Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1442/15
Data wyroku: 2016-04-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kośka, Agnieszka Kierkowska, Beata Piwko
Słowa kluczowe: Dział Spadku, Zasiedzenie
Podstawa prawna: 172 kc, art. 1035 kc

Sygn. akt II Ca 1442/15

POSTANOWIENIE
Dnia 1 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:SSO Monika Kośka (spr.)
Sędziowie:SSO Beata Piwko
SSR del. Agnieszka Kierkowska
Protokolant: starszy protokolant sądowy Agnieszka Baran
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2016 r. w Kielcach
sprawy z wnioskuZ. C. (1)
z udziałem Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego wR.,W. C.,K. C.,K. K.,S. M.,H. B.,B. C. (1),J. C.,R. C. (1),R. C. (2),J. K.,Z. S.,P. W.iA. W.
o zasiedzenie i dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Skarżysku – Kamiennej z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns 564/13
postanawia: oddalić apelację.
II Ca 1442/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z 3 grudnia 20155r Sąd Rejonowy w Skarżysku- Kamiennej oddalił wniosekZ. C. (1)o stwierdzenie zasiedzenia.
Orzeczenie Sąd oparł o następujące ustalenia:
W toku sprawy I Ns 564/13 o dział spadku wnioskiem z dnia 18 marca 2013 rokuZ. C. (1)domagała się stwierdzenia, że z dniem 11 lutego 2008 roku w drodze zasiedzenia stała się właścicielką udziału w wysokości 1/2 we własności nieruchomości zabudowanej położonej wM., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)o powierzchni 0,5800 ha oraz, że z dniem 11 lutego 2008 roku w drodze zasiedzenia stała się właścicielką nieruchomości położonych wM.oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki o nr (...)o powierzchni 0,1400 ha, nr(...)o powierzchni 0,2800 ha i nr(...)o powierzchni 0,5800 ha.
Działki objęte wnioskiem, oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...)oraz(...)położone są wM..Działka (...)odpowiada dawnejdziałce (...), zaśdziałka (...)–działce (...). Natomiastdziałki (...)zostały przyznane jako ekwiwalent w zamian zadziałkę (...)w toku postępowania scaleniowego, co zostało zatwierdzone decyzją Wojewody(...)z dnia 31 grudnia 1980 roku. W dniu 28 czerwca 1974 roku wydane zostały dwa Akty Własności Ziemi: Nr(...)
(...)wydany dla małżonkówB.iM. C.oraz(...)
(...)wydany dlaB.iM.małżonkówC.oraz dlaS.iZ.małżonkówC.. Dokumenty te zostały jednak uchylone z urzędu w trybie nadzoru decyzją z dnia 2 kwietnia 1980 roku. W wyniku ponownie przeprowadzonego dochodzenia ustalono, żedziałki oznaczone numerami (...)o powierzchni 1,70 ha były w posiadaniuM. C.od 1924 r, która otrzymała je od swojej matkiF. J.i użytkowała je do 1967 roku. W(...) synM.–S. C.ożenił się i około 1967 roku matka w drodze ustnej umowy darowizny przekazała mu połowę udziałów wdziałkach (...)w zamian za dożywocie określone w przepisieart. 908 k.c.W listopadzie 1980 roku zmierzono faktyczny stan użytkowania na gruncie i stwierdzono, że przedmiotem podziału była tylkodziałka (...)(działka siedliskowa oznaczona obecnie numerem(...)). Jednocześnie ustalono, żedziałka (...)o powierzchni 0,27 ha była w dacie wejścia w życieustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychw samoistnym posiadaniuS.iZ.małżonkówC., którzy na tę działkę uzyskali akt własności ziemi ((...)
(...)). Z kolei nadziałki numer (...)został wydany akt własności ziemi ((...)(...)) na rzeczB.iM. C..M. C.użytkowała bowiem te działki wspólnie z mężemB.do jego śmierci w 1978 roku, a po jego śmierci nadal użytkowała je sama.
Działka nosząca obecnie numer(...)jest w części działką siedliskową, na której mieszkali teściowie wnioskodawczyniZ. C. (1), a od 1961 roku również ona sama. Działka ta była od 1961 roku użytkowana wspólnie przez obie rodziny, co w efekcie doprowadziło do usankcjonowania istniejącego stanu rzeczy i przekazania w 1967 roku połowy udziałów w tej działce przezM.iB. C. (2)na rzecz synaS.i jego żonyZ.ustną umową darowizny, potwierdzoną następnie w toku postępowania uwłaszczeniowego i wydaniem aktu własności ziemi na wszystkich czworo jej użytkowników. Pozostałe działki małżonkowieM.iB. C. (2)użytkowali samodzielnie do śmierciB.w dniu 10 lutego 1978 roku.Z.iS. C.mieszkali wspólnie z teściami nadziałce (...)do 1994 roku, kiedy to przeprowadzili się do nowo wybudowanego domu położonego na działce po przeciwnej stronie drogi.
S. C.zmarł 13 maja 1995 roku. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 21 kwietnia 1999 roku spadek po nim z mocy ustawy nabyli żonaZ. C. (1)oraz synowieJ. C.iR. C. (1)po 1/3 części każdy z nich. W takich samych częściach nabyli oni również wchodzące w skład spadku po nim gospodarstwo rolne.
M. C.zmarła 11 listopada 1996 roku. Do śmierci mieszkała w domu położonym nadziałce numer (...). Przez około dwa lata przed śmiercią opiekowała się nią córkaS. M.. Do czasu śmierciM. C.należące do niej działki były uprawiane rolniczo, sadzono na nich ziemniaki, były siane zboża, część działek stanowiła łąki.M. C.osobiście pracowała w polu do połowy lat osiemdziesiątych. Obecniedziałki oznaczone numerami (...)są użytkowane przezZ. C. (1)jako łąki. Za działką siedliskową były i są nieużytki porośnięte drzewami i krzewami.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sad ustalił w oparciu o złożone przez wnioskodawczynię i uczestników dokumenty, w tym dokumenty urzędowe takie jak: wypisy z rejestru gruntów wraz z mapami, akta postępowania uwłaszczeniowego, zaświadczenia urzędowe, które korzystają z domniemania określonego w treści przepisuart. 244 k.p.c.a które nie były kwestionowane przez uczestników niniejszego postępowania. Ustaleń Sąd dokonał również częściowo w oparciu o zeznania świadków, to jestK. S.,M. G.,A. Z.,U. S., jak również zeznania samej wnioskodawczym i uczestników postępowania.
WniosekZ. C. (1)nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było ustalenie czy wnioskodawczyni nabyła przez zasiedzenie własność udziału wynoszącego 1/2 część we własności zabudowanej nieruchomości położonej wM.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o nr (...)o powierzchni 0,5800 ha oraz własności nieruchomości powożonych wM.oznaczonych w ewidencji gruntów jakodziałki nr (...). Zasiedzenie polega na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w ciągu przewidzianego w ustawie czasu (art. 172kc). Naczelną przesłanką warunkującą możliwość nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia jest posiadanie samoistne (art. 336 k.c.). W niniejszej sprawie istotna jest zatem o okoliczność, czy posiadanie nieruchomości objętych wnioskiemZ. C. (2)miało charakter samoistny, a jeśli tak, to od kiedy o takiej samoistności jej posiadania można mówić, jak też ustalenie czy uzyskała ona posiadanie w dobrej, czy złej wierze. Podkreślenia wymaga, że to od woli posiadacza zależy, jak przedmiotem swojego posiadania „włada”. Posiadanie wedługkodeksu cywilnegojest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa stanem faktycznym, który polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Jednak samo posiadanie nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia zasiedzenia, a warunki te spełnia tylko takie posiadanie, które jest tożsame z posiadaniem „właścicielskim”. Oznacza to, że posiadacz postępuje z rzeczą jak właściciel, o czym świadczą dostrzegalne dla innych osób działania, wyrażając tym samym wolę wykonywania względem niej prawa własności. Wyrazem tego jest, między innymi, niezależność w podejmowaniu decyzji co do przedmiotu posiadania; gdy decyzje te są uzależnione od zezwolenia, zgody innej osoby – o której posiadacz wie, że jest właścicielem- niweczy to możliwość uznania, że posiadacz działa w takim zakresie, jak właściciel. Wymagane dla zasiedzenia posiadanie samoistne musi trwać „nieprzerwanie” przez wymagany ustawą okres. Ustawodawca ustanowił możliwość doliczania czasu posiadania poprzednika w razie przeniesienia posiadania określoną w treści przepisuart. 176 k.c.Jeżeli chodzi o doliczenie dla celów zasiedzenia czasu posiadania spadkodawcy (art. 176 § 2 k.c), który był posiadaczem samoistnym nieruchomości, lecz do chwili śmierci nie nabył jej przez zasiedzenie, to jest ono możliwe na korzyść wszystkich spadkobierców. Natomiast niedopuszczalne jest takie doliczenie na korzyść tylko jednego lub niektórych spadkobierców władających nieruchomością po śmierci jej dotychczasowego posiadacza.
Na gruncie przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, żeZ. C. (1)od 1967 roku wspólnie z mężem użytkowali część wydzielonej przezM.iB. C. (2)(wspólnie z rodzicami)działki (...), natomiast resztą gruntów władali małżonkowieM.iB. C. (2), a od śmierciB. C. (2), to jest od 1978 roku jego żonaM.samodzielnie, co sama potwierdziła w 1980 roku podczas dokonanej z urzędu rewizji wydanych aktów własności ziemi. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniami wnioskodawczyni, że użytkowała ona działki należące do jej teściów od roku 1978. Gdyby bowiem tak było, toM. C.mogła tę kwestię formalnie uregulować tak jak, to zrobiła w odniesieniu dodziałki (...). Syn wnioskodawczyniR. C. (1)podał, że babciaM. C.pracowała w polu do połowy lat osiemdziesiątych, nie wskazując przy tym dokładnej daty ustania tej pracy. Okoliczność ta została potwierdzona również w zeznaniach świadkaA. Z., który podał, żeM. C.zaprzestała pracy w polu na około 10 lat przed śmiercią. Jednocześnie podnieść należy, że nie można negować faktu, że wnioskodawczyni rzeczywiście pracowała na działkach objętych wnioskiem, gdyż znajduje on potwierdzenie w zeznaniach świadków, których uczestnicy skutecznie nie zakwestionowali. Niemniej jednak wnioskodawczyni nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, by działki te użytkowała jak posiadacz samoistny. Na pewno nie można mówić o takim charakterze posiadania przedmiotowych działek do roku 1980. Nie można z całą pewnością tego faktu wywodzić z tego, żeM. C.zaprzestała osobistej pracy na przedmiotowych działkach około połowy lat osiemdziesiątych. Po pierwsze zaznaczyć należy, że brak jest dokładnego wskazania daty, w której to nastąpiło. A po drugie z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iżM. C.nie wyzbyła się uprawnień właścicielskich w stosunku do przedmiotowych działek. Jeżeli zatem wnioskodawczyni i jej rodzina pracowali na działkach należących doM. C.to czynili to za jej wiedzą i wolą. Świadczy o tym chociażby fakt, który podał syn wnioskodawczyniR. C. (1), że ojciec zajmując się swoim inwentarzem pomagał również babci, nieraz jej wypominając, że nie będzie pracował na dzieciS., czyli jej córki. W ocenie Sądu słowa te świadczą, żeM. C.oraz jej synS.z żoną prowadzili odrębne gospodarstwa, z tym że rodzina syna pomagałaM. C., zapewne z racji wieku. Co więcej z zeznań uczestnikówJ. K.orazS. M.wynika, że w sytuacji gdy chodziło o remont płotu oddzielającegodziałkę (...)od sąsiadującej z nią działkiJ. K.zwracano się doM. C.o zgodę na podjęcie czynności z tym związanych, co świadczy o tym, że to ją traktowano jak właścicielkę nieruchomości.
Reasumując należy stwierdzić, że wnioskodawczyniZ. C. (1)nie wykazała, by zostały spełnione przesłanki niezbędne do zasiedzenia nieruchomości, a mianowicie, by posiadała samoistnie działki objęte wnioskiem przez wymagany ustawą czas, w tym wypadku trzydzieści lat z uwagi na złą wiarę posiadacza. Jak wykazano wyżej nie można przyjąć jako początku posiadania samoistnego daty 11 lutego 1978 roku, zaś wnioskodawczyni nie wykazała, w którym momencie taki charakter to posiadanie zyskało. W ocenie Sądu, na podstawie okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, mogło to nastąpić dopiero z datą śmierciM. C.w listopadzie 1996 roku, co powoduje, że na datę orzekania nie upłynął jeszcze okres niezbędny do zasiedzenia przedmiotowych nieruchomości.
W apelacji wnioskodawczyni domagała się uchylenia postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany postanowienia i stwierdzenia, ze nabyła ona własność przedmiotowych nieruchomości przez zasiedzenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:

a
art. 328 § 2 kp.c. poprzez brak ustaleń w stanie faktycznym uzasadnienia co do zakresu korzystania przez wnioskodawczynię z przedmiotowych działek w okresie od 1978 r do chwili obecnej, w szczególności brak ustaleń co do sposobu wejścia we władanie działek, wzajemnych relacjiZ. C. (1)zM. C., pomimo przeprowadzenia dowodów na tą okoliczność i pomimo tego, że wyżej wymienione ustalenia są kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy w świetle przesłanek zart. 172 k.c..

b
art. 328 § 2 kpcpoprzez brak wyjaśnienia przyczyn dla których Sąd odmówił wiarygodności zeznań wnioskodawczyni w zakresie w jakim wskazywała, że była posiadaczem samoistnym przedmiotowych nieruchomości, pomimo, iż wskazany przepis nakazuje Sądowi wyjaśnienie przyczyn dla których nie uwzględnił określonego dowodu,

c
art. 233 § 1 kp.c. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów w postaci zeznań świadków, poprzez przyjęcie, iż świadczą o braku postaw do stwierdzenia zasiedzenia, podczas gdy z ich relacji (np. z zeznań świadkaM. G.twierdzącego, że po śmierci mężaM. C.nie pracowała już w polu, a jedynie pomagałaZ. C. (1), a nadto nikt z rodziny nie kwestionował posiadaniaZ. C. (1), zeznań świadkaU. S.wskazującej, iż przedmiotowymi działkami zarządzałaZ. C. (1)wraz z mężem, oraz potwierdzającej fakt przekazania przezM. C.działek wM.dlaZ.iS. C., podobnie też z zeznań świadkaK. S., zeznań świadkaA. Z.twierdzącego, iż w polu pracowała jedynieZ., jej mąż i dzieci, a wszelkie decyzje podejmowałS. C.wraz z żoną, zaś po jego śmierci –Z. C. (1)), wynika iżZ. C. (1)spełniła przesłanki do nabycia własności przedmiotowych działek przez ich zasiedzenie.

d
art. 233 § 1 kp.c. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodu z wydanych na skutek rewizji aktów własności ziemi (str. 9 uzasadnienia) poprzez przyjęcie, iż oświadczenieM. C.o tym, że władała samoistnie działką dla celów postępowania uwłaszczeniowego świadczy o stanie faktycznym nieruchomości w latach 1978 i później, podczas gdy z ustawy uwłaszczeniowej wynika, iż dotyczy ona stanu na dzień 4 listopada 1971 r i wszelkie oświadczenia dotyczyły tamtego stanu;

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisuart.328§2kpc, wbrew twierdzeniom apelacji nie można uznać, aby Sąd Rejonowy dopuścił się jego obrazy. Uzasadnienie Sądu Rejonowego realizuje podstawowe wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.mógłby okazać się skuteczny jedynie w wypadku wykazania, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku obarczone jest tak poważnymi brakami, że uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny wywodu sądu pierwszej instancji co do rozpoznania istoty sprawy. Wskazane natomiast przez skarżącą okoliczności w postaci braków „ustaleń co do sposobu wejścia we władanie działek, wzajemnych relacjiZ. C. (1)zM. C.”, czy braku „wyjaśnienia przyczyn dla których Sąd odmówił wiarygodności zeznań wnioskodawczyni” nie uniemożliwiają przeprowadzenia kontroli odwoławczej.
Nie jest także zasadny zarzut obrazyart. 233§1 k.p.c.poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów. Sąd Rejonowy zważył na wszystkie dowody w sprawie i na ich podstawie wywiódł prawidłowe wnioski nie naruszając kryteriów wskazanych wart.233 k.p.c.W ramach tego zarzutu skarżąca zresztą nie tyle kwestionuje ocenę poszczególnych dowodów, co ustalenia faktyczne przyjęte na ich podstawie oraz ocenę prawną Sądu Rejonowego. Dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie wystarcza jednak stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie, t.j. wykazanie, że ocena dowodów uchybiała zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Takich zaś uchybień apelująca nie wykazała.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w sprawie, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.
Przede wszystkim co do działki siedliskowej (nr 387) należy przyjąć, że po zawarciu związku małżeńskiegoZ.iS. C.zamieszkali oni z rodzicami na tej działce. Ten stan został usankcjonowany najpierw nieformalną darowizną połowy działki (około 1967r), a następnie potwierdzony stanowiskiemM. C.iS. C.w toku postępowania uwłaszczeniowego (k. 241-protkół). W toku tego postępowaniaM.iS. C.zgodnie podali, że nieformalna darowizna dotyczyła udziału we współwłasności „starej” działki siedliskowej (obecny numer 387) i części działki o dawnym numerze 465. Reszta gruntów (nierozdysponowana częśćdziałki (...),działka (...), udział wdziałce (...)) jeszcze w listopadzie 1980r pozostawały we władaniu samoistnymM. C., która wykonywała je samodzielnie od śmierci męża w 1978r, a wcześniej wykonywała je wraz z mężem. Usankcjonowaniem takich ustaleń w postępowaniu administracyjnym stało się wydanie aktów własności ziemi na rzeczM.iB. C. (2)nadziałki (...)(k.243), na rzeczZ.iS. C.nadziałkę (...)(k. 47) oraz na rzeczM.iB. C. (2)orazZ.iS. C.nadziałkę (...)(k. 237). Obecniedziałka (...)oznaczona jest numerem(...),działka (...)numerem(...), adziałkom (...)odpowiadajądziałki numer (...). W tym stanie prawidłowe jest ustalenie, że okoliczności wskazywane we wniosku, a dotyczące rzekomej nieformalnej darowizny ze stronyM.iB. C. (2)na rzeczZ.iS. C., która miała mieć miejsce jeszcze za życiaB. C. (2)nie polegają na prawdzie. Trafnie też przyjął Sąd Rejonowy, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, aby wnioskodawczyni jeszcze przed śmierciąM. C.stała się samoistnym posiadaczem przedmiotowych gruntów. ZeznaniaK. S.(k.129) wskazują na wspólną uprawę całości gospodarstwa przez rodziców i wnioskodawczynię z mężem i zaprzestanie pracy na roli przezM. C.dopiero około 10 lat przez śmiercią, a nadto świadek nie potwierdza rzekomej darowizny.M. G.(k. 131) potwierdza, że do śmierciB. C. (2)pole wszyscy uprawiali wspólnie, ale nie wie nic o rzekomych ustaleniach i podziałach. TakżeA. Z.(k. 163) za właścicieli gospodarstwa uważałM.iB. C. (2), a dopiero po ich śmierci męża wnioskodawczyni. Wersję wnioskodawczyni o rzekomej darowiźnie, ale zdziałanej przezM. C.( a nie jak twierdzi wnioskodawczyniB. C. (2)) potwierdza jedynie jej siostraU. S.(k. 162v), jednak zeznania te jako całkowicie odosobnione nie zasługują na wiarę. Natomiast zeznaniaZ. N.(k.192) nie wskazują żadnych faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. Nie ma więc w materiale dowodowym sprawy dostatecznych danych do przyjęcia, że to wnioskodawczyni sama i to przez okres 30 lat posiadała samoistnie przedmiotowe grunty. Nadziałce (...)do śmierci mieszkałaM. C.i to ona była postrzegana co najmniej jako jej współwłaściciel, skoro jeszcze w 1996r to ona brała udział w zażegnywaniu sporu granicznego z sąsiadami (k. 121, 200, 201). Nie negując faktu, że wnioskodawczyni od czasu zamążpójścia pracowała na przedmiotowych gruntach nie sposób jednak ustalić, by była ich posiadaczem samoistnym. Po pierwsze bowiem w siedlisku (działka (...)) do śmierci mieszkałaM. C., a tym samym posiadała je przynajmniej w zakresie przysługującego jej udziału we współwłasności. Po drugieM. C.osobiście wykonywała prace polowe do około 1986r i to ona do śmierci była postrzegana jak właściciel. Wraz z wnioskodawczynią w polu pracował jej zmarły w 1995r mąż, więc ewentualne zasiedzenie musiałoby choć w części biec na jego rzecz, a po jego śmierci wszystkich jego następców prawnych, a nie tylko wnioskodawczyni. Wreszcie w materiale dowodowym sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni jeszcze za życiaM. C.stała się wyłącznym samoistnym posiadaczem spornych nieruchomości, zaś okres po śmierciM. C.(od 1996r) jest zbyt krótki, by mógł doprowadzić do zasiedzenia (art. 172§2kc). W tym stanie Sąd Okręgowy podzielając ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego i przyjmując je za własne oddalił apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw (art. 385kpc).
SSO M. Kośka   SSO B. Piwko  SSR (del) A. Kierkowska