Sąd Okręgowy w Częstochowie
VI Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ca 420/16
Data wyroku: 2016-06-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Leszek Mazur, Michał Nawrocki, Sędzia Hanna Morejska
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art 385 kpc

Sygn. akt VI Ca 420/16

POSTANOWIENIE
Dnia 21 czerwca 2016r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący-Sędzia SSO Hanna Morejska (spr.)
Sędziowie SSO Leszek Mazur
SSR del. Michał Nawrocki
Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Cieślak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016r.
sprawy z wnioskuW. P. (1),D. P.
z udziałemZ.H.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 29 marca 2016r.
sygn. akt II Ns 2167/15
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
ustalić, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

VICa 420/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem wstępnym z dnia 29 marca 2016 roku Sąd Rejonowy w Częstochowie po rozpoznaniu sprawy z wnioskuW. P. (1),D. P.z udziałemZ.H.o dział spadku i zniesienie współwłasności ustalił że przedmiotem zapisu na rzeczW. P. (2)synaJ.iS.zawartego w testamencie alograficznym z dnia 12 sierpnia 2005 spadkodawczynięS. P., córkęI.iM., ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Częstochowie w dniu 29 sierpnia 2013 roku sygn.. akt II Ns 2027/13 jest nieruchomość oznaczona jakodziałka numerem (...)k.m. 5 położona wP.przyul. (...), gminaJ.o powierzchni 0,1300 ha, zabudowana budynkiem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym z o borą, stodołą i „ szopogarażem, „ stanowiąca własnośćS. P., córki gnącego iM., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 20 marca 1997 roku sygnatura akt II Ns 3140/96; zobowiązaćZ.H.do złożenia oświadczenia woli tej treści, iż tytułem wykonania zapisu opisanego w punkcie 1 przenosi nieodpłatnie na rzeczW. P. (1)iD. P.jako spadkobiercówW. P. (2)na podstawie aktu )oświadczenia dziedziczenia sporządzonego przed notariuszemL. K.poradzącą Kancelarię Notarialną wR.w dniu 25 września 2012 roku Rep. A Nr(...)po ¼ (jednej czwartej) części na rzecz każdego z nich udział w ½ (jednej drugiej) części we własności nieruchomości położonej wP.przyul. (...), gminaJ.o powierzchni 0,1300 ha. :zabudowanej budynkiem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym z oborą, stodołą i „szopogarażem „, który nabyła na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 14 kwietnia 2014 roku sygnatura akt II Ns 2027/13.
Sąd Rejonowy ustalił i zważył co następuje;
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 20 14 roku sygn.. akt II Ns 2027/13 Sąd Rejonowy w Częstochowie stwierdził, że spadek poS. P.na podstawie ustawy nabyły dzieci:W. P. (2),Z. H.w Yi fiednej drugiej) części każda z tych osób;W. P. (2)zmarł w dniu 22 lipca 2012 r. spadek po nim nabyły jego małoletnie dzieci:W. P. (1)orazD. P., każde w ½ części z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 25 września 2012 roku w Kancelarii Notarialnej wR.notariuszL. K.rep A(...)w dniu 12 sierpnia 2005 roku spadkodawczyniS. P.sporządziła testament w Urzędzie GminyJ.w jednoczesnej obecnościM. S.– sekretarza GminyJ.oraz świadków –W. S.iP. G.. W testamencie tym swojemu synowiW. P. (2)zapisała gospodarstwa wP., przyulicy (...)w całości razem z zabudowaniami. W dacie 12 sierpnia 2005 roku spadkodawczyni była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,0600 ha, położonego w miejscowościP.oznaczonego jakodziałki numer (...)(...)oraz właścicielką nieruchomości o powierzchni 0,7956 ha, położnej w miejscowościC.oznaczonej jakodziałki numer (...). Ponadto spadkodawczyni była współwłaścicielką w 1/3 części nieruchomości leśnych położonych w miejscowościP.o powierzchni 1,75 ha oznaczonych jakodziałki numer (...).. Umową darowizny sporządzoną aktem notarialnym z dnia 4 listopada 2005 )ku Rep. A Nr(...), spadkodawczyniS. P.darowała swojej córceZ. H.nieruchomości położone w miejscowościC.oznaczone jakodziałki numer (...)o powierzchni 0,6860 ha oraz numer(...)o powierzchni 0,1096 ha. Działka oznaczona(...)k.m. 5 położona wP.przyul. (...), gminaJ.o powierzchni 0,1300 ha jest zabudowana budynkiem nieszkalnym, budynkiem gospodarczym z oborą, stodołą i szopogarażem o wartości 168000 złotych w tym wartość składnika budowlanego 132000 złotych. Pozostałe działki nie przylegają do działki siedliskowej. Bezsprzecznym jest, iż rozrządzenie dokonane w/w testamentem dotyczy tylko gospodarstwa położonego w miejscowościP., 3rzyul. (...)i nie obejmuje pozostałych działek położonych w miejscowościP., których spadkodawczyni była właścicielką. Sporządzone przez spadkodawczynię rozrządzenie testamentowe jest zapisem, aW. P. (2)est jedynie zapisobiercą, a nie spadkobiercą powołanym do całości spadku. Przedmiotem sporu jest ustalenie czy zapis obejmuje całe gospodarstwo rolne położone wP.o powierzchni 6,0600 ha wraz z zabudowaniami czy tylkodziałkę numer (...)położoną w miejscowościP.przyulicy (...)’. Wraz z zabudowaniami. Zgodnie z brzmieniemart. 948 § 1 k.c.testament należy tak tłumaczyć. ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Użycie przez spadkodawczynię w testamencie z dnia 12 sierpnia 2005 roku określenia, że zapisuje synowi gospodarstwo wP.przyulicy (...)w całości razem z zabudowaniami oznacza, że zapis dotyczy wyłączniedziałki numer (...)w miejscowościP.przyulicy (...). Gdyby wolą spadkodawczyni było dokonanie zapisu na rzecz syna całego gospodarstwa olnego położone wP.o powierzchni 6,0600 ha wraz z zabudowaniami to nie zamieszczałaby nazwyulicy (...)poprzestając na wskazaniu miejscowościP.. Żadna z pozostałych działek położonych wP.nie przylega dodziałki numer (...). Użycie określenia „zapisuję gospodarstwo położone wP.przyulicy (...)w całości „ nie daje podstaw do przyjęcia że przedmiotem zapisu jest całe gospodarstwo rolne położone wP.o 30wierzchni 6,0600 ha v w postępowaniu o dział spadku, w którym jeden ze spadkobierców jest jednocześnie zapisobiercą, sąd może na podstawieart. 318 § 1w związku zart. 13 § 2 k.p.c.wydać postanowienie wstępne co do istnienia zapisu- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2007 r. III CZP 17/07
Apelację od postanowienia złożyli wnioskodawcy zarzucając ;
Naruszenie przepisów prawa procesowego a mianowicieart. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, iż użyte przez spadkodawczynięS. P.stwierdzenie „zapisuję gospodarstwo położone wP.przyulicy (...)” nie daje podstaw do przyjęcia, iż intencją spadkodawczyni było uczynienie na rzecz synaW. P. (2)zapisu obejmującego całe gospodarstwo rolne, a nie jedynie działkę siedliskową oznaczoną numerem ‘ ewidencyjnym(...)przyulicy (...), podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonana zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku odmiennego, a mianowicie, iż spadkodawczyni używając stwierdzenia „gospodarstwo” miała na myśli gospodarstwo rolne jako zorganizowaną całość obejmujące wszystkie działki usytuowane w miejscowościP., zgodnie z definicją zawartą wart. 55 (3 )k.c; , uznanie, iż posłużenie się przez spadkodawczynię dokładnym wskazaniem adresuul. (...)przesądza jej wolę napisania na rzecz syna jedynie działki siedliskowej, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku odmiennego „a w’ szczególności posłużenie się stwierdzeniem „gospodarstwo” przesądza, iż intencją spadkodawczyni było zapisanie gospodarstwa jako zorganizowanej całości wraz z zabudowania, urządzeniami, bowiem w przeciwnym spadku nie posłużyłaby się takim opisem, a gdyby jej intencją było zapisanie jedyniedziałki siedliskowej numer (...)to użyła by innego określenia aniżeli gospodarstwo” lub wprost zapisała synowi np. dom, budynki, zabudowania, bądź wprost działki wP.przyul. (...), przyjęcie, iż w chwili sporządzania testamentu spadkodawczyni posiadała dwa gospodarstwa rolne a mianowicie w miejscowościP.orazC., podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż spadkodawczyni posiadała jedno gospodarstwo rolne wyłącznie w miejscowościP., a ewentualne grunty położone w miejscowościC.a także nieruchomości leśne nie tworzyły odrębnego gospodarstwa rolnego bądź wchodziły także w skład gospodarstwa rolnego którego działką siedliskową działka przyulicy (...)wP., odmowę przyznania waloru zeznaniomR. K.co do faktu, iż spadkodawczyni mówiła, iż „wszystkie działki położone wP.będąW. P. (2)’ z uwagi na fakt, iż zapewnienie to nie znajduje potwierdzenia w ważnym podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a w szczególności posłużenie się nazwą „gospodarstwo” prowadzi do wniosku odmiennego, ukazującego intencję zapisu całego gospodarstwa rolnego obejmującego wszystkie grunty położone w –miejscowościP.. Ponadto o woli zapisania całego ^gospodarstwa rolnego świadczy także treść nieważnego testamentu sporządzonego^ w dniu 06.07.1998 roku z którego treści wynika wprost wola zapisania całego gospodarstwa rolnego w zamian za dozgonną opiekę, a która to wola spadkodawczyni nie uległa zmianie aż do śmierci, a sporządzenie drugiego testamentu przez sekretarzem gminyJ.miało na celu potwierdzenie w sposób ważny i wiążący tej woli.
Dlatego wnioskodawcy wnosili o zmianę zaskrzonego postanowienia
W punkcie 1 że przedmiotem zapisu na rzeczW. P. (2)synaJ.iS.zawartego w testamencie alograficznym z dnia 12 sierpnia 2005 spadkodawczynięS. P., córkęI.iM., ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Częstochowie w dniu 29 sierpnia 2013 roku sygn.. akt II Ns 2027/13 jest gospodarstwo rolne powierzchni 6,0600 ha, położonego w miejscowościP.oznaczonego jakodziałki numer (...)
(...)przy czym działka oznaczona(...)(...)położona wP.przyul. (...), gminaJ.o powierzchni 0,1300 ha, zabudowana budynkiem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym z o borą, stodołą i „szopogarażem „, stanowiąca własnośćS. P., córki gnącego iM., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 20 marca 1997 roku sygnatura akt II Ns 3140/96;
W punkcie 2 zobowiązaćZ.H.do złożenia oświadczenia woli tej treści, iż tytułem wykonania zapisu opisanego w punkcie 1 przenosi nieodpłatnie na rzeczW. P. (1)iD. P.jako spadkobiercówW. P. (2)na podstawie aktu )oświadczenia dziedziczenia sporządzonego przed notariuszemL. K.prowadzącą Kancelarię Notarialną wR.w dniu 25 września 2012 roku Rep. A Nr(...)po ¼ (jednej czwartej) części na rzecz każdego z nich udział w ½ (jednej drugiej) części we własności nieruchomości jakodziałki numer (...)
(...)oraz działki oznaczonej(...)(...)wraz z zabudowaniami to jest budynkiem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym z o borą, stodołą i „ szopogarażem, „stanowiąca własnośćS. P., córki gnącego iM., na podstawie postanowienia położonej który nabyła na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 14 kwietnia 2014 roku sygnatura akt II Ns 2027/13.
Sąd Okręgowy stwierdza że apelacja nie jest zasadna z przyczyn następujących .
Sąd Rejonowy w przedmiotowej sprawie przeprowadził bardzo szczegółowe postępowanie dowodowe, następnie dokonał wnikliwej i logicznej oceny zebranego materiału dowodowego dlatego ustalenia Sądu Rejonowego Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie na obecnym etapie postępowania sprowadza się do dokonania wykładni oświadczenia woli spadkodawczyni w testamencie z dnia 12 sierpnia 2005 roku. :
W pierwszej kolejności językowa dyrektywa wykładni za punkt wyjścia przyjmuje domniemanie języka potocznego. Zgodnie z nią interpretowanym zwrotom nie można bez dostatecznych powodów przypisywać znaczenia odbiegającego od ich znaczenia z języka potocznego. ( tak Logika dla prawników – pod red. A. Malinowskiego - LexisNexis W-wa 2010 str.265 ) W sprawie IVCSK 489/14 Sad Najwyższy przypomina że wykładnia testamentu przeprowadzona według reguł wykładni subiektywno-indywidualnej, przewidziana wart. 948 § 1 k.c., zakłada dążenie do jak najwierniejszego odtworzenia woli testatora. Zastosowanie znajdą w tym wypadku również ogólne dyrektywy interpretacji oświadczenia woli zart. 65 k.c.. Aczkolwiek w utrwalonych poglądach doktryny przeważa pogląd że nakaz dążenia do ustalenia rzeczywistej woli spadkodawcy oznacza odejście od ogólnej zasady, przyjętej wart. 65 kczgodnie z którą przy tłumaczem oświadczeń woli powinny być brane pod uwagę elementy obiektywne.Art. 948 1zaś podkreśla konieczność sięgnięcia do elementów subiektywnych. Stanowi to przejaw przyjęcia w odniesieniu do testamentu tzw. teorii woli, co uzasadnione jest szczególnym charakterem tej czynności. (tak komentarz do KC pod redakcją J. Gudowskiego tom IV LexisNexis w-wa 2013 str.130 ) W procesie wykładni należy zatem uwzględniając wszystkie okoliczności ustalone w toku postępowania, w tym także osobiste cechy i kwalifikacje spadkodawczyni, istotne przy ocenie stopnia rozumienia przez nią używanych terminów w tym prawnych. Spadkodawczyni była starszą osobą, rolniczką . nie potrafiącą pisać zatem używane przez nią określenia „ gospodarstwo rolne „ nie może być interpretowane w rozumieniuart. 55 (3 ) kcczyli jako grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Spadkodawczyni sporządził dwa testamenty w pierwszym z 6.07.1998 wyraźnie sprecyzowała że przepisuje synowi „ całe gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami oraz ze wszystkim nieruchomościami „ w testamencie z 20.08. 2005 natomiast użyła zupełnie innego określenia zapisuje synowi „ gospodarstwo rolne wP.przyulicy (...)razem z zabudowaniami „. Zatem dla spadkodawczyni gospodarstwo rolne to nie ogół gruntów rolnych czy leśnych do niej należących. Spadkodawczyni wyraźnie do używanego przez siebie wyrażenia „ gospodarstwo rolne „ przywiązuje inne znaczenie niż wynikające z ustawowej definicji z artt. 55 (3 )kc.Zresztą okoliczność ta jest w zasadzie bezsporna między stronami . Przedstawicielka ustawowa wnioskodawcówR. K.zeznaje że spadkodawczyni używała określenia „ dom i ziemie które są wP.będą syna „ czyli nie używała w tym określenia „ gospodarstwo rolne wP.„ lecz dom i ziemie wP.„. Zatem pojęcie gospodarstwo rolne nie był dla niej tożsame z pojęciem wszystkie posiadane grunty rolne i leśne i zbudowania , a nawet wszystkie posiadane grunty rolne i leśne i zbudowania ale tylko wP.. Nadto fakt że spadkodawczyni kiedyś miała zamiar przekazać cały majątek synowi nie może wpłynąć na wykładnie jej oświadczenia woli w ostatnim testamencie , gdyż stosunki spadkodawczyni w różnych latach z synem i córką zmieniały się. W sprawie o zniesienie współwłasności IINs 3140/96 spadkodawczyni czuje się zaniedbywana przez dzieci . Zapowiada nawet że ma zamiar przekazać posiadany majątek osobie trzeciej w zamian za opiekę, dlatego wnosi sprawę o dział spadku i zniesienie współwłasności . W kolejnych latach te kontakty ulegały poprawie ., co ostatecznie przejawiło się dokonaniu darowizny na rzecz córki odnośnie zabudowanej działki wC.i zapisaniu synowi nieruchomości wP.przyulicy (...). Z tych wszystkich względów z mocyart. 385 kpcapelację oddalono.