Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 39/16
Data wyroku: 2016-03-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marzena Ossolińska-Plęs, Marta Krajewska-Drozd, Mariusz Sztorc

Sygn. akt II Ka 39/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:
Przewodniczący: SSO Marta Krajewska - Drozd
Sędziowie: SSO Marzena Ossolińska-Plęs
SSO Mariusz Sztorc (spr.)
Protokolant: protokolant Małgorzata Dąbek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Marty Steciak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2016 r.
sprawyM. K. (1)oskarżonej o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk
M. K. (2)oskarżonego o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Łańcucie
z dnia 5 listopada 2015 r., sygnatura akt II K 105/15
uchylazaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Łańcucie do ponownego rozpoznania.
SSO Marta Krajewska – Drozd
SSO Marzena Ossolińska-Plęs      SSO Mariusz Sztorc
Sygn. akt II Ka 39/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015r. sygn. akt II K 105/15 Sąd Rejonowy w Łańcucie uniewinnił:
1.M. K. (1)od zarzutu tego, że w okresie od 17 sierpnia 2011 roku do 22 sierpnia 2011 roku wM., woj.(...)działając w krótkich odstępach czasu, w celu wykonania z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc działalność gospodarczą pod nazwą(...)M. K. (1)z siedzibą wR.dokonała zakupu towarów w postaci oleju napędowego w firmie STACJA PALIW(...)S. W. (1)z siedzibą wM.na podstawie faktur VAT z odroczonym terminem płatności, a to:
nr(...)z dnia 17.08.2011 r. na kwotę 5.032,35 zł,
nr(...)z dnia 22.08.2011 r. na kwotę 3.985,20 zł,
nie mając zamiaru wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań, a także wiedząc, iż nie będzie w stanie dokonać zapłaty ze względu na sytuację finansową prowadzonej przez siebie firmy, a w szczególności przez to, że nie dysponowała środkami i możliwościami pozwalającymi na uregulowanie tych zobowiązań doprowadziłaS. W. (1), prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą(...)S. W. (1)wM.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9.017,55 zł, tj. przestępstwa zart.286§1kkw zw. zart.12 kk
2.M. K. (2)od zarzutu tego, że w okresie od 27 września 2012 roku do 4 lipca 2013 roku, wM., woj.(...), działając w krótkich odstępach czasu, w celu wykonania z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc działalność gospodarczą pod nazwą F.P.H.U. (...)z siedzibą wS.dokonał zakupu towarów w postaci oleju napędowego w firmie STACJA PALIW(...)S. W. (1)z siedzibą wM.na podstawie faktur VAT z odroczonym terminem płatności, a to:
nr(...)z dnia 27 września 2012 r. na kwotę 4.307,50 zł,
nr(...)z dnia 29 listopada 2012 r. na kwotę 3.718,77 zł,
nr(...)z dnia 30 listopada 2012 r. na kwotę 2.081,49 zł,
nr(...)z dnia 4 grudnia 2012 r. na kwotę 1.710,46 zł,
nr(...)z dnia 4 maja 2013 r. na kwotę 3.261,64 zł,
nr(...)z dnia 27 maja 2013 r. na kwotę 2.650,65 zł,
nr(...)z dnia 8 czerwca 2013 r. na kwotę 1.171,70 zł,
nr(...)z dnia 20 czerwca 2013 r. na kwotę 1.150,39 zł,
nr(...)z dnia 20 czerwca 2013 r. na kwotę 1.131,76 zł,
nr(...)z dnia 21 czerwca 2013 r. na kwotę 1.437,99 zł,
nr(...)z dnia 27 czerwca 2013 r. na kwotę 1.335,90 zł,
nr(...)z dnia 4 lipca 2013 r. na kwotę 2.881,05 zł,
nie mając zamiaru wywiązania się z zaciąganych zobowiązań, a także wiedząc, iż nie będzie w stanie dokonać zapłaty ze względu na sytuację finansową prowadzonej przez siebie firmy, a w szczególności niespłacone wymagalne zaległości, prowadzoną egzekucję komorniczą, brak możliwości finansowych i środków pieniężnych doprowadził w ten sposóbS. W. (1)prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą STACJA PALIW(...)S. W. (1)wM.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 26.859,30 zł, tj. przestępstwa zart.286 § 1kkw zw. zart.12 kk.
Na podstawieart.632 pkt 2 kpkkosztami procesu obciążył Skarb Państwa.
Ponadto zasądził od Skarbu Państwa na rzecz:
- oskarżonejM. K. (1)kwotę 684,00 zł (sześćset osiemdziesiąt cztery złote),
- oskarżonegoM. K. (2)kwotę 684,00 zł (sześćset osiemdziesiąt cztery złote),
tytułem zwrotu kosztów wyłożonego wynagrodzenia obrońcy adw.B. K., za obronę w niniejszej sprawie.
Apelację od powyższego wyroku złożył oskarżyciel publiczny i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego.
Oskarżyciel publiczny zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:

1
błędną, wykraczającą poza ramy swobodny określonej przepisemart. 7 kpkocenę zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez oparcie ustalonego stanu faktycznego jedynie na fragmentach zeznań pokrzywdzonego i niezasadne przyjęcie, iż bezsprzecznie pokrzywdzony miał pełną świadomość, że oskarżeni mają kłopoty finansowe i sytuacja, która powstała nie była dla niego zaskoczeniem, a co za tym idzie nie było w sprawie jego błędnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy w zakresie sytuacji majątkowej oskarżonych, co w konsekwencji doprowadziło do uniewinnienia oskarżonych, podczas gdy właściwa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle całokształtu okoliczności sprawy przemawia za uznaniem, iż oskarżeni popełnili zarzucane im czyny,

2
błędną, wykraczającą poza ramy swobody określonej przepisemart. 7 kpkocenę zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez bezkrytyczne danie wiary wyjaśnieniom oskarżonych i na treści ich wyjaśnień ustalenie stanu faktycznego, który wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie koresponduje z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym w szczególności z treścią zalegającej sprawie pisemnej opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości, który we wnioskach końcowych jednoznacznie wskazał, iż obydwoje oskarżeni dokonując zakupu paliwa u pokrzywdzonego nie dysponowali możliwościami finansowymi i środkami pieniężnymi pozwalającymi na uregulowanie tych zobowiązań w ustalonych terminach, co w konsekwencji doprowadziło do uniewinnienia oskarżonych, podczas gdy właściwa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle całokształtu okoliczności sprawy przemawia za uznaniem, iż oskarżeni popełnili zarzucaniem czyny.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Z kolei pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wyrokowi zarzucił :
1/ obrazę przepisów postępowania, a w szczególności:
-art. 4 kpkprzez rozważenie w sprawie tylko okoliczności przemawiających zdaniem Sądu na korzyść oskarżonych, a których faktycznie w sprawie brak oraz pominięcie całkowicie przez Sąd I instancji okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonych,
-art. 7 kpkprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów przy ocenie stanu faktycznego związanym z zakupem przez oskarżonych paliwa w stacji paliw prowadzonej przez oskarżyciela posiłkowego i całkowicie błędne przyjęcie, że pokrzywdzony znał sytuację finansową oskarżonych i sprzedając im w dalszym ciągu paliwo udzielił im kredytu kupieckiego, co pozostaje w zupełnej sprzeczności ze stanem zadłużenia oskarżonych, jakie mieli w okresie przed zakupem paliwa w 2012 r. z tytułu zaciągniętych kredytów i zeznaniami pokrzywdzonego,
-art. 92 kpkprzez nie uwzględnienie w podstawie zaskarżonego orzeczenia wszystkich okoliczności ujawnionych w postępowaniu, a mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności dokumentów związanych ze stanem zadłużenia oskarżonych k. 44-46, 54-200, 401-440, 415-511, 531, 603, 606, 608, 611,
-art. 424 §1 pkt 1 kpkprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku czy SądI instancji dowodom związanym z prowadzoną przeciwko oskarżonym egzekucją komorniczą dał wiarę czy też nie, co ma istotne znaczenie w sprawie związanej z zarzuconym czynem,
2/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku polegający na przyjęciu przez Sąd I instancji, że pokrzywdzonyS. W. (1)wiedział o sytuacji finansowej oskarżonych przed 2012 r., w związku z czym wg. oceny Sądu oskarżeni nie oszukali go przy zakupie paliwa, co pozostaje w zupełnej sprzeczności ze wskazanymi wyżej dokumentami, z których wynika niezbicie, że stan zadłużenia oskarżonych przed 2012 r. wynosił już kwotę ponad 406000,00 zł.
Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Łańcucie do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego, jako części kosztów procesu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje są zasadne, o ile skutkują uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Rejonowy uniewinniając oskarżonych od zarzutu popełnienia przez każdego z nich przestępstwa zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kkskoncentrował swoją uwagę na długoletnim okresie współpracy gospodarczej pomiędzy oskarżonymi, a pokrzywdzonym i w wyniku swoich ustaleń przyjął, że nie doszło do oszustwa, ale do nie wywiązywania się ze zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Sąd I instancji podniósł, że oskarżeni płacili pokrzywdzonemuS. W. (2)na bieżąco za zakupione paliwo, a gdy ich sytuacja uległa pogorszeniu zapłata następowała z opóźnieniem.S. W. (1)według ustaleń Sądu Rejonowego sytuację tę akceptował i model postępowania, że oskarżeni płacili mu gotówką za zaległe faktury i wówczas dokonywał kolejnej sprzedaży paliwa z odroczonym terminem płatności. Miał zatem pełną świadomość, że oskarżeni mają kłopoty finansowe i zalegają mu z zapłatą za kolejne faktury. Dobrowolnie zezwolił na powstanie długu kupieckiego. Jego wiedza i doświadczenie z prowadzonej działalności gospodarczej musiało uświadamiać mu sytuację finansową każdego z oskarżonych. Z tego względu sam ryzykował, że zapłata nie nastąpi (k. 722-723).
Sąd I instancji nie dostrzegł, że z przepisuart. 286 § 1 kknie wynika wymóg, aby zamiar popełnienia tego przestępstwa musiał istnieć od początku współpracy gospodarczej stron, a zatem już w chwili zawierania umowy. Możliwe jest powstanie takiego zamiaru w trakcie realizowania umowy. W rozpatrywanej sprawie zarzut dotyczy przecież zaprzestania płatności za usługi pokrzywdzonego, które dostarczane były w określonych przedziałach czasowych, za które zapłata miała następować w formie odroczonego terminu płatności. Często zdarza się, że umowa – jeżeli np. dotyczy stałej współpracy – jest przez pewien okres wykonywana w sposób właściwy przez jej strony, a problemy zaczynają się dopiero po upływie pewnego, czasem nawet długiego okresu. W takiej sytuacji nie sposób byłoby przyjąć (wykazać), że sprawca już w momencie zawierania umowy miał zamiar niewywiązania się z niej, choć miało to nastąpić dopiero po upływie dłuższego czasu. Zart. 286 § 1 kkwynika, że istotne znaczenie ma dokonanie niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Pojęcie to nie musi być tożsame z całą umową, lecz z konkretną czynnością prawną, która stanowi rozporządzenie mieniem. Może zatem być tak, że umowa i przebieg współpracy gospodarczej jako całość nie są tożsame z niekorzystnym rozporządzeniem mieniem, jest nim natomiast tylko konkretna czynność wynikająca z realizacji umowy, na przykład wydanie części towaru, za który sprawca nie zapłacił, czy – jak w niniejszej sprawie – pobranie kolejnych partii paliwa od pokrzywdzonego i zaniechanie za nie zapłaty. Dla dokonania oceny karnoprawnej konieczne więc niekiedy może być „rozbicie” całej umowy na poszczególne, wynikające z niej zobowiązania, z których tylko niektóre stanowić będą niekorzystne rozporządzenie mieniem (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt AKa 250/12). W takim zakresie Sąd Rejonowy nie poczynił wystarczających ustaleń przyjmując, że stan faktyczny w sprawie oparty jest na zgodnych i uzupełniających się zeznaniach pokrzywdzonegoS. W. (1)oraz wyjaśnieniach oskarżonychM. K. (1)iM. K. (2). Tymczasem w sprawie tak nie jest. Sąd I instancji odnotowuje w uzasadnieniu, że „w pewnym okresieS. W. (1)zauważył, że nie następuje zapłata. Dochodziło do tankowań, pod różnymi pretekstami i obietnicami, ale do zapłaty nie dochodziło” (k. 720). Sąd Rejonowy tego wątku dowodowego jednak nie pogłębia, a tym samym traci możliwość badania w jaki sposób oskarżeni przekonywali pokrzywdzonego do wydawania im bez natychmiastowej zapłaty kolejnych partii paliwa. Należało ustalić jaką treść miały owe „preteksty i obietnice”, o których zeznaje pokrzywdzony. Pamiętać bowiem należy, że jak wynika z opinii biegłego, którą Sąd I instancji uznał w całości za wiarygodną, oskarżeni byli w okresie objętym zarzutami w sytuacji finansowej, która nie pozwalała na uregulowanie zobowiązań wobec pokrzywdzonego w ustalonych terminach. Treść opinii, a czego Sąd Rejonowy nie wyjaśnił, może prowadzić także do wniosku, że możliwość uregulowania tych zobowiązań już wówczas w ogóle nie istniała. W tych okolicznościach bez zbadania argumentacji oraz sposobu zachowania, które przejawiali oskarżeni wobec pokrzywdzonegoS. W. (1)w chwili zarzucanych im czynów, przyjęcie że to sam pokrzywdzony świadomie zaryzykował możliwość braku zapłaty za wydane paliwo i prowadził przez to działanie na swoją szkodę jest przedwczesne. W tym zakresie postępowanie dowodowe zawiera luki, które wymagają wypełnienia. W ocenie okoliczności sprawy pamiętać należy, że działanie sprawcy polegające na złożeniu zamówienia na dostawę towaru z odroczonym terminem płatności, określonym w fakturze, przy istnieniu już w momencie złożenia tego zamówienia lub w momencie pobrania towaru z zamiarem niedotrzymania terminu zapłaty i odłożenia go na czas bliżej nieokreślony oraz uzależnienia go od ewentualnego powodzenia inwestycji, może stanowić doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, a zatem wyczerpywać znamiona przestępstwa zart. 286 § 1 kk(por. wyrok SA w Katowicach z dnia 28 lutego 1995 r. sygn. akt II AKr 2/95, Prokuratura i prawo z 1995 r. Nr 9 poz. 22).
Z powyższych względów Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W ponownym postępowaniu rzeczą Sądu Rejonowego będzie zbadanie wszystkich dowodów od nowa z uwzględnieniem powyżej wyrażonych wskazań. Ustaleniom należy poddać wszystkie etapy zachowania stron w trakcie realizacji poszczególnych czynności prawnych w kwestii nie tylko ich prawnego znaczenia, ale także aspektu ekonomicznego z punktu widzenia możliwości przypisania każdemu z oskarżonych zamiaru doprowadzenia pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem lub zaprzeczenia powstania takiej możliwości. Dopiero postępowanie dowodowe przeprowadzone zgodnie z przedstawionymi tu wskazaniami powinno doprowadzić do wydania prawidłowego wyroku w sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku na podstawieart. 437 § 2 kpk,444 kpk,456 kpk.
SSO Marzena Ossolińska-Plęs SSO Marta Krajewska-Drozd SSO Mariusz Sztorc