawie dotyczącej ubezpieczeń społecznych, osoba prowadząca działalność gospodarczą ma obowiązek prawidłowego zgłoszenia do ubezpieczeń i wyrejestrowania z tych ubezpieczeń, a przepisy nie nakładają na organ rentowy obowiązku bieżącej weryfikacji zgłoszeń, tym bardziej w przypadkach zmian okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniom. Jeżeli nawet podczas kontroli nie dostrzeżono błędu płatnika składek w dokonanym zgłoszeniu do ubezpieczeń, to taki stan nie pozbawia ZUS późniejszej weryfikacji zasadności zgłoszenia. Także wówczas nieprawidłowość płatnika w zgłoszeniu i opłacaniu składek nie może obciążać Zakładu obowiązkiem zapłaty odsetek w związku z nienależnym opłacaniem składek przez płatnika, gdyż dla przypisania organowi rentowemu tego rodzaju odpowiedzialności brak jest podstaw prawnych.
Według Sądu w stanie faktycznym sprawy nie mają zastosowania wskazane w odwołaniu poglądy Sądu Apelacyjnego w Łodzi (III AUA 384/13) i Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, ponieważ dotyczą one innych okoliczności. W sprawie niniejszej organ rentowy nie prowadził egzekucji składek, które terminowo i dobrowolnie były opłacane przez skarżącą, a zwrot składek nastąpił w terminie 30 dni od złożenia przez nią stosownego wniosku.
Z tych względów Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.iart. 108 § 1 k.p.c.orzekł, jak w sentencji.
Apelację od tego wyroku wniosłaT. B., która zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
- tj.art. 24 ust. 6e ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz.U. 2015 r., poz. 121) poprzez jego błędną interpretację polegającą na niewłaściwym przyjęciu, iż wnioskodawczyni nie należy się zwrot odsetek od nienależnie opłaconych składek z powodu zwrotu nadpłaconych składek przez organ rentowy we właściwym terminie, gdy tymczasem z przywołanego przez nią w odwołaniu orzecznictwa jednoznacznie wynika, iż termin 30 dni, o którym mowa wart. 24 ust. 6dnie zawsze należy liczyć od dnia wpływu wniosku,
- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne przyjęcie, iż przytoczone w odwołaniu poglądy Sądu Apelacyjnego w Łodzi i Sądu Apelacyjnego w Szczecinie nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie, podczas gdy zdaniem wnioskodawczyni mają one kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ wskazują, iż nie w każdym przypadku termin 30 dni określony wart. 24 ust. 6d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnależy liczyć od dnia wpływu wniosku, co tym samym uzasadnia w jej przypadku powstanie roszczenia o zapłatę odsetek;
- poprzez błędne przyjęcie, iż bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostaje okoliczność, że organ rentowy wiedział o fakcie nienależnego pobierania składek od wnioskodawczyni, ponieważ zgodnie z przytoczonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi, w sytuacji, gdy ZUS popełnił błąd nienależnie pobierając składki, wówczas termin zwrotu odsetek nie biegnie od dnia złożenia wniosku o ich zwrot, ale od dnia ich błędnego wyegzekwowania, w związku z czym 30 – dniowy termin należy liczyć z datą wcześniejszą niż data złożenia wniosku.
Powołując powyższe zarzuty apelująca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na jej rzecz odsetek ustawowych od dnia 1 marca 2009 roku do dnia 23 stycznia 2015 roku oraz zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje. Jako alternatywny złożyła wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji skarżąca przytaczając orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie III AUa 384/13 podniosła, że nie w każdym przypadku bieg terminu 30 – dniowego, o jakim mowa w art. 24 ust. 6d należy liczyć od dnia złożenia wniosku o zwrot składek, w szczególności nie dotyczy to sytuacji, gdy na skutek błędu Zakładu takie składki były uiszczane. Wskazała, że nie może ponosić ujemnych konsekwencji błędu organu rentowego, który pobierał od niej składki przez 5 lat wiedząc, że nie była zobowiązana do ich odprowadzania. W jej ocenie Sąd Okręgowy nie uwzględnił istotnej okoliczności, a mianowicie faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ administracji publicznej winien działać zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do Państwa. Wnioskodawczyni odprowadzając przez kilka lat składki pozostawała w przekonaniu, że działa w zaufaniu do organów państwowych. Tymczasem ZUS mając świadomość, że składki są nienależne zamiast wydać wcześniej stosowną decyzję czekał aż sama skarżąca dowie się o braku nienależności swojego obowiązku w tym względzie.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Organ rentowy podniósł, że to na osobie prowadzącej działalność gospodarczą ciąży obowiązek prawidłowego zgłaszania i wyrejestrowania z ubezpieczeń. ZUS nie był zobowiązany do weryfikacji prawidłowości dokonanych zgłoszeń przez apelującą, dlatego też nie można Zakładowi przypisywać jakiegokolwiek błędu w tym zakresie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny ustalenia te podziela i przyjmuje za własne, co powoduje, że nie zachodzi potrzeba ich szczegółowego powtarzania. Starannie i wnikliwie poczynione przez Sąd pierwszej instancji rozważania prawne, Sąd Apelacyjny w całości akceptuje.
W rozpatrywanej sprawie spór, wyznaczony treścią decyzji organu rentowego dotyczy oceny prawnej, czyT. B.przysługuje prawo do odsetek ustawowych od nienależnie uiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że wnioskodawczyni we wskazanym w decyzji okresie opłaciła w/w składki pomimo braku takiego obowiązku.
Kwestia zwrotu nienależnie opłaconych składek została uregulowana w art. 24 ust. 6a – 6h ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.). Ustawa ta nie zawiera definicji „nienależnie opłaconej składki”, należy jednakże wskazać, że pojęcie to obejmuje zarówno przypadki, w których istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale zostało ono spełnione w kwocie wyższej niż należna (nadpłata), jak też w przypadku opłacenia składki bez podstawy prawnej.
Procedura związana ze zwrotem nienależnie opłaconych składek została szczegółowo uregulowana w wymienionym przepisie. W przypadku stwierdzenia, że na koncie widnieją nienależnie opłacone składki, w pierwszej kolejności Zakład z urzędu zalicza je na poczet zaległych lub bieżących składek. Jeżeli natomiast płatnik składek nie ma wobec ZUS ani zaległych, ani bieżących zobowiązań z tytułu składek, ZUS nadpłatę zalicza na poczet przyszłych składek. Jest to podstawowy sposób postępowania Zakładu w przypadku stwierdzenia nadpłaty. Dopiero na wniosek płatnika składek Zakład może skorzystać z alternatywnego sposobu rozliczenia z płatnikiem składek, tj. dokonać zwrotu nienależnie opłaconych składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek zwrócić nienależnie opłacone składki w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. Uchybienie przez ZUS temu terminowi sprawia, że zwracana kwota podlega oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę, pobieranym od zaległości podatkowych, począwszy od dnia złożenia wniosku. Zatem warunkiem powstania obowiązku organu rentowego wypłaty odsetek w przypadku zwrotu nadpłaconych składek jest niezachowanie 30 - dniowego terminu liczonego od dnia wpływu wniosku o ich zwrot. Wniosek taki wynika jednoznacznie z cytowanego przez Sąd pierwszej instancjiart. 24 ust. 6d ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.
Apelująca błędnie przyjmuje, że w niniejszej sprawie dzień wpływu wniosku do ZUS o zwrot składek nie ma znaczenia przy rozpatrywaniu kwestii przysługiwania odsetek bowiem to na skutek błędu organu rentowego, który winien działać z urzędu, doszło do nadpłaty składek. Taka argumentacja nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.
Trzeba stwierdzić w szczególności, że to na płatniku składek, czy osobie ubezpieczonej prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ciąży obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia, a stanowi o tym przepis art. 36 ust. 3 ustawy systemowej. Podmioty te obowiązane są też według zasad wynikających z przepisów obliczać, potrącać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy (art. 46 ustawy systemowej). Każda osoba, wobec której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu. W tym też celu ustawodawca nałożył na płatnika składek obowiązek dokonania wyrejestrowania takiej osoby w terminie 7 dni od daty wygaśnięcia tytułu do ubezpieczeń społecznych. Analogicznie, jak ma to miejsce w przypadku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązek ich wyrejestrowania spoczywa na osobach ubezpieczonych. W tej sytuacji niewyrejestrowanie we właściwym czasie wnioskodawczyni z ubezpieczeń społecznych, opłacanie składek mimo braku takiego obowiązku, w żadnym wypadku nie stanowi o błędzie organu rentowego.
Powołane przepisy nie łączą obowiązku wypłaty odsetek ani z datą powzięcia przez organ ubezpieczeń społecznych wiedzy, co do nienależnego charakteru opłaconych składek, ani z brakiem zawiadomienia płatnika o ich kwocie, co jest konsekwencją tego, że nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, a są zwracane tylko na wniosek płatnika (art. 24 ust. 6a ustawy systemowej). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 maja 2011 roku w sprawie I UK 403/10 (opubl. OSNP 2012/13-14/178) wskazał, że brak zawiadomienia płatnika o kwocie nienależnie opłaconych składek, o którym mowa w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej nie ma żadnego znaczenia dla należnych odsetek, skoro obowiązek ich wypłacenia nie może powstać wcześniej niż od daty złożenia wniosku o zwrot
W sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania pogląd wyrażony w powołanym przez apelującą orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie III AUa 384/13, bowiem zgodnie z tezą apelacji, zapadło ono na gruncie innego stanu faktycznego, nie objętego dyspozycją mającego zastosowanie w tej sprawie przepisu. W orzeczeniu tym Sąd przyjął, że ma do czynienia z luką prawną, którą należy uzupełnić odpowiednim zastosowaniem przepisów art. 24 ust. 6e ustawy systemowej, gdyż egzekucja składek miała miejsce na skutek błędu organu rentowego, a nie płatnika składek. Sytuacja taka nie zachodzi w sprawie niniejszej. Odnośnie drugiego z orzeczeń (Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) skarżąca nie podała daty ani sygnatury sprawy, co uniemożliwia zajęcie stanowiska w tym zakresie.
W tej sytuacji nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 24 ust. 6e ustawy systemowej stanowiący, że jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Organ rentowy przekazał bowiem wnioskodawczyni należność z tytułu składek z zachowaniem wskazanego w przepisie terminu. Żaden zaś przepis nie nakłada na ZUS obowiązku zwrotu z urzędu nienależnie zapłaconych składek. To do płatnika należy decyzja, czy wystąpi z takim żądaniem.
Prawidłowo zatem Sąd Okręgowy ustalił, że organ rentowy nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek z tytułu zwrotu nadpłaconych składek.
Podnieść jedynie dodatkowo należy, że apelująca argumentami przytoczonymi w apelacji w żaden sposób nie podważyła zasadności stanowiska Sądu I instancji. Apelacja stanowi w istocie powtórzenie odwołania i zawiera te argumenty, do których odniósł się już Sąd Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu, stąd też jest ona jedynie polemiką z prawidłowym stanowiskiem tego Sądu.
Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu, dlatego też Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł, jak w sentencji.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadniają przepisyart. 98 § 1 k.p.c.oraz§ 12 ust. 1 pkt 2w związku z§ 6 punkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. z 2013 r., poz. 490), które znajdują zastosowanie z uwagi na treść § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804). Zasądzone koszty postępowania obejmują minimalne wynagrodzenie pełnomocnika za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym.