Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 124/16
Data wyroku: 2016-05-31 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ryszard Małecki, Małgorzata Wiśniewska, Ryszard Marchwicki
Słowa kluczowe: Hipoteka Przymusowa
Podstawa prawna: art. 110 pkt 1 kwih, art. 111^1^ ust. 2 kwih

POSTANOWIENIE
Dnia 31 maja 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:  SSO Ryszard Marchwicki
Sędziowie:  SSO Małgorzata Wiśniewska
SSO Ryszard Małecki (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku(...) Spółki AkcyjnejwT.
przy uczestnictwieP. K.
o wpis hipoteki przymusowej
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej z dnia 27 listopada 2015 r.
sygn. akt(...), dz.kw.(...)
p o s t a n a w i a:

I
oddalić apelację;

II
kosztami postępowania odwoławczego obciążyć wnioskodawcę w zakresie poniesionym.

/-/ Małgorzata Wiśniewska  /-/ Ryszard Marchwicki /-/ Ryszard Małecki

UZASADNIENIE
We wniosku złożonym do Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej wnioskodawca(...) S.A.z siedzibą wT.domagał się wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 2.000.000 zł na swoją rzecz celem zabezpieczenia przysługującej mu wierzytelności w kwocie 1.244.548,72 zł zasądzonej solidarnie odG. G.,K. U.,P. K.,G. K.iH. B., stwierdzonej nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 7 listopada 2007 r., wydanym przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie,(...)w sprawi o sygn. I Nc 89/14. Do wniosku załączony został odpis nakazu zapłaty Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. I Nc 89/14
W dniu 22 czerwca 2015 r. do Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej wpłynęło pismo uczestnikaP. K., w którym wskazano, że Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem wydanym w dniu 2 czerwca 2015 r., sygn. I ACz 809/15, wstrzymał wykonanie nakazu zapłaty. Do pisma załączona została kserokopia ww. orzeczenia (k. 72-73).
Postanowieniem wydanym w dniu 16 lipca 2015 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej oddalił wniosek o wpis, obciążając wnioskodawcę kosztami postępowania w zakresie poniesionym. Referendarz stanął na stanowisku, że skutkiem postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r. była utrata przez nakaz zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r. przymiotu tytułu zabezpieczenia.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca(...) S.A.wywiódł skargę.
Postanowieniem wydanym w dniu 27 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej oddalił wniosek o wpis, kosztami postępowania obciążając wnioskodawcę w zakresie przez niego poniesionym.
Uzasadniając orzeczenie Sąd ustalił, że(...) S.A.jako podstawę dokonania wpisu hipoteki przymusowej podał nakaz zapłaty z dnia 7.11.2014 r, sygn. I Nc 89/14. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości dopuszczalność dokonania wpisu hipoteki przymusowej na podstawie nieprawomocnego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, który stanowi tytułu zabezpieczenia z tą różnicą, że nie ma potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności. Nakaz zapłaty obejmujący obowiązek świadczenia pieniężnego może być zabezpieczony poprzez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową. Niemniej jednak Sąd miał na uwadze, że nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jest tytułem zabezpieczenia do czasu jego uchylenia, uprawomocnienia się albo uzyskania cechy natychmiastowej wykonalności bądź wstrzymania jego wykonalności. Ostatnia z tych sytuacji wystąpiła w niniejszej sprawie albowiem postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie w ten sposób, że wstrzymał wykonanie nakazu zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. I Nc 89/14. W ocenie Sądu, słusznie uczestnikP. K.podniósł, że nakaz zapłaty z dnia 7.11.2014 r. utracił przymiot tytułu zabezpieczenia. Wprawdzie uczestnik jako dowód przedłożył kserokopię postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie, jednakże z uwagi na fakt, że dokument ten został powołany przez stronę dla uzasadnienia odmowy wpisu a nie wpisu w księdze wieczystej, mógł być przedłożony w tej formie.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się wnioskodawca(...) S.A., który wywiódł apelację, zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając orzeczeniu naruszenie:
1 ) przepisów postępowania-art. 128 § 1 k.p.c.,art. 130 §§ 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., względnie naruszenie przepisuart. 132 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało niedoręczeniem wnioskodawcy odpisu pisma procesowego uczestnika z dnia 26 czerwca 2015 r., przy którym- jak się domyślać może wnioskodawca- przedłożono do akt sprawy kserokopię odpisu postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r., wydanego w sprawie o sygn.: I ACz 809/15. co doprowadziło do naruszenia zasady kontradyktoryjności i równouprawnienia stron,
2) przepisów postępowania-art. 6268 § 2 k.p.c.iart. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecepoprzez poczynienie ustaleń w oparciu o jedynie o kserokopię postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r. w sytuacji, w której z powołanych przepisów wynika, że w postępowaniu wieczystoksięgowym ustalenia prowadzone są jedynie w oparciu o dokumenty, a niepoświadczona kserokopia nie może być kwalifikowany jako dokument,
3) przepisu postępowania-art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez poczynienie ustalenia, że nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 7 listopada 2007 r., wydany przez Sąd Okręgowy Warszawa- Praga w Warszawie(...)w sprawie o sygn. akt: I Nc 89/14. utracił cechę tytułu zabezpieczenia, w sytuacji, w której zgromadzony w sprawie materiał w żadnym razie nie upoważnia do poczynienia takiego ustalenia,
4) przepisu postępowania-art. 492 k.p.c.poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że orzeczenie w przedmiocie wstrzymania wykonania nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy Warszawa- Praga w Warszawie w dniu 07 listopada 2014r. sygn. akt I Nc 89/14 pozbawiło ten nakaz waloru tytułu zabezpieczenia,
5) powyższe uchybienia procesowe doprowadziły do dalszego uchybienia procesowego- nieuzasadnionego zastosowania przepisuart. 6269k.p.c.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że wpisuje się w dziele IVksięgi wieczystej nr (...). prowadzonej przez Sąd Rejonowy wŚ., hipotekę przymusową do kwoty 2.000.000 zł (dwóch milionów złotych grosze) na rzecz(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wT., celem zabezpieczenia przysługującej mu wierzytelności w kwocie 1.244.548.72 zł (jeden milion dwieście czterdzieści cztery tysiące pięćset czterdzieści osiem złotych i siedemdziesiąt dwa grosze)- zasądzonej solidarnie- od:G. G..K. U.,P. K.,G. K.iH. B., stwierdzonej nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 7 listopada 2007 r„ wydanym przez Sąd Okręgowy Warszawa- Praga w Warszawie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt: I Nc 89/14, a nadto wniósł o zasądzenia od uczestnikaP. K., na rzecz wnioskodawcy, kosztów postępowania apelacyjnego, z uwzględnieniem: opłaty od skargi na orzeczenie referendarza sądowego, kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu oraz opłaty od apelacji i kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
W odpowiedzi na apelację uczestnik, za pośrednictwem swojego pełnomocnika, wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów procesu, w szczególności kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała na uwzględnienie, mimo słuszności jej argumentów.
Zgodnie zart. 6268§ 1 k.p.c.wpis dokonywany jest na wniosek i w jego granicach chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając wniosek sąd bada jedynie treść i formę wniosku, załączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268§ 2 k.p.c.). Powyższy przepis wyznacza również kognicję Sądu Odwoławczego, rozpoznającego środek odwoławczy od orzeczenia Sądu I instancji. Sąd drugiej instancji rozstrzyga jedynie, czy wpis lub odmowa wpisu przez sąd pierwszej instancji jest zgodna z prawem w kontekście wniosku, treści i formy dokumentów stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej.
Wnioskodawca domagał się wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 2.000.000 zł na podstawie tytułu zabezpieczenia – nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. I Nc 89/14. Wprawdzie we wniosku wskazano, że nakaz zapłaty został wydany w dniu 7 listopada2007r., jednakże skoro do wniosku załączony został nakaz zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r. nie budzi wątpliwości, że błędne wskazanie we wniosku roku wydania orzeczenia, przy prawidłowym oznaczeniu sygnatury akt sprawy, stanowiło oczywistą omyłkę pisarską.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek o wpis uznając, że skoro Sąd Apelacyjny w Warszawie wstrzymał wykonalność nakazu zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r., to tym samym orzeczenie to utraciło przymiot tytułu zabezpieczenia. Ponadto, przedłożona przez uczestnika kserokopia postanowienia Sądu Apelacyjnego mogła zostać przedłożona w tej formie jako dokument powołany przez stronę dla uzasadnienia odmowy wpisu.
Powyższa argumentacja Sądu Rejonowego nie zasługuje na akceptację.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że podstawą jakichkolwiek decyzji sądu wieczystoksięgowego mogą być wyłącznie dokumenty mogące stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej – dotyczy to także dokumentów załączonych przez uczestnika w celu zwalczenia wniosku o wpis.
Niezależnie od tego, Sąd Rejonowy wyprowadził błędne wnioski z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., IV CK 361/05, OSNC 2006/11/190. W motywach powołanego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy wskazał bowiem, że podstawą żądania oddalenia wniosku o wpis do księgi wieczystej może być fakt wykazany każdym przewidzianym przez prawo dowodem, także dowodem z kserokopii dokumentu urzędowego. Jeżeli dowód taki złożył uczestnik działający bez profesjonalnego pełnomocnika, a sąd wieczystoksięgowy uznał, że dokument został przedstawiony w niewłaściwej formie, powinien pouczyć o tym uczestnika i umożliwić złożenie dokumentu w formie nadającej mu moc dowodową. Wymaga tegoart. 5 k.p.c., który ma zastosowanie także w postępowaniu wieczystoksięgowym. Ostatecznie Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku wydane w rozstrzyganej sprawie Sąd Okręgowy, powołując się m.in. naart. 31 ust. 1u.k.w.h., odmówił mocy dowodowej kserokopiom dokumentów załączonych do apelacji jako podstawa żądania oddalenia wniosku o wpis hipoteki i nie pouczył samodzielnie działającej uczestniczki, w jakiej formie powinny zostać one złożone, by mogły spełnić rolę dowodów, co doprowadziło do naruszeniaart. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceorazart. 5 k.p.c.
Wbrew argumentacji Sądu Rejonowego, Sąd Najwyższy nie przyjął więc, że przedłożenie kserokopii dokumentu urzędowego stanowi podstawę oddalenia wniosku o wpis, lecz stwierdził, że w takiej sytuacji Sąd winien wezwać uczestnika działającego bez profesjonalnego pełnomocnika, na podstawieart. 5 k.p.c., do przedłożenia dokumentu w odpowiedniej formie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie było podstaw do pouczenia w trybieart. 5 k.p.c., albowiem już w postępowaniu zainicjowanym skargą na orzeczenie referendarza uczestnik był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a do chwili wydania niniejszego postanowienia nie zostało przedłożone postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015r., sygn. I ACz 809/15 we właściwej formie.
Nawet gdyby jednak uczestnik przedłożył we właściwej formie postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie o wstrzymaniu wykonania nakazu zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r., nie stanowiłoby to podstawy do odmowy wpisu hipoteki przymusowej na podstawie powyższego orzeczenia.
Po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia zasądzonego nakazem zapłaty nakaz wydany na podstawie weksla i czeku staje się natychmiast wykonalny (art. 492 § 3 k.p.c.).W razie wniesienia zarzutów sąd może natomiast wstrzymać na wniosek pozwanego wykonanie nakazu. Upływ terminu do zaspokojenia roszczenia, o jakim mowa w komentowanym przepisie, następuje po dwóch tygodniach od doręczenia pozwanemu nakazu zapłaty (art. 491 § 1 k.p.c.). Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, czeku podlega wykonaniu dopiero po nadaniu mu klauzuli wykonalności z zaznaczeniem, że podlega on egzekucji jako orzeczenie natychmiast wykonalne (art. 776w zw. zart. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). Do momentu zyskania przymiotu natychmiast wykonalnego nakaz stanowi tytuł zabezpieczenia, który traci z chwilą zyskania owej cechy. Decyzja procesowa sądu o wstrzymaniu wykonania nakazu zapłaty ingeruje jedynie w jego rygor wykonalności. Wstrzymanie wykonalności nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla bądź czeku nie pozbawia go waloru tytułu zabezpieczającego. W tym zakresie wykonanie nakazu zapłaty nie może zostać wstrzymane, chyba że sąd na wniosek pozwanego zastosuje jeden ze sposobów określonych wart. 742 § 1(tak np. Manowska Małgorzata (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wydanie II. Warszawa 2013. Komentarz do art. 492, teza 8 oraz D. Zawistowski powołany przez skarżącego). Wynika to z faktu, że czym innym jest natychmiastowa wykonalność nakazu zapłaty, a czym innym posiadanie przez takie orzeczenie przymiotu tytułu zabezpieczenia. Natychmiastowa wykonalność oznacza zdatność nakazu zapłaty do wykonania w drodze egzekucji sądowej przed jego uprawomocnieniem się, a zatem jest znacznie dalej idącym skutkiem niż możliwość zabezpieczenia roszczenia wynikającego z nakazu zapłaty.
W tej sytuacji, nakaz zapłaty z dnia 7 listopada 2014 r., jako tytuł zabezpieczający, mógł stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości pozwanego (art. 110 pkt 1u.k.w.h.). Tym samym, zasadne okazały się zarzuty naruszeniaart. 492 k.p.c.iart. 6268§ 2 k.p.c.
Apelacja podlegała oddaleniu z innej przyczyny.
W sytuacji gdy wniosek o wpis hipoteki jest wynikiem repartycji zabezpieczenia, z jego treści winno wynikać, w jaki sposób wnioskodawca tej repartycji dokonał. Wnioskodawca winien więc wskazać, w jaki sposób dokonał podziału kwoty wierzytelności podlegającej zabezpieczeniu na poszczególne nieruchomości ze wskazaniem numerów ksiąg wieczystych, do których skierował pozostałe wnioski o wpis hipotek na skutek repartycji zabezpieczenia. Wymóg ten ma umożliwić sądowi wieczystoksięgowemu weryfikację repartycji w celu uniknięcia nadzabezpieczenia bez konieczności samodzielnego poszukiwania ewentualnych innych wniosków.
W niniejszej sprawie wnioskodawca nie sformułował wniosku w sposób umożliwiający weryfikację prawidłowości dokonanej repartycji, co uniemożliwiało uwzględnienie wniosku.
Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy, na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.stanowiącego regułę orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego. W judykaturze zostało wyjaśnione, że w sprawie o wpis hipoteki przymusowej nie występuje sprzeczność interesów pomiędzy żądającym wpisu wnioskodawcą a uczestnikami, ustanowienie bowiem hipoteki przymusowej leży tylko w interesie wnioskodawcy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1973 r., III CZP 96/72, OSNC 1973/9/146; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2010 r., II CZ 54/10, OSNC-ZD 2011/2/33). W takiej sprawie ma zastosowanie zasada wyrażona wart. 520 § 1 k.p.c.i brak podstaw do stosowania wyjątków uregulowanych wart. 520 § 2 i 3 k.p.c.Wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od uczestnika nie mógł zostać uwzględniony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1999 r., III CKN 497/98, OSNC 2000/6/116).
/-/ Małgorzata Wiśniewska  /-/ Ryszard Marchwicki /-/ Ryszard Małecki