Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 690/15
Data wyroku: 2016-07-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk, Beata Górska
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 690/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 lipca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Hawryszko

Sędziowie:

SSA Beata Górska
SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk (spr.)

Protokolant:

St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. w Szczecinie
sprawyK. H.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o przyznanie emerytury
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 3 lipca 2015 r. sygn. akt VI U 2/15
oddala apelację.
SSA Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko SSO del. Gabriela Horodnicka
- Stelmaszczuk
Sygn. akt III AUa 690/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonyK. H.wniósł odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 28 listopada 2014 roku odmawiającej przyznania mu prawa do emerytury. W uzasadnieniu odwołania podał, że rentowy niesłusznie nie uwzględnił pracy w warunkach szczególnych w okresie od 1 stycznia 1978 roku do 10 września 1980 roku.
Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że ubezpieczony posiada 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, jednak organ rentowy odmówił mu prawa do emerytury, albowiem ubezpieczony nie udowodnił co najmniej piętnastoletniego okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2015 roku Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuK. H.prawo do emerytury poczynając od dnia 01 maja 2014 roku.

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
K. H.urodził się w dniu (...), posiada bezsporny, ogólny okres ubezpieczenia wynoszący 25 lat, 11 miesięcy i 2 dni.
Na dzień złożenia wniosku do organu rentowego o przyznanie emerytury pozostawał członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego złożył jednak oświadczenie o przekazaniu środków tam zgromadzonych na dochody budżetu państwa.
W okresie od dnia 2 czerwca 1977 roku do 9 września 1980 roku ubezpieczony pozostawał zatrudniony na podstawie umowy o pracę wPrzedsiębiorstwie (...)wD.. W tym okresie stale i w pełnym wymiarze oraz bez przerwy w zatrudnieniu wykonywał prace maszynisty żurawia samojezdnego wraz z nim w tym okresie pracowaliW. B.w latach 1975-2000, będący jego bezpośrednim przełożonym iM. Z.w latach 1977-2000 także operator żurawia i zmiennik ubezpieczonego. Innej pracy, niż praca operatora żurawia,K. H.nie wykonywał. W roku 1980 uzyskał uprawnienia drugiej klasy do obsługi żurawi kołowych, a do tego czasu miał uprawnienia trzeciej klasy.
Do organu rentowego w dniu 28 maja 2014 roku wpłynął wniosek ubezpieczonego o ustalenie uprawnień do emerytury. Decyzją z dnia 28 listopada 2014 roku organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że ubezpieczony, co prawda posiada ponad dwudziestopięcioletni okres składkowy i nieskładkowy, jednak nie udokumentował piętnastoletniego okresu pracy w warunkach szczególnych i dlatego nie przysługuje mu prawo do emerytury w tak zwanym obniżonym wieku emerytalnym.
W ocenie Sądu Okręgowego, odwołanie ubezpieczonego zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że bezspornym w okolicznościach niniejszej sprawy było to, że łączny okres ubezpieczeniaK. H.wynosił 25 lat, 11 miesięcy i 2 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Poza sporem było również to, że ubezpieczony był członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, ale złożył stosowne oświadczenie, co do zgromadzonych na koncie tego Funduszu środków, a także ukończył 60 lat. Spór pomiędzy ubezpieczonym i organem rentowych, w szczególności koncentrował się na nieuwzględnieniu przez pozwanego okresu zatrudnienia ubezpieczonego w warunkach szczególnych od 1 stycznia 1978 roku do 9 września 1980 roku, kiedy to ubezpieczony pracował wPrzedsiębiorstwie (...)wD..
Sądmeritipodniósł, że zgodnie zartykułem 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w artykułach 32, 33, 39, 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, to jest 1 stycznia 1999 roku, osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganych w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn oraz wymagany okres składkowy i nieskładkowy, który w przypadku mężczyzn wynosi 25 lat. Zgodnie z ustępem drugim tego artykułu powyższa emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do Otwartego Funduszu Emerytalnego, albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w Otwartym Funduszu Emerytalnym za pośrednictwem organu rentowego na dochody budżetu państwa. Warunkiem nabycia uprawnień emerytalnych, według artykułu 184 ustawy, jest zatem spełnienie przesłanki stażu przed dniem 1 stycznia 1999 roku.
Sąd Okręgowy wskazał, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Wiek emerytalny, o którym mowa w ustępie pierwszym, rodzaje pracy lub stanowisk oraz warunki na podstawie których osobom wymienionym w ustępie drugim przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Tymi przepisami były przepisyRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43). Zgodnie z paragrafem 3 tego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresu zatrudnienia. Natomiast w myśl paragrafu 4 ustęp 1 pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W wykazie A załącznika do rozporządzenia, jako pracę wykonywane w szczególnych warunkach wymienione zostały między innymi prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych. Pod pozycją trzeciądziału piątegozatytułowanego prace w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych. Bardziej szczegółowo prace te zostały określone w zarządzeniu numer 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 roku, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty, z dnia 1 sierpnia 1983 roku (Dz. Urz. Ministra Budownictwa z 1983 roku numer 3 pozycja 6).
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w tym zarządzeniu, w dziale piątym pod pozycją 3, w punkcie 4 wpisano stanowisko maszynista żurawi samojezdnych kołowych i gąsienicowych.
Na okoliczność wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych, w okresie nieuznanym przez organ rentowy, Sądmeritidopuścił i przeprowadził dowód z zeznań zawnioskowanych przez ubezpieczonego świadków dokumentów zebranych w aktach ZUS i z przesłuchania ubezpieczonego, podnosząc, że w postępowaniu przed Sądem nie obowiązują właściwe postępowaniu administracyjnemu ograniczenia dowodowe, dlatego Sąd władny jest korzystać ze wszystkich dostępnych prawnie przewidzianych dowodów w tym zeznań świadków.
Sąd Okręgowy wskazał, że ograniczenia dowodowe zawarte w paragrafie 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku dotyczą bowiem wyłącznie postępowania przed tymi organami. Sądmeritipowołał się przy tym na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku, sygn. akt II URN 3/95 oraz na uchwałę z dnia 10 marca 1984 roku w sprawie III UZP 6/84, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przewidziane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach mogą być ustalane w postępowaniu odwoławczym także innymi środkami dowodowymi, niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy.
Przenosząc powyższe regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy zważył, że ubezpieczony wykazał spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu świadczenia emerytalnego. Ubezpieczony bezspornie posiada ogólny okres ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, osiągnął wymagany wiek, a także złożył stosowne oświadczenie co do jego składek zgromadzonych na koncie OFE. W toku niniejszego procesu ubezpieczony wykazał, że posiada również piętnastoletni staż pracy w warunkach szczególnych.
Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalił, że ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999 roku posiada w sumie 16 lat i 16 dni stażu pracy w warunkach szczególnych. Sądmeriti, w tym zakresie uznał za udowodnione przez ubezpieczonego okres od dnia 1 stycznia 1978 roku do dnia 9 września 1980 roku, kiedy to ubezpieczony pozostawał zatrudniony na podstawie umowy o pracę wPrzedsiębiorstwie (...)wD.. ŚwiadkowieW. B.iM. Z.w sposób wyczerpujący opisali bowiem charakter pracy ubezpieczonego zeznając, że stale i w pełnym wymiarze czasu w spornym okresie pracował on jako maszynista żurawia samojezdnego. Świadkowie podali, że praca ubezpieczonego polegała na codziennej pracy na dźwigu samojezdnym przy budowieHuty (...)w systemie dwuzmianowym, w wymiarze 12 godzin dziennie. Nadto, że ubezpieczony pracował na tym samym dźwigu coM. Z., albowiem byli zmiennikami. Zeznali również, żeK. H.pracę tę wykonywał bez przerw w zatrudnieniu oraz, że nie wykonywał żadnej innej pracy.
Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że obaj świadkowie mieli codzienny kontakt z ubezpieczonym.M. Z., jako jego zmiennik, aW. B., jako jego bezpośredni przełożony. Powyższe okoliczności potwierdził również, zdaniem Sądumeriti, sam ubezpieczony, który wskazał, że pracował wyłącznie, jako maszynista żurawia.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że widniejący w dokumentach, w tym świadectwie pracy, zapis o wykonywaniu dodatkowo pracy ślusarza remontowego związany był z faktem zaszeregowania do wyższej grupy płacowej i umożliwieniem ubezpieczonemu uzyskiwania wyższego wynagrodzenia.
W ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy nie wykazał w jakikolwiek sposób, ani nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, aby ubezpieczony wykonywał właśnie pracę ślusarza remontowego. Jednocześnie ubezpieczony potwierdził i przyznał, że dodatkowo wykonywał czynności związane z codzienną obsługą dźwigu, nie były to jednak prace, które można byłoby zakwalifikować jako pracę ślusarza remontowego, ponieważ w przypadku awarii dźwig naprawiany był przez specjalny zespół techniczny.
Sąd Okręgowy w pełni dał wiarę zeznaniom wymienionych świadków i ubezpieczonego i uznał, że zeznania były kluczowe dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie i pozwoliły na rozwianie wątpliwości wyłaniających się na tle dokumentów znajdujących się w aktach ZUS.
Sąd pierwszej instancji jednocześnie uznał za wiarygodne zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, bowiem nie ujawniły się żadne okoliczności, które mogłyby podważyć ich wiarygodność. Również żadna ze stron nie kwestionowała ich wiarygodności.
W ocenie Sądumeriti, niesłusznym pozostaje stanowisko pozwanego, w świetle którego, za okres pracy w warunkach szczególnych może zostać uznany wyłącznie okres, który został wskazany w świadectwie pracy, jako praca w warunkach szczególnych. Zdaniem Sądu Okręgowego, decydujące znaczenie ma charakter i wymiar wykonywanej pracy, a nie przedłożenie odpowiedniego świadectwa pracy w szczególnych warunkach ze wskazaniem nazwy stanowiska pracy określonych w wykazie prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Sadmeritipowołał się przy tym na orzeczenie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, określanie dla celów emerytalnych stanowisk pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu wykazów stanowiących załącznik do cytowanego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku nie należy do kompetencji pracodawcy (wyrok z dnia 22 czerwca 2005 roku, sygnatura akt I UK 351/04).
Sąd Okręgowy dodał, że z uwagi na wyjątkowość regulacji wykonywanie pracy w warunkach szczególnych nie może zostać tylko uprawdopodobnione, ale musi zostać wykazane w sposób niezbity i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości. Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień i wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga zawsze dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (wyrok SN z 9 stycznia 1998 roku, w sprawie II UKN 440/97). Istotne jest, aby na ich podstawie możliwe było pewne ustalanie przesłanki określonej w cytowanym rozporządzeniu, to jest, że praca na tak określonym stanowisku związanym ze szkodliwymi dla zdrowia czynnikami była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy i stale. Podstawowy dowód w tym zakresie stanowi zgromadzona dokumentacja pracownika, w szczególności świadectwo pracy, ale także inne dowody, takie jak zeznania świadków, czy przesłuchanie strony. Świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniuartykułu 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Jeżeli zaś zachodzą wątpliwości, co do stwierdzeń zawartych w świadectwie pracy, konieczne jest ich zweryfikowanie innymi dowodami szczególnie dokumentami, dowodami osobowymi taki jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
W konsekwencji, na gruncie przywołanych przepisów Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest przyznanie prawa do emerytury. Posiada wymagany okres ubezpieczenia oraz staż pracy w warunkach szczególnych wynoszący ponad 15 lat po doliczeniu okresu, który był okresem spornym do okresu uznanego przez organ rentowy. Złożył oświadczenie o przekazaniu środków zgromadzonych na rachunku OFE na dochody Budżetu Państwa i ukończył 60 lat.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawieartykułu 47714§ 2 k.p.c.uwzględnił odwołanie przyznając ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 1 maja 2014 roku, to jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym ubezpieczony złożył wniosek o świadczenie, zgodnie z artykułem 100 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się organ rentowy, zaskarżając je w całości i zarzucając mu:
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, przez przyjęcie, że ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest przyznanie prawa do emerytury, a w szczególności posiada wymagany okres ubezpieczenia oraz staż pracy w warunkach szczególnych wynoszący ponad 15 lat,
- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2013r poz. 1440 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8. poz. 43 ze zm.) przez przyjęcie, że ubezpieczony ma prawo do emerytury wobec udokumentowania wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Wskazując na powyższy zarzut pozwany wniósł o zmianę wyroku w całości i oddalenie odwołaniaK. H., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelujący wskazał, że toczący się spór przed organem rentowym dotyczył okresu od 01 stycznia 1978 r. do 09 września 1980 r., a Sąd Okręgowy w pełni dał wiarę zeznaniom słuchanych świadków i ubezpieczonego.
Zdaniem skarżącego, ta konstatacja Sądu pierwszej instancji jest chybiona albowiem w świetle najnowszego orzecznictwa za ukształtowany należy przyjąć pogląd, zgodnie z którym dowód wyłącznie z zeznań świadków, z uwagi na szczególny i wyjątkowy charakter prawa do emerytury w obniżonym wieku, nie może przesądzać o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, zwłaszcza gdy fakty wynikające z zeznań świadków nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji pracowniczej (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt III AUa 1368/13, LEX Nr 1425488).
Analizując uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r. (sygn. akt III UZP 6/84, LEX nr 14625), organ rentowy stwierdził, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego. W związku z tym okresy zatrudnienia mogą być udowadniane zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia z zakładu pracy.
Apelujący wskazał, że w niniejszej sprawie analiza dokonana przez Sąd Okręgowy w zakresie przyjęcia, że ubezpieczony udowodnił okres pracy w warunkach szczególnych jest nieuprawniona. Przyjęte bezkrytycznie zeznania świadków pozostają bowiem w sprzeczności z innymi dowodami w sprawie.
Przedłożone do akt sprawy zaświadczenie ukończenia kursu maszynisty żurawi, samojezdnych z dnia 15 czerwca 1980 r., jak też potwierdzenie uprawnień z dnia 17 czerwca 1980 r. wskazują najwcześniejszy możliwy termin uznania wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Skarżący wskazał też na załączoną kartę przebiegu zatrudnienia, która potwierdza zatrudnienie w charakterze ślusarza remontowego - maszynisty dźwigu, Dokumenty te przeczą zeznaniom świadków, które w ocenie organu rentowego bezkrytycznie zostały przyjęte przez Sąd I instancji. W tym stanie rzeczy, zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, zdaniem apelującego, jest uzasadniony, a apelacja zasługuje na uwzględnienie.
W odpowiedzi na apelację ubezpieczony wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów dojazdu na rozprawę apelacyjną.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się nieuzasadniona.
Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a swe ustalenia oparł na należycie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena nie wykraczała poza granice wskazane wart. 233 § 1 k.p.c.Sąd pierwszej instancji wywiódł prawidłowe wnioski z poprawnie dokonanej analizy dowodów. Stąd też, Sąd Apelacyjny ustalenia Sądumeritiw całości uznał i przyjął jako własne.
Sąd odwoławczy nie stwierdził przy tym naruszenia przez Sąd Okręgowy prawa materialnego, w związku z czym poparł rozważania tego Sądu również w zakresie przyjętych przez niego podstaw prawnych orzeczenia.
Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się zarzucanych Sądowi pierwszej instancji błędów w zakresie postępowania dowodowego. Przeciwnie, stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy bardzo starannie zebrał i szczegółowo rozważył wszystkie dowody oraz ocenił je w sposób nienaruszający swobodnej oceny dowodów, uwzględniając w ramach tejże oceny zasady logiki i wskazania doświadczenia życiowego. Wobec tego nie sposób jest podważać adekwatności dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń do treści przeprowadzonych dowodów. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1999 r. (II UKN 685/98 OSNAPiUS 2000/17/655), że normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowody jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W ocenie Sądu odwoławczego brak jest w niniejszej sprawie podstaw do uznania, iż Sąd pierwszej instancji postąpił wbrew którejkolwiek ze wskazanych wyżej reguł.
Sąd Okręgowy zebrał w sprawie obszerny i kompletny materiał dowodowy, który poddał następnie wszechstronnej i wnikliwej analizie, dokonując rzetelnej oceny dowodów w rozumieniu treści przepisuart. 233 § 1 k.p.c.Ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji są bardzo szczegółowe, stanowią logiczną, zwartą i przekonującą całość. Nie sposób zarzucić Sądowi Okręgowemu sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wyraźnie wskazał, na jakich dowodach i dlaczego – co miało swoją głęboką i logiczną wymowę – odmówił wiarygodności.
Ustalenia te, Sąd Apelacyjny ocenił, jako prawdziwe i uznał je za własne. Nie jest bowiem uzasadniona apelacja, będąca polemiką z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym z tej tylko przyczyny, że strona pozwana odmiennie ocenia dowody.
Wcześniejsza emerytura jest dla powszechnego systemu świadczeń emerytalnych instytucją wyjątkową, określającą szczególne uprawnienia uprzywilejowanego kręgu podmiotów, stąd wymaga ścisłej wykładni i pewnego ustalenia przesłanek prawa. Należy jednak podkreślić, że brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mająart. 6 k.c.,art. 232 k.p.c.Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadamiart. 233 § 1 k.p.c.
W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne. Jednakże, w niniejszej sprawie ubezpieczony dysponował jedynie szczątkowymi dokumentami pracowniczymi (karta wynagrodzeń, „zwykłe” świadectwo pracy).
Zarówno Sąd Okręgowy, jak i Sąd Apelacyjny w postepowaniu odwoławczym podjęły szereg prób odnalezienia akt osobowych, jednakże okazało się to niemożliwe. W tej sytuacji, przy rozstrzyganiu sprawy koniecznym okazało się ustalenie stanu faktycznego sprawy również na podstawie zeznań przesłuchanych świadków, ponieważ wnioskodawca brakujący mu okres stażu pracy w warunkach szczególnych, wykazywał w drodze ich zeznań.
Na podstawie zeznań świadków i ubezpieczonego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych właściwie oceniając zebrany materiał dowodowy.
Sąd Okręgowy prawidłowo uznał za udowodnione przez ubezpieczonego, że okres od dnia 1 stycznia 1978 roku do dnia 9 września 1980 roku, kiedy to ubezpieczony pozostawał zatrudniony na podstawie umowy o pracę wPrzedsiębiorstwie (...)wD.był okresem pracy w warunkach szczególnych. ŚwiadkowieW. B.iM. Z.w sposób kompletny i wyczerpujący opisali charakter pracy ubezpieczonego zeznając, że stale i w pełnym wymiarze czasu w spornym okresie pracował on jako maszynista żurawia samojezdnego na budowieHuty (...). Świadkowie podali, że praca ubezpieczonego polegała na codziennej pracy na dźwigu samojezdnym przy budowie Huty w systemie dwuzmianowym, w wymiarze 12 godzin dziennie. Nadto, że ubezpieczony pracował na tym samym dźwigu coM. Z., albowiem byli zmiennikami. Zeznali również, żeK. H.pracę tę wykonywał bez przerw w zatrudnieniu oraz, że nie wykonywał żadnej innej pracy. Przełożonym ubezpieczonego był wówczas zeznający w niniejszej sprawieW. B.. Obaj świadkowie mieli codzienny kontakt z ubezpieczonym.M. Z., jako jego zmiennik, aW. B., jako jego bezpośredni przełożony. Powyższe okoliczności potwierdził również sam ubezpieczony, który wskazał, że pracował wyłącznie, jako maszynista żurawia. Świadkowie wyjaśnili również znaczenie widniejącego w dokumentach, w tym świadectwie pracy, zapisu o wykonywaniu dodatkowo pracy ślusarza remontowego. Fakt zamieszczenia tego zapisu związany był z możliwością zaszeregowania pracownika do wyższej grupy płacowej i umożliwieniem ubezpieczonemu uzyskiwania wyższego wynagrodzenia.
Wbrew opinii organu rentowego przedłożone do akt sprawy zaświadczenie ukończenia kursu maszynisty żurawi, samojezdnych II stopnia z dnia 15 czerwca 1980 r., jak też potwierdzenie uprawnień z dnia 17 czerwca 1980 r. właśnie wskazują, że przed uzyskaniem uprawnień II stopnia ubezpieczony musiał mieć co najmniej trzyletni okres pracy jako maszynista III stopnia, a zatem właśnie w okresie spornym.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, organ rentowy nie wykazał w jakikolwiek sposób, ani nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, że ubezpieczony nie wykonywał w pełnym wymiarze pracy maszynisty żurawia samojezdnego. Jednocześnie ubezpieczony potwierdził i przyznał, że dodatkowo wykonywał czynności związane z codzienną obsługą dźwigu, nie były to jednak prace, które można byłoby zakwalifikować jako pracę ślusarza remontowego, ponieważ w przypadku awarii dźwig naprawiany był przez specjalny zespół techniczny.
Należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, który w pełni dał wiarę zeznaniom wymienionych świadków i ubezpieczonego i uznał, że zeznania były kluczowe dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie i pozwoliły na rozwianie wątpliwości wyłaniających się na tle dokumentów znajdujących się w aktach ZUS.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, niesłusznym pozostaje stanowisko organu rentowego, w świetle którego, za okres pracy w warunkach szczególnych może zostać uznany wyłącznie okres, który został wskazany w świadectwie pracy, jako praca w warunkach szczególnych. Decydujące znaczenie ma bowiem charakter i wymiar wykonywanej pracy, a nie przedłożenie odpowiedniego świadectwa pracy w szczególnych warunkach ze wskazaniem nazwy stanowiska pracy określonych w wykazie prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego
W konsekwencji, uznać należy, że ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest przyznanie prawa do emerytury. Posiada wymagany okres ubezpieczenia oraz staż pracy w warunkach szczególnych wynoszący ponad 15 lat po doliczeniu okresu, który był okresem spornym do okresu uznanego przez organ rentowy i ukończył 60 lat.
Wobec braku akt pracowniczych i jednocześnie wobec jednoznacznych oraz wiarygodnych zeznań świadków Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał maszynisty żurawia w spornym okresie, co łącznie z uznanym przez organ rentowy okresem pracy w warunkach szczególnych dało ponad piętnastoletni okres takiej pracy i skutkowało oddaleniem apelacji organu rentowego na podstawieart. 385 k.p.c..
SSA Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko SSO (del.) Gabriela Horodnicka-
Stelmaszczuk