Sąd Rejonowy w Zgierzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 499/07
Data wyroku: 2016-11-02 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Łakomska-Grzelak

Sygn. akt I Ns 499/07

POSTANOWIENIE KOŃCOWE
Dnia 2 listopada 2016 roku
Sąd Rejonowy w Zgierzu, I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodnicząca: SSR Joanna Łakomska - Grzelak
Protokolant: Sekr. sąd. Aneta Fortuniak
po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016 roku w Zgierzu na rozprawie sprawy
z wnioskuA. K. (1)
z udziałemH. Z.,J. J. (1),M. Z.,J. S. (1),Z. Ł.,J. K. (1),W. K. (1),D. J.,H. S.iJ. S. (2)
o podział majątku wspólnego i dział spadku
postanawia:

1
ustalić, że w skład majątku wspólnego byłych małżonkówS. J.iH. Z.I votoJ.wchodzi prawo własności gospodarstwa rolnego położonego wB.gminaZ.obejmującego działki gruntu o aktualnychnumerach ewidencyjnych (...)o powierzchni 0,0047 ha,(...)o powierzchni 1,1064 ha, (poprzednio łączniedziałka (...)) oraz(...)o powierzchni 0,6281 ha i(...)o powierzchni 0,7151 ha (poprzednio łączniedziałka (...), a wcześniej(...)), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu prowadzi zbiór dokumentów ZD(...)o łącznej wartości 57.300 zł (pięćdziesiąt siedem tysięcy trzysta złotych);

2
ustalić, że w skład spadku poS. J.wchodzi udział wynoszący ½ (jedną drugą) w prawie własności gospodarstwa rolnego wskazanego w punkcie 1;

3
objąć działem spadku poA. J.udział wynoszący ¼ (jedną czwartą) w prawie własności gospodarstwa rolnego wskazanego w punkcie 1;

4
dokonać podziału majątku wspólnego byłych małżonkówS. J.iH. Z.I votoJ.oraz działu spadku poS. J.iA. J., w ten sposób, że:

a
przyznaćJ. J. (1)na wyłączność prawo własności działek onumerach ewidencyjnych (...)o łącznej wartości 45.400 zł (czterdzieści pięć tysięcy czterysta złotych);

b
przyznaćA. K. (1)na wyłączność prawo własności działki onumerze ewidencyjnym (...)o wartości 11.900 zł (jedenaście tysięcy dziewięćset złotych);

c
zasądzić odJ. J. (1)na rzeczA. K. (1)kwotę 2425 zł (dwa tysiące czterysta dwadzieścia pięć złotych) tytułem dopłaty do udziału w spadku poA. J.płatną w terminie miesiąca od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności;

5
nakazać pobranie odJ. J. (1)iA. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Zgierzu kwot po 5.577,40 zł (pięć tysięcy pięćset siedemdziesiąt siedem złotych 40/100) każdy tytułem zwrotu tymczasowo poniesionych wydatków sądowych;

6
nie obciążać uczestników nieuiszczonymi kosztami sądowymi w pozostałym zakresie;

7
ustalić, że uczestnicy ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 499/07

UZASADNIENIE
W dniu 24 kwietnia 2007 roku działający osobiścieA. K. (1)złożył wniosek o dział spadku obejmującego nieruchomość rolną położoną wB.gminaZ.składającą się z działek onumerach ewidencyjnych (...)o łącznej powierzchni 2,4496 ha. Do wniosku załączył zaświadczenie ze zbioru dokumentów ZD(...)wskazujące jako właścicieliS.iH.małżonkówJ.oraz postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po drugiej żonieS. A.J., od której wywodził swoje prawa do gospodarstwa(wniosek – k. 2).
UczestniczkaH. Z.I votoJ.w sprawie o sygn. akt I Ns 807/07 wniosła o stwierdzenie nabycia przez nią w drodze zasiedzenia udziałuA. J.wynoszącego ¼ w nieruchomości wB.obejmującejdziałki (...). W trybieart. 618 k.p.c.wniosek został przekazany do rozpoznania w sprawie niniejszej. Po jego drugim rozpoznaniu postanowieniem wstępnym z dnia 12 sierpnia 2010 roku wniosek w zakresie zasiedzenia został oddalony. Apelacja została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 14 kwietnia 2011 roku(postanowienie - k. 325, postanowienie So – k. 425).
UczestniczkaZ. Ł.na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. oświadczyła, iż zrzeka się wszelkich uprawnień do spadkowej nieruchomości na rzecz wnioskodawcy. Takie samo oświadczenie złożyli uczestnicyW. K. (1)iJ. K. (1).W. K. (1)w toku postępowania żądał wydzielenia na swoją rzecz działki, a następnie spłaty, ale ostatecznie podtrzymał pierwotne stanowisko co do zrzeczenia się swych uprawnień na rzecz wnioskodawcy.J. K. (1)podtrzymał decyzję o rezygnacji z jakichkolwiek rozliczeń, podobnie jakD. J.(protokoły rozpraw – k. 31, k. 311v, k. 479-479v, k. 538, k. 749-749v i k. 757, pismoW. K.– k. 462).
Wnioskodawca i uczestniczkaJ. S. (1)żądali podziału gospodarstwa w naturze.J. S. (1)zrezygnowała następnie z wydzielenia działki na swoją rzecz, żądając spłaty, a ostatecznie zrezygnowała z jakichkolwiek rozliczeń(protokoły rozpraw – k. 479-479v, k. 538 i k. 749).
UczestniczkaH. Z.wniosła o przyznanie całegogospodarstwa (...), ze spłatą na rzecz pozostałych spadkobierców, kwestionując dopuszczalność jego podziału. Zrezygnowała z rozliczenia na swoją rzecz. Z rozliczeń zrezygnowała również siostraJ. M.Z.(protokoły rozpraw – k. 479-479v, k. 749 i k. 757 - 759).
W piśmie złożonym na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. uczestnicyH. Z.iJ. J. (1)wnieśli o ustalenie, że w skład majątku spadkowego poS. J., poza nieruchomością wskazaną we wniosku wchodziły: pustaki o wymiarach 50x25x25 w ilości 1.350 sztuk, deski na dach o pow. 4 m2, wapno dołowane 1 tona, koń oraz krowa. Uczestnicy wnieśli również o rozliczenie nakładówJ. J. (1)na nieruchomość spadkową. Pismem z dnia 6 września 2013 r. uczestnicyH. Z.iJ. J. (1)wnieśli o rozliczenie równowartości ruchomości poprzez zasądzenie od spadkobiercówA. J.¾ wartości ruchomości(pismo – k. 532-533, pismo – k. 638).
J. J. (1)w toku całego postępowania wnosił o przyznanie mu całości gospodarstwa wB., kwestionując dopuszczalność jego podziału. W razie dokonywania podziału wniósł o przyznanie na jego rzeczdziałek (...)według II wariantu podziału nieruchomości zawartego w opinii biegłego geodety(pisma – k. 685, 687, protokół rozprawy – k. 749).
Wnioskodawca konsekwentnie wnosił o podział gospodarstwa w naturze i przyznanie na jego rzeczdziałki (...)według II wariantu podziału nieruchomości zawartego w opinii biegłego geodety(pisma – k. 685, 687, protokół rozprawy – k. 749).
Na terminie rozprawy 12 grudnia 2012 r. wnioskodawca oświadczył, iż w razie wydzielenia mu działki, nie żąda rozliczeń za dom i inne naniesienia oraz zgadza sięna pozostawienie wszelkich nakładówJ. J. (1)na działce, która przypadnie uczestnikowi.(protokół rozprawy – k. 580).
Na terminie rozprawy 22 czerwca 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy podtrzymał dotychczasowe stanowisko oświadczając, że udziały małżonków wS.iH.orazS.iA. J.były równe. PełnomocnikH. Z.iJ. J. (1)podtrzymał dotychczasowe stanowisko, potwierdzając oświadczenie o równych udziałach małżonków w majątku wspólnym. Uczestnicy przyłączyli się do stanowiska wnioskodawcy. Pełnomocnicy wnioskodawcy oraz uczestnikówH. Z.iJ. J. (1)wnieśli o rozliczenie kosztów postępowania w oparciu oart. 520 § 1 k.p.c.(protokół rozprawy – k. 757 – 759v).
W dniu 15 lipca 2016 roku pełnomocnik wnioskodawcy na piśmie sprecyzował dotychczasowy wniosek wnosząc o podział majątku wspólnego małżonkówS.iH. J.(obecnie(...)) obejmujący nieruchomość rolną wB.będącą przedmiotem postępowania(pismo – k. 765).
Uczestnicy przyłączyli się do rozszerzonego wniosku co do zasady, podtrzymując dotychczasowe stanowiska co do podziału nieruchomości(protokół – k. 782).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Aktem notarialnym Rep. A 727/56 z dnia 5 maja 1956 roku złożonym do zbioru dokumentów Zd 3593 prowadzonego przez Sąd Rejonowy w ZgierzuS.iH.małżonkowieJ.kupili do wspólności ustawowej nieruchomość położoną we wsiB.zapisaną w tabeli likwidacyjnej pod numerami 23 i 24 o powierzchni 2,24 ha ziemi ornej. Nieruchomość objęta wskazanym zbiorem dokumentów składa się aktualnie z działek onumerach ewidencyjnych (...)idziałki (...)o powierzchni 47 m2.
(zaświadczenie ze zbioru dokumentów oraz wypis i wyrys z rejestru gruntów – k. 15, mapa – k. 693)
MałżeństwoS.iH. J.zostało rozwiązane przez rozwód w 1960 r.. Ich udziały w majątku wspólnym były równe. W dniu 3 sierpnia 1963 r.S. J.ożenił się zA. P.z domuK..H. J.wraz z dziećmi wyprowadziła się doZ..
(okoliczności bezsporne, nadto zeznania uczestników:H. Z.– k. 260-261,J. J. (1)– k. 270v w zw. z k. 183 i k. 270v, odpis aktu małżeństwa – k. 4 załączonych akt Ns 459/71 .)
A. J.miała swoje gospodarstwo wE., gdzie wybudowała dom o powierzchni 37 m2. Miała tam swoja krowę. wraz z mężem obrabiała gospodarstwo wB., gdzie oboje zamieszkiwali. W ostatnim okresie życiaS. J.gospodarstwem wB.zajmowała sięA. J., a mąż przekazywał jej listownie dyspozycje co do zasiewów czy nawożenia bowiem w latach 1968-1971 wielokrotnie przebywał na leczeniu szpitalnym w Tuszynie. W 1969 roku gospodarstwie była krowa i koń, któregoS. J.radził żonie sprzedać ze względu na trudną sytuację finansową małżonków. Brakowało im pieniędzy na nawozy i ziarno do siewu, a nawet na podróż spadkodawcy do domu w ramach przepustki ze szpitala.A. J.miała problemy w wyżywieniem krowy wB.i nie wiadomo czy zwierzęta pozostały w gospodarstwie do dnia śmierciS. J..
(listyS. J.doA. J.– k. 185 i k. 654, zeznania uczestnikaJ. J. (1)– k. 270v w zw. z k. 183 i k. 270v)
S. J.zmarł 2 kwietnia 1971 roku wE., a spadek po nim nabyli w równych częściach żonaA. J.z domuK., córkaM. J.(obecnieZ.) i synJ. J. (1), przy czym w zakresie gospodarstwa rolnego spadek nabyli po połowie żonaA. J.z domuK.i synJ. J. (1).
(okoliczności bezsporne, nadto postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – k. 14 załączonych akt Ns 459/71)
W dacie śmierciS. J.w gospodarstwie pozostały pustaki, deskii wapno dołowane. Nie wiadomo jaka była ich dokładna ilość i stan ani kiedy i przez kogo zostały zgromadzone i co się z nimi stało po śmierciS. J..
(zeznania świadkaZ. J.– k. 579, zeznania świadkaS. Z.– k. 579-579v, zeznania świadkaG. P.– k. 579v, zeznania świadkaC. J.– k. 579v, przesłuchanie uczestnikaA. K. (1)–k. 757v-758)
W 1980 r.H. J.wyszła ponownie za mąż zaZ. Z. (2).
(okoliczności bezsporne)
A. J.zmarła 15 września 1995 r. i wobec wcześniejszej, bezdzietnej śmierci jej syna spadek po niej nabyły dzieci rodzeństwa:J. S. (2),D. J.,H. S.,A. K. (1),J. S. (1),Z. Ł.,W. K. (1)iJ. K. (1), zaś co do gospodarstwa odziedziczyli je:A.iJ. K. (2)po 1/3 części orazJ. S. (1),Z. Ł.iW. K. (1)po 1/9 części.
(postanowienie wstępne – k. 251 załączonych akt I Ns 27/95)
Spadek poA. J., za wyjątkiem majątku odziedziczonego po mężuS., został podzielony przed wszczęciem niniejszego postępowania.
(bezsporne)

Działka o numerze (...)stanowi grunt orny V klasy bonitacyjnej na powierzchni 1,1017 ha. Przylegająca do niedziałka o numerze (...)o pow. 0,0047 ha jest wydzielona pod drogę. Obie te działki stanowią działkę o poprzednimnumerze ewidencyjnym (...).Działka numer (...)zabudowana jest małym budynkiem oraz szopką drewnianą. Znajdują się tam również nasadzenia ozdobne poczynione przezJ. J. (1)oraz postawione przez niego ogrodzenie betonowe z bramą. Zabudowania były remontowane przez tego uczestnika. W pozostałej częścidziałka (...)jest wykorzystywana rolniczo. Na działce o poprzednim numerze(...)(wcześniejdziałka (...)) według wypisów z mapy ewidencyjnej jest grunt orny, łąka oraz nieużytek. Część z gruntem ornym użytkowana jest jako łąka. W pozostałym zakresie działka wykorzystywana jest zgodnie z wypisem z mapy ewidencyjnej. Dla terenu, na którym znajdują się działki nie ma obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Możliwym jest podział gospodarstwa rolnego położonego wB.składającego się z działek o nr ewidencyjnych(...)(drogaul. (...)) zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej na dwa gospodarstwa o powierzchni przekraczającej 1 ha w taki sposób, aby granica przebiegałaulicą (...). Możliwy jest również podział nieruchomości wzdłuż, pod warunkiem, iż powierzchnia działek nie będzie mniejsza niż o,3 ha, a szerokość powstałych działek nie będzie mniejsza niż 20 m. Podział ten winien być dokonany wzdłuż nadziałce numer (...)stanowiącej łąki i nieużytki. Taka szerokość działki po jej podziale umożliwi wykorzystanie mechanicznego sprzętu rolniczego. Nowopowstała działka utraci wówczas status gospodarstwa rolnego, ale nadal będzie stanowiła nieruchomość rolną. Wydzieleniu działki o powierzchni 0,6 ha nie sprzeciwiają się zasady gospodarki rolnej, a uszczuplenie powierzchni gospodarstwa pozostaje bez znaczenia dla możliwości utrzymania z niego rodziny bowiem nie zapewnia jej również obecna powierzchnia około 2,4 ha. Gospodarowanie na działce o pow. 0,6 ha będzie podobne racjonalnie do gospodarowania na działce nieznacznie przekraczającej 1 ha. Podział poprzeczny jest niedopuszczalny, gdyż powodowałby konieczność wydzielenia drogi i zmniejszenia powierzchni produkcji rolnej. Podział proponowany we wniosku byłby niedopuszczalny z punktu widzenia zasad prawidłowej gospodarki rolnej.
(częściowo okoliczności bezsporne, nadto pisemna opinia biegłego z zakresu rolnictwaF. W.– k. 482-483, ustna opinia uzupełniająca – k. 538v-539, pisemna opinia biegłego z zakresu rolnictwaW. W.– k. 546-550, ustna opinia uzupełniająca – k. 578-578v).
Działka (...)uległa podziałowi zgodnie z wytycznymi biegłego rolnika i stanowiskami zainteresowanych na dwie działki o szerokości od frontu po 34,5 m:działkę (...)o powierzchni 0,6281 ha idziałkę (...)(ze stawem) o powierzchni 0,7151 ha. Mapa z projektem podziałudziałki (...)według wariantu II została zaewidencjonowana w Starostwie Powiatowym wZ.w dniu 30 czerwca 2015 r. za nr(...)(...).
(pisemna opinia biegłego z zakresu geodezji – k. 671-674, pisemna opinia uzupełniająca –k. 692-693)
Wartość rynkowadziałek gruntu nr (...)o łącznej powierzchni 1,1064 ha wynosi 29.600 zł. Wartość rynkowadziałki gruntu numer (...)o pow. 0,(...)wynosi 11.900 zł. Wartość tej działki obniża słup elektroenergetyczny posadowiony centralnie na jej froncie. Wartość rynkowadziałki numer (...)o pow. 0,7151 ha wynosi 15.800 zł.
(pisemna opinia biegłego z zakresu szacunku nieruchomości – k. 699-719, k. 749v)
Wartość konia o przeciętnej wadze 450-550 kg na dzień 2 kwietnia 1971 r. i wiekuok. 11 lat wynosi 4.000 zł. Wartość krowy mlecznej o średniej wydajności w wieku 6-8 latna dzień 2 kwietnia 1971 r. wynosi ok. 3.100 zł.
(pisemna opinia biegłego z zakresu rolnictwa – k. 657-658)
Wartość pustaków o wymiarach 50 x 25 x 25 w ilości 1350 sztuk według stanuna dzień 2 kwietnia 1971 r. a cen aktualnych wynosi 4.050 zł. Wartość drewna w ilości 3,6 m3wynosi 1440 zł. Wartość 1 tony wapna gaszonego (lasowanego) wynosi 219 zł.
(pisemna opinia biegłego z zakresu wyceny ruchomości – k. 665-666)
A. K. (2)jest rolnikiem i uprawia posiadane wraz z żoną gospodarstwo rolne wK.gminaZ.o powierzchni około 3 ha.
(bezsporne, nadto zeznaniaA. K. (1)– k. 757v-758)
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd uznał za nieudowodnioną okoliczność podnoszoną przezJ. J. (1)iH. Z., iż w skład spadku poS. J.wchodził inwentarz wymieniony we wniosku z dnia 19 kwietnia 2012 r.. Wnioskodawca i pozostali uczestnicy zakwestionowali wskazaną okoliczność, a same twierdzenia uczestników żądających rozliczenia zwierząt są wewnętrznie sprzeczne. Żądali oni ich rozliczenia jako składnika majątku wspólnegoS.iH. Z.mającego fizycznie istnieć w dacie śmierciS. J., czyli 11 lat po rozwodzie. TymczasemJ. J. (1)zeznał, że krowa miała 5 - 7 lat, a koń może 10 może 12. SamaH. Z.zeznając wspomniała o materiale budowlanym mającym pozostać w gospodarstwie, ale ani o krowie, ani o koniu mowy w jej zeznaniach nie było (k. 260-262). Odnośnie konia i krowy zeznający w sprawie świadkowie i uczestnicy zgodnie wskazywali, że małżonkowieJ.posiadali inwentarz żywy, ale nikt z nich nie wiedział jak stary i czy był to ich wspólny majątek, czy też osobisty któregoś z małżonków. Tym bardziej świadkowie nie wskazywali, aby zwierzęta pochodziły jeszcze z majątkuS.i jego pierwszej żonyH.. Zasadnicze znaczenie miało jednakże ustalanie czy inwentarz w postaci konia i krowy zgłoszonych do podziału istniał na datę śmierci spadkodawcyS. J.. Same zeznania poszczególnych uczestników i wnioskodawcy zmieniały się w toku postępowania, co nie dziwi zważywszy na upływ czasu od śmierci spadkodawcy. ŚwiadkowieS. Z.iZ. J.zeznali, że w dacie śmierciS. J.najprawdopodobniej nie posiadał on już ani krowy ani konia (k. 579-579v), co koresponduje z treścią jego listów do żony z ostatnich lat przed śmiercią. Potwierdzają to zeznaniaJ. O., który wskazał, że po śmierci spadkodawcyA. J.nie miała konia (k. 220v). Jedynie świadekC. J.zeznał, iż zwierzęta te „chyba” były w gospodarstwie w dacie śmierciS.. Świadek dodał jednak, że nie interesował się tym tematem (k. 579v). UczestnikJ. K. (1)zeznał, że kiedyS. J.chorował, nie miał już konia (k. 759). W zeznaniach z 4 czerwca 2009 r.A. K. (1)wskazał, żeA. J.miała krowę wE.(k. 182). Następnie zeznał, żeA. J.miała inwentarz żywy wB.po śmierci męża, jednakże zaraz sprecyzował, że było to za życiaS. J.(k. 182v, k. 269-269v). Ostatecznie zeznał, że w dacie śmierci spadkodawca nie miał ani konia ani krowy (k. 757v-758). Przy tym z zeznańA. K. (1)iW. K. (1)wynika, żeA. J.jeszcze przed ślubem miała również swoją krowę, którą trzymała wE.(k. 758, k. 759). Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, iż krowa, która była widywana w gospodarstwie wB.należała do spadkodawcy, na co wskazywał uczestnikJ. J. (1). UczestniczkaJ. S. (1)we wcześniejszych zeznaniach nie była pewna pochodzenia tej krowy (k. 270), a fakt, że została ona poprowadzona na rzeź „za kadencji” uczestniczki czyli po 1995 roku wskazuje jednoznacznie, że nie mogła to być krowa poS. J.. Ostatecznie zeznała, że w dacie śmierciS. J.nie miał zwierząt gospodarskich (k. 758v). Okoliczność tę potwierdzają wspomniane listyS. J.doA. J.załączone do akt sprawy (k. 654) z 1969 r., z których wynika, że krowa i koń mają zostać sprzedane. Bardzo trudną sytuację finansową małżonków w okresie hospitalizacjiS. J.i trudności z utrzymaniem zwierząt potwierdzają również pozostałe listy spadkodawcy do żony (k. 185). Nie dziwi w tym kontekście decyzja o sprzedaży inwentarza. RównieżJ. J. (1)początkowo zeznał, że koń i krowa były na gospodarstwie do 1968 r. (k. 271v). Jego twierdzenia, że zwierzęta musiały być w gospodarstwie również w dacie śmierci ojca nie wynikają z wiedzy, a jedynie z niczym nie popartego przekonania. Uczestnik od rozwodu rodziców nie mieszkał z ojcem, kontakt z nim miał w wieku szkolnym w okresach wakacyjnych, a później sporadyczny, o czym świadczy choćby brak wiedzy o miejscu pobytu ojca w ostatnim okresie życia, miejscu i dacie śmierci oraz pogrzebieS. J.. W tych okolicznościach późniejsze zeznaniaJ. J. (1)nie stanowią wystarczającego dowodu na okoliczność posiadania przez spadkodawcę konia i krowy w dacie śmierci, a tym bardziej ich pochodzenia z majątku wspólnegoS.iH. J.. W zeznaniach złożonych na koniec postępowania uczestnik zeznał, że spadkodawca miał również cielaka (k. 758), co również stawia pod znakiem zapytania jego wiarygodność. Żaden ze świadków ani pozostałych uczestników nie wspomniał w swoich zeznaniach o rzekomym cielaku należącym do spadkodawcy w dacie śmierci. UczestnikA. K. (1)zeznał natomiast, że cielak był, ale wE.(k. 182) i stąd zapewne ostateczny pomysłJ. J. (1)na włączenie go do spadku po ojcu.
Odnośnie twierdzeńJ. J. (1)iH. Z.co do desek, pustaków i wapna pozostawionego na nieruchomości po śmierci spadkodawcy, należy wskazać, iż ani świadkowie ani uczestnicy nie wiedzieli, co się stało z przedmiotowymi materiałami, o ile w ogóle mówili o ich istnieniu. Wnioskodawca i pozostali uczestnicy zakwestionowali również tą okoliczność, a same twierdzenia uczestników żądających rozliczenia są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Żądali oni ich rozliczenia jako składnika majątku wspólnegoS.iH. Z.mającego fizycznie istnieć w dacie śmierciS. J.. Tyle tylko, że od rozwodu z pierwszą żoną do śmierci spadkodawcy upłynęło 11 lat, a zatem trudno uznać, że po takim czasie wapno i deski nadawały się do czegokolwiek. Sam upływ czasu pozwala uznać za wiarygodne zeznania wnioskodawcy, że jakieś deski były, ale się rozleciały. Możliwym jest, iż materiały te zostały wykorzystaneprzez osoby trzecie, w szczególności, że dostęp do nieruchomości nie był ograniczony wówczas jakimkolwiek ogrodzeniem. ŚwiadekZ. J.zeznał, iż sam również korzystał z wapna (k. 579). Materiał dowodowy nie daje natomiast żadnych podstaw dla przyjęcia, że spożytkowała jeA. J.. UczestnikW. K. (1)stanowczo zaprzeczył jakoby mówił uczestnikowiJ. J. (1), iż pustaki zabrałaA. J.(k. 311v).J. K. (1)zeznał, żeA. J.nie przewoziła żadnych materiałów budowlanych doE.(k. 759). Skoro miała tam nowy dom to trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie dla przewożenia ich ze wsi do wsi. SamJ. J. (1)twierdzenia swoje opiera znów wyłącznie na przekonaniu, a nie na wiedzy co do faktów.
Należy również wskazać, iż treść zeznań świadków i uczestników nie pozwala ustalić z dostatecznym prawdopodobieństwem, a tym bardziej uznać za udowodnione jaka była ilość wskazanych materiałów budowlanych. Biegły z zakresu wyceny ruchomości oparł się na treści wniosku uczestnika, a w zakresie ilości drewna na zeznaniachS. Z.i założeniu, że grubość pojedynczej deski wynosiła ok. 25 mm. Wskazany świadek zeznał, że deski długości 4-5 m ułożone były na wysokość ok. 80 cm i szerokości ok. 2 m. Odnośnie ilości pustaków, jedynie świadekS. Z.zeznał, że mogły być ich 900-1000, jednakże świadekZ. J.zeznał, że na pewno nie były ich tysiące. Rodzi się pytanie jak po ponad 40 latach świadek jest w stanie wskazać tak dokładne dane, skoro wiedzy takiej nie miał, a przynajmniej nie przekazał w zeznaniach, zainteresowanyJ. J. (1).
Zebrany materiał dowody nie pozwolił zatem na ustalenie przynależności do majątku wspólnego bądź spadku poS. J.wskazanych materiałów budowlanych, ich ilości i stanu w istotnych dla rozliczenia datach.
Czyniąc ustalenia co do dopuszczalności podziału przedmiotowegogospodarstwa rolnego (...)oparł się na opiniach obu biegłych rolnikach, którzy nie mieli wątpliwości, że tzw. rozłóg gospodarstwa, jego powierzchnia i klasa gleby oraz rodzaj użytków przemawiają za dopuszczalnością wydzielania działki o powierzchni około 0,6 ha i szerokości nie mniejszej niż 20 m zdziałki (...). Wbrew stanowisku uczestnikówH. Z.iJ. J. (1)opinie te są jasne i rzetelne, a sposób wnioskowania obu biegłych prawidłowy.
Wartość rynkową nieruchomości Sąd ustalił na podstawie opinii biegłej z zakresu szacunku nieruchomości. Biegła w sposób wyczerpujący i przekonywujący wyjaśniła wątpliwości zgłaszane przez uczestników, opinie były jasne, a wybór okoliczności uznanych przez biegłą za mające wpływ na kształtowanie się ceny jednostkowej metra poszczególnych działek zrozumiały i uzasadniony. W szczególności oczywistym jest, że posadowienie niemal centralnie na fronciedziałki (...)słupa elektroenergetycznego obniża jej wartość w stosunku do działki sąsiedniej, nie mającej żadnych ograniczeń w dostępie. W opinii z dnia 20 stycznia 2016 r. biegła ustaliła aktualną wartość nieruchomości wobec dezaktualizacji pierwotnego operatu biorąc pod uwagę ustalone wcześniej parametry poszczególnych części wycenianej nieruchomości. Opinia ta, w szczególności po uzupełnieniu ustnym, nie budzi żadnych wątpliwości, a jej kwestionowanie przez uczestnikaJ. J. (1)jest wyłącznie subiektywną oceną zdeterminowana zajmowanym stanowiskiem w sprawie.
W zakresie ustalenia wartości nakładów zgłaszanych przez uczestnikaJ. J. (1), poczynionych na przypadającej mudziałce (...), Sąd nie był zobligowany do działania z urzędu, a pełnomocnik uczestnika ostatecznie zrezygnował z ich szacowania, pozostawiając bez odpowiedzi zarządzenie z dnia 12 grudnia 2012 roku (k. 580).
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, że wniosek nazwany wnioskiem o dział spadku, złożony przezA. K. (1)- działającego wówczas bez pełnomocnika – zmierzał do przeprowadzenia szeroko rozumianego postępowania działowego po zmarłychS.iA. J.prowadzącego do wyjścia z „współwłasności” wskazanego we wniosku gospodarstwa rolnego. Wskazanie wśród uczestników pierwszej żonyS. H.(...), nie dziedziczącej po żadnym ze spadkodawców, jednoznacznie wskazuje na wolę dokonania ich podziału majątku wspólnego, niezależnie od świadomości wnioskodawcy co do funkcjonowania takiej instytucji. Późniejsze stanowiska pełnomocników wskazujące na udziałH. Z.i jej synaJ. J. (1)wynoszący łącznie ¾ w gospodarstwie oraz udział spadkobiercówA. J.wynoszący ¼ nie tylko wniosek ten potwierdza, ale jednocześnie świadczy o bezsporności równych udziałów małżonkówS.iH. Z.I votoJ.w majątku wspólnym. Wyraźne i zgodne oświadczenia w tym zakresie zostały następnie złożone w toku postępowania.
Bezspornym było również, że dział spadku poA. J.został już dokonany przez jej spadkobierców, z wyłączeniem jedynie udziału w gospodarstwie wB.oddziedziczonego po mężuS..
Przepisart. 689 k.p.c.stanowi przy tym, że jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Wbrew brzmieniu tego przepisu wieloletnia praktyka orzecznicza akceptowała dokonywanie w jednym postępowaniu, bez odrębnego wniosku, również podziału majątku wspólnego jeśli nie był dokonany wcześniej, a składniki spadku objęte były wcześniej ustawową wspólnością małżeńską. Dokonywanie przez sądy również podziału majątku bez wyraźnej i sformalizowanej inicjatywy zainteresowanych było przyczyną braku formalnego wniosku w tym zakresie, niezależnie od niewątpliwej woli uczestników dokonania również podziału majątku wspólnego. Bez podziału majątku niemożliwe byłoby prawidłowe ustalenie składu spadku poS. J., a zatem postępowanie musiałoby zostać zawieszone do czasu usunięcia tej przeszkody. Oczywistym jest zatem, że zgłoszenie na piśmie wniosku o podział majątku wspólnegoS.iH. J.już w toku postępowania zmierzało jedynie do usunięcia tej formalnej przeszkody do wydania orzeczenia, a nie rozszerzenie wniosku obejmującego w swej istocie również ten podział.
Przedmiotem postępowania był zatem podział majątku wspólnego byłych małżonkówS. J.iH. Z.I votoJ., dział spadku poS. J.i częściowy dział spadku poA. J.z ograniczeniem do jej udziału w przedmiotowym gospodarstwie.
W myślart. 567 § 3 k.p.c.do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Zgodnie zaś zart. 688 k.p.c.do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególnościart. 618 § 2 i 3 k.p.c..
Stosownie do przepisuart. 684 k.p.c.orazart. 684 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c., skład i wartość majątku oraz spadku podlegającego podziałowi ustala Sąd. Wartość tych składników ustala się odpowiednio według stanu na dzień ustania wspólności majątkowej lub otwarcia spadku i według cen obowiązujących w chwili zamknięcia rozprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 roku, IV CSK 429/09, Lex nr 678022).
Do dokonania działu spadku i podziału majątku konieczne jest zatem ustalenie istnienia tegoż spadku i majątku. Zgodzić się tu należy z pełnomocnikiem wnioskodawcy, iż bez znaczenia jest tu co spadkodawca miał za życia, jeśli nie zostanie udowodnione, iż poszczególne składniki nadal stanowiły majątek spadkodawcy w chwili jego śmierci. Jak wykazano powyżej uczestnicyH. Z.iJ. J. (1)nie podołali ciężarowi udowodnienia składu majątku wspólnego i spadku poS. J.ponad wskazaną we wniosku nieruchomość rolną. Nie wykazali oni istnienia w kluczowych datach materiałów budowlanych i inwentarza żywego, a tym bardziej przynależności tych rzeczy do majątku wspólnego bądź majątku spadkodawcy i pozostawania ich w tym majątku w dacie śmierciS. J..
Prawa do przedmiotowej nieruchomości rolnej wB.jako elementu gospodarstwa rolnego opróczH. Z.miałJ. J. (1)i pięcioro spośród spadkobiercówA. A.,J.iW. J.orazJ. S. (1)iZ. Ł.. Pozostałe uczestniczki nie uczestniczą w jakimkolwiek podziale jako wyłączone z dziedziczenia gospodarstwa rolnego, przy braku składników majątkowych nie stanowiących części tego gospodarstwa.H. Z.w toku postępowania zrzekła się swoich praw do nieruchomości na rzecz synaJ. J. (1), a wskazani spadkobiercyA. J.na rzeczA. K. (1), a zatem zainteresowanymi wynikam postępowania byli ostatecznie jedynie ci dwaj uczestnicy. Kwestia sporną był sposób dokonania działu bowiemJ. J. (1)żądał przyznania mu całości gospodarstwa ze spłata na rzecz wnioskodawcy, zaś wnioskodawca żądał wydzielenia mu jego udziału w naturze.
Jak wskazano wyżej do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Również przepisy materialne odsyłają spadkobierców do tej instytucji zgodnie zart. 1035 k.c.iart. 1070 k.c.stanowiącym, że w razie podziału gospodarstwa rolnego, które należy do spadku, stosuje się odpowiednio przepisy o podziale gospodarstw rolnych przy zniesieniu współwłasności, a zatemart. 213 – 216 k.c., a w szczególnościart. 213 i 214 k.c..
Analiza wskazanych przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że również w przypadku gospodarstw rolnych podstawowym sposobem wyjścia z wspólności majątku wspólnego czy spadku jest jego podział w naturze. Jeśli zatem choćby jeden z uprawnionych żąda dokonania podziału w naturze to wybór innego sposobu może nastąpić jedynie jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej (art. 213 k.c.).
Przepisart. 214 k.c.przewiduje przyznanie całości gospodarstwa temu współwłaścicielowi, który je prowadzi lub stale w nim pracuje w razie braku zgody wszystkich współwłaścicieli na przyznanie gospodarstwa jednemu z nich. Przepis ten koresponduje z treściąart. 213 k.c., a zatem ma zastosowanie wyłącznie jeżeli podział byłby sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej.
Z dwóch opinii biegłych do spraw rolnictwa jednoznacznie wynika, że lepszym wyjściem jest zawsze pozostawienie większego areału gruntów rolnych jednemu gospodarzowi niż jego podział, ale wydzielenie zdziałki (...)działki odpowiadającej udziałowi wnioskodawcy przy zachowaniu minimalnej szerokości 20 m jest jak najbardziej dopuszczalne i nie sprzeciwiają się mu zasady prawidłowej gospodarki rolnej.
W okolicznościach niniejszej sprawy podziałowi nie sprzeciwia się również treśćart. 215 k.c.stanowiącego, że przepisy dwóch artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy gospodarstwo rolne może być podzielone, lecz liczba wydzielonych części jest mniejsza od liczby współwłaścicieli. Zrzeczenie się praw do majątku będącego przedmiotem podziału na rzecz wnioskodawcy iJ. J. (1)pozwala uznać, że podział uwzględniający ich łączne udziały jest dopuszczalny.
Wobec kategorycznego stanowiska wnioskodawcy dokonany został geodezyjny podziałdziałki (...)na dwie części o szerokości 34,5 m, a powierzchnia mniejszej z wydzielonych działek przekracza 0,6 ha.
Przedmiotowa nieruchomość rolna stanowiła majątek wspólnyS.iH. J.w równych udziałach. Tym samym w spadku poS. J.pozostał udział wynoszący ½, który odziedziczyliA. J.iJ. J. (1)po połowie. UdziałJ. J. (1)wraz z udziałem jego matkiH. Z.I votoJ.wynosi zatem ¾, a udziałA. K. (1), w wyniku decyzji pozostałych spadkobiercówA., wynosi ¼ nieruchomości. Uwzględniając stanowiska uczestników postępowania Sąd dokonał
podziału majątku wspólnegoS.iH.małżonkówJ.oraz działu spadku poS. J.i częściowego działu spadku poA. J.przyznającdziałki (...)na rzeczJ. J. (1), adziałkę (...)na rzeczA. K. (1).
Wartość całej nieruchomości wyniosła 57.300 zł, a zatem wartość udziału wnioskodawcy powinna wynosić 14.325 zł. Wartość przyznanej mu działki wynosi 11.900 zł, a zatem do wyrównania dopłata pozostała kwota 2425 zł. Tytułem dopłaty Sąd zasądził zatem odJ. J. (1)na rzeczA. K. (1)wskazaną kwotę oznaczając termin płatności na miesiąc od uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności zgodnie zart. 481 k.c..
Wspomnieć tu należy, że nawet gdybyJ. J. (1)udowodnił wartość poczynionych nakładów na nieruchomość to nie podlegałyby one rozliczeniu skoro zachowuje je wraz zdziałką (...), na której się znajdują, a ich wartość nie została doliczona do wartości gruntu.
Postanowienie zapadło po dniu 30 kwietnia 2016 roku co czyni koniecznym odniesienie się do zmienionych przepisów dotyczących obrotu ziemia rolną wprowadzonych w tym dniu i odnoszących się również do nabycia gospodarstwa w wyniku orzeczenia sądu. Ograniczenia obrotu ziemią wynikają z ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.2016.585). Przepis art. 12 tej ustawy stanowi, że do postępowań dotyczących nabycia nieruchomości rolnych oraz wpisu do księgi wieczystej wszczętych na podstawie ustaw zmienianych w art. 3, art. 4, art. 6 i art. 7, i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Podobnie art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego orazustawy o księgach wieczystych i hipotece(Dz. U.2016.1159) stanowi, że do postępowań dotyczących nabycia nieruchomości rolnych oraz wpisu do księgi wieczystej wszczętychoddnia 30 kwietnia 2016 r. na podstawie ustaw zmienianych w art. 1 i art. 2 i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 i art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte w 2007 roku, a zatem nie ma wątpliwości, że przepisy wprowadzone wskazanymi ustawami nie mają zastosowania do zapadłego rozstrzygnięcia, niezależnie od oceny ich konstytucyjności. Nie ma również wątpliwości, że wnioskodawca jako rolnik co najmniej od początku postępowania prowadzący gospodarstwo rodzinne i zamieszkujący w tej samej gminie co przedmiotowe gospodarstwo byłby uprawniony do nabycia jego części również pod rządem wskazanych ustaw, a jedynie prawa swe mogłaby zgłosić Agencja Nieruchomości Rolnych, co mogłoby prowadzić do utraty gospodarstwa przez obu zainteresowanych.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., zgodniez wnioskiem pełnomocników wnioskodawcy i uczestnikaJ. J. (1). Ponoszenie przez uczestników we własnym zakresie kosztów związanych z udziałem w sprawie jest zasadą, od której wyjątki przewidujeart. 520w§§ 2 i 3 k.p.c.. Przebieg postępowania, w szczególności na etapie postanowienia wstępnego, jak również koszty powstałe w wyniku wniosków dowodowychJ. J. (1)wskazywałyby na potrzebę sięgnięcia do tych przepisów, ale każdy ma prawo zrezygnować z rozliczenia należnych mu kosztów, co uczynił wnioskodawca. Sąd doszedł do przekonania, iż wnioskodawca i uczestnikJ. J. (1)winni być ostatecznie uznani za jedynych zainteresowanych rozstrzygnięciem wobec zrzeczenia się przez pozostałych uczestników jakichkolwiek rozliczeń na ich rzecz. Tym samym we własnym zakresie ponoszą oni koszty swojego udziału w sprawie zgodnie zart. 520 § 1 k.p.c.i ich stanowiskami, a tym samym koszty sądowe pokryte tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Zgierzu zobowiązani są pokryć po połowie.
Koszty te wyniosły 11.154,79 zł (520,21 zł – k. 488; 31,86 zł – k. 537; 774,38 zł – k. 553; 1.999,73 zł – k. 604; 237 zł – k. 635; 240,25 zł – k. 663; 319,73 zł – k. 669; 1574,55 zł i 56,83 zł – k. 678; 2914,14 zł i 178,28 zł – k. 696; 2156,84 zł – k. 725; 150,88 zł – k. 748). Od wnioskodawcy i uczestnika należało zasądzić po połowie z tej kwoty, tj. po 5577,40 zł stosownie doart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.) w zw. zart. 520 § 1 k.p.c..
Obciążenie pozostałych uczestników nieuiszczonymi kosztami sądowymi godziłoby w zasady słuszności w rozumieniuart. 102 k.p.c., co również przemawia za rozdzieleniem ich na zainteresowanych uczestników otrzymujących w wyniku orzeczenia wyłączne prawo własności do wydzielonych części przedmiotowego gospodarstwa.