Sąd Okręgowy w Białymstoku
VIII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ka 105/16
Data wyroku: 2016-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Wiesław Oksiuta
Słowa kluczowe: Fałszywe Zeznania
Podstawa prawna: art. 437§1 kpk, art. 233§1 kk
Teza: Przyjęcie zatem w przytoczonych wyżej okolicznościach, iż we wskazanym wyżej dochodzeniu 6 Ds. 2353/13/IV oskarżony na jakimkolwiek jego etapie mógłby uzyskać status podejrzanego o popełnienie tego czynu, byłoby w ocenie Sądu Odwoławczego równoznaczne z przyjęciem takiego oto absurdalnego stanu rzeczy, który statuowałby jego odpowiedzialność za podrobienie swojego własnego podpisu.

Sygn. akt VIII Ka 105/16

WYROK  W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ

POLSKIEJ
Dnia 12 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku, VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Marzanna ChojnowskaSędziowie SO Dariusz Niezabitowski – spr.
SO Wiesław Oksiuta
Protokolant Aneta Chardziejko
przy udziale Prokuratora Małgorzaty Zińczuk
po rozpoznaniu w dniu 12.04.2016 r.
sprawyZ. B.oskarżonego zart. 233 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt XV K 1346/14

I
Zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy.

II
Zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 120 (stu dwudziestu) złotych tytułem opłaty za II instancję i obciąża go pozostałymi kosztami procesu za postępowanie odwoławcze w kwocie 20 (dwudziestu) złotych.

UZASADNIENIE
Z. B.został oskarżony o to, że:

    -w dniu 12.03.2014 roku wB., będąc pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym Prokuratury(...)o sygn. akt 6 Ds. 2553/13/IV w czasie przesłuchania na Komisariacie(...)Policji wB.zeznawał nieprawdę co do faktu podpisania porozumienia w sprawie spłaty zadłużenia z dnia 04.09.2012 roku zawartego pomiędzyL. M.aA. (...)wB., w sytuacji gdy zeznania te miały służyć jako dowód w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym,
tj. o czyn zart. 233 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015 roku uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na mocyart. 69 § 1 i 2 k.k.,art. 70 § 1 pkt 1 k.k.wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata.
Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 120 złotych tytułem opłaty i obciążył go pozostałymi kosztami sądowymi w kwocie 743 złotych.
Apelację od przedmiotowego orzeczenia złożył obrońca oskarżonego, zaskarżając je w całości i na podstawie art. 438 pkt 2 zarzucił mu:
- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a toart. 414 § 1 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.polegającą na skazaniuZ. B.za przestępstwo stypizowane wart. 233 § 1 k.k., podczas gdy złożył on w postępowaniu przygotowawczym fałszywe zeznania w charakterze świadka mimo, iż powinien zostać przesłuchany w charakterze podejrzanego, co było realizacją jego prawa do obrony i stanowi kontratyp wyłączający przestępność czynu.
W oparciu o powyższy zarzut skarżący domagał się uniewinnienia oskarżonego od zarzucanego mu czynu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonego, wobec nietrafności wyrażonych w niej argumentów, nie zasługiwała na uwzględnienie.
W wyniku kontroli odwoławczej zaskarżonego orzeczenia Sąd Okręgowy doszedł do przekonania o słuszności dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów, wywiedzionych na ich podstawie ustaleń faktycznych, oceny prawnej zachowania oskarżonego, jak i wymierzonej względem niego sankcji karnej. Sąd Rejonowy żadną miarą nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania wskazanych w petitum apelacji, słusznie uznając, iż w okolicznościach niniejszej sprawy,Z. B.jest winien zarzuconego mu czynu.
Wywiedziona skarga odwoławcza koncentrowała się na próbie zakwestionowaniu odpowiedzialności oskarżonego zart. 233 § 1 k.k.. Zdaniem jej autora bowiem, będąc przesłuchiwanym w dniu 12 marca 2014 w sprawie sygn. akt 6 Ds. 2353/13/IV,Z. B.nie mógł w w/w dacie występować w roli procesowej świadka, gdyż jako osoba podejrzana w tymże postępowaniu działał w ramach ustawowego kontratypu opartego o treśćart. 6 k.p.k,art. 74 § 1 k.p.k.iart. 175 k.p.k.wyłączającego bezprawność czynu.
W ocenie Sądu Okręgowego, podnoszona argumentacja jakkolwiek co do zasady może być uznana za słuszną, tym nie mniej jednak w układzie procesowym niniejszej sprawy nie mogła mieć zastosowania.
Niewątpliwie działanie w ramach prawa do obrony może stanowić okoliczność wyłączającą bezprawność czynu polegającego na złożeniu fałszywych zeznań. Wielokrotnie Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie – powoływanym takżew uzasadnieniu apelacji podkreślał, iż nie ponosi odpowiedzialności karnej zart. 233 § 1 k.k.osoba, która przesłuchana została w charakterze świadka wbrew wynikającemu zart. 313 § 1 k.p.k.nakazowi przesłuchania jej jako podejrzanego. Podobnie w wyroku z dnia 21 listopada 2014 roku w sprawie sygn. akt III K 348/14 tenże Sąd Najwyższy uznał, iż podejrzany nigdy nie odpowiada za występek fałszywych zeznań zart. 233 § 1 k.k.Wyłączenie bezprawności dotyczy również każdych zeznań złożonych w toku przesłuchania w charakterze świadka dotyczących jego zachowania stanowiącego przestępstwo, co jest realizacją prawa do obrony(Lex nr 1545153).
Jest to ugruntowany w orzecznictwie pogląd, którego Sąd Odwoławczy absolutnie nie podważa.
Oceniając trafność argumentacji apelującego, należy jednak w pierwszej kolejności przypomnieć, kiedy następuje przekształcenie postępowania prowadzonego w sprawie(in rem)w postępowanie skierowane przeciwko określonej osobie(in personam).Z tym bowiem momentem osoba formalnie staje się podejrzanym w rozumieniu procesowym.
Zgodnie zart. 313 § 1 k.p.k.ma to miejsce wówczas, gdy zebrane przez organ ścigania i utrwalone w sposób przewidziany prawem procesowym materiały dowodowe w dostateczny sposób wskazują, że owa osoba dopuściła się przestępstwa. Konsekwencją powyższego stanu rzeczy jest konieczność wydania postanowienia o przedstawieniu wobec takiej osoby zarzutów. Natomiast w dochodzeniu, w którym nie jest wymagane sporządzenie takiego postanowienia, przesłuchanie osoby podejrzanej zaczyna się od powiadomienia jej o treści zarzutu wpisanego do protokołu przesłuchania i od chwili jego rozpoczęcia, osoba ta uważana jest za podejrzanego.(tak: komentarz do art. 313 § 1 kodeksu postępowania karnego Sławomir Steinborn).
Nie jest zatem absolutnie tak jak próbuje to wywodzić obrońca, iż to już sam kształt (treść) zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa decyduje o konieczności traktowania osoby w nim wskazanej - jako potencjalny sprawca - od chwili złożenia takiego zawiadomienia, jako podejrzanego w sensie procesowym. Tak zatem pozostaje w oczywistym błędzie skarżący kreując taki oto stan rzeczy, zgodnie z którym wobec faktu, że toZ. B.został wskazany w zawiadomieniu o możliwości popełnienia przestępstwa jako osoba, która mogła się dopuścić czynów zart. 286 § 1 kkbądź zart. 270 § 1 kkna szkodęL. M.(k.2-8), winien od samego początku być on traktowany jako podejrzany, a zatem nie mógł zostać w tymże postępowaniu wszczętym sprawie 6 Ds. 2553/13/IV zostać przesłuchany w charakterze świadka.
Decydujące znaczenie dla statusuZ. B.w chwili złożenia przez niego zeznań, a więc i ewentualnej odpowiedzialności oskarżonego w niniejszej sprawie ma bowiem nie treść wniesionego zawiadomienia o przestępstwie, lecz treść postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie 6 Ds. 2353/13/IV, w którym oskarżony został w dniu 12.03.2014 roku przesłuchany w charakterze świadka, zwłaszcza zaś wskazany w nim przedmiot owego postępowania. W świetle decyzji procesowej Prokuratora z dnia 2.01.2014 roku (k. 221) nie może być najmniejszych wątpliwości, iż następstwem złożonego w dniu 6.11.2013 roku zawiadomienia o przestępstwie stało się wszczęcie dochodzenia, ale jedynie w sprawie czynu zart. 270 § 1 kk, polegającego na :

        podrobieniu

       w bliżej nieokreślonym czasie, nie później jednak niż do dnia 6 listopada 2012 roku, w bliżej nieokreślonym miejscu

        przez n/n osobę podpisuZ. B.

       na porozumieniu w sprawie spłaty zadłużenia z dnia 4 września 2013 roku pomiędzyL. M., aA. (...)wB..

Jak wskazano wyżej, w myślart. 313 § 1 k.p.k.jedynie w sytuacji zebrania wystarczających dowodów uzasadniających postawienie zarzutów następuje zmiana statusu osoby ze świadka na podejrzanego. Wyłącznie zatem przesłuchanie w takiej sytuacji osoby w charakterze świadka, zamiast podejrzanego, byłoby dopiero naruszeniem nakazu zart. 313 § 1 k.p.k.
W świetle dotychczasowych rozważań należy sobie zatem postawić dwa zasadnicze pytania. Pierwsze z nich winno odpowiadać na kwestię, czy na datę czynności procesowej, tj. przesłuchaniaZ. B.w dniu 12 marca 2014 roku w okolicznościach prowadzonego postępowania pod sygnaturą 6 Ds. 2353/13/IV zgromadzono dostateczne dowody, które dawały podstawę do tego, aby przedstawić wymienionemu zarzut. Inaczej mówiąc, czy w chwili przesłuchania go jako świadka,Z. B.winien występować już w innej roli procesowej – podejrzanego, zgodnie zart. 313 § 1 k.p.k, a zatem w toku składania zeznań mógł skutecznie powoływać się na tzw. prawo do obrony. Drugie zaś z nich, jak się wydaje bardziej zasadnicze winno odnosić się do zagadnienia, czy oskarżony zważywszy przede wszystkim przedmiot postępowania 6 Ds. 2353/13/IV mógł obiektywnie w ogóle zostać podejrzanym, a w konsekwencji uznanym za sprawcę owego czynu.
W pierwszej ze wskazanych wyżej kwestii przeprowadzona kontrola odwoławcza doprowadziła do wniosku, iż stan dowodowy w/w dochodzenia na chwilę przesłuchaniaZ. K.w dniu 12.03.2014 roku absolutnie nie dawał podstaw do odstąpienia od przesłuchania go w charakterze świadka, w konsekwencji czego nie sposób przyjąć, iż procedowanie w tejże dacie nastąpiło z naruszeniemart. 313 § 1 k.p.k.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego na tę datę organ procesowy nie dysponował bowiem kluczowym dowodem pozwalającym na ustalenie rzeczywistego autora podpisu złożonego na porozumieniu z dnia 4 września 2013 roku (k. 33-34), tj. opinią biegłego z zakresu kryminalistycznych badań dokumentów. Ekspertyza owa została sporządzona bowiem dopiero w dniu 10 czerwca 2014 roku, a zatem już po przesłuchaniuZ. K.w charakterze świadka.
Na datę 12 marca 2014 roku brak było zatem dowodów, uzasadniających podejrzenie popełnienia przezZ. B.czynu objętego postępowaniem o wszczęciu dochodzenia tj. podrobienia podpisu na porozumieniu z dnia 4.09.2012 roku. W konsekwencji, przesłuchanie oskarżonego w charakterze świadka w postępowaniu 6 Ds. 2353/13/IV nie stało w sprzeczności zart. 313 § 1 k.p.k.Tak zatem wbrew twierdzeniom obrońcy, złożone przez podsądnego wówczas zeznania, w których niezgodnie z rzeczywistością stwierdził on, iż nie podpisał przedmiotowego porozumienia, nie mogą być uznane za realizację prawa do obrony przysługującego osobie podejrzanej.
W kontekście podniesionego przez obrońcę zarzutu, należało także ocenić, czyz uwagi na przedmiot postępowania w sprawie sygn. akt 6 Ds. 2353/13/IVZ. B.można byłoby obiektywnie w ogóle przypisać przestępne działanie opisane w postanowieniu o wszczęciu dochodzenia.    Przeprowadzona kontrola odwoławcza oraz pozyskane na etapie postępowania odwoławczego dodatkowe dowody z dokumentów (k. 221-222) utwierdzają w przekonaniu, iż oskarżony nie mógłby nigdy uzyskać statusu podejrzanego w tymże postępowaniu.
Przypomnieć należy, iż postanowieniem z dnia 2 stycznia 2014 roku zostało wszczęte dochodzenie w sprawie przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.tj. podrobienia przez nieznaną osobę podpisuZ. B.na porozumieniu w sprawie spłaty zadłużenia z dnia 4 września 2012 roku zawartym pomiędzyL. M.aA. (...)wB..
W dniu 14 marca 2014 roku, będąc słuchanym w charakterze świadkaZ. B.zaprzeczył, aby podpisał ów dokument. Tymczasem treść opinii grafologicznej potwierdziła, iż podpis złożony na porozumieniu w sprawie spłaty zadłużenia należał doZ. B.. Dowód ten zatem w sposób niebudzący wątpliwości potwierdził, iż podpis nie został podrobiony, lecz własnoręcznie nakreślony przez oskarżonego. Powyższe skutkowało umorzeniem postępowania postanowieniem w dniu 26 czerwca 2014 roku na zasadzieart. 17 § 1 k.p.k.wobec ustalenia, że czynu nie popełniono.
Przyjęcie zatem w przytoczonych wyżej okolicznościach, iż we wskazanym wyżej dochodzeniu 6 Ds. 2353/13/IV oskarżony na jakimkolwiek jego etapie mógłby uzyskać status podejrzanego o popełnienie tego czynu, byłoby w ocenie Sądu Odwoławczego równoznaczne z przyjęciem takiego oto absurdalnego stanu rzeczy, który statuowałby jego odpowiedzialność za podrobienie swojego własnego podpisu.
Złożone przezZ. B.w dniu 12.03.2013 roku zeznania w postępowaniu 6 Ds. 2353/13/IV (ich treść), nie mogą zatem zostać uznane za realizację obowiązujących w procesie karnym gwarancji i praw podejrzanego, czyli ochronę przed odpowiedzialnością karną przez kontratyp działania we własnej obronie. Już samo sformułowanie zarzutu zart. 270 § 1 k.k.wskazuje, iż oskarżony z przyczyn obiektywnych nigdy nie mógłby być przesłuchany w charakterze podejrzanego w sprawie podrobienia podpisu na dokumencie, który własnoręcznie nakreślił.
Nie znajdując zatem w oparciu o całokształt przedstawionych wyżej rozważań postaw do podzielenia zarzutu środka odwoławczego, Sąd Okręgowy utrzymał zaskarżony wyrok wobec oskarżonego w mocy.
O opłatach za II instancję rozstrzygnięto na mocyart. 8w zw. zart. 2 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 23.06.1973 roku o opłatach w sprawach karnych( Dz.U. Nr 27, poz. 152).  O kosztach postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 636 § 1 k.p.k