Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 428/15
Data wyroku: 2016-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie Odwoławcze

Sygn. akt IV Ka 428/15

UZASADNIENIE
D. J.został oskarżony o to, że w dniu 10/11 czerwca 2014 rokuwB., gm.(...), woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniuzM. B., dokonał kradzieży elektronarzędzi w postaci: 15 sztuk spawarek, 1 sztuki gwintownicy, 1 sztuki młota udarowego, 3 sztuk przecinarek plazmowych, 2 sztuk wiertnic magnetycznych na łączną kwotę 49.500zł na szkodęK. P.– prezesafirmy (...) Sp. z o. o.wB., tj. o czyn zart. 278 § 1 kk.
M. B.został oskarżony o to, że w dniu 10/11 czerwca 2014 rokuwB., gm.(...), woj.(...), działając wspólnie i w porozumieniuD. J., dokonał kradzieży elektronarzędzi w postaci: 15 sztuk spawarek, 1 sztuki gwintownicy, 1 sztuki młota udarowego, 3 sztuk przecinarek plazmowych, 2 sztuk wiertnic magnetycznych na łączną kwotę 49.500zł na szkodęK. P.– prezesafirmy (...) Sp. z o. o.wB., tj.o czyn zart. 278 § 1 kk.
Z. T. (1)został oskarżony o to, że w dniu 10/11 czerwca 2014 rokuwB., woj.(...), poleciłD. J.iM. B., dokonanie kradzieży elektronarzędzi w postaci: 15 sztuk spawarek, 1 sztuki gwintownicy, 1 sztuki młota udarowego, 3 sztuk przecinarek plazmowych, 2 sztuk wiertnic magnetycznych o łącznej wartości 49.500zł na szkodęK. P.– prezesafirmy (...) Sp. z o. o.wB., tj. o czyn zart. 18 § 1 kkw zw. zart. 278 § 1 kk.
Wyrokiem z dnia 29.04.2015r. w sprawie o sygn. akt II K 1272/14 Sąd Rejonowy w Bełchatowie uznał oskarżonychD. J.,M. B.orazZ. T. (1)za winnych dokonania zarzucanych im czynów i wymierzył im:D. J.iM. B.na podstawieart. 278 § 1 kkw zw.zart. 58 § 3 kkkary po 60 stawek dziennych grzywny każda po 10 złotych,aZ. T. (1)na podstawieart. 19 § 1 kkw zw. zart. 278 § 1 kkiart. 58 § 3 kkkarę 100 stawek dziennych grzywny każda po 30 złotych.
Nadto na podstawieart. 46 § 1 kkSąd orzekł wobecZ. T. (1)obowiązek naprawienia szkody na rzecz(...) Sp. z o.o.w kwocie 49.500 złotych.
Poza tym Sąd Rejonowy na podstawieart. 63 § 1 kkzaliczył oskarżonymD. J.,M. B.iZ. T. (1)okresy zatrzymań w dniu 2 października 2014r., przyjmując jeden dzień pozbawienia wolności za równoważny dwóm dziennym stawkom grzywny oraz zwolnił oskarżonychD. J.iM. B.od kosztów procesu przejmując je na rachunek Skarbu Państwa i zasądził odZ. T. (1)na rzecz Skarbu Państwa 300 złotych opłaty i 170 złotych tytułem poniesionych w sprawie wydatków.
Apelację od powyższego wyroku złożył prokurator i zaskarżył w/w wyrokw części dotyczącejZ. T. (1)na jego korzyść.
Na podstawieart. 427 § 2 kpkiart. 438 pkt 1 kpkwyrokowi temu zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego –art. 18 § 1kkk iart. 19 § 1 kkpolegającą na powołaniu w podstawie prawnej wymiaru kary w stosunku do oskarżonego w miejsceart. 18 § 1 kkart. 19 § 1 kk.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i powołanie w podstawie prawnej wymiaru kary w stosunku do oskarżonegoZ. T. (1)w miejsceart. 19 § 1 kkart. 18 § 1 kkprzy pozostawieniu bez zmian pozostałej części orzeczenia.
Apelację od wyroku złożył także obrońca oskarżonychZ. T. (1),M. B.,D. J.i zaskarżył tenże wyrok w całości na korzyść wszystkich oskarżonych.
Na podstawieart. 427 § 2 kpkiart. 438 pkt 2 i 3 kpkwyrokowi temu zarzucił:

⚫

obrazę przepisów postępowania mającą zasadniczy wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, to jest:

-art. 413 § 2 pkt 1 kpkwskutek niedokładnego opisu czynów przypisanych wszystkim oskarżonym w wyroku (zarówno wpunkcie 1 i 2– zart. 278 § 1 kk, jak i w punkcie 3 – zart. 278 § 1 kkw zw zart. 18 § 1 kk) i pominięcia w opisie czynów przypisanych ustawowych określeń znamionujących te typy przestępstw:
a. to jest znamienia należącego do istoty czynów przypisanych oskarżonymD. J.iM. B.w postaci zaboru w celu przywłaszczenia i w konsekwencji powyższego przypisanie tym oskarżonym czynów, które w świetle ich opisu są pozbawione znamion przestępstwa zart. 278 § 1 kk;
b. znamion należących do istoty czynu przypisanego oskarżonemuZ. T. (1): zarówno w odniesieniu do czynu zart. 278 § 1 kkpoprzez brak znamienia „zaboru w celu przywłaszczenia”, jak i właściwego znamienia formy zjawiskowej czynu przypisanego w postaci „wykorzystania uzależnienia innej osoby”i w konsekwencji powyższego przypisanie oskarżonemu czynu, który w świetle jego opisu jest pozbawiony znamion przestępstwa zart. 18 § 1 kkiart. 278 § 1 kk;
-art. 2 § 2 kpkiart. 4 kpkorazart. 7 i 410 kpkpolegającą na wybiórczej analizie i interpretacji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,w szczególności zaś błędne (albowiem dowolne) przyjęcie, że wraz ze sprzętemfirmy (...)wywiezione zostały także spawarki, gwintownice, młot udarowy, przecinarki plazmowe i wiertnice magnetyczne należące do(...), w sytuacji braku ku temu jakiegokolwiek dowodu;
-art. 2 § 2 kpkiart. 4 kpkorazart. 7 i 410 kpkwskutek wadliwej oceny postaci zamiaruD. J.,M. B.i dowolnego przyjęcia, że posiadali wiedzę, iż zabierając na prośbęZ. T. (1)maszyny i urządzenia, mieli świadomość iż rzekomo znajdują się wśród urządzenia nie stanowiące środków trwałychprzedsiębiorstwa (...);
-art. 2 § 2 kpkiart. 4 kpkorazart. 7 i 410 kpkwskutek wadliwej oceny postaci zamiaruZ. T. (1)i dowolnego przyjęcia, że obejmował on swoją świadomością, iżD. J.iM. B.zabierając z garażu urządzenia zabiorą także rzekomo znajdujące się wśród nich urządzenia nie stanowiące środków trwałychprzedsiębiorstwa (...);
- błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że oskarżeniD. J.iM. B.działając na zlecenieZ. T. (1)przewożąc urządzenia z miejsca ich składowania naul. (...)wB.zabrali także – i to w celu przywłaszczenia – urządzenia nie stanowiące środków trwałychprzedsiębiorstwa (...), mimo braku ku temu wiarygodnych dowodów.
Nadto ww. orzeczeniu obrońca oskarżonych zarzucił także sprzecznośćw sentencji wyroku uniemożliwiającą jego wykonanie, a to wobec obrazyart. 46 kkwskutek przyjęcia w opisie czynów przypisanych iż „dokonanie kradzieży” spawarek, gwintownic, młota udarowego, przecinarki plazmowej i wiertnic magnetycznych nastąpić miało na szkodęK. P., przy jednoczesnym orzeczeniu wobecZ. T. (1)obowiązku naprawienia szkody na rzecz(...)sp.z o.o.
Poza tym obrońca oskarżonych zarzucił orzeczeniu rażącą obrazę przepisów postępowania w części dotyczącej orzeczenia obowiązku naprawienia szkody – a toart. 366 § 1 kpkw zw zart. 46 kk– wskutek nałożenia na oskarżonegoZ. T.obowiązku naprawienia szkody „w kwocie” – co powoduje, że tak sformułowane orzeczenie środka karnego nie nadaje się do wykonania – skoro nie towarzyszy mu zapis „poprzez zapłatę”, a nadto wobec całkowicie dowolnego przyjęcia wartości rzekomo wyrządzonej szkody i nie zbadanie rzeczywistej wartości rzekomo przywłaszczonego mienia.
W konkluzji obrońca oskarżonych wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonych od przypisanych im czynów, ewentualnieo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Na rozprawie apelacyjnej prokurator poparł złożoną skargę apelacyjną i wniósł o nieuwzględnienie apelacji obrońcy oskarżonych.
Obrońca oskarżonych również poparł wniesioną skargę apelacyjną.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje prokuratora oraz obrońcy oskarżonych okazały się być w takim stopniu zasadne, że na skutek ich wniesienia zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Przede wszystkim podkreślić należy, iż trudno przyjąć, by zebrany w sprawie materiał dowodowy został poddany przez Sąd Rejonowy wnikliwej analizie i że ocena tego materiału jest prawidłowa i trafna, a nie dowolna. Nie można również stwierdzić, by Sąd Rejonowy skrupulatnie i należycie przeanalizował wszystkie zebrane w sprawie dowody, zarówno te które przemawiały na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonych.
Otóż, Sąd Rejonowy w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w treści przepisuart. 389 § 1 kpk, w brzmieniu sprzed 01.07.2015r., nie odczytał treści wszystkich wyjaśnień złożonych przez oskarżonychD. J.iM. B., złożonych w toku postępowania przygotowawczego, którzy w toku postępowania sądowego skorzystali z prawa do odmowy składania wyjaśnień (vide – k. 134-135).
Stosownie do treści przepisuart. 389 § 1 kpkjeżeli oskarżony odmawia wyjaśnień lub wyjaśnia odmiennie niż poprzednio albo oświadcza, że pewnych okoliczności nie pamięta, wolno na rozprawie odczytywać tylko w odpowiednim zakresie protokoły jego wyjaśnień złożonych poprzednio w charakterze oskarżonego w tej lub innej sprawie w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.
Zgodnie zart. 175 § 1 kpkoskarżony może bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub składania wyjaśnień. Przepisy nie wykluczają tego, że oskarżony, który w pierwszej fazie postępowania z prawa tego nie skorzysta, odmówi wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania w późniejszej fazie tego postępowania. W takiej sytuacji sądowi wolno sięgnąć po protokoły przesłuchania oskarżonego sporządzone zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i we wcześniejszej fazie rozprawy.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 02.04.1981 (Izba Karna, I KR 201/80 - Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Izba Wojskowa rok 1981, Nr 7-8, poz. 44) wskazał, że: „Odczytanie przez sąd uprzednio złożonych przez oskarżonegow postępowaniu przygotowawczym wyjaśnień odmiennych od wyjaśnień złożonych na rozprawie dotyczy zarówno sytuacji, gdy wyjaśnienia te są dla oskarżonego korzystne, jak i sytuacji, gdy wyjaśnienia te są dla oskarżonego niekorzystne. Odnosi się to również odpowiednio do obowiązku odczytania tych wyjaśnień oskarżonego, które dotyczą współoskarżonych, co do których oskarżony złożył odmienne wyjaśnienia na rozprawie”.
Sąd I instancji ograniczył się jedynie do odczytania protokołów wyjaśnień oskarżonegoD. J.złożonych w postępowaniu przygotowawczymw dniu 02.10.2014r. (k.41-43), podczas gdy oskarżony wyjaśnienia składał takżew dniu 03.10.2014 (k. 54-55) oraz w dniu 07.10.2014r. (k. 66-67). Tożsamo Sąd Rejonowy „poczynił”, jeśli chodzi o osobę oskarżonegoM. B., tj. odczytał jego wyjaśnienia złożone w postępowaniu przygotowawczym w dniu 02.10.2014r. (k. 45-47), podczas gdy oskarżony składał wyjaśnienia także w dniu 03.10.2014r. (k.56-57) oraz w dniu 07.10.2014r. (k. 63).
Jeśli chodzi o osobę oskarżonegoZ. T. (1), Sąd Rejonowy uznając, że „zachodzą sprzeczności” w treści składanych przez niego wyjaśnień na rozprawie, odczytał protokół jego wyjaśnień złożonych w postępowaniu przygotowawczym w dniu 02.10.2014r. (vide k. 136). Sąd ten nie pokusił się o odczytanie wyjaśnień złożonych przez tegoż oskarżonego w dniu 07.10.2014r. (vide – k. 70), podczas gdy na pierwszy rzut oka widoczne są pewne rozbieżności pomiędzy treścią jego wypowiedzi zaprezentowaną na rozprawie, a tą, którą przedstawił w postępowaniu przygotowawczym w dniu 07.10.2014r.
Trudno zatem przyjąć, że Sąd miał na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, by dokonał jego dogłębnej analizy, a tym samym, by rozważył wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawy, zarówno te, które przemawiały na korzyść, jak i niekorzyść oskarżonych.
Tożsamo Sąd postąpił, jeśli chodzi o zeznania świadków przesłuchanychw przedmiotowej sprawie.
Stosownie do treści przepisuart. 391 § 1 kpk, w brzmieniu sprzed 01.07.2015r., jeżeli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje odmiennie niż poprzednio albo oświadczy, że pewnych okoliczności nie pamięta, albo przebywa za granicą lub nie można mu było doręczyć wezwania, albo nie stawił się z powodu niedających się usunąć przeszkód lub prezes sądu zaniechał wezwania świadka na podstawie art. 333 § 2, a także wtedy, gdy świadek zmarł, wolno odczytywaćw odpowiednim zakresie protokoły złożonych poprzednio przez niego zeznańw postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem w tej lub innej sprawie albow innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.
Podkreślić należy, iż Sąd Rejonowy nie odczytał żadnego protokołu zeznań świadkaK. P., które to złożył w postępowaniu przygotowawczym (vide – k. 10, k. 61, k. 77), a które zawierały istotne treści dotyczące przedmiotowej sprawy (choćby kwestii nadzoru nad narzędziami, miejscem ich składowania, dokładnego oznaczenia tych przedmiotów, okoliczności w jakich doszło do stwierdzenia ich zaginięcia), nie zważając tym samym na to, że świadek nie „dysponuje” w toku postępowania sądowego szczegółową wiedzą. Sąd I instancji zaliczył jedyniew poczet materiału dowodowego i to bez odczytywania protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie, który to został sporządzony w dniu 14.08.2014r. i które to zawiadomienie złożyłK. P.(vide - k. 5 i k. 175).
Zapoznanie się w pełni z protokołami zeznań złożonych przez ww. świadkaw postępowaniu przygotowawczym zapewne ułatwiłoby także Sądowi dokonanie prawidłowych ustaleń odnośnie tego, kto jest pokrzywdzonym w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza wobec podawanych przezK. P.informacji, że zaginiony sprzęt został zajęty w drodze egzekucji komorniczej, czy też przez, jak wskazał „poborcę podatkowego”.
Także Sąd Rejonowy w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w treści przepisuart. 391 § 1 kpknie dokonał odczytania protokołów zeznań świadkaJ. K.(jakże istotnego świadka) orazM. C.iR. C.(równie ważnych świadków) złożonych w postępowaniu przygotowawczym. Jeśli zaś chodzi o zeznaniaT. P.Sąd I instancji odczytał jedynie pewien fragment wypowiedzi świadka, podczas gdy pozostała treść również jawi się jako istotna.
Wobec powyższego trudno przyjąć, że Sąd miał na uwadze cały materiał dowody, który został zgromadzony w sprawie, by w pełni się z nim zapoznał, a co więcej ocenił.
Dokonanie wskazanych czynności (tj. odczytanie protokołów zeznań świadków z postępowania przygotowawczego) również ułatwiłoby Sądowi przeprowadzenie pełnej oceny wyjaśnień oskarżonych w świetle zeznań poszczególnych świadków, bowiem zostałaby ona poczyniona w oparciu o cały materiał dowodowy, a nie jego fragmenty, czy też „wybiórcze elementy” (tj. niepełne fragmenty wypowiedzi świadków).
Trudno też zgodzić się z Sądem Rejonowym, że zeznania świadkaB. G.nie wniosły nic istotnego, dlatego też pominął je przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Otóż w świetle wyjaśnień oskarżonych odnośnie wykorzystywania przezK. P.narzędzi należących do(...), które miały zaginąć w prywatnych celach i nie zwracania ich, zasadnym wydaje się być „zestawienie” treści zeznań tejże osoby z treścią wyjaśnień oskarżonych, celem uzyskania pełnego „obrazu” przedmiotowego zdarzenia.
Poza tym, Sąd Rejonowy nie poczynił żadnych precyzyjnych ustaleń w zakresie wartości przedmiotów, o kradzieży których zawiadomiłK. P.. Jest to o tyle ważne, że nie ustalono „wieku” tychże przedmiotów, a oparto się jedynie na twierdzeniachK. P.w tym zakresie bez szczegółowej ich weryfikacji. W zasadzie ustalenia faktyczne w zakresie wartości przedmiotów,o kradzieży których zawiadomiłK. P.Sąd I instancji poczynił w oparciuo protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie, który zaliczył w poczet materiału dowodowego bez odczytywania.
Kolejna kwestia, Sąd Rejonowy przyjął iż oskarżonyZ. T. (1)swym zachowaniem wypełnił dyspozycjęart. 18 § 1 kkw zw zart. 278 § 1 kk(sprawstwo polecające).
Stosownie do treści przepisuart. 18 § 1 kkodpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lubwykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.
Sprawcą polecającym jest ten, kto wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie czynu zabronionego. Charakterystyczne dla tej formy sprawczej jest istnienie rzeczywistego stosunku zależności pomiędzy wydającym polecenie a jego wykonawcą. Może on wynikać z zależności służbowej (przełożony - podwładny), jak też z okoliczności faktycznych (szantażysta - szantażowany). To uzależnienie prowadzi do wystąpienia u odbiorcy polecenia obawy poniesienia ujemnych konsekwencji w razie niepodporządkowania się woli sprawcy polecającego. Wytworzony w ten sposób nacisk psychiczny skłania odbiorcę polecenia do jego wykonania. Samo polecenie, bez względu na formę, w jakiej zostało wydane, powinno mieć stanowczy i kategoryczny charakter.

    P. Kardas
określa je jako "coś więcej niż nakłanianie oraz coś mniej niż rozkaz" (

    P. Kardas
,w:

    Zoll(red.), Kodeks karny, t. I, 2007, s. 289). Zawiera w sobie "elementy nakłaniania do popełnienia czynu zabronionego oraz dodatkowe wzmacniające stanowczość oświadczenia woli polecającego" (

    P. Kardas, w:

    Dębski(red.), System, s. 948). Sprawstwo polecające jest dokonane wraz z wypełnieniem wszystkich ustawowych znamion czynu zabronionego przez bezpośredniego wykonawcę (Program Legalis).
Sąd I instancji w opisie czynu, który przypisał oskarżonemuZ. T. (1)przyjął, że polecił onD. J.iM. B.dokonanie kradzieży określonych narzędzi, przyjmując kwalifikację takiego czynuzart. 18 § 1 kkw zw zart. 278 § 1 kk. Sąd nie poczynił jednak żadnych ustaleń w kierunku tego, czy pomiędzyZ. T. (1), a pozostałymi oskarżonymi istniał stosunek uzależnienia. Jest to istotny element sprawstwa polecającego. Zatem należy rozważyć, czy w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze sprawstwem polecającym, czy też inną formą (sprawczą) popełnienia przestępstwa.
Już tylko na marginesie podnieść należy, że Sąd Rejonowy procedował na rozprawie w dniu 13.04.2015r. oraz w dniu 29.04.2015r. mimo nieobecności prokuratora, którego obecność była obowiązkowa (Sąd „przeszedł” z trybu uproszczonego w tryb zwyczajny).
Wskazane powyżej uchybienia zadecydowały o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy.
Przy ponownym jej rozpoznaniu Sąd ten min. winien:

⚫

„skorzystać” z uprawnień, jakie przyznaje mu przepisart. 389 § 1 kpkiart. 391 § 1 kpki odczytać protokoły wyjaśnień, jak i zeznań określonych osób w razie zaistnienia przesłanek wskazanych w treści tychże przepisów;

dokonać bardziej precyzyjnych ustaleń w zakresie wartości mienia, które zostało utracone (powyższemu ma służyć choćby „wprowadzenie” w poczet materiału dowodowego zeznańK. P.złożonychw postępowaniu przygotowawczym);

dokonać dokładnych ustaleń, jeśli chodzi o dane pokrzywdzonego,a mianowicie, czy jest toK. P.,(...), czy też instytucja, która zajęła utracone przedmioty (powyższe ułatwi także ustalenie podmiotu na rzecz którego ewentualnie należy orzec obowiązek naprawienia szkody);

w razie uznania sprawstwa oskarżonych precyzyjne opisać przypisany czyn, tj. w taki sposób, by zawierał wszystkie ustawowe znamiona danego czynu zabronionego wskazane w konkretnym przepisieustawy – Kodeks karny;

rozważyć przesłuchanie w charakterze świadka osoby sporządzającej notatkę urzędową znajdującą się na karcie 7 akt sprawy, wobec treści zawartych w tymże dokumencie informacji;

poddać analizie wypowiedzi świadkaK. P.orazJ. K.zaprezentowane w toku postępowania odwoławczegow zestawieniu z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym;

poddać analizie dokumenty złożone przez obrońcę oskarżonych złożone w toku postępowania odwoławczego w zestawieniuz pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Nadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien mieć także na uwadze zarzuty podniesione w skardze apelacyjnej prokuratora oraz obrońcy oskarżonych, do których, ze względu na podniesione powyżej błędy, Sąd Okręgowy nie odnosił się uznając, że byłoby to przedwczesne.
Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w sentencji orzeczenia.