Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 298/16
Data wyroku: 2016-08-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Antoni Smus, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 153 kc

Sygn. akt I Ca 298/16

POSTANOWIENIE
Dnia 3 sierpnia 2016 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SO Elżbieta Zalewska-Statuch
SO Antoni Smus
Protokolant st. sekr. sąd. Beata Krysiak
po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2016 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z wniosku GminyS.
z udziałemA. K. (1)i Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział
(...)wW.Filia wŁ.
o rozgraniczenie
na skutek apelacji uczestniczki postępowaniaA. K. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 16 marca 2016 roku, sygn. akt I Ns 286/15
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie oraz rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w postanowieniu z dnia 13 maja 2016 roku karta 55, i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łasku pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I Ca 298/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. Sąd Rejonowy w Łaskuw sprawie z wniosku GminyS.z udziałem Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy wW.Filia wŁ.orazA. K. (1)o rozgraniczenie postanowił rozgraniczyćdziałkę nr (...)o powierzchni 0,18 ha, dla której prowadzona jest Kw nr(...)idziałkę nr (...)o powierzchni 0,02 ha, objętą aktem własności ziemi nr ON -(...)wydanym w dniu 26 lipca 1974 r. przez Naczelnika Powiatu wŁ.i decyzją Naczelnika GminyS.z dnia 25 września 1979 r. nr(...), obie działki położone w obrębie(...)Ż., gminaS., powiat(...), województwo(...), według linii oznaczonej jako granica ww. działek na mapie uzupełniającej z projektem podziału sporządzonej w dniu 19 lipca 1990 r. przezWojewódzkie Biuro Geodezji i (...)wS.Rejonowy Oddział wŁ., wpisanej do ewidencji zasobu powiatowego przez StarostęŁ.w dniu 07 sierpnia 1990 r., nr ew.(...).

Powyższe orzeczenie zostało wydane w oparciu  o następujące istotne ustalenia:
Działka nr (...)o powierzchni 0,18 ha położona w obrębie(...)Ż., gminaS., jest własnością uczestniczkiA. K. (2).
Działka nr (...)o powierzchni 0,02 ha położona w obrębie(...)Ż., gminaS., jest własnością Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy wW.Filia wŁ..
Wskazane działki powstały z podziałudziałki nr (...), który został dokonany na podstawie mapy z dnia 19 lipca 1990 r., wpisanej do ewidencji zasobu powiatowego.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że stan prawny dotyczący przebiegu granicy pomiędzydziałkami nr (...)położonymi wŻ., gminaS., wynika z mapy uzupełniającej z projektem podziału z dnia 19 lipca 1990 r. wpisanej do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 07 sierpnia 1990 r., nr ew.(...).
Na podstawie tak ustalonego stanu prawnego Sąd Rejonowy orzekł o rozgraniczeniu zgodnie z ww. wskazaną mapą, stosownie doart. 153 k.c.
Z orzeczeniem nie zgodziła się uczestniczkaA. K. (1), która zaskarżyła je w całości.
Uczestniczka w apelacji wskazywała, że w toku postępowania nie mogła zapoznać się z mapą będącą podstawą orzeczenia. Ponadto podniosła, żedziałka o nr (...)od chwili, kiedy uczestniczka stała się właścicielkądziałki o nr (...), przynależała do jej gospodarstwa, objęta ogrodzeniem. Znajdowała się tam stodoła do 2005 r., a później obszar był orany bądź obsadzany. Skarżąca nadto wskazała, że dodziałki (...), która powstała również wskutek podziałudziałki o nr (...), prowadzą inne drogi dojazdowe, nie tylko droga przez działkęnr(...). Skarżąca zarzucała również, że nie odbyła się wizja lokalna przedmiotowych działek.W konkluzji wniosła o zmianę orzeczenia, ewentualnie o uchylenie orzeczeniai przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja okazała się zasadna i doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu z uwagi na konieczność przeprowadzenia postepowania dowodowego w całości, gdyż Sąd uchylił się od rozpoznania istoty sprawy.
Rozgraniczenia nieruchomości dokonuje się na podstawieart. 153 k.c., stanowiącego, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
Uczestnikami postepowania o rozgraniczenie muszą być zatem właściciele nieruchomości objętych sporem a jego celem, wskazanym wart. 29 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne(Dz.U. 1989 nr 30, poz. 163), jest ustalenie przebiegu granic tych nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów.
Ustalenia stanu prawnego dokonuje się na podstawie dokumentów, map oraz punktów osnowy geodezyjnej, z uwzględnieniem pełniących pomocniczą rolę znaków i śladów granicznych. Przy tym Sąd powinien zbadać czy nie doszło do zmiany stanu prawnego wynikającego z dokumentów i planów. Sąd może także posłużyć się innymi dowodami przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego.
W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że zakres rozstrzygnięcia Sądu jest szerszy, aniżeli ma to miejsce w pierwszym etapie postępowania rozgraniczeniowego – w postępowaniu administracyjnym, ponieważ Sąd ustala stan prawny nieruchomości i zakres prawa własności, uwzględniając dokonane w tej mierze zmiany (por. postanowienie SN z 20 listopada 2014 r.,V CSK 71/14, LEX nr 1583242).
Szerszy jest także zakres postępowania dowodowego, ponieważ w ramachart. 233 k.p.c.ocenie podlegają wszystkie dowody przewidziane wkodeksie postępowania cywilnego, a nie tylko dowodowy wymienione wustawie Prawo geodezyjne i kartograficzneoraz rozporządzeniu Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz(...)z 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. 1999 nr 45, poz. 453). Przyjmuje się, iż Sąd, dokonując rozgraniczenia, powinien w sposób możliwie wyczerpujący wyjaśnić istnienie przesłanek uzasadniających rozgraniczenie według określonego kryterium (zob. postanowienie SN z 3 września 1981 r., III CRN 171/81, OSNC 1982/4/51).
W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy nie uczynił zadość wymaganiom stawianym przed sądowym rozgraniczeniem nieruchomości. Sąd pierwszej instancji nie zbadał podstawy materialnej wniosku i w swoim rozstrzygnięciu nie odniósł się w sposób wystarczający do tego, co było przedmiotem sprawy. Sąd Rejonowy nie wyjaśnił i pozostawił poza oceną okoliczności faktyczne stanowiące przesłanki zastosowania normy prawa materialnego będącej podstawą roszczenia, wynikającej zart. 153 k.c.Choć skarżąca w apelacji nie podniosła zarzutu naruszeniaart. 153 k.c, to jednak Sąd odwoławczy ma obowiązek badać z urzędu materialnoprawną podstawę wniosku nawet w braku odpowiednich zarzutów skarżącego.
Przede wszystkim należy zauważyć, że Sąd Rejonowy zaniechał podjęcia czynności zmierzających do ustalenia tytułu własności dodziałki o nr (...)o pow. 0,02 ha.
Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnił w oparciu o jakie okoliczności czy zdarzenia prawne przyjął, iż własność nieruchomości przysługuje aktualnie Agencji Nieruchomości Rolnych. Takie założenie Sądu Rejonowego nie zostało wsparte jakąkolwiek argumentacją jurydyczną a przyjęcie, iż własność Agencji wynika z powołanych przez Sąd Rejonowy dowodów, takich jak: k. 4 w Operacie technicznym, z której wynika jedynie, że GminaS.jest właścicielem bądź władającym przedmiotową nieruchomością; decyzja Naczelnika GminyS.z 25 września 1979 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego składającego się zdziałek nr (...)o pow. 2,94 ha stanowiącego własnośćF.iM. K.oraz decyzja Wójta Urzędu GminyS.z 15 maja 1991 r. o przyznaniu na własnośćdziałki nr (...)o pow. 0,30 haF.iM. K., z których to decyzji w żaden sposób nie wynika kto obecnie jest właścicielemdziałki o nr (...)i jak kształtowała się własność przedmiotowej nieruchomości od momentu, kiedy stała się własnością Skarbu Państwa czy tez k. 4 akt KW nr(...), gdzie w zapisie wg ewidencji gruntów i projektu podziału widnieje Państwowy Fundusz Ziemi - jest co najmniej dowolne.
Agencja Nieruchomości Rolnych działa na podstawie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z dnia 19 października 1991 r (Dz. U. z 2015 r., poz. 1014 tekst jednolity) iustawy o kształtowaniu ustroju rolnego z dnia 11 kwietnia 2003 r .(Dz.U. 2012 r., poz. 803 tekst jednolity) jako następca prawny Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Kontynuuje ona pod nową nazwą dotychczasową działalność(...),z uwzględnieniem regulacji zawartych wustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Agencja Nieruchomości Rolnych jest państwową osobą prawną oraz instytucją powierniczą, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innychpraw rzeczowychna jego rzecz w stosunku do mienia państwowego w rolnictwie. Agencja wykonuje w imieniu własnym prawa i obowiązki związane z mieniem Skarbu Państwa powierzonym jej po zlikwidowanych państwowych przedsiębiorstwach gospodarki rolnej, w tym również prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnych.
Powyższe uprawnia do konstatacji, iż aby skutecznie wywodzić prawo własności Agencji lub jej uprawnienie do występowania w sprawie dotyczącej mienia przejętego w 1979 roku na rzecz Skarbu Państwa należałoby oczekiwać przedłożenia przez nią stosownych dokumentów to potwierdzających. Takiego materiału dowodowego akta sprawy nie zawierają, a więc nie można mówić o prawidłowym przeprowadzeniu przez Sąd czynności rozgraniczenia skoro nie został spełniony podstawowy warunek prowadzenia postepowania w udziałem właściciela nieruchomości. Z materiału zgromadzonego w sprawie Sąd pierwszej instancji wywiódł, że Gmina jest posiadaczem samoistnym nieruchomości i to ustalenie Sąd błędnie uznał za wystarczające do dokonania rozgraniczenia. Nie ulega natomiast wątpliwości, żeart. 153 k.c.wymaga należytego wyjaśnienia tytułów własności i jakiekolwiek braki postępowania dowodowego w tym zakresie uzasadniają konkluzję, iż przepis ten został naruszony.
Sąd Rejonowy dokonując rozgraniczenia zupełnie dowolnie oparł się również na mapie uzupełniającej z projektem podziału sporządzonej 19 lipca 1990 r., pomijając obowiązki nałożoneart. 29 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku prawo geodezyjne i kartograficzne.Skoro istotą postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie do jakich granic sięga prawo właściciela to rozgraniczeniem w rozumieniu art. 29 tejże ustawy jest ustalenie w tymże postępowaniu przebiegu granic poprzez określenie położenia punktów i linii granicznych w oparciu o istniejące na tę okoliczność dokumenty, odpowiadające technicznym standardom geodezyjno - kartograficznym, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie z tej czynności odpowiednich dokumentów.
Tymczasem wskazana przez Sąd mapa nie jest mapą stworzoną w toku postępowania rozgraniczeniowego i nie czyni zadość powyższym wymaganiom.
Podsumowując, Sąd Rejonowy nie ustalił stanu prawnego będącego podstawą dokonania rozgraniczenia na podstawieart. 153 k.c.i tym samym nie rozpoznał istoty sprawy.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy uwzględnił apelację uczestniczki na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., w konsekwencji uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Sąd Okręgowy uznał, że uchyleniu podlega także rozstrzygnięcie o kosztach zawartew postanowieniu z 13 maja 2016 r. Przedmiotowe postanowienie stanowiło bowiem w swej istocie uzupełnienie zaskarżonego postanowienia z 16 marca 2016 r o rozgraniczeniu, uchybiając treściart. 351 § 1 kpcco do terminu orazart. 152 kc.stanowiącemu, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc co do zasady twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej.W przedmiotowej sprawie nie bez znaczenia prawnego pozostawać powinna również okoliczność, że z żądaniem zwrotu opłaty wystąpiła GminaS., której nie przysługuje własność żadnej z rozgraniczanych nieruchomości a zainicjowanie przez nią postępowania rozgraniczeniowego nastąpiło z urzędu, choćart. 30 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku prawo geodezyjne i kartograficzneupoważnia do wszczęcia z urzędu postepowania o rozgraniczenie tylko przy scaleniu gruntów, a w sytuacji braku wniosku strony, jedynie wówczas gdy potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia. W treści postanowienia z dnia 30 kwietnia 2014 roku w sprawie RW.III.6830.8.2014 postanawiającego o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego w związku z licznymi zgłoszeniami naruszeń granic uchylono się od wskazania w czym organ inicjujący to postępowanie upatruje naruszenia interesu społecznego, jeżeli zarzut naruszenia granic dotyczy zachowań właściciela konkretnej nieruchomości.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności ustali krąg uczestników koniecznych tego postępowania poprzez zgromadzenie odpowiednich dokumentów potwierdzających komu przysługuje własnośćdziałki (...)lub kto jest uprawnionym do reprezentowania interesów Skarbu Państwa z tytułu przejęcia jej na własność w 1979 roku a po pozytywnym ustaleniu powyższego dopuści dowód z opinii biegłego geodety, któremu zleci ustalenie przebiegu granic przedmiotowych nieruchomości według przyjętego przez Sąd kryterium rozgraniczenia, odpowiedniego do okoliczności sprawy i na podstawie analiz materiałów znajdujących się w zasobach właściwego(...) Ośrodka (...), a następnie rozpatrzy spór o przebieg granicy we właściwej perspektywie, obejmując zakresem swych rozważań zarzuty podnoszone przez uczestniczkęA. K. (1).