Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 20/15
Data wyroku: 2016-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w związku z art. 32 ust. 1a i art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej

Sygn. akt III AUa 20/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie – Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jolanta Hawryszko (spr.)

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSA Beata Górska

Protokolant:

St. Sekr. Sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. w Szczecinie
sprawyT. K. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.
o emeryturę
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 20 listopada 2014 r. sygn.. Akt IV U 912/14

1
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i przyznaje ubezpieczonemuT. K. (1)prawo do emerytury od czerwca 2014r.,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.na rzecz ubezpieczonego kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

SSA Romana Mrotek SSA Jolanta Hawryszko SSA Beata Górska
Sygn. akt III AUa 20/15

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wK.po rozpoznaniu wnioskuT. K. (1)z 18 czerwca 2014 r., decyzją z 16 lipca 2014 r., odmówił prawa do emerytury uznając, że nie udowodnił, aby w okresach 9 lipca 1969 - 15 maja 1985 i 20 maja 1985 - 31 grudnia 1998 pracował w warunkach szczególnych.
Ubezpieczony wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że posiada 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, gdyż przez cały okres swojej pracy zawodowej wykonywał wyłącznie czynności mechanika samochodowego w kanałach remontowych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 20 listopada 2014 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonyur. (...), wykształcenie zasadnicze zawodowe, wyuczony zawód mechanik samochodowy. W okresie od 9 lipca 1969 r. do 15 maja 1985 r. pracował wPrzedsiębiorstwie (...)(...)wK.jako mechanik napraw pojazdów samochodowych, w pełnym wymiarze czasu pracy. Dokonywał przeglądów i napraw taboru samochodowego pracodawcy, który składał się z samochodów ciężarowych. Zatrudniano 8-10 mechaników na jednej zmianie, którzy mieli do dyspozycji 2 kanały remontowe. Niektóre prace wykonywane były tylko w kanale, niektóre części samochodowe były jedynie w kanale wymontowywane, a następnie przenoszone w celu naprawy poza kanał, ewentualnie transportowane do innych zakładów naprawczych. Inne prace wykonywano poza kanałem np. wymiana resorów. W trakcie pracy nie było podziału pracy pomiędzy poszczególnych mechaników, stąd każdy z nich wykonywał wszystkie czynności związane z przeglądami, konserwacją i naprawą samochodów. Podział pracy między wykonywaną w kanale a poza nim wynosił ok. 50%-50%, okresowo praca w kanale stanowiła ok.70% dniówki roboczej. NastępnieT. K. (1)od 20 maja 1985r zatrudnił się w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.na stanowisku mechanika samochodowego i pracował do 31 lipca 2003 r. w wydziale transportu w warsztacie samochodowym, za którego mienie ponosił odpowiedzialność materialną. Wykonywał kompleksowo czynności obsługowe i naprawcze w oparciu o planowaną systematykę wykonywanych czynności w celu utrzymania pojazdów w stanie pełnej gotowości technicznej. Jednocześnie dbał o stan montowanych części. Współpracownikami ubezpieczonego byli m.in.T. K. (2)(zatrudniony jako kierowca w latach 1972-2008) iW. S.(bezpośredni przełożony ubezpieczonego, zatrudniony jako kierownik transportu w latach 1984-2001). W dziale transportu w warsztacie zatrudnionych było 2 mechaników, do dyspozycji mieli 1 kanał. Ubezpieczony przez cały okres zatrudnienia wykonywał ogół czynności związanych z naprawą i obsługą (przeglądami) pojazdów samochodowych. Druga osoba zatrudniona na stanowisku mechanika (osoby te zmieniały się) zajmowała się czynnościami blacharsko-spawalniczymi. Ubezpieczony jako mechanik codziennie wchodził do kanału i spędzał w nim ok. 80 % dniówki roboczej. Wynikało to z faktu, że tabor składał się z około 30 pojazdów, głównie samochodów ciężarowych. Czynności naprawcze i obsługowe wymagały pracy w kanale remontowym.
Na datę 1 stycznia 1999 r.T. K. (1)udokumentował staż pracy 29 lat, 5 miesięcy i 20 dni okresów składkowych, ukończył 60 lat i nie jest członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego.
Sąd Okręgowy w oparciu o przepisyart. 24 ust. 1 oraz art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j.Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), także treść§ 2 ust. 1, § 3 i § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Sporna pozostawała ocena okresu pracy ubezpieczonego na stanowisku mechanika samochodowego: od 9 lipca 1969 r. do 15 maja 1985r. w(...)oraz od 20 maja 1985r. do 31 grudnia 1998 r. w(...) Przedsiębiorstwie (...). Dla ustalenia spornej okoliczności Sąd Okręgowy w Koszalinie przeprowadził dowód z dokumentacji pracowniczej ubezpieczonego z obu zakładów pracy, jak również przesłuchał zawnioskowanych przez niego świadków. Sąd I instancji w całości za wiarygodne i przydatne dla sprawy uznał zeznaniaJ. B.iJ. K., którzy w sposób obiektywny wskazali jakie czynności ubezpieczony wykonywał będąc zatrudnionym w(...). Odnosząc się zaś do zeznań świadkówT. K. (2)iW. S., sąd okręgowy uznał, że zeznawali niespójnie i starali się przedstawić jak najbardziej korzystnie dla ubezpieczonego zakres jego prac, jednak sąd okręgowy stanął na stanowisku, że ubezpieczony nie wykazał, aby w którymkolwiek zakładzie pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów samochodowych (wykaz A dział XIV pkt 16 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r.) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustawodawca wiąże prawo do wnioskowanej emerytury z wykonywaniem pracy mechanika samochodowego w szczególnym miejscu, jakim jest kanał remontowy. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało zaś, że naprawa samochodów ciężarowych w kanałach remontowych nie była jedyną czynnością, którą ubezpieczony wykonywał jako mechanik samochodowy. W odniesieniu do pracy wPrzedsiębiorstwie (...)praca mechaników polegała na wykonywaniu wszelkich prac przeglądowych i naprawczych taboru samochodowego pracodawcy, który co do zasady składał się z samochodów ciężarowych. Nie było podziału pracy pomiędzy poszczególnych mechaników, a każdy z nich wykonywał wszystkie czynności związane z przeglądami, konserwacją i naprawą samochodów, zarówno w kanale jak i poza nim. Oceniając zaś charakter pracyT. K. (1)w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK.sąd pierwszej instancji rozważył, że zakres obowiązków nie sprowadzał się do naprawy pojazdów wyłącznie w kanale, Ubezpieczony zajmował się pojazdami i mieniem warsztatu pracodawcy kompleksowo – miał naprawiać pojazdy, ale też je konserwować i dokonywać bieżących przeglądów.  Sąd okręgowy uznał też, że zasady doświadczenia życiowego wskazują, że praca w kanałach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze z reguły wyłącznie w zakładach remontowych taboru samochodowego i tramwajowego przedsiębiorstw komunikacyjnych i dużych firm transportowych, gdzie występuje podział specjalistyczny prac między brygady remontowo-naprawcze. Takiej specjalizacji i podziału prac w zakładach pracy ubezpieczonego nie było, a to wynikiem specyfiki zatrudniających ubezpieczonego zakładów pracy, które posiadały jedną brygadę czy też jednego mechanika do wszelkich napraw i obsługi wszystkich pojazdów samochodowych danego pracodawcy.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zarzucając: - naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej wart. 233 § 1 k.p.c.przez przyjęcie, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy uzasadniał stanowisko, iż skarżący w trakcie zatrudnienia wT.-K.oraz w(...) Przedsiębiorstwie (...)wK., nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach, mimo że w rzeczywistości we wskazanych okresach praca w szczególnych warunkach była przez odwołującego się wykonywana, co bezspornie, zdaniem skarżącego, wynika to z zeznań świadków; - naruszenie art. 184 ust. 1 ustawy rentowej oraz§ 2 ust.1, § 3, § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przez przyjęcie, iż apelujący nie spełniał warunków do przyznania emerytury, w związku z brakiem wymaganego okresu co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach. Skarżący wniósł o zmianę wyroku sądu pierwszej instancji i poprzedzającej go decyzji ZUS, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o przeprowadzenie nowych dowodów z zeznańJ. W.,A. D.,E. B.,W. Z.na okoliczność świadczenia przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych. Skarżący wskazał, że ustalenia poczynione przez sąd okręgowy są błędne, ponieważ świadczył pracę mechanika w kanałach remontowych stale, w pełnym wymiarze czasu. Czynności poza kanałami wykonywał jedynie w nadgodzinach. Stąd konieczne w ocenie skarżącego jest przeprowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanych świadków, które pozwoli na ustalenie rzeczywistego charakteru czynności wykonywanych przez ubezpieczonego w zakładach pracy.
Sąd apelacyjny, po dokonaniu własnych ustaleń i rozważeniu sprawy uznał, że apelacja była zasadna.
Sąd okręgowy zastosował prawidłowe przepisy prawa. W myślart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Zgodnie zaś z art. 184 ust. 2 w/w ustawy, emerytura, o której mowa w art. 184 ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy spełniają powyższe warunki, przysługuje emerytura na zasadach określonych wRozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 z późn.zm.). Stosownie do treści § 2 ust.1 w/w rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w wyżej wymienionym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zgodnie z § 3 w/w rozporządzenia, za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia, zaś w myśl § 4 w/w rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
1)  osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
W ocenie sądu apelacyjnego, ustalenia sprawy zostały dokonane na podstawie niepełnego materiału dowodowego. Analizując wynik postępowania przed sądem okręgowym, w szczególności przedmiot i charakter działalności gospodarczej pracodawców ubezpieczonego, sąd apelacyjny powziął wątpliwości, co do prawidłowości ustaleń w zakresie organizacji pracy mechaników. Z tej przyczyny sąd apelacyjny przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i przesłuchał świadków:J. W.,A. D.,E. B.iW. Z.. W oparciu o dodatkowe dowody z zeznań świadków, ale też przy uwzględnieniu dowodów dotychczasowych, sąd apelacyjny ustalił, że w(...)mechanicy mieli do dyspozycji kilkanaście kanałów, w których pracowali członkowie brygady zajmującej się bieżącym serwisem taboru, przy czym tylko dwa kanały przeglądowe. Pracowały dwie stałe zmiany mechaników przeglądowych i trzecia brygada przeglądowa poza zmianowa (7:00-15:00), przy czym brygada poza zmianowa składała się z pracowników dojeżdżających do pracy wK.. Jedna brygada mechaników miała obowiązek obsłużyć dwa samochody w ciągu ośmiogodzinnej zmiany; jeśli ujawniono poważniejszą usterkę, której naprawa była skomplikowana, samochód kierowano do innej brygady mechaników, a brygada przeglądowa zajmowała się kolejnym pojazdem. Kanały były w pełni wyposażone zarówno w narzędzia, jak i części zamienne, zatem można było pracować nieprzerwanie. W brygadach przeglądowych pracowali głównie młodzi mechanicy, z uwagi na uciążliwość obowiązków, natomiast starsi wykonywali inne prace i nie musieli stale przebywać w kanałach. Jeżeli brakowało mechaników przeglądowych, mechanik z innej brygady zajmował jego miejsce. Mechanicy z brygad przeglądowych nie zajmowali się innymi pracami niż przeglądy i drobne naprawy dokonywane z kanału. Specyfika taboru wymuszała wykonywanie większości napraw z poziomu kanału, z uwagi na konstrukcję samochodów ciężarowych (zeznaniaE. B.iW. Z.na rozprawie apelacyjnej). Praca ubezpieczonego polegała na wykonywaniu przeglądów samochodów ciężarowych oraz drobnych napraw, i jako taka była możliwa tylko kanale remontowym. Z uwagi na liczny tabor, praca odbywała się w szybkim tempie, tak by samochód mógł jak najszybciej wrócić na trasę. W związku z przyjętym systemem pracyT. K. (1)zajmował się dziennie średnio dwoma samochodami. Brygadzista wyznaczał pojazdy, którymi danego dnia miała się zajmować brygada ubezpieczonego.
Jednocześnie wymaga zauważenia, żeT. K. (1)wyjaśnił, że nie wystąpił o świadectwo pracy w warunkach szczególnych z(...), z powodu braku wiedzy o istnieniu takiego uprawnienia, a także o istnieniu archiwum przechowującego dokumenty pracownicze. Natomiast świadkowie powołani przez ubezpieczonego oraz inni pracownicy, pracujący w brygadach przeglądowych i wykonujący te same czynności co ubezpieczony, otrzymali prawo do emerytury w wieku obniżonym z uwagi na pracę w warunkach szczególnych.
Zdaniem sądu apelacyjnego, przedstawione ustalenia pozwalały na wniosek, że ubezpieczony, w okresie pracy w(...)(9 lipca 1969 r. do 15 maja 1985 r.), pracując w brygadzie przeglądowej poza zmianowej jako mechanik, świadczył pracę w kanałach remontowych stale w pełnym wymiarze czasu pracy. Doliczając ten czas do stażu pracy w warunkach szczególnych uznanego przez organ rentowy, sąd apelacyjny uznał, że ubezpieczony wykazał co najmniej 15 lat stażu pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999 r., co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji i przyznaniem emerytury. Wobec spełnienia ustawowej przesłanki wymaganego okresu pracy w warunkach szczególnych, sąd apelacyjny uznał, że zbędna była ocena charakteru pracy ubezpieczonego w okresie zatrudnienia od 20 maja 1985 r. do 31 grudnia 1998 r. w(...) Przedsiębiorstwie (...).
W zgodzie z powyższą argumentacją sąd apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzekł co do istoty sprawy, zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od czerwca 2014 r. zgodnie z art. 129 ust 1 ustawy z 17.12.1998 r.
O kosztach Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie przepisuart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.Mając na względzie § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804) kwotę zasądzoną na rzecz ubezpieczonego oparto o § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).
SSA Jolanta Hawryszko  SSA Romana Mrotek  SSA Beata Górska