Sąd Okręgowy w Elblągu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Kp 18/16
Data wyroku: 2016-02-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Władysław Kizyk
Słowa kluczowe: Zażalenie Na Postanowienie O Odmowie Wszczęcia Śledztwa
Podstawa prawna: art.437§1 kpk w zw z art.465§1 i §2 kpk, art.329§1 i §2 kpk, art.330§1 kpk

Sygn. akt II Kp 18/16
(Prokuratura Rejonowa w Elblągu, 1 Ds. 1297/15)

POSTANOWIENIE
E., dnia 16 lutego 2016 roku
Sąd Okręgowy w Elblągu, II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SO Władysław Kizyk
Protokolant:  stażysta Sylwia Piotrowska
po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonejM. I. (1)na postanowienie Prokuratora Rejonowego w Elblągu z dnia 26 listopada 2015 roku o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o sygn. akt 1 Ds. 1297/15
na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.w zw. zart. 465 § 1i 2 k.p.k.,art. 329 § 1 i 2 k.p.k.orazart. 330 § 1 k.p.k.

postanowił:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Prokuratorowi Rejonowemu w Elblągu celem kontynuowania postępowania przygotowawczego.

UZASADNIENIE
W dniu 21 października 2015 r. pokrzywdzonaM. I. (1)złożyła zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa zart. 278 § 1 k.k.oraz284 § 1 k.k.przezH. I.. Zdaniem zawiadamiającej przestępstwo to polegało na przywłaszczeniu i zbyciu części zbiorów uzyskanych z gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność małżonków oraz z dzierżawionych gruntów w miejscowościK.. PonadtoH. I.zbył bez zgody pokrzywdzonejM. I. (1)składniki gospodarstwa rolnego, będącego współwłasnością małżonków, w postaci maszyn i urządzeń rolniczych m. in. KombajnC. L., ciągnikR., przyczepy ciągnikowe, jacht oraz przywłaszczył uzyskane z tego tytułu środki. Według zawiadamiającejH. I.przywłaszczył również większą część przedmiotów stanowiących wyposażenie domu. PokrzywdzonaM. I. (1)w zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wskazała na możliwość popełnienia czynu zabronionego zart. 291 § 1 k.k.przezJ. I.,P. I.orazM. I. (2), który polegał na pomocyH. I.w zbywaniu plonów pozyskanych z gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność małżonków poprzez przyjęcie ich odH. I., sprzedaniu pod własnym imieniem i nazwiskiem, a następnie przekazaniu uzyskanych z tego tytułu należności na jego rzecz.
W uzasadnieniu pokrzywdzonaM. I. (1)wskazała, żeH. I.postępując w wyżej przedstawiony sposób usiłuje doprowadzić będące ich współwłasnością gospodarstwo rolne do stanu niewypłacalności, aby w ten sposób uniknąć spłaty kredytów zaciągniętych wBanku (...)oraz wB.-P.Banku(...). Dodatkowo pokrzywdzonaM. I. (1)wskazała, że w związku z toczącą się przed Sądem Rejonowym w Elblągu sprawa o podział majątku wspólnegoH. I.świadomie dąży do pomniejszenia jego wartości(zawiadomienie, k. 1-5).
Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. Komendy Miejskiej Policji wE.zatwierdzonym przez Prokuratura Rejonowego w Elblągu w dniu 26 listopada 2015 r. odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie podejrzenia przywłaszczenia przez mężaH. I.części majątku wspólnego małżonków z miejscowościN.w postaci maszyn rolniczych, samochodu, jachtu, plonów rolnych, części wyposażenia domu w postaci sprzętu RTV i AGD, wszystkiego o łącznej wartości 250.000 zł na szkodęM. I. (1), tj. o czyn zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.na zasadzieart. 17 § 1 k.p.k.wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa.
W uzasadnieniu powołanego postanowienia Prokurator wskazał, że po otrzymaniu zawiadomienia odM. I. (1)w sprawie podejrzenia przywłaszczenia części mienia ruchomego o łącznej wartości 250.000 zł stanowiącego majątek wspólny małżonków wszczęto postępowanie sprawdzające. W toku prowadzonych czynności przesłuchano pokrzywdzonąM. I. (1)w charakterze świadka, uzyskano kserokopie wybranych dokumentów, w tym aktów notarialnych, pism procesowych dotyczących toczącego się postępowania sądowego o podział majątku, a także rozpytanoH. I., który potwierdził fakt sprzedaży przez niego części mienia ruchomego, jednak oświadczył, że uzyskane z tej czynności środki finansowe przeznaczył na spłatę części zadłużenia małżonków, wynikające z kredytów jakie zaciągnęli w bankach. Aktualnie zadłużenie małżonków wobec banków z łącznej kwoty 1.500.000 zł zmniejszyło się do 800.000 zł, co zostało potwierdzone w piśmie procesowym kierowanym do Sądu Rejonowego Wydział IX Cywilny z dnia 21 września 2015 r. Wykonane czynności w postępowaniu sprawdzającym nie potwierdziły dostatecznych danych uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. W związku z powyższym brak jest podstaw do poparcia zarzutu sformułowanego przez pokrzywdzonąM. I. (1)o przywłaszczenie mienia przez mężaH. I..(postanowienie, k. 173-174).
Postanowienie to zostało zaskarżone przez pokrzywdzoną, która w uzasadnieniu wskazała, że wydane przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Elblągu postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa jest bezzasadne oraz oparte o niezgodne z prawdą wyjaśnieniaH. I.. Pokrzywdzona w powołanym uzasadnieniu nadmienia, że organ śledczy w toku prowadzonych czynności wyjaśniających nie zweryfikował wyjaśnień złożonych przezH. I., uznał za wiarygodne jego wyjaśnienia składane w postępowaniu o podział majątku wspólnego, nie przeprowadził porównania wartości środków jakie w rzeczywistości uzyskałH. I.ze sprzedaży plonów rolnych i maszyn z jego wydatkami. Ponadto pokrzywdzonaM. I. (1)wskazała, żeH. I.nie przedłożył żadnych dowodów na potwierdzenie spłaty kredytów oraz innych zobowiązań, dokumentów przedstawiających ich wysokość ani dowodów na zwrot przywłaszczonych urządzeń AGD do sklepu. PokrzywdzonaM. I. (1)zarzuca, żeH. I.nie udowodnił, że miał długi w różnego rodzaju firmach. Ponadto pokrzywdzona wskazuje, żeH. I.nie miał środków na spłatę kredytów oraz zobowiązań, a w maju 2015 r. kupił dom w miejscowościC..M. I. (1)podkreśliła, żeH. I.swoim działaniem przywłaszczył część majątku oraz nie spłacając zaciągniętych kredytów doprowadził gospodarstwo do ruiny.
Tym samym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy organowi prowadzącemu postępowanie do ponownego rozpoznania(zażalenie, k. 181-182).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie wniesione przez pokrzywdzoną jako zasadne zasługiwało na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu decyzja Prokuratora o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego była zdecydowanie przedwczesna i rażąco nieuzasadniona z uwagi na przedstawione w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa okoliczności. Prokurator podejmując decyzję procesową o odmowie wszczęcia śledztwa, oczywiście nie spełnił podstawowych gwarancji postępowania przygotowawczego, które wskazane zostały wart. 297 § 1 i § 2 k.p.k.
Jak wynika treści zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa pokrzywdzonaM. I. (1)wskazała również na możliwość popełnienia czynu zabronionego zart. 291 § 1 k.k.przezJ. I.,P. I.orazM. I. (2), polegającego na pomocyH. I.w zbywaniu plonów pozyskanych ze wspólnego gospodarstwa małżonków poprzez przyjęcie ich od niego, sprzedaniu pod własnym imieniem i nazwiskiem, a następnie przekazaniuH. I.należności uzyskanych z tytułu sprzedaży. Zgodnie bowiem zart. 297 § 1 k.p.k.celem postępowania przygotowawczego jest ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału w toku czynności sprawdzających nie uzyskano wyjaśnień w/w osób na okoliczności przedstawiane przez zawiadamiającąM. I. (1).
Należy również wskazać, że w rozumieniu przepisuart. 284 § 1 k.k.przywłaszczeniem jest tylko bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej, rozporządzanie rzeczą ruchomą, albo prawem majątkowym znajdującymi się w posiadaniu sprawcy, przez włączenie jej do swojego majątku i powiększenie w ten sposób swego stanu posiadania lub stanu posiadania innej osoby. Nie wystarczy tu samo rozporządzenie cudzym mieniem jak własnym, lecz musi temu towarzyszyć tzw. animus rem sibi habendi, zamiar zatrzymania cudzego mienia ruchomego dla siebie lub dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1978 r., sygn. VKR 197/77,OSNPG 1978/6/64).
Prokurator w treści uzasadnienia swojej decyzji procesowej, opierał się głównie na informacjach uzyskanych z akt postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym Wydział IX Cywilny oraz na rozpytaniuH. I.wskazując, że zadłużenie małżonków wobec banków z łącznej kwoty 1.500.000 zł zmniejszyło się do kwoty około 800.000 zł. Jak wynika z rozpytaniaH. I.potwierdził fakt sprzedaży przez niego części mienia ruchomego, jak również oświadczył, że uzyskane ze sprzedaży środki finansowe przeznaczył na spłatę części zadłużenia małżonków wynikającego z kredytów jakie zaciągnęli w bankach oraz na spłatę bieżących zobowiązań z tytułu prowadzonej działalności. Jednak w toku czynności sprawdzających nie uzyskano dokumentów, które wskazywałby, żeH. I.dokonał spłaty ciążących na małżonkach zadłużeń z tytułu kredytów czy innych bieżących zobowiązań. Nie można bowiem na podstawie samego rozpytaniaH. I.stwierdzić brak przestępnego zamiaru przy dokonywaniu rozporządzenia. Dodatkowo pokrzywdzonaM. I. (1)w zażaleniu na odmowę wszczęcia śledztwa wskazała również, żeH. I.nie przedstawił żadnych dokumentów przedstawiających wartość środków uzyskanych ze sprzedaży plonów rolnych ani dokumentów potwierdzających zwrot urządzeń AGD do sklepu.
W związku z powyższym nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie doszło do powiększenia majątkuH. I.kosztem majątkuM. I. (1)oraz do trwałego włączenia przezH. I.przedmiotów wskazanych przezM. I. (1)do swojego majątku.
Dodatkowo należy wskazać, że stosownie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r., sygn. III KKN 154/97, Prok. i Pr.-wkł.1999/5/5 do przypisania zaś przywłaszczenia mienia wchodzącego w skład wspólnoty majątkowej małżeńskiej niezbędne jest zwłaszcza ustalenie, że sprawca, zabierając samowolnie i sprzedając ruchomości należące do tej wspólnoty, miał zamiar powiększenia swojego majątku kosztem małżonki. Natomiast Sąd Apelacyjny w Poznaniu wskazał, iż małżonek może ponosić odpowiedzialność karną zart. 284 § 1 k.k.w takim przypadku, gdy dopuszcza się rozporządzania mieniem należącym do majątku wspólnego w taki sposób, że czyni to z zamiarem powiększenia swego majątku kosztem majątku drugiego małżonka, np. sprzedaje określoną rzecz ruchomą, postępuje w taki sposób, by ta rzecz nie mogła być w przyszłości przedmiotem podziału majątku wspólnego (wyrok S.A. w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2012 r., II AKa 258/12, LEX nr 1307474).
Zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że pokrzywdzonaM. I. (1)nie asygnowała umów sprzedaży maszyn rolniczych dokonanych przezH. I.. Należy również wskazać, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2002 r. o sygn. akt V KKN 275/00, LEX nr 53073 realizacja, stanowiącego o przywłaszczeniu składnika małżeńskiej wspólnoty majątkowej, zamiaru powiększenia swego majątku kosztem małżonka, może polegać również na „wyjęciu” z majątku wspólnego jednego tylko składnika, po to, by składnik ten nie stał się w przyszłości przedmiotem podziału majątku wspólnego- z pokrzywdzeniem małżonka i jednoczesną korzyścią dla osoby, która samowolnie rzecz sprzedała.
Prokurator powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe z uwzględnieniem zarzutów zawartych w treści zażalenia pokrzywdzonej. Następnie wnikliwie ocenić płynące z niego wnioski i dopiero wtedy podjąć decyzję procesową o dalszych czynnościach.
Zwrócić uwagę należy, że analizując zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i podejmując decyzje co do dalszych czynności prokurator nie może bazować jedynie na ustaleniach z innego toczącego się postępowania.
Reasumując, decyzja Prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa jest zdecydowanie przedwczesna i nieuzasadniona. Mając na uwadze charakter niniejszej sprawy Prokurator powinien wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe i dopiero wówczas zdecydować o ewentualnym umorzeniu śledztwa lub o sformułowaniu aktu oskarżenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak na wstępie.