Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2029/15
Data wyroku: 2016-05-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Hajda, Barbara Braziewicz, Henryk Brzyżkiewicz
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt. 6 kpc w zw. z art. 17 pkt. 1 kpc

Sygn. akt III Ca 2029/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 maja 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Henryk Brzyżkiewicz
Sędzia    SO Barbara Braziewicz (spr.)
Sędzia    SO Anna Hajda
Protokolant    Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. w Gliwicach na rozprawie
sprawy z powództwaH. W.
przeciwkoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I C 840/15
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w całości i przekazuje sprawę według właściwości Sądowi Okręgowemu w Gliwicach.

SSO Anna Hajda SSO Henryk Brzyżkiewicz SSO Barbara Braziewicz

UZASADNIENIE
PowódkaH. W.żądała zobowiązania pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.do przyjęcia powódki w poczet członków spółdzielni oraz złożenia przez pozwaną oświadczenia woli następującej treści: „Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)z siedzibą wG.ustanawia na rzecz PaniH. W.spółdzielcze lokatorskie prawo do należącego do zasobów spółdzielnilokalu mieszkalnego numer (...)znajdującego się w budynku położonym wG.przyulicy (...)”. Nadto, powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na pozew pozwanaSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 października 2015r. Sąd Rejonowy w Gliwicach oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 600zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Rejonowy ustalił, że 26 marca 1992r.K. W.otrzymał przydziałlokalu mieszkalnego numer (...)położonego wG.przyulicy (...), na warunkach spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, wchodzącego w skład zasobówSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.. Wraz zK. W., uprawnioną do zamieszkania w lokalu była jego żonaH. W.. Członkiem spółdzielni był jedynieK. W.. W związku z zaniedbaniem przezK. W.obowiązków lokatora związanych z uiszczaniem opłat za zajmowanie lokalu mieszkalnego, uchwałą z dnia 26 października 1999r. rada nadzorcza funkcjonująca w spółdzielni podjęła decyzję o wykluczeniuK. W.z rejestru członków spółdzielni.Powstała zaległość związana z nieuiszczaniem przezK. W.opłat za zajmowanielokalu mieszkalnego numer (...), wynosząca w sumie 14.873,76 zł należności głównej oraz 5.235,57 zł odsetek ustawowych, stała się przedmiotem ugody zawartej międzySpółdzielnią Mieszkaniową (...)wG.aK. W., na mocy którejK. W.zobowiązał się do spłaty tych kwot w terminie do dnia 1 listopada 2005 r. Ostateczna spłata zadłużenia przezK. W.nastąpiła w 2005r. Aktualnielokal mieszkalny numer (...)nie jest obciążonych ani z tytułu normatywu (kredytu długoterminowego), ani z tytułu opłat na pokrycie kosztów związanych z eksploatacją lokalu oraz zaliczek na poczet zużycia mediów. Po spłacie zadłużenia obciążającegolokal mieszkalny numer (...), co nastąpiło ostatecznie w 2011r.,H. W.wystąpiła do Spółdzielni MieszkaniowejG – JL wG.z wnioskiem o przyjęcie jej w poczet członków spółdzielni.
Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.odmówiła przyjęciaH. W.do grona członków wskazując na przekroczenie przez wnioskującą rocznego terminu do podjęcia czynności koniecznych do zachowania roszczenia o przyjęciew poczet członków i ustanowienia lokatorskiego prawa do lokalu.
Sąd Rejonowy w ustalonym stanie faktycznym uznał, iż powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. PowódkaH. W.domagała się zobowiązania pozwanejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wG.do złożenia oświadczenia, mocą którego powódka miałaby zostać przyjęta w poczet członków spółdzielni i na rzecz której miałoby nastąpić ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wG.przyulicy (...). Prawne uzasadnienie żądania powódka opierała na treści przepisówustawy o spółdzielniach mieszkaniowych,ustawy – Prawo spółdzielczeoraz statutu obowiązującego u pozwanej.
Sąd Rejonowy stwierdził, iż żaden z przepisów obowiązującego prawa regulującego zagadnienia dotyczące funkcjonowania spółdzielni, nie statuuje żadnych zobowiązań wobec spółdzielni w zakresie przyjmowania osób zainteresowanych nabyciem członkostwaw spółdzielni – w poczet tych członków. Redakcja przepisów odnoszących się kwestii nabywana członkostwa w spółdzielni jednoznacznie wskazuje na uprawnienie spółdzielni do zakwalifikowania takich osób do wspólnoty spółdzielców, a nie obowiązek – w przypadku spełnienia określonych ustawowo przesłanek do nabycia członkostwa. Za zasadnością tej tezy przemawia literalne brzmienie przepisów obowiązującego prawa, tj.art. 15 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982r.– Prawo spółdzielcze(Dz. U. z 2013 roku, poz. 1443 – j.t.), odnosząca się do funkcjonowania spółdzielni w ogóle, dalejart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych(Dz. U. z 2013 roku, poz. 1222 – j.t.), a także zapis § 5 ust. 1 pkt 8 statutu obowiązującego u pozwanej, na którego treść wskazywała sama powódka. Już zatem z tej przyczyny nie sposób było przyjąć, że powódka była uprawniona do formułowania wobec pozwanej jakichkolwiek roszczeń w sferze, w której podjęcie ostatecznej decyzji o przyjęciu w poczet członków pozwanej leżało w zakresie jej uprawnień, a nie obowiązków.
Ponadto Sąd ten stwierdził, iż przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe jednoznacznie wskazywało, że między stronami nie była sporna okoliczność, iż małżonek powódki, który otrzymał przydział lokalu mieszkalnego wchodzącego w zasoby pozwanej, został wykluczony ze wspólnoty spółdzielców z uwagi na uporczywe uchylanie się od obowiązku ponoszenia opłat związanych z zajmowaniem lokalu. W tym przedmiocie władze pozwanej podjęły stosowną uchwałę. Tym samym, mimo użycia w treści uchwały pozaustawowej terminologii, Sąd ostatecznie nie miał wątpliwości, że podjęta przez pozwaną uchwała stanowiła uchwałę wygaszającą spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przysługujące małżonkowi powódki. W kontekście tych rozważań należy zatem wskazać na dyspozycję przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z treścią którego w wypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 11 (uchwała wygaszająca) lub niedokonania czynności, o których mowa w art. 14, roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przysługują małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim. Ustęp 4 zd.1 tego przepisu wskazuje, że do zachowania powyżej określonego roszczenia, konieczne jest złożenie w terminie jednego roku deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego.
Powódka z roszczeniem o ustanowienie na jej rzecz prawa do lokalu mieszkalnegow warunkach spółdzielczego prawa lokatorskiego wystąpiła do pozwanej dopierow 2011r., a zatem po upływie blisko 8 lat od momentu wygaśnięcia prawa przysługującego małżonkowi powódki (uchwała wygaszająca stała się bowiem ostatecznaz dniem 27 czerwca 2003r.). Jednocześnie Sąd ten podkreślił, że powódka, obciążona obowiązkiem dowodzenia wynikającym z treści przepisuart. 6 k.c., nie wykazała, aby z wnioskiem o przyjęcie jej w poczet członków spółdzielni wystąpiła z zachowaniem ustawowego terminu. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, iż powództwoH. W.nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu w całości, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono z mocy przepisuart. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka zaskarżając go w całości. Wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. naruszenieart.15 §2 prawa spółdzielczegow zw. zart. 58 §2 k.c.w zw. zart. 5 k.c.przez uznanie, iż powódka nie spełnia warunków pozwalających jej na ubieganie się o członkowstwo w Spółdzielni, podczas gdy spełnienie wymogu spłacenia tzw. „normatywu” tj. współkredytowania pozwanej po dacie wykluczenia ze Spółdzielni stworzyło warunki do przyjęcia w poczet członków. Odmowa przyjęcia w poczet członków jest w tej sytuacji naruszeniem zasad współżycia społecznego poprzez nieuznawanie interesu powódki zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego przez pozwaną oraz naruszenie przepisów prawa procesowego tj.art. 233§1 k.p.c.poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W oparciu o tak postawione zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyrok do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje.
Pozwana wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. .
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powódki odniosła skutek, przy czym z przyczyn branych pod rozwagę przez Sąd Odwoławczy z urzędu.
W ocenie Sądu Okręgowe w niniejszej sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy zaistniała nieważność postępowania.
Zgodnie zart. 379 pkt 6 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu m in. w sprawach określonych wart. 17 pkt 1k.p.c, który stanowi, iż do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwianie przysposobienia. Jeżeli zatem w tej kategorii spraw orzekł sąd rejonowy, postępowanie będzie dotknięte nieważnością. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.
Określenie spraw, które należą do właściwości rzeczowej sądu okręgowego, nastąpiło m.in. przez wyeksponowanie - jako odrębnej - grupy spraw niemajątkowych, tego rodzaju sprawy generalnie zostały przekazane do właściwości rzeczowej sądu okręgowego. Do spraw niemajątkowych objętych art. 17 pkt 1 należą także sprawy dotyczące członkostwa w spółdzielni (por. orz. SN: z 5 września 1984 r., IV CZP 143/84, OSNCP 1985, nr 4, poz. 60; z 19 maja 1986 r., IV CZ 65/86, LexPolonica nr 304547, OSNCP 1987, nr 8, poz. 124; z 3 września 1993 r., I CRN 107/93, niepubl. ).
Niemajątkowy charakter spraw ma dla określenia właściwości rzeczowej sądu tak decydujące znaczenie, że w przypadkach, gdy łącznie z prawami niemajątkowymi dochodzone są roszczenia majątkowe - niezależnie od ich charakteru lub wysokości - o właściwości sądu dla tych roszczeń majątkowych decyduje w konkretnym wypadku właściwość sądu określona dla praw niemajątkowych.
W niniejszej sprawie żądanie pozwu obejmuje zarówno roszczenie niemajątkowe o przyjęcie do spółdzielni powódki ( w poczet członków spółdzielni), jak i roszczenie majątkowe o ustanowienie na rzecz powódki spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Podkreślić przy tym należy, że niemajątkowe żądanie przyjęcia powódki do spółdzielni, zgodnie z konstrukcją ustawową przewidzianą w art. 15 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych( dalej u.s.m.), jest funkcjonalnie związane z roszczeniem majątkowym o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Jak wynika bowiem z regulacji zawartych wustawie o spółdzielniach mieszkaniowych, spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest związane z członkostwem w spółdzielni. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.s.m. umowa o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego może być zawarta jedynie z członkiem spółdzielni. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 1 tej ustawy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasa z chwilą ustania członkostwa. Tym samym członkostwo w spółdzielni stanowi warunek nabycia i istnienia prawa lokatorskiego. Natomiast sam fakt bycia członkiem spółdzielni mieszkaniowej nie rodzi roszczenia w stosunku do spółdzielni o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. W istocie więc roszczenie z art. 15 u.s.m. zawiera w sobie złożone uprawnienie o mieszanym charakterze (majątkowo - niemajątkowym), przy czym element niemajątkowy jest w sposób oczywisty funkcjonalnie powiązany z elementem majątkowym. Innymi słowy roszczenie niemajątkowe o przyjęcie w poczet członków spółdzielni przysługuje powódce jedynie wówczas, gdy ma ona roszczenie o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2014 r., VI ACa 959/13, LEX 1441606).

Zatem, z przytoczonych wyżej powodów, z uwagi na łączne dochodzenie przez powódkę tak roszczenia niemajątkowego jak i roszczenia majątkowego, zaskarżony wyrok ostać się nie mógł, należało znieść postępowanie w całości wobec jego nieważności i przekazać sprawę według właściwości sądowi Okręgowemu w Gliwicach.
Wobec konieczności uchylenia wyroku w całości, z powodów wskazanych powyżej, zbędne stało się roztrząsanie podniesionych zarzutów w apelacji.

Z tych względów należało  uchylić zaskarżone orzeczenie, znieść postępowanie i przekazać sprawę według właściwości Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do rozpoznania, o czym orzeczono na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.orazart.108§2k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, z poszanowaniem reguł wynikających z przepisów procedury cywilnej, wypowie się o zastosowanych normach prawa materialnego, ponadto rozstrzygnie również o kosztach procesu, w tym kosztach postępowania odwoławczego.

SSOAnna Hajda SSO Henryk Brzyżkiewicz SSO Barbara Braziewicz