Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 733/16
Data wyroku: 2016-09-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Podlewska, Maria Sałańska-Szumakowicz, Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 w zw z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 733/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 września 2016 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Alicja Podlewska (spr.)

Sędziowie:

SSA Małgorzata Gerszewska
SSA Maria Sałańska - Szumakowicz

Protokolant:

stażysta Sylwia Gruba

po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 r. w Gdańsku
sprawyE. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o prawo do emerytury
na skutek apelacjiE. C.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2016 r., sygn. akt VIII U 1675/15
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
SSA Maria Sałańska - Szumakowicz SSA Alicja Podlewska SSA Małgorzata Gerszewska
Sygn. akt III AUa 733/16

UZASADNIENIE
UbezpieczonyE. C.odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.z dnia 13 listopada 2015 r., którą to decyzją pozwany odmówił mu przyznania prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2016r. poz. 887 – dalej: ustawa”) z uwagi na to, iż ubezpieczony udowodnił jedynie 24 lata, 11 miesięcy, 17 dni okresów składkowych i nieskładkowych na dzień 31 grudnia 1998r., zamiast wymaganych 25 lat.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie domagał się oddalenia Wyjaśnił, iż nie uwzględnił do stażu ubezpieczeniowego skarżącego spornego okresu od 1 września 1970 r. do dnia 31 grudnia 1972 r., w którym wg ubezpieczonego był on zatrudniony wPaństwowym Ośrodku (...)wP., ponieważ nie przedłożył on żadnych dowodów na okoliczność pracy w tym okresie tj. świadectwa pracy, wpisuw legitymacji ubezpieczeniowej, umowy o naukę zawodu. Złożył jedynie oświadczenie oraz pisemne zeznania świadków.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 lutego 2016 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego (sygn. akt VIII U 1675/15).
W wygłoszonym uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podał, iż „oddalił dowód z zeznań świadków, ponieważ ubezpieczony wyjaśnił, iż od września 1970 r. do grudnia 1972 r. był uczniem przyzakładowej szkołyPaństwowego Ośrodka (...)wP.i odbywał jedynie praktyki szkolne wPaństwowym Ośrodku (...)”. Zdaniem Sądu I instancji „nie można potraktować tego okresu nauki jako okresu pracy, ponieważ ubezpieczony był uczniem szkoły przyzakładowej”. Zdaniem Sądu wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony,iż wnioskodawca podał w życiorysie, iż ukończył szkołę podstawową w 1970 r.,a gdy ukończył osiemnasty rok życia - ukończył kurs kierowców ciągnikowych. W kwestionariuszu osobowym ubezpieczony podał również, że od 1974 r. do 1979 r. wykonywał pierwszą pracę wŻ., jako kierowca ciągnika. W kwestionariuszu nie wymienił natomiast zatrudnienia wykonywanego wPaństwowym Ośrodku (...). Sąd Okręgowy podsumował, żeE. C.uczył się zawodu w okresie od 1 września 1970 r. do 31 grudnia 1972 r. i nie był to okres zatrudnienia.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść wyroku, a to naruszenieart. 468 § 1 i 2 k.p.c.w związku zart. 217 § 1 k.p.c.w związku zart. 227 k.p.c.iart. 240 § 1 k.p.c.poprzez odstąpienie od przesłuchania zaprezentowanych przez ubezpieczonego świadków i bezpodstawne przyjęcie jakoby ubezpieczony miał przyznać, że od września 1970 r. do grudnia 1972 r. był on tylko uczniem szkoły zawodowej, podczas gdy w okresie tym był on nie tylko uczniem szkoły zawodowej, lecz młodocianym pracownikiem uczęszczającym do szkoły dwa lub trzy dni w tygodniu, a w pozostałe dni pracującym w zakładzie pracyna podstawie umowy o pracę - przyuczenia do zawodu i to w sytuacji gdy Sąd I instancji obowiązany był do podjęcia z urzędu wszelkich czynności mających na celu pełne wyjaśnienie tego, czy w spornym okresie ubezpieczony był młodocianym pracownikiem czy tylko uczniem szkoły zawodowej.
Podnosząc powyższy zarzut ubezpieczony wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.z dnia 13 listopada 2015 r. i przyznanie ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury oraz zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwG.na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto ubezpieczony wniósł o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z zeznań świadków, pominiętego przez Sąd Okręgowy oraz dowodu z przesłuchania ubezpieczonego w charakterze strony na okoliczność, że w okresie od września 1970 r. do grudnia 1972 r. był on młodocianym pracownikiem uczęszczającym do szkoły, a w pozostałe dni - pracującym w zakładzie pracy i otrzymującym wynagrodzenia za pracę.
W uzasadnieniu apelacji podniesiono nadto, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego jest na tyle lakoniczne, że trudno jest postawić mu dalej idące zarzuty i utrudniać będzie to kontrolę instancyjną Sądowi II instancji. Z uzasadnienia apelacji wynika także zarzut naruszeniaart. 217 § 3 k.p.c.Ubezpieczony podniósł, iż Sąd I instancji błędnie uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, co skutkowało nieuprawnionym oddaleniem wniosków dowodowych strony.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.
Tzw. uzasadnienie wygłoszone wprowadzono do postępowania cywilnego ustawą z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1296). Zgodnie zart. 328 § 11k.p.c., jeżeli przebieg posiedzenia jest utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, uzasadnienie może być wygłoszone po ogłoszeniu sentencji wyroku i utrwalone za pomocą tego urządzenia, o czym przewodniczący uprzedza przed wygłoszeniem uzasadnienia; w razie wygłoszenia uzasadnienia na posiedzeniu nie podaje się odrębnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy, iż także uzasadnienie wygłoszone przez sąd na podstawieart. 326 § 3 1 k.p.c.powinno zawierać wszystkie elementy wskazane wart. 328 § 2 k.p.c.(zob. też uzasadnienie projektu ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r., Sejm VII kadencji, druk nr(...)).
Stosownie doart. 328 § 2 kpc, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów zart. 328 § 2 kpc. Ustalenia faktyczne sprowadzają się do konstatacji Sądu Okręgowego, iż ubezpieczony był uczniem szkoły przyzakładowej i wPaństwowym Ośrodku (...)odbywał jedynie praktyki szkolne. Sąd nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a podkreślić należy, iż to prawo materialne wyznacza okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia i dowodzenia. Uzasadnienie nie zawiera oceny materiału dowodowego. Reasumując, naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.przez Sąd I instancji jest na tyle wadliwie, że uniemożliwia przeprowadzenie instancyjnej kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku.
Przypomnieć też należy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11 (OSNC 2012, nr 11, poz. 123), które Sąd Apelacyjny w pełni podziela. Sąd Najwyższy wyjaśnił wówczas, usuwając występujące w tym zakresie wątpliwości, że uzasadnienie wyroku - określane wówczas w treści normatywnejart. 324 § 1 k.p.c.jako zasadnicze powody rozstrzygnięcia - powstaje już w czasie narady; ustne podanie motywów (art. 326 § 3 k.p.c.), sporządzenie uzasadnienia na piśmie (art. 328 § 1 k.p.c.) oraz jego podpisanie (art. 330 § 1 k.p.c.) są czynnościami podejmowanymi ex post, stanowiącymi tylko powtórzenie (utrwalenie) uzasadnienia uzgodnionego i przyjętego wcześniej, przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku. Inaczej mówiąc, uzasadnienie orzeczenia, jako intelektualne i prawne podłoże decyzji sądowej, istnieje już w chwili jej podejmowania, a następnie - przez wygłoszenie i spisanie - podlega ujawnieniu i formalnoprawnej materializacji, stając się w ten sposób samoistnym aktem jurysdykcyjnym. W związku z tym, skoro przekonująco wyjaśniono, że uzasadnienie istnieje już w chwili wydawania orzeczenia i przez to stwarza możliwość wpływu jego wad na treść rozstrzygnięcia, w judykaturze jednomyślnie już przyjęto, iż zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.może być podłożem zarówno apelacji, jak i skargi kasacyjnej (por. także np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 148). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 18 listopada 2015r., III CSK 237/15, Sad Najwyższy wyjaśnił, iż przedstawiona argumentacja zachowuje aktualność także w odniesieniu do tzw. uzasadnienia wygłoszonego. „Należy zatem przyjąć, że także w razie uzasadnienia wygłaszanego istnieje ono już w chwili wydawania orzeczenia i przez to stwarza możliwość wpływu jego wad na treść rozstrzygnięcia”.
Przedmiotem sporu między stronami było, czy wnioskodawcaE. C.spełnił kumulatywne przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury w wieku obniżonym, przewidzianej wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku z art. 32 tej ustawy, w szczególności – czy legitymuje się 25-letnim stażem zatrudnienia.
Ubezpieczony twierdzi, iż w okresie od września 1970 r. do grudnia 1972r. był pracownikiem młodocianym i okres tego zatrudnienia winien być mu doliczony do ogólnego stażu ubezpieczeniowego wymaganego do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy.
Przepisyustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy(Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 226 ze zm.), zobowiązywały młodocianych, zatrudnionych przez zakłady pracy, do dokształcania się do ukończenia 18 roku życia, w trybie przewidzianymrozporządzeniem Ministra Oświaty z dnia 14 lutego 1959 r. w sprawie dokształcania oraz kontroli nauki zawodu młodocianych zatrudnionych w zakładach pracy(Dz. U. z 1959 r. Nr 17, poz. 99). Obowiązek dokształcania się do czasu ukończenia 18 roku życia przez młodocianych zatrudnionych w zakładach pracy – jak stanowi § 3 rozporządzenia wykonawczego – powinien być wykonywany przez uczęszczanie do zasadniczych szkół zawodowych dla pracujących i innych szkół zawodowych, ośrodków dokształcania zawodowego i szkół ogólnokształcących oraz na kursy. Co istotne, zgodnie zart. 10ww.ustawy z dnia 2 lipca 1958 r.okresy nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy oraz wstępnego stażu pracy są okresami zatrudnienia.
W świetle powyższych regulacji normatywnych fakt, iżE. C.potwierdził, iż był uczniem szkoły przyzakładowej nie wyklucza ustalenia, że został on przyjęty w spornym okresie przez zakład pracy na naukę zawodu, bądź w celu przyuczenia do określonej pracy, co dawałoby podstawę do zakwalifikowanie tego okresu jako okresu zatrudnienia. Innymi słowy, przyznany fakt odbywania w szkole nauki przez ubezpieczonego nie wystarcza do ustalenia – jak to przyjął Sąd I instancji – iż w ww. okresieE. C.nie był uczniem nauki zawodu stosownie do powołanej ustawy z 2 lipca 1958r.
Materiał dowodowy zgromadzony w aktach pozwanego, nie daje żadnych podstaw do poczynienia ustaleń faktycznych co do spornej kwestii. W konsekwencji nieuwzględnienie przez Sąd I instancji wniosków dowodowych ubezpieczonego o przesłuchanie wskazanych świadków na okoliczność jego zatrudnienia w spornym okresie, uniemożliwiło poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy i rozpoznanie istoty sprawy. Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd I instancji jest podstawą uchylenia wyroku stosownie doart. 386 § 4 kpc.
Nadto, w sytuacji, gdy wydanie wyroku przez Sąd odwoławczy wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, Sąd ten uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 kpc). Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W aktach sprawy brak bowiem materiału dowodowego, który pozwalałby na stanowcze rozstrzygnięcie, jaki status miałE. C.w spornym okresie (tj. uczeń odbywający praktyki w szkole, czy pracownik dokształcający się w szkole), a tym samym, czy spełnia jedyną sporną przesłankę – 25 letniego stażu ubezpieczeniowego na dzień 31 grudnia 1998r.
Zarzut naruszeniaart. 468 § 1 i 2 k.p.c.jest nieskuteczny , skoro Sąd I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Inną rzeczą jest jakość tego przesłuchania.
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszeniaart. 217 § 1 k.p.c., albowiem przepis ten – jako adresowany do stron postępowania – nie może zostać naruszony przez sąd.
Zasadne okazały się natomiast, ze wskazanych powyżej względów, zarzuty naruszeniaart. 240 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.oraz wynikający z uzasadnienia apelacji zarzut naruszeniaart. 217 § 3 k.p.c.Przedwczesne uznanie przez Sąd Okręgowy sprawy za dostatecznie wyjaśnioną skutkowało bowiem niezasadnym oddaleniem wniosków dowodowych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu I Instancji będzie ustalić, na podstawie dowodów zaoferowanych przez ubezpieczonego, czy w spornym okresieE. C.był młodocianym pracownikiem(...)wP., zatrudnionym na zasadach wynikających z przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudnienia młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy.
Sąd Okręgowy winien rozważyć potrzebę zwrócenia się doFabryki (...) Sp. z o.o.wP.o informację: czy spółka jest następcą prawnymPaństwowego Ośrodka (...)wP., czy dysponuje dokumentacją byłych pracowników(...)wP., w tym pracowników młodocianych (z pisma z dnia 09 października 2015r. k. 28 akt ZUS, wynika jedynie, iżspółka (...)nie posiada dokumentacji pracowniczejE. C.), ewentualnie gdzie znajdują się akta osobowe pracowników(...)wP., czy przy(...)wP.funkcjonowała w latach 70-tych XX w. szkoła przyzakładowa i gdzie znajduje się dokumentacja uczniów tej szkoły.
Sąd I instancji winien również rozważyć konieczność zwrócenia się do właściwego miejscowo kuratorium oświaty o informację, czy w latach 70-tych XX w., przyPaństwowym Ośrodku (...)wP., funkcjonowała szkoła przyzakładowa, a jeśli tak – czy kuratorium dysponuje listą jej uczniów, dokumentacją dotyczącą ubezpieczonego.
Sąd Okręgowy dopuści też inne dowody, których potrzeba powołania wyniknie w toku postępowania, a następnie na podstawie wszystkich zebranych w sprawie dowodów dokona pełnej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Dopiero taka analiza pozwoli bowiem Sądowi Okręgowemu na prawidłową ocenę merytorycznej zasadności zaskarżonej decyzji organu rentowego.
Uznając, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, stan faktyczny sprawy nie został w pełni wyjaśniony i konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, a także uwzględniając wadliwość uzasadnienia, na mocyart. 386 § 4 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.
SSA Alicja Podlewska SSA Małgorzata Gerszewska SSA Maria Sałańska - Szumakowicz