Sąd Rejonowy w Brzesku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 571/15
Data wyroku: 2016-04-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Gawłowska-Sobusiak
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527-530 kc

Sygn. akt: I C 571/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 kwietnia 2016 r.
Sąd Rejonowy w Brzesku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Agata Gawłowska-Sobusiak

Protokolant:

Paulina Wąs

po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. w Brzesku
na rozprawie
sprawy z powództwaS. P.
przeciwkoW. S.
o uznanie czynność prawnej za bezskuteczną

I
uznaje za bezskuteczną w stosunku do powódkiS. P.umowę darowizny zawartą przezA. S.i pozwanegoW. S.w dniu 21 września 2010r. przed NotariuszemD. K.rep. A nr(...), w zakresie w jakimA. S.darowała pozwanemuW. S.udział w wysokości 1/12 części we własności nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...)o pow. 0,0233 ha, zabudowanej tzw. kamienicą, objętej Kw nr(...), której to powódceS. P.przysługuje wierzytelność wobecA. S.w kwocie 40 784,00 zł z tytułu odszkodowania za niewykonanie zapisu zawartego w testamencieS. R.z dnia 2 sierpnia 1987r., otwartego i ogłoszonego dnia 6 sierpnia 2008r;

II
oddala powództwo w pozostałej części;

III
zasądza od pozwanegoW. S.na rzecz powódkiS. P.kwotę 4 457,00 zł (cztery tysiące czterysta pięćdziesiąt siedem złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwota 2 400,00 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego i kwota 17,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Sędzia
SR Agata Gawłowska – Sobusiak
Sygn. akt I C 571/15

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Brzesku z dnia 22 kwietnia 2016 r.
PowódkaS. P.domagała się uznania za bezskuteczną, w stosunku do niej, umowy darowizny – sporządzonej w formie aktu notarialnego dnia 21 września 2010 r przed NotariuszemD. K.rep. A nr(...)– pomiędzy pozwanymW. S.a dłużnikiemA. S., mocą której pozwany nabył odA. S.udział w wysokości 1/12 w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), objętej Kw nr(...), z pokrzywdzeniem powódki, której to przysługuje wierzytelność w stosunku doA. S.w kwocie 40 784, 00 zł z tytułu odszkodowania za niewykonanie zapisów testamentowych zmarłegoS. R.z dnia 4 lutego 1985 r oraz z dnia 2 sierpnia 1987r.
Nadto powódka wniosła o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając pozew powódkaS. P.podniosła, że postanowieniem tut. Sądu z dnia 8 października 2009 r sygn. akt I Ns(...), w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poJ. R.iS. R., testamentS. R.z dnia 2 sierpnia 1987 r został uznany za zapis. Przedmiotem tego zapisu - na rzecz powódki – był udziałS. R.w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), objętej Kw nr(...), wynoszący 2/12 części (łącznie 4/12). Zobowiązanym do wykonania zapisu była spadkobierczyniS. R.–A. S., matka pozwanego. Powódka kilkakrotnie wzywałaA. S.do wykonania tego zapisu, jednak bezskutecznie. NastępnieA. S.umową darowizny z dnia 21 września 2010 r zbyła całość opisanego udziału na rzecz swojego syna, tj. pozwanegoW. S.. Poprzez dokonanie tej czynnościA. S.stała się osobą niewypłacalną, ponieważ utrzymuje się tylko z emerytury. Obecnie powódce przysługuje roszczenie odszkodowawcze względemA. S.z tytułu niewykonania zapisu testamentowego. Powódka podniosła, że w dniu 1 września 2014 r do tut. Sądu złożyła pozew, którym domaga się odA. S.zapłaty odszkodowania w kwocie 40 784, 00 zł, stanowiącej równowartość 1/12 opisanego udziału, wyliczonej w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościJ. K.z dnia 29 czerwca 2012 r.
Zdaniem powódkiS. P.powyższa czynność tj. darowizna z dnia 21 września 2010 r, doprowadziłaA. S.– jako dłużnika powódki – do niewypłacalności.A. S.od wielu lat utrzymuje się z emerytury, a dokonując czynności zbycia opisanych udziałów doprowadziła do całkowitego wyzbycia się majątku, co z kolei doprowadziło do pozbawienia powódki możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji kwoty 40 784, 00 zł z tytułu odszkodowania. Co więcejA. S.zawarła jeszcze inne umowy darowizny przenosząc na syna, tj. pozwanegoW. S., udziały w innych nieruchomościach o łącznej wartości 142 427, 67 zł. W tej sytuacji nie sposób nie stwierdzić, iż pozwany uzyskał korzyść majątkową, jak również, iż umowa darowizny z dnia 21 września 2010 r miała na celu pokrzywdzenie powódki. Nadto należy stwierdzić, że pozwany miał świadomość stanu majątkowegoA. S., niejednokrotnie reprezentował ją w postępowaniach przed sądem jako pełnomocnik. Z ostrożności procesowej należy zwrócić uwagę, że na mocy wymienionej darowizny korzyść majątkową uzyskał pozwany będący synemA. S., a więc osoba będąca w bliskich stosunkach z dłużnikiem. Dodatkowo w realiach przedmiotowej sprawy, istotne jest, że skarga paulińska przysługuje wierzycielowi także w odniesieniu do czynności dłużnika dokonanych z pokrzywdzeniem przyszłych wierzycieli, czyli takich, których wierzytelności powstały po dokonaniu przez dłużnika czynności, a przed wystąpieniem ze skargą paulińską. Należy także stwierdzić, żeA. S.dokonując czynności darowizny wiedziała, że nie będzie w stanie spełnić roszczeń odszkodowawczych powódki, działała z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli.
Wobec powyższego spełnione zostały wszystkie przesłanki wystąpienia z roszczeniem o uznanie wymienionej umowy darowizny za bezskuteczną w stosunku do powódki określone wart. 527 kcw zw. zart. 530 kc.
PozwanyW. S.w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwanyW. S.potwierdził, żeA. S.umową darowizny z dnia 21 września 2010 r przeniosła na jego rzecz udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), w wysokości 1/12 części. Pozwany zaprzeczył jednak, aby powódceS. P.przysługiwała względemA. S.wierzytelność z tytułu odszkodowania za niewykonanie zapisu testamentowego z dnia 2 sierpnia 1987 r. Pozwany podniósł, że na chwilę obecną nie zapadło żadne prawomocne orzeczenie potwierdzające istnienie i wysokość takiego roszczenia odszkodowawczego. Co więcej umowa darowizny z dnia 21 września 2010 r została sporządzona dwa lata przez zmianą postanowienia spadkowego – noszącą datę 26 października 2012 r – ustalającego ostatecznie krąg spadkobierców poS. R.. Zatem wniesione powództwo jest przedwczesne.
PozwanyW. S.podniósł także, żeA. S.w momencie dokonywania darowizny z dnia 21 września 2010 r nie mogła działać z pokrzywdzeniem wierzyciela w osobieS. P., gdyż nie wiedziała wtedy o istnieniu testamentówS. R.z 1986 i 1987 r, a jeżeli wiedziała – to była przekonana o ich fałszywości. OjciecS. R.nigdy nie wspominałA. S.o tym, aby sporządził testament, a z opinii grafologicznej – uzyskanej przez wymienioną – wynika, że testamenty zostały sfałszowane. Podkreślił, żeS. P.wielokrotnie wykazała się nieuczciwości, albowiem w sprawie spadkowej zataiła fakt zrzeczenie się dziedziczenia po rodzicach, a charakter pisma widniejący w testamentach świadczy, że zostały one spisane właśnie jej ręką.
PozwanyW. S.podniósł, że nie można także jemu zarzucić, że działał świadomie przyjmując darowiznę od matkiA. S.. Pozwany działał w zaufaniu do matki, która twierdziła, że testamenty zostały sfałszowane.
Nadto pozwany podniósł, że stan niewypłacalnościA. S.nie został należycie wykazany przez powódkę.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Rodzice powódkiS. P.iA. S., a to:J. R.iS. R.byli właścicielami szeregu nieruchomości tj.:
-dz. ew. nr(...)położonej wB.przyul. (...), o pow. 0, 0233 ha, zabudowana tzw. kamienicą, objętej Kw nr(...), o obecnej wartości489 400, 00 zł, stanowiącej ich własność po ½ części na podstawie umowy z dnia 3 stycznia 1948 r,
-dz. ew. nr(...)położonej wB.przyul. (...), o pow. 0, 0277 ha, zabudowana budynkiem stolarni, obecnie przeznaczonym do rozbiórki, objętej Kw nr(...), stanowiącej ich własność naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej,
-dz. ew. nr(...)położonej wJ., o pow. 0, 70 ha, niezabudowanej, objętej Kw nr(...), przy czym stanowiącej własność tylkoS. R.,
-dz. ew. nr(...)położonej wJ., o pow. 0, 59 ha, zabudowanej szopą, objętej Kw nr(...), stanowiącej ich własność po ½ części.
Dowód:
- opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościJ. K.z dnia 29 czerwca 2012 r sporządzona w sprawie sygn. I Ns(...)– k. 21-47,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegająca w nich  opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościJ. K.z dnia 29 czerwca 2012 r sporządzona w sprawie sygn. I Ns(...),

- akta Kw nr(...), a w szczególności zalegająca w nich umowa z dnia 3 stycznia 1948 r,
- akta tut. Sądu sygn. I Ns(...), a w szczególności zalegające w nich: odpowiedź na zarzuty do opinii z dnia 29 czerwca 2012 r,   wyjaśnienia biegłego z dnia 11 marca 2013 r, potwierdzenie aktualności opinii z dnia 29 czerwca 2012 r – k. 114-126.
J. R.iS. R.umową darowizny z dnia 11 grudnia 1962 r przenieśli na rzecz swojej córkiS. P., tj. powódki, udziały wynoszące łącznie 2/4 części (każdy po ¼ części) w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętejKw (...).
Jednocześnie powódkaS. P.oświadczyła, że zrzeka się spadku poJ. R.iS. R..
Dowód:
- umowa darowizny z dnia 11 grudnia 1962 r akt notarialny - k. 60-62,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I C(...)tj.: umowa darowizny z dnia 11 grudnia 1962 r,

- akta Kw nr(...), a w szczególności zalegające w nich: umowa darowizny z dnia 11 grudnia 1962 r, wykaz synchronizacyjny.
J. R.zmarła dnia 4 lutego 1987 r, bez pozostawienia testamentu.
Dowód:
- postanowienie tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...)wraz z uzasadnieniem – k. 9-15,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...)tj.: odpis skrócony aktu zgonuJ. R..

S. R.zmarł dnia 21 grudnia 2005 r, pozostawiając trzy testamenty.
W testamencie z dnia 4 lutego 1985 r,S. R.przeznaczył powódceS. P.przysługujący mu udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący ¼ części, a gdyby nie mogła dziedziczyć – udział ten miał przypaść jej synowiŁ. P..
W testamencie z dnia 2 sierpnia 1987 r,S. R.przeznaczył powódceS. P.przysługujący mu udział w opisanej nieruchomości, a to udział którego był właścicielem w ¼ części oraz udział, który odziedziczył po zmarłej żonieJ. R..
W testamencie z dnia 26 października 1994 r,S. R.przeznaczył wnukowi – synowi córkiK. B.–M. B.przysługujący mu udział w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), którego był właścicielem w 1/2 części oraz który odziedziczył po zmarłej żonieJ. R.wynoszący 1/8 części.
Dowód:
- postanowienie tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...)wraz z uzasadnieniem – k. 9-15,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...)tj.: odpis skrócony aktu zgonuS. R., odpisy testamentówS. R.z dnia  4 lutego 1985 r, 2 sierpnia 1987 r, 26 października 1994 r, odpis  postanowienie tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...).

W dniu 15 lipca 2008 rA. S.– jako córkaJ. R.iS. R.– złożyła do tut. Sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po wymienionych, na podstawie ustawy. Sprawa została zarejestrowana podsygn. akt I Ns(...).
W wymienionej sprawie powódkaS. P.nie ujawniła faktu zrzeczenia się dziedziczenia po zmarłych rodzicach,J. R.iS. R..
Sąd uznał, że wszystkie testamentyS. R.zawierają wyłącznie zapisy.
J. R.iS. R.posiadali troje dzieci, a to córki:A. S.,K. B.,S. P..
Wobec powyższego tut. Sąd postanowieniem z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...)stwierdził, że spadek poJ. R.na podstawie ustawy nabyli wprost: wdowiecS. R.oraz córki:A. S.,K. B.,S. P.– wszyscy po ¼ części. Z kolei spadek poS. R.na podstawie ustawy nabyły wprost córki:A. S.,K. B.,S. P.– wszystkie po 1/3 części.
Dowód:
- postanowienie tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...)wraz z uzasadnieniem – k. 9-15,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...)tj.: odpisy skrócone aktów zgonówJ. R.iS. R., odpisy testamentówS. R.z dnia  4 lutego 1985 r, 2 sierpnia 1987 r, 26 października 1994 r, odpis  postanowienie tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2009 r sygn. akt I Ns(...)

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z dnia 5 sierpnia 2008 rA. S.stwierdziła, że „zatajono i nie ujawniono jej istnienia testamentów”. Jednocześnie w wymienionej sprawie spadkowej do jej reprezentowania umocowała mężaZ. S., a następnie synaW. S..
Na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 rK. B.przedłożyła testament z dnia 26 października 1994 r, zaś powódkaS. P.testament z dnia 2 sierpnia 1987 r. Z kolei na rozprawie w dniu 1 września 2008 r powódkaS. P.przedłożyła jeszcze testament z dnia 4 lutego 1985 r.
Na wniosek pełnomocnikówA. S., wydano jej kopie testamentów. Odbiór kopii został potwierdzony odpowiednio w dniu 12 sierpnia 2008 r i w dniu 2 września 2008 r.
Na ostatniej rozprawie I-instancyjnejA. S.reprezentowałW. S., który był przy ogłoszeniu postanowienia spadkowego z dnia 8 czerwca 2009 r. W dniu 25 czerwca 2009 rA. S.otrzymała uzasadnienie postanowienia spadkowego, a w dniu 29 czerwca 2009 r – złożyła apelację. W dniu 2 marca 2010 r doręczonoA. S.prawomocne postanowienie spadkowe.
Dowód:
- akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich zapisek urzędowy z dnia 26 marca 2014 r.
A. S.umową darowizny z dnia 21 września 2010 r – zawartą przed NotariuszemD. K.rep. A nr(...)– przeniosła na synaW. S.m.in. udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 8/48 części tj. 1/6 części. W umowie napisano, żeA. S.daruje synowiW. S.udział wynoszący 3/48 części nabyty w spadku poJ. R.i udział wynoszący 5/48 części nabyty w spadku poS. R..
Wymienioną umowąA. S.przeniosła na pozwanegoW. S.jeszcze udział w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/3 części.
Dowód:
-akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich wypis umowy darowizny z dnia 21 września 2010 r,
- akta Kw nr(...), a w szczególności zalegający w nich wypis umowy darowizny z dnia 21 września 2010 r – k. 144-152.
NastępnieA. S.umową darowizny z dnia 9 listopada 2010 r przeniosła naW. S.udział w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/3 części oraz udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/3 części.
Dowód:
-akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich wypis umowy darowizny z dnia 9 listopada 2010 r.
Przed tut. Sądem podsygn. akt I Ns(...)toczy się postępowanie o dział spadku poJ. R.iS. R.oraz o zniesienie współwłasności.
W toku tego postępowania, tut. Sąd postanowieniem wstępnym z dnia 14 września 2011 r sygn. akt I Ns(...)zmienił postanowienie spadkowego wydane w sprawie o sygn. akt I Ns(...)poprzez dodanie, że wszyscy spadkobiercy dziedziczą także wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne.
Sprawa o dział spadku nie została do chwili obecnej zakończona.
Dowód:

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...)tj.:  postanowienie tut. Sądu z dnia  14 września 2011 r sygn. akt I Ns(...).

Fakt zrzeczenia się przez powódkęS. P.dziedziczenia po rodzicachJ. R.iS. R., został ujawniony przed tut. Sądem w sprawie o zapłatę osygn. akt I C(...)na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r.
Fakt znany Sądowi z urzędu.
Tut. Sąd postanowieniem z dnia 26 października 2012 r
    sygn. akt I Ns(...)zmienił postanowienie spadkowego, w ten sposób, że stwierdził, iż spadek poJ. R.na podstawie ustawy nabyli wprost: wdowiecS. R.oraz córki:A. S.iK. B.– wszyscy po 1/3 części, zaś spadek poS. R.na podstawie ustawy nabyły wprost córki:A. S.iK. B.– obie po ½ części, także w odniesieniu do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego.
Dowód:

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich odpisy z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...), tj.:  postanowienie tut. Sądu z dnia  26 października 2012 r sygn. akt I Ns(...).

Wobec powyższegoA. S.umową darowizny z dnia 27 marca 2013 r przeniosła na pozwanegoW. S.dalsze udziału w nieruchomościach spadkowych, tj.:
- udział w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/6 części,
- udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), udział wynoszący 1/12 części,
- udział w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/6 części,
- udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 1/6 części.
Dowód:
-akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich wypis umowy darowizny z dnia 27 marca 2013 r.
PozwanyW. S., imieniemA. S., podejmował próby podważenia autentyczności testamentówS. R.poprzez inicjowanie postępowań przez organami karnymi, bez rezultatu.
Dowód:
- prywatna ekspertyza z badania porównawczego pisma z dnia 10 października 2011 r – k. 63-65,

    - akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zawarta w uzasadnieniu wyroku informacja o sprawie(...).

Przed tut. Sądem podsygn. akt I C(...)toczyła się sprawa z powództwaS. P.przeciwkoA. S.iW. S.o uznanie za bezskuteczną umowy darowizny z dnia 21 września 2010 r oraz umowy darowizny z dnia 27 marca 2013 r, jako że powódce przysługuje wobecA. S.wierzytelność o wykonanie zapisu zawartego w testamentachS. R.z dnia 4 lutego 1985 r oraz z dnia 2 sierpnia 1987 r.
Tut. Sąd wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2014 r sygn. akt I C(...)uznał za bezskuteczną w stosunku do powódkiS. P.tylko umowę darowizny z dnia 27 marca 2013 r.
Powództwo w zakresie umowy z dnia 21 września 2010 r zostało oddalone, albowiem powódkaS. P.jako podstawę żądania podałaart. 527 kc, a przedmiotem ochrony skargi paulińskiej mogą być wyłącznie wierzytelności pieniężne. Umowa z dnia 21 września 2010 r nie mogła być uznana za bezskuteczną na podstawieart. 59 kc, albowiem powódkaS. P.nie dochowała rocznego terminu do wystąpienia z tym roszczenie.
Dowód:

    - akta tut. Sądu o sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich: pozew, wyrok z dnia  12 sierpnia 2014 r sygn. akt I C(...)wraz z uzasadnieniem.

Przed tut. Sądem podsygn. akt I C(...)toczyła się sprawa z powództwaS. P.przeciwkoA. S.iW. S.o złożenie oświadczenia tj. wykonania zapisu zawartego w testamencieS. R.z dnia 2 sierpnia 1987 r. PowódkaS. P.wnosiła o zobowiązanie pozwanych do złożenia oświadczenia woli przenoszącego na nią udziały w nieruchomości położonej wB., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...).
Tyt. Sąd wyrokiem z dnia 20 listopada 2014 r sygn. akt I C(...)zobowiązałA. S.do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „w wykonaniu zapisu zawartego w testamencieS. R.z dnia 2 sierpnia 1987 r, otwartym i ogłoszonym w dniu 6 sierpnia 2008 r w sprawie o sygn. akt I Ns(...)Sądu Rejonowego wB.–A. S.przenosi naS. P.udział wynoszący 1/12 części w prawie własności nieruchomości położonej wB., stanowiącej dz. ew. nr(...)objętą Kw nr(...)”, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Powództwo zostało uwzględnione w części dotyczącej udziału w opisanej nieruchomości wynoszącego 1/12 części zbytego przezA. S.na rzeczW. S.umową darowizny z dnia 27 marca 2013 r uznaną za bezskuteczną w stosunku do powódkiS. P.wyrokiem tut. Sądu wydanym w sprawie o sygn. akt I C(...).
Ponieważ wymienionym wyrokiem umowa darowizny z dnia 21 września 2010 r nie została uznana za bezskuteczną, powództwo w tym zakresie zostało oddalone.
Natomiast powództwo przeciwkoW. S.zostało oddalone z powodu braku legitymacji biernej. Zgodnie bowiem zart. 968 kpczapis zwykły może obciążać tylko spadkodawcę ustawowego lub testamentowego, a takim nie jestW. S..
Dowód:
- akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich wyrok z dnia 20 listopada 2014 r wraz z uzasadnieniem.
Nadto przed tut. Sądem podsygn. akt I C(...)toczy się sprawa z powództwaS. P.przeciwkoA. S.o zapłatę. PowódkaS. P.domaga się zasądzenia odA. S.kwoty 40 784, 00 zł tytułem odszkodowania za niewykonanie zapisu z dnia 2 sierpnia 1987 r.
Dowód:
- akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich pozew - k. 128-130.
K. B.wykonała zapis zawarty w testamencieS. R.z dnia 2 sierpnia 1987 r, a to umową z dnia 27 lutego 2013 r przeniosła na rzecz powódkiS. P.udział w nieruchomości położonej wB., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wynoszący 2/12 części.
Dowód:
- akta Kw nr(...), a w szczególności zalegająca w nich umowa przeniesienia udziału w prawie własności nieruchomości w wykonaniu zapisu testamentowego z dnia 27 lutego 2013 r.
Obecnie w Kw nr(...), obejmującej dz. ew. nr(...)położoną wB., jako właściciele ujawnieni są:
-K. B.w 1/12 części – na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. R.iS. R.sygn. akt I Ns(...)oraz na podstawie postanowienia o zmianie w/w postanowienia sygn. akt I Ns(...),
-W. S.w 1/12 części na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. R.iS. R.sygn. akt I Ns(...)oraz na podstawie postanowienia o zmianie w/w postanowienia sygn. akt I Ns(...)oraz w
    1/12 części na podstawie umowy darowizny z dnia 21 września 2010 r, tj. łącznie w 2/12 części,
-Ł. P.w 2/4 części na podstawie umowy darowizny z dnia 8 listopada 2012, na podstawie której powódkaS. P.przeniosła na wymienionego przysługujący jej udział w tej nieruchomości wynoszący 2/4 części,
-S. P.w 2/12 na podstawie umowy o przeniesieniu udziału w prawie własności nieruchomości w wykonaniu zapisu testamentowego z dnia 27 lutego 2013 r zawartej zK. B.oraz w 1/12 części na podstawie wyroku o uznaniu umowy za bezskuteczną sygn. akt I C(...)i na podstawie wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli wydanego w sprawie o sygn. akt kt I C(...), tj. 3/12 części, tj. łącznie 3/12 części,
Dowód:
- odpisKw (...)– k. 48-51,
- akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegający w nich odpis Kw nr(...),
- akta Kw nr(...), a w szczególności zalegające w nich: umowa darowizny z dnia 8 listopada 2012 r, umowa przeniesienia udziału w prawie własności nieruchomości w wykonaniu zapisu testamentowego z dnia 27 lutego 2013 r.
A. S.utrzymuje się z emerytury w kwocie 2 044, 11 zł, a jej miesięczne wydatki (czynsz, opłaty za media, wyżywienie, leki i opatrunki, usługi medyczne) na listopad 2014 r wynosiły 1 970, 72 zł.
Z kolei mążA. S.,Z. S.otrzymuje emeryturę w kwocie 1 732, 01 zł, a jego wydatki w listopadzie 2014 r wynosiły 1 411, 00 zł, w tym 150, 00 zł które dodawał żonie na leki.
A. S., jak i jej mąż, nie posiadają nieruchomości, cennych ruchomości, oszczędności, ani papierów wartościowych.A. S.wraz z mężem posiadali dom wB., który przekazali swojemu synowi tj. pozwanemuW. S., a sami przenieśli się do mieszkania wK.. Z czasem także mieszkanie wK.przepisali na pozwanegoW. S..
A. S.i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi.A. S.została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność ma charakter trwały.A. S.jest przewlekle chora na gościec, przeszła łącznie 15 operacji, tj. operację stawów biodrowych, rąk i kolan. Od pięciu lat jest osobą leżącą, waży zaledwie 30 kg, wymaga stałej opieki.
Dowód:

    - postanowienie Sądu Okręgowego wT.z dnia 19 marca 2015 r sygn. akt I Cz(...)– k. 16-20,

- akta tut. Sądu sygn. I C(...)a w szczególności zalegające w nich: zaświadczenia o stanie zdrowiaA. S., orzeczenie o stopniu niepełnosprawnościA. S.,
- akta tut. Sądu sygn. I C(...), a w szczególności zalegające w nich: oświadczenieA. S.o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, postanowienie tut. Sądu z dnia 28 stycznia 2015 r w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, zażalenieA. S., orzeczenie o niepełnosprawnościA. S.– k. 131-140,
- zeznania świadkaB. K.– k. 10v-111,
- przesłuchanie powódki – k. 141-142,
- przesłuchanie pozwanego -k. 142-143.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów, znajdujące się także w aktach tut. Sądu o sygn.: I Ns(...), I Ns(...), I Ns(...), I C(...), I C(...), I C(...).
Kwestia ważności testamentówS. R., a w szczególności testamentu z dnia 2 sierpnia 1987 r została ostatecznie wyjaśniona w sprawie o sygn.(...). Organy karne nie potwierdziły zarzutu sfałszowania tego zapisu testamentowego.
Natomiast wartość całej nieruchomości położonej wB., składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), wyliczona przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomościJ. K.w opinii z dnia 29 czerwca 2012 r na kwotę 489 400, 00 zł, została potwierdzona przez tego biegłego w 2015 r, jak wynika z akt tut. Sądu sygn. I Ns(...).
Pozostałe dokumenty przywołane w uzasadnieniu nie były kwestionowane przez strony, nie budziły zastrzeżeń Sądu co do ich wiarygodności i dlatego zasługiwały na wiarę.
Odnośnie zeznań świadkaB. K., powódkiS. P.i pozwanegoW. S., to były one zbieżne w zakresie, w jakim dotyczyły stanu zdrowiaA. S.i jej stanu majątkowego, w tym rozdysponowania majątkiem. Dlatego też w tym zakresie, Sąd dał im wiarę.
ŚwiadekB. K.jak i pozwanyW. S.zeznali, żeA. S.jest przeświadczona o sfałszowaniu testamentówS. R., w tym testamentu z dnia 2 sierpnia 1987 r. Jak była mowa powyżej, fakt ten nie został potwierdzony przez organy karne upoważnione do ścigania tego rodzaju przestępstw. W tym zakresie Sąd nie uznał zeznań wymienionych osób za wiarygodne.
Sąd nie dał wiary wymienionym osobom, tj. świadkowiB. K.i pozwanemuW. S., w zakresie, w jakim twierdzą, żeA. S.zbywała nieruchomości na rzecz synaW. S., albowiem z uwagi na swój stan zdrowia chciała uporządkować sprawy majątkowe. Nadto pozwany twierdził, że zbycie nieruchomości miało ułatwić prowadzenie spraw sądowych. Te twierdzenia są naiwne i sprzeczne z logiką, dlatego nie zostały uznane za wiarygodne. JeżeliA. S.chciałaby uporządkować sprawy majątkowe na wypadek śmierci mogła po prostu sporządzić testament, a w sprawach sądowych co do zasady reprezentował ją mąż albo syn, tj. pozwanyW. S.. W ocenie SąduA. S.przeniosła udziały, w szczególności udział w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), aby uczynić niemożliwym wykonanie zapisu, a ewentualnie uniemożliwić egzekucję odszkodowania, o czym poniżej. Sam pozwany zeznał: „moja matka wiedziała we wrześniu 2010 r o zapisach, ale uważała że są one sfałszowane”; „nie wiem jak matka chciała wykonać zapisy, gdyby okazały się one nie sfałszowane, skoro przepisała na mnie swój udział w kamienicy”; „jeżeli doszłoby do sytuacji, że matka musiałaby zapłacić równowartość 1/12 kamienicy, to te pieniądze płaciłaby ze swojej renty”.
Sąd nie dał wiary pozwanemuW. S., w zakresie, w jakim twierdził, że nie miał świadomości, co do zamiarówA. S., celu, w jakim dokonywała kolejnych przysporzeń majątkowych na jego rzecz. Te twierdzenia - jak była mowa powyżej – są naiwne i sprzeczne z logiką. Jak wynika z akt sprawy spadkowej, to pozwany występował w imieniuA. S.; także pozwany podejmował działania przed organami karnymi, aby podważyć autentyczność testamentówS. R.; w końcu pozwany przyjął darowiznę wiedząc, że testament z dnia 2 sierpnia 1987 r potocznie rzecz ujmując nie został obalony. Pozwany znał stan majątkowyA. S., wiedział, że przyjmując darowiznę, wymieniona nie będzie mogła wykonać zapisu, jak i nie będzie posiadała środków finansowych na zapłatę odszkodowania.
Mając powyższe na uwadze, zeznania powódkiS. P.Sąd uznał w całości za wiarygodne.
Sąd zważył, co następuje:
Wart. 527-534 kcuregulowana jest ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika zwana również skargą paulińską. Celem tej instytucji jest ochrona interesów wierzyciela na wypadek nieuczciwego postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swojego majątku na rzecz osoby trzeciej i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności.
Zgodnie zart. 527 kcwierzyciel może dochodzić uznania czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do niego przy spełnieniu następujących przesłanek:

1
dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz doszło do pokrzywdzenia wierzyciela,

2
działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,

3
wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią.

Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, by móc skorzystać z roszczenia przewidzianego w tym przepisie, tj. uznania czynności za bezskuteczną.
W piśmiennictwie wskazuje się jeszcze na dodatkową przesłankę wystąpienia ze skargą paulińską, a to istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci wierzytelności. Zatem przesłanką skargi paulińskiej jest istnienie wierzytelności pieniężnej, zaskarżalnej. Pogląd co do pieniężnego charakteru tej wierzytelności wyprowadza się zart. 527 § 2 kc, z którego wynika, że skarga paulińska służy tylko w razie niewypłacalności dłużnika. Wierzytelność musi być zaskarżalna, ale nie musi być wymagalna w chwili wytoczenia powództwa ze skargą paulińską, ani stwierdzona wyrokiem (por.: Z. Radwański „Zobowiązania”; wyrok SN z dnia 15 lutego 2013 r I CSK 323/12 LEX nr 1308002; wyrok SN z dnia 15 lutego 2007 r II CSK 452/2006 OSNC 2008/A poz. 20).
Jak ustalono w przedmiotowej sprawie,S. R.w testamencie z dnia 2 sierpnia 1987 r uczynił zapis na rzeczS. P., a to przeznaczył dla wymienionej udziały w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), przysługujące mu z tytułu zakupu tej nieruchomości 1/4 (3/12) części oraz z tytułu dziedziczenia po zmarłej żonieJ. R.1/12 części – łącznie udział w wysokości 4/12 części.
Należy wyjaśnić, żeS. R.iJ. R.nabyli wymienioną nieruchomość w dniu 3 stycznia 1948 r po ½ części, ale umową darowizny z dnia z dnia 11 grudnia 1962 r przenieśli na powódkęS. P.każdy po ¼ części. ZatemS. R.posiadał udział w wymienionej nieruchomości w wysokości 3/12 części. Także jego zmarła żonaJ. R.posiadała udział w tej nieruchomości w wysokości 3/12 części, a po jej śmierci udział ten nabyli:S. R.w 1/12 części,A. S.– 1/12 części iK. B.– 1/12 części. Zatem w chwili śmierci udziałS. R.wynosił 4/12 części.
W testamencie z dnia 4 lutego 1985 r, sporządzonym przed śmierciąJ. R., spadkodawca rozporządził tylko udziałem w wysokości 3/12 części w opisanej nieruchomości. Mając na uwadze reguły zart. 946 i 947 kc, testament z dnia 4 lutego 1985 r należało uznać za bezskuteczny. Dla Sądu ważny i skuteczny jest testament z dnia 2 sierpnia 1987 r zawierający rozporządzenie co do wszystkich udziałów spadkodawcy w opisanej nieruchomości.
S. R.w testamencie z dnia 2 sierpnia 1987 r uczynił zapis na rzecz powódkiS. P.w postaci swoich udziałów w opisanej nieruchomości w łącznej wysokości 4/12 części, a zatem jego spadkobiercy winny przenieść na powódkę te udziały.
Jak wynika z postanowienia z dnia 26 października 2012 r sygn. akt I Ns(...), spadek poS. R.ostatecznie nabyły:A. S.iK. B.– obie po ½ części. Zatem wymienione osoby były zobowiązane do przeniesienia na rzecz powódkiS. P.udziałów w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), każda po 2/12 części.
K. B.umową o przeniesieniu udziału w prawie własności nieruchomości w wykonaniu zapisu testamentowego z dnia 27 lutego 2013 r przeniosła na rzeczS. P.udział wynoszący 2/12 części w opisanej nieruchomości.
NatomiastA. S.przeniosła swoje udziały w opisanej nieruchomości nie na rzecz powódki, ale swoje syna, pozwanegoW. S., a to:
- umową darowizny z dnia 21 września 2010 r w wysokości 8/48 części, tj. 2/12 części,
- umową darowizny z dnia 27 marca 2013 r w wysokości 1/12 części.
Umowa darowizny z dnia 27 marca 2013 r została uznana za bezskuteczną na podstawieart. 59 kc(sprawa o sygn. akt I C(...)), a następnie wyrok zastąpił oświadczenie woliA. S.o przeniesieniu własności 1/12 udziału w opisanej nieruchomości (sprawie o sygn. akt I C(...)). Ostatecznie udział wynoszący 1/12 części – który winna przenieśćA. S.- został ujawniony w Kw nr(...)na rzecz powódkiS. P.na podstawie wyroku o uznaniu umowy za bezskuteczną sygn. akt I C(...)i na podstawie wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli wydanego w sprawie o sygn. akt I C(...).A. S.powinna jeszcze przenieść na rzecz powódkiS. P.udział wynoszący 1/12 części, co w chwili obecnej nie jest możliwe. Zgodnie zart. 59 kc– na podstawie tego przepisu – można żądać uznania umowy za bezskuteczną tylko w ciągu roku od zawarcia tej umowy. Ten termin zawity w przypadku umowy z dnia 21 września 2010 r upłynął już 21 września 2011 r. ZatemS. P.pozostało tylko dochodzenie roszczenia odszkodowawczego odA. S.z tytułu niewykonania zapisu polegającego na przeniesieniu 1/12 części udziału w opisanej nieruchomości.S. P.wniosła już stosowny pozew od tut. Sądu, a to w sprawie o sygn. I C(...)domaga się zasądzenia odA. S.na swoją rzecz

    odszkodowania z tytułu niewykonania zapisu w kwocie 40 784, 00 złtj. 1/12 z kwoty 489 400, 00 zł.
Nie ma znaczenia, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu niewykonania zapisu powstało po zawarciu umowy z dnia 21 września 2010 r. Wart. 530 kcdopuszczono możliwość zaskarżenia przez wierzyciela skargą paulińską także czynności prawnej dłużnika dokonanie przed powstaniem wierzytelności, a więc przewidziano ochronę tzw. wierzycieli przyszłych. Potrzeba ochrony wierzycieli przyszłych uzasadniona jest w zasadzie tylko wtedy, gdy ich wierzytelność przeciwko dłużnikowi powstaje niezależnie od ich woli, w szczególności chodzi tu o roszczenia odszkodowawcze. Istotne jest, aby chroniona skargą wierzytelność istniała w chwili wniesienia skargi paulińskiej, albo co najmniej w chwili wyrokowania, co w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości.
Zatem zarzut pozwanego co do przedwczesności powództwa należało uznać za chybiony.
W przedmiotowej sprawie powódka zaskarżyła skargą paulińską umowę darowizny z dnia 21 września 2010 r zawartą pomiędzy jej dłużnikiemA. S.aW. S., czyli pozwanym. Wymienioną umowąA. S.przeniosła na rzecz pozwanegoW. S.udział w nieruchomości w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), a więc osoba trzecia, tj. pozwany, uzyskała korzyść majątkową. Niewątpliwie wymieniona umowa została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, czyli powódkiS. P..
Zgodnie zart. 527 § 2 kcczynność prawna dłużnika jest dokonania z pokrzywdzeniem wierzyciela, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
W orzecznictwie sformułowano ogólną tezę, iż pokrzywdzenie wierzyciela powstaje wskutek takiego stanu faktycznego majątku dłużnika, który powoduje niemożność, utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenia wierzyciela (por.: wyrok SN z dnia 28 listopada 2001 r IV CKN 525/00 Biul. SN z 2002 r nr 5; wyrok SN z dnia 14 lutego 2008 r II CSK 503/07 LEX nr 496375). Podobne stanowisko głosi, iż pokrzywdzenie oznacza, że choć wierzytelność nadal figuruje jako aktyw w majątku wierzyciela, prognozy co do jej realizacji w przyszłości uległy pogorszeniu (por.: wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 II CK 367/2003 niepubl.). W innym judykacie czytamy, że z punktu wiedzenia wierzyciela pokrzywdzenie oznacza, iż zawiódł się w nadziei na wykonanie zobowiązania, że oczekiwane skutki ekonomiczne w wyniku nielojalnego działania dłużnika nie zostaną osiągnięte, prognozy do ich realizacji w przyszłości są po prostu złe (por.: wyrok SA w Katwicach z dnia 14 lutego 2008 r V ACa 1/2008 Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach i Sądów Okręgowych 2008 nr 2 poz. 8). Dla stwierdzenia niewypłacalności dłużnika nie jest konieczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wykazanie jego nieskuteczności. Wierzyciel może wykazać niewypłacalność dłużnika za pomocą wszelkich dowodów. Należy też podkreślić, że niewypłacalność musi się odnosić do wierzytelności wierzyciela.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego pozwanaA. S.wraz z mężem utrzymują się z emerytur odpowiednio w kwotach 2 044, 11 zł i 1 411, 00 zł, które w całości przeznaczają na bieżące utrzymanie i leczenie, nie mają żadnego cennego majątku, w tym nieruchomości, cennych ruchomości, oszczędności, co potwierdzają wnioskiA. S.o zwolnienie od kosztów sądowych składane w licznych sprawach sądowych.A. S.wraz z mężem zajmuje mieszkanie wK., ale jest ono własnością ich syna, pozwanegoW. S..A. S.nabyła w drodze dziedziczenia po rodzicach udziały w nieruchomościach wB.,J.iJ., ale wszystkie przeniosła na syna, pozwanegoW. S., w tym udziały w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), do przeniesienia których była zobowiązana na rzecz powódkiS. P.. Wobec powyższego oczywistym jest brak aktywów, z którychA. S.uiściłaby odszkodowanie na rzeczS. P.w kwocie 40 784, 00 zł.
Należy pokreślić, że sam fakt dokonania określonej czynności prawnej nie narusza żadnych praw wierzyciela, jeżeli może on zaspokoić swoją wierzytelność z innego majątku dłużnika (por.: wyrok SA w Lublinie z dnia 20 listopada 1996 r I ACr 306/96 M. Praw. 2000 nr 2). Stan niewypłacalności dłużnika to taki stan majątkowy dłużnika, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisamikpcnie może przynieść zaspokojenia wierzyciela (por.: M. Pyziak-Szafnicka „Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika” Studia Prawnicze 1994 nr 1-4).
W świetle ustaleń poczynionych w przedmiotowej sprawie, jedynym składnikiem majątkowymA. S.– do którego wierzyciel, powódkaS. P., mogłaby skierować egzekucję – są przysługujące jej świadczenia emerytalne w kwocie nieco ponad 2 000, 00 zł. Mając na uwadze ich wysokość i ograniczenia ustawowe dotyczące zapewnienia dłużnikowi minimum egzystencji, egzekucja z tych świadczeń byłaby długotrwała, o ile w ogóle możliwa i skuteczna.
Jednocześnie w orzecznictwie wskazuje się, że między czynnością zaskarżoną skargą paulińską a niewypłacalnością dłużnika, musi istnieć związek przyczynowy. Nie jest to jednak adekwatny związek przyczynowy, lecz zaskarżona czynność prawna musi stanowić warunekconditio sine qua nonniewypłacalności dłużnika, choćby nie stanowiła jedynej przyczyny niewypłacalności (por.: wyrok SN z dnia 14 lutego 2008 r II CSK 503/07 LEX nr 496375; wyrok SN dnia 31 stycznia 2007 r II CSK 384/06 LEX nr 253405; W. Popiołek „Kodeks cywilny. Komentarz”).
Istnienie takiego związku w przedmiotowej sprawie jest niewątpliwie. GdybyA. S.nie dokonała umową z dnia 21 września 2010 r przeniesienia na rzecz pozwanegoW. S.udziałów w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...), mogłaby wykonać zapis testamentowy z dnia 2 sierpnia 1987 r, albo wypłacić stosowne odszkodowanie ze spłaty z tego udziału.
Dla uznania czynności prawnej za bezskuteczną – w oparciu o skargę paulińską – koniecznym jest wykazanie, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, gdy zdaje sobie sprawę, uświadamia sobie, że wskutek dokonania czynności prawnej z osobą trzecią może spowodować niemożność zaspokojenia wierzyciela ze swojego majątki. Trudności w wykazaniu, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, łagodzi domniemanie zart. 529 kc.Zgodnie z tym przepisem jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny lub wskutek darowizny stał się niewypłacany, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Art. 530 kczaostrza przesłanki skargi paulińskiej w odniesieniu do tzw. wierzycieli przyszłych. W tym przypadku nie jest wystarczające, aby dłużnik miał świadomość pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Wymagane jest , by dłużnik miał zamiar ich pokrzywdzenia, a więc by działał w tym kierunku umyślnie, czyli świadomie i celowo. Dokonując czynności, dłużnik musi mieć zamiar zmniejszenia swojego majątku, aby uniemożliwić lub przynajmniej ograniczyć w ten sposób możliwość zaspokojenia się przyszłego wierzyciela Działanie dłużnika jest rozmyślnym dążeniem do uwolnienia się od spełnienia zobowiązania, którego powstanie w przyszłości jest realne (por.: wyrok SN z dnia 6 marca 2009 r II CSK 592/08 LEX 4944007, wyrok SN z dnia 9 listopada 2011 r II CSK 64/11 LEX nr 112093).
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, pozwanyW. S.twierdził, że jego matkaA. S.dokonała darowizny, ponieważ z uwagi na zły stan zdrowia nie była w stanie brać udziału w sprawach sądowych dotyczących majątku spadkowego, w tym nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...); co więcej w każdej chwili może umrzeć i chce, aby jej sprawy majątkowe były uporządkowane. Mając na uwadze ustalenia poczynione w przedmiotowej sprawie, Sąd nie dał wiary tym twierdzeniom, o czym była mowa powyżej. JeżeliA. S.nie może uczestniczyć w sprawach sądowych, mogła ustanowić pełnomocnika chociażby w osobie pozwanego, jak w sprawie o sygn. akt I Ns(...). Uporządkowaniu spraw majątkowych na pewno nie przyczyniło się przeniesienie na pozwanego udziału w nieruchomości, będącego przedmiotem zapisu na rzecz powódki. Z akt sprawy o sygn. I Ns(...)wynika, żeA. S.nie umiała zaakceptować woli ojcaS. R.zawartej w sporządzonych przez niego testamentach, stąd wniesienie apelacji. Ostatecznie w dniu 2 marca 2010 r otrzymała prawomocne postanowienie spadkowe i zamiast wykonać zapis, umową darowizny z dnia 21 września 2010 r przeniosła na pozwanego udziały w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...). Należy zwrócić uwagę na nieznaczny odstęp czasu między zakończeniem sprawy spadkowej a zawarciem umowy. Co więcej wymienioną umowąA. S.przeniosła na pozwanego udziały w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), a umową darowizny z dnia 9 listopada 2010 r udziały w nieruchomości położonej wJ., składającej się z dz. ew. nr(...), i w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...)– wyzbywając się całego majątku o znacznej wartości. Nadto po zmianie postanowienia spadkowego, potwierdzającego nabycia dalszych udziałów w opisanych nieruchomościach,A. S.umową darowizny z dnia 27 marca 2013 r przeniosła na pozwanego dalsze udziały w nieruchomości położonej wJ., wB.przyul. (...)i przyul. (...)oraz wJ.. Z powyższego wynika, żeA. S.celowo dokonywał kolejnych przysporzeń na rzecz pozwanego, aby uchylić się od wykonania zapisu na rzecz powódki – a także na rzeczM. B.– a więc działała na szkodę powódki, z zamiarem jej pokrzywdzenia.
Przesłanką wystąpienia ze skargą paulińska jest, by osoba trzecia – uzyskująca korzyść majątkową – wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (
    zastrzeżenie przesłanek skargi paulińskiej – wnoszonej przez tzw. przyszłego wierzyciela – w odniesieniu do stanu świadomości osoby trzeciej nie ma zastosowania do czynności nieodpłatnych). Jednocześnie w literaturze podkreśla się, że stopień naganności postawy osoby trzeciej, uzasadniający zaskarżenie, jest bardzo niski. Osoba trzecia nie musi nawet podejmować jakichkolwiek działań w celu pokrzywdzenia wierzyciela, nie musi porozumiewać się z dłużnikiem. Naganna postawa osoby trzeciej sprowadza się więc do tego, że znając charakter czynności, zdecydowała się na jej dokonanie. Dodatkowo opiera się na przekonaniu, że uczciwa osoba w obrocie, wiedząc o możliwym skutku czynności prawnej, nie powinna jej zawierać (por.: M. Pyziak-Szafnicka „System prawa cywilnego”).
Ponieważ udowodnienie, że osoba trzecia wiedziała lub przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, w praktyce jest bardzo utrudnione wart. 527 § 3 kcustanowiono domniemanie. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli czynność prawna dokonana przez dłużnika przyniosła korzyść majątkową osobie pozostającej w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, iż osoba ta wiedziała o świadomym pokrzywdzeniu wierzyciela przez dłużnika. Osoba trzecia może obalić to domniemanie przez udowodnienie, że mimo zachowania stosunku bliskości z dłużnikiem nie wiedziała o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się o tym dowiedzieć.
Nadtoart. 528 kcwyłącza przesłankę złej wiary po stronie osoby trzeciej w tych przypadkach, gdy wskutek czynności prawnej z dłużnikiem osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie. Okoliczność , że osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie powoduje, iż nie ma znaczenia, czy wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o tym, iż dokonując czynności prawnej, dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Nie ulega wątpliwości, żeA. S.jest matką pozwanegoW. S., a co więcej pozwany co do zasady reprezentowałA. S.we wszystkich sprawach sądowych, w tym w sprawie spadkowej o sygn. I Ns(...). Zatem pozwany wiedział, żeA. S.jest zobowiązana do wykonania zapisów testamentach, w tym z dnia 2 sierpnia 1987 r polegającego na przeniesieniu udziału w nieruchomości położonej wB.przyul. (...), składającej się z dz. ew. nr(...), objętej Kw nr(...). W tej sytuacji pozwany winien odmówić przyjęcia darowizny. Nie ulega też wątpliwości, że umowa z dnia 21 września 2010 r jako darowizna, była umową nieodpłatną.
W ocenie Sądu powódkaS. P.udowodniła wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego, co czyniło złożoną skargę uzasadnioną i skutkowało jej uwzględnieniem. Należy także zaznaczyć, że powódka dochowała 5-letniego terminu do wniesienia skargi liczonego od dnia dokonania zaskarżonej czynności, albowiem powództwo wniosła dnia 25 sierpnia 2015 r.
Częściowe oddalenie powództwa, dotyczy wierzytelności chronionej skargą. W pozwie wskazano, że celem skargi jest ochrona wierzytelności powódki w postaci roszczenia odszkodowawczego za niewykonanie zapisów testamentowych z dnia 4 lutego 1985 r i 2 sierpnia 1987 r. Roszczenie odszkodowawcze przysługuje tylko z tytułu niewykonania zapisu z dnia 2 sierpnia 1987, o czym była mowa powyżej. Zatem co do ochrony innych roszczeń powództwo oddalono.
W tym stanie rzeczy na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji.
O kosztach orzeczono zgodnie zart. 100 kpc. Skoro powódka uległa tylko co do nieznacznej części swojego żądania, należał jej się zwrot kosztów w całości. Na koszty te złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 2 040, 00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2 400, 00 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17, 00 zł – łącznie 4 457, 00 zł.

SSR Agata Gawłowska-Sobusiak