Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 408/16
Data wyroku: 2016-06-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 223 in. k.c.

Sygn. akt III Ca 408/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. wydanym w sprawie I Ns 294/12 Sąd Rejonowy w Kutnie w punkcie 1. stwierdził, iż spadek poB. K. (1)synuW.iJ.zmarłym w dniu 19 maja 2006 r. wK.ostatnio stale zamieszkałym wK.na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza:

a
bratW. K.w 1/6 części;

b
siostraJ. P. (1)w 1/6 części;

c
bratJ. K. (1)w 1/6 części;

d
T. K.,D. P.iM. G.jako zstępni brata spadkodawcyJ. K. (2)po 1/18 części każde z nich;

e
J. K. (3)iJ. K. (4)jako zstępni siostry spadkodawcyB. K. (2)po 1/12 części każde z nich;

f
M. K.,P. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. P. (2),M. L.,A. T.,J. K. (5)jako zstępni brata spadkodawcyH. K.po 1/48 części każde z nich.

W punkcie 2. postanowienia Sąd oddalił wniosek wnioskodawcy o zasądzenie kosztów postępowania.
[postanowienie – k. 607-608]

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne:
B. K. (1)nie sporządził testamentu, zmarł w dniu 19 maja 2006 r. wK.jako bezdzietny kawaler, rodzice spadkodawcy zmarli przed nim.B. K. (1)posiadał ośmioro rodzeństwa:W. K.,G.K.,J. P. (1),J. K. (1),J. K. (2),B. K. (2),H. K.,K. K. (2).J. P. (1)zmarła w dniu 16 lipca 2013 roku,J. K. (1)zmarł bezdzietniejako kawaler 26 stycznia 2007 roku,K. K. (2)zmarł w 1967 roku.J. K. (2)zmarł 20 sierpnia 2003 roku i pozostawił dzieciT. K.,D. P.iM. G..B. K. (2)zmarła w dniu 16 stycznia 2002 roku i pozostawiła dzieciJ. K. (6)iJ. K. (4).H. K.zmarł 9 lipca 2005 rokui pozostawił dzieci:M. K.,P. K.,J. P. (2),M. L.,A. L. (1),A. K. (2),A. T.,J. K. (5). Niktze spadkobierców ustawowych nie zrzekł się dziedziczenia i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Jest to pierwsze postępowanie spadkowe. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne.
Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2010 rokuJ. P. (1)oświadczyła, że uchyla się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadkuz dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1)i oświadczyła, że spadekpoB. K. (1)przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza.
Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2010 rokuW. K.oświadczył,że przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza spadek poB. K. (1).
Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2010 rokuG.K.oświadczył, że uchyla się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadkupoB. K. (1)i odrzucił spadek poB. K. (1).
Postanowieniem z dnia 30 września 2010 roku Sąd Rejonowy w Kutnie zatwierdził oświadczenieW. K.z dnia 22 maja 2009 roku o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1), oświadczenieJ. P. (1)z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczeniao przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1), oświadczenieG.K.z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. K. (1)
W dniu 10 stycznia 2014 rokuJ. K. (4)przed notariuszem odrzuciła spadek poB. K. (1).
W dniu 20 maja 2014 rokuJ. K. (4)iA. K. (3)przed notariuszem odrzucili spadek poB. K. (1)w imieniu małoletnich dzieciK. K. (4)iD. K..
W dniu 09 stycznia 2014 rokuM. K.,A. K. (1),A. K. (2),P. K.,J. P. (2),A. T.,M. L.,J. K. (5)odrzucili spadek poB. K. (1).
W dniu 30 maja 2014 rokuJ. K. (5)odrzuciła spadekB. K. (1)w imieniu małoletniej córkiJ. K. (7);A. T.iM. T.odrzucili spadek poB. K. (1)w imieniu małoletnich dzieciD. T.iA.T.;J. K. (8),A. L. (2),D. L.,J. P. (2)odrzucili spadekpoB. K. (1).

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Wobec faktu, żeB. K. (1)zmarł jako bezdzietny kawaler, podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w przedmiocie nabycia spadku po zmarłym stanowił przepisart. 932 k.c.. Zgodnie z tą regulacją w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych (§ 3). Jeżeli zaś jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu w częściach równych (§ 4). W przypadku natomiast, gdy którekolwiekz rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy (§ 5).
Sąd Rejonowy wskazał, żeB. K. (1)posiadał ośmioro rodzeństwa:W. K.,G.K.,J. P. (1),J. K. (1),J. K. (2),B. K. (2),H. K.,K. K. (2), z czego czworo rodzeństwaJ. K. (2),B. K. (2),H. K.iK. K. (2)nie dożyli otwarcia spadku poB. K. (1).J. K. (2)pozostawił dzieci:T. K.,D. P.iM. G.,B. K. (2)pozostawiła dzieci:J. K. (6)iJ. K. (4),H. K.pozostawił dzieci:M. K.,P. K.,J. P. (2),M. L.,A. L. (1),A. K. (2),A. T.,J. K. (5).K. K. (2)zmarł bezdzietnie.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 30 września 2010 roku Sąd RejonowywK.zatwierdził oświadczenieW. K.z dnia 22 maja 2009 rokuo uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1), oświadczenieJ. P. (1)z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1), oświadczenieG.K.z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu sięod skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadkupoB. K. (1).
Uczestnicy postępowania złożyli przed notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. K. (1):J. K. (4)w dniu 10 stycznia 2014 roku, z koleiw dniu 20 maja 2014 rokuJ. K. (4)iA. K. (3)odrzucili spadekpoB. K. (1)w imieniu małoletnich dzieciK. K. (4)iD. K.. Kolejne oświadczenia w tym zakresie złożyli w dniu 09 stycznia 2014 roku:M. K.,A. K. (1),A. K. (2),P. K.,J. P. (2),A. T.,M. L.,J. K. (5). Następnie w dniu 30 maja 2014 rokuJ. K. (5)odrzuciła spadekB. K. (1)w imieniu małoletniej córkiJ. K. (7);A. T.iM. T.odrzucili spadek poB. K. (1)w imieniu małoletnich dzieciD. T.iA.T.; z koleiJ. K. (8),A. L. (2),D. L.,J. P. (2)odrzucili spadek poB. K. (1)w imieniu własnym.
W ocenie Sądu Rejonowego 6 miesięczny termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. K. (1)przez wszystkie wskazane wyżej osoby nie został zachowany, albowiem zostały one złożone dopiero w 2014 roku, a biorąc pod uwagę datę zgonu spadkodawcy (19 maja 2006 r.), powyższy termin upłynął w listopadzie 2006 r. Zdaniem Sądu Rejonowego, biorąc pod uwagę okoliczność, że wszystkie te osoby należą do kręgu najbliżej rodziny – są bowiem zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy – brak jest podstaw do uznania, że powyższe osoby nie mogły stosownego oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku poB. K. (1)złożyć we wcześniejszym terminie. Z samych oświadczeń złożonych przed notariuszem wynika, iż uczestnicy znali datę śmierci spadkodawcy, z czym winno wiązać się otwarcie terminu na odrzucenie spadku, zaś fakt dowiedzenia się o swym powołaniu do spadku zrównywali z zawiadomieniem o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, co nie ma jednak żadnego znaczeniadla uznania, iż nie zachowali oni wymaganego ustawowego terminu do złożenia swych oświadczeń. Sąd Rejonowy podkreślił również, iż uczestnicy w żaden sposób nie wykazali, aby rzeczywiście o swym powołaniu do spadku dowiedzieli się znacznie później niż w samej dacie śmierci spadkodawcy. Sam fakt zawiadomienia o toczącym się postępowaniuo stwierdzenie nabycia spadku z pewnością nie wyznacza daty dowiedzenia się o powołaniu do spadku i nie wyznacza możliwości uznania, iż uczestnicy zachowali 6 miesięczny termin na odrzucenie spadku, który upłynął w dniu 19 listopada 2006 roku, a zatem blisko 8 latprzed ich faktycznym złożeniem.
Tym samym, uznając oświadczeniaT. K.,D. P.,M. G.jako zstępnych brata spadkodawcyJ. K. (2),J. K. (3)iJ. K. (4)jako zstępnych siostry spadkodawcyB. K. (2),M. K.,P. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. P. (2),M. L.,A. T.,J. K. (5)jako zstępnych brata spadkodawcyH. K.o odrzuceniu spadku po spadkodawcy za bezskuteczne z uwagi ich złożenie po upływie wyznaczonego terminu, Sąd Rejonowy zaliczył ich do grona spadkobierców ustawowych zmarłego. Jedynie oświadczenieG.K.o odrzuceniu spadku poB. K. (1)zostało skutecznie złożone, w konsekwencji pominiętoG.K.w dziedziczeniu w oparciu oart. 1020 k.c., który stanowi, że spadkobierca, który odrzucił spadek zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Sąd I instancji wskazał, żeW. K.iJ. P. (1)złożyli skuteczne oświadczenia o przyjęciu spadku poB. K. (1)z dobrodziejstwem inwentarza.W ocenie Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie mają tu zatem zastosowanie reguły wynikające z treści przepisuart. 1016 kciart. 670 kpc, co oznacza, że w przypadku złożenia oświadczenia przez jednego ze spadkobierców o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy nie składający żadnego oświadczeniaw terminie ustawowym, także przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a Sąd działając z urzędu w zakresie ustalenia spadkobiercy ma to potwierdzić z urzędu. Z tej przyczyny działanie oświadczenia o przyjęciu spadku przezW. K.iJ. P. (1)swym skutkiem objęło równieżJ. K. (1), który żadnego oświadczenia nie składał oraz zstępnychJ. K. (2),B. K. (2)iH. K., którzy wprawdzie złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku jednakże z uwagi na znaczny upływ czasu od daty dowiedzenia się spadkobierców o tytule swojego powołania i w konsekwencji złożenia oświadczenia po terminie – powyższe oświadczenia okazały się być nieskuteczne.
Podsumowując, Sąd Rejonowy wskazał, że w chwili śmierci spadkodawcy rodzice już nie żyli, spadkodawca miał natomiast rodzeństwo:W. K.,G.K.,J. P. (1),J. K. (1),J. K. (2),B. K. (2),H. K.,K. K. (2), z czego czworo rodzeństwaJ. K. (2),B. K. (2),H. K.iK. K. (2)nie dożyli otwarcia spadku poB. K. (1).J. K. (2),B. K. (2)orazH. K.pozostawili po sobie zstępnych. Do spadku więc poB. K. (1)na podstawie powoływanych wyżej przepisów doszli:

1
bratW. K.w 1/6 części siostraJ. P. (1)w 1/6 części,

2
bratJ. K. (1)w 1/6 części,

3
T. K.,D. P.iM. G.jako zstępni brata spadkodawcyJ. K. (2)po 1/18 części każde z nich,

4
J. K. (3)iJ. K. (4)jako zstępni siostry spadkodawcyB. K. (2)po 1/12 części każde z nich,

5
M. K.,P. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. P. (2),M. L.,A. T.,J. K. (5)jako zstępni brata spadkodawcyH. K.po 1/48 części każde z nich, którzy to spadkobiercy nabyli spadek poB. K. (1)z dobrodziejstwem inwentarza.

Z tych względów w oparciu o przywołane przepisy Sąd orzekł o ustawowym porządku dziedziczenia poB. K. (1)jak w punkcie 1 postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelacje od powyższego postanowienia wnieśli uczestnicy:A. K. (1),A. K. (2),M. K.,P. K.,J. K. (5),M. L.,J. P. (2),A. T.iJ. K. (4).
UczestnicyA. K. (1),A. K. (2),M. K.,P. K.,J. K. (5),M. L.,J. P. (2)iA. T.zaskarżyli postanowienie w zakresie punktu 1., zarzucając, mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania w postaci:

a
art. 670 zdanie pierwsze k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.wskutek braku podjęcia przez Sąd wszystkich czynności zmierzających do ustalenia, jakie osoby są spadkobiercamiB. K. (1);

b
art. 227 k.p.c.,art. 232 zdanie drugie k.p.c.iart. 299 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.wskutek braku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania uczestników,a w konsekwencji braku ustalenia daty, w której uczestnicy dowiedzieli się o tytule powołania do spadku poB. K. (1), okoliczności przemawiającychza złożeniem przez uczestników oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. K. (1), braku wiedzy uczestników o sytuacji rodzinnej spadkodawcy.

Naruszenie powyższych przepisów postępowania doprowadziło w ocenie skarżących do naruszenia przepisów prawa materialnego:

c
art. 1015 § 1 k.c.wskutek przyjęcia, iż o tytule powołania do spadku uczestnik dowiedział się blisko 8 lat przed złożeniem przez uczestników oświadczeniao odrzuceniu spadku poB. K. (1);

d
art. 1020 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w odniesieniu do osoby uczestnika winna znaleźć zastosowanie fikcja prawna określona w powołanym przepisie prawa;

e
art. 932 k.c.poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że uczestnicy są spadkobiercamiB. K. (1).

Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania uczestnikówna okoliczność daty w jakiej dowiedzieli się o tytule powołania do spadku, okoliczności przemawiających za złożeniem oświadczenia o odrzuceniu spadku, braku wiedzy o sytuacji majątkowej spadkodawcy.
Wobec powyższego wnieśli o:

1
uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi RejonowemuwK.do ponownego rozpoznania,

ewentualnie:

2
zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, iż spadek poB. K. (1)na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: bratW. K.w 1/5 części; siostraJ. P. (1)w 1/5 części; bratJ. K. (1)w 1/5 części;T. K.,D. P.iM. G.jako zstępni brata spadkodawcyJ. K. (2)po 1/15 części;J. K. (3)iJ. K. (4)jako zstępni siostry spadkodawcyB. K. (2)po 1/10 części.

[apelacje uczestników:A. K. (1)– k. 651-656,A. K. (2)– k. 658-663,M. K.– k. 665-670,P. K.– k. 672-677,J. K. (5)– k. 679-684,M. L.– k. 686-691,J. P. (2)– k. 693-698,A. T.– k. 700-705]
Apelację od postanowienia wniosła również uczestniczkaJ. K. (4), skarżąc postanowienie w całości. Wniosła o zmianę skarżonego postanowienia i zasądzenieod wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania. Ewentualnie wniosłao uchylenie skarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpatrzenia, a także rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Skarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 1015 k.p.c.polegające na wadliwej ocenie wiarygodności i mocy dowodów bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, a także poprzez bezkrytyczne uznanie, iż 6-miesięczny termin do złożenia oświadczenia o odrzucenie spadku poB. K. (1)nie został zachowany przezJ. K. (4);

2
niezastosowanieart. 644 k.p.c.i niewydanie postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza.

W uzupełnieniu apelacji skarżąca zarzuciła skarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania w postaciart. 670 k.p.c.wskutek braku podjęcia przez Sąd wszystkich czynności zmierzających do ustalenia spadkobiercówB. K. (1)orazart. 227 k.p.c.iart. 229 k.p.c.wskutek braku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania uczestniczki, a w konsekwencji braku ustalenia daty, w jakiej skarżąca dowiedziała sięo tytule powołania do spadku.
J. K. (4)wniosła przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącejna okoliczność ustalenia daty, w której uczestniczka dowiedziała się o tytule powołaniado spadku, okoliczności przemawiających za złożeniem przez skarżącą oświadczeniao odrzuceniu spadku poB. K. (1), braku wiedzy skarżącej o sytuacji rodzinnej spadkodawcy.
[apelacja uczestniczkiJ. K. (4)– k. 710-714, uzupełnienie apelacji – k. 821-821v]

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Apelacje były uzasadnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia.
Stosownie do przepisuart. 670 k.p.c.iart. 677 k.p.c.w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd z urzędu ustala krąg spadkobierców oraz sposób dziedziczenia. Kolejną kwestią, którą ocenia sąd stosownie do przepisuart. 670 k.p.c., jest to,czy w stosunku do spadkobierców nie zachodzą przesłanki wyłączające dziedziczenie, lub też czy osoby wskazane jako spadkobiercy mają zdolność dziedziczenia (zob.art. 927 k.c.). Sąd bada zatem skuteczność złożonych oświadczeń o odrzuceniu spadku (art. 1020 k.c.).
Jak stanowiart. 1015 § 1 k.c., oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Przewidziany wart. 1015 § 1 k.c.termin jest terminem zawitym prawa materialnego. Jego początek liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercyod dnia, w którym dowiedział się on z właściwego, pewnego źródła o tytule powołania.Oznacza to,że oddzielnie liczony jest jego bieg zarówno co do każdego spadkobiercy, jak i co do każdego z tytułów powołania. W poszczególnych sytuacjach ta data może się kształtować odmiennie. Dla spadkobiercy ustawowego dzień ten jest zwykle tożsamy z dniem dowiedzenia się przezeń o śmierci spadkobiercy (art. 924, 925 k.c.), gdy już wówczas nie obca mu była znajomość stosunków rodzinnych - na których opiera się powołanie go w określonej kolejności do dziedziczenia z ustawy (art. 931 i nast. k.c.). (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015 r. IV CSK 304/14, Lex nr 1663137, wyrok Sądu Najwyższego z dnia15 stycznia 1991 r. III CZP 75/90, OSNC 1991/5-6/68)
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy prawomocnym postanowieniem z dnia30 września 2010 roku zatwierdził oświadczenieW. K.z dnia 22 maja 2009 roku oraz oświadczenieJ. P. (1)z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu sięod skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadkuz dobrodziejstwem inwentarza poB. K. (1), a także oświadczenieG.K.z dnia 23 sierpnia 2010 roku o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poB. K. (1).
Jednocześnie Sąd Rejonowy uznał za bezskuteczne oświadczenia o odrzuceniu spadku złożone przez uczestnikówT. K.,D. P.,M. G.,J. K. (3),J. K. (4),M. K.,P. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. P. (2),M. L.,A. T.iJ. K. (5)z uwagi na ich złożenie po upływie wyznaczonego terminu.
Sąd Rejonowy, uzasadniając ten wniosek podniósł m.in., iż wskazane osoby należą do najbliższej rodziny spadkodawcy, co przemawia za tym, iż mogły złożyć oświadczenie spadkowe we wcześniejszym terminie. Bliski stopień pokrewieństwa nie może jednak przesądzać o początku biegu terminu do złożenia oświadczenia spadkowego. Uwadze Sądu Rejonowego umknęło przy tym, że uczestnicy są dziećmi nieżyjącego rodzeństwaB. K. (1), wobec czego nie są bliższą rodziną niż żyjące rodzeństwo:W. K.,J. P. (1)iG.K., wobec których Sąd zatwierdził uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń spadkowych. Skomplikowane stosunki rodzinne, których układ skłonił Sąd I instancji do zatwierdzenia uchylenia się przez rodzeństwo spadkodawcy od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń spadkowych powinny zostać wzięte pod uwagę również przy ocenie daty dowiedzenia się przez skarżących o tytule swego powołania do dziedziczenia. Tymczasem zdaje się, że Sąd - pomijając całkowicie ustalenia, które legły u podstaw postanowienia z 30 września 2010 roku - w odniesieniu do zstępnych zmarłego rodzeństwa zrównał datę dowiedzenia się o śmierciB. K. (1)z datą dowiedzenia się przez uczestników o swym tytule powołania. Co więcej uczynił to całkowicie dowolnie i to wbrew złożonym w aktach notarialnych oświadczeniom uczestników, że o tytule powołania dowiedzieli się oni w październiku 2013 roku, a zatem około 3 miesiące przed złożeniem ich oświadczeń spadkowych. Sąd Rejonowy zaniechał przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego pozwalającego na poczynienie prawidłowych ustaleń co do skuteczności oświadczeń spadkowych uczestników. W stanie faktycznym niniejszej sprawy zachodzą przy tym szczególne okoliczności przemawiające za wnikliwym zbadaniem daty dowiedzenia się o tytule powołania przez spadkobierców, co winno być przedmiotem postępowania dowodowego. Jak wynika z ustaleń będących podstawą postanowienia z 30 września 2010 rokuB. K. (1)miał trójkę dzieci zB. K. (3), która formalnie pozostawała nadal w związku małżeńskim z bratem spadkodawcy - uczestnikiemW. K.. Dzieci wychowywane były przezB. K. (1)i traktowały go jako ojca. W aktach urodzenia dzieci jako ojciec figuruje jednakżeW. K., o czym uczestnik wiedział, a mimo tego uznawał je za dzieci brata [zapewnienie spadkowe – k. 99v, zeznania uczestnikaW. K.– k. 107]. Dalsza rodzinaB. K. (1)tym bardziej mogła pozostawać z uzasadnionym okolicznościami przekonaniu, iż spadkobiercamiB. K. (1)są jego biologiczne dzieci. Nadto bezspornym jest, że z powodu zachowaniaB. K. (1), ocenionego przez rodzinę jako naganne, rodzeństwo zaprzestało utrzymywania z nim kontaktów. [zeznania uczestnikaW. K.– k. 107, zeznania uczestniczkiJ. P. (1)– k. 107v, zeznania świadkaG.K.– k. 107v]. Sąd Rejonowy z niezrozumiałych względów uniemożliwił skarżącym uczestnikom wypowiedzenie się co do tych okoliczności, mogących rzutować na ustalenie daty dowiedzenia się o tytule powołania uczestników do dziedziczenia. Sąd nawet nie zechciał ustalić, czy przed wezwaniem do udziału w sprawie wiedzieli oni o śmierci spadkodawcy, pomimo zerwania z nim kontaktów przez rodzeństwo spadkodawcy, czyli ich zmarłych wstępnych.
Ponadto Sąd Rejonowy, ustalając krąg spadkobierców, arbitralnie stwierdził,iż rodzice spadkodawcy zmarli przed nim. W aktach sprawy, jak i w sprawach załączonych,nie znajduje się żaden dowód na wskazaną okoliczność. Nie wynika to nawet ze złożonego w sprawie zapewnienia spadkowego. Nie była ona co prawda kwestionowana przez uczestników, jednakże, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2104 r. poz. 1741 ze zm.), akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Oznacza to, że fakt urodzenia, małżeństwa, zgonu oraz innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny, może być wykazany wyłącznie za pomocą takich właśnie dokumentów (art. 2 p.a.s.c.). Zaniechawszy przeprowadzenia dowodu na okoliczność daty śmierci rodziców spadkodawcy, nie można stwierdzić, czy krąg spadkobierców został ustalony prawidłowo. Stosownie bowiem do przepisuart. 932 § 1 k.c., w braku zstępnych spadkodawcy, powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. Dopiero w dalszej kolejności dziedziczy rodzeństwo spadkodawcy.
nawet gdyby obowiązek ustalenia kręgu spadkobierców nie spoczywał z urzędu na Sądzie, ale wymagał inicjatywy dowodowej uczestników to dokonana ocena nie mogłaby się ostać z uwagi na uchybienie obowiązkom informacyjnym sądu. Sąd Rejonowy zaniechał wszak pouczenia uczestnikówT. K.,D. P.,M. G.,J. K. (3),J. K. (4),M. K.,P. K.,A. K. (1),A. K. (2),J. P. (2),M. L.,A. T.orazJ. K. (5)o przepisachart. 162 k.p.c.,206 § 2 k.p.c.,207 § 6 i § 7 k.p.c., 217k.p.c., 229k.p.c., 230k.p.c.i 233§ 2 k.p.c., od czego nie był zwolniony z uwagi na nieprocesowy charakter postępowania.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że Sąd Rejonowy naruszył przepisart. 670 k.p.c.i nie ustalił prawidłowo kręgu spadkobiercówB. K. (1), co stanowi istotę i cel postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Tym samym nie rozpoznał istoty sprawy.
Wobec stwierdzenia naruszenia przepisuart. 670 k.p.c., bezprzedmiotowe stały się pozostałe zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, co czyni ich analizę zbędną. Zarzut naruszenia przepisówart. 227 k.p.c.,art. 232 zdanie drugie k.p.c.iart. 299 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.był bezzasadny.(...)dowodowa sąduw niniejszej sprawie wynika bowiem z przepisuart. 670 k.p.c.. Odrębny zarzut naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 1015 k.p.c.był bezzasadny o tyle, że w istocie sprowadzał się do zarzutu naruszeniaart. 670 k.p.c.. Zasadny był natomiast zarzut naruszenia przepisuart. 644 k.c., gdyż w dacie wydania orzeczenia przez Sąd I instancji powołany przepis jeszcze obowiązywał. Zarzut utracił jednak aktualność wobec uchyleniaart. 644 k.p.c.z dniem 18 października 2015 r. i braku w tym zakresie przepisu ustawy nowelizującej nakazującego stosowanie dotychczasowych przepisów.
wskazać również należy, iż Sąd I instancji pomijał w wezwaniach na rozprawę jednego z uczestników, tj.(...) sp. z o.o.spółkę komandytową z siedzibą weW.. Fakt, że wskazana uczestniczka oraz wnioskodawca mają tego samego pełnomocnika z osobie radcy prawnegoM. J.nie zwalniał Sądu z obowiązku doręczania korespondencji obu uczestnikom za pośrednictwem pełnomocnika, co powinno wynikać z treści zarządzeń i postanowień. Błędnie również wskazywał formę prawną uczestniczki, która nie jest spółką komandytowo-akcyjną, a komandytową.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie faktu i daty śmierci rodziców spadkodawcy oraz dat dowiedzenia się przez poszczególnych uczestników o ich tytule powołania do spadku poB. K. (1).
Wobec powyższego, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Kutnie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, pozostawiając temu Sądowi również orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego.