Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1076/16
Data wyroku: 2016-11-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Urban, Michał Bober, Lucyna Ramlo
Słowa kluczowe: Renta Rodzinna
Podstawa prawna: art. 24 ustawy z dnia 30.12.1993 r.  o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy (Dz. 22013 poz. 666) art.65 ust. 1 , art. 70 ust. 1-3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1076/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 listopada 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Michał Bober

Sędziowie:

SSA Lucyna Ramlo
SSA Aleksandra Urban (spr.)

Protokolant:

stażysta Sylwia Gruba

po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. w Gdańsku
sprawyM. M.
z udziałemA. P.
przeciwko Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego wG.
o wysokość świadczenia
na skutek apelacjiA. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt VIII U 893/13
oddala apelację.
SSA Lucyna Ramlo SSA Michał Bober SSA Aleksandra Urban
Sygn. akt III AUa 1076/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 marca 2013 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wG.przyznałM. M.prawo do wojskowej renty rodzinnej od dnia(...)w wysokości 2.781,07 zł miesięcznie, stanowiącej 50 % świadczenia ustalonego od 90 % podstawy wymiaru.
Decyzją z dnia 28 marca 2013 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wG.przyznałA. P.prawo do wojskowej renty rodzinnej od dnia(...)w wysokości 2.781,07 zł miesięcznie, stanowiącej 50 % świadczenia ustalonego od 90 % podstawy wymiaru.
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2015 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wG.ustalił wysokość renty wojskowej przyznanejM. M.od dnia 1 września 2015 r. na kwotę 2.844,77 zł miesięcznie, stanowiącą 50 % świadczenia ustalonego od 90 % podstawy wymiaru.
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2015 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wG.ustalił wysokość renty wojskowej przyznanejA. P.od dnia 1 września 2015 r. na kwotę 2.844,77 zł miesięcznie, stanowiącą 50 % świadczenia ustalonego od 90 % podstawy wymiaru.
Odwołanie od powyższych decyzji złożyła ubezpieczonaM. M.wnosząc o ich zmianę i ustalenie, że prawo do renty rodzinnej po zmarłymR. M.przysługuje wyłącznieM. M..
W odpowiedzi na odwołanie Wojskowe Biuro Emerytalne wniosło o oddalenie odwołań.
ZainteresowanaA. P.wniosła o oddalenie odwołań.
Sąd Okręgowy w Gdańsku - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 marca 2016 r. w sprawie VIII U 893/13 zmienił zaskarżone decyzje z dnia 28 marca 2013 r.i przyznał prawo do wojskowej renty rodzinnejM. M.w wysokości 85 % podstawy wymiaru stwierdzając, że jest ona jedyną osobą uprawnioną do renty rodzinnej (punkt pierwszy) oraz zmienił zaskarżone decyzje z dnia 27 sierpnia 2015 r. i przyznał prawo do wojskowej renty rodzinnejM. M.w wysokości 85 % podstawy wymiaru ustalając, że jest ona jedyną osobą uprawnioną do renty rodzinnej (punkt drugi).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.R. M.(ur. (...)) ma córki:B. M.orazM. M..M. M.(ur. (...)) uprawniona jest do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.R. M.miał prawo do emerytury wojskowej jako emerytowany prokurator Prokuratury Wojskowej(w stopniu pułkownika).R. M.zamieszkiwał wŁ., przyul. (...). Po śmierci drugiej żony zamieszkiwał samotnie.B. W. (1)– sąsiadkaR. M.- pomagała mu w prowadzeniu spraw przed Urzędem Skarbowym, towarzyszyła mu u notariusza oraz w banku. Pomagała mu w sprawach urzędowych. Udzielanie tej pomocy zakończyło się w 2009 r.W 2008 r.R. M.(wdowiec) spotkałZ. S. (1)na cmentarzu. Zaczęli się odwiedzać.Z. S. (1)często przychodziła do mieszkaniaR. M.i przebywała tam, gotowała obiady, podlewała kwiaty.R. M.odwiedzałZ. S. (1).R. M.iZ. S. (1)przesiadywali na balkonie mieszkaniaR. M., wychodzili razem na podwórko, na spacery.Z. S. (1)chodziła razem zR. M.po zakupy, razem kupowali produkty (pobierając jeden rachunek). W 2011 r.Z. S. (1)uczestniczyła wraz zR. M.w pogrzebie jego krewnejW. S.wP..M. M.brała udział w imieninachZ. S. (1)w trakcie odwiedzin uR. M.wŁ..Z. S. (1)była obecna na imieninachR. M.w mieszkaniuR. M.. W imieninach tych brały udział równieżB. W. (1),J. W. (1),M. M.,J. B. (1). W trakcie tych imieninZ. S. (1)została przedstawionaJ. W. (1)jako „sympatia”R. M..R. M.prowadził zapiski dotyczące przebiegu dnia, wydarzeń, zamierzeń i postanowień. W zapiskach tych pojawiały się odniesienia doZ. S. (1). Np. w dniu(...)
R. M.zapisał, że rozmawiał telefonicznie zZ. S. (1), został zaproszony do niej na obiad, gdzie się udał, zaś po południu powrócił do domu z wizyty u niej. W dniu(...)R. M.uczynił zapiski dotyczące m.in. rozmów telefonicznych zZ. S. (1). W dniu(...)R. M.zapisał,że skontaktował się telefonicznie zZ. S. (1), która cały dzień zamierzała spędzić w domuze względów zdrowotnych. W dniu(...)R. M.sporządził notatkęo konieczności przekazaniaZ. S. (1)informacji o numerze telefonu innej osoby.Z. S. (1)ma dwie córki –E., zamieszkującą na terenie Niemiec orazA..A. P., córkaZ. S. (1)(ur. (...)), zamieszkiwała wT.. Zameldowana była pod adresem(...). Pod adresem tym był także zameldowany do dnia
(...)R. R. (1).A. P.iR. R. (1)pozostawaliw związku faktycznym, z którego posiadają małoletniego synaT.(ur. (...)).A. P.iR. R. (1)pozostawali w związku faktycznym do 2011 r. RodziceR. R. (1)posiadają nieruchomość wT.. W dniu(...)R. M.(ur. (...)) iA. P.(ur. (...)) zawarli w urzędzie stanu cywilnego wŁ.związek małżeński. W dniu(...)R. M.iA. P.podpisali akt notarialny zawierający umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. W dniu 1 sierpnia 2012 r. została zawarta umowa o prowadzenie rachunków oszczędnościowych oraz świadczenie usług bankowości elektronicznej pomiędzy(...)
(...) SAwW.aR. M.iA. P.. Umowa została podpisana przezA. P.. Na tym rachunku bankowym znajdowały się środki pochodzące ze sprzedaży przezR. M.mieszkania wŁ.. Z historii rachunku bankowego wynika, że wykonano przelew do(...) SAS., przelew kwoty 20.000 zł na rzeczZ. S. (1), przelewu kwoty 45.809,85 zł na rzeczA. P., wypłaty kwot 10.000 zł, 15.00 zł, 55.000 zł. W dniu16 sierpnia 2012 r.R. M.zbył swoje mieszkanie przyul. (...)wŁ.sprzedając jeJ.iZ. B. (1)(sąsiadom). Od dnia 23 sierpnia 2012 r.R. M.dokonał wymeldowania z adresu:Ł.,ul. (...).R. M.wyjechałzŁ., przenosząc się wraz z rzeczami (w tym meblami) do miejscowościT.. W pakowaniu dobytku oraz jego przewiezieniu doT.pomagała muK. G.. DoT.R. M.pojechał wraz zeZ. B. (1)iZ. S. (1). Transportowi rzeczy towarzyszyłaK. G.. DoT.przeprowadziła się takżeZ. S. (1).A. P.nie przyjechała zŁ.przy przeprowadzce, przebywała wT..R. M.od dnia 26 września 2012 r. zameldowany został pod adresem:(...), gm.(...).A. P.była zameldowana pod adresem:(...), gm.M.. Budynek zlokalizowany pod adresem(...)ma charakter budynku magazynowego. W styczniu 2014 r. na wniosekA. P.została wydana decyzja o zmianie sposobu użytkowania budynku mieszczącego się pod adresem(...), z budynku mieszkalnego na magazynowo-gospodarcze. PoczątkowoR. M.,Z. S. (1)iA. P.wraz z synem przebywali wT., następnie przenieśli się do domu wM., przyul. (...). Zaświadczenie o zakończeniu budowy domu przyul. (...)wM.zostało wydane w dniu 14 listopada 2014 r.R. M.miał przygotowane pomieszczenia mieszkalne na parterze domu wM., gdzie zostały też umieszczone przywiezionezŁ.meble. W listopadzie 2012 r.R. M.poczuł się źle.Z. S. (1)wezwała pogotowie. Lekarz zadecydował o przewiezieniuR. M.do szpitala.R. M.przebywał w szpitalu od dnia 14 listopada 2012 r. do dnia 15 listopada 2012 r. i od dnia 22 listopada 2012 r. do dnia3 grudnia 2012 r. Rozpoznano u niego zapalenie płuc i niewydolność oddechowa w przebiegu zapalenia płuc, włóknienie płuc, tętniak aorty wstępującej, zespół psychoograniczny.R. M.upoważniłZ. S. (1)(określoną jako opiekunkę) do otrzymywania informacji o jego stanie zdrowia, udzielanych świadczeniach medycznych i uzyskania dokumentacji medycznej w przypadku śmierci. W trakcie pobytu w szpitalu zR. M.skontaktowały się pracownice Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy(...)wM.. W rozmowie z nimiR. M.podał,że zamieszkuje wspólnie zZ. S. (1), która sprawuje nad nim opiekę i którą określił jako jego żonę. W dniu(...)R. M.zmarł. Połączenie telefoniczne doM. M.z numeru telefonuZ. S. (1)z dnia(...)nie zostało odebrane. O śmierci ojcaM. M.została poinformowana telefonicznie przezZ. S. (1).A. S.wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego matkiR. R. (1)wT.. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Słupsku - XV Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą wM.stwierdził, że spadek poR. M.na podstawie ustawy nabyli: jego żonaA. P.oraz jego córkiB. M.iM. M.. W dniach28 marca 2013 r. i 27 sierpnia 2015 r. wojskowy organ emerytalny wydał zaskarżone decyzje.
Ustalając okoliczności faktyczne sprawy Sąd Okręgowy oparł się przede wszystkimna dokumentach zgromadzonych w toku postępowania oraz zeznaniach świadków i przesłuchanychw charakterze strony odwołującej się i zainteresowanej wskazując w jakim zakresie i z jakich przyczyn należy przyznać im przymiot wiarygodności, a w jakim nie zostały uznane za wiarygodne. Sąd I instancji uzasadnił również oddalenie pozostałych wniosków dowodowych stron.
Przedmiotem postępowania było ustalenie, czy zainteresowana jest osobą uprawnioną do renty rodzinnej poR. M., a w szczególności, czy występuje przesłanka prawa do renty rodzinnej dla zainteresowanej w postaci pozostawania we wspólności małżeńskiej zR. M.stosownie do regulacji prawnych zawartych w art. 24 ustawy z dnia 30 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin w zw. zart. 70 ust. 1-3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z dnia 2016 r., poz. 887 ze zm., dalej ustawa emerytalna). W przedmiotowej sprawie prawo do renty rodzinnej zostało przyznane ubezpieczonej i zainteresowanej. Zainteresowana bezsprzecznie spełniała wymóg określony w art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Nie może bowiem budzić wątpliwości, żeR. M.iA. P.zawarli w dniu(...)związek małżeński. Bez znaczenia są przy tym wywody strony ubezpieczonej odnośnie stanu zdrowiaR. M.i możności złożenia przez niego oświadczenia o zawarciu związku małżeńskiego, ponieważ w myślart.18 k.r.i o., nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu. Nie dotyczy to jednak unieważnienia z powodu pokrewieństwa między małżonkami oraz z powodu pozostawania przez jednego z małżonkóww chwili zawarcia małżeństwa w zawartym poprzednio związku małżeńskim. Bezsprzecznie w aktach rentowych znajduje się odpisu skrócony aktu małżeństwa oraz w aktach sprawy odpis zupełny aktu małżeństwa. Są to dokumenty urzędowe w rozumieniuart. 244 k.p.c., zatem w tych warunkach nie może być kwestionowanym zawarcie związku małżeńskiego przezR. M.iA. P.. Jednakże okoliczność ta nie jest wystarczająca dla uznania, że zainteresowana spełniła przesłanki uzyskania prawa do renty rodzinnej. Należy bowiem mieć na względzie, iż niema przeszkód, by istnienie wspólności małżeńskiej, o której mowa w art.70 ust. 3 ustawy emerytalnej, traktować jako jedną z przesłanek prawa do renty rodzinnej (A.Wypych-Żywicka, Glosa do uchwały SN z dnia 26 października 2006 r., III UZP 3/06), OSP 2008, nr 5, s.49). W ocenie Sądu Okręgowego, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, prowadzić musi do wniosku,iż w sprawie niniejszej nie występowała pomiędzy zainteresowaną aR. M.wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej. Jak wynika z całości materiału dowodowegoR. M.utrzymywał od 2008 r. znajomość zZ. S. (1)– matką zainteresowanej.Z. S. (1)odwiedzałaR. M., często przebywała w jego mieszkaniu.R. M.odwiedzałZ. S. (1).Z. S. (1)gotowałaR. M., prała, dbałao niego. Wynika to ze zgodnych zeznań świadkówZ. S. (1)(która – jak sama stwierdziła – „urzędowała” uR. M.),J. B. (2),Z. B. (1),B. W. (1),J. W. (1),E. B.,J. B. (3),D. B..Z. S. (1)podała,że robiła razem zR. M.zakupy (na jeden rachunek). Sąsiedzi podali, że widywali ich idących razem po zakupy, na spacer, przesiadujących na balkonie; zaśZ. S. (1)była uR. M.zadomowiona (o czym może świadczyć np. podlewanie kwiatów na balkonie w negliżu).A. P.nie była przez sąsiadówR. M.widywana w miejscu jego zamieszkania przed zawarciem związku małżeńskiego. Wskazują na to zeznania świadkówJ. B. (3),D. B.,J. W. (1),B. W. (1). Zeznania te zostały uznaneza wiarygodne, bowiem są logiczne i przekonywające oraz wzajemnie się potwierdzają i uzupełniają, tworząc koherentną całość. WprawdzieK. G.podała, że widziała kilkakrotnie zainteresowaną uR. M.; wskazywali na to takżeZ. B. (1)iJ. B. (2), jednakże nie można tych relacji uznać za wiarygodne. Podkreślić trzeba, iż do 2011 r. zainteresowana pozostawała w konkubinacie zR. R. (1). Wykluczyć trzeba, w świetle zasad logicznego rozumowania i probabilistyki, by natychmiast po zakończeniu kilkuletniego związkuzR. R. (1)zainteresowana zaangażowała się uczuciowo w związek ze znacznie starszym od siebie, schorowanym człowiekiem, którego wcześniej sporadycznie widywała. Z zeznańM. S.nie wynika, byR. M.opowiadał rodzinie o zainteresowanej. Okoliczność tę potwierdziła także ubezpieczona. Istotnym jest, że świadekJ. B. (3), której zeznania należy oceniać jako obiektywne, również nie wskazała, byR. M.wspominało zainteresowanej, zaś samą zainteresowaną widziała w miejscu zamieszkaniaR. M.raz. Zeznania świadkaZ. S. (1)odnośnie zainteresowaniaR. M.kontaktem z jej córkąod spotkania w 2008 r. uznane zostały za niewiarygodne, jako skonstruowane wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. W tych warunkach, okoliczności sprawy nie dają podstaw do przyjęcia,by pomiędzyR. M.a zainteresowaną istniała znajomość poprzedzająca zawarcie związku małżeńskiego. Materiał dowodowy nie wskazuje, by zainteresowana spędzała czaszR. M.lub miała z nim kontakt w takim rozmiarze, by uzasadniało to wzbudzenie zainteresowania i to w stopniu skłaniającymR. M.do zawarcia związku małżeńskiego. Jeśliby zaśR. M.został w sposób gwałtowny, nieodparty zauroczony osobą zainteresowaneji powziął nagłą decyzję o zawarciu związku małżeńskiego, wówczas zasady probabilistyki nakazywałyby przyjąć, że chciałby podzielić się swoją radością i emocjami (przynajmniej w części)z otoczeniem. Natomiast w sprawie niniejszej zawarcie związku małżeńskiego było dla sąsiadów –J. B. (3),E. B.,B. W. (1),J. W. (1)– zaskoczeniem, przy czym podkreślić należy, iż po powzięciu informacji o zawarciu związku małżeńskiego przezR. M., osoby powyższe za rzecz oczywistą uznały, że żonąR. M.zostałaZ. S. (1). Również i zainteresowana, która pozostawała do 2011 r. w związku zR. R. (1)(zbliżonym wiekowo mężczyzną), kilka miesięcy po zakończeniu kilkuletniego związku wychodziza mąż za znacznie starszego, schorowanego mężczyznę, będącego przyjacielem jej matki. Wszystkie te okoliczności przeczą możliwości przyjęcia zawarcia związku małżeńskiego z pobudek uczuciowych. O braku więzi uczuciowej świadczy fakt, iż w zapiskachR. M.(odnoszących się do poszczególnych dni, w tym również do(...), a więc w bezpośredniej bliskości czasowej od zawarcia małżeństwa) nie pojawia się osoba zainteresowanej. Natomiast przewija sięw nich często jej matkaZ. S. (1). W świetle zasad logiki, probabilistyki i psychologicznego prawdopodobieństwa, wykluczyć należy, byR. M.nie uczynił żadnej wzmianki na temat planowanego ślubu. Materiał dowodowy nie wskazuje również, by w związku z zawarciem związku małżeńskiego zorganizowana została jakakolwiek uroczystość, choć nie budzi wątpliwości,iż organizowane były np. obchody imienin. Zatem brak świętowania małżeństwa nie wynikałz przyjętego zwyczaju niecelebrowania uroczystości rodzinnych. Nie uszło uwagi Sądu, że o ślubie nie został nikt zawiadomiony, nie zostali zaproszeni goście, by dzielić radość wraz z nowożeńcami. Jak wynika z odpisu aktu małżeństwa świadkiem ślubu byłG. Z., osoba niebędąca osobą bliską dla nupturientów (nie udało się w toku postępowania ustalić jego adresu i bliższych danych).Z aktu małżeństwa wynika, że zainteresowana nie przyjęła nazwiska męża. Nie była więc zainteresowana zaakcentowaniem zawarcia związku małżeńskiego poprzez przyjęcie nazwiska męża (lub dodanie do noszonego). Następnie zaś strony zawarły umowę majątkową małżeńską, ustanawiając rozdzielność majątkową małżeńską. Zawarcie takiej umowy, aczkolwiek nie wyłącza istnienia więzi majątkowej, stanowi pewną wskazówkę co do chęci majątkowego zaangażowania sięw małżeństwo. Wszystkie to okoliczności, w powiązaniu wzajemnym oraz w kontekście powyższej przytoczonych faktów, stanowią wskazówkę co do zaangażowania i motywacji zainteresowanej. Nie sposób pominąć, że w dacie ślubuR. M.miał lat(...), był starszy od zainteresowanej o 35 lat; był osobą z różnego rodzaju dolegliwościami. KondycjaR. M.w powiązaniu ze znaczną różnicą wieku skłania do poddania w wątpliwość rzeczywistych motywów zainteresowanej zawarcia związku małżeńskiego, zwłaszcza że brak wcześniejszej dłuższej lub intensywnej znajomościzR. M.wyklucza możliwość, że została ona oczarowana jego urokiem osobistym, osobowością, zaletami charakteru lub innymi przymiotami, które mogłyby stanowić podwalinę związku uczuciowego. Zastanawiającym jest, żeZ. S. (1), która pozostawała w zażyłościzR. M.i która w sposób wyraźnie negatywny wypowiadała się np. oB. W. (1)wskazując na jej chęć zawarcia małżeństwa zR. M., żadną miarą nie miała nic przeciwko zawarciu związku małżeńskiego przezR. M.z jej córką. JeślibyR. M.żywił wobec jej córki uczucia skłaniające go do zawarcia związku małżeńskiego, psychologiczne prawdopodobieństwo i zasady logicznego rozumowania nakazują przyjąć, żeZ. S. (1)pozostawałaby w konflikcie z zainteresowaną. Natomiast zupełny brak reakcjiZ. S. (1)skłania do wniosku, że związek jej córki zR. M.miał charakter wyłącznie formalny. Co więcej, zdarza się, że zainteresowana używa nazwiskaR.lubP.-R., występując jako żonaR. R. (1). RównieżR. R. (1)określił zainteresowaną jako swoją żonę. Zainteresowana prowadzi gospodarstwo należące do matkiR. R. (1). Równieżi te okoliczności nakazują z bardzo dużą ostrożnością podchodzić do zaangażowania uczuciowego zainteresowanej w związek zR. M.. Podkreślić trzeba, iż okoliczności dotyczące istnienia lub nieistnienia rzeczywistej wspólności małżeńskiej muszą być badanie z uwzględnieniem uczuciowej motywacji zachowań małżonków (por. wyrok SN z dnia 23 maja 2000 r., II UKN 552/99, OSNP 2001, nr 22, poz.673). W przedmiotowej sprawie analiza materiału dowodowego nie wskazuje, by zawarcie małżeństwa przezR. M.i zainteresowaną było podyktowane względami uczuciowymi. Nie może wskazywać na istnienie wspólności majątkowej posiadanie wspólnego konta oszczędnościowego przezR. M.i zainteresowaną. W tym zakresie wskazać trzeba, iż środki zdeponowane na tym rachunku należały do majątkuR. M.. Historia operacji nie wskazuje, by zainteresowana w jakiś sposób przyczyniła się wzrostu zdeponowanej kwoty. Przeciwnie, z rachunku tego dokonywane były na rzecz zainteresowanej i jej matki przelewy wartości pieniężnych, przy czym nie ma danych pozwalających na stwierdzenie, że dysponentem byłR. M.. Nie można więc wykluczyć, że prowadzenie wspólnego rachunku oszczędnościowego miało służyć ułatwieniu zainteresowanej dokonywaniu operacji finansowych. Znamiennym jest przy tym, że zainteresowana nie wykazała, by prowadziła wspólnie zR. M.wspólny rachunek bankowych służący realizacji bieżących wydatków z dochodów obojga małżonków, co mogłoby wskazywać na istnienie więzi ekonomicznej.R. M.nie został zameldowany pod tym samym adresem,co zainteresowana i jej syn.R. M.został zameldowany pod adresem(...), zaś zainteresowana jest zameldowana pod adresem(...). Pod adresem(...)znajduje się budynek magazynowy. Również i ta okoliczność, w konfiguracji z innymi danymi, przyczynia siędo stwierdzenia, że pomiędzy małżonkami nie było wspólności małżeńskiej. WprawdzieR. M.zamieszkiwał w domu przyul. (...)wM., gdzie zamieszkiwała również zainteresowana, jednakże nie sposób pominąć, że w domu tym zamieszkiwała równieżZ. S. (1). W tych warunkach więc sam fakt zamieszkiwania małżonków razem nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyjęcia istnienia wspólności małżeńskiej. Rozważając tę kwestię nie uszedł uwagi Sądu fakt,iż w dniu(...)toZ. S. (1)wezwała pogotowie z uwagi na złe samopoczucieR. M.. Nie uczyniła tego zainteresowana, która – jak zeznałaZ. S. (1)– nie była wówczas obecna w domu. Znamiennym jest, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, by zainteresowana została natychmiast powiadomiona o zaistniałej sytuacji, by mogła wrócić do domui towarzyszyć mężowi do szpitala. Z dokumentacji medycznej wynika jednoznacznie, iż toZ. S. (1)została upoważniona, jako osoba opiekująca sięR. M., do uzyskiwania informacji o jego stanie zdrowia. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że wynika ona z dokumentu sporządzonego przez podmiot żadną miarą niezainteresowany w sprawie, a więc ma charakter obiektywny. Również z notatki sporządzonej przez pracownice Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy(...)wM.wynika, że w trakcie pobytu wszpitalu (...)serdecznie odnosił siędoZ. S. (1)(o zainteresowanej nie ma wzmianki w notatce), nazywając ją swoją żoną. Podkreślenia wymaga, że w okresie zamieszkiwania wM.razem zR. M.i zainteresowaną oraz jej dzieckiem zamieszkiwałaZ. S. (1), która – jak wynika z dokumentacji medycznej – określała się jako opiekunkaR. M., zaśR. M.– jak wynika z notatki pracowników socjalnych – określał ją jako żonę. Wspólne zamieszkiwanie nie może, w tych warunkach, stanowić wyłącznej podstawy do przyjęcia istnienia wspólności małżeńskiej między zainteresowana iR. M.. Dodatkowo godzi się zauważyć, iż z zeznań świadkówK. G.,Z. S. (1)wynika, żeR. M.zajmował parter domu. WprawdzieK. G.podała, że była wspólna z zainteresowaną sypialnia, jednak tej okoliczności nie potwierdziłaZ. S. (1), która podała, że na parterze znajdował się pokój, kuchnia i łazienka; z jej relacji zdaje się wynikać, że zainteresowana zamieszkiwała na piętrze. Oczywistym jest, że wiek i stan zdrowiaR. M.sprawiały, że wspólność małżeńska musiała mieć inną postać niż np.w małżeństwie 30-latków. Jednakże materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do przyjęcia, by zainteresowana w stosunkach zR. M.kierowała się uczuciami, by spontanicznie, autentycznie opiekowała się nim, by okazywała mu przyjaźń i czułość małżeńską. ŚwiadkowieA. B.,J. S.wskazały, żeR. M.zwierzał się, że nigdy nie czuł się tak szczęśliwy, że teraz ma spokojny dom. Jednakże przekonanie to nie musiało wynikać z pozostawania w związkuz zainteresowaną, lecz – zdaniem Sądu – wywodziło się z opieki zapewnianej przezZ. S. (1). Okoliczności związane z pogrzebem jawią się jako irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza w aspekcie wskazywanym przez ubezpieczoną. Okoliczność, czyR. M.został pochowanyz honorami wojskowymi i w mundurze, aczkolwiek może być istotne dla członków rodziny,w kontekście przesłanek z art. 70 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej nie ma znaczenia. Nadto należy zauważyć, iż fakt pochówku nie powinien być brany pod uwagę przy badaniu istnienia wspólności małżeńskiej, tym bardziej, że pochówek może być realizowany nie tylko przez współmałżonka, ale również przez osoby obce (A.Wypych-Żywicka, Glosa do wyroku SN z dnia 15 czerwca 2005 r.,II UK 248/04, GSP-Przegląd Orzecznictwa, 2006, Nr 3, s. 163). Wszystkie powyższe okoliczności wskazują na brak istnienia wspólności małżeńskiej pomiędzyR. M.a zainteresowanąw rozumieniu art. 70 ust. 2 ustawy emerytalnej. Nie wystąpiła więc przesłanka nabycia przez zainteresowaną prawa do renty rodzinnej. Dodatkowo nadmienić można, iż również i organ rentowy miał poważne wątpliwości co do wystąpienia przesłanek przyznania prawa do renty rodzinnej zainteresowanej, bowiem z opinii prawnej wynika, że wskazywano na zawarcie małżeństwa dla pozoru. Dlatego też, wobec braku przesłanki uzyskania prawa do renty rodzinnej przez zainteresowaną, Sąd – na podstawieart. 477(

    14)§2 k.p.c.w zw. z cytowanymi przepisami orzekł, jakw punkcie pierwszym i drugim sentencji.
Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona zaskarżając go w całości i zarzucając mu: naruszenie art. 70 ustawy emerytalnej poprzez złe zastosowanie, sprzeczność istotnych ustaleń SąduI instancji z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, naruszenie prawa procesowego -art. 231 k.p.c.– poprzez złe zastosowanie orazart. 233 §1 k.p.c.poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji zainteresowana wskazała, że Sąd Okręgowy skupił się na relacjach łączącychR. M.zZ. S. (2)i to w okresie znacznie wcześniejszym, niż tenw którymR. M.był w związku małżeńskim zA. P.i na podstawie swoich dowolnych i błędnych ustaleń w tym zakresie dokonał ustaleń w zakresie charakteru związku małżeńskiego zainteresowanej. W aktach sprawy brak jest miarodajnych, obiektywnych dowodów, które pozwalałyby na przyjęcie, iżR. M.zZ. S. (1)łączyły relacje inne niż przyjacielskie. Brak jest dowodów na dalej idącą zażyłość. Zdaniem apelującej brak jest dowodów wskazujących na to, że więzi łączące ją zR. M.miały jedynie formalny charakter.W szczególności brak jest pisemnych zapisków zmarłego, relacji świadków, którzy w sposób jednoznaczny i obiektywny stwierdziliby, że zainteresowana iR. M.po zawarciu związku małżeńskiego nie mieszkali wspólnie, nie prowadzili razem gospodarstwa domowego, nie tworzyli związku małżeńskiego.
Zdaniem skarżącej Sąd zupełnie pominął wspólnie spędzone wakacje oraz Święta Bożego Narodzenia, opiekę w szpitalu. Znamienne jest to, iż zeznania świadków, którzy z racji bliskiej znajomości zR. M., i utrzymywania z nim kontaktów w ostatnim okresie życia, mieli wiedzę odnośnie roli jaką w życiuR. M.pełniłaA. P., zostaływ przeważającej części uznane za niewiarygodne. Podkreślić przy tym należy, że Sąd Okręgowyw istocie nie wskazał, dlaczego w taki sposób je ocenił. Również sąsiadomR. M., z którymi ten był zaprzyjaźniony, Sąd Okręgowy odmówił dania wiary w części, w jakiej zeznawali o związku zainteresowanej zR. M.. Za nieuzasadnione należy uznać kwestionowanie wypowiedzi osób przyjaźniących się ze zmarłymR. M., krótko znających zainteresowaną i nie mających praktycznie żadnego interesu w tym, aby zeznawać na rzecz którejkolwiek ze stron (zeznaniaJ.iZ. B. (1)). Tymczasem Sąd dał wiarę osobom, które nie mogły mieć aktualnej wiedzyo relacjach panujących pomiędzyR. M., aA. P., z tej prostej przyczyny,
że w ostatnim okresie czasu nie miały z nim kontaktu.
M. M.w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zainteresowanej okazała się bezzasadna.
Przedmiotem sporu na etapie postępowania apelacyjnego było, czyA. P.ma prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężuR. M..
Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.był niezasadny.
Wskazać należy, że Sąd ma obowiązek wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych. Reguła ta, współokreślająca granice swobodnej oceny dowodów nie będzie zachowana, jeżeli wnioski wyprowadzone przez Sąd przy ocenie dowodów nie układają się w logiczną całość zgodną z doświadczeniem życiowym, lecz pozostająze sobą w sprzeczności, a także gdy nie istnieje logiczne powiązanie wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W świetle przytoczonych motywów zaskarżonego wyroku nie ma jednak uzasadnionych powodów by zakwestionować istnienia logicznego związku między treścią przeprowadzonych dowodów a ustalonymi na ich podstawie w drodze wnioskowania faktami stanowiącymi podstawę zawartego w nim rozstrzygnięcia.
Ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej wart. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez Sąd; nie jesttu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie,w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00, LEX nr 80273 oraz z dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 137/04, Lex nr 602671).
Należy stwierdzić, że same, nawet poważne, wątpliwości co do trafności oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone wart.233 § 1 k.p.c., nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez Sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska. Wątpliwości w tej mierze, a także rozbieżności w orzecznictwie wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999 r. z. 7-8, poz. 124, a następnie powtórzył w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r., I UK 347/11, Lex nr 1216836).
Według utrwalonego orzecznictwa sądowego błędna ocena dowodów polegana wyprowadzeniu z dowodów wniosków nie dających się pogodzić z ich treścią orazna formułowaniu ocen - bez rozważenia całości zebranego w sprawie materiału, a także ocen sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.dochodzi w związku z powyższym tylko wówczas, gdy strona apelująca wykaże sądowi pierwszej instancji uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowegoi właściwego kojarzenia faktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Sąd Okręgowy wszechstronnie rozważył bowiem cały bogaty materiał dowodowy i wysnuł z niego prawidłowe wnioski, szczegółowo ustalając stan faktyczny sprawy i dokonując dogłębnej analizy zebranego materiału dowodowego, jaki zaoferowały mu strony. Sąd Okręgowy trafnie i szczegółowo omówił zeznania poszczególnych świadków i przesłuchanie w charakterze strony ubezpieczoneji zainteresowanej wskazując, w jakim zakresie przyznaje im przymiot wiarygodności, a w jakim nie – szczegółowo to uzasadniając. Ponadto wyczerpującą wyjaśnił oddalenie pozostałych wniosków dowodów stron postępowania.
Apelująca bezpodstawnie zarzucała Sądowi I instancji uznanie za wiarygodne w całości lubw przeważającej części zeznania świadków zmarłego – sąsiadów zŁ., gdzie mieszkał przez 30 lati którzy go znali i wiedzieli kto go odwiedza. Skarżąca nieprecyzyjnie wywodzi, że kontakt świadkaB. W. (1)zR. M.ustał zupełnie w 2009 r. ŚwiadekB. W. (1)zeznała, że opiekowała się nim (np. pomagała w załatwieniu spraw urzędowych) i jego kotem do czasu pojawienia sięZ. S. (1). Od dnia 15 maja 2009 r. przestała do niego przychodzić systematycznie. Po tej dacie miała kontakt zR. M., bo korzystała z jego samochodui w związku z tym kontaktowała się z nim, a także spotykała się z nim na podwórku. Była u niego również dnia 1 stycznia 2012 r., ponieważZ. S. (1)spędzała Święta z córką. Poza tym jako sąsiadkaR. M.miała wiedzę na temat okoliczności, na temat których zeznawała jako jego sąsiadka i widziała, co dzieje się w ich wspólnym bloku (zeznaniaB. W.- k. 257-257v a.s. t. II, zapis na płycie CD 00:05:35-01:14:22, płyta CD – k. 259 a.s. t. II).
Ponadto ocena zeznań świadkaJ. W. (1)dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa. Wyprowadziła się z domu przyul. (...)dnia 6 stycznia 2012 r., zatem miała bezpośrednią wiedzę na temat kontaktówR. M.iZ. S. (1)przed tą datą, a potem była świadkiem kielku zdarzeń z uwagi na to, że odwiedzała matkę (zeznaniaJ. W.- k. 257v a.s.t. II, zapis na płycie CD 01:15:23-01:40:28, płyta CD – k. 259 a.s. t. II).
Również zeznaniaJ. B. (3)były bezpodstawnie kwestionowane w apelacji, ponieważ świadek jako 87-letnia osoba wskazała, że widziała zainteresowaną tylko raz i nawet by jej teraz nie poznała (zeznaniaJ. B.– k. 542-548 a.s. t. III).
Sąd II instancji nie podziela twierdzeń zainteresowanej jakoby świadkowieJ.iZ. B. (1)nie mieli interesu, aby zeznawać na korzyść którejkolwiek ze stron, skoro kupili mieszkanie odR. M.,Z. B. (1)uczestniczył w przeprowadzce doT.jako kierowca (zeznaniaZ. S.– k. 234v-235 a.s. t. II, zapis na płycie CD 01:03:26-01:59:42 a.s.t. II, płyta CD – k. 236 as. t. II), aJ. B. (2)była przyjaciółkąZ. S. (1)(zeznania
B. W.- k. 257-257v a.s. t. II, zapis na płycie CD 00:05:35-01:14:22, płyta CD – k. 259 a.s. t. II). W związku z tym uznać należało, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej oceny zeznań świadkówJ.iZ. B..
Również zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie był chybiony. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Apelacyjnyw Poznaniu w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r., I ACa 447/05, LEX nr 177024, które Sąd Odwoławczy podziela, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł Sąd na jego podstawie. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że Sąd uchybił przy ocenie dowodów zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego.W takim jedynie wypadku podważona skutecznie może być przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa.
Ponadto Sąd Odwoławczy nie podzielił zarzutu naruszeniaart. 231 k.p.c., który stanowi,że domniemanie faktyczne polega na tym, że sąd na podstawie ustalenia jednych faktów wnioskujeo istnieniu innych. Sąd ma w takim wypadku zupełną swobodę wnioskowania na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku postępowania dowodowego. Musi ono być jednak poprawne z punktu widzenia zasad logiki (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1969 r., III PZP 24/69, Legalis). Podobnie jak domniemania prawne, składają się one z podstawy domniemaniai wniosku, a różnica między nimi sprowadza się do źródła, z jakiego wyprowadza się wnioskio prawdziwości domniemanych faktów. O ile bowiem przy domniemaniach prawnych to z ustawy wynika, jakie fakty należy uznać za ustalone bez ich dowodzenia, o tyle przy domniemaniach faktycznych rozważane wnioski wyprowadza sąd orzekający, na podstawie własnej oceny okoliczności sprawy i przy zastosowaniu zasad doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. Wnioskowanie to jest wyłącznie uprawnieniem sądu (a nie jak w przypadku domniemania prawnego obowiązkiem), w ramach którego zachowuje on pełną swobodę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2008 r., II PK 360/07, Legalis). Sąd powinien jednak uwzględniać całokształt okoliczności faktycznych danej sprawy. Domniemanie to bowiem znajdzie zastosowanie zawsze wtedy, gdy z pewnych już udowodnionych i ustalonych faktów można wyprowadzić wniosek o prawdziwości innych faktów, których wykazanie wprost okazuje się nadmiernie utrudnione lub wręcz niemożliwe. Fakty objęte wnioskami domniemania faktycznego nie są zatem przedmiotem dowodu, nie wymagają również twierdzenia. Ich weryfikacja następuje poprzez wykazanie innych faktów, które dla rozstrzygnięcia sprawy nie muszą mieć istotnego znaczenia. Dokonanie prawidłowego domniemania faktycznego wymaga jednakże ustalenia faktów stanowiących jego logiczne przesłanki (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007 r., I PK 157/07, OSNAPiUS 2009, Nr 3–4, poz. 33).
Zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd I instancji wyprowadził trafne wnioski na podstawie własnej oceny okoliczności sprawy i przy prawidłowym zastosowaniu zasad doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania.
W ocenie Sądu II instancji Sąd Okręgowy przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające zart. 233 § 1 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, uzasadniających ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji Sąd Odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776).
W rozważaniach prawnych należy odwołać się doart. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 666 ze zm.), który stanowi, że renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego emeryta lub rencisty wojskowego. Art. 24 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że renta rodzinna przysługujena zasadach i w wysokości określonych wustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z tym że rentę rodzinną po zmarłym emerycie lub renciście wymierza się od kwoty świadczenia, które przysługiwało zmarłemu, jednakże od kwoty nie niższej niż kwota renty inwalidzkiej II grupy, która przysługiwałaby zmarłemu, z zastrzeżeniem pkt 1b.
Zgodnie zart. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm., dalej ustawa emerytalna), który stanowi, że renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Do renty rodzinnej uprawnieni są członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71 między innymi - małżonek (wdowa i wdowiec) (art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej). Zgodnie z art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej wdowama prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolnado pracy. Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nimwe wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową (art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej).
Warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej jest, poza spełnieniem przesłanek z art. 70 ust.1 i 2 ustawy emerytalnej, pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Stanowisko takie przyjął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 października 2006 r., III UZP 3/06, OSNP 2007, nr 9 -10, poz. 138. Należy więc także dopuścić możliwość, że wspólność małżeńska nie istniała, pomimo formalnego pozostawania w związku małżeńskim.
Pojęcie wspólności małżeńskiej przewidziane w art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej obejmuje bowiem nie tylko wspólność majątkową małżeńską, lecz także więź duchową, osobistą, emocjonalnąi uczuciową (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2000 r., III AUa 410/00, OSA 2001, z. 6, poz. 25). Sąd Apelacyjny za własny uznaje też pogląd, zgodnie z którymza wspólność małżeńską uważa się rzeczywisty związek łączący oboje małżonków, obejmujący wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa, wspólne pożycie, wierność i pomoc we współdziałaniu dla dobra rodziny (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 marca 1997 r.,II UKN 11/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 477). Wspólność małżeńska oznacza tu wspólne pożycie małżeńskie w rozumieniuart. 23 k.r.io. i ustaje w przypadku rozkładu pożycia, czyli zerwania wszystkich łączących małżonków więzi. W orzecznictwie przyjmuje się przy tym,że oddzielne zamieszkiwanie małżonków nie jest równoznaczne z ustaniem wspólności małżeńskiejw rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2006 r., II UK 8/06, LEX nr 469165). W szczególnej sytuacji można uznać istnienie wspólności małżeńskiej między małżonkami żyjącymi od kilkunastu lat oddzielnie i to nawet na różnych kontynentach (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 443/01, OSNP 2004, nr 2, poz. 38). Niekiedy zatem konieczne jest uwzględnienie szczególnych niezależnych od woli małżonków okoliczności, które w sposób swoisty kształtują relacje małżeńskie, zwłaszcza gdy takie okoliczności jak warunki życiowe, niemożność znalezienia pracy czy też stan zdrowia są niezależne od woli stron i mogą prowadzić do okresowego, a czasami nawet wieloletniego osobnego zamieszkiwania małżonków. Takie szczególne okoliczności nie muszą automatycznie przemawiaćza tezą, że pomiędzy małżonkami ustała wspólność małżeńska (tak: w wyroku Sądu Najwyższegoz dnia 7 maja 1997 r., II UKN 14/97, Prawo Pracy z 1997 r., nr 7, poz. 38).
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 r.,III UZP 3/06, OSNP 2007/9-10/138, wyjaśniono, że warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę (wdowca) jest - poza spełnieniem przesłanek określonych w art. 70 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej (art. 70 ust. 3 tej ustawy), przy czym ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na organie rentowym. Domniemanie pozostawania małżonków we wspólności małżeńskiej dla potrzeb orzekania o prawie wdowy (wdowca) do renty rodzinnej jest wzruszalne,co następuje w razie udowodnienia przez organ rentowy, że w konkretnym przypadku ubiegania się wdowy (wdowca) o prawo do tego świadczenia, pomiędzy małżonkami zostały całkowicie zniweczone więzi małżeńskie, a faktycznie nieistniejące małżeństwo trwało.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że między małżonkamiA. P.iR. M.nie istniała wspólność małżeńska pomimo formalnego zawarcia w dniu 21(...)związku małżeńskiego, bowiem brak było faktycznych więzi fizycznych, emocjonalnych i duchowych, a także gospodarczych.
Po pierwsze wskazać należy, że wbrew stanowisku skarżącej Sąd Okręgowy prawidłowo badał relacjeR. M.z matką zainteresowanej –Z. S. (1)przed dniem zawarciem ślubu ze skarżącą.R. M.odnawiając relację z matką apelującej w 2008 r. miał(...). Opierając się na zasadach doświadczenia życiowego wskazać należy, że osoba w podeszłym wieku i cierpiąca na różne dolegliwości nie buduje relacji krótkotrwałych zmieniając szybko partnerów. Tym założeniem kierował się Sąd I instancji wskazując, że z materiału dowodowego wynika, żeR. M.łączyły bliskie relacje z matką apelującej i przed zawarciem ślubu zainteresowana „nie zaistniała” w życiu zmarłego, w takim stopniu, aby można wysnuć wniosek o ich uczuciu miłosnym i potrzebnym czasie na zaangażowanie emocjonalne. Nie ma bowiem dowodów potwierdzających dłuższą i intensywną znajomości, jak również wspólnie spędzony czas, które mogłoby stanowić podwalinę rzeczywistego związku uczuciowego.
Wbrew twierdzeniom apelującej Sąd Okręgowy na podstawie zgromadzonych dowodów prawidłowo ustalił, że toZ. S. (1), a nie zainteresowana przebywała w mieszkaniuR. M.wŁ.- gotowała mu, prała, dbała o niego, robili razem zakupy (na jeden rachunek), spacerowali, przesiadywali na balkonie w mieszkaniu zmarłego. Co więcej, świadekZ. S. (1)zeznała, żeR. M.chrapie. Te okoliczności świadczą o bliskich relacjachR. M.z matką zainteresowanej.
Ponadto podzielić należy ocenę Sądu I instancji o braku pobudek uczuciowych ze strony skarżącej przy zawieraniu przedmiotowego małżeństwa, gdyż sam jego fakt nie był znany osobomz otoczenia zmarłego. Zawarcie związku małżeńskiego było dla sąsiadów –J. B. (3),E. B.,B. W. (1),J. W. (1)– zaskoczeniem, przy czym podkreślić należy,iż po powzięciu informacji o zawarciu związku małżeńskiego przezR. M., osoby powyższe za rzecz oczywistą uznały, że żonąR. M.zostałaZ. S. (1). Również i zainteresowana, która pozostawała do 2011 r. w związku zR. R. (1)(zbliżonym wiekowo mężczyzną), kilka miesięcy po zakończeniu kilkuletniego związku wychodzi za mąż za znacznie starszego, schorowanego mężczyznę, będącego przyjacielem jej matki. Wszystkie te okoliczności przeczą możliwości przyjęcia zawarcia związku małżeńskiego z pobudek uczuciowych.
Sąd Okręgowy trafnie wypunktował, że o braku więzi uczuciowej świadczy fakt,iż w zapiskachR. M.(odnoszących się do poszczególnych dni, w tym również do kwietnia 2012 r.) nie pojawia się osoba zainteresowanej, ani jakiekolwiek przygotowania do ślubu. Natomiast wymieniana jest w nich często jej matka -Z. S. (1).
Podkreślić należy, że do akt sprawy zostały złożone przez zainteresowaną jedynie zapiskido dnia 18 kwietnia 2012 r., które w jej ocenie świadczą o pełnej świadomości umysłuR. M.w tamtym okresie. NastępnieA. P.w apelacji wywodzi, że brak jest pisemnych zapisków zmarłego, (które obok relacji świadków) pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie,że małżonkowie nie mieszkali wspólnie, nie prowadzili razem gospodarstwa domowego, nie tworzyli związku małżeńskiego. Zdaniem Sądu II instancji jest to pewnego rodzaju niekonsekwencjaw zakresie inicjatywy dowodowej skarżącej. Nie ma takich zapisów, bo zainteresowana ich nie złożyła wywodząc z tego korzystne dla siebie skutki prawne.
ŚwiadekZ. S. (1)zeznała, że wM.R. M.miał swój oddzielny pokój,w którym pracował, robił notatki (zeznaniaZ. S.– k. 234v-235 a.s. t. II, zapis na płycieCD 01:03:26-01:59:42, płyta CD – k. 236 a.s. t. II). Również świadekB. W. (1)zeznała,żeR. M.wszystko notował, planował, podkreślał, jak coś wykonał w planie (zeznaniaB. W.- k. 257-257v a.s. t. II, zapis na płycie CD 00:05:35-01:14:22, płyta CD – k. 259 a.s. t. II). ŚwiadekM. J. (1)zeznała, że wuj miał poukładany plan dnia, jak to wojskowy i trzeba było się zapowiedzieć z wizytą (zeznaniaM. J.– k. 234v a.s. t. II, zapis na płycieCD 00:43:06-01:01:14, płyta CD – k.236 a.s. t. II).
W związku z tym można wyprowadzić wniosek, że gdybyR. M.był zaangażowany uczuciowo w związek małżeński z apelującą i planowałby tą uroczystość, to znalazłobyto odzwierciedlenie w jego zapiskach (tych dołączonych do sprawy), a gdyby istniała faktyczna wieź pomiędzy małżonkami, to zainteresowana przedłożyłaby zapiski sporządzane w okresie ich małżeństwa.
Sąd I instancji również trafnie ustalił, że pomimo obchodzenia uroczystości rodzinnych (imieninyZ.w maju iR.w kwietniu) nie przygotowano przyjęcia weselnego. O ślubie nie został nikt zawiadomiony, nie zostali zaproszeni goście, a świadkiem ślubu byłG. Z., osoba niebędąca osobą bliską dla nupturientów. Z aktu małżeństwa wynika, że zainteresowana nie przyjęła nazwiska męża. Następnie zaś strony zawarły umowę majątkową małżeńską, ustanawiając rozdzielność majątkową małżeńską. Ponadto po ślubie apelująca została zgłoszona w Wojskowym Biurze Emerytalnym do ubezpieczenia zdrowotnego męża (pismo z dnia 22 czerwca 2012 r. – k. 141 a.e.). W dniu 1 sierpnia 2012 r. została zawarta umowa o prowadzenie rachunków oszczędnościowych oraz świadczenie usług bankowości elektronicznej pomiędzy(...) SAwW.aR. M.iA. P., a podpisana przez skarżącą (umowa - k. 205-207 a.s. t. II). Na tym rachunku bankowym znajdowały się środki pochodzące ze sprzedaży przezR. M.mieszkania wŁ.. Historia operacji nie wskazuje, by zainteresowana w jakiś sposób przyczyniła do się wzrostu zdeponowanej kwoty. Przeciwnie, z rachunku tego dokonywane były na rzecz zainteresowanej i jej matki przelewy wartości pieniężnych, przy czym nie ma danych pozwalających na stwierdzenie,że dysponentem byłR. M.. Zainteresowana nie wykazała, by prowadziła wspólniezR. M.wspólny rachunek bankowych służący realizacji bieżących wydatkówz dochodów obojga małżonków, co mogłoby wskazywać na istnienie więzi ekonomicznej. Sąd Okręgowy zasadnie wskazał, że wszystkie te okoliczności, w powiązaniu wzajemnym orazw kontekście powyższej przytoczonych faktów, stanowią wskazówkę co do zaangażowaniai motywacji zainteresowanej.
Sąd Apelacyjny miał na względzie przedłożony przez zainteresowaną cyfrowy nośnik informacji, na którym zostały zapisane dwa pliki. Nie można określić faktycznej daty ich utworzenia, bowiem jest tam tylko data ich zapisu - 25 sierpień 2013 r., a zainteresowana określiła datę ich powstania jako krótko przed śmierciąR. M.i przedłożyła go jako dowód relacji łączących ojca z córkami -B.iM. M.(pismo procesowe- k. 57-59 a.s. t I., płyta – k. 60 a.s. t. I). Zarejestrowane nagrania przedstawiająR. M.jako człowieka schorowanego, w podeszłym wieku, z trudem wypowiadającego słowa. Odpowiadając na pytanie kim jestZ. S. (1)– wskazał „Z.moja”. Natomiast na pytanieZ. S. (1), czy może usiąść przy nim – reaguje zdziwienie „a dlaczego by nie”. Zdaniem Sądu Apelacyjnego jest to dowód stanu świadomości zmarłego i jego kondycji fizycznej. Ponadto tych kilka zdań wskazuje właśnie na bliski kontaktR. M.zZ. S. (1).
Aby zobrazować intencje zainteresowanej i fikcyjność zawartego małżeństwa należy powtórzyć sekwencję wydarzeń w niniejszej sprawie:
- jesienią 2008 r.R. M.odnowił znajomość zZ. S. (1)– oboje mieszkali wŁ.,
- dnia(...)R. M.zawarł związek małżeński zA. P., zameldowaną -(...), gm.M., gdzie wykonuje ona czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego należącego do matki jej byłego konkubenta –R. R. (1), który jest ojcem jej dziecka –T.,urodzonego (...),
- dnia 16 sierpnia 201 r.R. M.sprzedał mieszkanie (wymeldowanie dnia – 23 sierpnia 2012 r.) i przeprowadził się zZ. S. (1)doT.do zainteresowanej i jej syna, gdzie mieszkali tam pod koniec sierpnia i we wrześniu (zameldowanie dopiero od dnia 26 września 2012 r.),a w październiku wszyscy przeprowadzili się doM.przyul. (...),
-R. M.przebywał w szpitalu od dnia 14 listopada 2012 r. do dnia 3 grudnia 2012 r.,
- w dniu(...)R. M.umiera w domu.
W tym miejscu wskazać należy, że zdziwienie Sądu Apelacyjnego budzi również pośpiech zainteresowanej w sprowadzeniuR. M.doM.i konieczność podwójnej przeprowadzki ((...)T.,T.–M.), co dla człowieka schorowanego w podeszłym wieku samow sobie jest uciążliwe. Wprawdzie, zainteresowana tłumaczyła, że w związku z opóźnieniemz oddaniem do użytku mieszkania wM.musieli zamieszkać wT., jednak nie przekonuje to Sądu, aby nie można była dokonać jednorazowej przeprowadzki do miejsca docelowego z uwagina troskę i dbanie o komfortR. M.. W dodatkuR. M.nie został zameldowany pod tym samym adresem, co zainteresowana i jej syn.R. M.został zameldowany pod adresem(...), zaś zainteresowana jest zameldowana pod adresem(...).
Wbrew twierdzeniom apelującej nie spędziła ona z mężem wakacji. W lipcu 2012 r.R. M.mieszkał wŁ., a koniec sierpnia 2012 r. został przeznaczony na przeprowadzkę doT.. Ponadto twierdzenia, że spędzenie Bożego Narodzenia z człowiekiem w ciężkim stanie, w zasadzie umierającm ma świadczyć o istnieniu więzi małżeńskiej jest chybione. Może stanowić przejaw ludzkiej serdeczności, opieki i dobrego serca, podobnie jak odwiedziny w szpitalu. Tym bardziej,żeR. M.po przyjęciu do szpitala wM.upoważnił nie żonę, aleZ. S. (1)(określoną jako opiekunkę) do otrzymywania informacji o jego stanie zdrowia, udzielanych świadczeniach medycznych i uzyskania dokumentacji medycznej w przypadku śmierci. ToZ. S. (1)wyrażała w jego imieniu zgodę na proponowane leczenie i zabiegi operacyjne (dokumentacja medyczna –k. 169 a.s. t. I). Ponadto, jak ustalił Sąd I instancji w trakcie pobytu w szpitalu zR. M.skontaktowały się pracownice Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy(...)wM..W rozmowie z nimiR. M.podał, że zamieszkuje wspólnie zZ. S. (1), która sprawuje nad nim opiekę i którą określił jako jego żonę (notatka z dnia 30 listopada 2012 r. – k. 106 a.e.).R. M.przebywał w szpitalu od dnia 14 listopada 2012 r. do dnia 15 listopada 2012 r. orazod dnia 22 listopada 2012 r. do dnia 3 grudnia 2012 r. naOddziale (...) sp. z o.o.wM.z rozpoznaniem – obustronne zapalenie płuc, niewydolność oddechowa w przebiegu zapalenia płuc, włóknienie płuc, tętniak aorty wstępująceji zespół psychoorganiczny, a w okresie od dnia 15 listopada 2012 r. do dnia 22 listopada 2012 r.na Oddziale(...)ww. szpitala z rozpoznaniem – zapalenie płuci zespół psychoorganiczny (karty informacyjne leczenia szpitalnego – k. 124 a.s. t. I).
Analiza tych zdarzeń i zgromadzony materiał dowody w sprawie prowadzi do wniosku,że pomiędzyA. P.aR. M.– nie było więzi małżeńskich (duchowych, fizycznych i gospodarczych), co w konsekwencji oznacza, że zainteresowana nie ma prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawieart. 385 k.p.c.
SSA Michał Bober SSA Lucyna Ramlo SSA Aleksandra Urban