Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1841/15
Data wyroku: 2016-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Kiwiorska-Pająk, Irena Różańska-Dorosz, Robert Kuczyński
Słowa kluczowe: Świadczenia Pieniężne
Podstawa prawna: art.2 ustawy z dnia 22.05.2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. 2009.97.800 ze zm)
Teza: Dla uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarcza posiadanie statusu nauczyciela w rozumieniu Karty Nauczyciela, lecz wymagane jest ponadto wykonywanie pracy w placówkach wymienionych w art.2 pkt.1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. 2009.97.800 ze zm.).

Sygn. akt III AUa 1841/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 kwietnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący:SSA Monika Kiwiorska-Pająk
Sędziowie:SSO del. Robert Kuczyński
SSA Irena Różańska-Dorosz (spr.)
Protokolant:Magdalena Krucka
po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z wnioskuE. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.
o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
na skutek apelacjiE. M.
od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 23 lipca 2015 r. sygn. akt VII U 668/15
oddala apelację.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanieE. M.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wW.z dnia 10 kwietnia 2015 r., którą organ rentowy odmówił wnioskodawczyni przyznania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego z powodu nieudowodnienia 20-letniego okresu pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
Powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
WnioskodawczyniE. M.,urodzona (...), w dniu 11 marca 2015 r. złożyła wniosek o ustalenie uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, spełniając warunki do uzyskania uprawnień emerytalnych w zakresie wymaganego wieku oraz ogólnego stażu ubezpieczeniowego, a także rozwiązania stosunku pracy z każdym pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem ustalenia prawa do świadczenia. Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku i uzyskanych w wyniku przeprowadzonego postępowania ZUS przyjął za udowodnione 34 lata, 5 miesięcy i 27 dni okresów składkowych oraz 11 miesięcy, 20 dni okresów nieskładkowych. Łącznie 35 lat, 5 miesięcy i 17 dni, w tym 9 lat, 4 miesiące i 6 dni pracy wykonywanej w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychw wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć.
Do pracy nauczycielskiej wykonywanej w jednostkach wymienionych w art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy nie przyjęto okresów pracy wnioskodawczyni: od 1 września 1984 r. do 31 września 1990 r. jako katechetki w Archidiecezji(...)Duszpasterstwie(...)Parafii pod wezwaniem(...)wŚ.oraz od 1 września 1997 r. do 31 marca 2015 r. jako bibliotekarza w Bibliotece Pedagogicznej weW.Filia wŚ., ponieważ jednostki te nie są wymienione w wyżej wymienionych przepisach, a także od 1 września 1997 r. do 28 lutego 1998 r. jako nauczyciela wSzkole Podstawowej nr (...)wŚ., ponieważ w tym czasie przebywała w stanie nieczynnym.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd ten, przytaczając treśćart. 4 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychwskazał, że przedmiotem sporu w sprawie było jedynie to, czy wnioskodawczyniE. M.osiągnęła wymagany 20-letni staż pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ww. ustawy. Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Sąd ten stwierdził, że nie można podzielić stanowiska wnioskodawczyni, jakoby w okresie od 1 września 1984 r. do 31 września 1990 r., kiedy była zatrudniona jako katechetka w Archidiecezji(...)oraz od 1 września 1997 r. do 31 marca 2015 r., kiedy pracowała w Bibliotece Pedagogicznej weW.Filia wŚ.była zatrudniona w placówkach, które są wymienione w przepisachustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, tj. wart. 2 pkt 1oraz wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro sporny okres nie może być zaliczony do stażu uprawniającego do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, to odmowa zaliczenia tego okresu powoduje, żeE. M.nie będzie posiadała 20-letniego okresu pracy nauczycielskiej, wymaganego przezart. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Sąd zauważył jednocześnie, że do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarczy sam status nauczyciela, lecz konieczne jest wykonywanie pracy w określonych przepisami prawa placówkach oświatowych. Mając to na uwadze Sąd pierwszej instancji uznał, że organ rentowy prawidłowo stwierdził, żeE. M.nie spełnia przesłanek do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Apelację od tego wyroku wywiodła wnioskodawczyni, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając orzeczeniu błędne przyjęcie, że nie spełniła ona przesłanek opisanych wart. 4 ust. 1 i 3 ust. 3 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychw zakresie wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 rzeczonej ustawy.
Wskazując na powyższe apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przed Sądem Okręgowym w Świdnicy.
W uzasadnieniu apelująca podniosła, że nauczanie religii w punktach katechetycznych było pracą nauczycielską, o której mowa wart. 1 ust. 1w zw. zart. 3 pkt 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczycielaorazart. 2 pkt 3 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Natomiast w zakresie zatrudnienia w bibliotece pedagogicznej wskazała, że stosownie do treści Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych, placówki te służą w szczególności wspieraniu kształcenia i doskonalenia nauczycieli, a także wspieraniu działalności szkół i placówek, o których mowa wart. 2 pkt 3-5 i 7 ustawy o systemie oświaty. W ocenie wnioskodawczyni biblioteka pedagogiczna jest placówką kształcenia ustawicznego, chociaż takie sformułowanie nie pojawia się w jej nazwie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawczyni nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, znajdujące uzasadnienie w całokształcie sprawy oraz treści obowiązujących przepisów. Sąd Apelacyjny w pełni przychyla się do tych ustaleń oraz oceny prawnej dokonanej w zaskarżonym wyroku.
Spór w sprawie dotyczył oceny, czy wnioskodawczyniE. M.spełniała warunki do przyznania jej prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W związku z tym punktem wyjścia do rozważań jest treśćart. 4 ust. 1 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych(Dz.U.2009.97.800 ze zm.), który określa przesłanki konieczne dla nabycia prawa do świadczenia kompensacyjnego. Przepis ten stanowi, że przedmiotowe świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:

1
osiągnęli wiek, o którym mowa w ust. 3;

2
mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniuustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć;

3
rozwiązali stosunek pracy.

Z powyższej regulacji wynika zatem, że nabycie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego jest możliwe tylko w przypadku spełniania w dacie decyzji łącznie wszystkich warunków, o których stanowi cytowany wyżej przepis, tj. wymaganego wieku, stażu ubezpieczeniowego oraz wykazania rozwiązania stosunku pracy.
Kluczowa dla sprawy była jednak ocena spełniania przez wnioskodawczynię przesłanki legitymowania się 20-letnim stażem wykonywania pracy nauczycielskiej w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie natomiast z brzmieniem ww. art. 2 pkt 1, użyte w ustawie określenie „nauczyciel" oznacza nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych oraz w publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty(t.j.: Dz.U.2015.2156). W tym ostatnim artykule, wpkt 5wymienione są natomiast młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa wart. 16 ust. 7, atakże dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa wart. 14 ust. 3, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, a wpkt 7wskazano placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.
W tym miejscu podkreślić należy, że analiza cytowanych przepisów prowadzi do wniosku, żeustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychogranicza zakres placówek, w których świadczona jest praca nauczycielska, zarówno w stosunku do zapisówart. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela(t.j.: Dz.U.2014.191), jak też wobecart. 2 ustawy o systemie oświaty. Pogląd ten utrwalony jest w judykaturze, co wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2012 r., II UK 126/11 (OSNP 2013/1-2/15) oraz z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., (OTK-A 2013/5/56), w których stwierdzono, że uprawnienia do świadczenia kompensacyjnego należą się wyłącznie nauczycielom, wychowawcom i innym pracownikom pedagogicznym zatrudnionym w placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni twierdziła, że jej zatrudnienie w spornych okresach jako katechetki w punktach katechetycznych oraz jako bibliotekarki w bibliotece pedagogicznej powinno zostać zaliczone do stażu pracy w placówkach, o których mowa wart. 2 pkt 1c ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
Sąd Okręgowy prawidłowo jednak ustalił, żeE. M.nie spełniła powyższej przesłanki, bowiem żadne z ww. miejsc jej pracy nie zostało wymienione ani w art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy ani też wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty. Jak to słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji dla uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarcza samo posiadanie statusu nauczyciela w rozumieniu przepisów Karty Nauczyciela, lecz wymagane jest przede wszystkim wykonywanie pracy w jednostkach, o których mowa wart. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
W ocenie Sądu Apelacyjnego chybione są zarzuty apelacji odnoszące się naruszenia przepisówustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej(t.j.: Dz.U.2013.1169 ze zm.) - bez wskazania konkretnych przepisów, które zostały naruszone oraz przepisów zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 kwietnia 1996 r. w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach (placówkach) prowadzonych przez osoby prawneKościoła (...)(M.P.1996.30.316) poprzez nieuwzględnienie nauczania religii w punktach katechetycznych do okresu pracy uprawniającej wnioskodawczynię do spornego świadczenia. Podstawą prawną żądania wnioskodawczyni na gruncie tej sprawy byłaustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. A ustawa ta w sposób wyczerpujący reguluje kwestię przyznawania nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, z kolei przepisyustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w żadnej mierze nie odnoszą się do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zatem w ogóle nie znajdowały zastosowania w tej sprawie. Stąd zarzut apelującej, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się błędnej wykładni przepisów wskazanych wyżej aktów prawnych, jest chybiony, bowiem nie ulega wątpliwości, że punkty katechetyczne nie są placówkami o których mowa w art. 2 pkt 1 cyt. ustawy, ani też wart. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty.
Nie jest trafne stanowisko wnioskodawczyni, że przy ubieganiu się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, znaczenie ma tylko rodzaj pracy, a więc praca skarżącej jako nauczyciela religii, a nie status zatrudniającego wnioskodawcę pracodawcy. Analiza art. 4 ust. 1 przywołanej ustawy nie pozostawia wątpliwości, że dla uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarcza posiadanie statusu nauczyciela w rozumieniu przepisów Karty Nauczyciela, lecz wymagane jest ponadto wykonywanie pracy w placówkach wymienionych wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawczyni nie pracowała w jednym z podmiotów szczegółowo wymienionych wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, nie nabyła prawa do tego świadczenia, nawet jeśli wykonywała pracę nauczyciela w rozumieniu Karty Nauczyciela. W tym miejscu podkreślić należy, że świadczenie kompensacyjne ma charakter wsparcia przedemerytalnego, czyli wbrew stanowisku skarżącej, ma odmienny cel niż wcześniejsza emerytura i może przez to zawężać krąg osób, tak jak to czyni takżeustawa o emeryturach pomostowych(w stosunku do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, ośrodkach szkolno-wychowawczych, schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych), które z wsparcia takiego chciałyby skorzystać.
Dodatkowo zauważyć należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 sierpnia 2000 r. (II UKN 663/99, LEX nr 1224666) choć wydanym także na tle uprawnień do nauczycielskiej wcześniejszej emerytury, dokonał klasyfikacji punktów katechetycznych również w rozumieniuart. 2 ustawy o systemie oświatyi zaliczył naukę religii w punktach katechetycznych do pracy w podmiotach wymienionych w art. 2 pkt 3 ustawy o systemie, aart. 2 pkt 1 lit. c ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnychodsyła dopunktów 5 i 7 art. 2 ustawy o systemie oświaty.
Wbrew zarzutom wnioskodawczyni nie można także podzielić jej stanowiska i uznać że biblioteka pedagogiczna jest placówką kształcenia ustawicznego, o której mowa w art. 2 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach kompensacyjnych. Kształcenie ustawiczne zdefiniowane zostało wart. 3 pkt 16 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z tą definicją przez kształcenie ustawiczne należy rozumieć kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych przez osoby, które spełniły obowiązek szkolny, tzn. przez osoby, które ukończyły osiemnasty rok życia. W myśl natomiast art. 68a ust. 1 ww. ustawy kształcenie ustawiczne jest organizowane i prowadzone w publicznych i niepublicznych szkołach dla dorosłych, publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego, placówkach kształcenia praktycznego, ośrodkach dokształcania i doskonalenia zawodowego.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych(Dz.U.2014.622 j.t.) w § 3 wskazuje, że kształcenie ustawiczne prowadzi się w następujących formach pozaszkolnych: kwalifikacyjny kurs zawodowy, kurs umiejętności zawodowych, kurs kompetencji ogólnych, turnus dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników i kurs, inny niż wymienione w pkt 1-3, umożliwiający uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych. Według § 23 tego rozporządzenia publicznymi placówkami kształcenia ustawicznego są centra kształcenia ustawicznego.
Najistotniejsze jest jednak, że już z samej treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych (Dz.U.2013.369), na które to powołuje się wnioskodawczyni wynika, że publiczna biblioteka pedagogiczna służy w szczególnościwspieraniuprocesu kształcenia i doskonalenia nauczycieli, a takżewspieraniu działalności szkół, w tym bibliotek szkolnychoraz placówek, o których mowa wart. 2 pkt 3-5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zakładów kształcenia nauczycieli i placówek doskonalenia nauczycieli. Wynika z tego zatem, że nie jest ona placówką kształcenia, bowiem samodzielnie nie realizuje jakiegokolwiek procesu kształcenia, lecz prowadzi działalność służącą potrzebom oświaty, ponieważ przez gromadzenie i udostępnianie różnych źródeł informacjiwspieraproces nauczania i wychowania oraz samokształcenie i doskonalenie nauczycieli, a także wspomaga działania edukacji kulturalnej, społecznej i informacyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę, przy ustalania prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego winno przyjmować się zatem ściśle staż pracy nauczycielskiej jedynie w jednostkach wymienionych wart. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, tak jak to prawidłowo był uczynił organ rentowy w skarżonej decyzji, który rozpatrując uprawnienia wnioskodawczyni do spornego świadczenia wyłączył z jej stażu pracy nauczycielskiej okresy nauczania religii w katechizacji parafialnej, ponieważ w przepisach powołanej ustawy nie zostały wymienione punkty katechetyczne Kościoła(...)i innych kościołów. Nie zostały także zaliczone nawet pośrednio do podmiotów wymienionych w art. 2 pkt 1 rzeczonej ustawy. To samo odnosi się również do zatrudnienia w bibliotece, która nie może być uznana za placówkę kształcenia ustawicznego.
Reasumując stwierdzić należało, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej w tej sprawie decyzji i nie naruszył powołanych w apelacji przepisów, bowiem skoroE. M.nie legitymowała się 20-letnim stażem pracy w placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 tej ustawy, to nie spełniła łącznie wszystkich warunków uprawniających do przyznania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Z tego względu Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawczyni jako bezzasadną na mocyart. 385 k.p.c.
SSA Irena Różańska-Dorosz SSA Monika Kiwiorska-PająkSSO del. Robert Kuczyński
R.S.