Sąd Rejonowy w Nysie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 967/15
Data wyroku: 2016-02-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dobrawa Michałowska
Podstawa prawna: 148 PRAWA SPÓŁDZIELCZEGO

Sygn. akt: I C 967/15

WYROK WSTĘPNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lutego 2016 r.
Sąd Rejonowy w Nysie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Dobrawa Michałowska

Protokolant:

protokolant sądowy Marta Tracz

po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na rozprawie
sprawy z powództwaP. P.,W. P.,S. P.,J. P. (1),M. P.,K. P.
przeciwkoRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wW.
o wydanie wkładu gruntowego wniesionego przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej
uznaje powództwo za usprawiedliwione co do zasady.
Sygn. akt I C 967/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 7 kwietnia 2015 r. powodowieS. P.,J. P. (1),P. P.,W. P.,M. P.orazK. P., który następnie złożył oświadczenie o cofnięciu pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia; wnieśli o wydanie przezRolniczą Spółdzielnię Produkcyjną (...)z siedzibą wW., wpisaną do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Opolu Wydział VIII Gospodarczy KRS pod numerem(...), bez obciążeń, w szczególności w postaci hipotek, wkładu gruntowego wniesionego przezF. P.– poprzednika prawnego powodów – w 1972 r. doRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)(poprzednika prawnego(...)) jako wkładu członkowskiego w postaci 8 hektarów gruntów ornych składających się w 1972 r. zdziałek o numerach (...), stanowiących w ocenie powodów częśćdziałek o numerach (...).(...)położonych wD., gminaP., szczegółowo wskazanych na dwóch częściach załączonej mapy ewidencyjnej, objętychksięga wieczystą o numerze (...), w której powodowie wskazani są w dziale II jako współwłaściciele w częściach ułamkowych, przy czym wydanie powinno nastąpić w taki sposób, że powodowie staną się współwłaścicielami nieruchomości w częściach zgodnych z postanowieniem Sądu Rejonowego w Nysie Wydział I Cywilny z dnia 24 stycznia 2013 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, to jestJ. P. (1)w części ¼, a pozostali powodowie w częściach po 3/20.
W uzasadnieniu żądania pozwu powodowie wskazali, że są spadkobiercamiF. P., i z tego tytułu wpisani są wksiędze wieczystej o numerze (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Nysie Wydział V Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciele w częściach ułamkowych nieruchomości gruntowej składającej się zdziałek o numerach (...)położonych wD., gminaP.. Powodowie nabyli udziały w przedmiotowej nieruchomości na zasadzie spadkobrania, a nieruchomość ta pozostaje we władaniuRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...)wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem(...), która to spółdzielnia powstała z połączenia między innymiRolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...).
Powodowie wskazali, że nie są zainteresowani w udziale w działalności(...), tym bardziej, że działalność zorganizowana jest w ten sposób, że mimo wysokich rocznych obrotów nie przynosi im żadnych zysków.
Z tych względów pismem z dnia 27 lutego 2014 r. powodowie złożyli(...)oświadczenie o wycofaniu wkładów członkowskich, wskazując z jednej strony, że grunty należące w przeszłości doF. P.ulegają dewastacji z uwagi na ich niepełne wykorzystanie. Nadto powodowie wskazali, że prezes zarządu strony pozwanej wskazał, ze(...)nie ma interesu prawnego w podjęciu działań zmierzających do wydzielenia gruntów wniesionych przezF. P.jako wkład gruntowy.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o orzeczenie o kosztach postępowania według norm i zasad prawem przewidzianych.
Strona pozwana wskazała, że powództwo jest przedwczesne albowiem powodowie nie wycofali skutecznie wkładów gruntowych z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.. Pełnomocnictwa, których udzielili powodowie, nie upoważniały radcy prawnego do składania w ich imieniu oświadczeń o materialnoprawnym charakterze.
W ocenie strony pozwanej nie bez wpływu na stan sprawy pozostaje oświadczenieK. P.z dnia 8 maja 2015 r., którym cofnął on udzielone radcy prawnemu pełnomocnictwo oraz cofnął pozew z dnia 2 kwietnia 2015 r. - wraz ze zrzeczeniem się roszczenia.
Pozwany wskazał, że wyżej opisana sytuacja winna zostać potraktowana jako sprzeciw współwłaściciela, w rozumieniuart. 199 k.c.w zw. zart. 1035 k.c., co do czynności, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli.
Strona pozwana konkludując wskazała, że o bezzasadności pozwu świadczy niesprecyzowane żądanie pozwu, wskazanie w nim nieistniejących numerów działek, a nadto brak podstawy faktycznej żądania, które uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania w sprawie.
Pismem z dnia 8 maja 2015 r. powódK. P.cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia.
W piśmie procesowym z dnia 30 grudnia 2015 r. strona pozwana wskazała, że na skutek przeprowadzonego postępowania wymiennego działki o numerach:(...)przestały istnieć i stały się częścią nieruchomości położonej wD., obejmującej działki o numerach:(...), objętychksięgą wieczystą o numerze (...), aF. P.stał się ich współwłaścicielem w 82/1000 części, wraz z pozostałymi członkami Spółdzielni. W konsekwencji Spółdzielnia nie może decydować o ich wydaniu powodom, to jest wydaniu gruntu odpowiadającemu wysokości udziału z pominięciem reszty współwłaścicieli.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
Przedmiotem działalności gospodarczej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW., będącej następcą prawnym Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wD., zgodnie z danymi zawartymi w odpisie KRS strony pozwanej, jest szeroko rozumiana działalność wytwórcza w rolnictwie. W skład organu uprawnionego do reprezentowania strony pozwanej – zarząd – wchodzą:R. Z.,M. H.,K. S..
Ustrój oraz sprawy organizacyjne, w tym zasady członkostwa, los prawny udziałów i wkładów gruntowych, wkładów pieniężnych wnoszonych do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.określa statut.
Z treści statutu wynika między innymi, że członek Spółdzielni może wycofać wkład gruntowy dopiero po roku czasu od dnia ustania członkostwa. Członek wycofujący wkład otrzymuje ten sam grunt, który wniósł, jeżeli potrzeby wspólnej gospodarki nie stoją temu na przeszkodzie. W przeciwnym wypadku otrzymuje on równoważny grunt z uwzględnieniem interesów obu stron. Jeżeli występuje różnica w obszarze lub wartości użytkowej zwracanych gruntów, między stronami następuje rozliczenie według cen rynkowych z dnia zwrotu - § 24 ust. 1, 2, 3 Statutu).
Następcy prawni członków Spółdzielni, jak również nie będący członkami właściciele gruntów wniesionych za ich zgodą do Spółdzielni mogą wycofać wkład gruntowy według zasad odnoszących się do członków, których członkostwo ustało - § 25 in fine Statutu.
Zmarłego członka Spółdzielni wykreśla się z rejestru członków Spółdzielni, ze skutkiem od dnia w którym nastąpiła śmierć - § 16 zd. 1 Statutu.
dowód:z odpisu KRS strony pozwanej k. 20-23, ze statutu strony pozwanej k. 111-153.
Gospodarstwo rolne składające się z istniejących na ten czasdziałek o numerach (...)– pierwotnie należało do rodzinnyM..A. M.wraz ze swoją żonąT. M.prowadzili gospodarstwo rolne do roku 1965. W tym też to rokuT. M.podarowała przedmiotowe gospodarstwo rolne swojej córceJ. P. (1), w zamian za dożywotnie utrzymanie.
Na mocy aktu własności ziem numer(...), stwierdzone zostało, żeF. P.stał się właścicielem z mocy samego prawa - oznaczonych w ewidencji gruntówdziałek numer(...).
dowód:z aktu własności ziem k. 36, z uzasadnienia do aktu własności ziem k. 37, z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania k. 38-39.
Uchwałą Walnego Zgromadzenia Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wD.z dnia 17 lutego 1973 r.F. P.stał się członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wD.a następnie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW..
Na podstawie deklaracji przystąpienia członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej z dnia 15 lutego 1973 r.F. P.zobowiązał się tytułem wkładu wnieść posiadane grunty o powierzchni 8,88 ha, w tym grunty orne o powierzchni 7,40 ha, nabyte przezF. P.na własność - na mocy aktu własności ziem numer(...), z wyjątkiem zagrodowejdziałki numer (...).
CzłonkostwoF. P.w wyżej wymienionej Spółdzielni zgodnie z zaświadczeniem prezesa spółdzielni ustało 1 stycznia 2002 r.
dowód:z zaświadczenia prezesa(...)wW., z kwestionariusza osobowego, z deklaracji przystąpienia, z przesłuchania powódkiJ. P. (1), z przesłuchania powódkiS. P., z przesłuchania powodaJ. P. (2), z przesłuchania prezesa strony pozwanejR. Z.,
Decyzją z dnia 2 kwietnia 1973 r., numer(...), Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wN., postanowiło z urzędu podjąć postępowanie wymienne niezabudowanych gruntów położonych na terenie wsiD., gminaP..
F. P.był stroną postępowania wymiennego prowadzonego w 1973 r. w obrębieD., gminaP.. W tym też postępowaniu wyraził zgodę na objęcie postępowaniem scaleniowymdziałek numer (...).
Decyzją z dnia 15 października 1973 r. numer(...), Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wN.zatwierdziło projekt wymiany niezabudowanych gruntów, położonych na terenie wsiD., gminaP..
W wyniku zakończonego decyzją z dnia 15 października 1973 r. numer(...)postępowania wymiennego, postanowieniem z dnia 17 września 1974 r. Państwowe Biuro Notarialne postanowiło założyćksięgę wieczystą numer (...)dla nieruchomości położonej wD., powiatN., obejmującejdziałki numer(...)o obszarze 105,15 ha, stanowiącymi gospodarstwo rolne z zabudowaniami, której prawo własności wpisane zostało rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wD., powiatN., a jako współwłaściciel wskazany został między innymiF. P.w 82/1000 części udziału.
dowód:z dokumentacji postępowania wymiennego, w tym z decyzji z dnia 2 kwietnia 1973 r. i z dnia 15 października 1973 r., z postanowienia Państwowego Biura Notarialnego k. 40.
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Nysie, w sprawie o sygn. akt I(...)stwierdził, że spadek poF. P., zmarłym w dniu 22 października 2003 wD.na podstawie ustawy nabyli: jego żonaJ. P. (1)w ¼, jego córkaS. P.oraz jego synowie:W. P.,M. P.,K. P.orazP. P.każde w 3/20 części.
dowód:z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 24 stycznia 2013 r. (sygn akt(...)k. 35.
W dziale IIksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej dla nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonych wP., w miejscowościD., wpisani są między innymi:J. P. (1)- jako współwłaścicielka nieruchomości w udziale(...),S. P.- jako współwłaścicielka nieruchomości w udziale 123/10.000,P. P.- jako współwłaściciel nieruchomości w udziale 123/10.000,M. P.- jako współwłaściciel nieruchomości w udziale 123/10.000,W. P.- jako współwłaściciel nieruchomości w udziale 123/10.000 orazK. P.- jako współwłaściciel nieruchomości w udziale 123/10.000.
dowód:z odpisuksięgi wieczystej numer (...)k. 24-30, z danych z ewidencji gruntów i budynków k. 31-34.
7 lutego 2014 r. powodowie udzielili radcy prawnemuM. O.pisemne pełnomocnictwo, na mocy którego radca prawny został upoważniony do reprezentowania powodów do występowania w ich imieniu w sprawie wycofania gruntu odziedziczonego poF. P.z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW., w tym do występowania przed(...)wW..
Pismem z dnia 27 lutego 2014 r. powodowie reprezentowani przez pełnomocnikaM. O.skierowali do członka zarządu – prezesa - strony pozwanejR. Z.– oświadczenie o wycofaniu wkładu gruntowego w postaci(...)udziału ułamkowego własności nieruchomości gruntowej dla której prowadzona jestksięga wieczysta o numerze (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Nysie Wydział V Ksiąg Wieczystych, składającej się zdziałek ewidencyjnych o numerach (...)o łącznej powierzchni 105,15 ha, położonej w miejscowościD., gminaP., której współwłasność w księdze wieczystej wpisana jest na rzecz zmarłego w dniu 22 października 2002 r.F. P..
W oświadczeniu powodowie wskazali, że wydanie nieruchomości powinno nastąpić poprzez przekazanie we władanie tego samego gruntu, który został wniesiony jako wkład gruntowy przezF. P..
W odpowiedz na wyżej złożone oświadczenie strona pozwana wskazała, że posiada wolę polubownego uregulowania sprawy, skomplikowanej pod względem faktycznym i prawnym z uwagi na zaszłości prawne.
dowód:z pełnomocnictw udzielonych przez powodów k. 12-17, z oświadczenia powodów wraz z dowodem nadania stronie pozwanej k. 51-54, pismo strony pozwanej k. 55.
K. P.od 8 marca 1990 r. jest pracownikiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.. Z tytuły przystąpienia do Spółdzielni wniósł wkład w wysokości 500,00 zł i zobowiązał się do wniesienia wkładu w wysokości 3.000,00 zł do dnia 31 marca 1990 r.
Pismem z dnia 20 lutego 2014 r.K. P.wskazał, że grunty otrzymane po zmarłym ojcuF. P., w częściach nie wydzielonych, wnosi do(...)wW.jako wkład gruntowy.
J. P. (1)została przyjęta na członka Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.i pracowała jako jej członek od 8 marca 1990 r. do 28 lutego 1995 r. W okresie od 1 marca 1995 r. do 30 czerwca 1995 r. była zatrudniona na umowę o pracę. Jako wkład wniosła 500,00 zł i zobowiązała się do wniesienia wkładu w wysokości 3.000,00 zł do dnia 31 marca 1990 r.
dowód:z zaświadczeń Prezesa(...)wW., z dokumentacji członkowskiejK. P.,ze świadectwa pracyJ. P. (1), z kwestionariusz osobowegoJ. P. (1)i z deklaracji członkowskiej, przesłuchania powodaK. P.

Sąd zważył, co następuje.
W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę roszczenie powodów należy uznać za usprawiedliwione co do zasady.
Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów przedłożonych przez pozwaną spółdzielnię oraz znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych prowadzonych przez tutejszy sąd o numerach(...),(...),(...), a także przesłuchania stron postępowania. Na podstawie wskazanych dowodów niewątpliwym jest fakt, żeF. P.wniósł tytułem wkładu działki określone w treści pozwu, a stanowiące gospodarstwo rolne określone w deklaracji przystąpienia. W świetle zgromadzonych dokumentów, nieusprawiedliwione jest stanowisko Spółdzielni, żeF. P.w chwili przystąpienia nie wniósł zadeklarowanego wkładu w postaci prawa własności wskazanych działek (nie wniósł w tej chwili żadnego wkładu), wnosząc dopiero prawo własności w ułamkowej części nieruchomości powstałych w skutek procesu scalenia działek. Spółdzielnia nie dysponuje bowiem żadnym dokumentem zawierającym oświadczenieF. P., w którym wnosi tytułem wkładu prawo własności nieruchomości innych niż wskazane w treści deklaracji przystąpienia.
Zgodnie zart. 318 k.p.c.sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie, może wydać wyrok wstępny tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania, bądź co do spornego sposobu wykonania żądania - zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie.
Sąd wskazuje, iż wyrokiem wstępnym sąd nie rozstrzygnął ostatecznie sporu, a tylko przesądził o zasadzie odpowiedzialności strony pozwanej.
Sąd wskazuje, że uznanie żądania za usprawiedliwione w zasadzie oznacza istnienie między stronami procesu stosunku prawnego uzasadniającego uwzględnienie powództwa.
Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów przedłożonych przez pozwaną spółdzielnię oraz znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych, a także przesłuchania stron postępowania. Na podstawie wskazanych dowodów niewątpliwym jest fakt, żeF. P.wniósł tytułem wkładu działki określone w treści pozwu, a stanowiące gospodarstwo rolne określone w deklaracji przystąpienia. W świetle zgromadzonych dokumentów, nieusprawiedliwione jest stanowisko Spółdzielni, żeF. P.w chwili przystąpienia nie wniósł zadeklarowanego wkładu w postaci prawa własności wskazanych działek (nie wniósł w tej chwili żadnego wkładu), wnosząc dopiero prawo własności w ułamkowej części powstałych w skutek procesu scalenia działek. Spółdzielnia nie dysponuje bowiem żadnym dokumentem zawierającym oświadczenieF. P.w którym wnosi tytułem wkładu prawo własności innych niż wskazane w treści deklaracji przystąpienia.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że sąd może wydać wyrok wstępny tylko wówczas, gdy roszczenie jest usprawiedliwione co do zasady, co w niniejszej sprawie oznacza, że do wydania wyroku wstępnego koniecznym było uprzednie ustalenie, że powodowie w sposób skuteczny, zarówno w oparciu o przepisyustawy z dnia 16 września 1982 r. prawa spółdzielczegojak i regulację statutu(...)wW., dokonali czynności prawnej w postaci wycofania wkładu gruntowego wniesionego przez ich poprzednika prawnegoF. P.do zasobów użytkowych poprzednika prawnego strony pozwanej.
Analiza podstawy faktycznej i prawnej żądania zakreślonego w pozwie, a także jego motywy prowadzi do wniosku o konieczności dokonania oceny dochodzonego roszczenia w kontekście przesłanek zart. 148 § 3w związku zart. 151 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawa spółdzielczegoi postanowień § 24 i 25 Statutu strony pozwanej, pozostawiając poza sferą rozważań stosunki rzeczowe, które mają znacznie jedynie dla sposobu rozstrzygnięcia sporu.
Dochodzone przez powodów roszczenie jakkolwiek ma charakter petytoryjny, to w ocenie Sądu, świadczy o tym powyższy wywodów, jest oparte na prawie względnym do zwrotu wkładu gruntowego, wynikającym z wygaśnięcia stosunku spółdzielczego - na skutek ustania członkostwa wobec śmierci członka spółdzielni.
Tak zaprezentowane stanowisko miało decydujący wpływ w przedmiocie uznania roszczenia powodów jako usprawiedliwionego w zasadzie.
W rezultacie roszczenie wywodzone zart. 148 § 3 prawa spółdzielczegonależy oceniać jako swoiste roszczenie windykacyjne. W piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że roszczenie byłego członka – właściciela o zwrot wniesionego do spółdzielni gruntu nie ulega przedawnieniu z mocyart. 223 § 1 k.c.- takPrawo spółdzielcze. Komentarz – M.G.,J. I.,Wydawnictwo (...),W.1985, teza 8 do art. 148.
Zestawienie normy zart. 148 § 3 prawa spółdzielczegoz przepisemart. 222 § 1 k.c.nakazuje przyjąć, że były członek spółdzielni (jego następca prawny) może zasadnie żądać zwrotu wkładu gruntowego. Z roszczeniem wydobywczym były członek – właściciel winien w takiej sytuacji wystąpić przeciwko osobie, która gruntem faktycznie włada - in concreto przeciwko pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW..
Zgodnie zart. 222 § l kodeksu cywilnegowłaściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.
Przypomnieć należy, że prawa i obowiązki członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynikają ze stosunku spółdzielczego, nawiązanego z tą korporacyjną osobą prawną na podstawie umowy (adhezyjnego przystąpienia), którego treść wyznaczają umowa (statut), uchwały organów spółdzielni i przepisy prawa bezwzględnie obowiązujące.
Ma on charakter cywilno-prawny szczególnego rodzaju, gdyż składa się z wiązki uprawnień - o charakterze wewnętrznym (w tym organizacyjnych, własnościowych, pracy) oraz zewnętrznym - które podlegają reżimowiprawa spółdzielczego, a cywilnego posiłkowo, o ileprawo spółdzielczenie stanowi inaczej.
W ramach stosunku spółdzielczego wyodrębnia się prawa wynikające wprost ze stosunku członkostwa oraz prawa od niego pochodne, dla powstania których niezbędne jest zaistnienie innych zdarzeń.
Takim prawem pochodnym jest tak zwany stosunek wkładu, a zdarzeniem jego wniesienie. Zauważyć trzeba, że wnoszenie wkładów gruntowych stanowi sposób włączania majątku członków do gospodarczej działalności spółdzielni, skutkującego powstaniem ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci użytkowania o swoistych cechach.
Specyfiką stosunku wkładu gruntowego jest mimo powstania prawa użytkowania, zachowanie przez członka spółdzielni dotychczasowychpraw rzeczowych, obligacyjnych albo posiadania gruntu, możliwości rozporządzania nim przy przekazaniu spółdzielni uprawnień obejmujących władanie, pobieranie pożytków, podejmowanie czynności dyspozytywnych w zakresie gospodarowania, zmiany przeznaczenia gruntów, zmiany jego substancji, dokonania zabudowy połączonej z nabyciem przez spółdzielnię prawa własności powstałych budynków.
Sąd wskazuje, że zgodnie zart. 148 § 3 prawa spółdzielczegoczłonek rolniczej spółdzielni produkcyjnej wycofujący swój wkład otrzymuje ten sam grunt, który wniósł, jeżeli potrzeby wspólnej gospodarki nie stoją temu na przeszkodzie; w przeciwnym wypadku otrzymuje równoważny grunt z uwzględnieniem interesów obu stron, zaś w wypadku, gdy występuje różnica w obszarze lub wartości użytkowej zwracanych gruntów, następuje między stronami rozliczenie według cen rynkowych z dnia rozliczenia. Norma ta znalazła powtórzenie w § 24 statutu pozwanej Spółdzielni.
Przepisart. 148 § 3 prawa spółdzielczegowskazuje, że zwrot wkładu winien nastąpi w pierwszej kolejności w naturze (zwrot tego samego grunt), chyba że względy prawidłowej gospodarki uzasadniają pozostanie przedmiotu wkładu w zasobach spółdzielni. Dotyczyć to może sytuacji, w której grunt wkładowy położony jest pomiędzy gruntami spółdzielni, albo sytuacji, w której jest on na bieżąco wykorzystywany na potrzeby produkcji rolnej i zaprzestanie tej produkcji na terenie gruntu wkładowego i przeniesienie jej na inne tereny mogłoby mieć niekorzystny wpływ na realizację przedmiotu działalności spółdzielni. Bądź wniesiony wkład stanowi – na skutek przeprowadzonego postępowania wymiennego – część całości innej nieruchomości i jest on na bieżąco wykorzystywany na potrzeby produkcji rolnej.
W ocenie Sądu, rozważając prezentowane przez stronę pozwaną stanowisko w sprawie, z treściart. 148 § 3 ustawy z 1982 r. - Prawo spółdzielczenie można wywieść podstawy prawnej stwierdzenia, że spółdzielnia może odmówić zwrotu wkładu. Wynik analizy językowej tego przepisu, dokonywanej z zastosowaniem dyrektywy języka potocznego i języka prawnego wskazuje, że roszczeniu o zwrot można przeciwstawić jedynie przesłankę "potrzeby wspólnej gospodarki", ale wówczas przekształca się ono w roszczenie o zwrot "gruntu równoważnego".
Nie ma również podstawy do przyjęcia per analogiam zarzutu ubezskuteczniającego roszczenie windykacyjne opartego naart. 222 § 1 k.c.in fine, skoro konstrukcja prawna dochodzenia zwrotu wkładu jest pełna i oparta na odmiennych przesłankach – tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt(...)
Jak to już zostało na wstępie podkreślone z chwilą wniesienia wkładu gruntowego spółdzielnia nabywa prawo użytkowania przedmiotu wkładu szczegółowo uregulowane w przepisachart. 271 i nast. k.c.Członek spółdzielni legitymujący się tytułem własności wkładu gruntowego nie traci przy tym możliwości rozporządzenia przedmiotem wkładu, choć uprawnienie to doznaje pewnych ograniczeńart. 147 prawa spółdzielczego).
W sprawie poza sporem jest to, że powodowie są współwłaścicielami nieruchomości, na którą składały się działki:(...), które na skutek przeprowadzonego postępowania administracyjnego – wymiennego - przestały istnieć i obecnie odpowiadają nieruchomości równoważnej stanowiącej udział powodów w nieruchomości gruntowej składającej się zdziałek gruntu numer (...), położonych wP., w miejscowościD..
Bezspornym również było, iż to pozwany włada obecnie tą nieruchomością.
W ocenie Sądu powodowie w sposób zgodny z dyrektywą zawartą w przepisieart. 148 § 3 prawa spółdzielczegojak i w zgodzie z postanowieniami statutu dokonali skutecznej czynności w postaci wycofania wkładu gruntowego z zasobów użytkowych strony pozwanej.
Udzielone 7 lutego 2014 r. radcy prawnemuM. O.pisemne pełnomocnictwo, stanowiło skuteczną faktyczną i prawną podstawę do składania w imieniu powodów wszelkich oświadczeń, w tym oświadczeń o wycofaniu wkładów gruntów z zasobów użytkowych strony pozwanej zważywszy na zawarty w treści pełnomocnictwa zwrot w postaci – „radca prawny został upoważniony do reprezentowania powodów do występowania w ich imieniu w sprawie wycofania gruntu odziedziczonego poF. P.z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW., w tym do występowania przed(...)wW., znamionujący upoważnienie pełnomocnika do składania oświadczeń o treści zgodnej z treścią zawartą w piśmie z dnia 27 lutego 2014 r.
W ocenie Sądu pismo z dnia 27 lutego 2014 r. zostało skierowane do organu osoby prawnej, to jest upoważnionego do działania „na zewnątrz” w imieniu osoby prawnej. Nadmienić jedynie należy, iż osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie –art. 38 k.c., zaś statut strony pozwanej wskazuj e- § 46 ust. 1, że zarząd jest tym organem z którym należy wiązać uprawnienia do reprezentowania podmiotu, którego ustrój i organizacja są kształtowane postanowieniami przedmiotowego statutu.
Bez znaczenie dla skuteczności podjętej przez powodów akcji w postaci wycofania wkładu gruntowego wniesionego przezF. P.do zasobów użytkowych strony pozwanej jest fakt pozostawania w relacji korporacyjnej ze stroną pozwaną przezK. P..
Powtórzenia wymaga, żeK. P.od 8 marca 1990 r. jest pracownikiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.. Z tytułu przystąpienia do Spółdzielni wniósł wkład pieniężny, a nie gruntowy w wysokości 500,00 zł i zobowiązał się do wniesienia wkładu w wysokości 3.000,00 zł do dnia 31 marca 1990 r.
Zatem przedmiotowy wkład, o który toczy się spór, nie może być rozumiany jako wkładK. P.(w jego niewielkiej części) albowiemK. P.nie wniósł przedmiotowego wkładu w zasób spółdzielni i nie był o związany z jego prawami korporacyjnych
Bez dla zasadności żądana ma również fakt, żeK. P.pismem z dnia 20 lutego 2014 r. wskazał, że grunty otrzymane po zmarłym ojcuF. P., w częściach nie wydzielonych, wnosi do(...)wW.jako wkład gruntowy, wkład ten został już bowiem wniesiony przez jego ojca i pozostawał w tym czasie w zasobach spółdzielni.
Sąd wskazuje, iż wkładem wniesionym przezK. P.z tytułu przystąpienia do Spółdzielni była kwota w wysokości 500,00 zł oraz zobowiązanie do wniesienia wkładu w wysokości 3.000,00 zł - do dnia 31 marca 1990 r.
K. P.jest spadkobiercą zmarłegoF. P.i zatem jako spadkobierca mógłby jedynie za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przysługującej mu nieruchomości (stanowiącej wkład gruntowy do spółdzielni wniesiony przezF. P.), to jest w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku –art. 1036 k.c.
Odnosząc się do kolejnych zarzutów strony pozwanej w przedmiocie niemożności działania powodów w procesie z uwagi na odstąpienie od żądaniaK. P., wskazać należy, iż skoro roszczenie windykacyjne jest ściśle związane z prawem własności, z którego wypływa, to legitymacja czynna przysługuje każdoczesnemu właścicielowi rzeczy. Legitymacja czynna dla dochodzenia roszczenia windykacyjnego przysługuje także każdemu ze współwłaścicieli.
Tym samym niezasadnym okazał się zarzut pozwanego, który podniósł brak pełnej legitymacji czynnej. Każdy bowiem ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa (art. 209 k.c.).
Przykładem czynności zachowawczej jest właśnie wytoczenie powództwa windykacyjnego, które zmierza do odzyskania przez współwłaściciela utraconego władztwa nad rzeczą i jednocześnie zapobiega utracie prawa własności na skutek zasiedzenia.
Współwłaściciel, który dokonuje czynności zachowawczej, nie działa w imieniu pozostałych współwłaścicieli, gdyżart. 209 k.c.nie daje mu w tym zakresie pozycji przedstawiciela ustawowego. Współwłaściciel taki podejmuje czynność zachowawczą we własnym imieniu, ale w interesie wszystkich współwłaścicieli.
Wskazać jednak należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że współwłaściciel nie może skutecznie podjąć czynności zachowawczej, gdy sprzeciwiają się temu współwłaściciele reprezentujący większość udziałów- tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 czerwca 1985 r., sygn. akt(...). W tej sytuacji sprzeciwK. P., z uwagi na brak po jego stronie atrybutu większościowego udziałowca w części spornej nieruchomości, nie mógł mieć normatywnego znaczenia dla całościowej akcji procesowej pozostałych współwłaścicieli zmierzających do ochrony ich praw.
Sad akcentuje, że sprzeciw jednego ze współwłaścicieli przy realizacji roszczenia windykacyjnego ma ten skutek, że wydanie rzeczy może nastąpić wyłącznie do rąk wszystkich współwłaścicieli – tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt(...).
W tym miejscu należy podkreślić, że wszyscy współwłaściciele, łącznie zK. P.złożyli oświadczenie o wycofaniu gruntów i jedynie ta czynność jako niewątpliwie przekraczająca zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną wymagała ich jednomyślnego działania w myśliart. 199 k.c.A skoro jak wskazano wyżej czynności ta dokonana został skutecznie, legitymacja do wytoczenia niniejszego powództwa, jako czynność zachowawcza przysługiwała każdemu z współwłaścicieli.
W ten sposób wskazać należy, iż roszczenie powodów jest usprawiedliwione w zasadzie, jako oparte o regulację zawartą w treści normatywnejart. 148 § 3 prawa spółdzielczegoi o treść postanowień statutu i winno zostać zrealizowane prze stronę pozwaną.
W tym miejscu wskazać, iż jednym z dopuszczalnych sposób realizacji uprawnień powodów wywodzonych z dyspozycji wyżej zacytowanych przepisów (w tym pozanormatywnych) jest ten przewidziany w normie zawartej wart. 16in genereustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, stanowiący, że na wniosek zarządu, zgłoszony w oparciu o uchwałę walnego zgromadzenia członków, wydziela się grunty stanowiące wkład członków spółdzielni, jako jedną nieruchomość z określeniem wielkości udziału każdego z członków w tej nieruchomości, ustalanego według szacunku porównawczego gruntów poddanych scaleniu.
W razie wystąpienia członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej z tej spółdzielni po zakończeniu postępowania scaleniowego, na jego wniosek (bądź na wniosek jego następców prawnych) wydziela się grunty odpowiadające jego udziałowi w nieruchomości przy zachowaniu zwartości kompleksu gruntów spółdzielczych.
Wydzielenie gruntów następuje na podstawie decyzji starosty. Istotą omawianej konstrukcji prawnej jest zatem niedopuszczalność drogi sądowej w zakresie podziału i wydzielenia działki wymiennej ze scalonej nieruchomości na rzecz członka występującego ze spółdzielni.
Niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalona jest wykładnia, że wskazany tryb wydzielania wkładów gruntowych może mieć zastosowanie jedynie w wypadku scalenia dokonanego przy zachowaniu warunków przewidzianych w tym przepisie, tj. na wniosek zarządu, zgłoszony w oparciu o uchwałę walnego zgromadzenia członków, a w innych wypadkach wydzielenie takie powinno nastąpić w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego między spółdzielnią a jej byłym członkiem albo w postępowaniu przed sądem powszechnym - tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lutego 1989 r., sygn. akt(...)
Brak rozstrzygnięcia o kosztach postępowania powodowany był charakterem wydanego wyroku. Ponieważ wyrok wstępny nie jest orzeczeniem, które kończy postępowanie w danej instancji wyrok wstępny nie rozstrzyga o ponoszeniu przez strony kosztów procesu – tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 sierpnia 2009r., w sprawie o sygn. akt(...)