Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 117/16
Data wyroku: 2016-09-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Karol Resztak

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 września 2016 r.
Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Karol Resztak
Protokolant: prot.sąd. Magdalena Kozłowska
po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwaG. B.
przeciwkoBankowi (...) S.A.wG.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

1
uzgadnia treśćksięgi wieczystej Kw (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.dla nieruchomości położonej przyul. (...)z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że nakazuje wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej:

a
hipoteki umownej zwykłej w wysokości 381.000 zł (trzysta osiemdziesiąt jeden tysięcy złotych) wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia kapitału kredytu z tytułuumowy nr (...)

b
hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 228.600 zł (dwieście dwadzieścia osiem tysięcy sześćset złotych) wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia odsetek oraz kosztów Banku od kredytu nr(...)- (...)

1
nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto iW.wP.kwotę 30.480 zł z tytułu opłaty od pozwu, od której została zwolniona powódka.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 15 stycznia 2016 r powódkaG. B.wniosła przeciwko pozwanemuBankowi (...) S.A.z siedzibą wG.o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie w dziale IVksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.dla nieruchomości położonej wP.przyul. (...):

–

hipoteki umownej zwykłej w wysokości 381.000 zł wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia kapitału kredytu z tytułuumowy nr (...),

hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 228.600 zł wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia odsetek oraz kosztów Banku od kredytu nr(...)- (...).

Jednocześnie powódka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz złożyła wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego z udziału w nieruchomości położonej wP.przyul. (...)wynoszącego 1/2 części, prowadzonego pod sygn. akt KM 15228/15 przeciwkoM. B. (1)z wnioskuBanku (...) S.A.
W uzasadnieniu powyższego powódka wskazała, że prawomocnym wyrokiem z dnia 6 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I C 1374/14 dokonał uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego wksiędze wieczystej o nr (...)prowadzanej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.dla nieruchomości położonej wP.przyul. (...), z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że nakazał wpisać w dziale II tej księgi wieczystej prawo własności w całości na rzecz powódki -G. B.w miejsce wpisanego dotychczas praw własności na rzecz w udziale wynoszącym 1/2 części na rzeczM. B. (1)(syna powódki) oraz wpisanego dotychczas w udziale wynoszącym 1/2 części na rzeczL. B.(córki powódki).
W dalszej kolejności powódka podkreśliła, że wraz ze swoim mężemM. B. (2)potrzebowali pieniędzy na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Jako, że nie mieli zdolności kredytowej, powódka skontaktowała się zM. T., który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej udzielał pożyczek.G. B.wyjaśniła, że warunkiem udzielenia pożyczki było podpisanie umowy sprzedaży nieruchomości położonej wP.przyul. (...)– stanowiącej wyłączną własność powódki. Następnie zaznaczono, że w dniu 22 grudnia 2005 r. powódka stawiła się wraz z mężem w kancelarii notarialnejV. D.i podpisała zM. T.umowę sprzedaży nieruchomości. Zgodnie z umową cena sprzedaży wynosiła 200.000 zł, jednak jak podniosła powódka nigdy nie otrzymała ceny sprzedaży, a jedynieM. T.pomógł jej spłacić zadłużenie w kwocie około 60.000 zł.G.B.podkreśliła, że jej zamiarem nie było zbycie nieruchomości, myślała, że po spłaceniuM. T.odzyska nieruchomość. Zaznaczono jednak, że już po tygodniuM. T.sprzedał nieruchomość swojemu ojcu, który to następnie rok później odsprzedał jąA. K.. W dalszej kolejności powódka podała, iż ostatecznieA. K.poinformowała ją, iż ma kupca na dom i jeżeli nie odkupią nieruchomości, to ją sprzeda, jednocześnie oferując pomoc przy załatwianiu formalności związanych z kredytem.G. B.podkreśliła, że jej dzieciM.iL.postanowiły zaciągnąć kredyt hipoteczny i pomimo braku zdolności kredytowej uzyskały kredyt.
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu zabezpieczył roszczenie powódkiG. B.o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego z udziału w 1/2 do którego uprawniony jestM. B. (1)w prawie własności nieruchomości położonej wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.prowadzi księgę wieczystą na(...), prowadzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w PoznaniuP. Ś.KM 15228/15 z wnioski(...) S.A.wG.(k. 33).
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. zwolniono powódkęG. B.od kosztów sądowych w całości (k. 37).
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 45-46v).
W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany w pierwszej kolejności wskazał, że bank jako wierzyciel hipoteczny, na rzecz którego ustanowione zostały hipoteki objęte pozwem, jest chroniony przez rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, o której mowa wart. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, a w chwili ustanawiania hipotek nie zachodziły żadne okoliczności wyłączające rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.
W toku postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
PowódkaG. B.była właścicielem nieruchomości gruntowej położonej wP.przyul. (...), oznaczonej geodezyjnie jakodziałki nr (...), dla której Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Okoliczność bezsporna, nadto dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto wP..
PowódkaG. B.wspólnie z mężemM. B. (2)borykali się z problemami finansowymi, mieli zobowiązania finansowe w wysokości około 70.000 zł i nie mogli znaleźć zatrudnienia. Jednocześnie małżonkowieB.nie mieli zdolności kredytowej na zaciągnięcie pożyczki w banku. Znajomy męża powódki polecił małżonkom kontakt z osobą trudniącą się zawodowo udzielaniem pożyczek w ramach prowadzonej działalności gospodarczej –M. T.. PoczątkowoM. T.miał pomóc w uzyskaniu kredytu przez powódkę i jej męża, na zabezpieczenie którego miała być przeniesiona na jego rzecz własność nieruchomości powódki położona wP.przyul. (...). OstatecznieM. T.spłacił zadłużenie małżonkówB.ze środków prywatnych.
Dowód: zeznania świadkaM. B. (2)– k. 65-67, zeznania powódkiG. B.– k.   97-99.
W dniu 22 grudnia 2005 r. powódkaG. B.zawarła zM. T.umowę sprzedaży nieruchomości położonej wP.przyul. (...), mocą której sprzedała tę nieruchomośćM. T.. W umowie określono cenę sprzedaży na kwotę 200.000 zł, która to cena miała zostać zapłacona na rzecz powódki przed podpisaniem umowy sprzedaży.
Dowód: umowa sprzedaży z dnia 22 grudnia 2005 r. zawarta przed notariuszemV. D.w siedzibie kancelarii wP.przyul. (...)– Rep. A nr 10113/2005   – k. 46-47 w aktach Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu o sygn. I   C 1347/14.
Powódka w chwili podpisywania umowy sprzedaży nie była świadoma treści złożonego oświadczenia.G. B.uniemożliwiono odczytanie aktu notarialnego przed jego podpisaniem, czynności przez notariuszV. D.były podejmowane pośpiesznie.
Dowód: zeznania powódkiG. B.– k. 97-99.
W dniu 6 stycznia 2006 r. dokonano wpisu w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczM. T..
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
W dniu 30 grudnia 2005 r.M. T.sprzedał nieruchomość położoną wP.przyul. (...)swojemu ojcuJ. T.za cenę 250.000 zł, która miała zostać zapłacona w całości na rzecz sprzedawcy przed podpisaniem umowy sprzedaży.
Dowód: umowa sprzedaży z dnia 30 grudnia 2005 r. zawarta przed notariuszemV. D.w siedzibie kancelarii wP.przyul. (...)– Rep. A nr 10257/2005   – k. 122-123 w aktach śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016.
W dniu 10 stycznia 2006 r. dokonano wpisu w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczJ. T..
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
W dniu 11 grudnia 2006 r.J. T.sprzedałA. K.nieruchomość położoną wP.przyul. (...)za cenę 295.000 zł.
Dowód: umowa sprzedaży z dnia 11 grudnia 2006 r. zawarta przed notariuszemV. D.siedzibie kancelarii wP.przyul. (...)– Rep. A  nr 11840/2006– k. 124-125 w aktach śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016.
W dniu 5 lutego 2007 r. dokonano wpisu w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczA. K..
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
A. K.wynajęła małżonkomB.dom usytuowany na nieruchomości położonej przyul. (...)wP.. Stawka czynszu najmu wynosiła kwotę 1.800 zł miesięcznie. OstatecznieA. K.poinformowała najemców, że zamierza sprzedać nieruchomość. MałżonkowieB.chcieli odzyskać domu.M. T.zaproponował małżonkomB., że pomoże im w uzyskaniu kredytu hipotecznego, podkreślając, że najlepiej byłoby, aby to ich dzieci zaciągnęły zobowiązanie finansowe. Dzieci powódkiL. B.(obecnieK.) iM. B. (1)zgodziły się na zawarcie umowy kredytu na rzecz rodziców.M. T.zajmował się gromadzeniem dokumentacji niezbędnej do uzyskania kredytu.M. B. (1)wówczas pracował w firmie zajmującej się przerobem surowców wtórnych na czas określony za wynagrodzeniem około 1.200 zł netto.M. T.prosił syna powódki o zaświadczenie o zatrudnieniu z zawyżonym dochodem.M. B. (1)poinformowałM. T., że nie może uzyskać takiego zaświadczenia.M. B. (1)iL. B.(obecnieK.) nie składali osobiście w banku żadnych dokumentów w związku z uzyskaniem kredytu. RodzeństwoB.stawiło się w banku jedynie jeden raz w celu podpisania dokumentów. Do wniosku kredytowego zostało dołączone zaświadczenie o zatrudnieniuM. B. (1)z dnia 11 września 2007 r., z którego wynika, żeM. B. (1)zatrudniony jest wfirmie handlowo usługowej (...)wL.na umowę o pracę na czas nieokreślony za wynagrodzeniem w kwocie 4.558,88 zł brutto. We wniosku kredytowym wskazano, żeL. B.jest zatrudniona na stanowisku doradca klienta biznesowego w(...) Finanse (...)Doradztwo (...)wP.na umowę o pracę na czas nieokreślony i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 2.614,76 zł brutto miesięcznie
W dacie zawierania umowy kredytuM. B. (1)miał 26 lat, aL. B.– 20 lat.L. B.wówczas nie pracowała i nie uzyskiwała żadnych dochodów.
W dniu 29 października 2007 r.Bank (...) S.A.zawarł z dziećmi powódki –M. B. (1)iL. B.umowę kredytową nr (...).
Dowód: wniosek kredytowy – k. 81, zaświadczenie o  zatrudnieniu – k. 82, zeznania świadkaM. B. (2)– k. 83-86, umowa najmu nieruchomości z dnia 1 stycznia 2007 r. - k. 32-33   akt śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016, umowa kredytu   hipotecznego nr(...)- (...)z dnia 29 października 2007 r. - k. 158-161 akt   śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016, wniosek kredytowy   – k. 215 akt śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016 .
W dniu 29 października 2007 r.A. K.sprzedała po połowie zabudowaną nieruchomość położoną wP.przyul. (...)L. B.iM. B. (1), którzy oświadczyli, że nieruchomość tę kupują na współwłasność. Cenę sprzedaży ustalono na kwotę 385.000 zł. W umowie wskazano, iż kupujący przedłożyli oświadczenieBanku (...) S.A.z siedzibą wK.z dnia 29 października 2007 r., z którego wynika, żeM. B. (1)iL. B.został udzielony kredyt w wysokości 381.000 zł. Zabezpieczeniem spłaty wierzytelności banku z tytułu kredytu miała być hipoteka zwykła w wysokości 381.000 zł oraz zabezpieczeniem spłaty odsetek od udzielonego kredytu oraz kosztów banku miała być hipoteka kaucyjna do wysokości 228.600 zł – obie na wyżej opisanej nieruchomości. Umowa sprzedaży zawierała wnioski kupujących do sądu wieczystoksięgowego o wpisM. B. (1)iL. B.do działu II księgi wieczystej jako współwłaścicieli oraz o wpis hipotek na rzecz pozwanego banku.
Dowód: umowa sprzedaży z dnia 29 października 2007 r. zawarta przed notariuszemV. D.w siedzibie kancelarii wP.przyul. (...)– Rep. A nr   10359/2007 – k. 24-26 w aktach śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.11.2016.
W dniu 9 listopada 2007 r. dokonano wpisu w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczM. B. (1)w 1/2 części iL. B.w 1/2 części. Jednocześnie w dniu 9 listopada 2007 r. w dziale IV przedmiotowej księgi wieczystej wpisano hipotekę umowną zwykła w kwocie 381.000 zł na rzeczBanku (...) S.A.wK.oraz hipotekę umowną kaucyjną w kwocie 228.600 zł na rzeczBanku (...) S.A.wK..
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
Raty kredytu były spłacane przez męża powódki –M. B. (2)oraz ich syna –M. B. (1). Ostatecznie powstała zaległość wobec banku, który na podstawie tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w dniu 2 lipca 2012 r., w sprawie o sygn. akt I Nc 143/12 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 29 maja 2015 r. oraz wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 maja 2014 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I C 2099/13 – wszczął przeciwkoM. B. (1)postępowanie egzekucyjne z udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej wP.przyul. (...).
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, w sprawie z powództwaG. B.przeciwkoM. B. (1)iL. B.- o sygn. akt I C 1347/14 , dokonał uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego wksiędze wieczystej o numerze (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.dla nieruchomości położonej wP.przyul. (...), z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, iż nakazał wpisać w dziale II powyższej księgi wieczystej prawo własności w całości na rzeczG. B., córkiS.iM., w miejsce wpisanego dotychczas prawa własności w udziale wynoszącym 1/2 części na rzeczM. B. (1), synaM.iG.oraz wpisanego dotychczas w udziale wynoszącym 1/2 części na rzeczL. B., córkiM.iG.. Przedmiotowe orzeczenie uprawomocniło się z dniem 28 listopada 2015 r.
Dowód: dokumenty w aktach Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu   o sygn. I C 1347/14.
W dniu 22 marca 2016 r. dokonano wpisu w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczG. B..
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
Postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w PoznaniuP. Ś.na podstawieart. 824 § 1 pkt 2 kpcumorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie egzekucji z udziału 1/2 części nieruchomości położonej wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...)stanowiącej własnośćM. B. (1).
W dniu 27 kwietnia 2016 r. z działu III ww. księgi wieczystej wykreślono wpis o prowadzonej egzekucji z udziału 1/2 części przedmiotowej nieruchomości stanowiącej własnośćM. B. (1).
Dowód: dokumenty w aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego   Poznań – Stare Miasto wP..
W dniu 4 lipca 2016 r. Prokurator Prokuratury(...)wP.przedstawiłM. B. (1)orazL. B. z domu B.zarzuty o to, że w dniu 29 października 2007 r. wP.działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i uzyskania dla siebie kredytu hipotecznego wBanku (...) S.A.nr(...)w kwocie 381.000 zł wspólnie i w porozumieniu zJ. S., za pośrednictwemJ. S.prowadzącego Centrum doradztwa kredytowo – finansowego LIDER, nadto korzystając z pomocyR. M., doprowadzili bank do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w łącznej kwocie 381.000 zł poprzez wprowadzenie banku w błąd co do faktu swojego zatrudnienia oraz dochodów osiąganych przez wnioskodawców i przedłożyli celem uzyskania kredytu poświadczające nieprawdę dokumenty w postaci zaświadczeń o swoim zatrudnieniu:

–

wfirmie (...), które wypełniłR. M., a w którym wskazano, żeL. B. z d. B.osiąga średni dochód brutto w kwocie 2.614,76 zł za ostatnie 3 miesiące,

wfirmie (...), a w którym wskazano, iżM. B. (1)osiąga średni dochód brutto w kwocie 4.558,88 zł za ostatnie 3 miesiące,

podczas gdy faktycznieL. B. z d. B.iM. B. (1)nie pracowali w ww. firmach i nie osiągali wskazanych dochodów, a które to dokumenty istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, przy czym swoim zachowaniem spowodowali straty w kwocie 369.411,07 zł, tj. mienia znacznej wartości – tj. o czyn zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kkw zw. zart. 297 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk.
Dowód: dokumenty w aktach śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds.   11.2016 – teczki osobowe.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o: zeznania świadkówM. B. (2)iM. B. (1), zeznania powódkiG. B., dokumenty zebrane w aktach sprawy, aktachksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto wP., w aktach śledztwa Prokuratury(...)wP.o sygn.(...)Ds. 11.2016 oraz w aktach Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu o sygn. I C 1347/14, a wyszczególnione powyżej.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkówM. B. (2)iM. B. (1), uznając je za szczere, logiczne i rzeczowe. Zeznania świadków korelowały wzajemnie ze sobą oraz znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym w postaci zeznań powódkiG. B.oraz dokumentów. Strona pozwana nie kwestionowała zeznań świadków w jakimkolwiek zakresie. Sąd nie znalazł podstaw, aby odmówić zeznaniom ww. świadków mocy dowodowej.
Z powyższych względów Sąd dał również wiarę w całości zeznaniom powódkiG. B., bowiem korespondowały ona z pozostałym materiałem dowodowym uznanym za wiarygodny.
Dokumentom zebranym w aktach sprawy, w aktach księgi wieczystej i aktach śledztwa Prokuratury(...)wP., wyszczególnionym powyżej Sąd dał wiarę. Dokumenty te nie były przy tym kwestionowane przez żadną ze stron. Sąd był przy tym związany treścią wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 6 listopada 2015 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I C 1347/14 na mocyart. 365 § 1 kpc.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Roszczenie powódki zostało oparte naart. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece(dalej określanej jako „ukwih”). Zgodne z tym przepisem w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.
Powództwo z art. 10 ukwih ma złożony charakter, bo chociaż w jego konstrukcji dominują elementy decydujące o zakwalifikowaniu go do powództw zmierzających do ustalenia prawa, to jednak pozwala ono uprawnionemu na doprowadzenie do ujawnienia w księdze wieczystej ustalonego prawa bądź wykreślenia prawa nieistniejącego, przez co osiąga on ochronę prawną nie tylko w relacji z przeciwnikiem sporu (jak w sprawie o ustalenie), lecz także wobec wszystkich uczestników obrotu, w stosunku do których może powoływać się na treść księgi wieczystej i domniemanie z art. 3 ukwih.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu zart. 6 kciart. 232 kpcna stronie postępowania cywilnego spoczywa obowiązek przedstawiania dowodów celem wykazywania okoliczności, z których strona wywodzi skutki prawne. Strona ma zatem obowiązek wyraźnego powołania konkretnego środka dowodowego, a w konsekwencji Sąd nie podejmuje tu działań z urzędu. Proces cywilny toczy się bowiem w oparciu o zasadę kontradyktoryjności. Przy tym w niniejszej sprawie powódka i pozwany byli reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników, a zatem osoby dysponujące wiedzą o powyższych obowiązkach dowodowych, co sprawiało, że Sąd tym bardziej nie powinien w niniejszej sprawie przełamywać tej zasady i podejmować z urzędu działań celem zgromadzenia materiału dowodowego dla poczynienia ustaleń w sprawie.
W sprawie ma zastosowanie domniemanie z art. 3 ust. 1 ukwih zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jest to domniemanie wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, m.in. właśnie w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (wskazany art. 10 ustawy). Dowód ten musi przeprowadzić powód, jako strona obalająca to domniemanie.
Powódka w niniejszym postępowaniu domagała się uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w dziale IVksięgi wieczystej (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie w dziale IV ww. księgi wieczystej: hipoteki umownej zwykłej w wysokości 381.000 zł wpisanej na rzecz pozwanego banku w celu zabezpieczenia kredytu z tytułuumowy nr (...)i hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 228.600 zł wpisanej na rzecz pozwanego banku w celu zabezpieczenia odsetek oraz kosztów banku od kredytu nr(...)- (...).
Przedmiotowe hipoteki zostały ustanowione na rzecz pozwanego banku na podstawie oświadczenia banku wydanego w trybieart. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankoweoraz oświadczeń i wniosków do sądu wieczystoksięgowego złożonych przezM. B. (1)iL. B.w akcie notarialnym stanowiącym umowę kupna nieruchomości położonej wP.przyul. (...)z dnia 29 października 2007 r.
Pozwany twierdził, że w przedmiotowej sprawie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych zgodnie zart. 5ukwih. Zgodnie z powołanym przepisem w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inneprawo rzeczowe.
Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni więc nabywcę przed konsekwencjami dokonania czynności prawnej z osobą nieuprawnioną, tj. osobą, której nie przysługuje kompetencja do rozporządzenia prawem rzeczowym ujawnionym w księdze wieczystej. Z rękojmi można skorzystać, gdy taką osobę - w charakterze uprawnionego - wpisano do księgi wieczystej. Jak wskazuje się w literaturze „Zbywca musi być więc wpisany w dziale drugim księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości w chwili dokonania czynności prawnej. Nie spełnia tego wymagania złożony wniosek o wpis. Nie jest tym samym chroniony rękojmią nabywca, który nabył własność nieruchomości od niewpisanego właściciela. Przesłanki nabycia na podstawie rękojmi określone są wyczerpująco, a sam przepis art. 5 ukwih jest wyjątkiem od zasady, więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Nabywca nieruchomości od niewpisanego właściciela nie może więc powołać się na to, że późniejszy od chwili nabycia wpis własności zbywcy ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku (art. 29ukwih). Jest tak dlatego, że ustawa chroni w interesie publicznym takie zaufanie nabywcy w dobrej wierze, które jest oparte na aktualnym wpisie własności, a więc na domniemaniu, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane w księdze wieczystej zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3ukwih), a nie na oczekiwaniu (nadziei), że niewpisany w chwili nabycia zbywca zostanie w przyszłości ujawniony jako właściciel ze skutkiem określonym w art. 29 ukwih” (tak: Stanisław Rudnicki, Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, [w:] Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz, wyd. VI ).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że pozwany bank nie może skutecznie powoływać nie na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. W chwili złożenia oświadczeń przezM. B. (1)iL. B.(obecnieK.) o ustanowieniu hipotek w dniu 29 października 2007 r. nie byli oni właścicielami ujawnionymi w dziale II księgi wieczystej. Tymczasem zgodnie z powołaną wyżej regulacją na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych może powołać się tylko nabywca od osoby ujawnionej w księdze wieczystej. Wobec braku ujawnienia rodzeństwaB.w księdze wieczystej w chwili ustanowienia hipotek, art. 5 ukwih nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
W chwili złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki przezM. B. (1)iL. B.(obecnieK.) nie byli oni faktycznymi właścicielami nieruchomości położonej wP.przyul. (...). Takie są bowiem konsekwencje wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 6 listopada 2015 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I C 1347/14. Nabyli bowiem oni prawo własności wskazanej nieruchomości od osoby nieuprawnionej.
Oznacza to, że pozwany nabył ograniczoneprawo rzeczoweod osoby nieuprawnionej -nieujawnionej w dziale IIksięgi wieczystej (...). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest przy tym związany treścią wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 6 listopada 2015 r., wydanego w sprawie uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym o sygn. akt I C 1347/14, z mocyart. 365§1 kpc.
W tym miejscu należy wskazać, że hipoteka należy do ograniczonych praz rzeczowych wymienionych w treściart. 244 § 1 kc.W światleart. 245 § 1 kcz zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonegoprawa rzeczowegostosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności. W świetleart. 140 kcto właściciel w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego może rozporządzać rzeczą.
Powszechną metodą jest umowne ustanowienie ograniczonegoprawa rzeczowego. Stosowną umowę zawiera właściciel obciążonej rzeczy i nabywca prawa. Właściciel oświadcza swoją wolę obciążenia rzeczy poprzez ustanowienie oznaczonegoprawa rzeczowego, a jego kontrahent oświadcza wolę nabycia ustanowionego prawa. Ustanawiającym prawo może być zatem właściciel rzeczy. Jednakże na podstawie przepisów o ochronie dobrej wiary nie można wykluczyć powstaniaprawa rzeczowegoograniczonego na podstawie oświadczenia woli osoby nieuprawnionej, której nie przysługuje prawo własności rzeczy (por.art. 5u.k.w.h.).
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, czemu już wyżej dano wyraz nie miała zastosowania rękojmia publicznej wiary publicznej ksiąg wieczystych – bowiem w istocie osoby ustanawiające hipotekę nie były ujawnione w księdze wieczystej jako osoby którym przysługuje prawo własności nieruchomości.
Ustanowienie hipotek na rzecz pozwanego banku nastąpiło zatem przez osoby nieuprawnione – które w istocie nie były właścicielami nieruchomości i nie zostały ujawnione przez wpis do księgi wieczystej.
Mając powyższe na uwadze oświadczenie o ustanowieniu hipoteki złożone przezM. B. (1)iL. B., nie będących właścicielami nieruchomości podlegało ocenie w kontekście reguł wskazanych w treściart. 58 § 1 i § 2 kc.Zgodnie z przywołaną regulacja czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 kc). Na gruncieart. 58 k.c.przez pojęcie ustawy należy rozumieć wszystkie akty prawne składające się na system źródeł prawa powszechnie obowiązującego.(...)ten tworzą:konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia wydawane przez organy wskazane wkonstytucjina podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania oraz akty prawa miejscowego. Przyczyną nieważności czynności prawnej, wskazaną wart. 58 § 1 k.c., jest sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, zarównokodeksu cywilnego, jak i ustaw szczególnych.
W tym miejscu należy jednak wskazać, że samo rozporządzenie rzeczą przez osobę nieuprawnioną nie przesądza o bezwzględnej nieważności takiego oświadczenia woli. Obowiązywanie zasadynemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habetnie uzasadnia uznania za sprzeczną z ustawą i nieważną rozporządzenia dokonanego przez osobę niebędącą właścicielem rzeczy. Jeżeli zbywca rzeczy nie jest jej właścicielem, kontrahenci nie osiągną zamierzonego skutku w postaci przeniesienia własności rzeczy (poza określonymi w ustawie wyjątkami), ale brak tego rodzaju skutku nie jest równoznaczny z nieważnością umowy, lecz z jej bezskutecznością; dla stwierdzenia nieważności takiej czynności na podstawieart. 58 k.c.wymagane jest wykazanie szczególnych okoliczności, innych niż wiedza sprzedawcy o nieprzysługiwaniu mu prawa (por. np. wyr. SN z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKN 27/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 43; wyr. SN z dnia 11 grudnia 1998 r., II CKN 96/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 98; wyr. SN z dnia 22 maja 2002 r., I CKN 237/00, Lex nr 55084; wyr. SN z dnia 3 listopada 2010 r., V CSK 148/10, Palestra 2011, z. 1-2, s. 122).
Brak podstaw do uznania oświadczenia za sprzeczne z ustawą, w ocenie Sądu nie wyklucza wszakże uznania, że oświadczenie takie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu uznanie za ważne – i wywołujące skutek oświadczenie woli o ustanowieniu hipoteki przez osoby, które nie są właścicielami nieruchomości i w konsekwencji zaakceptowanie odpowiedzialności rzeczowej swym majątkiem osoby, która w żaden sposób nie uczestniczyła w składaniu takiego oświadczenia i nie miała na nie żadnego wpływu, pozostaje w sprzeczności z zasadą pewności obrotu prawnego. Ponadto zdaniem Sądu godzi w konstytucyjną zasadę ochrony prawa własności. W kontekście okoliczności faktycznych ustalonych w niniejszej sprawie zaakceptowanie ważności i skuteczności oświadczeniao ustanowieniu hipoteki w sytuacji gdy zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym powódka była właścicielem nieruchomości – co zostało przesądzone prawomocnym wyrokiem w sprawie I C 1347/14 podważałoby zasadę zaufania obywatela do prawa i czyniło w istocie udzieloną ochronę iluzoryczną – poprzez zaakceptowanie potencjalnej egzekucji z nieruchomości przez wierzyciela rzeczowego.
W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu Rejonowego zaistniały podstawy do uznania oświadczenia złożonego przezM. B. (1)iL. B.(obecnieK.) o ustanowieniu hipoteki za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i tym samym nieważne w świetleart. 58 § 2 kc.
Mając na uwadze dokonane rozważania Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że skoro dla ustanowienia ograniczonegoprawa rzeczowegokoniecznym jest złożenie oświadczenia właściciela rzeczy (art. 245 kcw zw. zart. 140 kc), to złożenie oświadczenia przez osobę nieuprawnioną, w sytuacji gdy nie sposób mówić o działaniu rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych, należy zdaniem Sądu za czynność bezskuteczną.
Poza tym, co zostało wyżej przedstawione, w ocenie Sądu można mówić również o spełnieniu się przesłanki sprzeczności tej czynności z zasadami współżycia społecznego.
W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu pozwany nie mógł skutecznie nabyćpraw rzeczowychograniczonych odM. B. (1)iL. B.(obecnieK.).
Stwierdzona przez Sąd niezgodność stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym polega więc na tym, żeM. B. (1)iL. B.(obecnieK.) w chwili ustanowienia hipotek nie byli właścicielami nieruchomości objętej pozwem, nie zostali ujawnieni w księdze wieczystej, a tym samym nie mogli skutecznie ustanowić tychże hipotek na rzecz pozwanego.
Wobec powyższego w punkcie 1 wyroku z dnia 29 września 2016r. Sąd Rejonowy uzgodnił treśćksięgi wieczystej Kw (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.dla nieruchomości położonej przyul. (...)z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że nakazał wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej:

a
hipoteki umownej zwykłej w wysokości 381.000 zł (trzysta osiemdziesiąt jeden tysięcy złotych) wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia kapitału kredytu z tytułuumowy nr (...)

b
hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 228.600 zł (dwieście dwadzieścia osiem tysięcy sześćset złotych) wpisanej na rzeczBanku (...) S.A.wK.w celu zabezpieczenia odsetek oraz kosztów Banku od kredytu nr(...)- (...)

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 kpcw zw. zart. 113 ust. 1 i art. 100 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. PowódkaG. B.została zwolniona od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 100 ust 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych strona w całości zwolniona od kosztów sądowych nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oznacza, że strona nie ponosi wprawdzie opłat sądowych oraz wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa, jednakże jest to kredytowanie kosztów przez Państwo i rozliczane jest ostatecznie w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Z mocy natomiast art. 113. ust 1 powołanej ustawy kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.
Wartość przedmiotu sprawy w niniejszej sprawie wynosiła 609.600 zł – opłata od pozwu przy tak ustalonej wartości przedmiotu sprawy wynosiła 30.480 zł (609.600 x 5%)
Mając na uwadze, że powódka nie miała obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od pozwu, która wyniosła kwotę 30.480 zł oraz fakt, że pozwany przegrał niniejszą sprawę, na podstawie cytowanych przepisów, nakazano ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwotę 30.480 zł (punkt 2 wyroku).
SSR Karol Resztak

SSR Karol Resztak