Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 108/16
Data wyroku: 2016-05-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marek Żurecki, Anna Petri, Ewelina Kocurek-Grabowska
Słowa kluczowe: Odrzucenie Pozwu
Podstawa prawna: art. 477^9^§6 kodeksu postępowania cywilnego

Sygn. akt III AUz 108/16

POSTANOWIENIE
Dnia 4 maja 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Marek Żurecki

Sędziowie :

SSA Ewelina Kocurek-Grabowska

SSO del. Anna Petri

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawy z odwołaniaI.T.(T.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o ustalenie ustawodawstwa właściwego
w związku z zażaleniem ubezpieczonejI.T.
na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznychw Katowicach
z dnia 22 grudnia 2015r., sygn. akt XI U 3021/15
postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
/-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA M.Żurecki /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUz 108/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił odwołanie ubezpieczonej.
Sąd I instancji ustalił, że zaskarżoną decyzją z dnia 10 grudnia 2014r. organ rentowy stwierdził, iż w okresie od 1 stycznia 2011r. do 30 listopada 2014r. wobec ubezpieczonejma zastosowanie ustawodawstwo polskie z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczejw Polsce i pracy najemnej wykonywanej na terenie Wielkiej Brytanii. W jej treści zamieszczono prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia od niej odwołania. Zgodnie z nim, po myśliart. 4779§ 1 k.p.c., odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż powyższa decyzja została wysłana na adres podany w organie rentowym przez ubezpieczoną. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki listowej odnotowano, że pomimo dwukrotnego awizowania, nie została ona odebrana. W związku z tym, skutek doręczenia w trybie przepisówKodeksu postępowania administracyjnegozaistniał w dniu 29 grudniu 2014r. Zatem termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 29 stycznia 2015r.
Tymczasem, dopiero w dniu 18 sierpnia 2015r. ubezpieczona złożyła odwołaniez wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu argumentowała,iż o powyższej decyzji z dnia 10 grudnia 2014r. dowiedziała się z pisma ZUS z dnia 24 lipca 2015r., odebranego przez jej mężaM. S.w dniu 11 sierpnia 2015r. Dodała, iż od czasu zawieszenia działalności z dniem 30 listopada 2014r. - przebywa za granicą, gdzie wykonuje pracę najemną w branży turystycznej, a do kraju przyjeżdża jedynie sporadycznie na krótkie okresy pomiędzy zleceniami. Na tę okoliczność przedłożyła legitymację pilota wycieczekz 2011r., kserokopię faktur z 8 i 10 grudnia 2014r. i z 19 stycznia 2015r. oraz listy na autobus, z których wynikało, iż w dniu 23 grudnia 2014r. wyjechała z kraju, a następnie do końca 2014r. i w styczniu 2015r. przez kilka dni była nieobecna w miejscu zamieszkania. Powiadomiła o tym organ rentowy w piśmie z dnia 1 grudnia 2014r., wskazującna zajmowane stanowisko w kwestii ustalenia ustawodawstwa właściwego. W czasiejej absencji w kraju - osobą upoważnioną do odbioru adresowanej do niej korespondencjijest jej mąż. Zaznaczyła, iż w dniu 29 grudnia 2014r. podjął on bezskuteczną próbę odebrania przesyłki poleconej z ZUS w placówce pocztowej. Następnie pismem z dnia 8 stycznia 2015r. zwrócił się do organu rentowego o doręczenie mu tej przesyłki, a wobec braku reakcji organu rentowego - udał się osobiście do Oddziału ZUS wS., gdzie odmówiono mu wydania pisma i udzielenia informacji, z uwagi na brak statusu strony postępowania. Organ rentowy informował go o tym już w poprzedniej takiej sytuacji pismem z dnia 19 listopada 2014r., gdzie wskazywano, iż nie może otrzymać korespondencji kierowanej do jego żony,gdyż nie legitymuje się upoważnieniem, ani pełnomocnictwem.
Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonej za spóźnione i odrzucił je. Wskazał,że jak wynika z ogólnej zasady unormowanej wart. 168 § 1 k.p.c., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z mocyart. 168 § 2 k.p.c., przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli jego uchybienie nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków procesowych. Natomiast, stosownie do normy szczególnej -art. 4779§ 3 k.p.c., sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.
Sąd I instancji wskazał, iż w doktrynie i orzecznictwie przyjęto pogląd, iż w odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie jest stosowane. W przypadku stwierdzenia opóźnienia, sąd ocenia jego rozmiar oraz przyczyny i ma dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie pod warunkiem uznania,że przekroczenie terminu nie jest nadmierne oraz że nastąpiło z przyczyn niezależnychod skarżącego (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010r., II UK 404/09,Lex nr 611422 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 6 grudnia 1994r., III AUr 344/94, OSA 1995/1/9) oraz Komentarz doart. 477(

    9 )Kodeksu postępowania cywilnego- Dolecki Henryk, Iwulski Józef, Jędrejek Grzegorz, Koper Iwona, Misiurek Grzegorz, Pogonowski Piotr, Wiśniewski Tadeusz i Zawistowski Dariusz).
Sąd Okręgowy podkreślił, iż ubezpieczona od 2006r. prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działalność pilotów wycieczek i przewodników turystycznych, którą zawiesiła w dniu 1 grudnia 2014r. Od 1 stycznia 2011r. świadczyłaprzy tym pracę najemną w Wielkiej Brytanii. Z tej przyczyny w ostatnich latach wielokrotnie przez dłuższe okresy czasu była nieobecna w domu wS.. Mimo tego, nigdynie udzieliła mężowi lub innej osobie pełnomocnictwa pocztowego w rozumieniu ustawyz dnia 23 listopada 2012r. Prawo pocztowe lub pełnomocnictwa ogólnego w rozumieniu przepisówKodeksu cywilnego, choć niewątpliwie w tym czasie przychodziła do niejteż korespondencja z różnych instytucji i urzędów. Złożona przez nią kserokopia upoważnienia z 1 grudnia 2014r. do odbioru przezM. S.kierowanej do niej korespondencji jest, w ocenie organu orzekającego, zbyt ogólnikowa - nie zawiera dokładnego oznaczenia mocodawcy. Nadto, skoro mąż ubezpieczonej na przełomie grudnia 2014r. i stycznia 2015r. rzeczywiście podjął próby uzyskania zaskarżonej decyzji, zawiadamiając o tym niewątpliwie żonę, to musiał zostać poinformowany zarównona poczcie, jak i w organie rentowym, jakie warunki powinno spełniać prawidłowe upoważnienie do odbioru korespondencji, a przynajmniej z łatwością mógł się tego dowiedzieć. Brak przy tym dowodów potwierdzających, że w pierwszej połowie 2015r. ubezpieczona ani razu nie była wS.. Mogła przy tym na wiele sposobów skontaktować się z organem rentowym, również telefonicznie - niezależnie od miejsca aktualnego pobytu.
Stąd też, w ocenie Sądu I instancji, należało uznać, iż zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona ubezpieczonej w trybie przepisówKodeksu postępowania administracyjnego, złożenie od niej odwołania dopiero w sierpniu 2015r. nastąpiło z przyczyn przez nią zawinionych, a przekroczenie terminu jest nadmierne.
Stąd, po myśliart. 4779§ 3 k.p.c., Sąd ten odrzucił odwołanie, jako spóźnione.
O kosztach zastępstwa procesowego organu rentowego Sąd orzekł w oparciuoart. 98 k.p.c.oraz § 5 w związku z§ 11 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 490 z późn. zm.), mającna uwadze postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003r. (V CK 486/02,Lex nr 172836), zgodnie z którym orzeczenie o odrzuceniu pozwu skutkuje uznaniem,że powódka przegrała proces w całości. Zdaniem Sądu, w przypadku decyzji w sprawie ustalenia ustawodawstwa właściwego najbardziej zbliżoną rodzajowo sprawądo rozpoznawanej jest sprawa o ustalenie wypadku przy pracy, w której wysokość stawek minimalnych określa § 11 ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia.
Zażalenie na to postanowienie wniosła ubezpieczona.
Ubezpieczona domagała się jego uchylenia w całości oraz przywrócenia terminudo wniesienia odwołania i rozpoznania go.
Zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:
-  niewłaściwą kwalifikację podstawy odwołania;
-  nieobiektywną ocenę przy rozpatrywaniu braku winy ubezpieczonej w uchybieniu  terminu;
-  nadmierny rygoryzm Sądu Okręgowego przy analizie załączonych dokumentów;
-  stosowanie nadinterpretacji przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego.
Zdaniem ubezpieczonej, jej odwołanie dotyczyło wniosku o uchylenie decyzji ZUS wydanej z rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów (tj. po tym, jak ustalone dla niej tymczasowo ustawodawstwo brytyjskie stało się ostateczne w trybie przewidzianym w art. 16 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego).
W ocenie ubezpieczonej, brak jej winy w niedokonaniu czynności procesowejw terminie należy analizować z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Wskazała, iż pismem z dnia1 grudnia 2014r. poinformowała organ rentowy o pracy za granicą i udzieleniu upoważnienia mężowi do odbioru adresowanej do niej korespondencji. Nie miał on z tym problemóważ do 29 grudnia 2014r., kiedy to odmówiono mu w placówce pocztowej pobrania pismaz ZUS, chociaż nie było to pismo sądowe, do którego odbioru wymagane jest pełnomocnictwo pocztowe. W celu jego odbioru zwrócił się pisemnie w dniu 8 stycznia 2015r. do ZUS O/S., na co nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Następnie udał się osobiście do Oddziału ZUS wS., gdzie odmówiono mu wydania pismaoraz udzielenia informacji co do jego treści. Ubezpieczona podkreśliła, że nie do przewidzenia było, że treść tego pisma stanowiła decyzja ZUS, z uwagi na to, iż nie doręczono jej wcześniej pisma o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania sięze zgromadzonymi dokumentami. Tym samym, wina jest po stronie organu rentowego, który nie dopełnił wymogów wynikających zart. 10 § 1 k.p.a.
Ubezpieczona podniosła, że o wydanej decyzji dowiedziała się dopiero z pisma organu rentowego odebranego w dniu 11 sierpnia 2015r. przez jej męża. Tym samym, dochowała tygodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o jakim mowawart. 169 §1 k.p.c., któremu bez swojej winy uchybiła. Wykazała się więc należytą starannością i w związku z tym, nie można uznać, iż przekroczenie terminu nastąpiłow sposób zawiniony.
Podważając stanowisko Sądu Okręgowego, zgodnie z którym udzielone przez nią mężowi upoważnienie do odbioru korespondencji jest zbyt ogólnikowe, ubezpieczona podkreśliła, iż ponieważ nie spodziewała się żadnych pism sądowych, to na podstawieart. 37 ust. 2 prawa pocztowego udzieliła mężowi na zasadach ogólnych bezpłatnego pełnomocnictwa, które wyraźnie określało odbiór przez niego kierowanej do niej korespondencji. Zauważyła, że przed wniesieniem odwołania w miejscu zamieszkana pojawiała się sporadycznie i jedynie w weekendy, kiedy następowała wymiana uczestników imprez. Były to przy tym dni wolne od pracy w urzędach. Ubezpieczona zaakcentowała,iż wbrew założeniom Sądu I instancji, jej mąż nie został poinformowany ani na poczcie,ani w ZUS o tym, jakie warunki powinno spełniać prawidłowe pełnomocnictwo do odbioru korespondencji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią prawidłowo przytoczonego przez Sąd I instancjiart. 4779§ 1 k.p.c., odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Odpis decyzji winien zostać ubezpieczonej doręczony w trybieart. 44 k.p.a.Po myśliart. 44 § 1 i 2 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany wart. 42 i 43, z uwagi na nieobecność adresata, operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Równocześnie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, umieszcza zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacjąo możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w placówce pocztowej. W myślart. 44 § 3 k.p.a., w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w§ 2, pozostawia się powtórne zawiadomienieo możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym, niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Z mocyart. 44 § 4 k.p.a., doręczenie uważa się za dokonanez upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w§ 1, apismo pozostawia się w aktach sprawy.
Przyjmując skuteczność doręczenia zastępczego, dokonanego w trybie powołanych przepisów, uznać należy, iż ubezpieczona otrzymała zaskarżoną decyzję w dniu 30 grudnia 2014r., a nie, jak błędnie przyjął Sąd Okręgowy - w dniu 29 grudnia 2014r. Skutek doręczenia zastępczego nastąpił bowiem w siódmym dniu po pozostawieniu w jej skrzynce pocztowej dnia 23 grudnia 2014r. po raz drugi informacji o oczekującej na nią w placówce pocztowej przez kolejne siedem dni przesyłce zawierającej odpis zaskarżonej decyzji. Zawierała ona prawidłowe pouczenie o prawie i terminie wniesienia odwołania. Tym samym, w myślart. 4779§ 1 k.p.c., ubezpieczona winna wnieść odwołanie od niej do 30 stycznia 2014r.,a uczyniła to w dniu 18 sierpnia 2015r., tj. po 6 miesiącach i 18 dniach. Doszło do tego dopiero po otrzymaniu w dniu 11 sierpnia 2015r. pisma organu rentowego informującego jąo wydaniu zaskarżonej decyzji.
Stosownie do stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji przepisuart. 4779§ 3 k.p.c., sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba,że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnychod odwołującego się. Jak wynika przy tym z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006r. (III UK 168/05, LEX nr 277825), ocena, czy przekroczenie terminu było nadmiernei czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawione uznaniu sądu.
Sąd odwoławczy nie podziela oceny Sądu I instancji, iż w okolicznościach niniejszej sprawy przekroczenie terminu do wniesienia odwołania było nadmierne i wynikałoz przyczyn zależnych od ubezpieczonej. Podkreślenia wymaga fakt, iż sformułowanie „przyczyny niezależne” jest szersze od „braku winy strony”, o jakim mowa w cytowanym przez Sąd Okręgowyart. 168 § 1 k.p.c.i pozwala na uwzględnienie także niektórych przyczyn zawinionych (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 1996r.,II URN 63/95; OSNAPiUS 1996, nr 17, poz. 256).
Przede wszystkim, wbrew założeniom Sądu Okręgowego, ubezpieczona dołożyła należytej staranności informując w dniu 1 grudnia 2014r. organ rentowy o zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej i konieczności świadczenia pracy za granicąoraz udzielając upoważnienia mężowi do odbioru kierowanej do niej korespondencji.Na tej podstawie mąż ubezpieczonej usiłował odebrać zaskarżoną decyzję organu rentowego, składając mu w tym celu pismo z dnia 8 stycznia 2015r., a następnie stawiając się w siedzibie Oddziału ZUS wS.celem jej odbioru. Pomimo tego - wbrew spoczywającemuna nim obowiązkowi - organ rentowy nie udzielił mu odpowiedzi na to pismo, a po jego osobistej wizycie w ZUS, zarzucił mu brak statusu strony postępowania wykluczający możliwość wydania korespondencji.
Nie sposób przy tym zaakceptować stanowiska Sądu I instancji, zgodnie z którym udzielone przez ubezpieczoną mężowi upoważnienie z 1 grudnia 2014r. do odbioru kierowanej do niej korespondencji było zbyt ogólnikowe, ponieważ nie zawierało dokładnego oznaczenia mocodawcy. Jak wynika bowiem z jego treści, ubezpieczona zamieściła w nim swe dane personalne i adres zamieszkania, wskazała datę udzielenia upoważnienia,cel jakiemu miało służyć i dokładne dane personalne i adresowe męża oraz numer jego dowodu osobistego. Upoważnieniu temu nie sposób więc zarzucić jakichkolwiek braków, których zresztą organ orzekający nie wyeksponował. W tej sytuacji, przy jego wykorzystaniu, organ rentowy winien był wydać mężowi ubezpieczonej zaskarżoną decyzję. Skoro jednakw sposób przez siebie zawiniony tego nie uczynił, to trudno zarzucać ubezpieczonej,iż nastąpiło to z przyczyn zależnych od niej. Dopełniła ona bowiem obowiązków zmierzających do zapoznania się z treścią kierowanej do niej korespondencji, czego zresztą organ rentowy nie podważał.
Z powyższych względów, wbrew założeniom Sądu Okręgowego, nie ma podstawdo przyjęcia, iż przekroczenie terminu do wniesienia odwołania było nadmierne, a przyczyna uchybienia terminowi do jego złożenia była zależna od ubezpieczonej. Skoro tak, to należało mu nadać bieg.
Mając powyższe na uwadze, na mocyart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c.orzeczono, jak w sentencji.
/-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA M.Żurecki /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący   Sędzia
JR