Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1986/15
Data wyroku: 2016-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 172 w zw. z art. 292 k.c.

Sygn. akt III Ca 1986/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach w sprawie z wnioskuZ. W.z udziałem(...) S.A.wL.o ustanowienie służebności przesyłu oddalił wniosek.
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył wnioskodawca, zarzucając naruszenie:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wobec:
a) niewyjaśnienia istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności tj. czy remont kapitalny przedmiotowej linii energetycznej spowodował zmianę trasy tej linii, a tym samym zmianę treści posiadanej przez Uczestnika służebności, co skutkowałoby przerwaniem biegu zasiedzenia, pomimo złożenia w tym przedmiocie wniosku dowodowego przez pełnomocnika Wnioskodawcy;
b) przyjęcia, że jednocześnie z utworzeniem przedsiębiorstwa państwowego na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu nr 13/ORG/89 doszło do przekazania przez Skarb Państwa na majątek uczestnika infrastruktury przesyłowej w postaci linii energetycznych przebiegających przez działkę wnioskodawczyni, a w konsekwencji, że posiadanie wykonywane przez uczestnika i jego poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany w wyniku czego doszło do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu pomimo, że uczestnik nie przedłożył protokołu zdawczo-odbiorczego bądź też protokołu z przekazania środków trwałych – wynikających z § 2 zarządzenia nr 3/ORG/89 Ministra Przemysłu, ani żadnego innego dokumentu na potwierdzenie wskazanej okoliczności, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia błędnej konkluzji, że posiadanie wykonywane przez uczestnika i jego poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany przez cały okres biegu zasiedzenia;
-art. 217 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosku pełnomocnika Wnioskodawcy o zobowiązanie uczestnika do przedłożenia  dokumentacji powykonawczej z remontu kapitalnego linii energetycznej oraz protokołu z przekształceń własnościowych sporządzonego stosownie do § 2 zarządzenia nr 13/ORG/89  Ministra Przemysłu na skutek bezzasadnego uznania tych wniosków za spóźnione, mimo iż  dotyczyły one okoliczności kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że uczestnik wykazał ciągłość posiadania w zakresie  przedmiotowej linii energetycznej;
-art. 172 § 1 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że posiadanie wykonywane przez Uczestnika i jego poprzedników prawnych nosiło znamiona dobrej wiary, podczas gdy przedsiębiorstwo, które nie legitymuje się tytułem prawnym do ingerowania w sferę cudzej własności nieruchomości korzysta z tej nieruchomości w złej wierze;
-art. 348 zd. 2 k.c.w zw. zart. 6 k.c.poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że służebność przesyłu w odniesieniu do linii energetycznych przebiegających przez działki wnioskodawcy została na uczestnika skutecznie przeniesiona przez jego poprzednika prawnego, pomimo tego, że w toku postępowania uczestnik nie udowodnił faktu przeniesienia na niego posiadania wskazanych urządzeń przesyłowych, a w szczególności nie przedstawił na tę okoliczność odpowiednich dokumentów;
-art. 292 k.c.w zw. zart. 176 § 1 k.c.poprzez uwzględnienie podniesionego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia, mimo niespełnienia określonej w tych przepisach przesłanki w postaci nieprzerwanego posiadania przez uczestnika oraz jego poprzedników prawnych służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu na skutek niewykazania skutecznego przeniesienia na uczestnika posiadania urządzeń przesyłowych;
-art. 3051k.c.w zw. zart. 285 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 292 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie wykładni rozszerzającej tych przepisów z całkowitym pominięciem ich językowej treści, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że przed wejściem w życie przepisów odart. 3051k.c.doart. 3054k.c.dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że jest to niedopuszczalne.
W oparciu o powyższe, apelujący wniósł o:
-uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania;
-zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
ewentualnie o:
-zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku w całości i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne, jak również w wyniku prawidłowo zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Oceny powyższej nie zmienia podniesiony przez apelującego zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 233 § 1 k.p.c., sprowadzający się do kwestionowania ustalonej w toku postępowania okoliczności nieprzerwanego przez cały okres zasiedzenia posiadania przez poprzedników prawnych uczestnika postępowania przedmiotowej linii energetycznej, a to wskutek przypuszczalnej przez apelującego zmiany jej trasy wynikającej z przeprowadzonego remontu kapitalnego oraz braku wykazania nabycia przez uczestnika postępowania posiadania od swojego poprzednika prawnego- Skarbu Państwa.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c., Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przy ocenie materiału dowodowego sądowi przysługuje zatem swoboda zastrzeżona treścią powołanego wyżej przepisu. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Tego rodzaju uchybień nie sposób dopatrzyć się w stanowisku Sądu Rejonowego, zaś argumenty apelującego nie wykazują, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została dokonana z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.
Przede wszystkim, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił datę wybudowania oraz przebieg urządzenia przesyłowego na nieruchomości wnioskodawcy, niezmieniony od czasu jego posadowienia. Wątpliwości apelującego dotyczące możliwej zmiany trasy linii energetycznej w związku z jej remontem należy uznać za zbyt daleko idące i nie poparte żadnymi dowodami. W szczególności za taki dowód nie można uznać projektu technicznego remontu kapitalnego linii napowietrznej 110 kv, w oparciu o który oraz powołując się na doświadczenie życiowe, apelujący wyprowadził wniosek o przesunięciu linii w inne miejsce. Należy bowiem zauważyć, biorąc pod uwagę właśnie doświadczenie życiowe, że remont kapitalny takiej linii może również polegać na wymianie przewodów i słupów bez zmiany ich posadowienia. Wprawdzie apelujący wnioskował o zobowiązanie uczestnika do złożenia dokumentacji powykonawczej sporządzonej w związku z rzeczonym remontem, jednakże Sąd Rejonowy na podstawieart. 217 § 2 k.p.c.słusznie oddalił ten wniosek dowodowy uznając go za spóźniony. Wniosek ten został bowiem zgłoszony dopiero na ostatniej rozprawie, a dotyczył okoliczności, która nie była sporna w toku całego dotychczasowego postępowania. Okoliczności faktyczne i dowody powinny zaś być przytaczane na rozprawie we właściwym czasie, tj. przy uwzględnieniu stanu wiedzy strony co do faktów i dowodów, z których chce skorzystać. Nie jest przy tym słuszne stanowisko apelującego, że Sąd Rejonowy powinien w sprawie niniejszej dopuścić z urzędu dowód na okoliczność zakresu remontu kapitalnego ww. linii. Przywołane przez apelującego orzeczenia Sądu Najwyższego o działaniu Sądu z urzędu(postanowienie SN z dnia 8 maja 2000 r., V CKN 43/00, postanowienie SN dnia 14 grudnia 2012 r., I CSK 242/12, postanowienie SN z dnia 14 lutego 2008 r. II CSK 517/07, postanowienie SN z dnia 26 października 2000 r., IV CKN 1197/00)dotyczą kwestii ustalenia należnego właścicielowi nieruchomości obciążonej wynagrodzenia, zaś w sprawie niniejszej kwestie procedowania w zakresie wynagrodzenia nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia, z uwagi na skutecznie podniesiony przez uczestnika zarzut zasiedzenia, czyniący bezzasadnym dalsze badanie sprawy.
Prawidłowa była również dokonana przez Sąd Rejonowy ocena dowodu z dokumentu urzędowego w postaci zarządzenia nr 13/ORG/89 Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r., z którego wynika, że z dniem 1 stycznia 1989 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwąZakład (...)wŁ., powstające w wyniku podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą CentralnyO.Energetyczny wW., na bazie zakładu,Zakład (...).
Zarządzenie powyższe zostało wydane na podstawieart. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 57 ustawy z dnia 25 września 1981 roku o przedsiębiorstwach państwowych(Dz.U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201), przywołanych stosownych rozporządzeń Rady Ministrów ale przede wszystkim w wykonaniu zarządzenia nr 57 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 roku w sprawie podziału niektórych przedsiębiorstw państwowych zgrupowanych we Wspólnocie(...)i(...)Brunatnego.
Jak wynika z treści § 2 tegoż zarządzenia nowoutworzonemu przedsiębiorstwu państwowemu pod nazwąZakład (...)wŁ.przydzielono składniki mienia powstałego z podziału przedsiębiorstwa pod nazwą CentralnyO.Energetyczny wW., zgodnie z ustaleniami Komisji powołanej w trybie określonym wrozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 maja 1988 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy i nadzwyczajnych uprawnieniach i upoważnieniach dla Rady Ministrów(Dz.U. Nr 18, poz. 122).
Powyższe zarządzenie wprowadziło tę zmianę, że w imieniu Skarbu Państwa toprzedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)wŁ.korzystało zarówno z trwałych i widocznych urządzeń energetycznych w postaci linii energetycznej, jak i z części gruntu należącego do wnioskodawcy, przez który przebiega infrastruktura energetyczna.
Warto przy tym podkreślić, że wskazana infrastruktura przesyłowa była niezbędnym elementem funkcjonowania i prowadzenia podstawowej działalności przez te podmioty, a zatem ewentualne wyodrębnienie linii przesyłowych z całości przekazywanego majątku musiałoby ze swej istoty prowadzić do zniweczenia gospodarczego celu przekształceń organizacyjnych. Co więcej, w omawianym okresie nie było innego podmiotu, który poza wymienionymi poprzednikami prawnymi uczestnika postępowania mógłby korzystać z urządzeń linii energetycznej przebiegającej przez nieruchomość wnioskodawcy. Stąd, mimo wskazywanego przez apelującego braku protokołu zdawczo-odbiorczego bądź też protokołu z przekazania środków trwałych – wynikających z § 2 zarządzenia nr 13/ORG/89 Ministra Przemysłu, prawidłowym było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że doszło do przekazania przez Skarb Państwa na majątek uczestnika infrastruktury przesyłowej w postaci linii energetycznych przebiegających przez działkę wnioskodawcy, a w konsekwencji, że posiadanie wykonywane przez uczestnika i jego poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany.
Do kolejnych istotnych zmian doszło w roku 1993, kiedy zarządzeniem nr 181/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 roku doszło do podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wŁ.i przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wŁ.w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą(...) Spółka AkcyjnawŁ.. Do powyższych przekształceń doszło na podstawieart. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 rokuo przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 16, poz. 69).
Z treści przywołanego w zarządzeniu przepisuart. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 1993 rokuwynika, że przekształcenie przedsiębiorstw, o których mowa wart. 1, w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa następowało na zasadach i w trybie określonym wustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Z powyższego zarządzenia wynika również, że z dniem 12 lipca 1993 roku dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wŁ.w celu wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa dospółki akcyjnej (...) S.AwW.(§ 1 ust. 1 pkt 1), dokonano również przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwąZakład (...)wŁ.w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą(...) Spółka AkcyjnawŁ.(§ 1 ust. 1 pkt 2).
W świetle powyższego, Sąd Okręgowy uznał, że następstwem powyższej prywatyzacjipaństwowego przedsiębiorstwa Zakładu (...)wŁ., dokonanej na podstawie wskazanych w zarządzeniu nr 181/O./93 przepisów ustaw, polegającej na powstaniu w miejsce tegoż przedsiębiorstwa jednoosobowej spółki akcyjnej Skarbu Państwa pod nazwą(...) Spółka AkcyjnawŁ.., która - stosownie do treści § 3 zarządzenia wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązkiZakładu (...)wŁ., z wyłączeniem praw i obowiązków przejętych przez(...) S.A.wW., jak i wstąpiła we wszelkie prawa majątkowe i niemajątkoweZakładu (...)wŁ.- była sukcesja uniwersalna, w wyniku której doszło do przeniesienia przez Skarb Państwa na tenże podmiot ogółu praw i obowiązków, w tym własności urządzeń infrastruktury technicznej.
Na mocy umowy z dnia 30 czerwca 2007r.Spółka (...) S.A.wŁ.swoje przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisuart. 551k.c.., w tym prawa do korzystania z nieruchomości związanych z prowadzeniem jej przedsiębiorstwa wniosła jako wkład niepieniężny doSpółki (...) Spółki z Ograniczoną OdpowiedzialnościąwW., której następcą prawnym jest wnioskodawca.
Reasumując, przechodzące przez nieruchomość wnioskodawcy urządzenia były zatem w posiadaniu kolejno przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą CentralnyO.Energetyczny wW.,Zakład (...)wŁ.,(...) Spółka AkcyjnawŁ.,(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwW., a w ostateczności uczestnika.
Powyższe oznacza, że urządzenia elektroenergetyczne służące do doprowadzenia energii elektrycznej w ramach linii elektroenergetycznej, przebiegającej nad nieruchomością wnioskodawcy stanowią część składową przedsiębiorstwa uczestnika, będącego przedsiębiorstwem energetycznym i weszły do jego majątku. Przedłożone przez uczestnika dokumenty pozwalają wywieść nie tylko jego następstwo prawne po poprzednikach prawnych, korzystających z urządzeń energetycznych posadowionych na nieruchomości wnioskodawcy, ale i przyjąć, że doszło do przeniesienia na jego rzecz ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności przesyłu, którą zasiedział poprzednik prawny uczestnika postępowania.
Uczestnik postępowania udowodnił zatem, wbrew zarzutowi apelującego, przeniesienie na niego posiadania wskazanych urządzeń przesyłowych. Uczestnik postępowania wywodził, że posiadanie służebności, w zakresie prowadzącym do jej zasiedzenia, było posiadaniem w złej wierze. Tak też przyjął Sąd Rejonowy, wobec czego chybionym jest zarzut apelującego naruszeniaart. 172 § 1 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że posiadanie wykonywane przez Uczestnika i jego poprzedników prawnych nosiło znamiona dobrej wiary.
W konsekwencji powyższych ustaleń, prawidłowo Sąd Rejonowy przyjął nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającą swą treścią służebności przesyłu przez poprzedników prawnych uczestnika postępowania, a tym samym za skuteczny uznał zarzut uczestnika postępowania dysponowania skutecznym - względem wnioskodawcy- uprawnieniem w postaci nabycia tej służebności przez zasiedzenie.
W ostatniej kolejności należy odnieść się skrótowo do treści ostatniego z zarzutów apelującego, zgodnie z którym niedopuszczalnym było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że przed wejściem w życie przepisów odart. 3051k.c.doart. 3054k.c.istniała możliwość nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Apelujący twierdzi, że brak było możliwości ustanowienia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu wobec braku ustawowego uregulowania, a instytucja wykreowana w drodze interpretacji przepisów i dynamicznego ich zastosowania przez Sąd Najwyższy jest niezgodna z konstytucyjną zasadą zaufania obywateli do państwa. Apelujący wysnuł z tego wniosek, że bieg okresu zasiedzenia służebności dla uczestnika postepowania nie mógł się rozpocząć przed datą publikacji uchwał Sądu Najwyższego wprowadzających instytucję służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, tj. drogi dojazdowej do słupa przed 30.08.1991 r. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1991r., III CZP 73/91), a dla służebności linii przed 17.01.2003 r. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003r., CZP 79/02).
Powyższe stanowisko apelującego nie zasługuje na aprobatę. Koncepcja służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu stwarza podstawy do uregulowania w drodze cywilnoprawnej uprawnień przedsiębiorstwa przesyłowego do korzystania w określonym zakresie z cudzej nieruchomości. Taka wykładnia przepisów o służebności gruntowej nie narusza zasady numerus clausus ograniczonychpraw rzeczowych. Zgodnie zart. 244 § 1 k.c.ograniczonymprawem rzeczowymjest służebność a jednym z jej rodzajów jest służebność gruntowa (art. 285 k.c.– 295k.c.) i służebność przesyłu (art. 3051-3055k.c.), która jest prawem na rzeczy cudzej bardzo zbliżonym do służebności gruntowej. Wyraźnie podkreślał to stan prawny na tle dekretu oprawie rzeczowym, który regulował tę służebność wprost w dziale „służebności gruntowe”. Także obecna regulacja służebności przesyłu zawarta wkodeksie cywilnymwart. 3054k.c.wskazuje, że do służebności przesyłu należy odpowiednio stosować przepisy o służebności gruntowej. Zatem powoływanie się na służebność gruntową o treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. znajduje podstawy prawne i pozwala, w zmienionych stosunkach społeczno-gospodarczych i po transformacji ustrojowej mającej miejsce w 1989 r. godzić sprzeczne interesy właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe oraz przedsiębiorstw przesyłowych (tak SN w postanowieniu z 13 lutego 2015 r. II CSK 310/14, Legalis nr 1213112).
Zgodnie z konstytucyjną zasadą podziału władzy sądy są powołane do stosowania prawa stanowionego przez władzę ustawodawczą działając na podstawieKonstytucjioraz ustaw (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Wykształcona przez judykaturę konstrukcja służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu miała więc ze swej natury charakter interpretacyjny, a jej celem i rezultatem było ustalenie treści norm prawnych wyrażonych w przepisach o służebnościach gruntowych w odniesieniu do stanów faktycznych związanych z urządzeniami przesyłowymi. Z perspektywy systemu prawa wprowadzenie przepisówart. 3051- 3054k.c.oznaczało przede wszystkim uszczegółowienie obowiązujących unormowań i nie wiązało się z wprowadzeniem norm prawnych, odbiegających znacznie od dotychczas obowiązujących w ramach ogólnej regulacji służebności gruntowych(vide: uzasadnienie uchwały SN z 22 maja 2013 r. III CZP 18/13, OSNC 2013 nr 12 poz. 139; uzasadnienie postanowienia SN z 26 czerwca 2013r. II CSK 626/12, Lex nr 1341262).
Nie ma podstaw do przyjęcia, że interpretacja obowiązujących przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu przepisówart. 285 k.c.i następnych była niewłaściwa i miała charakter rozszerzający oraz by godziła w zasadę pewności prawa, zaufania między obywatelem a państwem i zasadę ochrony praw nabytych.
Mając na uwadze wszystko powyższe, Sąd Okręgowy uznał apelację wnioskodawcy za nieuzasadnioną, a w konsekwencji oddalił ją na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.stosownie do wyniku sprawy uznając, iż interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowania były sprzeczne. Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika uczestnika postępowania ustalone na podstawie§ 13 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. z 2013 r. poz. 461).