Sąd Okręgowy w Rzeszowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 319/16
Data wyroku: 2016-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Wojciechowski, Marcin Świerk, Marta Krajewska-Drozd
Słowa kluczowe: Usiłowanie, Groźba Bezprawna

Sygn. akt II Ka 319/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 września 2016 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział II Karny w składzie:
Przewodniczący: SSO Tomasz Wojciechowski
Sędziowie: SSO Marcin Świerk (spr.)
SSO Marta Krajewska - Drozd
Protokolant: sekr. sądowy Joanna Kuś
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej dla miasta w Rzeszowie - Magdaleny Solarewicz - Kraus

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2016 r.
sprawyM. P.
oskarżonego o czyn zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 12 kk,art. 160 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk,art. 216 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego
od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 24 marca 2016 r., sygnatura akt II K 34/15
uchylazaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi RejonowemuwR.do ponownego rozpoznania.
SSO Marcin Świerk SSO Tomasz Wojciechowski SSO Marta Krajewska – Drozd
Sygn. akt II Ka 319/16

UZASADNIENIE
Wyroku z dnia 13 września 2016 r.
Wyrokiem z dnia 24 marca 2016 r., sygn. akt II K 34/15, 6 Ds. 519/14 Sąd Rejonowy w Rzeszowie:

1
uniewinnił oskarżonegoM. P.od zarzucanego czynu, który miał polegać na tym, że w okresie od bliżej nieustalonego dnia maja 2014 r. do bliżej nieustalonego dnia sierpnia 2014 r. wR.działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru groziłM. M.pozbawieniem życia, przy czym groźby te wzbudziły u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, tj. przestępstwa zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 12 kk, na podstawieart. 66 § 1 i 2 kkiart. 67 § 1 i 2 kkw zw. zart. 4 § 1 kk,

2
warunkowo umorzył postępowanie w stosunku do oskarżonego na okres próby 2 lat i na ten czas oddał go pod dozór kuratora sądowego w zakresie czynu polegającego na tym, że w dniu 13 lipca 2014 r. wR.przyul. (...), za pomocą repliki broni o działaniu pneumatyczno-elektrycznym, wielokrotnie oddał strzały z bliskiej odległości w kierunkuM. M.trafiając w/wymienionego między innymi w twarz w wyniku czego doznał on obrażeń ciała w postaci licznych, punktowych otarć naskórka (szczególnie twarzy), które to obrażenia spowodowały u pokrzywdzonego naruszenie czynności narządów ciała na okres trwający poniżej siedmiu dni w rozumieniuart. 157 § 2 kk, przy czym naraził on pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci utraty wzroku, tj. o przestępstwo zart. 160 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, na podstawieart. 67 § 3 kkw zw. zart. 4 § 1 kkzobowiązał oskarżonego do zapłaty na rzecz oskarżyciela posiłkowegoM. M.kwoty 1.500 zł tytułem nawiązki oraz

3
uniewinnił oskarżonego od zarzutu tego, że w dniu 13 lipca 2014 r. wR.znieważyłM. M.używając słów powszechnie uznanych za obelżywe, tj. przestępstwa zart. 216 § 1 kk

Ponadto na podstawieart. 618 § 1 pkt 11 kpkzasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.Ł. T.Kancelaria Adwokacka wR.kwotę 1.033,20 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu oraz na podstawieart. 624 § 1 kpkodstąpił od obciążania oskarżonego kosztami sądowymi, a poniesionymi wydatkami obciążył Skarb Państwa.
Powyższy wyrok zaskarżył w całości prokurator, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, że oskarżonyM. P.nie popełnił przestępstwa zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.i przestępstwa zart. 216 § 1 k.k.oraz uznaniu, że zachodzą przesłanki do skorzystania przez oskarżonego z dobrodziejstwa instytucji warunkowego umorzenia postępowania za czyn zart. 160 § 1 k.k.iart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.poprzez przyjęcie braku uzasadnionej obawy spełnienia gróźb oskarżonego i braku znieważeniaM. M.oraz przyjęcie nieznacznego stopnia społecznej szkodliwości czynu i winy oskarżonego, podczas, gdy wnikliwa i rzetelna ocena dowodów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania prowadzi do wniosku, iż oskarżony dopuścił się wszystkich zarzucanych mu czynów, a stopień społecznej szkodliwości czynu zart. 160 § 1 kki inne oraz stopień winy oskarżonego w tym zakresie był znaczny.
Wskazując na powyższe podstawy apelacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku oraz przyznanie kosztów obrony udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, o ile podnosi naruszenie dyspozycji normyart. 7 kpkzwiązane z oceną dowodów, co mogło przełożyć się na błędne ustalenia faktyczne.
Przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną prawa procesowego (art. 7 kpk) m.in. wtedy, gdy:
1) jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art. 410 kpk), i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art. 2 §2 kpk),
2) stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4kpk),
3) jest wyczerpująco i logicznie - z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego - uargumentowane w uzasadnieniu wyroku (art. 424 § 1 pkt 1kpk– por. SN WRN149/90, OSNKW 1991, nr 7, poz. 41.).
Sąd I instancji uznał za wiarygodne w całości zarówno zeznania świadkaP. C., jak i zeznaniaK. P., relacjonujących przebieg zajścia z dnia 13 lipca 2014 r. Nie dostrzegł jednak rysującej się na tym tle sprzeczności między zeznaniami powyższych świadków. Opisującprzedmiotowe zdarzenieP. C.wskazywał, że po wyciągnięciu noża oskarżony stał w jednym miejscu (k. 11, k. 156); nie próbował zbliżyć się do pokrzywdzonego. NatomiastK. P.zeznał, że oskarżony szedł z nożem w kierunku pokrzywdzonego (k. 157). O ile zdaniemP. C.wypowiadane w tym czasie przez oskarżonego groźby pozbawienia pokrzywdzonego życia nie miały realnego charakteru, o tyle w ocenieK. P.pokrzywdzony, odsuwając się od oskarżonego liczył się z tym, że może otrzymać cios nożem (k. 15, k. 157). Treść zeznańK. P.przemawiałaby zatem za przyjęciem, że w dniu 13 lipca 2014 r. pokrzywdzony czuł się wypowiedziami i zachowaniem oskarżonego zagrożony. Ustalając, że w czasie objętym zarzutem, tj. w okresie od maja 2014 r. do sierpnia 2014 r. pokrzywdzony w ogóle nie obawiał się oskarżonego należało odnieść się do powyższych zeznańK. P., ze wskazaniem dlaczego odmówiono im wiary. Z zeznań świadkówP. C.iK. P.wynika nadto, że po wyciągnięciu noża oskarżony został obezwładniony przez obserwatorów zajścia, którzy przewrócili go na ziemię. Pogłębionej analizy wymagały więc również motywy takiego działania osób niezaangażowanych w konflikt między stronami. Gdyby wypowiedzi i zachowanie oskarżonego nie wywoływało poczucia zagrożenia, to powstaje pytanie o zasadność powyższej reakcji osób postronnych. Z pewnością niewystarczające jest przyjęcie, że oskarżony działał powodowany złością i frustracją w ramach „kultury” swojego środowiska towarzyskiego.
Nie sposób podzielić argumentacji Sądu I instancji, że o braku uzasadnionej obawy pokrzywdzonego w okresie objętym zarzutem świadczyło dobrowolne zainicjowanie spotkania z oskarżonym, które miało miejsce dopiero w sierpniu 2014 r. Zgodnie z treścią zarzutu, oskarżony miał kierować groźby wobec pokrzywdzonego w okresie od maja 2014 r. do sierpnia 2014 r., a zatem w ciągu kilku miesięcy. W tym czasie oskarżony wysyłał pokrzywdzonemuwiadomości tekstowe zawierające groźby pozbawienia życia, a nadto w dniu 13 lipca 2014 r. trzymając w ręku nóż groził mu, że go zabije. Należało więc poddać wnikliwej ocenie poszczególne wypowiedzi i zachowania oskarżonego i w konsekwencji ustalić, czy powodowały one u pokrzywdzonego uzasadnione poczucie zagrożenia (w szczególności w trakcie zajścia z dnia 13 lipca 2014 r.), mając przy tym na względzie, że raz wywołana obawa spełnienia groźby mogła przecież z upływem czasu ustać.
Sprecyzowania wymagało ponadto stanowisko pokrzywdzonego, co do tego, czy obawiał się on oskarżonego, a jeśli tak, to jakie wypowiedzi czy zachowaniaM. P.wzbudziły w nim poczucie zagrożenia.
Niezależnie od powyższych uchybień związanych z oceną dowodów należy zauważyć, że przestępstwo zart. 190 § 1 kkma charakter skutkowy (zob. przykładowo: J. Kosonoga w: Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, 2 wyd. Warszawa 2015 r., t.14 do art.190 kk). Skutkiem tym jest wywołanie u pokrzywdzonego uzasadnionej obawy spełnienia groźby karalnej. Brak powyższego skutku nie uwalnia oskarżonego od odpowiedzialności karnej, lecz nakazuje rozważyć jego zachowanie z punktu widzenia przepisuart. 13 § 1 kk(zob. przykładowo: A. Spotowski, System prawa karnego, tom 4, cz.2, Ossolineum 1989, s.32; M. Mozgawa, System prawa karnego, Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, Tom 10, wyd.2, Warszawa 2016 r., s.438; J. Lachowski w: Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska – Wrzosek, Warszawa 2016, t.5 do art.190 kk; M. Filar, M. Berent w: Kodeks karny. Komentarz, wyd.5, red. M. Filar, Warszawa 2016, t.8 do art.190 kk). Zatem, „jeżeli groźba nie wzbudziła uzasadnionej obawy, a sprawca do jej wywołania bezpośrednio zmierzał, można mówić o usiłowaniu popełnienia tego przestępstwa” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 maja 2013 r., sygn. II AKa 122/13, LEX nr 1327503). Mając na uwadze, że oskarżony wysyłał pokrzywdzonemu wiadomości tekstowe z groźbami karalnymi, a nadto groziłmu nożem, że go zabije, obowiązkiem Sądumeritiibyło ustalenie, czyM. P.bezpośrednio zmierzał do wzbudzenia w pokrzywdzonym uzasadnionej obawy spełnienia swoich gróźb. Dodać jeszcze należy, że przepisart.190 § 1 kknie zawiera wymogu współczesności obawy do wypowiadanych gróźb (por. post. SN z 1.2.2007 r., II KK 141/06, Prok. i Pr. 2007/7-8/20),
Odnosząc się do kwestii znieważenia pokrzywdzonego należy podkreślić, że żadne zwyczaje panujące w środowisku towarzyskim, które odbiegają od generalnie akceptowanych norm obyczajowych nie mogą stanowić okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za czyn zart. 216 § 1 kkPrzestępstwo to ma charakter formalny, a ewentualne poczucie „znieważenia” pokrzywdzonego ma jedynie znaczenie o tyle, że wpływa na jego wolę ścigania sprawcy. W niniejszej sprawie prokurator objął ściganiem z urzędu czyn zart. 216 § 1 kkmotywując to zaistniałym interesem społecznym. Tym samym ewentualne poczucie „znieważenia” pokrzywdzonego utraciło znaczenie z punktu widzenia zasadności pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej za czyn zart. 216 § 1 kk. Natomiast rozważania na temat celowości takiej decyzji prokuratora należy uznać za bezprzedmiotowe, skoro objęcie ściganiem z urzędu w trybieart. 60 § 1 k.p.k.nie podlega kontroli sądu. Zasadnie wskazał przy tym skarżący, że wzajemność zniewag należało rozpatrywać z punktu widzenia przepisuart. 216 § 3 k.k., który umożliwia sądowi odstąpienie od wymierzenia kary. Obowiązkiem Sądu meritii była więc analiza wypowiedzi oskarżonego, przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z punktu widzenia powszechnie akceptowanych norm obyczajowych.
Mając na uwadze powyższe przedwczesne byłoby dokonanie oceny trafności zastosowania wobec oskarżonego instytucji warunkowego umorzenia postępowania o czyn zart. 160 § 1 k.k.iart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.Dopiero usunięcie wskazanych uchybień dotyczących oceny dowodów, w tym dokładne ustalenie okoliczności zajścia z dnia 13 lipca 2014 r. pozwoli Sądowina ponowną analizę stopnia winy oskarżonego i stopnia społecznej szkodliwości poszczególnych czynów jak i całości zachowania oskarżonego. Dopiero całościowa ocena wszystkich czynów pozwoli na sensowne rozważania o celowości warunkowego umorzenia postępowania.
Sąd ponownie rozpoznający sprawę winien przeprowadzić na nowo przewód w całości, biorąc pod uwagę konieczność:

-

rozstrzygnięcia rozbieżności w zeznaniach świadkówP. C.iK. P.,

uzyskania od pokrzywdzonego precyzyjnego stanowisko, co do tego, czy obawiał się on wypowiedzi lub zachowań oskarżonego,

możliwie dokładnego ustalenia okoliczności zajścia z dnia 13 lipca 2014 r. i poddania wnikliwej ocenie poszczególnych wypowiedzi i zachowania jego uczestników,

dokonania analizy poszczególnych zachowań oskarżonego pod kątem spowodowania u pokrzywdzonego realnej obawy spełnienia gróźb,

w przypadku przyjęcia, że postępowanie oskarżonego nie wzbudziło uzasadnionej obawy pokrzywdzonego - dokonania jego oceny prawnej z punktu widzenia przepisuart. 13 k.k.,

dokonania oceny wypowiedzi oskarżonego z punktu widzenia powszechnie przyjętych norm obyczajowych (art. 216 k.k.),

ponownej oceny zaistnienia przesłanek warunkowego umorzenia postępowania.

Rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego znajduje oparcie w treściart. 437 § 1 i 2 oraz art. 454 § 1 k.p.k.
SSO Tomasz Wojciechowski
SSO Marcin Świerk SSO Marta Krajewska-Drozd