Sąd Okręgowy w Olsztynie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 670/16
Data wyroku: 2016-05-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Rafał Jerka

Sygn. akt IV U 670/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 maja 2016 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Rafał Jerka

Protokolant:

st. sekr. sądowy Katarzyna Krajewska

po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawyB. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek odwołaniaB. P.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 1 marca 2016 r. nr R-(...)

I
zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że ubezpieczonaB. P.nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia okres od 1 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w łącznej kwocie 2.076,90 zł (dwa tysiące siedemdziesiąt sześć zł 90/100),

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.na rzecz ubezpieczonej kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

/-/SSO R. Jerka
IV U 670/16

UZASADNIENIE
ZUS O/O.decyzją z dnia 1 marca 2016 r. znak R-(...)zobowiązałB. P.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci renty po zmarłejJ. P.za okres od dnia 1.12.2015 r do dnia 31.12.2015 r. w łącznej kwocie 2076,90 zł.
W uzasadnieniu wskazano, iż uprawniona do rentyJ. P.zmarła w dniu 7.12.2015 r. Z kolei termin wypłaty tego świadczenia ustalony jest na dzień piętnasty danego miesiąca dlatego organ rentowy nie mając informacji o zgonie osoby uprawnionej świadczenie to wypłacił w dniu 18.12.2016 r. pełnomocnikowi ubezpieczonej – skarżącejB. P.. W dalszej części organ argumentował , iż skoro zart 101 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) zwana dalej FUS prawo do świadczeń ustaje z chwilą śmierci osoby uprawnionej a skarżąca nie należy jednocześnie do grona osób bliskich wskazanych w art. 136 ust. 1 ustawy FUS to sporne świadczenie jej się nie należy.
W odwołaniu od tejże decyzji ubezpieczona wskazała, iż zgodnie z art. 136b ustawy FUS wypłata świadczenia może nastąpić osobie sprawującą faktyczną opiekę na rencistą do czasu ustanowienia dla uprawnionego opiekuna prawnego. Podała iż od wielu lat sprawowała faktyczną opiekę nad zmarłą o czym wiedział MOPS występując do sądu o ustanowienie opiekuna prawnego dla zmarłej. Nadto skarżąca dysponowała szerokim pełnomocnictwem ( udzielonym w 2010 r. ) dotyczącym m.in. pobierania i kwitowania odbioru świadczeń emerytalnych.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. P.zmarła w dniu 7.12.2015 r.
W dniu 18 grudnia 2015 r. renta za miesiąc grudzień 2015 r. zostało wypłacona do rąk skarżącej –B. P., która dysponowała notarialnym upoważnieniem do odbioru tego świadczenia.
Bezpośrednio przed śmiercią ( na kilka tygodni przed ) stan zmarłej był niezwykle zły, była nieświadoma, nie przyjmowała leków, pożywienia była niezdolna do samodzielnej egzystencji i leżąca. Przebywała od dnia 4 sierpnia 2015 r. w Wojewódzkim Zespole Lecznictwa Psychiatrycznego wO.a następnie odpłatnym pobycie ( 100 zł dziennie ) w Zakładzie Opiekuńczo – Leczniczym wD.. Dodatkowo MOPS wO.z inicjatywy skarżącej złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Olsztynie III Wydział Rodzinny i Nieletnich wniosek o umieszczeni zmarłej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. Faktyczna opiekę nadJ. P.od kilku lat pełniła skarżąca będąca jej siostrzenicą.
( dowód: dokumenty w aktach III RNs 1651/15, dokumenty k. 9 – 14, 23- 25, 31 zeznania ubezpieczonej k. 37v , 38 – 38 v , akta ZUS )
Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu odwołanie ubezpieczonej jest zasadne.
Porządkująco należy wskazać, iż według przepisu art. 101 pkt 2 FUS prawo do świadczenia ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej. Mimo to przepis art. 136a ust. 2 FUS deklaruje, że wstrzymanie wypłaty emerytury następuje dopiero od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł rencista . Oznacza to, że ustawodawcaprzyznaje prawo do świadczenia również osobie zmarłej (na okres po dniu śmierci).
Jednocześnie stosowanie doart. 102 § 2 kpcumocowanie skarżącej do odbioru spornego świadczenia wygasło ze śmiercią mocodawcy -J. P..
Stąd należało ocenić czy rację ma skarżąca iż do odbioru spornego należne zmarłej świadczenia w postaci emerytury za grudzień 2015 r. była ona uprawniona na podstawie art. 136b ustawy FUS. Zgodnie z ustępem pierwszym tej regulacji „jeżeli z akt sprawy wynikakonieczność ustanowienia dla osoby uprawnionej do renty( … )opiekuna prawnego, do czasu jego ustanowienia świadczenia mogą być wypłacane osobie sprawującej faktyczną opiekę nad rencistą ( … ) „
Niewątpliwie ze względu na stan zmarłej przed śmiercią ( k. 15 – 15v , akta III RNs 1651/15, informacja k. 31akt sprawy ) istniała konieczność ustanowienie przed śmiercią dla niej opiekuna prawnego ( była nieświadoma, nie przyjmowała leków, pożywienia była niezdolna do samodzielnej egzystencji i leżąca a zatem istniały przesłanki do ubezwłasnowolnienia częściowego lub całkowitego ). Z tego względu faktyczną opiekę nad zmarłą w tym okresie pełniła siostrzenicaB. P.( m.in. inicjowała i reprezentowała ją w postępowaniu o skierowanie do domu opieki społecznej – sprawa III RNs 1651/15, umieściła i opłacił pobyt w Zakładzie Opiekuńczo – Leczniczym wD., gospodarowała i zarządzała jej majątkiem, robiła zakupy, załatwiała w jej imieniu sprawy urzędowe ). W tej sytuacji nie może ulegać wątpliwości iż sprawowała ona w myśl art. 136b ustawy FUS
    faktyczną opiekę nad zmarłąw sytuacji gdy znajdowała się ona w takim stanie który wymagał ustanowienia dla niej opiekuna prawnego. Podkreślić przy tym należy iż ratio legis wskazanej normy prawnej sprowadza do tego iż uprawnia on osobą trzecią – tutaj opiekuna faktycznego – do dysponowania świadczeniem należnym renciście w sytuacji gdy on sam nie jest w stanie samodzielnie gospodarować dochodem w postaci renty aby zaspokoić swoje niezbędne potrzeby ( opłata za pobyt w ośrodku, opłata za leki, czynsz za mieszkanie, rachunki itp. ). Bez znaczenia jest przy tym czy pozostawione w dyspozycji opiekuna świadczenie rentowe pokrywa w całości w części usprawiedliwione potrzeby rencisty czy też otrzymana kwota je przewyższa. W tej sytuacji nie ma żadnego znaczenia relacja dochodu z renty w odniesieniu do wydatków rencisty.
.Przechodząc do rozważania ustępu drugiego art. 136 b zgodnie z którym „świadczenie jest wypłacane osobie sprawującej faktyczną opiekę nad rencistą na podstawie oświadczenia o sprawowaniu tej opieki, potwierdzonego przez organ, który z racji wykonywanych zadań posiada informacje dotyczące sprawowania tej opieki„ należy stwierdzić iż skarżąca nie dopełniła formalnego obowiązku w postaci złożenia oświadczenia o którym tu mowa. W ocenie Sądu jednak uchybienie to nie może stanowić podstawy do potraktowania pobranego świadczenia jako nienależnego. Zauważyć bowiem należy iż stan zdrowia ( tak jak w niniejszej sprawie ) ma charakter dynamiczny a w tej sytuacji trudno wymagać aby faktyczny opiekun natychmiastowo reagował i wszczynał wszelkie możliwe procedury zmierzające do ustanowienia opieki nad uprawnionym ( w przedmiocie całkowitego bądź częściowego ubezwłasnowolnienia ). Dodatkowo samo uchybienie formalne stanowiłoby zbyt nadmierną sankcję dla osoby która faktycznie ( dobrowolnie ) i w interesie społecznym ( mimo że nie była zobowiązania ani prawnie ani moralnie ) podjęła się opieki nad osobą w tak ciężkim stanie ( wymagającym ustanowienie opiekuna prawnego ). W ocenie Sądu w przypadku zaistnienia przesłanek materialno - prawnych wypłaty spornego świadczenia ewentualne uchybienie obowiązkom formalnym nie powinno mieć wpływu na ocenię zasadności ej wypłaty.
W tej sytuacji w oparciu o powołane przepisy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono jak w pkt II.
Na marginesie należy dodać, iż w niniejszej sprawie nie mogła mieć zastosowanie regulacja z art 136 ust. 1 FUS wedle której organ  rentowy wypłaca niezrealizowane świadczenie rentowe jednej z osób wymienionych w tym przepisie, pod warunkiem, że zmarły jeszcze za życia wystąpił o to świadczenie. Niezrealizowane świadczenie rentowe w rozumieniu art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to takie świadczenie, do którego prawo zostało już ustalone lub co najmniej osoba uprawniona wystąpiła o nie jeszcze za życia, ale nie zostało ono jej wypłacone, niezależnie od przyczyn opóźnienia w wypłacie świadczenia. Nie dotyczy zatem ta regulacja świadczenia „wypłaconego osobie uprawnionej „ – to jest osobie uprawnionej z art. 136 b ustawy FUS
/-/ SSO Rafał Jerka