Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 738/15
Data wyroku: 2016-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Jaworska

Sygn. akt I C 738/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Maria Jaworska
Ławnicy : /
Protokolant: : st. sekr. sądowy Bożena Nieczypor
po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. w Toruniu
przy udziale : /
sprawy z powództwaH. N.
przeciwkoGminieZ.
o zapłatę

1
Oddala powództwo.

2
Zasądza od powodaH. N.na rzecz pozwanej GminyZ.kwotę 3.000,- zł ( trzy tysiące złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu.

3
Kosztami sądowymi, które nie zostały uiszczone obciąża Skarb Państwa.

(-)M. J.
I C 738/15

UZASADNIENIE
PowódH. N.w pozwie wniesionym do sądu 21 kwietnia 2015 roku wniósł o zasądzenie od pozwanej GminyZ.na jego rzecz kwoty 848.571,42 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 kwietnia 2015 roku oraz zasądzenie kosztów procesu.
Twierdził, że jego rodziceW.iJ. N.byli właścicielami nieruchomości położonej wS.o powierzchni 9,07 ha, w tymdziałki numer (...)o powierzchni 3,24 ha. W dniu 17 stycznia 1975 roku została wydana decyzja o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa. Aktem notarialnym z 24 stycznia 1991 roku pozwana oddała nieruchomość gruntową o powierzchni 3,24 ha w użytkowanie wieczysteSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wT.. Ta czynność naruszyła jego prawo pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości wynikające zart. 23 ustawy z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z art. 23 pkt 3 tej ustawy gmina miała obowiązek zawiadomić na piśmie poprzednich właściciel tej nieruchomości o przysługującym pierwszeństwie do nabycia prawa do podmiotowej nieruchomości przed oddaniem jej w użytkowanie. Właścicielami nieruchomości byliW. N.w 1/2 części i spadkobiercy poJ. N., w tym powódH. N.w 3/28 części. Obecnie powód jest spadkobiercą majątku po matceW. N.w 1/3 części i przysługuje mu udział w spadku po rodzicach w 11/ 42 części. Zgodnie z treścią art. 23 ustawy 29.04.1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości pozwana winna była zwrócić się do byłych właścicieli gruntu umożliwiając im skorzystanie z prawa pierwszeństwa nabycia tej nieruchomości. Pozwana nie poinformowała byłych właścicieli o przysługującym prawie pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości i o zamiarze oddania gruntów w użytkowanie wieczysteSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wT.. Pozwana zawiadomiła powoda, że wykonała ustawowy obowiązek i powiadomiła o przeznaczeniu nieruchomości do oddania w użytkowanie wieczyste przez wywieszenie wykazu nieruchomości na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy oraz miejscowości położenia nieruchomości. Powód temu zaprzecza.Uprawnionymi do skorzystania z prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości byłaW. N.i spadkobiercy poJ. N.. Powód zamierzał skorzystać z prawa w pierwszeństwie w nabyciu nieruchomości. Obecnie nie jest to możliwe. Na wniosek powoda pozwana wręczyła mu akt notarialny przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste w dniu 03.01.2013 roku. Powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 848.571,42 zł. Nie otrzymał odpowiedzi. Powodowi zgodnie zart. 363 § 2 k.c.przysługuje odszkodowanie. Nieruchomość ma powierzchnię 3,24 hektary. Przyjmując wartość 1 m2powierzchni na 100 zł wartość tej nieruchomości wynosi 3.240.000 zł, z czego powodowi przysługuje udział w spadku po rodzicach 11/42 część to jest kwotę dochodzoną pozwem.
Powód twierdził, że przekazanie przez pozwaną nieruchomości w użytkowanie wieczyste bez wyczerpania trybu określonego wart. 23 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stanowiło naruszenie prawa, za które pozwana ponosi odpowiedzialność na podstawieart. 417 kcw poprzednim brzmieniu.
Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu.
Pozwana kwestionowała żądania pozwu i twierdzenia powoda. W pierwszej kolejności kwestionuje istnienie prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości, które przysługuje powodowi w oparciu o artykuł 23 ustawy z 29 września 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W dniu oddania działki w użytkowanie wieczyste art. 23 ustawy nie obowiązywał, gdyż z dniem 05.12.1990 roku został uchylony a jego treść została przeniesiona do artykułu 28 tej ustawy. Rodzice powoda zwrócili się z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie ustawy z 29 marca 1974 roku o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę. Decyzją z dnia 17 stycznia 1975 roku przejęto na własność państwa nieruchomości rodziców powoda, w tymdziałkę nr (...)w zamian za rentę. Zdaniem pozwanej przepisart. 23, anastępnieart. 28 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościstatuuje prawo pierwszeństwa nabycia nieruchomości dla byłych właścicieli lub ich spadkobierców o ile nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa. W orzecznictwie dokonano wykładni pojęcia przejęcia nieruchomości, które należy rozumieć jako przymusowe pozbawienie własności dotychczasowych właścicieli. Pozwana powołała uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.06.1996 roku, w której uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że w pojęciu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa kryją się różne zdarzenia prawne, wszystkie jednak przykłady zawierają w sobie ten jeden element wspólny: przymusowe odjęcie prawa własności, nawet wówczas gdy formalnie odbywało się to na gruncie prawa cywilnego. Ponadto pozwana podnosiła, że w dacie przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste pozwana nie wiedziała o kręgu spadkobierców poJ. N.. Podniosła też, zarzut przedawnienia roszczenia. ( k. 107-115 )
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. N.iW. N.byli właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,07 ha położonego wS.. W listopadzie 1974 roku zwrócili się pisemnie do Urzędu GminyZ.Wielkiej wR.o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Uzasadniali wniosek tym, że ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia nie są w stanie prowadzić prawidłowej gospodarki.
Decyzją z 17 stycznia 1975 roku naczelnik Urzędu GminyZ.wR.przejął na własność państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 9,07 ha położone w miejscowościS.gminaZ.stanowiące własnośćW.iJ.małżonkówN.zapisane w rejestrze gruntów obrębS., numerksięgi wieczystej KW (...). W decyzji stwierdza się, żeW.iJ. N.przysługuje prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki w obszarze 0,50 ha. W uzasadnieniu decyzji podano, że stwierdzono, żeW.iJ. N.są w wieku emerytalnym i spełniają warunki niezbędne do otrzymania renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.
(dowód:pismo k. 116 i decyzja k. 117 akt)
PowódH. N.jest synemJ. N.iW. N.. Powód i jego rodzice zamieszkiwali w miejscowościP..
( bezsporne)
Na wniosekSpółdzielni Mieszkaniowej (...)z siedzibą wT.Rada GminyZ.podjęła uchwałę o oddaniu gruntów przekazanych przezJ.iW. N.położonych wS.w użytkowanie wieczyste. Wykaz nieruchomości przeznaczonych do oddania w użytkowanie wieczyste został wywieszony w budynku Urzędu Gminy. Istniała też praktyka, wysyłania takich zawiadomień do sołtysów poszczególnych wsi, którzy wywieszali je na tablicach ogłoszeń.
(dowód:zeznania świadkaW. P.na rozprawie 14 stycznia 2016 roku )
W dniu 24 stycznia 1991 roku w państwowym biurze notarialnym wT., sporządzony został akt notarialny, którym GminaZ.oddała w użytkowanie wieczyste m.in. nieruchomość niezabudowaną o powierzchni 3,24 ha położoną wS.oznaczoną w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)wpisaną w rejestrze gruntów pod nr 180Spółdzielni Mieszkaniowej (...)z siedzibą wT.na 99 lat. Oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości nastąpiło celem wybudowania na nich obiektów zgodnie z planem zagospodarowania gminy i planem realizacyjnym zadań spółdzielni.
(dowód: akt notarialny karty 130 -132)
Powód pracował jako kierowca zawodowy wMiejskim Zakładzie (...)wT.. Miał żonę i dzieci. On i pozostali członkowie rodziny- spadkobiercy poJ. N.nie zostali zawiadomieni pisemnie o zamiarze oddania gruntów przekazanych przez jego rodziców na rzez Skarbu Państwa w użytkowanie wieczysteSpółdzielni Mieszkaniowej (...)z siedzibą wT.i przysługującym im prawie pierwszeństwa nabycia gruntów. Gdyby o tym wiedział, to wykupiłby grunty.
(dowód: zeznania powoda na rozprawie 1 marca 2016 roku )
J. N.zmarł w dniu 6 lutego 1975 roku. W dniu zawarcia umowy oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste to jest 24 stycznia 1991 roku żyłaW. N.i dzieciJ.iW. D.M.,H. N.iJ. N..
Spadek poJ. N.nabyli żonaW. N.w ¼ części oraz dzieciD. M.,H. N.,J. N.i dzieciJ.iB.-R. N.,J. P.,Z. K.iI. N.po 3/28 części każde każda z nich.
W. N.zmarła 21.06.1997 roku. Spadek po niej z mocy ustawy nabyły dzieciH. N.,J. N.iD. M.-po 1/3 części każde z nich.
(dowód:postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu o stwierdzeniu nabycia spadku karty 13 14)
Sąd zważył co następuje:
Powyższy stan faktyczny, w dużej mierze bezsporny, Sąd ustalił w oparciu o dowody z zeznań świadkaW. P., zeznań powoda i dokumentów zgromadzonych w sprawie.
Zeznania Wójta GminyJ. S.w charakterze strony nie wniosły nic do sprawy.
Sąd dał wiarę zgromadzonym w sprawie dokumentom, gdyż żadna ze stron nie kwestionowała ich wiarygodności oraz autentyczności. Również Sąd nie znalazł podstaw do podważania ich prawdziwości w jakimkolwiek stopniu.
Powód zeznał, że nie był w Urzędzie Gminy przed umową przekazania gruntów w użytkowanie wieczyste, z uwagi na odległość 10 km od jego miejsca zamieszkania. Wobec tego jego twierdzenia, że nie było ogłoszenia o wykazie gruntów przeznaczonych do oddania w użytkowanie wieczyste są nieprawdziwe. Powód przyznał, że wP.istniała tablica ogłoszeń. Zeznał jednak, że takiego ogłoszenia nie było. Zeznania jego w tej części są niewiarygodne. Od 1990 roku upłynęło 25 lat, wykaz gruntów obejmował grunty stanowiące własność gminy i powód mógł nie mieć świadomości, że na wykazie ujętodziałkę (...)o powierzchni 3,24 ha, stanowiącą część nieruchomości przekazanej przez jego rodziców. Jeżeli nawet czytał takie ogłoszenie, to niewiarygodne jest, żeby je pamiętał. Powód pracował jako kierowca(...)i nie był zainteresowany odzyskaniem gruntów wcześniej należących do jego rodziców. Powód nawet nie twierdził, że znał przepisy umożliwiające mu nabycie nieruchomości i że miał oszczędności, aby zapłacić cenę. Twierdził jednak, że gdyby wiedział o przysługującym mu prawie pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości to z tego prawa by skorzystał.
Sąd uznał, że wbrew twierdzeniu pozwanej, do gruntów przejętych odJ.iW. N.przez Skarb Państwa w styczniu 1975 roku, miały zastosowanie przepisyustawy z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Powód wywodził swoje roszczenie o odszkodowanie w oparciu o przepisy o czynach niedozwolonych -art. 415i następnekodeksu cywilnego. W pozwie wskazał jako podstawę prawnąart. 417 kc.Wina pozwanej wynikała z faktu braku powiadomienia go na piśmie jako spadkobiercy poJ. N.o zamiarze przekazania gruntów stanowiących wcześniej własnośćJ.iW. N.,Spółdzielni Mieszkaniowej (...)wT.. Jako podstawę prawną takiego obowiązku wskazał art. 23 ustawy 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
W dniu zawarcia aktu notarialnego- umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste- 24.01.1991 roku obowiązywałartykuł 28 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościw brzmieniu wprowadzonymustawą z 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. ( Dz. U. z 20.11.1990 roku). Zgodnie zartykułem 13 ustawy z 29.09.1990 rokuustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, a więc zmiany przepisówustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościwprowadzonych tą ustawą weszły w życie 05.12.1990 roku.
Przepisartykułu 28 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościobowiązujący w dniu 24 stycznia 1991 roku stanowił, że rejonowy organ rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub zarząd gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej własność gminy podaje do publicznej wiadomości wykaz nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste, użytkowanie lub wynajem. Wykaz ten wywiesza się na okres 6 tygodni w siedzibie organu rejonowego lub zarządu gminy.
Przepis art. 28 ust. 4 tej ustawy stanowił, że byli właściciele nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa mają pierwszeństwo w ich nabyciu, jeżeli zaoferują cenę równą wartości tej nieruchomości ustalonej w sposób określony w art. 44. ( następnie w art.38 )
Z zeznań świadkaW. P., której sąd dał wiarę, wynika że wykaz nieruchomości przeznaczonych do oddania w użytkowanie wieczyste był wywieszony na tablicy ogłoszeń Urzędu GminyZ.i że istniała praktyka wysyłania takich wykazów i innych ogłoszeń do sołtysów wsi, którzy następnie je wywieszali na tablicach ogłoszeń we wsi. Twierdzenie powoda, że on i jego matkaW. N.jako spadkobiercy poJ. N.winni być zawiadomieni na piśmie o zamiarze z przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie ma podstaw prawnych w obowiązujących w dniu 24.01.1991 roku w przepisach prawnych.
Ponadto w ocenie Sądu roszczenie powoda jest przedawnione. Rację ma powód, że prawo pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa jest prawem o charakterze niemajątkowym. ( pismo k. 126 v). Jednak w niniejszej sprawie powód dochodzi odszkodowania. Jest to roszczenie majątkowe, które ulega przedawnieniu. (art. 117 § 1 kc)
W myślart. 4421§ 1 kcroszczenie o naprawienie szkody wywołane czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Zdarzeniem wywołującym szkodę była umowa przekazania gruntów w użytkowanie wieczyste z dnia 24 stycznia 1991 roku.
Nie do przyjęcia jest stanowisko powoda, że termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu, kiedy otrzymał odpis aktu notarialnego to jest 3 stycznia 2013 roku.
W ocenie Sądu nie zasługuje na uznanie wniosek powoda, aby na gruncie niniejszej sprawy uznać zarzut przedawnienia jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego na podstawieart. 5 kc.Od zdarzenia wywołującego szkodę upłynęło ponad 25 lat. Na gruntach oddanych przez pozwaną w użytkowanie wieczyste przez ponad dwadzieścia lat istnieją domy jednorodzinne, które zostały zakupione przez osoby fizyczne i są użytkowane. Zarzut przedawnienia roszczenia nie może być uznany jako nadużycie prawa.
Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd oddalił powództwo.
Sąd uwzględniając sytuację życiową i majątkową powoda ocenioną przez Sąd Apelacyjny w postanowieniu z 21 sierpnia 2015 roku, na podstawieart. 102 kpczasądził od powoda część kosztów procesu pozwanej w kwocie 3.000 zł.