Sąd Rejonowy Wrocław Fabryczna we Wrocławiu
XI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XI C 1219/15
Data wyroku: 2016-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Bojarska
Słowa kluczowe: Uznanie Czynności Za Bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygnatura akt XI C 1219/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
W., dnia 30 czerwca 2016 r.
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu XI Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący:SSR Małgorzata Bojarska
Protokolant:Ewa Chorzępa
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016r. weW.
sprawy z powództwaA. P.,J. P.
przeciwkoM. J. (1)
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
powództwo oddala;

II
zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 2400 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt XI C 1219/15

UZASADNIENIE
PowodowieA.iJ. P.wnieśli o uznanie za bezskuteczną w stosunku do nich umowy darowizny z dnia 22 września 2009 r., mocą którejT. J. (1)darował swojej żonie – pozwanejM. J. (1)swój udział w prawie własności nieruchomości lokalowej położonej weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą KW o nr.(...), a nadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu powodowie wskazali, iż przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Śródmieścia toczyło się postępowanie egzekucyjne w sprawie o sygn. akt Km 8718/11 z wniosku powodów przeciwko dłużnikowiT. J. (1)na podstawie tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty z dnia 25 marca 2011 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu XI Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt XI Nc 55/11, zasądzającego odT. J. (2)na rzeczA.iJ. P.kwotę 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 11 września 2009 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 2 792 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Egzekucja okazała się bezskuteczna, przy czym w dniu 22 września 2009 r.T. J. (1)zbył na rzecz pozwanejM. J. (1)swój udział w nieruchomości przyul. (...)weW.w drodze aktu notarialnego Rep. A(...), sporządzonego przed notariuszemB. N., wyzbywając się tym samym jedynego wartościowego składnika majątku. Powodowie zaznaczyli, iż przedmiotowa czynność prawna zbycia udziału w nieruchomości lokalowej w drodze darowizny została dokonana przezT. J. (1)ze świadomością pokrzywdzenia ich jako wierzycieli, a w jej wyniku dłużnikT. J. (1)stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w stopniu wyższym, zaś obdarowanaM. J. (2)jako jego żona musiała być doskonale zorientowana w sytuacji finansowej współmałżonka.
W odpowiedzi na pozew pozwanaM. J. (1)wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazała, iż przy zawieraniu przedmiotowej umowy darowizny nie wiedziała, iż jej mąż jest dłużnikiem powodów, przy czym nie mogła się o tym dowiedzieć nawet przy zachowaniu należytej staranności, bowiem już od 2005 r. ustało jej pożycie ze współmałżonkiem, natomiast zawarcie samej umowy darowizny w jej przeświadczeniu było jedynie sposobem podziału majątku wspólnego po zniesieniu wspólności ustawowej między nimi. Nadto, pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powodów. Zaznaczyła, iż wobec zarządzenia z dnia 29 kwietnia 2015 r. o zwrocie pozwu wobec nieuiszczenia opłaty od pozwu, w pełni uzasadnione jest oddalenie powództwa.
Ustosunkowując się do stanowiska przedstawionego w odpowiedzi na pozew, powodowie wskazali, iż twierdzenia pozwanej o ustaniu jej pożycia małżeńskiego w 2005 r. nie są prawdziwe, gdyż jeszcze w 2008 r. pozwana i jej małżonek dokonali wspólnie przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności lokalu, a co najmniej od 2013 r.T. J. (1)był zameldowany i zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu wraz z pozwaną, w tym samym roku wznowił również prowadzenie działalności gospodarczej we wzmiankowanym lokalu. Ponadto, odnosząc się do podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia, powodowie zaznaczyli, że pięcioletni termin ujęty w dyspozycjiart. 534 k.c.nie jest terminem przedawnienia, tylko terminem prekluzyjnym, w związku z czym sąd bierze pod uwagę tę kwestię z urzędu, a nie na zarzut. Powodowie podkreślili przy tym, iż opłata sądowa została uzupełniona przez pełnomocnika w terminie unormowanym wart. 1302§ 2 k.p.c., w związku z czym pozew wywołał skutek od daty pierwotnego wniesienia, tj. od dnia 27 czerwca 2014 r., konsekwentnie zatem nie został przekroczony termin pięcioletni zart. 534 k.c.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 10 lipca 2009 r. powodowieJ.iA. P.jako pożyczkodawcy zawarli zT. J. (1)jako pożyczkobiorcą pisemną umowę pożyczki kwoty 30 000 zł, która to kwota miała być zwrócona pożyczkodawcom do dnia 10 września 2009 r. Zgodnie z umową, w razie niespłacenia pożyczki w terminie, pożyczkodawcy mieli nabyć własność należącego do pożyczkobiorcy samochodu markiV.o wartości rynkowej 50 000 zł.
Dowód:

1
Umowa pożyczki z dnia 10 lipca 2009 r., k. 13.

W dniu 22 września 2009 r.T. J. (1)jako darczyńca zawarł ze swoją współmałżonką – pozwanąM. J. (1)jako obdarowaną w drodze aktu notarialnego umowę darowizny, w skutek którejT. J. (1)zbył na rzecz pozwanej swój udział w prawie własności nieruchomości lokalowej położonej weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą KW o nr.(...).
Dowód:

1
Umowa darowizny z dnia 22 września 2009 r., k. 107-108;

2
Odpis zwykły KW o nr.(...), k. 79-81.

Wobec braku spłaty pożyczki w terminie powodowie domagali się jej uregulowania odT. J. (1)na drodze sądowej, w wyniku czego w dniu 25 marca 2011 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu XI Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt XI Nc 55/11 wydał nakaz zapłaty, zgodnie z którymT. J. (1)został zobowiązany do zapłaty na rzeczA.iJ. P.kwoty 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 11 września 2009 r. do dnia zapłaty, a także kwoty 2792 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wzmiankowany nakaz zapłaty stanowił tytuł wykonawczy, na podstawie którego toczyło się postępowanie egzekucyjne w sprawie o sygn. akt Km 8718/11 przeciwko dłużnikowiT. J. (1), jednakże pomimo dokonanych w jego toku przez komornika czynności (m.in. zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia rachunku bankowego), egzekucja okazała się bezskuteczna.
Dowód:

1
Nakaz zapłaty z dnia 25 marca 2011 r., k. 11;

2
Pismo komornika z dnia 16 lipca 2013 r., k. 9;

3
Pismo komornika z dnia 29 sierpnia 2013 r., k. 10.

Sąd zważył, co następuje.
Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
W toku niniejszego postępowania powodowieJ.iA. P.dochodzili ochrony w oparciu o tzw. skargę pauliańską unormowaną wart. 527-534 k.c.Przesłanki skorzystania z tej instytucji wymienione są wart. 527 § 1 k.c., zgodnie z którym gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Jednocześnieart. 534 k.c.konstytuuje przesłankę negatywną zastosowania skargi pauliańskiej, tj. upływ określonego w nim terminu. Mianowicie, jak stanowi wzmiankowany przepis, uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.
W odniesieniu do terminu zakreślonego dyspozycjąart. 534 k.c., wskazać należy, iż jest to termin zawity, a jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia, zaś okoliczność ta każdorazowo badana jest przez sąd z urzędu, przy czym nawet w drodze analogii nie można stosować tutaj przepisów o przedawnieniu (tak A. Janiak, Komentarz do art. 534 k.c., LEX 2014). Bieg tego terminu ulega przerwaniu dopiero z chwilą wystąpienia przez wierzyciela z akcją pauliańską w stosunku do konkretnej czynności dłużnika, tj. złożenia pozwu w tym przedmiocie (wyrok SA w Warszawie z dnia 2 lutego 2007 r., VI ACa 889/06, M. Spół. 2007/6/40). Na prekluzyjny charakter omawianego analizowanego terminu słusznie uwagę zwróciła w toku postępowania pełnomocnik powodów, natomiast nietrafiony – wobec powyższego – był zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez pełnomocnika pozwanej w ramach odpowiedzi na pozew.
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy upływ pięcioletniego terminu zart. 534 k.c., a w konsekwencji wygaśnięcie roszczenia powodów. Umowa darowizny, której uznania za bezskuteczną dochodzili powodowie, zawarta została w dniu 22 września 2009 r. Co prawda pozew w tym przedmiocie wytoczony został przez pełnomocnika powodów w dniu 27 czerwca 2014 r., zatem jeszcze przed upływem 5 lat od dokonania przedmiotowej czynności prawnej, jednakże nie został on wówczas w całości opłacony, przy czym pełnomocnik jednocześnie złożyła wniosek o częściowe zwolnienie powodów od kosztów sądowych. Postanowieniem Sądu z dnia 6 lutego 2015 r. wzmiankowany wniosek został oddalony. Zgodnie z treścią art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, a wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Postanowienie o oddaleniu wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych doręczono pełnomocnikowi powoda w dniu 23 marca 2015 r., co wynika z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, zatem brakująca opłata powinna być uiszczona do dnia 30 marca 2015 r. Tymczasem pełnomocnik powodów opłatę tę uiścił dopiero w dniu 1 kwietnia 2015 r., a więc już po upływie terminu.
Jak stanowiart. 1302§ 1 k.p.c., pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. Z kolei w myśl art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, opłatę stosunkową pobiera się w sprawach o prawa majątkowe; wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych. W niniejszej sprawie opłata od pozwu wynosiła 1500 zł, natomiast powodowie wraz z pozwem wnieśli opłatę w wysokości 500 zł i nie uzupełnili jej w ustawowym terminie, w związku z czym na podstawieart. 1302§ 1 k.p.c.zarządzeniem przewodniczącego z dnia 29 kwietnia 2015 r. pozew zwrócono jako nieopłacony.
Wobec powyższego, nie ma racji pełnomocnik powodów, wskazując na zastosowanie w niniejszej sprawieart. 1302§ 2 k.p.c., stosownie do którego jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Należy bowiem podkreślić, iż skutek taki występuje jedynie w razie uzupełnienia opłaty w ustawowym terminie, tymczasem pełnomocnik powodów przy uiszczeniu należnej opłaty przekroczyła wiążący ją tygodniowy termin. Z tego względu zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu z dnia 29 kwietnia 2015 r. było w pełni zasadne, natomiast już po uzupełnieniu opłaty z uchybieniem terminu postępowaniu w sprawie nadano bieg pod nową sygnaturą. Formalnie rzecz ujmując, ukonstytuowała się wówczas nowa, różna od pierwotnej sprawa cywilnoprawna w ujęciu procesowym, zapoczątkowana uiszczeniem należnej opłaty w dniu 1 kwietnia 2015 r. Przyjąć zatem należy, iż dopiero w tym dniu powodowie skorzystali z ochrony przysługującej im w oparciu o actio pauliana, a więc już po upływie pięcioletniego terminu prekluzyjnego zart. 534 k.c., który nastąpił w dniu 22 września 2014 r., a który w konsekwencji pociągnął za sobą skutek w postaci wygaśnięcia roszczenia.
Trzeba również odnieść się w tym miejscu do możliwości zastosowania przez Sąd z urzęduart. 5 k.c., w myśl którego nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W przypadku bowiem uznania, iż wykorzystanie skutków upływu terminu zawitego zart. 534 k.c.stanowi w niniejszej sprawie nadużycie prawa, nadal otwartą pozostawałaby kwestia zasadności roszczenia powodów, odpadłaby wszak negatywna przesłanka zastosowania skargi pauliańskiej. Nie może jednak budzić wątpliwości, że w świetle ustalonego stanu faktycznego nie ma podstaw do wykorzystaniaart. 5 k.c.Po pierwsze, powołać się na tę klauzulę generalną można bowiem jedynie w sytuacjach wyjątkowych z uwagi na jej szczególny charakter, nie jest to natomiast na pewno możliwe w przypadku opieszałości i nieuwagi strony, które były przyczyną uchybienia terminu (wyrok SA w Łodzi z dnia 8 listopada 2013 r., I ACa 645/13, Legalis nr 748973). Po wtóre, co może jest nawet argumentem istotniejszym, ocenie z punktu widzeniaart. 5 k.c.nie mogą być poddawane skutki zdarzeń prawnych niepolegających na określonym zachowaniu uprawnionego, ale następujących bez jego udziału, tj. skutki powstające z mocy samego prawa, a do takich należy zaliczyć wygaśnięcie roszczenia opartego o actio pauliana w wyniku upływu terminu zawitego (P. Machnikowski [w]: E. Gniewiek, Kodeks cywilny, komentarz. Komentarz do art. 5, Legalis 2016).
Przy zrealizowaniu się negatywnej przesłanki w postaci upływu terminu zawitego określonego wart. 534 k.c.zbędne staje się dokonanie przez Sąd szczegółowej analizy pod kątem zaktualizowania się przesłanek pozytywnych warunkujących skuteczność skargi pauliańskiej, niezależnie bowiem od tego powództwo i tak musi być oddalone z uwagi na wygaśnięcie roszczenia. Na marginesie można jedynie wskazać, iż zupełnie nietrafione są twierdzenia pozwanej sformułowane w ramach odpowiedzi na pozew, jakoby przy zawieraniu przedmiotowej umowy darowizny pozwana nie wiedziała, iż jej mąż jest dłużnikiem powodów, przy czym nie mogła się o tym dowiedzieć nawet przy zachowaniu należytej staranności. Wiedza osoby trzeciej (pozwanej) o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (ewentualnie niedochowanie należytej staranności w tym zakresie) jest co prawda co do zasady jedną z przesłanek warunkujących skuteczność actio pauliana, jednakże na gruncie niniejszej sprawy pozostaje okolicznością zupełnie irrelewantną prawnie z uwagi na treśćart. 528 k.c., stosownie do którego jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Wykonanie umowy darowizny udziału w prawie własności nieruchomości lokalowej stanowiło niewątpliwie bezpłatne uzyskanie korzyści przez pozwaną, wobec czego nie może ona bronić się przed roszczeniem powodów podnosząc, iż zawierając umowę darowizny nie wiedziała i nie mogła wiedzieć nawet przy dochowaniu należytej staranności o istniejących już zobowiązaniach swojego męża względem powodów.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd oparł rozstrzygnięcie na treściart. 98 § 1 k.p.c., mając na uwadze wynik postępowania. Zgodnie z przywołanym przepisem, strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Niewątpliwie powodowieJ.iA. P.przegrali sprawę wobec oddalenia powództwa, co znalazło odzwierciedlenie w sentencji z zakresie co do kosztów procesu. Zasądzoną kwotę w całości wyczerpuje kwota tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wyliczona w oparciu o § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).