Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 208/16
Data wyroku: 2016-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Andrzej Dyrda, Łukasz Malinowski, Teresa Kołeczko – Wacławik
Słowa kluczowe: Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: art. 618 kpc, 622 kpc

Sygn. akt III Ca 208/16

POSTANOWIENIE
Dnia 13 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Andrzej Dyrda (spr.)
Sędziowie:   SO Teresa Kołeczko – Wacławik
SR (del.) Łukasz Malinowski
Protokolant  Sandra Olesiak
po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuH. K. (1)
z udziałemR.K.,J. K. (1)iL. M.
o dział spadku poF. K.iG. K.oraz zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Raciborzu
z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt I Ns 715/14
postanawia:

oddalić apelację.
SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Andrzej Dyrda SSO Teresa Kołeczko – Wacławik
Sygn. akt III Ca 208/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Raciborzu postanowieniem z dnia 11 września 2015 roku ustalił, że w skład spadku poF. K.iG. K.wchodzą: prawo własności lokalu mieszkalnego położonego wR.przyul. (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, dla którego Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...), z własnością którego to lokalu związany jest udział w nieruchomości wspólnej, stanowiącej grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą do użytku właścicieli poszczególnych lokali, dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...), prawo własności nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz prawo własności nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Sąd dokonał działu spadku poF. K.iG. K.oraz zniesienia współwłasności w ten sposób, że zarządzić sprzedaż stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnegoprzedmiotów należących do spadku szczegółowo opisanych wpunkcie Ininiejszego orzeczenia i określić, że suma uzyskana z ich sprzedaży, po pomniejszeniu o nieuiszczone koszty egzekucyjne należne komornikowi sądowemu oraz po zwróceniu poniesionych przez wnioskodawcę i uczestników kosztów egzekucyjnych, będzie podlegała podziałowi w następujący sposób, że a) z sumy ze sprzedaży prawa własności lokalu mieszkalnego opisanego wpkt I1: wnioskodawcaH. K. (1)otrzyma 1/8 części, uczestnik postępowaniaJ. K. (1)otrzyma 5/8 części, uczestniczka postępowaniaL. M.otrzyma 1/8 części, uczestnik postępowaniaR.K.otrzyma 1/8 części, b) z sumy ze sprzedaży prawa własności nieruchomości gruntowej opisanej w pkt I 2: wnioskodawcaH. K. (1)otrzyma 1/4 części, uczestnik postępowaniaJ. K. (1)otrzyma 1/4 części, uczestniczka postępowaniaL. M.otrzyma 1/4 części, uczestnik postępowaniaR.K.otrzyma 1/4 części, c) z sumy ze sprzedaży prawa własności nieruchomości gruntowej opisanej w pkt I 3: wnioskodawcaH. K. (1)otrzyma 9/32 części, uczestnik postępowaniaJ. K. (1)otrzyma 9/32 części, uczestniczka postępowaniaL. M.otrzyma 5/32 części, uczestnik postępowaniaR.K.otrzyma 9/32 części.
Sąd zasądził od wnioskodawcyH. K. (1)na rzecz uczestnika postępowaniaR.K.kwotę 249,25 zł tytułem rozliczenia nakładów.
Sąd zasądził od uczestnika postępowaniaJ. K. (1)na rzecz uczestnika postępowaniaR.K.kwotę 1.246,25 zł tytułem rozliczenia nakładów; oraz zasądził od uczestniczki postępowaniaL. M.na rzecz uczestnika postępowaniaR.K.kwotę 249,25 zł tytułem rozliczenia nakładów i oddalił wniosek uczestnika postępowaniaR.K.o rozliczenie nakładów w pozostałym zakresie.
Nadto orzekł, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Orzeczenie to poprzedził ustaleniem, że prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego wR.z dnia 20 kwietnia 1972 roku, w sprawie o sygn. akt I Ns 127/72 stwierdzono nabycie spadku poF. K., zmarłym dnia 30 września 1969 roku wR.na podstawie ustawy na rzecz żonyG. K.w 4/16 części oraz dzieci:H. K. (1),R. K.,L. K.iJ. K. (1)– każde po 3/16 części, nadto stwierdzając, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyli: żonaG. K.– w ¼ części i dzieci:H. K. (1),R. K.,J. K. (1)– każde po ¼ części.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 25 listopada 2010 roku, w sprawie o sygn. akt I Ns 676/10, stwierdzono, że spadek poG. K., zmarłej w dniu 3 sierpnia 1992 roku wR.,R., na podstawie ustawy nabyli: córkaL. M.i synowie:R.K.,H. K. (2),J. K. (1)- każde w ¼ części.
Umową darowizny z dnia 23 listopada 1983 rokuG. K.darowała swojemu synowiJ. K. (2)należące do niej: ½ udziału prawa własnościlokalu mieszkalnego nr (...)o powierzchni 109,2 m2, położonego wR.przyulicy (...), dla którego Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...)(dawnaKW (...)).wraz z ¼ udziału w częściach wspólnych budynku i innych urządzeniach, które służą do wspólnego użytku mieszkańców wyżej wymienionego domu i w prawie własnościdziałki nr (...), mapa 5, powierzchni 0,1073 ha, dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadzi obecnieksięgę wieczystą nr (...).
W skład spadku poF. K.iG. K.wchodzi: a) prawo własności lokalu mieszkalnego położonego wR.przyul. (...), stanowiącego odrębną nieruchomość, dla którego Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...), z własnością którego to lokalu związany jest udział w nieruchomości wspólnej, stanowiącej grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą do użytku właścicieli poszczególnych lokali, dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...); b) prawo własności nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...), c) prawo własności nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Wysokość udziałów w prawie własności nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...)wynosi:H. K. (1)1/8 części;J. K. (1)5/8 części;L. M.1/8 części iR.K.1/8 części.
Wysokość udziałów w prawie własności nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...)wynosi:H. K. (1)1/4 części;J. K. (1)1/4 części;L. M.1/4 części aR.K.1/4 części.
Wysokość udziałów w prawie własności nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu prowadziksięgę wieczystą nr (...)wynosi:H. K. (1)9/32 części;J. K. (1)9/32 części;L. M.5/32 części iR.K.9/32 części.
Dawnadziałka nr (...), położona w obszarze ewidencyjnymP., gminaR., przyulicy (...)w wyniku dokonanego w 2010 roku podziału w celu poszerzenia wału przeciwpowodziowego stanowi obecnie dwie odrębne działki onumerach ewidencyjnych (...).
W okresie od 13 września 1997 roku do 2 października 2014 rokuR. K.opłacał polisę ubezpieczeniową budynku mieszkalnego, położonego przyulicy (...), który to budynek stanowią dwa odrębne lokale mieszkaniowe o nr 1 i 2. w wysokości 1.917,02 zł. Nadto opłacał podatek od nieruchomości zalokal mieszkaniowy nr (...)za lata 1993-2011 w wysokości 1.776,20 zł.
(...)wchodzące w skład masy spadku są w faktycznym posiadaniuR.K.. Zamieszkuje onlokal mieszkalny nr (...), położony przyulicy (...)wR., sąsiadujący zlokalem nr (...)wchodzącym w skład spadku, który to od około 1999 roku jest nieużywany. Pozostałe nieruchomości wchodzące w skład spadku poF. K.iG. K.stanowią grunty orne oraz łąki.H. K. (1),J. K. (1)iL. M.nie korzystali i nie korzystają z powyższych nieruchomości.
H. K. (1)mieszka wR.. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem. Otrzymuje rentę w kwocie 1.200 €. Żona jest na emeryturze i osiąga dochód w wysokości 600 €.
R.K.mieszka z żoną. Osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie około 2.000 zł, żona osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie około 1.000 zł.R.K.jest współwłaścicielem w ½ działki, na której mieszka oraz właścicielemlokalu nr (...)położonego przyulicy (...)wR..
J. K. (1)mieszka z żoną. Jest właścicielem nieruchomości w Niemczech. Z tytułu emerytury osiąga miesięczny dochód w kwocie 1500 €. Żona nie osiąga żadnego dochodu.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy uznał zasadność żądania działu spadku poF. K.iG. K.po uprzednim ustaleniu składu majątku spadkowego podlegającego podziałowi.
Wskazując na podstawy prawny działu spadku, tj.art. 210 zd.1 k.c.w zw. zart. 1035 k.c., orazart. 211 k.c., jak równieżart.682 k.p.c.iart. 688 k.p.c.oraz, że zgodnieart. 622 k.p.c., sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić, wskazał, że strony w toku postępowania kategorycznie i konsekwentnie nie wyrażały zgody na przyznanie rzeczy w naturze, a na rozprawie w dniu 28 maja 2015 roku zgodnie wniosły o sprzedaż licytacyjną nieruchomości wchodzących w skład spadku.
Mając na względzie stanowisko stron, Sąd dokonał działu spadku poF. K.iG. K.oraz zniesienia współwłasności w ten sposób, że zarządził sprzedaż stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnegoprzedmiotów należących do spadku szczegółowo opisanych w punkcie I niniejszego orzeczenia. Na podstawieart. 688 k.p.c.w zw. zart. 625 k.p.c.Sąd rozstrzygnął, że suma uzyskana ze sprzedaży nieruchomości, po pomniejszeniu o nieuiszczone koszty egzekucyjne należne komornikowi sądowemu oraz po zwróceniu poniesionych przez wnioskodawcę i uczestników kosztów egzekucyjnych, będzie podlegała podziałowi w sposób określony w punkcie II postanowienia.
Na podstawieart. 618 § 1 k.p.c.w związku zart. 207 k.c.w zw. zart. 1035 k.c.Sąd uznał jedynie częściową zasadność roszczeń uczestnika postępowaniaR.K.o zwrot nakładów na nieruchomość lokalową nr 2 położoną wR.przyul. (...), a to z powodu ich przedawnienia za okres poczyniony przed dniem 20 listopada 2004 roku.
Sąd uznał za udowodnione w nieprzedawnionym okresie uiszczenie przez uczestnika postępowaniaR.K.następujących kwot z tytułu ubezpieczenialokalu nr (...)przyul. (...)wR.(przy uwzględnieniu połowy składki ubezpieczenia) w łącznej kwocie 1.176,50 zł, natomiast z tytułu podatku do kwoty 817,50 zł.
Podsumowując Sąd uznał, że łącznie w okresie nieprzedawnionym uczestnik postępowaniaR.K.poniósł nakłady na nieruchomość wspólną o wartości 1.994 złotych. Stosownie do wysokości posiadanych udziałów w nieruchomości stanowiącejlokal nr (...)przyul. (...)wR.uczestnika postępowaniaJ. K. (1)powinny obciążać nakłady w kwocie 1.246,25 zł, natomiast wnioskodawcę oraz uczestniczkę postępowaniaL. M.nakłady w kwocie po 249,25 zł, w pozostałym przedawnionym zakresie oddalając wniosekR.K.o rozliczenie nakładów.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od tego orzeczenia wniósł wnioskodawca zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.art. 212 § 2 k.c.poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na zarządzeniu sprzedaży licytacyjnej składników majątku wspólnego stron, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie uczestnik postępowaniaR.K.od wielu lat wyłącznie korzysta z majątku wspólnego stron, a takżeart. 5 k.c.poprzez uwzględnienie braku zgodyR. K.na przejęcie na własność składników majątku wspólnego, podczas gdy ten współwłaściciel przez wiele lat zachowywał się jak wyłączny właściciel lokalu mieszkalnego i innych nieruchomości i nadużywał swojego prawa w stosunku do innych współwłaścicieli.
Nadto zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego i logiki- poprzez pominięcie faktu, żeR.K.przez wiele lat wyłącznie korzystał z majątku wspólnego, z pokrzywdzeniem innych współwłaścicieli i w konsekwencji przyjęcie, że sprzedaż licytacyjna czyni zadość zasadom współżycia społecznego, a także konstytucyjnym uprawnieniom współwłaścicieli.
Na tych podstawach wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w części II, tj. dotyczącej działu spadku poF.iG. K.w ten sposób, że: a) wnioskodawcaH. K. (1)otrzymał od uczestnika postępowaniaR.K.- któremu przyznany zostanie udział wnioskodawcy we przedmiocie współwłasności- spłatę swoich udziałów we współwłasności w kwocie 50.000 zł, b) w stosunku do pozostałych uczestników, tj.L. M.,R.K.iJ. K. (1)nastąpił bądź to podział fizyczny nieruchomości objętych współwłasnością, bądź też prawo własności zostało przyznane jednemu z uczestników (lub większej ilości)- z obowiązkiem stosunkowo obliczonej spłaty na rzecz pozostałych uczestników i c) zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Raciborzu do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne i prawidłowo dokonał działu spadku w oparciu o wskazane w uzasadnieniu normy prawnej, tj.art. 210 zd.1 k.c.w zw. zart. 1035 k.c., orazart. 211 k.c.iart. 212 § 2 k.c., jak równieżart.682 k.p.c.iart. 688 k.p.c.
Wskazać należy, że zgodnie zart. 622 § 1 k.p.c.w toku postępowania o zniesienie współwłasności, które na podstawieart. 688 k.p.c.ma odpowiednie zastosowanie do działu spadku, sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić. Jeżeli natomiast przy zniesieniu współwłasności żaden ze współwłaścicieli nie wyraża zgody na przyznanie mu rzeczy, sąd zarządza jej sprzedaż zgodnie zart. 625 k.p.c.(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998r., II CKN 347/98).
Nie ulega wątpliwości, że Sąd Rejonowy prawidłowo stwierdził zasadność przeprowadzenie sądowego zniesienia współwłasności majątku spadkowego poprzez jego sprzedaż licytacyjną Biorąc pod uwagę stanowiska uczestników postępowania, konsekwentnie niewyrażających zgody na podział rzeczy w naturze, stron jak również zgodne oświadczenie uczestników złożone na rozprawie w dniu 28 maja 2015r. Sąd I instancji prawidłowo zastosowałart. 212 § 2 k.c.i dokonał zniesienia współwłasności majątku spadkowego poprzez sprzedaż stosowanie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego, tj. w drodze licytacji publicznej w trybie przepisówart. 1066-1071 k.p.c.(porównaj: uchwała Sądu Najwyższego z 20 lutego 1989r., III CZP 4/89).
Wskazać nadto należy, że korzystanie przez uczestnika postępowania w sposób wyłączny z nieruchomości objętej zniesieniem współwłasności nie stanowi przeszkody do zniesienie współwłasności w drodze licytacyjnej. Wskazać bowiem należy, że pozostałym uczestnikom przysługuje prawo do współkorzystania z nieruchomości wspólnej na podstawieart. 206 k.c.Nadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 19 marca 2013r. (III CZP 88/12), współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniemart. 206 k.c.w sposób wyłączający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawieart. 224 § 2 lub art. 225 k.c., niemniej jednak wymagałoby to wykazania, że uprawnienia współwłaścicieli zart. 206 k.c., zostały wyłączone lub ograniczone. Zatem w trakcie istnienia tego stanu faktycznego, pozostałym współwłaścicielom przysługiwało roszczenie do współwłaściciela wyłącznie korzystającego z nieruchomości wspólnej, przy czym roszczenia te uwzględniane są wyłącznie na wniosek zainteresowanych. Wobec niezgłoszenia takiego wniosku w postępowaniu przed sądem I instancji, roszczenie to nie było przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu.
Uwzględniając wskazane powyżej okoliczności, jak również uprawnienia pozostałych, nie było podstaw do uznania, że brak zgodyR.K.na przejęcie na własność składników majątku wspólnego przewidzianeart. 212 § 2 k.c., nie mogło stanowić nadużycia prawa podmiotowego. Wskazać bowiem należy, że uczestnicy postępowania wyrazili zgodę na zastosowany sposób zniesienia współwłasności. Co prawda Sąd Najwyższy wypowiedział się za możliwością zastosowaniaart. 5 k.c.w sprawach o zniesienie współwłasności, jednak dopuszczalność jego zastosowania została w kontekście pominięcia podziału fizycznego czy przejęcia nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 1981r., III CRN 202/81).
Również podnoszona na rozprawie apelacyjnej okoliczność, że poprzez sprzedaż licytacyjną majątek rodzinny nie osiągnie odpowiedniej wartości, nie mógł stanowić podstawy do zmiany sposobu zniesienia współwłasności. Pomimo, bowiem uprawomocnienia się postanowienia znoszącego współwłasność, to wyłącznie od woli uczestników zależy, czy zastosowany sposób jej zniesienia zostanie w praktyce wykonany. Zwrócić należy uwagę, że uczestnicy postępowania, dążąc do uzyskania maksymalnej wartości majątku spadkowego, mogą przed sprzedażą licytacyjną zdecydować się na inny sposób sprzedaży nieruchomości, stosując sposób sądowy, dopiero gdy próby te zawiodą.
Z tych względów apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.

SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Andrzej Dyrda SSO Teresa Kołeczko - Wacławik