Sąd Okręgowy w Ostrołęce
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 587/15
Data wyroku: 2016-03-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Mikos-Bednarz
Słowa kluczowe: Polecenie
Podstawa prawna: art. 893 kc, art. 894 kc
Teza: Skoro w przypadku polecenia nie mamy do czynienia ze świadczeniem, a więc i z samodzielnym stosunkiem zobowiązaniowym (bo polecenie nie czyni nikogo wierzycielem) to sankcją za niewypełnienie polecenia jest możliwość żądania tylko przez darczyńcę i tylko na jego rzecz zwrotu równowartości otrzymanego przez obdarowanego przysporzenia, w takiej części, jak musiałaby być zużyta na wypełnienie polecenia.

Sygn. akt: I C 587/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 marca 2016r.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Małgorzata Mikos-Bednarz

Protokolant:

sek. sąd. Magdalena Chylińska

po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016r. w Ostrołęce sprawy
z powództwaJ. M. (1)iG. M.
przeciwkoM. M. (1)
o zapłatę

orzeka:

1
powództwo oddala;

2
zasądza solidarnie od powodówJ. M. (1)iG. M.na rzecz pozwanegoM. M. (1)kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 10 czerwca 2015 r. powodowieG. M.orazJ. M. (1), wnieśli imieniu własnym o zasądzenie od pozwanegoM. M. (1)na rzecz ich synaŁ. M., kwoty 76.000 zł tytułem częściowego wykonania polecenia zawartego w umowie darowizny z dnia 24 sierpnia 2006 r. zawartej w Kancelarii Notarialnej przed notariuszemB. P.za nr Rep.(...)wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu powodowie podali, że kolejną umową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 24 sierpnia 2006 r. za nr Rep.(...)darowali pozwanemuM. M. (1)(synowi stron) gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami obejmującymidziałki nr (...)położne we wsiN.P.,działki nr (...)położone we wsiN.P.iR.. Zgodnie z § 7 przedmiotowej umowy darowizny pozwany zobowiązał się do ustanowienia nieodpłatnie na rzecz powodów na nabytej nieruchomości dożywotniej i osobistej służebności mieszkania. Natomiast w § 9 przedmiotowej umowy pozwany zobowiązał się o wypłacenia na żądanie darczyńców bratuŁ. M.kwoty odpowiadającej wartości działki budowlanej o pow. 8 arów zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym murowanym z przyłączami wO.lub powiecie(...)– w ciągu pięciu lat od dnia zawarcia umowy, a ponadto wypłacenia rodzeństwuJ. M. (2),M. M. (2)iŁ. M.kwoty odpowiadającej wartości jednej krowy średniej klasy w ciągu dziecięciu lat licząc od dziś. Następnie wskazali, że pomimo wezwań pozwanego do wykonania polecenia, pozwany go nie wykonał. Podnieśli również, żeŁ. M., na rzecz którego miało być wykonane polecenie, nie nabywa jakichkolwiek roszczeń względem obdarowanego lub darczyńcy. Stąd też uprawnienie powodów do wystąpienia z niniejszym pozwem wynika zart. 894 kcgdzie krąg podmiotów uprawnionych do żądania wykonania polecenia, określa m.in. darczyńców.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wskazał, że prawdą jest że został obdarowany w sposób określony w umowach darowizny, ale nie prawdą jest jakoby nie wykonał polecenia. Niezwłocznie po sporządzeniu przedmiotowej umowy podjął działania zmierzające do realizacji polecenia. Albowiem ustalił z bratem, że w ramach realizacji polecenia zakupi na rzecz jego nieruchomość położoną wP.zabudowaną budynkiem mieszkalnym, o pow. 40 arów. W tym też celu na rzecz umowy przedwstępnej zapłacił sprzedającym kwotę 20.000 zł i rozpoczął starania o uzyskanie kredytu na zapłacenie pozostałej kwoty. Na zakup nieruchomości został zaciągnięty przez powodów orazŁ. M.kredyt, a pozwany w ramach relacji obowiązków wynikających z polecenia miał spłacać raty kredytowe w wysokości po ok.1.000 zł.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
MałżonkowieG.orazJ. M. (1)mają czworo dzieci: trzech synówJ. M. (2),M. M. (1)orazŁ. M.oraz córkęM. M. (2)z domuM..
(dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa k. 13 oraz odpisy skrócone aktów urodzeń dzieci k. 14-17).
Byli oni współwłaścicielami w ramach wspólności majątkowej gospodarstwa rolnego położnego w obrębie wsiN.P.iR., składającego się z nieruchomości gruntowych, jak również nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 110 m2oraz innymi budynkami.
Na mocy umowy darowizny przed notariuszemB. P.za nr Rep.(...)dnia 13 września 1993 r. małżonkowieG.iJ. M. (1)darowali na rzecz małoletnich wówczas jeszcze dzieciJ.-J. M. (3)orazM. M. (2)z domuM.w częściach równychdziałkę nr (...)o pow. 36 arów położoną w miejscowościN.P.. Następnie na przekazanych dzieciom działce wybudowali dwa budynki mieszkalne połączone ścianą główną o charakterze bliźniaczym o łącznej wartości ok. 600.000 zł.
(dowód: umowa darowizny z dn. 13.09.1999 r. k.18-20, oświadczenieM. M. (2)z dn. 01.06.2015 r. k. 21-21v., zeznania: powódkiG. M.w charakterze strony k. 119 v.-120, zeznania świadkaM. M. (2)k. 163-163v.)
Następnie, w dniu 31 marca 2003 r. przed notariuszemB. P.za nr Rep.(...)powodowie w ramach umowy darowizny przekazali pozwanemu -synowiM. M. (1)nieruchomość rolną i leśną o pow. 9,44 ha obejmującą między innymidziałki nr (...)położone w obrębie wsiP.iR.oraz nieruchomość rolną należącą wyłącznie doJ. M. (1)o pow. 5,74 ha położoną we wsiN.P.składającej siędziałek nr (...). W umowie darowizny na żądanie darczyńców pozwany zobowiązał się tylko do zapewnienia babceA. M. (1)dożywotniej opieki.
(dowód: umowa darowizny z dn. 31.03.2003 r. k.30-33).
W dniu 24 sierpnia 2008 r. doszło do zawarcia kolejnej umowy w formie aktu notarialnego za Nr Rep.(...), określonej jako umowa darowizny, na mocy której powodowie przekazali na rzecz pozwanego -synaM. M. (1)pozostałą część gospodarstwa rolnego obejmującego: nieruchomość rolną i leśną położną we wsiN.P.,R.iŁ.o łącznej pow. 22,15 ha obejmującądziałki Nr (...), zbudowaną domem mieszkalnym murowanym o pow. 110 m2, dwiema oborami murowanymi, stodołą murowaną i trzema garażami murowanymi. Przy czym nieruchomość rolna i leśna o pow. 12,6903 ha obejmującadziałki nr (...)położna we wsiN.P.iR.w dziale IV Kw Nr(...)wpisane miała hipoteki zwykłe w kwocie 6.400 zł i 120.000 zł. Umowę darowizny darczyńcy zawarli w celu uzyskania renty strukturalnej.
Jednocześnie w §7 aktu ustanowiona została na nieruchomości nieodpłatnie i dożywotnio służebność osobista mieszkania na rzecz powodówG.iJ. M. (1), polegająca na prawie do korzystania z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju na parterze domu z wodą bieżącą, centralnym ogrzewaniem i oświetleniem elektrycznym z używalnością garażu na samochód osobowy, a także z prawem swobodnego poruszania się po siedlisku.
W § 9 umowy darowizny znalazł się zapis następującej treści: „M. M. (1)oświadcza, że na żądanie darczyńców zobowiązuje się wypłacić bratuŁ. M.kwotę odpowiadającą wartości działki budowlanej o powierzchni 8 arów zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym murowanym z przyłączami wO.lub powiecie(...)– w ciągu 5 lat, licząc od dziś, a ponadto, że zobowiązuje się wypłacić rodzeństwuJ. M. (2),M. M. (2)iŁ. M.kwoty odpowiadające wartości jednej krowy średniej klasy –każdemu z nich w ciągu 10 lat , licząc od dziś”.
(dowód: umowa darowizny z dn.24.08.2006 r. k.26-29)
Intencją rodziców było nie dzielenie gospodarstwa rolnego pomiędzy dzieci. Chcieli, aby pozwanyM. M. (1)przejął całe gospodarstwo. W rozmowach z rodzicami przed spisaniem aktu notarialnego pozwany zgodził się spłacić swojego brataŁ. M., bowiem intencją rodziców było aby najmłodszy synŁ.otrzymał równowartość nieruchomości do tej jaką wcześniej obdarowano synaJ.i córkęM.tj. w kwocie około 300.000 zł . WtedyŁ. M.miał lat 20, przebywał za granicą i nie był zainteresowany przejęciem gospodarstwa rolnego. Pozwany obiecywał rodzicom, że wypełni nałożone na niego polecenie.
(dowód: umowa darowizny z dn.24.08.2006 r. k.26-29, zeznania powodów w charakterze strony:G. M.k. 119v-120, 164J. M. (1)k.120-120v., 164., pozwanyM. M. (1)k. 164v-165, świadekŁ. M.k. 133v.-134, świadekM. M. (2)k. 163-163 v.)
Ponadto strony 18 października 2006 r. zawarły trzy umowy przejęcia długu kredytowego tj. pierwsza dotyczyła kredytu nr 260, który na dzień zawarcia przedmiotowej umowy wynosił 117.860 zł, druga kredytu nr 468 w wysokości 3.520 zł, a trzecia kredytu nr 37 i jego zadłużenie na dzień zawarcia umowy wynosiło 22.360,00 zł. Łącznie pozwany przejął dług kredytowy powodaJ. M. (1)w wysokości 143.740 zł.
(dowód: umowa darowizny z dn.24.08.2006 r. k.26-29, zaświadczenie z dn. 16.09.2015 r. z Banku Spółdzielczego wO.o przejęciu długu k. 95, trzy umowy o przejęciu długu kredytowego z 18.10. 2006 r. k.96-98, zeznania świadkaA. M. (2)k. 133 ).
W 2007 r. powodowie wraz z synemŁ. M.w ramach współwłasności odA. D.orazR. D.zakupili nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym położoną w tej samej miejscowości tj. wP.4. Na ten cel strony umowy zaciągnęły kredyt hipoteczny w kwocie 90.000 zł. Zakupiona nieruchomość wymagała remontu, stan budynku był zły. Wszystkie instalacje były nieczynne. W znalezieniu nieruchomości, w ramach wypełnienia polecenia, uczestniczył pozwany. Przed zawarciem aktu notarialnego, dnia 28.02.20017r. wypłacił z własnego konta kwotę 20.500 zł , z czego 20.000 z przekazał ojcu . Z kwoty tej 10.000 zł przekazano zbywcom na poczet ceny, zaś drugie 10.000 zł przeznaczono na opłaty związane z umową i kredytem.
(dowód: dowód wypłaty k. 100, zeznania pozwanegoM. M. (1)k. 120v , 164-165v, pismaR. D.do najemców zJ.iA. M. (3)k. 154,155, zeznania powodów w charakterze strony:G. M.k. 119v-120, 164J. M. (1)k.120-120v., 164., świadekŁ. M.k. 133v.-134, świadekA. W.k. 162v.-163, świadekM. M. (2)k. 163-163 v.)
W ramach wywiązywania się z polecenia pozwany od stycznia 2009 r. na rzecz ojcaJ. M. (1)przekazywał kwotę ok. 1.100 zł, które opatrzone były tytułem „zasilenie konta” następnie od lutego 2010 r. wpłaty były dokonywane w wysokości 1.050 z, natomiast od grudnia 2010 r. wpłaty wynosiły 1.000 zł. Jednocześnie od lutego 2011r. zmienił się tytuł wpłat pozwanego „zasilenie konta na spłatę kredytu mieszkaniowego”. Były to kwoty przekazywane przez pozwanego na poczet spłaty kredytu zaciągniętego na poczet nabycia nieruchomości na współwłasność przez powodów wraz z synemŁ. M.. Łącznie pozwany przekazał na konto ojca na poczet spłaty kredytu ponad 75.000 zł. i jest to okoliczność przyznana przez powodaJ. M. (1). Ostatnia wpłata raty kredytu została dokonana przez pozwanego 16 marca 2015 r. , bowiem po tej dacie strony skonfliktowały się, rodzice zaczeli zgłaszać wobec pozwanego roszczenia finansowe z tytułu polecenia.
ŚwiadekŁ. M.o zobowiązaniu spłaty na swoja rzecz wynikającej z umowy darowizny z roku 2006r. dowiedział się dopiero w 2014r. jak strony się zkonfliktowały.
(dowód: dowody wpłat na rzeczJ. M. (1)k. 100v.-118v., zeznania w charakterze strony pozwanegoM. M. (1)k. 120v.-121, zeznania świadkaA. M. (2)k. 132v.133v, zeznania świadkaŁ. M.k. 134, zeznania powodaJ. M. (1)k. 164v.).
Powodowie obecnie mieszkają w domu córkiM. M. (2).
(dowód:  zeznania powodów w charakterze strony:G. M.k. 119v-120).
Pomiędzy stronami zaczęło dochodzić do konfliktów. Pismem z dnia 14 października 2014 r. pozwany zawezwał powodów do zaprzestania naruszeń miru domowego.(dowód: pismo pozwanego z dn. 14.10.2014 r. k. 99)
Następnie pismem z dnia 29 kwietnia 2015 r. powodowie wezwaliM. M. (1)do wykonania polecenia z § 9 zawartej umowy darowizny z dnia 24 sierpnia 2006 r. żądając zapłaty na ich rzecz kwoty 400.000 zł .
W odpowiedzi pozwany w piśmie z dnia 14 maja 2015 r. wskazał, że wszelkie obowiązki wynikające z zawartej umowy zostały przez niego wypełnione.
(dowód: pismo powodów z dn. 29.04.2015 r. k. 42,-43, pismo pozwanego z dn. 14.05.2015 r. k. 99)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Strona powodowa reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika żądnie pozwu wywodzi w oparciu o przepisy dotyczące polecenia zawartego w umowie darowizny. Formułując żądanie pozwu w taki oto sposób: powodowieG. M.iJ. M. (1)w imieniu własnym wnoszą o zasądzenie na rzecz swojego synaŁ. M.kwoty 76.000 zł tytułem częściowego wykonania polecenia zawartego w umowie darowizny z dnia 24.08.2006r.rep.(...)wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25.08.2011r. do dnia zapłaty.
Tak formułując żądanie od strony zarówno formalnej (wskazującŁ. M.jako osobę na rzecz której ma nastąpić zasądzenie żądanej kwoty) oraz od strony podstawy faktycznej i prawnej (jako żądanie częściowego wykonania polecenia) pełnomocnik powoda stwierdza jednocześnie, że osoba , która z polecenia odnosi korzyść nie jest wierzycielem lecz beneficjariuszem. Dalej stwierdza powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19.04.2002r.( sygn. akt.III CZP 19/02, iż jest to zobowiązanie naturalne, wyrażające się w odjęciu uprawnionemu możliwości skorzystania z przymusu państwowego w celu uzyskania należnego świadczenia. Z faktu zawarcia umowy uprawnionyŁ. M.nie stał się wierzycielem , a obdarowanyM. M. (1)nie stał się dłużnikiem. W tak przedstawionej konfiguracji procesowej pełnomocnik powodów konkluduje, że z uwagi na treśćart. 894 kcto nie osoba, która ma odnieść korzyść z polecenia może dochodzić jego wykonania, a ten który nałożył na obdarowanego określony obowiązek w formie polecenia, czyli powodowie jako darczyńcy mają prawo wystąpić na drogę postępowania cywilnego w celu wyegzekwowania nałożonego przez nich na pozwanego w umowie darowizny polecenia.
W ocenie Sądu orzekającego, przeprowadzona przez pełnomocnika interpretacjaart. 894 kczostała dokonana w oderwaniu od treści wcześniejszegoart. 893kci oparta na błędnym założeniu, że darczyńcy mogą żądać zasądzenia od obdarowanego konkretnej kwoty tytułem wykonania polecenia, nie na swoją rzecz tylko na rzecz uprawionego z polecenia – beneficjariuszaŁ. M.. Tak formułując żądanie pozwu tj. „zasądzenie na rzecz synaŁ. M.kwoty 76.000 zł” powodowie czynią go wierzycielem. Co jest wbrew treściart. 893kc.Skoro Sąd miałby zasądzić dochodzoną kwotę na rzeczŁ. M., to jemu powodowie przypisują status wierzyciela. A Sąd zasadzając żądaną kwotę na jego rzecz uczyniłby go wierzycielem, bowiem zapadły wyrok stanowiłby właśnie dlaŁ. M.tytuł egzekucyjny i tytuł wykonawczy.
Tak więc ocenę zasadności roszczenia powodów, w takim kształcie trzeba odnieść do treściart. 888§1 kc,art. 893kci894kc, które należy interpretować we wzajemnym powiązaniu.
Zgodnie zart. 888§1 kcprzez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Treścią umowy darowizny jest zatem nieodpłatne przysporzenie obdarowanemu korzyści – wzbogacenie – kosztem majątku darczyńcy.
Zgodnie zaś zart. 893 kcdarczyńca może nałożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania nie czyniąc nikogo wierzycielem, co stanowi polecenie.
A zgodnie zart. 894§1 kcdarczyńca, który wykonał zobowiązanie wynikające z umowy darowizny, może żądać wypełnienia polecenia chyba, że ma ono wyłącznie na celu korzyść obdarowanego.
I już w świetle samego literalnego brzmieniaart. 893 kciart. 894 kcnie jest uprawione takie sformułowanie żądania pozwu. Beneficjariusz z umowy darowiznyŁ. M.nie nabył z treści § 9 umowy darowizny z dnia 24.08.2006r. żadnego roszczenia wobec pozwanego, skoro nie nabył roszczenia to nie może być wierzycielem, a tak potraktowany został w treści żądania pozwu. I nie na tym polega- w rozumieniuart. 894 kc- żądanie darczyńcy wypełnienia polecenia z § 9 umowy darowizny, że to powodowie mogą żądać od pozwanego aby zapłacić na rzecz brata kwotę z pozwu. Osoba trzecia, która z polecenia ma odnieść korzyść (syn stronŁ. M.) nie może występować z żadnym roszczeniem przeciwko obdarowanemu, ale też darczyńcy nie mogą tego czynić w jego imieniu, jak jest to w niniejszej sprawie. W ten sposób obchodzą zakaz zart. 893kc.
Skoro strona powodowa powołuje się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19.04.2002r. ( III CZP 19/02) na poparcie zasady żądania pozwu, to nie sposób nie zwrócić uwagi, że strona powodowa z treści tego orzeczenia wywodzi błędne wnioski. Z treści tego orzeczenia wcale nie wypływa uprawnienie powodów do wystąpienia z żądaniem pozwu w imieniu syna.
Zgodnie z tezą postanowienia gdy chodzi o polecenie przy darowiźnie, jak i przy poleceniu testamentowym, określony krąg podmiotów może domagać się od obciążonego powinnego zachowania się wynikającego z treści polecenia, jednak podmioty te nie mogą skorzystać z przymusu państwowego w celu zmuszenia obciążonego do takiego zachowania się. Z treści uzasadnienia zacytowanego postanowienia wynika dalej, że nałożenie na obdarowanego polecenia, także majątkowego nie prowadzi do powstania stosunku zobowiązaniowego. A osoba, która odnosi z polecenia korzyść, nie jest wierzycielem, lecz beneficjariuszem. Taki wniosek wywodzi się z charakteru prawnego polecenia, którego nałożenie na określoną osobę (obdarowanego) prowadzi do powstania zobowiązania naturalnego (niezupełnego).Takie stosunki zobowiązaniowe (zobowiązanie naturalne niezupełne) charakteryzują się niemożliwością dochodzenia od dłużnika należnego świadczenia na drodze sądowej. „Niezupełność” zobowiązania wyraża się w odjęciu uprawnionemu możliwości skorzystania z przymusu państwowego w celu uzyskania należnego świadczenia.
W oparciu o tak sformułowane stanowisko Sądu Najwyższego w literaturze dochodzi się nawet do stwierdzenia, że wypełnienie polecenia objętego treścią stosunku prawnego wynikającego z darowizny może być dochodzone jedynie przez podmioty wskazane wart. 894kci w sposób określony w tym przepisie, ale podmioty uprawnione do żądania wykonania polecenia zamieszczanego w darowiźnie nie mogą skorzystać ze środków przymusu państwowego w celu zmuszenia obdarowanego do zachowania się zgodnego z treścią polecenia. A w konsekwencji należy uznać, że żądanie wypełnienia polecenia nie może być uwzględnione przez sąd. Obowiązek nałożony przez obdarowanego na darczyńcę w umowie darowizny jako polecenie nie jest skorelowany z wierzytelnością innego podmiotu. A możliwość powstania odpowiedzialności obdarowanego z tytułu niewykonania polecenia jest ograniczona i nie ma charakteru odpowiedzialności prawnej ( stanowisko powołane w komentarzu do art. 894 KC red. Osajda 2015r. ,wyd. 13/B Lanckoroński , Legalis).
Tak więc dotychczas przyjmowano w literaturze stanowisko, że nałożenie na obdarowanego obowiązku polecenia nie jest związane z powstaniem wierzytelności po stronie samego darczyńcy bądź jakiekolwiek innego podmiotu. Polecenie może mieć charakter niemajątkowy lub majątkowy i mieć na względzie zarówno korzyść darczyńcy, obdarowanego, osoby trzeciej, jak i interes społeczny.(M. Safjan (w:) Kodeks cywilny. Komentarz t. II pod. red. K. Pietrzykowskiego. Warszawa 2005).
Dlatego też z uwagi na niejasność uregulowań kodeksowych i konieczności powiązania uregulowaniaart.893kc( polecenie nie czyni nikogo wierzycielem) zart. 894kc( wskazanie podmiotów uprawnionych do żądania wypełnienia polecenia) w literaturze wskazuje się na szereg rozwiązań spoza umowy darowizny, które mogą stanowić podstawę dochodzenia obowiązku wykonania polecenia. Zawsze jednak uprawnionym do żądania wykonania polecenia jest darczyńca (lub jego spadkobiercy), za wyjątkiem sytuacji , gdy darczyńca w umowie darowizny obciążył obdarowanego obowiązkiem świadczenia na rzecz osoby trzeciej. Wówczas obdarowany będzie dłużnikiem takiej osoby i w braku zastrzeżeń darczyńcy osoba ta mogłaby żądać spełnienia świadczenia bezpośredni na jej rzecz na podstawieart. 393 kc.Ale wtedy będziemy mieli do czynienia nie z poleceniem z rozumieniuart. 893kcale z tzw. darowizną obciążliwą, która mimo wyraźnego braku uregulowania ustawowego w praktyce jest dopuszczana ( patrz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11.03.1970r III CZP 28/70 teza :obciążenie w umowie darowizny nabywcy nieruchomości obowiązkiem zapłaty na rzecz osoby trzeciej określonej kwoty pieniężnej jest dopuszczalne; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21.03.1973r. III CRN40/73 teza: mimo, żekcnie przejął przepisuart. 354§ k.z. darczyńcy wolno obciążyć drugą stronę umowy darowizny (obdarowanego) obowiązkiem spełnienia oznaczonego świadczenia na rzecz osoby trzeciej, przez co czyni on tę osobę wierzycielem obdarowanego).
W takiej konfiguracji roszczenia opartego na treściart. 393kcjako stronę powodową i jednocześnie żądająca zasądzenia na swoją rzecz była by właśnie osoba trzecia wskazana w umowie darowizny jako uprawniona. W niniejszej sprawie taki status przysługiwał byŁ. M., gdyby to on samodzielnie wystąpił z żądaniem pozwu w oparciu oart. 393 kc.
Niemniej jednak w niniejszym stanie faktycznym strona powodowa- darczyńcy dowodzili roszczenia w imieniu własnym powołując się na treśćart. 894 kc.Dlatego też sąd nie rozważał niniejszej sprawy w kontekście spełnienia warunków zart. 393kc, bowiem przy takiej podstawie prawnej stroną powodową winien byćŁ. M.a nie darczyńcy.
W sprawie niniejszej pozwanyM. M. (1)ma świadomość tego, że w umowie darowizny przyjął na siebie zobowiązanie, na żądanie darczyńców, wypłaty na rzecz brataŁ. M.określonej kwoty stanowiącej równowartość działki budowlanej 8 arowej zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym z przyłączami. Twierdzi jednak, że to zobowiązanie już wykonał, bowiem przy zakupie nieruchomości umową z 2007r. na współwłasność brata i rodziców przekazał na poczet umowy 20.000 zł i następnie przez okres styczeń 2009r. do marca 2015r.regulował comiesięczne raty kredytu zabezpieczonego na nabytej nieruchomości w kwotach ponad 1.000 zł, łącznie ponad 75.000 zł i deklaruje chęć spłaty kredytu do końca. PowódJ. M. (1)ojciec pozwanego przyznał, że uiszczane przez pozwanego co miesięczne kwoty to spłata kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości, którą powodowie zakupili wspólnie z synemŁ. M..
Czy jest to kwota adekwatna do zapisu § 9 umowy darowizny z 2006r.Sąd w niniejszym postępowaniu nie rozważał i oddalił wniosek o dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, taki wniosek dowodowy był zbędny w kontekście sformułowania żądania pozwu. BowiemG.iJ. M. (1)nie mają uprawnienia do wystąpienia z żądaniem zasądzenia na rzecz synaŁ. M., czyniąc go wierzycielem.
Jak już wcześniej wspomniano niejasność i brak korelacji pomiędzyart. 893 kci894 kcdało przyczynek do rozmaitej oceny charakteru przysługującej tylko darczyńcy ochrony prawnej z tytułu polecenia. Wśród nich wymienia się : możliwość odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności w przypadku nieuzasadnionej odmowy wykonania polecenia; żądanie ustalenia istnienia obowiązku po stronie obdarowanego w trybieart. 189 kpc; żądanie zwrotu darowizny na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
W ocenie Sądu orzekającego skoro w przypadku polecenia nie mamy do czynienia ze świadczeniem, a więc i z samodzielnym stosunkiem zobowiązaniowym (bo polecenie nie czyni nikogo wierzycielem) to sankcją za niewypełnienie polecenia jest możliwość żądania tylko przez darczyńcę i tylko na jego rzecz zwrotu równowartości otrzymanego przez obdarowanego przysporzenia , w takiej części, jaka musiałaby być zużyta na wypełnienie polecenia. Podstawę żądania przez darczyńcę zwrotu równowartości niespełnionego polecenia powinien stanowićart. 56 kc .W myśl tego przepisu czynność prawna wywołuje nie tylko skutki wprost w niej wyrażone, lecz także te które wynikają z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów i ta klauzula generalna , przy braku zaskarżalności roszczenia o wykonanie polecenia jest środkiem prawnym mogącym stanowić sankcję na wypadek niezrealizowania polecenia ( jak słusznie zauważa M.W.w artykule „Darowizna obciążona poleceniem” w Państwo i Prawo 5/2013 k. 67-77).
Nie sposób nie zauważyć także, że dotychczasowe stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w cytowanym postanowieniu z dnia 19.04.2002 ( III CZP 19/02) przyjmujące koncepcję zobowiązania naturalnego dla polecenia z umowy darowizny i będące przyczynkiem do szeregu różnych interpretacji w literaturze, zostało w najnowszym orzeczeniu Sądu Najwyższego zasadniczo zmienione. W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 stycznia 2016r. ( II CSK 153/15 ) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż względy natury językowej, systemowej oraz celowościowej przemawiają za dopuszczalnością żądania wykonania polecenia na drodze sądowej. Przesądzająca jest tu treśćart.894§1i 2 kci sens wyrażeń w nim zawartych, a zwłaszcza fragment „może żądać wypełnienia polecenia”. I w ocenie Sądu Najwyższego takiej nowej interpretacji wcale nie wyłączaart. 783kc, gdyż sama możliwość dochodzenia roszczenia nie czyni nikogo wierzycielem. Bowiem żądanie wykonania polecenia nie jest środkiem ochrony interesów majątkowych, czy niemajątkowych beneficjariusza polecenia (nie jest on wierzycielem), lecz instrumentem realizacji woli darczyńcy zaakceptowanej przez obdarowanego. I żądanie wykonania polecenia jest swoistym roszczeniem instytucjonalnym służącym ochronie woli darczyńcy, a nie typowym roszczeniem służącym ochronie interesu osoby, dla której wykonanie polecenia jest korzystne.
Należy podzielić powyższe stanowisko Sądu Najwyższego, że wykonanie polecenia nie jest środkiem ochrony interesów beneficjariusza ( beneficjariusz nie może być wierzycielem), bowiemart.894 kcwskazuje konkretne podmioty które mogą żądać wypełnienia polecenia.
I takie uprawnienie do wystąpienia z żądaniem w imieniu własnym i na swoją rzecz mają powodowie-darczyńcy. Nie mogą oni wystąpić w imieniu syna, żądając zasądzenia na jego rzecz kwoty, bo ten sposób czynią go wierzycielem wbrew treściart. 893 kc.Powodowie w nieuzasadniony sposób przypisują sobie legitymację formalną, a legitymację materialną pozostawiając synowiŁ. M., o zasądzenie na rzecz którego wnoszą.
Kiedy inny podmiot, niż sama strona powodowa może wystąpić z powództwem wytoczonym na rzecz oznaczonej osoby (gdy następuje rozdzielenie legitymacji formalnej i materialnej) uregulowane jest wart. 55kpc-634kpci dotyczy podmiotów szczególnych (prokuratora, organizacji pozarządowych , Państwowej Inspekcji Pracy, czy rzecznika konsumentów).
W konkluzji powyższych rozważań należało dojść do wniosku, że żądanie powodów, które co do zasady może być słuszne ( jeżeli zostanie oparte na jednej z wyżej wskazanych podstaw ) nie mogło zostać uwzględnione, albowiem nie mieli oni legitymacji procesowej materialnej do wystąpienia żądaniem częściowej zapłaty na rzecz ich synaŁ. M.. Podnieść należy również to, że powodowie reprezentowani są przez profesjonalnego pełnomocnika, który to zobowiązany jest do prawidłowego formułowania żądań. Zaznaczyć należy również to, że poprzez tak skonstruowane żądanie wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym byliby nie powodowie, aŁ. M.. Tak skonstruowane żądanie pozwu w kontekście żądania wykonania polecenia jest nieprawidłowe. Skoro powodowie dochodzą wykonania polecenia to należy pamiętać, że służy to ochronie woli darczyńcy (powoda ) a nie ochronie interesów osoby , która z uwagi na treśćart. 893 kcnie może być wierzycielem.
Nie oznacza to jednak, że po stronie pozwanej brak jest jakiegokolwiek obowiązku wynikającej z zawartej umowy darowizny. Nadmienić należy, że przekazanie pozwanemu w taki sposób gospodarstwa rolnego miało na celu również zgromadzenie w określonym okresie czasu środków pozwalających na wykonanie przez pozwanego nałożonego obowiązku.
O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.i§ 6 pkt 6irozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) i zasądził od powodów na rzecz pozwanego kwotę 3.617 złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.