Sąd Okręgowy w Kaliszu
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 366/16
Data wyroku: 2016-09-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Janusz Roszewski, Henryk Haak, Ireneusz Kawęcki

Sygn. akt II Ca 366/16

POSTANOWIENIE
Dnia 8 września 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Henryk Haak

Sędziowie:

SSO Janusz Roszewski (spr.)
SSR del. Ireneusz Kawęcki

Protokolant:

st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt

po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 r. w Kaliszu
na rozprawie
sprawy z wnioskuC. P.
z udziałemA. B.,T. P.,L. P.,J. P. (1),J. P. (2),A. M.,M. M. (1),M. M. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestników postępowaniaA. B.iT. P.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu
z dnia 9 października 2014r. sygn. akt I Ns 521/12
p o s t a n a w i a:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od uczestników postepowaniaA. B.iT. P.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniC. P.kwotę 180 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSR del. Ireneusz Kawęcki SSO Henryk Haak  SSO Janusz Roszewski
Sygn. aktII Ca 366/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 9 października 2014r. Sad Rejonowy w Kaliszu stwierdził, że spadek poS. P.zmarłym w dniu 29.03.2012r. wK., ostatnio stale zamieszkałym wR., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 23.09.2009r. nabyła – zonaC. P.w całości oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania nieprocesowego.
Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wnieśli uczestnicy postępowaniaA. B.iT. P.zaskarżając je w całości.
Apelujący zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie prawa materialnego art. 946 w zw. zart. 952 k.c., art., 948§1 i 2 k.c.poprzez ich niezastosowanie,art. 945 k.c.poprzez jego błędną wykładnię, naruszenie prawa procesowegoart. 677 §1 k.p.c.poprzez zaniechanie ustalenia z urzędu kto jest spadkobiercą,art. 217 k.p.c.poprzez brak uznania twierdzeń uczestników postępowania dotyczących testamentu ustnego za spóźnione lub zmierzające do przedłużenia postępowania,art. 233 §1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów.
Podnosząc powyższe zarzuty apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek poS. P.zmarłym w dniu 29.03.2012r. wK., ostatnio stale zamieszkałym wR., na podstawie testamentu ustnego z dnia 26.03.2012r. nabyliA. B.,J. P. (3)iT. P.w całości w częściach równych, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelacje uczestników postepowania wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie i zasadzenie od uczestników postepowania na jej rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestników nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w całości akceptuje ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego i uznaje je za własne. Sąd odwoławczy orzekając na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w pierwszej instancji i aprobując dotychczasowe ustalenia nie musi ich powtarzać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r. , II CSK 18/07, Lex 966804).
W pierwszym rzędzie należy odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego dotyczących zasad gromadzenia materiału dowodowego oraz wniosków w Zakresie ustaleń faktycznych. Podnoszony w swojej apelacji zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie jest uzasadniony. W myślart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału. Sąd Rejonowy wszechstronnie rozważył zebrany w tej sprawie materiał. Swoje twierdzenia Sąd I instancji przekonująco i należycie uzasadnił.
W żadnym razie nie jest uzasadnione dopatrywanie się przez powoda naruszenia przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów w odniesieniu o zeznań wymienionych w uzasadnieniu apelacji świadkówJ. C.,J. S.iI. J.. Wbrew zarzutowi Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny tych dowodów i w oparciu o wszechstronne rozważenie pozostałych w sprawie dowodów, w szczególnościK. S.,A. E.iW. P., a jego wynik uprawniał do wniosków, żeS. P.przebywając w szpitalu w dniu 26.03.2012r. nie wyraził ustnie swojej ostatniej woli w obecności świadków. W tej sytuacji złożony w sądzie protokół z dnia 21.08.2012r. stwierdza czynność rozporządzenia na wypadek śmierci, która nie została przez spadkodawcę dokonana.
Nie budzi również wątpliwości, że odmiennym w tym zakresie twierdzeniom uczestnikom postępowania Sąd nie dał wiary, a wyrażenie tego stanowiska nie wymagało podjęcia decyzji procesowej w oparciu o przepisart. 217 k.p.c.
Z ustaleń Sądu I instancji wynika również, że w dniu 11.03.2013r. Sąd Rejonowy dokonał otwarcia i ogłoszenia pisma z dnia 21.08.2012r. stwierdzającego sporządzenie protokołu obejmującego treść testamentu ustnego.
Odnosząc się do dalszych zarzutów apelacji trzeba zważyć, że w stosunku do testamentu ustnego wymagane są precyzyjne ustalenia wszystkich okoliczności towarzyszących wyrażeniu przez spadkodawcę jego ostatniej woli w tej formie, szczególnie wnikliwego badania, czy zachowane zostały wszystkie wymagania ustawy dotyczące zarówno formalnych przesłanek ważności, jak i okoliczności pozwalających na skorzystanie z tej formy testamentu. Ponadto niezbędne jest ścisłe przestrzeganie reguł odnoszących się do stwierdzenia treści rozrządzeń spadkodawcy zawartych w takim testamencie.
Wypełniając powyższe wymogi należy także stwierdzić, że spośród sześciu świadków, którzy w dniu 21 marca 2012 r. podpisali to pismo, troje z nich tjL. P.,J. P. (1)iW. P.są niezdolni do bycia świadkami tego testamentu o tej treści, z uwagi na przeszkody wskazane wart. 957 k.c.I takL. P.iJ. P. (1)są synamiJ. P. (3), zaśW. P.jest synemT. P.. ZarównoJ. P. (3),T. P.jakA. B., zgodnie z treścią protokołu testamentu ustnego spadkodawca przewidział korzyści stanowiące udział w spadku, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne.
Skutki prawne uczestniczenia w akcie testowania osoby niezdolnej względnie do pełnienia roli świadka określaart. 957 § 2 k.c.Z reguły ma miejsce nieważność ściśle określonego rozrządzenia.Nieważne jest bowiem postanowienie przysparzające korzyść świadkowi, jego małżonkowi, krewnymlub powinowatympierwszego lub drugiego stopniaoraz osobie pozostającej ze świadkiem w stosunku przysposobienia. Skoro z protokołu testamentu ustnego wynika, ze spadkobiercami całego spadku poS. P.byłyby osoby spokrewnione z tymi, żadne z postanowień tak sporządzonego testamentu, nie byłoby ważne w sytuacji, gdy tylko osoby spokrewnione ze spadkobiercami byli świadkami testamentu.
W takiej sytuacji, gdy świadków testamentu ustnego jest więcej niż trzech, to - w świetleart. 952 § 1 k.c.- zasadny wydaje się pogląd, że kwalifikacje do bycia świadkiem powinno posiadać co najmniej trzech z nich. Na gruncie rozpoznawanej sprawy świadkami takimi testamentu ustnego, w odniesieniu do dziedziczenia przezL. C.iJ. P. (1), mogli być wyłącznieJ. C.,J. S.iI. J..
Wbrew odmiennym zapatrywaniom skarżącego z zeznań tych świadków jednak nie wynika, że w dniu 29 marca 2012r. spadkodawcaS. P.sporządził w ich obecności testament ustny, w szczególności, że w tym celu zostali przywołani jednocześnie przez spadkodawcę oraz, że wyraźnie wypowiedział oświadczenie o treść spisanej następnie przezL. P.w protokole z dnia 21.08.2012r. Sąd Rejonowy szczegółowo wyjaśnił swoje stanowisko w tej kwestii a Sąd Okręgowy ustalenia te aprobuje. Obejmują one również istotną okoliczność decydującą nie tylko prawidłowości ustaleń, ale również o skuteczność testamentu ustanego, a mianowicie to, że spadkodawca w okresie pobytu w szpitalu nie obawiał się rychłej śmierci. Odmienne twierdzenia apelujących w oparte na treści zeznań pozostałych świadków, pozostają bez znaczenia dla tych ustaleń, jak i ich przekonanie co do mocy i wiarygodności tych dowodów.
Ponadto dodać należy, że pismo stwierdzające treść testamentu ustnego nie zostało sporządzone zgodnie z wymogamiart. 952 §2w zw. zart. 957 §1 k.c.
Istotną okolicznością, również pominiętą przez Sad I instancji, jest sporządzenie protokołu testamentu ustnego przez świadkaL. P., którego brak zdolności do bycia świadkiem oceniana według kryteriówart. 956 i 957 k.c.przesądza również o braku możliwości sporządzenia stosownego pisma. (por. post.SN z 13.05.1999r., III CKN 231/98).
Wbrew zatem stwierdzeniom zawartym w piśmie z dnia 21.08.2012r., należało ustalić, że spadkodawca w dniu 29.03.2012r. nie oświadczył wobec świadków ostatniej woli, dlatego rozważania apelujących na temat istnienia bądź nieistnienia przesłanek, pozwalających na skorzystanie z testamentu szczególnego, jakim jest testament ustny, pozostają w tej sprawie bezprzedmiotowe.
W tej sytuacji kolejne zarzuty apelujących naruszenia przepisów prawa materialnego art. 946 w zw. zart. 952 k.c.przez uznanie, że nie doszło do odwołania testamentu notarialnegoS. P.oraz naruszenia prawa procesowegoart. 677§1 k.p.c.przez zaniechanie ustalenia kręgu spadkobierców, są pozbawione racji.
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Okręgowy na podstawieart. 385w związku zart. 13 § 2 k.p.c.postanowił, jak w sentencji postanowienia.
O kosztach postepowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.orazart. 98w zw. zart. 13 §2 k.p.c.uwzględniając zasadę zwrotu kosztów postępowania, gdy interesy między stronami były sprzeczne.
SSR del. Ireneusz Kawęcki  SSO Henryk Haak  SSO Janusz Roszewski