Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACz 100/16
Data wyroku: 2016-03-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Kazimierz Rusin, Marek Klimczak, Anna Gawełko
Słowa kluczowe: Braki Formalne
Podstawa prawna: art. 130 par 2 kpc
Teza: Skoro w przypadku zwrotu wniosku na podstawie art. 102 ust 4 uksc Sąd ma obowiązek wezwać profesjonalnego pełnomocnika do opłacenia pisma, to nie ma podstaw aby wyłączyć taki obowiązek w przypadku strony, która nie jest reprezentowana przez pełnomocnika a której wniosek został zwrócony na podstawie art. 130  2 kpc.

Sygn. akt I ACz 100/16

POSTANOWIENIE

Dnia 25 marca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie I Wydział Cywilny w składzie następującym
Przewodniczący: SSA Anna Gawełko
Sędziowie:  SA Marek Klimczak ( spr.)
SA Kazimierz Rusin
po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 roku
na posiedzeniu niejawnym sprawy
z powództwa(...) Sp. z o. o.wR.
przeciwkoM. H.iW. K.
o zapłatę
na skutek zażalenia pozwanegoW. K.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia 5 października 2015 roku, sygn. akt I Nc 193/14

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie
SSA Anna Gawełko  SSA Marek Klimczak  SSA Kazimierz Rusin

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 5 października 2015 roku, sygn. akt I Nc 193/14, Sąd Okręgowy w Rzeszowie odrzucił zarzuty pozwanegoW. K.od nakazu zapłaty z dnia 5 grudnia 2014 roku.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w następstwie wezwania o uzupełnienie braków zarzutów od nakazu zapłaty, w tym m.in. uiszczenie opłaty sądowej w kwocie 5.581,00 zł pozwany przedłożył pismo z dnia 12 czerwca 2015 roku ( k. 120), w którym wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od zarzutów. Zarządzeniem z dnia 24.08.2015r. ( k 139) Przewodniczący wezwał pozwanego do podpisania wniosku o zwolnienie od opłaty od zarzutów w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku.W. K.nie uzupełnił powyższego braku, a zatem jego wniosek należało zwrócić na podstawieart. 130 § 2 KPC. W ocenie Sądu Okręgowego, w takiej sytuacji aktualne stało się wezwanie o uiszczenie opłaty sądowej od zarzutów w kwocie 5.581,00 zł z dnia 18.05.2015r. ( k. 110), odebrane przez pozwanego w dniu 05.06.2015r. ( k. 114) oraz termin do uiszczenia tej opłaty tj. dzień 12.06.2015r. Do tego dnia – zdaniem Sądu Okręgowego - miała być uiszczona opłata. Końcowo Sąd wskazał, że brak opłaty od zarzutów i brak wniosku o zwolnienie od opłaty, a także upływ zakreślonego terminu do opłacenia zarzutów powoduje ich odrzucenie na podstawieart. 494 § 1 KPC.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pozwanyW. K.wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od zarzutów. Postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego polegającego na niezastosowaniuart. 130 § 1 KPC. W uzasadnieniu podał, iż nieuzupełnienie wniosku wynikało z tego, iż był przekonany, że otrzyma dodatkowe wezwanie do uzupełnienia wniosku, na którym obowiązek podpisania wniosku mógłby dokonać.
W odpowiedzi na zażalenie, powód wniósł o oddalenie zażalenia pozwanego w całości jako bezzasadnego i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podał, że pozwany nie uzupełnił w terminie przedmiotowego braku, a zatem Sąd orzekający w sprawie na podstawieart. 130 § 2 KPCzasadnie zwrócił wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów. Końcowo powód podał, że należy uznać, że pozwanyW. K.w zakreślonym przez Sąd terminie nie uiścił opłaty sądowej od wniesionych zarzutów, jak również nie wniósł skutecznie wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej od zarzutów.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie okazało się błędne, jednak nie z przyczyn podnoszonych przez pozwanego w zażaleniu.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Okręgowy w Rzeszowie w dniu 5 grudnia 2014 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym nakazał pozwanymM. H.iW. K., aby zapłacili solidarnie powodowi kwotę 148.833,36 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 listopada 2014 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego ( k. 79). W dniu 8 maja 2015 roku powód złożył zarzuty od w/w nakazu zapłaty (k. 104), a wezwaniem z dnia 18 maja 2015 roku ( doręczonym 5 czerwca 2015 roku)W. K.został wezwany do uzupełnienia braków zarzutów poprzez ich podpisanie, dołączenie odpisu zarzutów i uiszczenie stosownej opłaty ( k. 110, 114). Pismem z dnia 12 czerwca 2016 roku pozwany uzupełnił braki w postaci podpisu zarzutów i przesłania ich odpisu, składając jednocześnie wniosek o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia tej opłaty ze względu na trudną sytuację finansową ( k. 120). Dalszym krokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie było wezwanie pozwanego do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu oraz udokumentowanie dochodów i wydatków w sposób szczegółowo wskazany w wezwaniu ( k. 125). Po złożeniu stosownego oświadczenia, Sąd wezwałW. K.do podpisania wniosku o zwolnienie od opłaty od zarzutów ( k. 120) w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku ( k. 141). Przedmiotowa przesyłka była dwukrotnie awizowana, skutkiem czego było uznanie przez Sąd, iż została skutecznie doręczona ( k. 147). W następstwie powyższych czynności, Sąd Okręgowy dnia 2 października 2015 roku, działając na podstawieart. 130 § 2 KPCzarządził zwrot wniosku pozwanegoW. K.o zwolnienie od opłaty od zarzutów, a dnia 5 października 2015 roku wydął zaskarżone postanowienie.
Analizując powyższe czynności Sądu Okręgowego należy na początku rozstrzygnąć, że Sąd prawidłowo zarządził zwrot wniosku o zwolnienie od opłaty do zarzutów. Pozwany został wezwany do opłacenia zarzutów, kolejno na skutek wniosku o zwolnienie od przedmiotowej opłaty, został wezwany do uzupełnienia jego braków. Nie ulega wątpliwości, iż braków tych nie uzupełnił, co pozwala uznać, iż decyzja o zarządzeniu zwrotu wniosku była prawidłowa.
Jednakże, przedmiotem zażalenia pozwanego jest postanowienie z dnia 5 października 2015 roku o odrzuceniu zarzutów na skutek ich nieopłacenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, postępowanie Sądu Okręgowego stało w sprzeczności z obowiązującymi przepisamikodeksu postępowania cywilnego. Należało rozważyć, czy po stronie Sądu Okręgowego, na skutek zarządzenia zwrotu wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej od zarzutów, nie powstał obowiązek ponownego wezwania pozwanego do uiszczenia opłaty sądowej. Dla porządku trzeba zaznaczyć, że pozwany nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zgodnie zart. 112 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych( Dz. U. 2014r., poz. 1025) jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, na podstawieart. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego.Art. 112 ust. 3 zdanie pierwszestanowi, że przepisuust. 2nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego.
Z powyższego wynika, iż w sytuacji merytorycznego rozpoznania wniosku, skutkującego decyzją o jego oddaleniu, Sąd – w przypadku strony niereprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika – ma obowiązek ponownie ją wezwać do opłacenia pisma. W przypadku natomiast strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika i oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, termin do obliczenia i uiszczenia opłaty przez pełnomocnika otworzy doręczenie postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 30/11, Lex nr 898279).
Nie budzi już również wątpliwości, iż w razie zwrotu wniosku na podstawie art. 102 ust. 4 cytowanej powyżej ustawy, po stronie Sądu także powstaje obowiązek wezwania pełnomocnika do opłacenia pisma. Jak wskazuje SN, w razie zwrotu wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych na podstawie art. 102 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgłoszonego po wezwaniu do uiszczenia opłaty od sprzeciwu wobec wyroku zaocznego, przewodniczący wzywa ponownie do opłacenia sprzeciwu na podstawieart. 130 § 1 KPC( uchwała SN z dnia 27 marca 2014r., III CZP 133/12, OSNC 2015, nr 1, poz. 4).
Jak wynika zatem z powyżej zaprezentowanych poglądów, w każdym wypadku po oddaleniu lub zwrocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych otwiera się stronie na nowo termin do uiszczenia opłaty ( por. postanowienie SN z dnia 20 lipca 2012r., II CZ 61/12, Lex nr 1228786). Różnica polega jedynie na tym, iż w niektórych sytuacjach Sąd ma obowiązek ponownie wezwać stronę do uiszczenia opłaty. Taką sytuacją jest – w ocenie Sądu Apelacyjnego – zarządzenie zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie zart. 130 § 2 zd. 2 KPCpismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Oznacza to przyjęcie, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został w ogóle złożony. Skoro zatem w przypadku zwrotu wniosku na podstawie art. 102 ust. 4 przedmiotowej ustawy, Sąd ma obowiązek ponownie wezwać profesjonalnego pełnomocnika do opłacenia pisma, to nie ma podstaw, aby wyłączyć taki obowiązek w przypadku strony, która nie jest reprezentowana przez pełnomocnika, a której wniosek został zwrócony na podstawieart. 130 § 2 KPC.
Z tych też względów należało przyjąć, że pozwany winien być ponownie wezwany przez Sąd do opłacenia pisma w terminie tygodniowym, co czyni zaskarżone postanowienie o odrzuceniu zarzutów bezzasadnym i dlatego Sąd Apelacyjny uchylił je na podstawieart. 386 § 1 KPCw zw. zart. 397 § 2 KPC.
SSA Anna Gawełko  SSA Marek Klimczak  SSA Kazimierz Rusin

ZARZĄDZENIE
-(...)W. K.(...);
R.,(...).