Sąd Okręgowy w Świdnicy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 479/16
Data wyroku: 2016-11-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mariusz Górski SSO Elżbieta Marcinkowska, Agnieszka Połyniak
Słowa kluczowe: Oszustwo
Podstawa prawna: art. 437 § 1 kpk

Sygn. akt IV Ka 479/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 listopada 2016 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:

Przewodniczący:

SSO Agnieszka Połyniak (spr.)

Sędziowie:

SSO Mariusz Górski SSO Elżbieta Marcinkowska

Protokolant:

Magdalena Telesz

przy udziale Julity Podlewskiej Prokuratora Prokuratury Okręgowej,
po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r.
sprawyZ. C.
synaW.iZ.z domuK.
urodzonego (...)wW.zart. 297 § 1 kkiart. 286 § 1 kkw związku zart. 11 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzychu
z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygnatura akt III K 407/15
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sygnatura akt IV Ka 479/16

UZASADNIENIE
Z. C.oskarżony został o to, że:

I
w dniu 02 listopada 2009r wW., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim sporządzeniu umowy na zakup towarów o nr(...)zawartej na nazwisko kredytobiorcyS.
P., poświadczającej nieprawdę co do faktu zwarcia takiej umowy z tym kredytobiorca i zawierające poświadczające nieprawd e oświadczenie o osiąganych przez wymienionego świadczeniu emerytalnym, mające istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, wprowadził w błąd uprawnionego przedstawiciela(...) Bank S.A.co do rzetelności przedłożonej umowy kredytowej oraz zamiaru spłaty zaciągniętego zobowiązania, doprowadzając(...) Bank S.A.z siedzibą wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 2412,06 zł, czym działał na szkodę wskazanego banku orazS.P.,

to jest o czyn zart. 297§ 1  kkiart. 286§1  kkw zw. zart. 11§2  kk

II
w dniu 03 grudnia 2009r. wW., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim sporządzeniu umowy na zakup towarów o nr(...)zawartej na nazwisko kredytobiorcyI. F., poświadczającej nieprawdę co do faktu zwarcia takiej umowy z tym kredytobiorcą i zawierające poświadczające nieprawdę oświadczenie o osiąganych przez wymienioną świadczeniach emerytalnych, mające istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, wprowadził w błąd uprawnionego przedstawicielaS.co do rzetelności przedłożonej umowy kredytowej oraz zamiaru spłaty zaciągniętego zobowiązania, doprowadzającS.z siedzibą wP.Oddział wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 2800,00 zł, czym dział na szkodę wskazanego banku orazI. F.,

to jest o czyn zart. 297§1 kkiart. 286§1 kkw zw. zart. 11§2 kk

III
w dniu 10 grudnia 2009r. wW., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim sporządzeniu umowy na zakup towarów o nr(...)zawartej na nazwisko kredytobiorcyM. B., poświadczającej nieprawdę co do faktu zawarcia takiej umowy z tym kredytobiorcą i zawierające poświadczające nieprawdę oświadczenie o osiąganych przez wymienioną dochodach, mające istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, wprowadził w błąd uprawnionego przedstawicielaS.co do rzetelności przedłożonej umowy kredytowej oraz zamiaru spłaty zaciągnie tego zobowiązania, doprowadzającS.z siedzibą wP.Oddział wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 3136,00 zł, czym działał na szkodę wskazanego banku orazM. B.,

to jest o czyn zart. 297§1  kkiart. 286§1  kkw zw. zart. 11§2  kk

IV
w dniu 19 stycznia 2010 r. wW., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim sporządzeniu umowy na zakup towarów o nr(...)zawartej na nazwisko kredytobiorcyS.
P. (1), poświadczającej nieprawdę co do faktu zawarcia takiej umowy z tym kredytobiorcą i zawierające poświadczające nieprawdę oświadczenie o osiąganych przez wymienionego dochodach, mające istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, wprowadził w błąd uprawnionego przedstawicielaS.co do rzetelności przedłożonej umowy kredytowej oraz zamiaru spłaty zaciągniętego zobowiązania, doprowadzającS.z siedzibą wP.Oddział wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 3068,80 zł. czym działał na szkodę wskazanego banku orazS.P. (1)

to jest o czyn zart. 297 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.

V
w:dniu 11 maja 2010 r. wW., woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim sporządzeniu umowy na zakup towarów o nr(...)zawartej na nazwisko kredytobiorcyA. S., poświadczającej nieprawdę co do faktu zawarcia takiej umowy z tym kredytobiorcą i zawierające poświadczające nieprawdę oświadczenie o osiąganych przez wymienionego świadczeniu emerytalnym, mające istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, wprowadził w błąd uprawnionego przedstawiciela(...) Banku S.A.co do rzetelności przedłożonej umowy kredytowej oraz zamiaru spłaty zaciągniętego zobowiązania, doprowadzając(...) Bank S.A.z siedzibą wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 3614.75 zł. czym działał na szkodę wskazanego banku orazA. S.,

to jest o czyn zart. 297 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016r. Sąd Rejonowy w Wałbrzychu, w sprawie o sygn. akt III K 407/15 oskarżonegoZ. C.uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów opisanych w pkt od I do V części wstępnej wyroku, to jest występków zart. 297§1 kkw zw. zart.286§1 kkw zw. zart. 11§2 kki za czyny te, przy przyjęciu, iż stanowią ciąg przestępstw zart. 91§1 kkna podstawieart. 286§1kkw zw. zart. 11§3 kkw zw. zart. 91§1 kkwymierzył mu karę roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, a na podstawieart. 69§1i 2 kkorazart. 70§1 pkt 1 kkw brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 20.02.2015r. o zmianieustawy kodeks karnyoraz niektórych innych ustaw zawiesił warunkowo wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności tytułem próby na okres lat 4 (czterech ). Na podstawieart. 72§2 kkw brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego(...) Bank S Az siedzibą wW.kwoty 6026, 81 (sześć tysięcy dwadzieścia sześć złotych i 81/100) złotych zaś na rzeczS.z siedzibą wP.Oddział wW.kwoty 5629, 38 (pięć tysięcy sześćset dwadzieścia dziewięć złotych i 38/100) złotych w terminie 3 (trzech) lat od dnia uprawomocnienia się wyroku. Nadto zwolnił oskarżonego od wydatków poniesionych przez Skarb Państwa od chwili wszczęcia postępowania zaliczając je na rachunek tegoż Skarbu Państwa i nie wymierzył mu opłaty.
Z rozstrzygnięciem tym nie pogodził się oskarżonyZ. C., który za pośrednictwem swego obrońcy zaskarżył wyrok w całości na swoją korzyść zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności treściart. 7 k.p.k.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dowolną i jednostronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przede wszystkim poprzez uznanie, że oskarżony wprowadził w błąd pokrzywdzonych przedkładając wypełnione umowy kredytowe, w sytuacji, kiedy nie miał on świadomości nieprawidłowości tych danych,
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 5 § 2 k.p.k., przez rozstrzygnięcie nasuwających się wątpliwości na niekorzyść oskarżonego przez przyjęcie, że oskarżeni mieli świadomość o nieprawidłowościach w przekazywanych im do wypełnienia danych osób bądź o danych już uzupełnionych na blankietach umów,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. treściart. 72 § 2 k.k.poprzez zobowiązanie oskarżonego do naprawienia szkody na rzecz(...) Banku SAwW.orazS.wW.w sytuacji, gdy kwoty uzyskane przez oskarżonego od Banku były należnościami za faktycznie sprzedany towar, co wskazuje wprost Sąd I Instancji i instytucje te stosowną zapłatę już otrzymały.
Wskazując na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez uniewinnienie oskarżonegoZ. C.od wszystkich czynów opisanych w akcie oskarżenia oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego za obie instancje według norm przepisanych.

Sąd odwoławczy zaważył, co następuje:
Jakkolwiek zarzut naruszeniaart. 72 §2 k.k.podniesiony w apelacji, już w tym momencie można uznać za wręcz oczywiście chybiony, to jednakże wniesienie tego środka odwoławczego i podniesiony zarzut naruszeniaart. 7 k.p.k.musiał skutkować uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Apelującej nie można odmówić racji w tym zakresie, w jakim kwestionuje prawidłowość ustaleń sądu meriti, a przede wszystkim ocenę depozycjiM. K..
W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że jakkolwiek większość osób, których dane wykorzystano do zawarciu umów kredytowych to byli klienci czy tofirmy PHU (...), czyPHU (...)orazPHU (...), to jednakże nie była niąI. F.. Znamienne przy tym jest i to, że adres do korespondencji w przypadku umowy zawartej z wykorzystaniem danych tej pokrzywdzonej to adres zamieszkaniaM. K.. Mężczyzna ten był przesłuchiwany na powyższe okoliczności zarówno jako świadek, jak i podejrzany (obecnie jest on osoba prawomocnie skazaną /k.1088 -1091/, nie ma zatem przeszkód, by odczytać zarówno jego zeznania, jak i wyjaśnienia). Nie tylko nie negował swego sprawstwa, ale i przedstawił okoliczności posłużenia się danymi członków swojej rodziny. Z akt sprawy wynika bowiem, żeJ. F., mążI. F., to brat matkiM. K.. Znamienne jest i to, że kredyty zaciągnięte na małżonkówF.były częściowo spłacane. Na temat tej kwestii relacjonowałM. K.(k. 52v, 182, 467), jak teżA. F., która rozmawiała zarówno z mężczyzną jak i jego matką (k. 18v). Niemniej kwestia ta pozostała w ogóle poza uwagą sądu orzekającego, choć dokonując ustaleń faktycznych, dostrzegł iż kredyt ten był częściowo spłacany. Nie przesłuchał świadkaM. K.na powyższe okoliczności, poprzestając na przyjęciu za wiarygodne ostatnich jego zeznań, w których swemu sprawstwu i udziałowi w ogóle zaprzeczał. Z protokołu przesłuchaniaM. K.wynika wprost, że to on miał zawrzećumowę nr (...)z dnia 3.12.2009r., doprecyzowując, że to nie on wypisał umowę i podpisał się zaI. F.(k. 466). W tej sytuacji poprzestanie na odczytaniu powyższych depozycji i przyjęciu za podstawę ustaleń wyjaśnień, w których pomówiłZ. C., nie negując przy tym wiarygodność swych poprzednich wyjaśnień (np. tych z k. 464 – 468), zaaprobowane być nie może. Relacje tego świadka muszą być poddane wnikliwej ocenie, po to, by możliwe było ustalenie czyZ. C.istotnie o wszystkich działaniachM. K.wiedział, czy może polegało na prawdzie to co pierwotnie mówił świadek, że np. o fikcyjności umowy zawartej zI. F.jego pracodawca nie wiedział.
W tej sytuacji rzeczą pierwszorzędną było wnikliwe przenalizowanie zeznań i wyjaśnieńM. K., który – wydaje się być – kluczową postacią całego procederu, a który wraz z upływem czasu, w toku kolejnych przesłuchań zmieniał relację i co i raz umniejszał swój udział, by w końcu go zanegować. Z jego wyjaśnień wynika m.in. to, że dysponował drukami umów kredytowych podbitych pieczęcią firmową i podpisanych in blanco przezZ. C.. Przyznał, że część umów podpisana została przy wykorzystaniu danych z zeszytu, którym dysponował, które telefoniczne weryfikował oskarżony i oddzwaniał doM. K.informując czy kredyt zostanie przyznany i czy można umowę podpisać. Wskazał przy tym, że nigdy sam nie wypełniał umów („bo ma niewyraźne pismo” – k. 465) i „za kredytobiorców podpisywały się przypadkowe osoby”, pomawiając przy tym swego znajomego o to, że przywoził mu takie wypełnione już umowy i on następnie „autoryzował, sprawdzał poprzezC.czy ta osoba dostanie kredyt”. Opisując dalszą procedurę, wyjaśnił, że pieniądze przelewane były na kontoC., który wypłacał mu je „po wcześniejszym potrąceniu kwoty za wynajem samochodu (…) średnio 360 zł” (k. 466). Wskazuje przy tym sąd odwoławczy, żeM. K.pomówił o udział w procederze wyłudzania kredytów na nazwiska osób widniejących w zeszycie, który u niego zabezpieczono,A. C.((...)), który co wynika z ustaleń Policji zmarł 04.06.2009r. (k. 553i 572). I tę kwestię sąd pominął, choć może mieć znaczenie dla oceny wiarygodności świadka.
Tymczasem sąd a quo, dokonując ustaleń, przedstawił jedynie pobieżnie mechanizm zawierania umów kredytowych przez „podmioty gospodarcze”, wykorzystując dane osobowe bez zgody i wiedzy osób wskazanych jako kredytobiorcy i fałszując ich podpisy (k. 1209 – 1210). Jedynym konkretnym ustaleniem, wskazującym na udziałZ. C.jest stwierdzeniem że „z ramienia podmiotów gospodarczychPHU (...)iPHU (...)– handel węglem i koksem –P. K.umowy podpisywali m.in.Z. C.iM. K.” (k. 1210). Okolicznościom tym oskarżony nigdy nie przeczył. Niemniej zauważyć należy, że dla odpowiedzialności karnej za czyn zart. 286§1 k.k.i297§1 k.k.niezbędne jest wykazanie, że sprawca świadomie podejmował działania sprawcze, nakierunkowane na określony cel, należą bowiem do tzw. przestępstw kierunkowych, co oznacza, że  mogą być popełnione wyłącznie z zamiarem bezpośrednim (vide np. wyrok SN z dnia 15.10.2013r., III KK 184/12, OSNKW 2014/2/15, wyrok SN z dnia 10.08,2016r., IIIKK 113/16, LEX nr 2122487). Kiedy nadto uwzględni się, że dla bytuart. 286 § 1 k.k.wymagane jest by wykazać, że sprawca obejmuje swą świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym) nie tylko to, że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), ale także i to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem - i jednocześnie - chce wypełnienia tych znamion, to wyżej wskazane ustalenia sądu meriti kwestii tych w ogóle nie dotyczą. Nie można przy tym nie dostrzec i tego, że sąd orzekający w istocie bazował na tym, co ustalił w sprawie III K 709/13, nie dostrzegając, że w niniejszej sprawie materiał dowodowy może nie być tożsamy (k. 1215 i 1218), tym bardziej, że dotyczy innych czynów. Odwoływanie się do stanowiska Sądu Okręgowego w Świdnicy wspartego orzecznictwem Sądu Najwyższego (k. 1219) nie może zastąpić prawidłowych ustaleń w konkretnej sprawie, jak też wskazania wniosków, które będą miały oparcie w materiale dowodowym, którym sąd dysponował.
W niniejszej sprawie sąd orzekający ustaleń faktycznych mógł dokonać jedynie w oparciu o wyjaśnieniaZ. C., relacje (zarówno wyjaśnienia jak i zeznania)M. K.oraz relacje osób, których dane wykorzystane zostały do zawarcia umów kredytowych, jak tezW. C.czyP. K.oraz przedstawicieli instytucji udzielających kredytów.M. G.skorzystała z prawa do odmowy zeznań, zatem jej zeznań z postępowania przygotowawczego wykorzystać nie można.
To na podstawie powyższego materiału dowodowego mógł sąd a quo rekonstruować stan faktyczny w sprawie, a przede wszystkim ustalić czym kierował sięZ. C.w swoich działaniach, czy był świadomy tego, co miał robićM. K.i w jaki sposób wykorzystywał przekazane mu druki umów kredytowych z pieczęciami i podpisami oskarżonego. Winien był sąd ocenić czy ten materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że obejmował swą świadomością (zamiar bezpośredni) to, że współdziała zM. K.w realizacji przestępstwa oszustwa, czy może jedynie w zakresie tego, że przedłoży kredytodawcom sfałszowane bądź poświadczające nieprawdę, i w jakim zakresie umowy kredytowe. Wbrew bowiem twierdzeniom sądu I instancji materiał dowodowy, którym dysponował, nie jest jednoznaczny i teza, że „sprawstwo i wina oskarżonego (…) nie może budzić żadnych wątpliwości” (k. 1216) nie jest poparta przekonywującymi argumentami. Samo odstępstwo od zasad określonych przez udzielające kredytów instytucje nie świadczy o tym, że oskarżony działał w zamiarze wprowadzenia ich w błąd i doprowadzenia w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Czym innym są bowiem te działania, a czym innym poświadczenie nieprawdy (tj. potwierdzenie, że osobiście dokonał weryfikacji danych kredytobiorcy i jego tożsamości) i następnie posłużenie się takim dokumentem, tj. przedłożenie kredytodawcy. Te ostatnie działania stanowią li tylko o realizacji znamion czynu zart. 297§1 k.k.i nie zależą od skutku.
Nie przesądzając zatem o ostatecznym wyniku ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zwłaszcza po ponownym przesłuchaniuM. K.(zasadny wydaje się być tu udział biegłego psychologa),A. F., jak też pracowników instytucji udzielających kredyty na okoliczność tego, czy dane kredytobiorców były weryfikowane (choćby wstępnie) telefonicznie, możliwe będzie dokonanie oceny wyjaśnieńZ. C.pod kątem tego, co obejmował swą świadomością i w jakim celu działał.
Z tych tez względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu.