Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 699/15
Data wyroku: 2016-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Marta Postulska-Siwek, Sądu Rejonowego Joanna Misztal-Konecka (), Sędzia Sądu okręgowego Andrzej Mikołajewski
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c.

Sygn. akt II Ca 699/15

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2016 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.)
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Marta Postulska-Siwek
Sędzia Sądu Rejonowego Joanna Misztal-Konecka (del.)
Protokolant Katarzyna Szumiło
po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016 roku w Lublinie na rozprawie
sprawy z wnioskuW. K.iK. K. (1)
z udziałemD. B.,H. B. (1),J. B. (1),R. B.,H. C.,M. C. (1),I. M.,E. N.iM. N.
o dział spadków i podział majątku wspólnego
na skutek apelacji uczestnikówH. C.iM. C. (1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 30 marca 2015 roku, sygn. akt I Ns 246/12
postanawia
oddalić apelację.
Marta Postulska-Siwek  Andrzej Mikołajewski  Joanna Misztal-Konecka

Sygn. akt II Ca 699/15

UZASADNIENIE
W. K.iK. K. (1)wnieśli o podział majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2), dział spadku poA. B.iH. B. (2)oraz o zniesienie współwłasności.
W toku postępowania uczestnicyH. C.iM. C. (1)wnieśli o stwierdzenie, że z dniem 1 marca 2011 roku naprawach małżeńskiejwspólności majątkowej nabyli przez zasiedzenie udział 17/80 części we współwłasności nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), położonej wM.przyul. (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), zaśR. B.wniósł o stwierdzenie, że on iJ. B. (1)nabyli przez zasiedzenie z dniem 20 marca 2005 roku taki sam udział w tejże nieruchomości, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej.
*
Postanowieniem wstępnym z dnia 30 marca 2015 roku Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim:
1. stwierdził, że w skład majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2)wchodziły:
a) wynoszący 1/2 udział we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0511 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
b) nieruchomość zabudowana, położona wM.przyul. (...), oznaczona numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0557 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
c) wynoszący 1/2 udział we współwłasności nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0052 ha, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta;
2. stwierdził, że w skład spadku poA. B., zmarłym 21 maja 1984 roku, wchodzą:
a) wynoszący 1/4 udział we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0511 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
b) wynoszący 1/2 udział we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0557 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Radzyniu Podlaskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...),
c) wynoszący 1/4 udział we współwłasności nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0052 ha, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta;
3. stwierdził, że w skład spadku poH. B. (2), zmarłej 2 kwietnia 2012 roku, wchodzi wynoszący 25/80 udział we współwłasności nieruchomości położonej wM.przyul. (...), oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...), o powierzchni 0,0052 ha, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta;
4. oddalił wnioski o stwierdzenie nabycia udziałów we własności nieruchomości przez zasiedzenie.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 23 listopada 1960 rokuH. B. (2)iA. B.nabyli udział 1/2 części w nieruchomości położonej przyul. (...)wM., o powierzchni 533 m2, zabudowanej domem mieszkalnym murowanym i budynkami gospodarczymi (aktualnie przyul. (...), działka oznaczonanumerem ewidencyjnym (...)), dla której obecnie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Pozostały udział we współwłasności tej nieruchomości należy doI. M..
Następnie spadkodawcy nabyli własność zabudowanej nieruchomości przyul. (...)wM., stanowiącejdziałkę nr (...), dla której obecnie prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Znajdująca się pod tym samym adresemdziałka oznaczona numerem (...)(wcześniej oznaczonanumerem ewidencyjnym (...)) stanowi wjazd nadziałkę (...). Jest ona przedmiotem współwłasności spadkobiercówH. B. (2)iA. B.orazM. N.iE. N.i nie jest objęta księgą wieczystą.
A. B.zmarł w dniu 21 maja 1984 roku. W sprawie I Ns 296/85 Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim stwierdził, że spadek po nim nabyli żonaH. B. (2)w 1/4 części oraz dzieci:R. B.,W. K.,H. C.,D. B.iH. B. (1)po 3/20 części każde z nich.
W dniu 29 czerwca 1988 rokuW. K.darowałaH. B. (2)całość odziedziczonych udziałów w nieruchomościach położonych przyulicach (...)wM..
W dniu 2 sierpnia 2005 rokuH. B. (2)darowałaW. K.iK. K. (1)do wspólności ustawowej udziały: 9/40 wdziałce oznaczonej numerem (...)położonej przyul. (...)wdziałce oznaczonej numerem (...)położonej przyul. (...)wM..
W dniu 18 lipca 2011 rokuH. B. (2)umową dożywocia przeniosła naW. K.iK. K. (1)udziały 19/40 w nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnymdziałki (...)położonej przyul. (...)w nieruchomości oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)położonej przyul. (...), obie nieruchomości wM..
H. B. (2)zmarła w dniu 2 kwietnia 2012 roku. W sprawie I Ns 551/12 Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po niej nabyliR. B.,W. K.,H. C.,D. B.iH. B. (1)po 1/5 części każde z nich.
Nieruchomość położona przyul. (...)zabudowana jest budynkiem mieszkalnym postawionym w 1928 roku oraz budynkami niemieszkalnymi z 1958, 1961 i 1964 roku. Budynek mieszkalny na tej nieruchomości składa się z dwóch wyodrębnionych nieformalnie części, z których jedną zajmowaliH. B. (2)iA. B., a następnie ich spadkobiercy, a drugą pozostali współwłaściciele tej nieruchomości – najpierwJ. B. (2)a następnieI. M.. W części przydzielonejH.iA. B.znajdowały się dwa mieszkania na dwóch poziomach, składające się z dwóch pokoi i kuchni. Budynek miał też wspólny strych.
W drugiej połowie lat siedemdziesiątych w budynku tym, na pierwszym piętrze, mieszkaliK. K. (1)iW. K.. Następnie wnioskodawcy wyprowadzili się stamtąd naul. (...).
R. B.wraz z żoną i dzieckiem zamieszkał w budynku przyul. (...), w pomieszczeniach na parterze, w marcu 1975 roku, za zgodą rodziców.

H. C.wzięła ślub zM. C. (1)w dniu 14 lutego 1981 roku. Ich wesele odbyło się w budynku przyul. (...), na(...)piętrze.A. B.iH. B. (2)oddali im wtedy pomieszczenia na(...)piętrze do zamieszkania.
Na części strychu nad częścią wydzielonąH. B. (2)iA. B.urządzone było pomieszczenie mieszkalne, o powierzchni 3 x 4 m, z miejscem do spania i kuchnią węglową, w którym do swojej śmierci w 1996 roku mieszkałaJ. B. (3). Była ona związana z rodzinąB., opiekowała się ich dziećmi (uczestnikami postępowania), gotowała, traktowana była jak członek rodziny. Mieszkała tam za zgodąH. B. (2)iA. B., nie płacąc czynszu. Po jej śmierci tę część strychu zajęłaH. C.iM. C. (1). Pozostała część strychu była i jest wspólna.
W jednym z pokojów na parterze, zajmowanym przezR. B.z rodziną, przez kilka miesięcy po jego ślubie, w 1975 roku, mieszkałJ. P. (1), któremu pokój wynajęłaH. B. (2).
W czasie, gdyR. B.,J. B. (1),H. C.iM. C. (1)zamieszkali w tym budynku, nie było tam łazienek. Podjęli oni decyzję o ich założeniu i zostały one dobudowane do budynku. W styczniu 1985 roku sporządzony został kosztorys budowlany instalacyjno-montażowy i faktura na wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej w budynku mieszkalnym, wystawiona naR. B..
R. B.,H. C.iM. C. (1)przeprowadzili też remont zaniedbanej elewacji budynku, dachu, założyli piec c.o., odnawiali pomieszczenia. Nie pytali pozostałych członków rodziny o zgodę na wykonywanie tych remontów. Członkowie rodziny wiedzieli, że uczestnicy przeprowadzają remonty i nie protestowali przeciwko temu.
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny.
Sąd Rejonowy podniósł, że należało w pierwszym rzędzie rozstrzygnąć, czy uczestnicy w drodze zasiedzenia nabyli udziały we współwłasności nieruchomości położonej wM.przyulicy (...):H. C.iM. C. (1)17/80, (ponad 3/80, przysługująceH. C.w drodze dziedziczenia poA. B.) orazR. B.iJ. B. (1)17/80 (ponad 3/80, przysługująceR. B.na skutek dziedziczenia poA. B.).
W ocenie Sądu Rejonowego do tego zasiedzenia nie doszło. Stan faktyczny w sprawie w tym zakresie był w zasadniczej części niesporny, w szczególności bezsporne było to, że w wyniku porozumień rodzinnychR. B.iH. C.po swoich ślubach wprowadzili się do budynku położonego wM.przyul. (...), zamieszkali tam z rodzinami –R. B.na parterze,H. C.– na piętrze, przeprowadzali tam remonty za wiedzą pozostałych członków rodziny. Mieszkają oni tam również obecnie. Sporne było natomiast to, czy posiadali oni dotychczas tę nieruchomość w sposób pozwalający im na zasiedzenie udziałów w jej współwłasności.
Na podstawieart. 172 § 1 i 2 k.c.posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Uzyskanie posiadania na podstawie umowy nieformalnej następuje w złej wierze, toteż wymagany byłby w stosunku do uczestników trzydziestoletni termin zasiedzenia.
W myślart. 336 k.c., według którego posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel, korzystając z niej z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią (art. 140 k.c.). Przyjmuje się, że posiadanie jest stanem faktycznym, przejawiającym się władztwem nad rzeczą (corpus possesionis) oraz wolą władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi).
Do nabycia przez zasiedzenie udziałów we współwłasności dochodzi wtedy, gdy nieruchomość była przedmiotem prowadzącego do zasiedzenia współposiadania. Wykonywanie władztwa faktycznego nad rzeczą przez kilka osób, w taki sposób jak czynią to współwłaściciele w częściach ułamkowych, oznacza z jednej strony władanie rzeczą na wzór współwłaścicieli (corpus), z drugiej strony wykonywanie takiego władztwa z wolą posiadania pod tytułem współwłasności (animus). Ten, kto rzeczą włada jak współwłaściciel, jest jej współposiadaczem w części ułamkowej. Zasadniczym sposobem tego współposiadania jest władanie całą rzeczą wspólną, ale jak wynika z unormowania zawartego wart. 206 k.c.– w zakresie, który nie wyłącza takiego władania wspólną rzeczą przez pozostałych współwłaścicieli.
Zmiana charakteru i zakresu władztwa nad rzeczą powinna być zawsze zamanifestowana na zewnątrz, w sposób widoczny dla osób postronnych i właścicieli (współwłaścicieli). Taki wymóg płynie przede wszystkim z konieczności ochrony prawa własności, które byłoby narażone na uszczerbek, gdyby współwłaściciel uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się tylko na zmianę swej woli, a więc jedynie elementu subiektywnego (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1997 roku, II CKN 408/97, OSNC 1998/4/61 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 roku, II CSK 405/08, LEX nr 577171). Z tego względu domniemania samoistności posiadania, ustanowionego wart. 339 k.c.nie można stosować w sprawie o zasiedzenie przez współwłaściciela nieruchomości udziału należącego do innego współwłaściciela (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010 roku, III CSK 300/09, LEX nr 852670).
Sąd Rejonowy nie uznał za udowodnione, aby wskazani wyżej uczestnicy współposiadali przedmiotową nieruchomość samoistnie na podstawie zawartych ustnie nieformalnych umów darowizny.
Uczestnicy podnoszący zarzut zasiedzenia zamieszkali w budynku na przedmiotowej nieruchomości na podstawie porozumień rodzinnych zawartych zH. B. (2)iA. B., będącymi wówczas jej współwłaścicielami. Porozumienia te były zawierane w czasie, gdy dzieci spadkodawców zawierały związki małżeńskie, zakładały rodziny, usamodzielniały się. W porozumieniach tych była mowa o tym, by zamieszkali „tam” jak u siebie i remontowali. Zeznający świadkowie nie byli jednak obecni przy tych porozumieniach i nie mogli zrelacjonować ich dokładnej treści.
W ocenie Sądu Rejonowego nie zostało wykazane, aby już w 1975 roku rodzice zamierzali się wyzbyć swego udziału we współwłasności na rzecz synaR. B., a w 1981 roku na rzecz córkiH. C.drugiej połowy tego udziału. Wspomniane porozumienia dotyczyły wyłącznie zapewnienia miejsca zamieszkania dla nowo założonych rodzin ich dzieci, w przydzielonej im na skutek nieformalnego podziału budynku jego części. W budynku, w którym uczestnicy zamieszkali, nie było wyodrębnionych lokali (tak jest do dziś) i nie można powiązać posiadania znajdujących się w nim „mieszkań” z udziałami we własności nieruchomości.
Przeciwko temu, aby intencją rodziców (a w każdym razieH. B. (2)) było już wówczas nieformalne przeniesienie własności, a nie użyczenie pomieszczeń mieszkalnych, świadczy późniejsze zachowanieH. B. (2), która w latach 2005 i 2011 rozporządzała swoimi udziałami w tejże nieruchomości, co wskazuje, że nadal czuła się ich właścicielką.R. B.zeznawał, że w latach osiemdziesiątych zwracał się do matki, by odpisała to notarialnie, a ona nie chciała, mówiąc, że jeszcze nie czas (k. 302). Zwrócenie się do właściciela o uregulowanie kwestii własności nieruchomości nie wyklucza co do zasady możliwości ubiegania się o stwierdzenie zasiedzenia, ale takie zachowanie matki uczestników przeczy temu, aby miała ona wolę darowania udziałów w nieruchomości na rzecz wnioskujących o zasiedzenie, a przecież właśnie z nieformalnej umowy darowizny uczestnicy wywodzili samoistność swego posiadania. Trzeba zwrócić uwagę, żeA. B.iH. B. (2)sami nabywali własność nieruchomości na podstawie umów zawieranych w formie aktu notarialnego, byli więc świadomi, jakie są wymogi formalne przeniesienia własności nieruchomości i gdyby taka była ich intencja, dochowaliby wymogów formalnych darowizn. PodobnieH. C.zeznała, że była rozmowa z ojcem, który powiedział, że to odpisze notarialnie, a „z matką może być różnie”. Skoro „może być różnie”, to wcześniejsza wolaH. B. (2)obdarowania dwojga dzieci udziałami w nieruchomości jest co najmniej wątpliwa. Także stwierdzenie zawarte spontanicznie w pytaniuD. B.do wnioskodawczyni „czy nie pamiętasz, jak rodzice na(...)mówili jeszcze za życia, że mamy się dzielić po ich śmierci po równo kamienicą i ewentualnie pieniędzmi, kto nie będzie mieszkał” (k. 307), choć wnioskodawczyni go nie potwierdziła, wskazuje, że rodzice nie mieli zamiaru wyzbywać się za życia własności swoich nieruchomości, a ich spadkobiercy mieli się nimi dzielić dopiero po ich śmierci.
Ponadto należało zwrócić uwagę, że pozostali uczestnicy, choć zeznawali, iż rodzice mówili, że „każdemu z dzieci po dwa pokoje”, nie podnosili, by sami mieli zostać obdarowani udziałami w nieruchomościach przez rodziców.H. B. (1)zeznał, że jemu rodzice nic nie darowali (k. 308v). Trudno znaleźć racjonalne wytłumaczenie, dlaczego rodzice mieliby faworyzować dwoje z pięciorga dzieci i tylko na ich rzecz dokonać darowizn, a przynajmniej taki powód nie wynika z dowodów przeprowadzonych w sprawie.
Sąd Rejonowy zwrócił też uwagę, że kiedyR. B.mieszkał już na parterze domu przyul. (...)z rodziną, po ślubie, toH. B. (2)podjęła decyzję o tym, że w jednym z pokojów zamieszkaJ. P. (1).
Ponadto należy wskazać, żeH. C.zeznała również, że sama we wspomnianej wyżej rozmowie z ojcem powiedziała, że nie może on „odpisać tylko na nią, bo jest pozostałe rodzeństwo” (k. 146, 230). W ocenie Sądu Rejonowego takie jej nastawienie, wyraźnie wyartykułowane, wyklucza ustalenie, aby mogła wówczas samoistnie posiadać jakikolwiek udział w przedmiotowej nieruchomości w sposób prowadzący do jego zasiedzenia.
Według Sądu RejonowegoH. B. (2)iA. B.użyczyliR. B.i jego rodzinie orazH. C.i jej rodzinie pomieszczeń mieszkalnych w przydzielonej im nieformalnie części budynku, którego byli współwłaścicielami, uczestnicy ci byli więc posiadaczami zależnymi pomieszczeń w budynku na podstawie porozumień z rodzicami a nie byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości.
Nie zostało też przez nich wykazane, aby charakter tego posiadania uległ ujawnionej na zewnątrz zmianie. Na okoliczność samoistności posiadania nieruchomości uczestnicy przedstawili dowody z dokumentów w postaci: faktury za cement z 1989 roku, rachunków za wodę i ścieki z 1992 i 1993 roku, faktury za ościeżnice z 1993 roku, rachunku za odstąpienie papieru samoprzylepnego z 1986 roku, umowy w sprawie zaopatrzenia w wodę z 1992 roku, kosztorysu budowlanego inwestycyjno-montażowego dlaR. B., faktury na wykonanie instalacji wod.-kan. w budynku mieszkalnym, pokwitowania dopłaty do zlecenia, umowy kredytowej z 26 kwietnia 1989 roku na budowę domu wM., zawartej przezH. C.iM. C. (1), faktury za pojemniki plastikowe 25 litrowe, wystawionej 22 stycznia 1991 roku przezPrzedsiębiorstwo Produkcji (...)dlaM. C. (1), rachunku dlaH. C.za reduktor, butlę, gaz płynny, 2 kuchenki, dostawę gazu, montaż, postój samochodu, protokołu kontroli specjalnej z 20 czerwca 1987 roku na okoliczność zerwanych dwu plomb legalizacyjnych u odbiorcyR. B., sporządzonego w obecności użytkownika mieszkania –H. C., zaświadczenia z 1992 roku w sprawie udziałuH. C.w budowie wodociągu przyul. (...), umowy zawartej przezH. C.na wykonanie instalacji gazowej i dostarczanie gazu płynnego, dowodu zakupu opału i uiszczenia opłaty za korzystanie z wylewiska przezM. C. (1), rachunków za wywóz nieczystości dlaH. C.z 1992 roku, korzystanie z wysypiska śmieci z 1997 roku, faktur za dostawę wody z lat 90 dlaH. C., dowodów wpłat, upomnienia w sprawie podatku od nieruchomości adresowanego doH. C..
W ocenie Sądu Rejonowego dokumenty te nie potwierdzają samoistnego posiadania uczestników. Dotyczy to zwłaszcza kosztów zużycia wody, wywozu nieczystości, zakupu opału, co jest naturalną konsekwencją zamieszkiwania w budynku, korzystania z wody i wytwarzania nieczystości. W umowie o zaopatrzenie w wodę z 1992 roku, zawartej przezH. C., nie zostało przy tym jednoznacznie określone, czy jest ona właścicielką czy użytkownikiem nieruchomości przyS.15 (k. 89). Co do rachunku za ościeżniceM. C. (1)stwierdził, że ościeżnice w 1993 roku kupował na inny cel (k. 145). Remont elewacji przeprowadzony był w 1993 roku, na co wskazują również zeznaniaM. C. (1), że cement z faktury (z 1993 roku) był zużyty na elewację, tynkowanie, wylewanie stropów (k. 145).
Należy zaznaczyć, że przeważająca większość rachunków pochodzi z drugiej połowy lat 80 i lat 90, kiedy to na skutek dziedziczenia poA. B.(zmarłym w dniu 21 maja 1984 roku), uczestnicy stali się współwłaścicielami po 3/80 części nieruchomości przyul. (...). Wówczas posiadanie tej nieruchomości przezR. B.iH. C.stało się posiadaniem współwłaścicieli, zaś posiadanieM. C. (1)iJ. B. (1)było konsekwencją pozostawania przez nich w związkach małżeńskich ze współwłaścicielami nieruchomości, nie było samodzielne i samoistne, skierowane przeciw pozostałym współwłaścicielom.
Jak już wskazano, każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do posiadania całej nieruchomości i o ile nie podejmie działań wyraźnie zmierzających do pozbawienia pozostałych współwłaścicieli ich prawa własności, sprzecznych z ich wolą i manifestujących wolę wyłącznego władania, decydowania o nieruchomości, nie sposób stwierdzić, by przez takie posiadanie niektórzy ze współwłaścicieli nabyli własność nieruchomości ponad przysługujący im udział.
Uczestnicy podnoszący zarzut zasiedzenia wskazywali, że podejmowali takie czynności, przede wszystkim w postaci dobudowania łazienki, remontów elewacji i dachu budynku. Zdaniem Sądu Rejonowego, choć czynność rozbudowy budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości wykracza poza czynności zwykłego zarządu tą nieruchomością, nic nie wskazuje na to, aby była to czynność skierowana w jakiś sposób przeciwko pozostałym współwłaścicielom, obliczona na zamanifestowanie posiadania ponad należny im udział, dająca wyraz temu, że uczestnicy nie liczyli się z uprawnieniami pozostałych właścicieli nieruchomości. Pozostali współwłaściciele –H. B. (2)i inni spadkobiercyA. B.– wiedzieli o przeprowadzanych remontach. Przynajmniej w sposób dorozumiany akceptowali stan wynikający z wcześniejszych porozumień rodzinnych. W sytuacji zamieszkiwania przez niektórych ze współwłaścicieli na nieruchomości wspólnej, podejmowanie przez nich czynności zmierzających do poprawienia komfortu tego zamieszkiwania, ulepszanie nieruchomości i czynienie w związku z tym nakładów użytecznych (o ile nie wręcz koniecznych, w obecnych realiach), podwyższających niewątpliwie wartość nieruchomości, za dorozumianą zgodą pozostałych współwłaścicieli, nie stanowi manifestacji samodzielnego dysponowania nią z pominięciem pozostałych właścicieli.
Gdyby nawet przyjąć, że dobudowanie łazienek stanowiło manifestację posiadania samoistnego przez zgłaszających zarzut zasiedzenia uczestników, należy stwierdzić, że nie udowodnili oni, kiedy dokładnie doszło do tej rozbudowy.H. C.zeznała, że w 1984 roku, kiedy ojciec zmarł, łazienka już była (k. 355), co jest wątpliwe o tyle, że kosztorys instalacyjno-montażowy instalacji wodno-kanalizacyjnej sporządzony był pod numerem(...), fakturę wystawiono w styczniu 1985 roku, wtedy teżR. B.robił dopłatę do zlecenia(...)(k. 203-207). Gdyby nawet sama budowa pomieszczenia łazienki przeprowadzona była wcześniej, przed śmierciąA. B., a doprowadzenie instalacji i urządzenie później, to raczej nie na długo przed tym zdarzeniem. Tymczasem wniosek o dział spadku i zniesienie współwłasności w niniejszej sprawie został złożony w dniu 26 kwietnia 2012 roku, zgodnie zaś z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 roku, III CZP 46/68, OSNC 1969/4/62, wniosek spadkobiercy o dział spadku przerywa bieg zasiedzenia w stosunku do współspadkobiercy, podobnie jak wniosek współwłaściciela o zniesienie współwłasności nieruchomości przerywa bieg zasiedzenia nieruchomości w stosunku do innego współwłaściciela, który jest posiadaczem nieruchomości (art. 175 k.c.w związku zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.).
*
Apelację od tego postanowienia wnieśli uczestnicyH. C.iM. C. (1), zaskarżając postanowienie wstępne co doH. C.iM. C. (1)w części:

a
stwierdzającej, że w skład majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2)wchodził udział 1/2 we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM.przyulicy (...), tj. co do pkt l a) postanowienia,

b
stwierdzającej, że w skład spadku poA. B.wchodzi udział 1/4 we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM.przyulicy (...), tj. co do pkt 2 a) postanowienia,

c
oddalającej wniosekH. C.iM. C. (1)o stwierdzenie nabycia udziałów we współwłasności nieruchomości przez zasiedzenie, tj. co do punktu 4. postanowienia.

Skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu:
1. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 § l k.p.c., polegające na dokonaniu oceny dowodów w sposób wybiórczy i niewszechstronny, sprzeczny z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, poprzez:
a) błędne przyjęcie, iżH.iM. C. (2)weszli w posiadanie udziału w przedmiotowej nieruchomości na skutek umowy użyczenia zawartej zH. B. (2)iA. B., podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego, w tym przede wszystkim zeznań świadków i uczestników, wynika, że stali się oni jej posiadaczami na skutek nieformalnej ustnej umowy darowizny uczynionej przez spadkodawców na rzecz małżonkówC..
b) błędne przyjęcie, iż fakt notarialnego rozporządzenia udziałem przezH. B. (2)na rzeczW. K.iK. K. (1)w latach 2005 i 2011 wskazuje, iż intencją spadkodawców było użyczenie pomieszczeń mieszkalnych w przedmiotowej nieruchomości a nie przeniesienie własności udziałów na rzeczH.iM. C. (1), podczas gdy z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż późniejsze przekazanie na rzecz wnioskodawców dalszych udziałów należy traktować jako próbę rekompensaty wcześniejszego przekazania części majątku na rzeczH.iM. C. (1)orazR.iJ. B. (1), co potwierdza, iż spadkodawcy dokonali na ich rzecz nieformalnej darowizny udziału w przedmiotowej nieruchomości,
c) błędne przyjęcie, iż posiadanie nieruchomości przezH. C.iM. C. (1)miało charakter zależny, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego, w tym z zeznań uczestników, świadków oraz dowodów z dokumentów (k. 89, 203, 204, 208-226, 240) wynika, iż posiadanie tych uczestników miało charakter samoistny i poprzez konkretne czynności uczestników zostało wyjawione wobec pozostałych współspadkobierców;
2. naruszenie prawa materialnego, tj.art. 172 § 2 k.c., poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, iżM. C. (1)iH. C.nie nabyli na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej przez zasiedzenie udziału 17/80 we współwłasności zabudowanej nieruchomości położonej wM., przyulicy (...), podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż ustawowe przesłanki do stwierdzenia zasiedzenia na ich rzecz co do powyższego udziału w przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione.
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części poprzez stwierdzenie, że z dniem l marca 2011 rokuH.iM.małżonkowieC.naprawach małżeńskiejwspólności majątkowej nabyli przez zasiedzenie udział 17/80 części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości, który tym samym nie wchodzi w skład majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2), ani w skład spadku poA. B..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
ApelacjaH. C.iM. C. (1)nie jest zasadna.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i ocenił dowody zgodnie z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy przyjmuje te ustalenia za własne.
Skuteczne zgłoszenie przez stronę zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 233 § 1 k.p.c., tj. przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, jedynie bowiem to może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisuart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. IV CK 122/05, Lex nr 187124).
Sąd Rejonowy obdarzając wiarą wnioskodawców, a nie dając wiary uczestnikom co do okoliczności wejścia w posiadanie nieruchomości przezH.iM.małżonkówC., nie wykroczył poza granice swobodnej oceny dowodów.
Jeżeli chodzi o dokumenty wskazane w apelacji, zostały one szczegółowo ocenione przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dokumenty te dowodzą jedynie tego, że – za dorozumianą zgodą współwłaścicieli nieruchomości – skarżący czynili na nieruchomość nakłady, które były związane z utrzymaniem jej w należytym stanie i poprawieniem komfortu zamieszkiwania. Wprawdzie skala tych nakładów była na tyle duża, że przynajmniej częściowo wykraczają one poza zakres zwykłych kosztów utrzymania nieruchomości w rozumieniuart. 713 k.c., a nawet poza zakres zwykłego zarządu nieruchomością, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy nie świadczy to o samoistności współposiadania skarżących prowadzącego do zasiedzenia.
Po pierwsze należy wskazać, że istniało w rodzinie przekonanie, iż po śmierciA. B.iH. B. (2)dział spadków dokonany pomiędzy ich dziećmi (spadkobiercami) będzie respektować stan posiadania nieruchomości, zapewniając – w miarę możliwości – każdemu z dzieci odpowiednie miejsce zamieszkania bądź spłatę. Na ten aspekt porozumień rodzinnych wskazał wyraźnieD. B.w pytaniu skierowanym do wnioskodawczyni (k. 307), przytoczonym przez Sąd Rejonowy.
Z nieznanych do końca przyczyn, wiele lat po śmierciA. B.,H. B. (2)zmieniła w tej kwestii zdanie, ostatecznie przenosząc własność m. in. całych należnych jej udziałów w przedmiotowej nieruchomości na rzeczW. K.iK. K. (1). Decyzję tę pozostałe dzieci uważają za krzywdzącą, stad zarównoH. B. (1)jak iD. B.zeznawali na korzyść skarżących, jakoby miała mieć miejsce nieformalna darowizna udziałów na rzecz skarżących (a także na rzeczR.iJ.małżonkówB.). Co więcej – w ten sam sposób traktują swoje zamieszkiwanie w budynku przyul. (...)(k. 307v). ZarazemD. B.przyznał, że nie słyszał na weselu o darowiźnie, co tłumaczył tym, że był wówczas młody i go to nie interesowało (k. 307v). Temu, aby przy zamieszkaniuR.iJ.małżonkówB., a następnie przy zamieszkaniu małżonkówC., miały zostać dokonane nieformalne darowizny udziałów we współwłasności nieruchomości na ich rzecz, przeczy także to, że zarówno o zamieszkaniuJ. P. (2)na parterze budynku w 1975 roku, jak i o zamieszkiwaniu na nieruchomościJ. B. (3)do jej śmierci w 1996 roku (pomieszczenie na strychu), decydowałaH. B. (2), a nie uczestnicy ubiegający się o stwierdzenie zasiedzenia na ich rzecz.
Jeżeli chodzi o dokumenty dotyczące nakładów i kosztów utrzymania nieruchomości, trafnie też Sąd Rejonowy podkreślił, że dokumenty te pochodzą z drugiej połowy lat osiemdziesiątych i z lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy toH. C.była już współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w 3/80 częściach (ściśle rzecz biorąc współuprawnioną do nieruchomości jako współspadkobierca poA. B.), a zatem z tego tytułu uprawnioną do posiadania nieruchomości i czynienia na nią nakładów. Rozliczenie tych nakładów w niniejszym postępowaniu może nastąpić na jej wniosek. Nic nie świadczy jednak o tym, aby w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku, a w zasadzie aż do chwili zainicjowania niniejszego postępowania,H. C.zamanifestowała samoistność swojego współposiadania w zakresie przekraczającym odziedziczony przez nią udział we współwłasności nieruchomości, w szczególności, aby swoim zachowaniem dała wyraz tego, że nie uznaje jakichkolwiek praw do nieruchomości mogących przysługiwaćH. B. (2)czyW. K.iK. K. (1). To samo dotyczyM. C. (1).
O ile należy skarżącym przyznać rację, że same czynności prawne dokonywane przezH. B. (2)w latach 2005 i 2011 nie są jednoznacznym dowodem na to, że nie było w 1981 roku nieformalnej darowizny udziałów w nieruchomości na rzecz małżonkówC., o tyle poddają one zdecydowanie w wątpliwość taką wersję wydarzeń lansowaną przez skarżących. Skoro bowiemA. B.iH. B. (2)mieli już wówczas darować takie udziały małżonkomC., dlaczego w latach 2005 i 2011 rokuH. B. (2)uważała się za uprawnioną do rozporządzenia tymi udziałami na rzecz małżonkówK.? Nie zostało przy tym opisane takie zachowanieH. B. (2), z którego wynikałoby, że odwoływała ona wcześniej darowiznę uczynioną na rzecz skarżących.
WypowiedziH. C.(k. 301v, 229v-230) wskazują, że wiąże ona rzekome samoistne posiadanie tych udziałów w nieruchomości z faktem, że rodzice zezwolili im na zamieszkanie, niejako „dając im mieszkanie”. Nic przy tym nie wskazywało, aby dyspozycja mieszkaniem miała być równoznaczna chociażby z nieformalną umową darowizny udziałów we współwłasności nieruchomości, a mieszkanie to nie było wyodrębnionym lokalem, mogącym stanowić przedmiot zasiedzenia. Słusznie Sąd Rejonowy zinterpretował zatem tę czynność jako użyczenie, skoro już po zamieszkaniu przez małżonkówC.H. C.rozmawiała z ojcem na temat „notarialnego przepisania” i ojciec już wówczas sygnalizował, że wola matki w tym przedmiocie jest niepewna. SamaH. C.stwierdziła wówczas, że ojciec nie może odpisać tylko na nich, bo jest pięcioro rodzeństwa. Gdyby uważała się wówczas za współwłaścicielkę nieruchomości, co najwyżej chciałaby dokonania czynności prawnej sankcjonującej charakter jej posiadania, nie brałaby natomiast pod uwagę oczekiwań pozostałego rodzeństwa.
E. W.nie zeznawała jednoznacznie, bowiem początkowo stwierdziła, że mama paniC.zawsze mówiła, że podzieli swój majątek na dzieci, ale nie wie, czy faktycznie do tego doszło, aby następnie utrzymywać niewiarygodnie, żeH. B. (2)mówiła, że darowała, nie jest jasne co – mieszkanie czy udział w nieruchomości – małżonkomC.(k. 243). Akurat taka wolaH. B. (2)jest wysoce wątpliwa, skoro według słówH. C.samA. B.mówił, że „z matką może być różnie”.
PodobnieK. W.z jednej stron zeznawał, że „miało to być ich”, a z drugiej – że pozwoliła im tam zamieszkaćH. B. (2)(k. 243v).
Zeznania tych świadków, podobnie jak zeznaniaJ. H.iG. R., należy uznać jedynie za wyraz przekonania świadków, że skoro od kilkudziesięciu lat małżonkowieC.mieszkają na tej nieruchomości i poczynili na nią istotne nakłady, miała miejsce darowizna na ich rzecz (mieszkania?).
Pamiętać należy też o tym, żeA. B.iH. B. (2)dokonywali obrotu nieruchomościami w formie aktów notarialnych, doskonale zatem zdawali sobie sprawę z formy wymaganej do przeniesienia własności nieruchomości czy udziałów we współwłasności nieruchomości. Nie znane są też jakiekolwiek przeszkody w formalnym dokonaniu darowizny na rzecz skarżących.
Nie ujawniły się również okoliczności świadczące o zmianie przez skarżących charakteru ich posiadania przed śmierciąA. B., a zatem nie mogło dojść do zasiedzenia przez nich udziałów we współwłasności nieruchomości.
Sąd Okręgowy w pełni podziela wykładnię przepisów prawa materialnego i ich zastosowanie, dokonane przez Sąd Rejonowy. Dodać jedynie należy, że zasiedzenie nie mogło nastąpić przed dniem 1 października 1990 roku (gdy przepisyart. 172 § 1 i § 2 k.c.przewidywały dwudziestoletni termin zasiedzenia w złej wierze), a zatem zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1990 roku, Nr 55, poz. 321) zastosowanie mógł mieć trzydziestoletni termin zasiedzenia w złej wierze, w dodatku niewątpliwie przerwany sprawą o dział spadków i podział majątku wspólnego wniesioną w dniu 26 kwietnia 2012 roku.
Podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego w okolicznościach niniejszej sprawy został skonstruowany wadliwie. Wbrew zarzutowi skarżący nie wywodzi bowiem, że Sąd Rejonowy dokonał nieprawidłowej wykładni bądź zastosowaniaart. 172 § 2 k.c., ani nie wskazuje, na czym miały polegać błędy Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o zasiedzenie w stanie faktycznym, zgodnie z którym skarżący byli do śmierciA. B.jedynie posiadaczami zależnymi nieruchomości na podstawie umowy użyczenia, a później – ponadtoH. C.współwłaścicielem nieruchomości w części odziedziczonej po ojcu. Gdyby Sąd Rejonowy ustalił, że skarżący byli współposiadaczami samoistnymi nieruchomości we wskazywanym przez nich zakresie, stosującart. 172 § 1 i § 2 k.c.stwierdziłby zasiedzenie. Należy wobec tego wskazać, że określony sposób zastosowania przepisów prawa materialnego jest jedynie konsekwencją ustalonego stanu faktycznego.
Jedynie na marginesie rozstrzygnięcia należy dodać, że w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy dokonuje podziału majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2)oraz działu spadków po tych osobach. Czynności prawne mające za przedmiot udziały w przedmiotowej nieruchomości powinny być oceniane z uwzględnieniem normyart. 1036 k.c.Nie jest natomiast jasne, czy w niniejszym postępowaniu ma dojść również do zniesienia współwłasności nieruchomości z udziałem jej współwłaścicielaI. M.(np. przez podział fizyczny nieruchomości), czy też tylko do rozdysponowania udziałami w nieruchomości należącymi niegdyś do majątku wspólnegoA. B.iH. B. (2).
Odnosząc się do redakcji zaskarżonego postanowienia należy również wskazać, że wystarczające było w postanowieniu wstępnym oddalenie wniosków o zasiedzenie, skoro do tego sprowadzał się spór o stan prawny przedmiotowej nieruchomości, a dodatkowo – skoro zasiedzenie miało nastąpić również na rzecz innych osób niż spadkobiercy (bowiem także na rzecz ich małżonków) – wniosek o zasiedzenie powinien zostać rozpoznany w odrębnym postępowaniu.
Uproszczeniem jest również zapis, że w skład spadku poA. B.wchodzi udział w określonych nieruchomościach obliczony jako połowa udziałuA. B.w majątku wspólnym.Art. 43 § 1 k.r.io. mówi o równych udziałach w majątku wspólnym, a skoro nie został jeszcze dokonany podział majątku wspólnego, precyzyjnie ujmując w skład spadku poA. B.wchodzi udział ½ w majątku wspólnym, do której to wspólności tylko odpowiednio stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Nie rzutuje to jednak na dalszy bieg postępowania.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeknie Sąd Rejonowy w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (art. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.