Sąd Apelacyjny w Gdańsku
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 615/15
Data wyroku: 2016-01-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Gawrylczyk, Rafał Terlecki, Maryla Domel-Jasińska
Słowa kluczowe: Roszczenie Regresowe
Podstawa prawna: art. 376§1 k.c.

Sygn. akt V ACa 615/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Włodzimierz Gawrylczyk (spr.)

Sędziowie:

SA Maryla Domel-Jasińska
SO del. Rafał Terlecki

Protokolant:

sekretarz sądowy Karolina Petruczenko

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwaE. S. (1)iM. S.
przeciwkoE. S. (2)
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego wB.
z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt I C 953/14

I
prostuje oznaczenie strony powodowej w zaskarżonym wyroku przez wykreślenie po słowach „sprawy z powództwa” słów „E. S. (1),M. S.” i wpisanie w to miejsce słów(...);

II
oddala obie apelacje;

III
znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Na oryginale właściwe podpisy
V ACa 615/15

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy wB.wyrokiem z 17 kwietnia 2015 r. zasądził od pozwanejE. S. (2)na rzecz powodówE. S. (1)iM. S.solidarnie kwotę 48.689,37 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 3.898,73 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Zasadnicze motywy wyroku są następujące:
Powodowie domagali się zasądzenia nakazem zapłaty kwoty 115.378,92 zł z ustawo­wymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu i z kosztami procesu. Podali, że roszczenie wyni­ka z umowy o kredyt hipoteczny, którego celem było sfinansowane zabudowy nieruchomości należącej w(...)do powodów i w(...)do pozwanej, przy czym za zobowiązanie kredytowe obie strony były odpowiedzialne solidarnie. Potem zniesiona została współwłasność nieru­chomości przez jej podział wraz z zabudową sfinansowaną z kredytu, pozwanej przypadła nieruchomość stanowiąca(...)powierzchni nieruchomości wspólnej. Twierdzili, że do dnia 28 października 2014 r. powodowie spłacili z tytułu kredytu kwotę 538.447,30 zł, więc pozwana powinna zapłacić im kwotę 215.378,92 zł, pomniejszoną o 100.000 zł jako odpowiadającą przypadającą na pozwaną spłatą przez powodów części kredytu bankowego.
Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, podniosła zarzut prekluzji roszczeń na pod­stawieart. 618 § 3 k.p.c.oraz zarzut niepowstania roszczenia po stronie powodowej, gdyż obciążenie hipoteczne było uwzględnione przy wycenie nieruchomości w toku zniesienia współwłasności.
Sąd Okręgowy ustalił, że strony były współwłaścicielami nieruchomości o pow. 0,8848 ha położonej wZ.przyul. (...)w gminieS., zabudowanej domem mieszkalnym, wartość nieruchomości wynosiła 1.120.300 zł, udział powodów należący do ich wspólności ustawowej małżeńskiej wynosił(...), a udział pozwanej wynosił(...). W dniu 10 sierpnia 2006 r. między(...) Bankiem S.A.wW.a powodami i pozwaną została za­warta umowa kredytu na kwotę 630.400 zł w celu sfinansowania budowy domu jednorodzin­nego. Kredyt miał być spłacony do 20 sierpnia 2021 r., jego zabezpieczeniem była hipoteka kaucyjna na tej nieruchomości w kwocie 945.600 zł. Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić ten kredyt solidarnie. Bank wypłacił im kwotę kredytu.
Sąd Rejonowy wS.postanowieniem z 4 grudnia 2012 r. zniósł współwłasność tej nieruchomości przez podział na dwie działki, przy czym powodom przypadła działka o pow. 0,5309 ha zabudowana domem mieszkalnym, o wartości nieruchomości 1.071.700 zł, a pozwanej przypadła niezabudowana działka o pow. 0,3539 ha o wartości 48.600 zł. Ostatecz­nie Sąd Okręgowy w tamtym postępowaniu (w postępowaniu apelacyjnym) zasądził od po­wodów na rzecz pozwanej tytułem wyrównania udziałów kwotę 135.235,85 zł. W toku tam­tego postępowania Sąd dokonał rozliczenia nakładów na nieruchomość, wskazując że pozwa­na powinna partycypować w nich w(...)wysokości. W skład nakładów wchodził udział wła­sny
powodów w inwestycji w wysokości 135.650 zł, kwota 410.000 zł uzyskana ze sprzedaży mieszkania i garażu stanowiącego ich własność oraz kwota 100.000 zł spłaconego przez nich wspólnego kredytu stron i kwota 6.024,15 zł tytułem kosztów utrzymania nieruchomości. Do czasu zniesienia współwłasności powodowie spłacili tytułem kredytu kwotę 300.000 zł. Po­zwana nie spłacała kredytu. Po uprawomocnieniu się postanowienia o zniesieniu współwła­sności powodowie wpłacili Bankowi dalszą kwotę 146.068,11 zł.
Sąd ustalił ten stan faktyczny na podstawie dokumentów, których strony nie kwestio­nowały.
W ocenie Sądu Okręgowego powództwo jest w części zasadne w świetle ustalonego stanu faktycznego iart. 376 § 1 k.c.Skoro powodowie spłacili wspólny dług, to służy im wo­bec pozwanej roszczenie regresowe o zwrot kwoty spłaconego kredytu przypadającej na po­zwaną. Ponieważ powodowie po zniesieniu współwłasności nieruchomości spłacili kredyt w wysokości 146.068,11 zł, to pozwana powinna im zwrócić 1/3 część tej kwoty, tj. 48.689,37 zł. Sąd uznał, że nie ma podstaw do ustalenia odpowiedzialności pozwanej w wysokości od­powiadającej jej udziałowi we współwłasności nieruchomości, tj.(...), bo powodowie nie wykazali, że istniało między stronami wewnętrzne porozumienie, że pozwaną obciąża obo­wiązek spłaty kredytu w tej wysokości. Kwota kredytu spłaconego przez powodów do dnia zniesienia współwłasności została rozliczona między stronami jako ich nakład na wspólną nieruchomość.
Sąd Okręgowy stwierdził, że wprawdzieart. 618 § 3 k.p.c.wprowadza swoistą prekluzję roszczeń wykluczającą możliwość dochodzenia roszczeń podlegających rozpatrzeniu w postępowaniu działowym, gdy nie zostały w tym postępowaniu zgłoszone lub zostały zgło­szone, ale nie były rozpoznane w postępowaniu o zniesienie współwłasności, jednak w tym przypadku kredyt został zaciągnięty przez obie strony, a kredytobiorcy spłacającemu kredyt po zniesieniu współwłasności służy roszczenie regresowe do drugiego współkredytobiorcy o zwrot przypadającej na niego części kredytu spłaconego po zniesieniu współwłasności. Zgod­nie zart. 76 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecepo podziale nie­ruchomości obciążonej hipoteką hipoteka obciąża każdą z wydzielonych nieruchomości.
Obie strony złożyły apelacje.
Powodowie wnosili o zmianę wyroku przez zasądzenie roszczenia zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucili naruszenieart. 376 § 1 k.c.w zw. zart. 207 k.c.przez uznanie, że powodowie mogą żądać zwrotu nie(...), a(...)część spłaconego kredytu i tylko zwrotu liczonego od kwoty spłaconej po zniesieniu współwłasności.
Ich zdaniem skoro udział pozwanej we współwłasności nieruchomości wynosił(...), to oczywiste jest - przy zastosowaniuart. 207 k.c.- że służy im roszczenie regresowe do po­zwanej w tej wysokości. Ponieważ niesporne jest, że powodowie spłacili do dnia 28 paździer­nika 2014 r. kwotę 538.447,30 zł, to Sąd powinien zasądzić(...), lub ostatecznie(...)tej kwo­ty, po pomniejszeniu jej o kwotę 100.000 zł jako spłatę udziału rozliczoną przy zniesieniu współwłasności. Wskazali, że przy wskaźniku(...)ich roszczenie wobec pozwanej wynosi 115.378,92 zł, a przy wskaźniku(...)ich roszczenie wynosi 79.482,43 zł.
Pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo. Domagała się:
a/ przesłuchania świadkaR. D.w celu ustalenia, że w opinii o wycenie nieru­chomości wziął pod uwagę obciążenie nieruchomości hipoteką z tytułu udzielonego kredytu bankowego,
b/ zmiany przez oddalenie powództwa w całości, wnosiła też o zasądzenie kosztów po­stępowania,
c/ ewentualnie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Pozwana zarzuciła:
1/ naruszenieart. 618 § 3 k.p.c.w zw. zart. 567 § 1 i 3 k.p.c.przez nieprawidłowe zastosowanie wskutek uznania, że powodowie mogą dochodzić zwrotu części spłaconego kredytu po zakończeniu postępowania działowego;
2/ naruszenieart. 258 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.przez pominięcie dowodu z zeznań świadkaR. D., który sporządzał w postępowaniu o zniesienie współwłasności nieruchomości opinię o wartości nieruchomości (zeznałby, że przy wycenie uwzględnił ob­ciążenie hipoteczne nieruchomości);
3/ naruszenieart. 376 § 1 k.c.przez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości zostało prawomocnie zakończone, kredyt został zaciągnięty na budowę budynku, a budynek ten przypadł powodom wskutek zniesienia współwłasności.
Zdaniem pozwanej powodowie nie mogą domagać się zwrotu części spłaconego kre­dytu, skoro prawomocnie zakończone jest postępowanie o zniesienie współwłasności nieru­chomości, na której zbudowany został budynek sfinansowany z kredytu bankowego, który przypadł powodom wskutek zniesienia współwłasności. Jednocześnie pozwana przyznała, że ją także nadal obciąża obowiązek spłaty kredytu bankowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Obie apelacje są bezpodstawne. Podniesione w nich zarzuty są nietrafne. Sąd Okręgo­wy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i niewadliwie zastosował przepisy prawne. Nie zachodziła potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego przez przesłuchanie świad­kaR. D., bo jego opinia wydana w postępowaniu o zniesienie współwłasności, zło­żona do akt postępowania w niniejszej sprawie, nie budzi wątpliwości w kwestii wyceny wspólnej nieruchomości. Dowód ten jest zbędny, a ponadto nie może być skutecznie podnie­siony wobec braku zastrzeżenia na podstawieart. 162 k.p.c.wobec oddalenia tego wniosku przez Sąd Okręgowy.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości należało ustalić wartość nieruchomości, biorąc pod uwagę wysokość obciążenia hipotecznego z tytułu zaciągniętego kredytu. Jednakże z treści opinii biegłegoR. D.(złożonej w odpisie do akt oraz znajdującej się w oryginale w aktach(...)) wynika, że biegły ustalił wartość nieruchomości bez uwzględnienia obciążenia hipotecznego. Wynika to również z
uzasadnienia Sądu Okręgowego w postępowaniu apelacyjnym od postanowienia o zniesieniu współwłasności. Tak słusznie twierdził pełnomocnik powodów w piśmie procesowym, po­zwana wnosiła o przesłuchanie biegłego w charakterze świadka, Sąd Okręgowy „pominął” ten dowód, a pozwana nie złożyła zastrzeżenia w trybieart. 162 k.p.c.
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że w sprawach o podział majątku wspól­nego (i o zniesienie współwłasności), jeśli w skład majątku wchodzi nieruchomość konieczne jest ustalenie jej wartości z uwzględnieniem obciążenia hipotecznego, a po przyznaniu nieru­chomości jednemu z małżonków ten małżonek nie może później dochodzić zwrotu części spłaconego później przez niego kredytu (po podziale majątku wspólnego), bo nie pozwala na toart. 618 § 3 k.p.c.Jednakże w niniejszej sprawie jest inny stan faktyczny, bo Sąd Rejono­wy, znosząc współwłasność, podzielił działkę na dwie, przyznał jedną powodom, a drugą pozwanej, a ponadto zasądził od powodów na rzecz pozwanej spłatę tytułem wyrównania udziałów w kwocie 135.235,85 zł (a byłaby ona wyższa o 100.000 zł, bo powodowie spłacili do tej pory kredyt 300.000 zł, więc Sąd uznał, że spłacili za pozwaną kwotę 100.000 zł i zmniejszył obciążającą ich spłatę o 100.000 zł). Nadal obie strony są z tytułu kredytu dłużni­kami osobistymi i dłużnikami rzeczowymi. W tej sytuacjiart. 618 § 3 k.p.c.nie stoi na prze­szkodzie zasądzeniu od pozwanej, która nie spłaca kredytu, przypadającej na nią tej części kredytu, który spłacili powodowie po zniesieniu współwłasności nieruchomości, bo inaczej pozwana - która nie poniosła żadnych kosztów budowy domu na wspólnej działce - otrzyma­łaby w wyniku zniesienia współwłasności wartość majątkową wyższą od wartości jej udziału w samej działce, gdyby nie było na niej budynku. Działka o pow. 0,8848 ha byłaby warta około 150.000 zł, więc udział pozwanej(...)wynosiłby 60.000 zł, tymczasem w wyniku znie­sienia współwłasności otrzymała ona wartość majątkową w postaci działki o wartości 48.600 zł i spłatę w wysokości 135.235,85 zł, łącznie kwotę 183.835,85 zł. Byłaby bezpodstawnie wzbogacona kosztem powodów.
Bezpodstawnie powodowie domagali się zapłaty kwoty wyższej od zasądzonej zaskar­żonym wyrokiem, bo rozliczeniu podlega tylko kwota kredytu spłaconego po uprawomocnie­niu się postanowienia o zniesieniu współwłasności. Ze złożonego przez powodów zaświad­czenia banku (k. 7) wynika, że jest to kwota 140.068,11 zł (tę kwotę Sąd Okręgowy przyjął do rozliczenia, choć w uzasadnieniu wyroku błędnie podał kwotę 146.068,11 zł). Pozwaną obciąża(...)część tej spłaconej kwoty, czyli kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy. Kwotę kredytu spłaconego przed dokonaniem zniesienia współwłasności trzeba traktować jako na­kład, który podlegał rozliczeniu w postępowaniu o zniesieniu współwłasności.
Ponieważ współwłasność jest już zniesiona, w ocenie Sądu Apelacyjnego słusznie Sąd Okręgowy przyjął do rozliczenia wskaźnik 1/3, bo kredyt był zaciągnięty przez 3 osoby, a ich odpowiedzialność jest solidarna, a strony nie zawarły umowy o innym zakresie odpo­wiedzialności (art. 376 § 1 k.c.). Tak więcart. 207 k.c.nie ma w tej sprawie zastosowania.
Błędnie jest powołany przez pozwaną w apelacjiart. 567 § 1 i 3 k.p.c., bo sprawa nie dotyczy podziału majątku wspólnego.
Mając powyższe argumenty na uwadze, Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje na pod­stawieart. 385 k.p.c.i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego na podstawieart. 100 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.
Ponieważ w zaskarżonym wyroku błędnie jest wpisane nazwisko powodów wskutek błędnej jego odmiany - skoro powodowie nazywają sięS.- Sąd Apelacyjny sprostował tę niedokładność na podstawieart. 350 § 1 i 3 k.p.c.