Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 31/16
Data wyroku: 2016-07-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Mariola Szczepańska, SO Iwona Godlewska (sprawozdawca), Sędzia SO Ryszard Badio
Słowa kluczowe: Legitymacja Procesowa
Podstawa prawna: art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.

Sygn. akt XIII Ga 31/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2016 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach oddalił powództwo(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.przeciwkoJ. G. (1)o zapłatę i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, sygn. akt V GC 146/15 (wyrok k. 248, uzasadnienie k. 253-265).
Apelację od wyroku złożyła powódka zaskarżając wyrok w całości i zarzucając :
I. naruszenie przepisów postępowania:
1.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów i odmowę przyznania waloru wiarygodności zeznaniom świadkaW. F.orazE. K.w zakresie potwierdzenia przejścia praw i obowiązków z umowy franchisingowej w braku istnienia dowodów przeciwnych;
2.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przeprowadzenie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów i zhierarchizowanie dowodów przyznając prymat dowodom z dokumentów przed dowodami osobowymi w zakresie, w jakim Sąd uznał, że wykazanie przejścia praw i obowiązków z umowy franchisingowej mogłoby być dokonane wyłącznie dokumentem, nie zaś w drodze zeznań świadków lub zeznań stron;
3.art. 235 § 1 k.p.c.orazart. 316 § 1 k.p.c.poprzez oparcie wyrokowania o dowody nieprzeprowadzone w sprawie, to jest o zeznania świadkaD. G., który to dowód w sprawie niniejszej nie był przeprowadzony;
4. względnie, pozbawienie powódki możliwości obrony swoich praw poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznańD. G.pod nieobecność strony powodowej i w braku prawidłowego powiadomienia o posiedzeniu sądu;
5.art. 233 § 2 k.p.c.poprzez negatywną ocenę dowodową faktu niezłożenia przez powódkę umowy sprzedaży udziałów współce (...) sp. z o.o.podczas, gdy powódka nie była zobowiązana do złożenia takiego dokumentu w trybieart. 233 § 2 k.p.c.;
6.art. 303 k.p.c.poprzez zaniechanie przesłuchania stron po odebraniu przyrzeczenia przy jednoczesnej negatywnej ocenie dowodu z przesłuchania powódki;
7. naruszenieart. 14 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowympoprzez oparcie się na treści wpisu w rejestrze przedsiębiorcówspółki (...) sp. z o.o.dotyczącego jej wspólników i odmowa wiarygodności w tym zakresie dowodom osobowym stwierdzającym przeciwieństwo faktów ujawnionych w rejestrze w sytuacji, gdy jedynie podmiot, którego dotyczy obowiązek wpisu ((...) sp. z o.o.) nie może powoływać się na niezgodność danych ujawnionych w rejestrze;
II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na:

1
ustaleniu, że powódka nie przejęła praw i obowiązków franchisingodawcy od(...) sp. z o.o., gdy z dowodów przeprowadzonych w sprawie (dokumenty złożone przez powódkę, zeznaniaW. F., przesłuchanie powódki) jasno wynika, że doszło do porozumienia w przedmiocie przejścia praw i obowiązków, co też jasno wynika z faktu, żespółka (...) sp. z o.o.zaprzestała wykonywania umowy franchisingowej, zaś rozpoczęła jej wykonywanie spółka powodowa;

2
ustaleniu, że nie ziścił się warunek zawieszający porozumienia w przedmiocie przejęcia praw i obowiązków, podczas gdy fakt ziszczenia się tego warunku wyraźnie wynika z przeprowadzonych dowodów (zeznaniaW. F., przesłuchania powódki);

III. naruszenia prawa materialnego:

1
art. 60 k.c.poprzez odmowę jego zastosowania i przyjęcie, że:

- przejście praw i obowiązków z umowy franchisingowej może być dokonane jedynie w formie pisemnej, podczas gdy żaden przepis prawa materialnego nie wymaga takiej formy dla przeniesienia praw i obowiązków z takiej umowy;
- zawarcie umowy franchisingowej pomiędzy powódką a pozwaną wymaga formy pisemnej i nie może nastąpić w formie przystąpienia do jej wykonywania (per facta concludentia), podczas gdy żaden przepis nie nakazuje dochowania takiej formy;
2.art. 210 § 1 k.s.h.poprzez przyjęcie, że wymaga działania przez pełnomocnika sytuacja, w której czynność prawna dokonywana jest przez dwie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością reprezentowane przez tego samego członka zarządu, podczas gdy z przepisu nie wynika, że jedynie czynność prawna pomiędzy spółką a członkiem zarządu wymaga reprezentacji przez pełnomocnika.
Podnosząc powyższe zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego (apelacja k. 269-273).
W piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2016 r. pozwana wniosła o oddalenie apelacjii zwrot kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych ( pismo procesowe k. 306-310).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powódki nie może odnieść skutku, bowiem podniesione zarzuty są bezzasadne. Sąd Rejonowy w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, jak również zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. W tym zakresie Sąd Okręgowy w pełni podziela argumentację faktyczną i prawną Sądu Rejonowego, a poczynione ustalenia faktyczne przyjmuje za własne.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprawdzała się do rozstrzygnięcia czy powódka posiadała legitymację czynną w procesie wytoczonym przeciwko pozwanej jako franchisobiorcy z tytułu przejścia na powódkę praw i obowiązków wynikających z umowy franchisingowej zawartej przez pozwaną z franchisodawcą(...) sp. z o.o.
Skarżąca kwestionowała ustalenia Sądu Rejonowego, który w tym zakresie uznał, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zaoferowanego przez powódkę, że nie wykazała ona, iż doszło do tego przejścia. Apelująca wskazywała przy tym, że wystarczającym dowodem w tym zakresie są powołane przez nią zeznania świadkaW. F.i reprezentującej jąE. K.- prezesa zarządu
Niespornym w sprawie był fakt, że(...) sp. z o.o.z siedzibąW.była franchisingodawcąmarki C. (...)wP.dla pozwanejJ. G. (2)na podstawie umowy franchisingowej z dnia 2 marca 2004 roku (umowa k. 84-104). Z treści tej umowy jednoznacznie wynikało też, że zmiany podmiotowe po stronie franchisingodawcy, zmiany struktury właścicielskiej czy organizacyjno-prawnej, takie jak przykładowo zbycie udziałów, czy wszelkie umowy lub porozumienia z osobami trzecimi, nie będą miały wpływu na istnienie i realizację zawartej umowy i nie wymagają zgody ani akceptacji franchisingobiorcy, który mimo takich zmian, ma obowiązek realizacji zwartej umowy (art. 7 ust. 1 umowy).
Strony były też zgodne co do tego, że porozumienie z 12 kwietnia 2011 roku w sprawie umowy franchisingowej z dnia 2 marca 2004 roku pomiędzy(...) sp. z o.o.wW.a(...) sp. z o.o.wW.jest deklaracją, co do planów zbycia(...) sp. z o.o.i wraz z tym aktem zakończenia działalności w oparciu o frachisingmarki C. (...)i doprowadzenie do pełnego przejęcia przez(...)praw i obowiązków z umów franchisingowych podpisanych przezE.. Porozumienie miało wejść w życie wyłącznie pod warunkiem zbyciaE.przez jej właścicieli, przez co rozumie się bądź to zbycie co najmniej 99% udziałów wE., bądź to zbycieprzedsiębiorstwa (...); do podejmowania wszelkich czynności prawnych, jak i czynności faktycznych zmierzających do powyższego, w szczególności zawierania w imieniuE.wszelkich porozumień, umów i składania wszelkich takich oświadczeń, jakie się okażą konieczne do zrealizowania powyższego,E.upoważnił(...)do działania w jego imieniu (porozumienie k. 105-197).
Z powyższego porozumienia wynika zatem, że warunkiem koniecznym dla przejęcia przez(...) spółkę z o.o.praw i obowiązków z umów franchisingowych podpisanych przez(...) sp. z o.o., z których powódka wywiodła roszczenie w niniejszej sprawie, było dokonanie czynności prawnej polegającej na zbyciu co najmniej 99% udziałów w(...) sp. z o.o., bądź zbycieprzedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.
Strona powodowa(...) sp. z o.o.dla wykazania przejścia na nią praw i obowiązków z umowy franchisingowej zawartej pomiędzyE.a pozwaną, wskazywała na złożoną do akt sprawy umowę master franchisingową zawartą z D.F.(...) spółkę akcyjnąuproszczoną wP.z 2012 roku oraz porozumienie z dnia 12 kwietnia 2011 w sprawie umowy franchisingowej z dnia 2 marca 2004 roku, co do którego deklaracyjnego charakteru nie było wątpliwości (protokół rozprawy k. 245). Z żadnej jednak z tych umów nie wynika, iż doszło do zbycia wskazanych w porozumieniu udziałów, czy teżprzedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.
Implikacją zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.), której naruszenie zarzuca skarżąca w punkcie I.1,2, II.1,2 apelacji, jest m.in. to, że nie ma wśród środków dowodowych takich, które zajmowałyby uprzywilejowane stanowisko z punktu widzenia oceny ich mocy i wiarygodności. Zasada swobodnej oceny dowodów, jako antyteza dowolności, odnosi się do wszystkich środków dowodowych, co jednak nie oznacza, że nie ma różnicy w podejściu do poszczególnych ich rodzajów. W każdym razie brak jest podstaw do przyjęcia jakiejś formalnej hierarchii środków dowodowych z punktu widzenia ich wiarygodności i mocy dowodowej. Każdy środek dowodowy podlega na równi wszechstronnej ocenie, bez względu na jego moc i znaczenie dla wyniku procesu. Poszczególne elementy zebranego materiału dowodowego są relatywne. Wszystkie one w poznawczym procesie sędziowskiej oceny prowadzą do powstania obrazu rzeczywistych stosunków, który ma pozostawać w zgodzie z prawdą. Obraz ten zatem objawia się nie inaczej, jak tylko poprzez treść materiału dowodowego poddanego swobodnej ocenie sądu. Natomiast o faktycznej nadrzędności jakiegoś środka dowodowego można mówić dopiero wówczas, gdy w procesie oceniania go okaże się, że ma on istotne znaczenie, jako podstawa rozstrzygnięcia sprawy.
W apelacji powódka zarzucała bezzasadne zhierarchizowanie dowodów przez przyznanie przez Sąd Rejonowy prymatu dowodom z dokumentów przed dowodami osobowymi w postaci zeznań świadkaW. F.i reprezentującej powódkęE. K.na okoliczność przejścia praw i obowiązków z umowy franchisingowej. Wskazać jednak należy, że warunkiem przejścia tych praw i obowiązków było, jak zgodnie ustaliły strony w przywołanym wyżej porozumieniu, zbycie 99% udziałów(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. To właśnie na dokonanie tej czynności prawnej skarżąca powoływała się w apelacji, wskazując ją jako podstawę przejścia na nią uprawnień z powyższej umowy franchisingowej, a w konsekwencji podstawę dochodzenia roszczenia przeciwko pozwanej.
Tymczasem zgodnie zart. 180 § 1 k.s.h.zbycie udziału spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jego części lub ułamkowej części udziału oraz jego zastawienie powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Pozostaje dodać, że wymóg zachowania szczególnej formy dla zbycia udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jest zastrzeżony pod rygorem nieważności (art. 73 § 2 zdanie pierwsze k.c.w zw. zart. 2 k.s.h.).
Wobec powyższego zgodnie z treścią zawartego w dniu 12 kwietnia 2011 roku porozumienia, jedynym dowodem potwierdzającym przejście praw i obowiązków z umowy franchisingu z dnia 2 marca 2004 roku na powódkę byłaby pisemna umowa z podpisami notarialnie poświadczonymi, stwierdzająca dokonanie przez(...) sp. z o.o.zbycia 99% udziałów.
W tym aspekcie prawnym kwestia przypisania cechy wiarygodności zeznaniom świadkaW. F.orazE. K.złożonym na okoliczność przejścia tych praw i obowiązków przez fakty dokonane, tj. kontynuowania współpracy na zasadach ustalonych w umowie franchisingowej (pozwana była i tak zobligowana do kontynuacji współpracy zapisami umowy, w przypadku ewentualnej zmiany franchisingobiorcy), należy uznać za nieistotne dla ustalenia czy doszło do zbycia udziałówspółki (...) sp. z o.o., a co za tym idzie także dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro czynność tę miał stwierdzać dokument sporządzony w określonej formie (pisemnej, z podpisami notarialnie poświadczonymi) pod rygorem nieważności tej czynności prawnej. W konsekwencji powyższych rozważań nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszeniaart. 303 k.p.c.(pkt I.6) iart. 60 k.c.(punkt III.1).
Powódka ostatecznie dołączyła do apelacji nowy dowód w postaci zawartej w wymaganej formie umowę z dnia 15 czerwca 2011 roku sprzedaży przezE. K.99 udziałów(...) sp. z o.o.(k. 275-287), z której jednak Sąd Okręgowy nie mógł przeprowadzić dowodu w postępowaniu apelacyjnym z racji braku stosownego w tym zakresie wniosku dowodowego ze strony sporządzającego apelację profesjonalnego pełnomocnika.
Zgodnie zart. 381 k.p.c.to na wniosek strony sąd drugiej instancji jest zobowiązany materiał ten uzupełnić, jeżeli jest to konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, lecz równocześnie jest uprawniony do pominięcia nowych faktów i dowodów zgłoszonych dopiero w postępowaniu apelacyjnym, gdy zachodzą przesłanki określone wymienionym przepisem (zob. wyrok SN z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 797/00, Prok. i Pr.-wkł. 2000, nr 10, poz. 42). Do tych przesłanek należy okoliczność, że strona mogła powołać te fakty i dowody przed sądem pierwszej instancji i już wówczas istniała potrzeba powołania się na nie.
W ocenie Sądu odwoławczego fakt, że pozwana od samego początku postępowania pierwszoinstancyjnego podnosiła zarzut braku posiadania przez powódkę legitymacji czynnej w procesie (w sprzeciwie od nakazu zapłaty k. 14-15, pismach procesowych k.122-125, k. 158-160, k. 227-230), kreował konieczność i potrzebę złożenia dokumentu w postaci umowy zbycia udziałów, jako dowodu potwierdzającego przejście uprawnień z tytułu umowy franchisingowej na powódkę, tym bardziej, że powódka tym dokumentem musiała dysponować, o czym świadczy data sporządzenia umowy zbycia udziałów 15 czerwca 2011 roku. Z niewiadomych względów nie przedstawiła tego dowodu w odpowiednim czasie, co spowodowało, że złożenie dokumentu przy apelacji było już spóźnione. Z powyższych powodów Sąd odwoławczy musiał więc dowód ten pominąć.
Wracając do kwestii oceny wskazanych w apelacji zeznań świadka i powódki wskazać należy, że okoliczność, iż powódka dysponowała dokumentem potwierdzającym dokonanie czynności prawnej – zbycia udziałów, stanowiącej warunek konieczny przejścia na powódkę praw wynikających z umowy franchisingu względem pozwanej, przesądziła o braku dopuszczalności dowodzenie faktu dokonania tej konkretnej czynności prawnej (dla której zachowano wymaganą formę pisemną) za pomocą środków dowodowych w postaci zeznań świadka lub przesłuchania stron tej czynności prawnej (art. 246 § 1 k.p.c.).
Strona powodowa nie udźwignęła ciężaru wykazania, że prawa i obowiązki z umowy franchisingowej zawartej przez(...) sp. z o.o.z pozwaną, jej przysługują. W konsekwencji zasadny jest zarzut pozwanej, podniesiony w toku postępowania przed Sądem I instancji, iż powódka nie wykazała, że posiada legitymację do występowania w charakterze strony powodowej w tym procesie. Wbrew twierdzeniom powódki (zarzut I.1 in fine apelacji), to na niej spoczywał obowiązek wykazania, że roszczenie z tytułu umowy franchisingowej jej przysługuje. W myśl ogólnej reguły zawartej w przepisieart. 6 k.c.w zw. zart. 232 k.p.c.ciężar udowodnienia i wykazania określonego faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Jest rzeczą oczywistą, że z okoliczności, iż doszło do przejścia na powódkę praw i obowiązków z umowy franchisingowej zawartej przez(...) sp. z o.o.z pozwaną, skutki w postaci roszczenia o zapłatę należności z tytułu tej umowy, wywodzi osoba uprawniona, tj. w tym wypadku powódka. Zatem to na niej spoczywał obowiązek dowodzenia tej okoliczności.
Przywołany przez apelującą zarzut I.5 naruszeniaart. 233 § 2 k.p.c.w którym skarżąca wskazuje, że nie została wezwana przez Sąd Rejonowy do złożenia umowy sprzedaży udziałów(...) sp. z o.o.nie może odnieść skutku. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, na sądzie rozpoznającym sprawę nie spoczywa powinność zarządzania dochodzeń mających na celu uzupełnienie i wyjaśnienie twierdzeń stron oraz poszukiwanie dowodów na ich udowodnienie. Do sądu nie należy też przeprowadzanie z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne -art. 6 k.c.(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 5-6, poz. 76; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 grudnia 2003 roku, I ACa 1457/03, OSA 2005, z. 3, poz.12; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 lipca 2001 roku, V CKN 406/00, Lex nr 52321; z dnia 12 kwietnia 2000 r., IV CKN 22/00, Lex nr 52438). Strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał, a sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów.
Bezzasadny jest też zarzut podniesiony w punkcie I.3 apelacji, bowiem dowód z zeznań świadkaD. G., wbrew twierdzeniom powódki, został przeprowadzony na rozprawie w dniu 25 września 2015 roku, na której powódka, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania (zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy k. 225 i potwierdzenie odbioru wezwania k. 231) nie była obecna. A zatem powódka dobrowolnie zrezygnowała z możliwość zadawania pytań temu świadkowi i obrony swoich praw. Z uwagi na nieobecność powódki na rozprawie od świadka zostało odebrane przyrzeczenie (protokół rozprawy k. 247).
Nie ma racji apelująca podnosząc zarzut naruszeniaart. 14 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym(punkt I.7 apelacji); wskazując na niezgodność wpisu w rejestrze z rzeczywistością i próbując wykazać, że doszło do zmiany podmiotowej po stronie umowy franchisingowej na jej rzecz, pomimo braku zmiany wpisu w rejestrze w zakresie dotyczącym(...) sp. z o.o.. Wpisom ujawnionym w Krajowym Rejestrze Sądowym przysługuje bowiem domniemanie prawdziwości (art. 17 § 1 ustawy o KRS), a samo twierdzenie powódki, że wpis nie jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, nie może obalić tego domniemania.
Odnośnie zarzutu naruszeniaart. 210 § 1 k.s.h.(punkt III.2 apelacji) pozostaje stwierdzić, że Sąd Rejonowy podniósł kwestię braku stosownego pełnomocnictwa do podpisania porozumienia z dnia 12 kwietnia 2011 roku w imieniu(...) sp. z o.o.przez nieczytelnie podpisaną osobę, w sytuacji gdy według KRS jedyną osobą mającą prawo reprezentowania tej spółki byłaE. K., która jednocześnie była prezesem zarządu(...) sp. z o.o.będącej drugą stroną tego porozumienia.
Do umowy zawartej pomiędzy dwiema osobami prawnymi (jednoosobowymi spółkami z o.o.), w których zarządach występowała ta sama osoba fizyczna, nie można wykluczyć zastosowaniaart. 108 k.c., bowiem w sytuacji, w której dochodzi do czynności prawnej pomiędzy dwoma jednoosobowymi spółkami z o.o., których jedynym wspólnikiem jest ta sama osoba fizyczna, reprezentowanymi przez tego samego wspólnika, będącego zarazem jedynym członkiem zarządu obu spółek, łatwo może dojść do kolizji interesów spółek i ewentualnych wierzycieli, a dokonywane czynności prawne mogą pozostać poza jakąkolwiek kontrolą (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 41/09). Przepis wskazany przez apelującą faktycznie zatem nie znajduje zastosowania we wskazanej sytuacji, tak więc zarzut jego naruszenia jest chybiony.
Sąd Okręgowy nie dostrzegł uchybień kwestionowanego wyroku, które winny być uwzględnione w toku kontroli instancyjnej z urzędu. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności wskazanych zarzutów apelacji Sąd odwoławczy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1i § 3 k.p.c.w związku zart. 109 § 2 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c.Zasądzona kwota 1.200,00 zł stanowi wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej, będącego adwokatem, którego wysokość Sąd określił na podstawie§ 6 punkt 5w związku z§ 13 ustęp 1 punkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz.U. z 2013 roku, poz. 461 ze zm.).