Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 19/16
Data wyroku: 2016-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk, Beata Górska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 19/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 września 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska (spr.)

Sędziowie:

SSA Beata Górska
SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk

Protokolant:

St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak

po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. w Szczecinie
sprawyP. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt VI U 753/15
oddala apelację.
SSA Beata Górska SSA Urszula Iwanowska SSO del. Gabriela Horodnicka
– Stelmaszczuk
III A Ua 19/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 lipca 2015 r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłP. K.prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wskazując, że udowodnił on do dnia 1 stycznia 1999 r. wymagany ustawą ogólny staż pracy, ale nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie zaliczył bowiem do tego okresu czasu zatrudnienia ubezpieczonego od 1 maja 1973 r. do 30 września 1995 r. w(...) S.A.wS.(dalej:(...)) z uwagi na brak dokumentów. Organ rentowy wyjaśnił, że do wniosku ubezpieczony przedłożył zaświadczenie o wykonywaniu prac w szczególnych warunkach wystawione przezArchiwum (...) sp. z o.o.wG., tj. przechowawcę dokumentów po zlikwidowanym zakładzie pracy, które nie było pracodawcą, ani następca prawnym pracodawcy.
W odwołaniu od powyższej decyzjiP. K.wniósł o jej zmianę i przyznanie emerytury wskazując, że z jego angaży wynika, iż w okresie od 27 lutego 1972 r. do 1 września 1988 r. wykonywał prace w warunkach szkodliwych - jako monter instalacji wodno-kanalizacyjnej wykonywał prace w głębokich wykopach wykonywanych ręcznie, a po ich przygotowaniu podłączał budynek do zewnętrznego przyłącza instalacji wodno-kanalizacyjnej, czyli pracę wymienioną w wykazie A, Dziale V pkt I załącznika do rozporządzenia.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując argumentację, jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 16 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
P. K.urodzony w dniu (...), wniosek o emeryturę złożył w dniu 25 czerwca 2015 r. Ubezpieczony był członkiem OFE jednakże wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa. Na dzień 1 stycznia 1999 r.P. K.udowodnił 28 lat i 16 dni okresów ubezpieczenia, w tym 27 lat, 4 miesiące i 9 dni okresów składkowych oraz 8 miesięcy i 7 dni okresów nieskładkowych.
W okresie od 1 września 1970 r. do 28 grudnia 1990 r.P. K.był zatrudniony w(...)w pełnym wymiarze czasu pracy. Z dniem 1 września 1970 r.P. K.został przyjęty do pracy w tym zakładzie w celu nauki zawodu w specjalności monter wewnętrznych instalacji budowlanych. W dniu 10 kwietnia 1974 r. ubezpieczony zawarł z pracodawcą umowę w celu odbycia wstępnego stażu pracy na stanowisku monter wewnętrznych instalacji budowlanych. Z dniem 27 czerwca 1972 r. ubezpieczonemu powierzono obowiązki montera wewnętrznych instalacji budowlanych. Z dniem 1 maja 1973 r. ubezpieczonemu zatrudnionemu na stanowisku montera urządzeń instalacji wodno-kanalizacyjnych i gazowych zmieniona została kategoria i stawka osobistego zaszeregowania. Z dniem 25 czerwca 1976 r. ubezpieczony został zwolniony z pracy do odbycia zasadniczej służby wojskowej, którą odbył w okresie od 26 kwietnia 1976 r. do 12 kwietnia 1978 r. Po odbyciu służby wojskowej wnioskodawca wrócił do pracy w dniu 10 maja 1978 r.
W okresie od 29 marca 1982 r. do 30 kwietnia 1985 r. ubezpieczony był zatrudniony na budowie eksportowej w NRDJ.jako monter instalacji sanitarnych. Pracował wewnątrz elektrowni przy budowie pionów technicznych gazo-rurociągów. Jako pomocnik spawacza zajmował się mocowaniem, heftowaniem, przykręcaniem, szlifowaniem.
Z dniem 10 maja 1978 r., 1 lutego 1979 r., 1 lutego 1980 r., 1 sierpnia 1981 r., 1 lutego 1982 r., 1 czerwca 1989 r., 1 maja 1988 r., 1 września 1988 r., 1 lutego 1989r., 1 sierpnia 1989 r., 1 września 1989 r.P. K.zatrudnionemu na stanowisku montera instalacji sanitarnych zmieniona została stawka osobistego zaszeregowania.
W dniu 16 listopada 1984 r. ubezpieczony otrzymał tytuł mistrza w zawodzie monter instalacji wodno-kanalizacyjnej i gazowej.
Z dniem 1 czerwca 1990 r., 1 listopada 1990 r. ubezpieczonemu zatrudnionemu na stanowisku monter instalacji sanitarnych, wodno-kanalizacyjnych i gazowych zmieniona została kategoria zaszeregowania.
W okresie od 29 grudnia 1990 r. do 30 września 1995 r.P. K.był zatrudniony w(...)w pełnym wymiarze czasu pracy.
W dniu 29 grudnia 1990 r.P. K.zawarł ze(...)umowę o pracę na czas nieokreślony na stanowisko montera instalacji sanitarnych – wodnych – kanalizacyjnych.
Z dniem 1 kwietnia 1991 r., 1 stycznia 1992 r., 1 stycznia 1993 r., 1 października 1993 r.,1 stycznia 1995 r., 1 czerwca 1995 r. ubezpieczonemu zatrudnionemu na stanowisku monter instalacji sanitarnych – wodnych – kanalizacyjnych i gazowych zmieniona została stawka wynagrodzenia zasadniczego.
W trakcie zatrudnienia w(...)od 1 września 1970 r. do 30 września 1995 r. ubezpieczony pracował na zewnątrz budynków przy wykonywaniu kanalizacji sanitarnych, instalacji wodociągowych, burzowych i gazowych oraz przy układaniu sieci tych kanalizacji. Wnioskodawca układał w wykopach rury żeliwne, betonowe, kamionkowe i azbestowe, a następnie po zasypaniu wykopu przez koparkę wyrównywał teren po wykopie. Układanie sieci instalacji wodnej odbywało się w wykopach do 1,5 m głębokości. Sieci kanalizacyjne i burzowe były najczęściej kładzione w wykopach o głębokości 2-3 m. Instalacje kanalizacyjne były budowane na odcinku od budynku do szamba lub kanalizacji, a instalacje burzowe od rur spustowych do studzienek lub otwartych rowów odpływowych. Ubezpieczony wykonywał prace również w zimie, jeżeli pozwalały na to warunki atmosferyczne. Ubezpieczony pracował przy budowieosiedla (...)wP.,osiedla (...)wS., wykonywał prace ziemne wS.,C.,P.,B.D.,K..
Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawieart. 24 ust. 1, art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(j. t. Dz.U. z 2015 r., poz. 748; powoływana dalej jako: ustawa emerytalna), a także § 2 i 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.; powoływane dalej jako: rozporządzenie), przy uwzględnieniu, że w Dziale V (W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych) wykazu A stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia pod poz. 1 za wykonywanie pracy w warunkach szczególnych uznano prace przy wykonywaniu robót wodno-kanalizacyjnych oraz budowie rurociągów w głębokich wykopach, Sąd Okręgowy uznał, iż odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie bezspornym było, żeP. K.urodzony w dniu (...), na dzień wydania zaskarżonej decyzji osiągnął wiek emerytalny uprawniający go do skorzystania z wcześniejszej emerytury, a na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił 28 lat i 16 dni okresów ubezpieczenia. Niespornym było również, że ubezpieczony był członkiem OFE jednakże wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa. Przedmiotem sporu pozostawało jedynie czy wnioskodawca posiada wymagany 15 letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze uprawniający do obniżenia wieku emerytalnego.
Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że na okoliczność zatrudnienia ubezpieczonego w spornym okresie dopuścił dowód z jego akt osobowych z okresu zatrudnienia w(...) Przedsiębiorstwie (...)wS.(przekazanych przezArchiwum (...) sp. z o.o.wG.) oraz dowód z zeznań świadków:W. R.iH. Ż.oraz zeznań samego ubezpieczonego. Sąd meriti miał na uwadze, że autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła także wątpliwości tego sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji oraz w sposób rzetelny, stąd też sąd ocenił je jako wiarygodne. Prymat wiarygodności przyznał sąd meriti także zeznaniom świadkówW. R., który był zatrudniony w(...)wS.w latach 1980-1989 jako monter wewnętrznych instalacji sanitarnych orazH. Ż., który pracował w tym zakładzie jako monter instalacji wodnych, kanalizacyjnych gazowych i deszczowych w latach 1978-1990 oraz korespondującym z nimi zeznaniom ubezpieczonego. Oceniając zeznania świadków sąd pierwszej instancji miał na względzie, że są to osoby obce dla ubezpieczonego, brak więc podstaw do przyjęcia, aby miały interes w tym by nieprawdziwie zeznawać na korzyśćP. K., narażając się jednocześnie na odpowiedzialność karną.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła Sąd Okręgowy do przekonania, że okresu zatrudnieniaP. K.w(...)od 1 września 1970 r. do 30 września 1995 r. nie można uwzględnić do stażu pracy w szczególnych warunkach. Z dokonanych ustaleń faktycznych wynikało bowiem, że w spornym okresie ubezpieczony pracował na zewnątrz budynków przy wykonywaniu instalacji sanitarnych - instalacji wodociągowych, burzowych i gazowych oraz przy budowie – układaniu sieci wodociągowych, kanalizacyjnych oraz burzowych. Ubezpieczony układał w wykopach rury żeliwne, betonowe, kamionkowe, azbestowe. Rury instalacji kanalizacyjnej i burzowej były najczęściej kładzione w wykopach o głębokości 2- 3 m. Układanie rur instalacji wodnej odbywało się w wykopach do 1,5 m głębokości. Jednocześnie sąd ten podkreślił, że do przyznania wnioskowanego świadczenia niewystarczającym jest wykonywanie ogólnych robót wodno-kanalizacyjnych, koniecznym jest wykonywanie robót wodno-kanalizacyjnych w głębokich wykopach. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem, wymogiem jest, by praca polegała nie tylko na montażu sieci wodno-kanalizacyjnej, ale by była świadczona w „głębokich wykopach”. Natomiast definicja „głębokich wykopów” zawarta jest w licznych opracowaniach, między innymi w „Geotechnice” z 1987 roku prof. Zenona Wiłuna (inżyniera budownictwa lądowego, specjalisty z zakresu geotechniki), czy też w Zeszytach Instytutu Techniki Budowlanej ITB nr 427/2007: „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych” część A „Roboty ziemne i budowlane”. Według przedstawionej literatury, wykopy pod względem ich głębokości dzieli się na:
1. wykopy płytkie – o głębokości mniejszej niż 1 metr,
2. wykopy średnie – o głębokości od 1 do 3 metrów,
3. wykopy głębokie – o głębokości przekraczającej 3 metry.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji gdy praca świadczona jest w wykopie o głębokości 1,5 metra tj. o głębokości nieprzekraczającej wzrostu dorosłego człowieka, nie sposób przyjąć, iż jest to praca w głębokim wykopie. Taka praca nie jest pracą w warunkach szczególnych wobec braku szczególnych uciążliwości w zakresie ograniczenia wentylacji, ograniczenia przestrzeni i obciążenia psychofizycznego pracownika wobec ryzyka zasypania w momencie układania instalacji na dnie wykopu. Roboty wodnokanalizacyjne uzyskują miano robót wykonywanych w warunkach szczególnych dopiero wówczas, gdy wykonywana są w „głębokich wykopach”, zgodnie z klasyfikacją przedstawioną powyżej. Przy czym, sąd pierwszej instancji wskazał, że taki pogląd ugruntowany został już w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 14 listopada 2013 r,., II UK 133/13, wskazał jednoznacznie, że wymóg uznania robót wodnokanalizacyjnych za prace wykonywane w szczególnych warunkach, będący warunkiem koniecznym do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, zostaje spełniony tylko wtedy, gdy takie roboty były wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w głębokich wykopach (LEX nr 1399913). Podobny pogląd Sąd ten wyraził w wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r., II UK 103/11 (LEX nr 1130388). W tych okolicznościach, w oparciu o zebrane w sprawie dowody, w tym w oparciu o zeznania ubezpieczonego, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że sporny okres nie może być zaliczony ubezpieczonemu do stażu pracy w szczególnych warunkach, skoro robót wodnokanalizacyjnych w głębokich wykopach ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest bowiem spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku wykonuje wyłącznie prace w szczególnych warunkach (tak Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., III AUa 1187/13). Wykonywanie innej niż wymieniona w wykazie pracy w ramach czasu pracy uniemożliwia zaliczenie danego okresu, jako okresu pracy w szczególnych warunkach. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że takie stanowisko utrwalone jest w linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. Przykładowo w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, Sąd Najwyższy stwierdził, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia.
Reasumując Sąd Okręgowy wskazał, że w wyniku poczynionych ustaleń faktycznych i na tle dokonanych rozważań prawnych uznał, iż ubezpieczony nie legitymuje się piętnastoletnim okresem pracy wymaganym dla uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury.
Biorąc pod uwagę powyższe, sąd pierwszej instancji na mocyart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie ubezpieczonego jako bezzasadne.
Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie wyrok w całości nie zgodził sięP. K., który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu naruszenie:

1
przepisów prawa materialnego - art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego błędną wykładnię w konsekwencji niewłaściwe uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje emerytura, w sytuacji gdy spełnia on wszelkie warunki do przyznania mu emerytury, w szczególności posiada okres składkowy wynoszący 25 lat oraz wykonywał pracę w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A dział V poz. 1 załącznika do rozporządzenia przez okres co najmniej 15 lat;

2
przepisów postępowania co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez nie ustalenie w jakiej części czasu pracy ubezpieczony wykonywał pracę w zakresie kładzenia układania w wykopach rur żeliwnych, betonowych, kamionkowych, azbestowych i rur instalacji kanalizacyjnych i burzowych, a w jakiej części czasu pracy układał rury instalacji wodnej, co spowodowało, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób należyty,

b
art. 278 § 1 k.p.c.orazart. 232 zd. 2 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń we własnym zakresie, że wykonywana przez ubezpieczonego praca nie jest pracą w warunkach szczególnych, gdyż nie jest pracą w głębokich wykopach wedle oceny sądu, gdy ustalenie przedmiotowego wymaga posiadania wiadomości specjalnych, w konsekwencji zachodziła konieczność dopuszczenia dowodu w tym zakresie przez sąd z urzędu, w celu rozpoznania istoty sprawy oraz wobec faktu, że ubezpieczony nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób należyty;

c
błąd w ustaleniach faktycznych polegający ma przyjęciu, że ubezpieczony nie wykonywał pracy w głębokich wykopach pomimo ustalenia, że w spornym okresie ubezpieczony:

- pracował na zewnątrz budynków, przy wykonywaniu instalacji sanitarnych -instalacji wodociągowych, burzowych, gazowych oraz przy budowie układaniu sieci wodociągowych, kanalizacyjnych oraz burzowych,
- układał w wykopach rury żeliwne, betonowe, kamionkowe, azbestowe i rury instalacji kanalizacyjnych i burzowych były najczęściej kładzione w wykopach o głębokości 2-3 m, a układanie rur instalacji wodnej odbywało się w wykopach do 1,5 m głębokości.
W związku z powyższym apelujący wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania w całości tj. przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym,
ewentualnie o:
- uchylenie wyroku i przekazanie go sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,
- przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący między innymi podniósł, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2012 r., II UK 277/11, brak jest podstaw dla różnicowania charakteru prac w głębokich wykopach jako prac w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia w dziale V: w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, pod poz. 1 - roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach ze względu na głębokość tych wykopów i pomijanie z zakresu tych prac tych, które wykonywane były na głębokości mniejszej niż 3 m. Ponadto skarżący w całości przytoczył uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2015 r., III AUa 1385/14 i podkreślił, że w ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie apelującego za Sądem Najwyższym także w niniejszej sprawie należało przyjąć, że brak jest podstaw dla różnicowania charakteru prac w głębokich wykopach ze względu na głębokość tych wykopów i pomijanie z zakresu tych prac tych, które wykonywane były na głębokości mniejszej niż 3 m.
Zdaniem ubezpieczonego nie sposób zgodzić się z interpretacją sądu odnośnie tego, że matematyczna głębokość wykopu przesądza o tym czy dana praca wykonywana jest w szczególnych warunkach. Wykonywanie pracy bowiem w wykopie 3 lub 5 metrowej głębokości nie różni się uciążliwością, trudnością oraz swym negatywnym wpływem na organizm pracownika. W każdym z tych przypadków wykonywana praca jest szczególnie uciążliwa. Pojęcie zaś „głębokich wykopów” należy przeciwstawić pojęciu „wykopów płytkich”, a więc wykonywanie tej pracy zarówno w wykopach 2,5 do 3 m oraz 1,5 m należy uznać za pracę w warunkach szczególnych, w szczególności wobec faktu, że odbywała się ona na zewnątrz, niezależnie od istniejących warunków atmosferycznych.
Dalej skarżący zarzucił, że sąd nie dokonał ustalenia w jakiej części czasu pracy wykonywał on pracę w zakresie kładzenia układania w wykopach rur żeliwnych, betonowych, kamionkowych, azbestowych i rur instalacji kanalizacyjnych, i burzowych, a w jakiej części czasu pracy układał rury instalacji wodnej, co spowodowało, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób należyty. Kwestia ta może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a więc brak weryfikacji przedmiotowej kwestii powoduje, że wyrok wydany w niniejszej sprawie może zostać uznany za przedwczesny.
W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził szczegółowe i wnikliwe postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne, a także rozważania prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania w tej części uzasadnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 i z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720).
Należy podkreślić, że istotą sporu było ustalenie, czy ubezpieczony wykazał, że wykonywał co najmniej przez 15 lat pracę w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Jednocześnie trzeba wyjaśnić, jak zauważył sąd pierwszej instancji, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do emerytury w wieku obniżonym są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okres pracy, o którym mowa stwierdza przy tym zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 cytowanego rozporządzenia lub w świadectwie pracy.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie dało się jednak ustalić w sposób pewny i nie budzący wątpliwości, że ubezpieczony w jakimkolwiek okresie zatrudnienia w(...)wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Należy zauważyć bowiem, że ubezpieczony przedstawił zaświadczenie wykonywania prac w szczególnych warunkach sporządzone przez archiwistę, jednakże z pozostałych dokumentów nie wynikało by w rzeczywistości wykonywał on tego rodzaju pracę. Nie można było zarazem prymatu wiarygodności przyznać dokumentom wystawionym przez archiwum, gdyż dokumenty zgromadzone w aktach osobowych zostały sporządzone przez uprawnione do tego osoby w czasie rzeczywistym zdarzeń, które potwierdzają – co oznacza, że w niniejszym postępowaniu, słusznie to im sąd pierwszej instancji nadał walor dowodu decydującego. Ponadto trzeba podkreślić w kwestii postępowania dowodowego, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, lecz rodzaj powierzonej mu i faktycznie wykonywanej przez niego pracy. W oparciu o prawidłowo przeprowadzony dowód z zeznań świadków oraz samego ubezpieczonego, Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony w spornym okresie, na stanowisku monter instalacji sanitarnych wodno-kanalizacyjnych i gazowych pracował na zewnątrz budynków przy wykonywaniu kanalizacji sanitarnych, instalacji wodociągowych, burzowych i gazowych oraz przy układaniu sieci tych kanalizacji. Wnioskodawca układał w wykopach rury żeliwne, betonowe, kamionkowe i azbestowe, a następnie po zasypaniu wykopu przez koparkę wyrównywał teren po wykopie. Rury instalacji kanalizacyjnej i burzowej były najczęściej kładzione w wykopach o głębokości 2-3 m. Natomiast układanie rur instalacji wodnej odbywało się w wykopach do 1,5 m głębokości.
Powyższe ustalenia w żaden sposób nie pozwoliły potwierdzić stanowiska ubezpieczonego, jakoby stale i w pełnym wymiarze czasu pracował on w głębokich wykopach, a więc na stanowisku ujętym w wykazie A dziale V poz. 1 stanowiącym załącznik do rozporządzenia, tj. świadczył pracę w warunkach szczególnych, uprawniającą do emerytury w wieku obniżonym.
Sąd pierwszej instancji trafnie i wyczerpująco wyjaśnił, wskazując na orzecznictwo oraz literaturę fachową, że praca świadczona w wykopie o głębokości 1,5 metra tj. o głębokości nieprzekraczającej wzrostu dorosłego człowieka, nie jest pracą w głębokim wykopie. Taka praca nie jest pracą w warunkach szczególnych wobec braku szczególnych uciążliwości w zakresie ograniczenia wentylacji, ograniczenia przestrzeni i obciążenia psychofizycznego pracownika wobec ryzyka zasypania w momencie układania instalacji na dnie wykopu. Roboty wodnokanalizacyjne uzyskują miano robót wykonywanych w warunkach szczególnych dopiero wówczas, gdy wykonywana są w „głębokich wykopach”, tj. powyżej 3 m (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 maja 2014 r., III AUa 1102/13, LEX nr 1469280 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2015 r., III AUa 291/14, LEX nr 1768728). Również Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 14 listopada 2013 r., II UK 133/13 (LEX nr 1399913) wskazując, że wymóg uznania robót wodnokanalizacyjnych za prace wykonywane w szczególnych warunkach, będący warunkiem koniecznym do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, zostaje spełniony tylko wtedy, gdy takie roboty były wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w głębokich wykopach. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy także w wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r., II UK 103/11 (LEX nr 1130388). Oznacza to, że skoroP. K.pracował w wykopach o głębokości do 3 m, to w żadnym razie nie można przyjąć, że tego rodzaju praca była pracą w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Przy tym należy nadmienić, że zeznania świadkaW. R.nie mogły stanowić miarodajnego źródła informacji o charakterze pracy ubezpieczonego, gdyż nie dość, że nie pracował on bezpośrednio z ubezpieczonym, to jeszcze zajmował się montażem instalacji wewnątrz budynku, w sytuacji gdy ubezpieczony wykonywał prace na zewnątrz. Natomiast z pierwszych wyjaśnień samego ubezpieczonego wyraźnie wynikało, że pracował on w wykopach o głębokości 1,5-2 m, a więc podał nawet mniejszą głębokość niż świadekH. Ż.. Ponadto należy mieć także na uwadze fakt, żeH. Ż., który pracował z ubezpieczonym w jednej brygadzie, również nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych za okres pracy w(...), chociaż obaj zakończyli zatrudnienie w tym zakładzie w latach 90-tych, a więc wówczas gdy wydawanie świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze było już praktyką utrwaloną. Szczególnie w tak dużych zakładach pracy jak(...).
W odpowiedzi na zarzut apelacji sąd odwoławczy wskazuje także, że samo wykonywanie prac na zewnątrz w zmiennych warunkach atmosferycznych nie stanowi pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej w związku z wykazem A stanowiącym załącznik do rozporządzenia. To dopiero wykonywanie określonych w tych przepisach czynności pozwala na ocenę konkretnej pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach w rozumieniu tych przepisów. Nie ulega żadnej wątpliwości, że praca wykonywana na zewnątrz jest uciążliwa, ale nie jest pracą w szczególnych warunkach, jeżeli nie jest objęta wykazem, zaś głębokie wykopy to nie jakiejkolwiek wykopy, ale wykopy poniżej 3 m, a w takich ubezpieczony nie pracował stale ani w pełnym wymiarze czasu pracy.
Na zakończenie Sąd Odwoławczy wskazuje, że do niniejszej sprawy nie można wprost przenieść argumentacji z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2012 r., II UK 277/11, na który powoływał się ubezpieczony. Podkreślić należy, że w polskim prawie nie występuje zasada związania sądów orzeczeniami wydanymi przez sądy w innych sprawach, między innymi stronami. Jednakże odnosząc się do treści uzasadnienia powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny wskazuje, że Sąd Najwyższy w powołanej sprawie rozważał sytuację ubezpieczonego w innym stanie faktycznym, wykonującego prace na różnej głębokości, od 0,9 metra do nawet powyżej 9 metrów, a więc w diametralnie różnej sytuacji. Natomiast z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, nie kwestionowanego przez apelującego w tym zakresie jednoznacznie wynika, że wykonywał on prace w wykopach od 1,5 do 3 m. Zatem nie była to praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w wykopach poniżej 3 m, głębokich wykopach.
Ubezpieczony zatem w toku postępowania nie wykazał swojego prawa do emerytury w wieku obniżonym. Ponieważ prawo to jest przywilejem i odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 24 ustawy emerytalnej, to regulujące je przepisy oraz przesłanki do jego przyznania należy wykładać w sposób gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego to odstępstwo, a więc ściśle. Nie można w niniejszej sprawie uznać, by ubezpieczonyP. K.wykazał ponad wszelką wątpliwość, że przez co najmniej 15 lat świadczył pracę w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze. W szczególności nie przedstawił świadectwa pracy w szczególnych warunkach, zaś rzetelnie prowadzona dokumentacja zawarta w aktach osobowych nie pozostawiała wątpliwości co do charakteru jego zatrudnienia. Również świadkowie powołani przezP. K.nie potwierdzili jego stanowiska, a pamiętać należy że zeznania świadków, gdy nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pracowniczych, że nie stanowią miarodajnego dowodu pracy w szczególnych warunkach. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2014 r., III AUa 466/14, LEX nr 1496008)
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonego.
SSA B. Górska SSA U. Iwanowska SSO del. G. Horodnicka–Stelmaszczuk