Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 40/16
Data wyroku: 2016-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kowalska

Sygn. akt III  AUz 40/16

POSTANOWIENIE

Dnia 22 marca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Monika Kowalska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Mariola Pater

po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuM. K.
przeciwko  Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wK.
o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wspólników spółki cywilnej
na skutek zażalenia wnioskodawczyniM. K.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt VIII U 237/14
p o s t a n a w i a :

o d d a l i ć zażalenie.
Sygn. akt III AUz 40/16

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. oddalił wniosekM. K.o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji.
Sąd Okręgowy powołał się na przepisart. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym zwolnienie strony od kosztów sądowych może nastąpić w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz wyjaśnił, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie uzasadnia zwolnienia jej od opłaty od apelacji, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wynosi 30 złotych. Z treści złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, mają oni na utrzymaniu trójkę dzieci. Posiada oszczędności w wysokości 8.912,52 złotych oraz 40 udziałów w spółce prawa handlowego o łącznej wartości nominalnej 23 000 złotych. Miesięczne dochody męża wynikające ze stosunku powołania wynoszą 5 000 złotych.
W ocenie Sądu Okręgowego z powyższego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania przedłożonego przez wnioskodawczynię w sposób oczywisty wynika, że jest ona w stanie ponieść koszty opłaty sądowej od apelacji bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sytuacji nie zmienia również fakt, iż ma ona wraz z mężem na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci. Pomimo że wnioskodawczyni nie osiąga aktualnie żadnych dochodów, to jednak miesięczny dochód męża w połączeniu z posiadanymi oszczędnościami oraz udziałami w spółce pozwala na uiszczenie stosownej opłaty, której wysokość jest nieporównywalnie wręcz niska w porównaniu z posiadanymi środkami finansowymi. Z powyższych względów, na podstawie wskazanego na wstępie przepisu, Sąd I instancji oddalił wniosek o zwolnienie od opłaty od apelacji.
Zażaleniena powyższe postanowienie złożyła wnioskodawczyniM. K., działająca przez pełnomocnika - mężaK. K., będącego radcą prawnym. Skarżąca zarzuciła:

1
naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2015 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że jest ona w stanie ponieść koszty opłaty sądowej od apelacji bez uszczerbku dla siebie i dla swojej rodziny, podczas gdy z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawczyni nie posiadała na chwilę złożenia w/w apelacji oraz na chwilę wydania przez Sąd I Instancji zaskarżonego orzeczenia środków finansowych pozwalających jej uiścić należną opłatę sądową,

2
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 361 k.p.c.poprzez dowolną i subiektywną ocenę dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie, a co za tym idzie z przekroczeniem zasady swobodnej ich oceny oraz dokonywanie przez Sąd I Instancji ustaleń faktycznych nie mających odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy zwolnienia wnioskodawczyni od obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji, podczas gdy z załączonego do niej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, iż nie jest ona w stanie bez uszczerbku na koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny (gdzie miesięczny dochód pięcio­osobowej rodziny wynosi zaledwie 5 000 zł) uiścić przedmiotowej opłaty od apelacji.

W oparciu o powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od apelacji z dnia 13 stycznia 2016 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, oraz zasądzenie na jej rzecz od organu rentownego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W obszernych wywodach uzasadnienia zażalenia skarżąca podkreśliła, że miesięczny dochód w wysokości 5 000 złotych jest niezwykle niski dla utrzymania 5 osobowej rodziny. Wprawdzie posiada ona oszczędności w kwocie 8 912,52 złotych, to jednak w związku z faktem, iż miesięczny dochód jej gospodarstwa domowego (w kwocie 5 000 złotych ) często nie pokrywa w całości comiesięcznych bieżących wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem wnioskodawczyni i jej rodziny, w/w oszczędności przeznaczane są na uzupełnienie brakujących środków w powyższym zakresie. Odnosząc się z kolei do posiadanych przez wnioskodawczynię udziałów (40 udziałów o łącznej wartości nominalnej 23 000 złotych w(...) sp. z o.o.), to skarżąca wskazała, że ewentualna sprzedaż tych udziałów jest nieadekwatna w stosunku do wysokości należnej opłaty od apelacji. Spieniężenie udziałów w obecnej sytuacji rynkowej spowodowałoby po stronie wnioskodawczyni rażącą stratę. Co również istotne, pomiędzy nią, a jej mężem została zawarta umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Według skarżącej, dokładna analiza jej sytuacji majątkowej jednoznacznie potwierdza brak możliwości uiszczenia przez nią opłaty od apelacji bez uszczerbku na podstawowym utrzymaniu wnioskodawczyni i jej rodziny. Sąd I Instancji zupełnie pominął bowiem fakt, iż wnioskodawczyni posiada troje małoletnich dzieci, a miesięczny dochód w wysokości 5 000 złotych , obiektywnie rzecz biorąc, nie jest wystarczający na pokrycie koniecznych wydatków pięcioosobowej rodziny.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest w sposób oczywisty bezzasadne.
Sąd I instancji zajął trafne stanowisko, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki zart. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.), które by uzasadniały zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji w wysokości 30 złotych. Z powołanego przepisu wynika, że zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym ukształtowanym na gruncie powyższego przepisu kładzie się nacisk na to, że strona przygotowująca się do udziału w postępowaniu sądowym, a zwłaszcza inicjująca to postępowanie jak skarżąca składając w dniu 31 grudnia 2013 r. odwołanie od decyzji organu rentowego, powinna być świadoma wydatków związanych z tym przedsięwzięciem, stąd też powinna się do niego przygotować przez poczynienie oszczędności i ograniczenie innych wydatków, które nie są niezbędne. Zwraca się też uwagę na to, że na gruncie przepisówustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychzasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z udziałem w postępowaniu, zaś zwolnienie od obowiązku poniesienia takich kosztów jest jedynie wyjątkiem od tej reguły, co uzasadnia wniosek, że podstawy takiego zwolnienia nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Akcentuje się również w orzecznictwie to, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnegoi równego ponoszenia, wynikającego zart. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zwolnienia mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2010 r., II PZ 34/09, LEX nr 603836; postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645 oraz z dnia 31 lipca 2008 r., II FZ 297/08, LEX nr 493855).
Wbrew stanowisku skarżącej, Sąd I instancji przy rozpatrywaniu jej wniosku o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji dokonał w pełni prawidłowej wykładniart. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, słusznie uznając, że skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie uiścić opłaty od apelacji w wysokości 30 złotych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia i stanowisko Sądu I instancji, że sytuacja majątkowa skarżącej jaka wynika z jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, nie jest tego rodzaju, aby uzasadniała skorzystanie przez skarżącą z pomocy państwa, jaką jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Trzeba mieć na względzie, że takie zwolnienie sprowadza się do finansowania procesu przez Skarb Państwa i jest formą pomocy socjalnej adresowaną do osób ubogich. Tym samym, o ile zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącej, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych pomaga w realizacji prawa do sądu, to jednak trzeba mieć na względzie, że nie każdy z dobrodziejstwa tej instytucji może skorzystać. Nie jest możliwe udzielenie skarżącej zwolnienia od opłaty sądowej w wysokości zaledwie 30 złotych , w sytuacji gdy mąż wnioskodawczyni ma stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę wykonywaną na podstawie powołania wysokości 5 000 złotych miesięcznie, jest nadto radcą prawnym posiadającym kancelarię radcy prawnego ( co wynika choćby z petitum przedmiotowego zażalenia) i bez znaczenia jest w tej kwestii rozdzielność majątkowa małżonków, skoro prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto skarżąca posiada oszczędności w wysokości 8 912,52 złotych i udziały w spółce prawa handlowego o łącznej wartości 23 000 złotych. Stanowisko skarżącej, że ewentualna sprzedaż tych udziałów jest nieadekwatna w stosunku do wysokości przedmiotowej opłaty od apelacji, a ich spieniężenie miałoby spowodować rażącą stratę dla wnioskodawczyni w obecnej sytuacji rynkowej nie może zostać pozytywnie ocenione w kontekście złożonego wniosku o zwolnienie od opłaty od apelacji, gdzie takie zwolnienie przerzuca ciężar dotyczący danej osoby na współobywateli. W rozpatrywanej sprawie trzeba natomiast jeszcze raz podkreślić, że skarżąca inicjując postępowanie sądowe i następnie w czasie jego trwania winna była zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na wypadek przegrania sporu. Jeżeli zważyć, że odwołanie od niekorzystnej dla niej decyzji organu rentowego wnioskodawczyni złożyła jeszcze w grudniu 2013 r., to miała ona możliwość zgromadzenia do dnia złożenia apelacji środków pieniężnych w wysokości 30 złotych. Zasadą jest bowiem, że strona postępowania powinna w pierwszym rzędzie samodzielnie, we własnym zakresie, poszukiwać środków na uiszczenie kosztów sądowych, a dopiero w dalszej kolejności odwoływać się w tym zakresie do pomocy państwa. W tym miejscu przytoczyć wypada stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 2015 r. I CZ 35/15 LEX nr 1712804, który stwierdził, że pomoc państwa w sferze instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, skierowana jest do osób, które ze względu na bardzo trudną sytuację materialną nie są w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach z przeznaczeniem na koszty sądowe, bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, natomiast przejściowe trudności finansowe nie wyczerpują przesłanek objętych art.art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ten pogląd prawny w pełni znajduje zastosowanie w realiach rozpoznawanej sprawy. Zatem zarówno dochody uzyskiwane przez męża skarżącej jak również posiadane przez nią oszczędności i znaczna wysokość udziałów w spółce prawa handlowego (opisane w oświadczeniu skarżącej o stanie majątkowym) nie pozwalają na udzielenie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2015 r. II CZ 96/14 Lex Nr 1663823). Tym bardziej , że oplata ta wynosi 30 złotych.
Reasumując, Sąd Apelacyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, orzekł jak w sentencji postanowienie, na podstawie wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego i na zasadzieart. 385 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpc.
SSA Monika Kowalska