Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 856/15
Data wyroku: 2016-02-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Witold Nowakowski, Alicja Kolonko, Wojciech Bzibziak

Sygn. akt III AUa 856/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 lutego 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Wojciech Bzibziak (spr.)

Sędziowie

SSA Alicja Kolonko
SSA Witold Nowakowski

Protokolant

Joanna Keller

po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaM. M.(M. M.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o wysokość emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej
z dnia 10 marca 2015r. sygn. akt VI U 111/15

oddala apelację.
/-/SSA A. Kolonko /-/SSA W. Bzibziak /-/SSA W. Nowakowski

Sędzia   Przewodniczący  Sędzia
Sygn. akt III AUa 856/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 grudnia 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwB.odmówił przyznania ubezpieczonejM. M.prawa do emeryturyz powszechnego wieku emerytalnego i do obliczenia jej wysokości na podstawie art. 55w związku z art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ pobierała emeryturę wcześniej przyznaną.
W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona domagała się wyliczenia wysokości emerytury w oparciu o art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz FUS wskazując, że po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego kontynuowała ubezpieczenie.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko wskazanew zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 10 marca 2015r., sygn. akt VI U 111/15 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałM. M.prawo do emerytury i zobowiązał ZUS do wyliczenia jej wysokości,od 1 grudnia 2014r., zgodnie z art. 55 w związku z art. 26 ustawy z 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z FUS.
Za bezsporne uznał Sąd, że decyzją z 3 listopada 2005r. organ rentowy przyznał odwołującej się prawo do emerytury od ustania zatrudnienia, tj. od 1 listopada 2005r. Świadczenie było cały czas wypłacane. Ubezpieczonaur. (...)po ukończeniu 60 lat podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia w okresie od 8 do 12 grudnia 2014r.W dniu 18 grudnia 2014r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury i jej wyliczenie w trybie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który został załatwiony odmownie zaskarżoną decyzją.
Poza sporem było także, żeM. M.posiada wymagane 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Podał nadto Sąd, że emerytura wyliczona w trybie art. 55 wynosi 3.503,30 zł brutto i jest wyższa od dotychczas pobieranej.
Wskazał Sąd I instancji, że istota sporu sprowadzała się do oceny, czy ubezpieczonama prawo do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego i wyliczenia jej wysokości zgodnie z art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r., w sytuacji gdy wcześniej pobierała już emeryturę.
Przechodząc do rozważań prawnych przytoczył Sąd treść art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i stwierdził, że odwołująca się spełnia warunki do wyliczenia świadczenia na podstawie art. 55 w związku z art. 26, bowiem urodziła się przed dniem31 grudnia 1948r., po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego 60 lat kontynuowała ubezpieczenie i wystąpiła po 31 grudnia 2008r. o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, a obliczone hipotetycznie świadczenie na podstawie wskazanych przepisów jest wyższe od tego, które otrzymuje.
Zauważył Sąd, że art. 55 nie wymaga, aby wniosek o emeryturę był pierwszym wnioskiemo to świadczenie.
Sąd Okręgowy w Bielsku - Białej odwołał się także do bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego w omawianej kwestii, przytaczając go.
W szczególności, w wyroku z dnia 7 listopada 2013r., sygn. II UK 143/13 Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 55 kreuje (reguluje) wyjątek od zasady ustalania ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949r. emerytury w wysokości wynikającejz dotychczasowych („starych”) zasad określonych w art. 27 w związku z art. 53. Ubezpieczonym, urodzonym przed tą datą przysługuje prawo do obliczenia emerytury według nowych zasad, jeżeli wysokość emerytury obliczonej na podstawie art. 26 w związku z art. 55 okaże się wyższa od ustalonej według dotychczasowych zasad, pod warunkiem, że z wnioskiem o przyznanie emerytury z art. 27 wystąpili po 31 grudnia 2008r. Art. 55 jako regulacja szczególna wymaga wykładni ścisłej, uzależnionej wyraźnie od wystąpienia przez ubezpieczonego z wnioskiem o przyznanie emerytury po dniu 31 grudnia 2008r., który – co do zasady – nie może być rozumiany jako wniosek zmierzający do innego celu niż przyznanie po raz pierwszy świadczenia na podstawie art. 27. W szczególności wniosek taki nie może być rozumiany jako wniosek o przeliczenie, ponowne przyznanie tego samego świadczenia lub wniosek o ponowne obliczenie wysokości przyznanej emerytury na podstawie tego przepisu (art. 27) według nowych zasad, jeżeli wcześniej wysokość świadczenia (przyznanego na wniosek złożony przed 31 grudnia 2008r.) została obliczona według dotychczasowych zasad na podstawie art. 27 w związku z art. 53.
Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2014r., sygn.I UK 345/13 stwierdzając, iż ubezpieczony urodzony przed dniem 31 grudnia 1948r., który po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuował ubezpieczenie i wystąpiło emeryturę po dniu 31 grudnia 2008r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawieart. 27w związku zart. 55, także i niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturęw niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. Nabycie statusu emeryta(art. 4 pkt 1 ustaw z 17 grudnia 1998r.) wiąże się z utratą statusu ubezpieczonego (art. 4 pkt 13 tej ustawy) tylko wtedy, jeżeli po przyznaniu prawa do emerytury, emeryt nie podlega obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym (art. 13 i 14 ustawyo systemie ubezpieczeń społecznych). Przede wszystkim zaś pojęcie „ubezpieczony” z art. 4 pkt 13 nie odnosi się do aktualnego statusu osoby ubiegającej się o emeryturę, bowiem podleganie ubezpieczeniom społecznym w dacie wniosku o emeryturę nie stanowi warunku przyznania prawa do tego świadczenia. Jest to osoba, która spełnia warunek podlegania – w jakimkolwiek okresie – ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd Najwyższy wskazał nadto, że na emeryturę można przechodzić kilka razy. W sytuacji zatem, gdy dopuszczalne jest kilkakrotne przechodzenie na emeryturę, byłoby niezbędne zaznaczenie wart. 55, że wyliczenie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym możliwe byłoby tylko wówczas, gdyby był to pierwszy wniosek o to świadczenie (o nabycie statusu emeryta). Takiego zastrzeżenia nie można jednak z treści tego przepisu wywnioskować, co oznacza, iż ubezpieczony urodzony przed dniem 1 stycznia 1949r., który osiągnął powszechny wiek emerytalny, kontynuował ubezpieczenie i wystąpiło emeryturę dopiero po 31 grudnia 2008r., może złożyć wniosek o wyliczenie tego świadczenia niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. Przepisart. 55, umożliwiając ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949r. wyliczenie emerytury w wieku powszechnymwedług jejart. 26, „zrównuje” w pewnym sensie sytuację tych osób z sytuacją osób urodzonych po 31 grudnia 1948r., które, jeśli nabyły prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym albo do tzw. emerytury wcześniejszej, mogą – osiągając powszechny wiek emerytalny – złożyć wniosek o ustalenie prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym wyliczanej wedługart. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zatem okoliczność, że ubezpieczony pobierał emeryturę kontynuując zatrudnienie nie ma znaczenia, gdyż nie jest to przesłanka wyłączająca możliwość przeliczenia świadczeniaw trybie cytowanego przepisu.
Z kolei w wyroku z dnia 18 września 2014r., sygn. I UK 27/14 (LEX nr 1537287) Sąd Najwyższy podniósł, iż w art. 55 chodzi nie o przyznanie, lecz o obliczenie według innych zasad emerytury już nabytej po spełnieniu warunków z art. 27 i przyznanej na wniosek złożony po dniu wskazanym w tym przepisie. Wyraźnie stanowi się w nim o możliwości obliczenia emerytury na podstawie art. 26, czyli emerytury przyznanej na wniosek zgłoszony po dniu 31 grudnia 2008r., po spełnieniu warunków określonych w art. 27. Nie chodzi też o osoby, które wstrzymywały się z pobieraniem należnego świadczenia.
Sąd Okręgowy w Bielsku - Białej stwierdził także, że organ rentowy nie kwestionował podlegania przezM. M.ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 8 do 12 grudnia 2014r. i w konsekwencji, na mocyart. 47714§ 2 kpcorzekł jak w sentencji wyroku.
Powyższy wyrok zaskarżył organ rentowy i opierając apelację na zarzucienaruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,w szczególności art. 26 w związku z art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z FUS wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania.
Skarżący po przytoczeniu bezspornego stanu faktycznego i prawnego stwierdził, że art. 55 –wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej – nie daje podstawdo wystąpienia z wnioskiem o przyznanie emerytury po osiągnięciu powszechnegowieku emerytalnego w sytuacji uprzedniego nabycia prawa do emerytury wcześniejszej na podstawie prawomocnej decyzji organu rentowego.
Organ rentowy podniósł, że wnikliwa analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż dotyczy on ubezpieczonych, a nie osób, które posiadają już status emeryta, tj. mają ustalone prawomocną decyzją organu rentowego prawo do emerytury i świadczenie to pobierają. Ustawodawca posłużył się sformułowaniem „ubezpieczony spełniający warunki do uzyskania emerytury”. Chodzi zatem o osobę, która hipotetycznie spełnia ustawowe warunki do przyznania takiego świadczenia, a nie o osobę, która prawo do emerytury już posiadaw oparciu o prawomocną decyzję organu rentowego.
Odwołał się nadto do kompleksowej analizy unormowań zawartych w rozdziałach ustawyo emeryturach i rentach z FUS określających warunki nabycia prawa do emerytury i jej wysokości wskazując, że ustawodawca na gruncie tej ustawy rozróżnia pojęcie osoby spełniającej warunki do uzyskania prawa do świadczenia od osób, które prawo to już nabyły w przeszłości. O słuszności takiego rozumienia tego przepisu świadczy zapis znajdujący sięw art. 60 i art. 65 tej ustawy, w którym ustawodawca wyraźnie wyodrębnia kategorię osób spełniających warunki do przyznania świadczeń i osób mających to prawo już ustalone.W art. 55 ustawodawca posłużył się pojęciem ubezpieczonego spełniającego warunki do uzyskania świadczeń, rezygnując natomiast z objęcia dyspozycją tej regulacji osób, które podobnie jak ubezpieczona, miały uprzednio ustalone prawo do emerytury wcześniejszej liczonej według korzystniejszych „starych” zasad.
W związku z tym nieuzasadniony – zdaniem organy rentowego – wydaje się pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, iż dopuszczalne jest w przypadku osób urodzonych przed 1 stycznia 1949r., które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, kontynuowały ubezpieczeniei wystąpiły o emeryturę po dniu 31 grudnia 2008r., złożenie wniosku o wyliczenie tego świadczenia niezależnie od tego, czy wcześniej złożyły wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. Jest on sprzeczny z literalnym brzmieniem wskazanego przepisu.
W ocenie ZUS, osoby urodzone przed 1 stycznia 1949r. mające ustalone prawo do emerytury wcześniejszej i kontynuujące zatrudnienie zachowują prawo do przeliczenia emerytury na zasadach ogólnych wynikających z art. 110 ustawy emerytalnej. Przepis ten premiuje bowiem emerytów posiadających ustalone prawo do emerytury, nadal czynnych zawodowo, osiągających przychody na odpowiednio wysokim poziomie.
Podniósł nadto skarżący, że problematycznym pozostaje spełnienie przezM. M.warunku kontynuowania ubezpieczenia po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego. Zawarta w art. 55 przesłanka kontynuowania ubezpieczenia do dnia zgłoszenia wnioskuo emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym mogłaby zostać spełniona w przypadku kontynuowania opłacania składek, nie zaś ubiegania się o emeryturę po uzyskaniu uprawnień do emerytury wcześniejszej lub w niższym wieku emerytalnym. Słownik języka polskiego PWN pod pojęciem „kontynuacja” wskazuje, że jest to „wykonywanie w dalszym ciągu rozpoczętej działalności”.
Ubezpieczona zaprzestała kontynuowania ubezpieczenia społecznego z chwilą uzyskania uprawnień do emerytury, tj. od 1 listopada 2005r. Powstaje zatem pytanie, czy zawarcie umowy zlecenia na okres 5 dni bezpośrednio przed złożeniem wniosku o emeryturę18 grudnia 2014r. należy uznać za kontynuowanie ubezpieczenia emerytalnego i rentowegow myśl art. 55.
Zdaniem organu rentowego odpowiedź twierdząca byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy zawartą w tym przepisie.
Sąd Apelacyjny wskazał, co następuje:
apelacja nie jest zasadna.
Spór w rozstrzyganej sprawie dotyczył możliwości obliczenia emerytury ubezpieczonejM. M.na podstawieart. 26w związku zart. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 748 ze zm.).
Zgodnie z art. 55 ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emeryturyna podstawie art. 27, który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury po 31 grudnia 2008r., emerytura może być obliczona na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53.
Okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne i przedstawiają się w sposób wskazany przez Sąd Okręgowy Bielsku-Białej.
Nie ulega zatem wątpliwości, żeM. M.ur. (...)miała przyznaneod 1 listopada 2005r. prawo do emerytury w oparciu o przepisart. 29 ust. 1 ustawyo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którą pobierała. W okresieod 8 grudnia 2014r. do 12 grudnia 2014r. podlegała ubezpieczeniom społecznymz tytułu wykonywania umowy zlecenia zawartej z Cukiernią(...)S. j. wB..
Bezspornym również było, że ubezpieczona w dniu(...)osiągnęła wiek emerytalny wynoszący 60 lat oraz posiada ponad 20 lat okresów składkowychi nieskładkowych, a zatem spełnia warunki do przyznania emerytury na podstawieart. 27 ustawy z 17 grudnia 1998r., a z wnioskiem o to świadczenie wystąpiła po 31 grudnia 2008r. (w dniu 18 grudnia 2014r.). Poza sporem także było, że emerytura obliczona w oparciuo art. 26 tej ustawy jest wyższa od dotychczas pobieranej przezM. M.(v. pismo ZUS z 18 lutego 2015r. – k. 7 a.s.).
Przy bezspornych okolicznościach faktycznych sprawy Sąd I instancji dokonał prawidłowej interpretacji przepisuart. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychi słusznie uznał, że znajduje on zastosowaniew wypadku ubezpieczonej.
Trafnie w tej kwestii Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Oprócz przytoczonych przez Sąd I instancji wyroków wskazać nadto należy na utrwaloną linię orzeczniczą wyrażoną w wyrokach: z 4 lipca 2013r., sygn. II UZP 4/13 (OSNP 2013r., nr 21-22, poz. 257), z 10 lipca 2013r., sygn. II UK 424/12, (niepublikowany)i z 29 stycznia 2014r., sygn. I UK 411/13 (LEX nr 1482342)
Powtórzyć zatem jedynie należy, że zgodnie z tymi poglądami, ubezpieczony urodzony przed 31 grudnia 1948r., który po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę po dniu 31 grudnia 2008r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lubo emeryturę wcześniejszą.
Sąd Najwyższy zauważył – co słusznie podkreślił Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej – że na emeryturę można przechodzić kilka razy. Skoro dopuszczalne jest kilkakrotne przechodzenie na emeryturę, byłoby niezbędne zaznaczenie wart. 55 ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, że wyliczenie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym możliwe byłoby tylko wówczas, gdyby był to pierwszy wniosek o emeryturę (nabycie statusu emeryta). Takiego zastrzeżenia nie można jednak z treści tego przepisu wywnioskować, co oznacza, że ubezpieczony urodzony przed dniem 1 stycznia 1949r., który osiągnął powszechny wiek emerytalny, kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę dopiero po dniu 31 grudnia 2008r., może złożyć wniosek o wyliczenie tego świadczenia niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą.
Sąd Najwyższy zwrócił nadto uwagę, że nabycie statusu emeryta wiąże się z utratą statusu ubezpieczonego tylko wtedy, gdy po przyznaniu prawa do świadczenia emeryt nie podlega obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym.
Stwierdzić także należy, że art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998r. nie zawiera wymogu, abyw dacie osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 27 (jak również w dniu31 grudnia 2008r.) ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Przepis ten wymaga jedynie, aby ubezpieczenia te były kontynuowane po osiągnięciu wymaganego wieku. Kierując się wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy odnośnie pojęcia określenia „ubezpieczony” przyjąć należy, iż dla zastosowania omawianego przepisu nie jest niezbędne nieprzerwane podleganie ubezpieczeniom społecznym zarówno przed osiągnięciem wieku z art. 27, jak i potem do daty złożenia wniosku o emeryturę na podstawie tego przepisu. Wystarczające jest, aby kiedykolwiek podlegać ubezpieczeniom społecznym po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Ten warunek (tak rozumiany)M. M.bezsprzecznie spełnia.
W świetle przedstawionych okoliczności zarzuty podniesione w apelacji uznać należyza chybione.
Mając powyższe względy na uwadze, skoro apelacja okazała się bezzasadna, Sąd II instancji na mocyart. 385 kpcoddalił ją.
/-/SSA A. Kolonko  /-/SSA W. Bzibziak  /-/SSA W. Nowakowski

Sędzia   Przewodniczący  Sędzia
MP