Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1509/15
Data wyroku: 2016-06-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: J. Chrostek
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VIII U 1509/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 kwietnia 2015 roku (znak(...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłA. S.prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia, przewidzianych wart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, warunków do uzyskania emerytury, gdyż do dnia 1 stycznia 1999 r. wprawdzie udokumentował co najmniej 15 letni staż pracy w szczególnych warunkach (22 lata i 19 dni), jednak na wymagane 25 lat okresu składkowego i nieskładkowego pracy udowodnił staż wynoszący jedynie 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni.
Ponadto organ rentowy wskazał, że nie dał wiary zeznaniom świadków i oświadczeniu wnioskodawcy i nie uznał okresu od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 oraz od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r., jako pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym rodziców.
/decyzja k. 39-40 akt ZUS/
Wnioskodawca uznał powyższą decyzję za krzywdzącą i w dniu 13 maja 2015 r., działając przez pełnomocnika, złożył od niej odwołanie i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do emerytury od dnia 1 kwietnia 2015 r. W ocenie wnioskodawcy organ rentowy bezzasadnie nie zaliczył mu do okresu składkowego pracy w gospodarstwie rolnym rodzicówC.iJ.małżonkówS., położonym w miejscowościP., gminaP.o powierzchni 4,62 ha w okresie od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 oraz od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r.
/odwołanie k. 2 – 5/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że odmówiono wnioskodawcy prawa do emerytury, gdyż nie udowodnił ona 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Na wymaganych 25 lat okresów ubezpieczenia do dnia 1 stycznia 1999 r. organ rentowy uznał 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy nie uznał okresu pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 oraz od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r. ponieważ w tym czasie wnioskodawca uczył się w(...)wŁ.i jak wynika z zaświadczenia z dnia 20 stycznia 2015 r. od dnia 5 października 1970 r. zamieszkiwał i zameldowany był na pobyt stały wŁ., tj. poza miejscem położenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu rentowego czas przerwy wakacyjnej uczniów uczących się poza miejscem położenia gospodarstwa rolnego nie może zostać uwzględniony do stażu ponieważ praca w gospodarstwie rolnym nie była źródłem utrzymania wnioskodawcy a stanowiła tylko pomoc przy określonych pracach.
/odpowiedź na odwołanie k. 35- 35 odwrót/
Na rozprawie w dniu 24 lutego 2016 r. wnioskodawca poparł odwołanie oraz cofnął wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadkaW. K., natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania.
/protokół rozprawy k. 41/

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi

ustalił następujący stan faktyczny:
A. S.urodził się w dniu (...).
/bezsporne/
W dniu 23 marca 2015 r. wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę.
/wniosek k. 1 – 8 akt ZUS/
Wnioskodawca posiada wynoszący 22 lata i 19 dni staż pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
/bezsporne/
Wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego.
/bezsporne/
Organ rentowy uznał za udowodnione przez wnioskodawcę 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni ogólnego stażu pracy, w tym okresów składkowych: 24 lata, 7 miesięcy i 17 dni oraz okresów nieskładkowych: 2 miesiące i 4 dni.
/bezsporne, wydruk – k. 37/38 akt ZUS, decyzja – k. 39/40 akt ZUS /
Rodzice wnioskodawcy -C.iJ.małżonkowieS.od roku 1970 byli władającymi, a następnie właścicielami gospodarstwa rolnego po rodzicach matki wnioskodawcy o powierzchni 4,62 ha, składającego się z 16 działek ewidencyjnych, położonego w miejscowościP., gminaP..
/ zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego wS.– k. 21/
Faktycznie gospodarstwo rolne prowadziła matka wnioskodawcy. Ojciec pracował zawodowo wŁ., gdzie zamieszkiwał wraz z wnioskodawcą oraz jego dwoma starszymi braćmi. Grunty wchodzące w skład gospodarstwa były obsiane żytem i owsem. Były też łąki. W gospodarstwie były dwie krowy, świnie oraz kury. Na terenie gospodarstwa był też przydomowy ogródek warzywny, gdzie hodowano warzywa. Wnioskodawca urodził się wŁ.. Będąc w drugiej lub trzeciej klasie szkoły podstawowej zamieszkał wP., gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej. Po ukończeniu trzeciej klasy wnioskodawca zamieszkał wraz z ojcem wŁ., gdzie ukończył szkołę podstawową oraz zasadniczą szkołę zawodową. Matka powoda cały czas prowadziła gospodarstwo rolne wP.. Co roku wnioskodawca przyjeżdżał do tego gospodarstwa na wakacje. Pomagał wówczas rodzicom w pracy w gospodarstwie – kosił trawę, karmił inwentarz, dbał o przydomowy ogródek warzywny
/zeznanie wnioskodawcy k. 42 i k. 43, zeznania świadkaM. F.k. 42, zeznania świadkaB. K.k. 43/
W okresie od 5 października 1970 r. do dnia 10 grudnia 1985 r. wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały wŁ.przyul. (...), natomiast w okresie od 19 maja 1980 r. do dnia 19 maja 1983 r. wnioskodawca był zameldowany na pobyt czasowy wK.przyul. (...).
/ zaświadczenie z Urzędu MiastaŁ.– k. 23/24 akt ZUS /
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w niniejszej sprawie dokumentów, których wiarygodności żadna ze stron nie kwestionowała oraz częściowo w oparciu o osobowe źródła dowodowe w postaci zeznań świadkówM. F.iB. K.oraz wnioskodawcy.
Sąd dał wiarę zeznaniom wnioskodawcy i świadków co do faktu, że w spornym okresie wnioskodawca pomagał w pracach w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, jednakże Sąd odmówił wiary tej części zeznań skarżącego, w których wskazywał on na wymiar godzinowy, jaki poświęcał codziennie na pracę w gospodarstwie, tj. że pracę w gospodarstwie rozpoczynał o godz.5-ej rano, a kończył późnym wieczorem. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rodziców skarżącego, charakter upraw i ilość inwentarza, nie było potrzeby angażowania wnioskodawcy do codziennej pracy (w okresie jego wakacyjnego pobytu w gospodarstwie) we wskazanym przez niego wymiarze czasu.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi

zważył, co następuje:
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie doart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – wynoszący dla mężczyzn co najmniej 25 lat.
Zgodnie z ustępem 2 art. 184, emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
W przedmiotowym stanie faktycznym nie budzi wątpliwości fakt, iż wnioskodawca spełnia przesłanki ustawowe, co do wieku (wnioskodawca ukończył 60 lat w dniu 1 kwietnia 2015 roku), posiadania co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych (wnioskodawca wykazał staż pracy w szczególnych warunkach wynoszący 22 lata i 19 dni) oraz nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego.
Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawca nie wykazał natomiast minimalnego, wynoszącego 25 lat, wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych, które uprawniałyby go do świadczenia emerytalnego.
Organ rentowy uznał za udowodnione przez wnioskodawcę 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni ogólnego okresu podlegania ubezpieczeniu, w tym okresów składkowych: 24 lata, 7 miesięcy i 17 dni oraz okresów nieskładkowych: 2 miesiące i 4 dni. Zatem do minimalnego wymiaru ogólnego stażu zatrudnienia, tj. do 25 lat, brakuje skarżącemu okres 2 miesięcy i 9 dni.
Wnioskodawca w niniejszym postępowaniu wnosił o zaliczenie do ogólnego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, po ukończeniu 16 roku życia, w okresie od dnia od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 oraz od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r.
W sprawach zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym zastosowanie maart. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisart. 10 ust. 1wymienia trzy okresy, które z zastrzeżeniemart. 56można traktować jako okresy składkowe przy ustalaniu prawa do emerytury oraz do obliczania wysokości emerytury. Jako trzeci z nich ustawodawca wymienił wart. 10 ust. 3przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.
Stosownie bowiem do treści art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je jako okresy składkowe:
1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidzianew odrębnych przepisach składki,
2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Powyższa regulacja wprost nie stawia innych wymagań, jakie należy spełniać w zakresie warunków pracy w gospodarstwie rolnym. Przede wszystkim przepis ten nie wyznacza rozmiaru świadczonej pracy, podczas gdyart. 6 ust. 2 pkt. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdo uwzględnienia okresów pracy przed dniem 15 listopada 1991 r. wymaga, aby praca wykonywana była w wymiarze, co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.
Wątpliwości odnośnie interpretacji przepisu art. 10 ust. 1 zostały usunięte licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16-go roku życia przyjmowano wymiar pracy przekraczający 4 godziny dziennie /por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96, opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 1997, Nr 23, poz. 473; wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00, opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2002, Nr 16, poz. 394, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 roku w sprawie II UK 368/12 opubl. LEX nr 1363452)/
Kwestia pracy w gospodarstwie rolnym była wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądowym. Wątpliwości budziło także zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym uczniowi, który nie spełnia kryteriów pojęcia "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o u.s.r., tj. osobie bliskiej rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności:
1) wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o u.s.r. oraz
2) czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie.
W orzecznictwie wskazywano również, iż za stałą pracę w gospodarstwie rolnym nie można uznać jedynie doraźnej pomocy w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika /por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2000 r., II UKN 535/99, opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2001, Nr 21, poz. 650/.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na zaliczenie spornego okresu od dnia od 1 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1971 oraz od 1 lipca 1972 r. do 31 sierpnia 1972 r. jako pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym w rozumieniuart. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Nie ma bowiem, w ocenie Sądu, w ustalonym stanie faktycznym podstaw do przyjęcia, żeA. S.przebywając w spornych okresach w gospodarstwie rolnym swoich rodziców spełniał kryteria „domownika” w z art. 6 pkt 2 ustawy o u.s.r.,
Przede wszystkim czynności wykonywane w spornym okresie czasu przez wnioskodawcę w ramach pomocy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie miały cechy stałości – były one wykonywane wyłącznie okresowo i doraźnie w czasie przerwy wakacyjnej w nauce. Wnioskodawca w pozostałym okresie roku nie zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, lecz wŁ.wraz z ojcem, z którym prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Wykonywane przez wnioskodawcę w gospodarstwie rolnym rodziców czynności nie stanowiły źródła jego utrzymania – źródłem tym było bowiem wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez ojca wnioskodawcę z tytułu pracy wykonywanej poza przedmiotowym gospodarstwem.
Brak jest również podstaw do uznania, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy. Sąd nie neguje, że wnioskodawca wykonywał w gospodarstwie rolnym rodziców pewne czynności polegające na obrządku zwierząt hodowlanych, czy pomocy przy żniwach i wykopkach, to jednak odwołujący nie wykazał, że wymagało to od niego stałej, codziennej pracy w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Należy również zważyć, że zarówno powierzchnia gospodarstwa, jak i rozmiar hodowli i upraw świadczą o nierealności podnoszonego przez wnioskodawcę rozmiaru i czasookresu wykonywanych prac. Przede wszystkim wskazać należy, że gospodarstwo praktycznie wyłącznie zaspakajało własne potrzeby rodziny, która w nim mieszkała, a hodowla zwierząt była prowadzona w bardzo ograniczonym zakresie. Ponadto wnioskodawca nie wykonywał prac gospodarskich samodzielnie, bo w pracach tych uczestniczyła w głównej mierze jego matka, która nie pracowała zawodowo, a w spornym okresie nie miała już pod opieką innych dzieci. Niewiarygodnym zatem wydaje się, aby każdego dnia w okresie spornym wnioskodawca był obciążony pracą w tym gospodarstwiew wymiarze przekraczającym 4 godziny dziennie.
Jeszcze raz należy podkreślić, że pomoc w pracach przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez dziecko uczęszczające do szkoły ponadpodstawowej nie jest pracą w gospodarstwie rolnym i ma jedynie charakter pomocy rodzinnej, wypełniającej dyspozycjęart. 91 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego(por. Sąd Apelacyjny w Lublinie, wyrok z dnia 17 marca 2015 roku, III AUa 876/14, Lex nr 1665823).
Zgodnie zart. 6 k.c.to na wnioskodawcy spoczywał ciężar dowodowy w niniejszej sprawie. Oparcie polskiej procedury cywilnej na zasadzie kontradyktoryjności jedynie w wyjątkowych przypadkach dozwala Sądowi na podjęcie czynności mających na celu pobudzenie inicjatywy stron, a zasadą w tym zakresie jest samodzielne dążenie uczestników postępowania do wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń. Jeżeli twierdzenie istotne dla rozstrzygnięcia nie zostanie udowodnione, to o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy decyduje rozkład ciężaru dowodu. Zatem strona, na której spoczywa ciężar dowodu, ponosi ryzyko ujemnych skutków niedopełnienia swoich obowiązków w tym zakresie.
Sąd Okręgowy uznał również, zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 roku, iż nie jest zarówno zobowiązany, jak i uprawniony do przeprowadzenia dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.),a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (patrz wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76).
Skoro zatem wnioskodawca nie udowodnił, że w spornym okresie wykonywał codziennie przez co najmniej 4 godziny prace w gospodarstwie rodziców, to brak jest podstaw do zaliczenia tego okresu do jego ogólnego stażu pracy.
W oparciu o poczynione ustalenia i obowiązujące przepisy prawa Sąd Okręgowy uznał, że skarżący nie spełnił wszystkich warunków do nabycia prawa do emerytury, gdyż nie legitymuje się minimalnym 25-letnim stażem pracy okresów składkowych i nieskładkowych – posiada łącznie 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie od zaskarżonej decyzji, o czym orzekł jak w sentencji.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawcy.