Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 226/16
Data wyroku: 2016-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Marek Żurecki, Anna Petri

Sygn. akt III AUa 226/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 kwietnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Żurecki (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Pietrzak
SSO del. Anna Petri

Protokolant

Beata Kłosek

po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016r. w Katowicach
sprawy z odwołania(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej wG.((...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka komandytowa wG.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
przy udziale zainteresowanych:E. K.,M. Ł.,D. P.,K. S.,A. Ś.
o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego
na skutek apelacji odwołującego(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej wG.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach
z dnia 28 września 2015r. sygn. akt VIII U 2321/13

1
oddala apelację,

2
zasądza od(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej wG.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

/-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Żurecki /-/ SSO del. A. Petri

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 226/16

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach wyrokiem z dnia 28 września 2015r. oddalił odwołania(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej wG.od pięciu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału zZ.z dnia 30 lipca 2013r. stwierdzających, że zainteresowani pracownicy w/w Spółki w okresach wykonywania pracyw Niemczech nie podlegali polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Decyzje organu rentowego obejmowały okresy wykonywania przez zainteresowane w sprawie:M. Ł.,A. Ś.,K.S.,E. K.iD. P.pracy opiekunów osób starszych i niepełnosprawnych w Niemczech w okresie 2011r. i 2012r.
Organ rentowy wydał zaskarżone decyzje w oparciu o przepis art. 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznegoi przepis art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w związku z postanowieniami wydanymi przez Komisję Administracyjną ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego decyzji A2 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa znajdującego zastosowanie do pracowników delegowanych i osób wykonujących prace na własny rachunek, tymczasowo pracujących poza państwem właściwym.
Organ rentowy uznał, że nie można przyjąć, aby normalna działalność odwołującej się Spółki prowadzona była w Polsce z uwagi na przedłożone zestawienia jej obrotów oraz liczby kontraktów zrealizowanych w kraju i za granicą oraz liczbyjej pracowników zatrudnionych w kraju i za granicą w latach 2011 – 2012.Organ rentowy wskazując na rażącą dysproporcję w obrotach osiąganych przezSpółkę za granicą i w kraju przyjął, że znaczna większość dochodu Spółki nie była uzyskiwana w Polsce.
Organ rentowy wskazał, że Spółka zwierała umowy jedynie z kontrahentami niemieckimi na mocy których wykonywane były usługi opiekuńcze. Pomimo, że Spółka wyszczególniła dwa rodzaje działalności tj. rekrutację pracowników i opiekę społeczną to dokumentacja kontrolna wykazała jedynie wykonywanie usług w zakresie opieki społecznej wyłącznie dla kontrahentów niemieckich.
Spółka prowadziła działalność przede wszystkim w zakresie wyszukiwaniamiejsc pracy, pozyskiwania i udostępniania pracowników do pomocy osobom starszym na terenie Niemiec. Nie prowadziła w Polsce działalności w zakresie realizacji projektów budowlanych, rozbiórki domów, wykonywania instalacji elektrycznych, sprzedaży detalicznej. Obroty Spółki z tytułu wykonywania działalności innej niż opieka i pośrednictwo, bez uwzględnienia świadczeń rzeczowych za realizacje usług doradczych wyniosły 0,01% całości obrotów zlat 2008 – 2011.
Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołań skarżącej Spółki podzielając konkluzję organu rentowego, że odwołująca się Spółka nie prowadziła znacznej części swej działalności na terytorium Polski w którym ma swoją siedzibę.
Sąd podał, że w świetle ustaleń faktycznych Spółka miała określony szeroki zakres swej działalności gospodarczej, który ze względu na jej charakter należało podzielić na dwa etapy: pierwszy do kwietnia 2010r. i po tej dacie, albowiem zgodnie z wyjaśnieniami prezesa zarządu SpółkiB. B.do kwietnia 2010r. Spółka nie zatrudniała pracowników. Działalność gospodarcza sprowadzała siędo uzyskiwania dochodów z umów pośrednictwa oraz usług budowlanych,które świadczyli sami wspólnicy. Sytuacja uległa zmianie w kwietniu 2010r.kiedy to podjęto decyzję o wykonywaniu usług w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi na terenie Niemiec. W tym celu zatrudniono pracowników dla ich oddelegowania do świadczenia tej pracy. W sprawie ustalono, że Spółka na terenie Niemiec nie posiadała stałej placówki. Wszelkie decyzje podejmowano w kraju. Zatrudniony pracownik otrzymywał adres w Niemczech. W imieniu pracodawcy wszelkie sprawy z kontrahentami niemieckimi załatwiał koordynator.
Sąd ustalił, że zainteresowani w sprawie pracownicy Spółki nie mieli ustalonych zakresów czynności. Pracownicy po zawarciu umów o prace początkowo na okres kilku dni lub tygodni byli zatrudniani w 1/8 wymiaru czasu pracy jako opiekun społeczny i konsultant w miejscu swojego zamieszkania a następnie zatrudniano danego pracownika w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku opiekuna, która to praca była wykonywana w ramach polecenia służbowego w miejscu zamieszkania kontrahenta niemieckiego. Po upływie czasu oddelegowania pracownicy byli ponownie zatrudniani na 1/8 etatu w Polsce.
Ponadto ustalono, że zainteresowani w sprawie nie mieli obowiązku stawiennictwa w pracy w czasie pobytu w Polsce, przez wyjazdem za granice i po powrocie z oddelegowania.
Sąd Okręgowy podał, że z zestawienia obrotów Spółki wynika, że sprzedaż usług z zakresu pośrednictwa i doradztwa w 2010r. osiągnęła kwotę 465.227 zł, usług budowlanych kwotę – 19.960 zł a z tytułu opieki na terenie Niemiec 407.597 zł.Natomiast w 2011r. z tytułu sprzedaży usług pośrednictwa Spółka osiągnęła kwotę 331.995 zł zaś z tytułu opieki już kwotę 1.884.425 zł
W związku z tym Sąd Okręgowy stwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw dla przyjęcia, że Spółka na terenie Polski wykonywała normalną, znaczącą część swej działalności albowiem przeczy takiemu ustaleniufakt zawarcia umów wyłącznie z kontrahentami z Niemiec, uzyskiwanie dochodów z działalności wykonywanej przez oddelegowanych pracowników w przeważającej części tj. w 80%, fakt posiadania przez Spółkę w Polsce jedynie siedziby i niewielkiego zaplecza kadrowego oraz marginalna wielkość przychodu z pozostałej (poza usługami z tytułu opieki) działalności gospodarczej.
W apelacji od wyroku(...) Spółka z o.o.Spółka komandytowa wnosiłao zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołań lub o jego uchyleniei przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy.
Apelujący zakwestionował zasadnicze ustalenie Sądu, że Spółka w latach2008 – 2011 nie wykonywała na terenie kraju, w miejscu swej siedziby znaczącej,godnej odnotowania, części swej działalności gospodarczej co w świetle art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 pozwalana stwierdzenie, że zainteresowani w sprawie pracownicy Spółki nadal podlegali polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych. Skarżący podnosił, że z tytułu wykonywanych faktycznie na terenie Polski usług pośrednictwa i doradztwa Spółka uzyskiwała przychody w wysokościach: 160.254 zł (w 2008r.), 470.401 zł (w 2009r.), 485.187 zł (2010r.), 331.995 zł (2011r.) to jest w łącznej wysokości 1.447.839 zł co jednoznacznie wskazuje na normalne wykonywanie działalności na terenie kraju.
Ponadto apelujący wskazał, że skarżąca Spółka w latach 2008 – 2011 posiadała znaczny personel i świadczyła usługi o zróżnicowanym charakterze, począwszy od usług gastronomicznych poprzez usługi budowlane, usługi pośrednictwa i doradztwa skończywszy na usługach opieki.
Apelujący wskazał, że Spółka za usługi doradztwa w Polsce otrzymywała wynagrodzenie w formie niepieniężnej – istotne co do wielkości i poświęconego na ich wykonanie nakładu pracy.
W ocenie skarżącej osiąganie przychodów z tytułu wykonywanych w Polsce usług w wysokości kilkuset tysięcy złotych z całą pewnością zapewniał zasadniczybyt ekonomiczny skarżącej Spółki.
Sąd Apelacyjny nie uwzględnił apelacjizważywszy, co następuje.
W świetle okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie skarżąca Spółka w okresie 2011r. i 2012r. zatrudniła na podstawie umów o pracę zainteresowane w sprawie osoby w celu ich oddelegowania do pracy w Niemczech jako opiekunów osób uprzednio wyszukanych przez Spółkę. W sprawie ustalono, że zainteresowane w ogóle nie świadczyły pracy w Polsce albowiem po zawarciu umów o pracę w wymiarze1/8 wymiaru czasu pracy nie wykonywały pracy na wskazanych stanowiskach: opiekuna i konsultanta. Zainteresowane faktycznie rozpoczęły świadczenie pracy z chwilą podjęcia obowiązków opiekunów u kontrahentów zagranicznych Spółki.
Praca zainteresowanych w miejscu zamieszkania osób - kontrahentów niemieckich nie była nadzorowana przez wysyłającą Spółkę, zainteresowane bowiem wykonywały bezpośrednio polecenia i podlegały osobom u których wykonywały usługi opiekuńcze. Spółka na terenie Niemiec nie miała stałej placówki zaś czynności osoby – koordynatora ograniczały się do sporadycznych interwencji na prośbę zainteresowanych.
Ponadto z ustaleń Sądu wynika, że Spółka do kwietnia 2010r. nie zatrudniała w ogóle pracowników. Personel Spółki w jej siedzibie to osoby wspólników świadczących osobiście usługi budowlane i remontowe i prowadzące działalność związaną z zarządzaniem wewnętrznym.
W okresie objętym decyzjami profil działalności gospodarczej Spółki uległ zasadniczej zmianie. Główne obroty Spółki były związane z realizacją umów o prace wykonywanych wyłącznie za granicą. Działalność Spółki w jej siedzibie obejmowała pośrednictwo w wyszukiwaniu osób w celu zatrudnienia w Niemczech, doradztwo w wyborze odpowiednich dla zleceniodawców osób co sprowadzało się do prowadzenia rozmów z osobami zainteresowanymi podjęciem pracy na rzecz kontrahentów zagranicznych. Przychodem z tego rodzaju działalności były prowizje od skutecznie zawartych umów.
Sąd Apelacyjny mając na uwadze powyższe okoliczności uznał, żebrak jest podstaw dla ustalenia w przypadku zainteresowanych ustawodawstwa wzakresie ubezpieczeń społecznych właściwego dla siedziby skarżącej Spółki, lecz ustawodawstwa właściwego państwa w którym zainteresowane wykonywały pracę – zgodnie z zasadą przyjętą w art. 11 ust. 3a rozporządzenia podstawowegonr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2014r. w sprawie koordynacji systemówzabezpieczenia społecznego.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca oddelegowanie pracowników przez Spółkę do pracy w innym państwie członkowskim do wykonywania pracy w imieniu pracodawcy, pozwalająca w myśl art. 12ust. 1 rozporządzenia podstawowego nr 883/2004 w związku z art. 14rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009 na odstąpienie od ogólnej zasady określania ustawodawstwa wg miejsca wykonywania pracy (lex loci laboris).
Zgodnie z art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 oddelegowanie do pracyw innym państwie członkowskim ma miejsce w przypadku osób, które wykonują działalność jako pracownicy najemni w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy który normalnie prowadzi tam swoją działalność i zostają przez tego pracodawcę delegowani do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy. W świetle aktów konkretyzujących art. 12 ust. 1 rozporządzenia (dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996r. dotyczącej delegowania pracownika w ramach świadczenia usług (Dz. Urz. UE L 18 z 21 stycznia 1997r.), decyzji A2 Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia nr 883/2004) przyjęto, że delegowanie zostało zastrzeżone do wąskiej grupy pracowników, których wiąże stosunek pracy z pracodawcą a ponadto pracę uważa się za wykonywaną na rzecz pracodawcypaństwa wysyłającego, jeżeli ustalono, że praca ta jest wykonywana dla tego pracodawcy oraz, że wciąż istnieje bezpośredni związek między pracownikiema pracodawcą, który go oddelegował.
Istotne są zatem następujące elementy:
- wykonywanie zatrudnienia jako pracownik w imieniu pracodawcy w państwie wysyłającym poprzedzające fakt delegowania pracownika do innego państwa członkowskiego,
- ciągłość więzi pracowniczej między pracownikiem oddelegowanym a pracodawcą wysyłającym co sprowadza się przede wszystkim do elementu podporządkowania i możliwości wykonywania poleceń przez pracodawcę wysyłającego.
Odczytując przepis art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 w powyższy sposób należało stwierdzić w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy, że w przypadku zainteresowanych nie nastąpiło ich zatrudnienie w kraju na podstawie stosunku pracy. Zawarte z zainteresowanymi przed oddelegowaniem umowy opracę na stanowiskach opiekunów i konsultantów w 1/8 wymiaru czasu pracy niebyły realizowane. Zainteresowane nie świadczyły pracy w kraju. Spółka nie prowadziła bowiem usług opiekuńczych w Polsce. Oczywistym jest również, że wypłacone zainteresowanym wynagrodzenie w kwotach od 150 – 170 zł nie było wynagrodzeniem za pracę określoną w umowach o pracę. W związku z tym nie sposób uznać, że po podjęciu pracy w Niemczech przez zainteresowanych zachodziła ciągłość więzi pracowniczej ze Spółką, skoro w kraju wysyłającym nie doszło do podjęcia zatrudnienia tj. wykonywania działalności jako pracownika najemnego w imieniu pracodawcy a ponadto zważywszy na sposób realizacji umów na terenie Niemiecbez nadzoru Spółki która z uwagi na brak struktur organizacyjnych za granicąnie miała realnych możliwości wydawania bieżących poleceń zainteresowanymnależało przyjąć, że zainteresowani nie pozostawali w jakiejkolwiek dyspozycji pracodawcy wysyłającego zaś ewentualna więź pracownicza nawiązała się pomiędzy zainteresowanymi a osobami na rzecz których świadczone były usługi opiekuńcze.
Całość ustaleń w sprawie wskazuje na pozorność zatrudnienia pracowniczegoi wykonywania pracy w ramach delegowania do innego państwa członkowskiegow art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004.
W związku z powyższym Sąd nie uwzględnił apelacji z uwagi na podniesionewyżej okoliczności uznając, że wyłączają one możliwość zastosowania w odniesieniudo zainteresowanych polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznychbez potrzeby przeprowadzania analizy i oceny kwestii wyeksponowanych w apelacji nawiązujących do treści art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 w zw. z art. 14ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009 dotyczących pojęcia normalnego prowadzenia działalności przez pracodawcę na terytorium państwa wysyłającego w sensie pracodawcy zazwyczaj prowadzącego znaczną część działalności innej niż działalność związana z samym zarządzaniem wewnętrznym.
/-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Żurecki /-/ SSO del. A. Petri

Sędzia Przewodniczący Sędzia
MP