Sąd Apelacyjnyw Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 312/16
Data wyroku: 2016-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bernard Chazan, Marta Szerel, Romana Górecka
Słowa kluczowe: Uchylenie uchwały spółki
Podstawa prawna: art. 25 ustawy o własności lokali

Sygn. akt I ACa 312/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący:SSA Marta Szerel (spr.)
Sędziowie:SA Romana Górecka
SO (del.) Bernard Chazan
Protokolant:sekretarz sądowy Marta Puszkarska
po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwaM. B.
przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej(...)przyul. (...)wW.
o ustalenie nieistnienia uchwały, ewentualnie o uchylenie uchwały
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II C 400/14

I
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie trzecim w części w ten sposób, że zasądzoną tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 1717 zł (tysiąc siedemset siedemnaście złotych) obniża do kwoty 532 zł (pięćset trzydzieści dwa złote);

II
oddala apelację w pozostałym zakresie;

III
zasądza odM. B.na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej(...)przyul. (...)wW.kwotę 135 zł (sto trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Bernard Chazan Marta Szerel Romana Górecka

Sygn. akt I ACa 312/16

UZASADNIENIE
W pozwie z 9 maja 2012 r. powódM. B.wniósł o ustalenie nieistnienia uchwały nr(...)Wspólnoty Mieszkaniowej(...)przyul. (...)wW.z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie powierzenia zarządu nieruchomością wspólną Spółdzielni Mieszkaniowej(...).
Pozwana Wspólnota Mieszkaniowa wniosła o oddalenie powództwa w całości.
Wyrokiem z 20 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, jednak w pisemnym uzasadnieniu wskazał, że takie rozstrzygnięcie oparte zostało na błędzie rachunkowym, gdyż za uchwałą oddano skutecznie ponad 50% głosów, a nie mniej, jak przyjęto przy wydaniu orzeczenia. Na skutek apelacji pozwanej, wniesionej przez pełnomocnika, wyrok ten został uchylony a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny stwierdził, że pełnomocnik pozwanej nie był należycie reprezentowany, a ponadto, z uwagi na treść uzasadnienia, wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Następnie pozwana złożyła prawidłowe pełnomocnictwo wraz ze stosowną uchwałą właścicieli (k. 312-313). Powód poparł pozew o ustalenie nieistnienia uchwały, a dodatkowo w piśmie z 11 września 2014 r. wystąpił z żądaniem ewentualnym, wnosząc o uchylenie powyższej uchwały jako niezgodnej z prawem (k. 281).
Wyrokiem z 5 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały nr(...)oraz oddalił powództwo o uchylenie tej uchwały, a ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1717 zł złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Okręgowy ustalił, że w budynku przyul. (...)wW.mieści się siedemnaście lokali mieszkalnych oraz lokal garażowy. 28 marca 2012 r. odbyło się zebranie członków Wspólnoty Mieszkaniowej(...)przyul. (...)wW.. Na zebraniu poddano pod głosowanie uchwałę nr(...)w sprawie powierzenia zarządu nieruchomością wspólną Spółdzielni Mieszkaniowej(...)z siedzibą wW.. W głosowaniu wzięło udział dziesięciu właścicieli lokali (współwłaścicieli lokali). Za przyjęciem uchwały oddali głos właściciele reprezentujący 50,6582% udziałów przy uwzględnieniu głosów związanych zlokalami nr (...), które pozostają przedmiotem wspólności ustawowej małżeńskiej.
W takim stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy uzależnione było od oceny, czy oddanie głosu przez jednego ze współwłaścicielilokali nr (...)było skuteczne. Strony procesu prezentowały w tym zakresie odmienne stanowiska. Powód uznawał, że dla skuteczności głosu wymagane było oddanie głosów przez obydwu współwłaścicieli, czy to w sposób bezpośredni, czy to z wykorzystaniem instytucji pełnomocnictwa. Pozwana wskazywała na możliwość wzięcia udziału w głosowaniu przez jednego z małżonków, gdyż uznawała, że czynność ta mieści się w zakresie uprawnień wynikających zart. 36 § 2 k.r.o.Oceniając skuteczność przedmiotowych głosów przy wykorzystaniu normy wynikającej zart. 37 § 1 k.r.o., zawierającej zamknięty katalog czynności, przy których potrzebna jest zgoda drugiego małżonka, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza wymienionych w tym przepisie czynności nie pozwala na przyporządkowanie glosowania nad przedmiotową uchwałą do którejkolwiek z czynności wymagających – na gruncie obowiązującego prawa – zgody drugiego małżonka. Stąd skuteczne były głosy oddane za uchwałą, przyporządkowanelokalom nr (...), co prowadzi do ustalenia, że za uchwałą głosowała większość wymaganaart. 23 ust. 2 ustawy o własności lokali. W tej sytuacji powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały nr(...)podlegało oddaleniu.
W związku z rozszerzeniem przez powoda powództwa o żądanie ewentualne zmierzające do uchylenia uchwały Sąd Okręgowy zauważył, że powództwo w tym zakresie zostało wytoczone 11 września 2014 r., a więc niewątpliwie czynność ta nastąpiła po upływie 6 tygodni od dnia podjęcia uchwały. Zatem nie został dotrzymany termin zawity, wynikający zart. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali, co oznacza wygaśnięcie prawa do ewentualnego skutecznego zaskarżenia uchwały.
O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął na podstawieart. 98 § 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.W ocenie Sądu, koszty procesu należne pozwanej, które spełniają warunek niezbędności i celowości, to koszty zastępstwa procesowego z tytułu udziału pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (1000 zł) i Sądem Apelacyjnym (500 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Sąd wskazał przy tym, że pominął przepisyrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, gdyż rozporządzenie to zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego, które nie spełnia warunków wynikających zart. 92 ust. 1 Konstytucjiw zakresie ustalenia szczegółowych wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez ustalenie nieistnienia, względnie uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje w wysokości określonej obowiązującymi przepisami.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.art. 37 § 1 i § 4 k.r.o.w zw. zart. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali– poprzez przyjęcie, że ustanowienie zarządu powierzonego nieruchomości (odpłatnego) w formie aktu notarialnego nie wymaga współdziałania obu małżonków, którym prawo własności przysługuje na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej; a takżeart. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali– poprzez przyjęcie, iż dopuszczalne jest zastąpienie umowy w formie aktu notarialnego uchwałą nie wszystkich współwłaścicieli, jedynie protokołowaną przez notariusza, czyli formą ewidentnie odmienną; a ponadto naruszenie przepisu § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych – poprzez zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sprzecznej z urzędową stawką stałą, jak również oderwanej od rzeczywistości, a dodatkowo bezpodstawne zasądzenie kosztów zastępstwa za więcej niż jedną instancję, pomimo, iż dopiero przy drugim rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji pozwana skutecznie ustanowiła pełnomocnika.
Pozwana wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona jedynie w części kwestionującej prawidłowość rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu. W pozostałym zakresie jest bezzasadna.
Skarżący nie zgłosił zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, które stanowiły w całości okoliczności bezsporne, w szczególności w zakresie ilości oddanych głosów za przedmiotową uchwałą. Zatem, stosownie doart. 387 § 21k.p.c., uzasadnienie podlega ograniczeniu do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku i zawartych w apelacji zarzutów.
Powód kwestionował skuteczność głosów oddanych przez jednego małżonka w związku ze współwłasnością łączną dwóch lokali. Zarzut w tym zakresie, dotyczący naruszeniaart. 37 § 1 i 4 k.r.o.w zw. zart. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali, okazał się całkowicie niezasadny. Wbrew stanowisku apelacji, brak jest podstaw do uznania, że czynność oddania głosu w przedmiotowej sprawie wymagała zgody drugiego małżonka.
Stosownie do przepisuart. 37 k.r.o., zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania: 1) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków; 2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabyciaprawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal; 3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa; 4) darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (§ 1przepisu); zaś jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna (§ 4przepisu).
Słusznie wskazuje apelujący, że przedmiotem uchwały było ustanowienie zarządu powierzonego, którego ustalenie regulujeart. 18 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Zatem uchwała nie dotyczyła żadnej z czynności prawnych wymienionych wart. 37 § 1 k.r.o.Powierzenie zarządu, wbrew apelującemu, nie było w szczególności czynnością prowadzącą do obciążenia nieruchomości, nawet w szeroko ujmowanym pojęciu. Jak wskazuje doktryna, obciążenie nieruchomości może być rozumiane ściśle, tzn. jako ustanowienie ograniczonegoprawa rzeczowego, lub szeroko – jako każda czynność prowadząca do czasowego wyzbycia się części uprawnień w stosunku do nieruchomości (np. zezwolenie osobie trzeciej na pobieranie pożytków z nieruchomości gruntowej, oddanie nieruchomości lokalowej w najem). Uregulowania zawarte wart. 37 § 1 pkt 1in fineorazpkt 3 k.r.o.skłaniają do przyjęcia wąskiego rozumienia określenia „obciążenie”. Odrębnie zostały bowiem wskazane oddanie nieruchomości do używania lub pobierania pożytków oraz wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (tak E. Skowrońska-Bocian,Komentarz do art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex, stan prawny 2014.09.10).
Powyższe oznacza, że słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż głosy właścicielilokali nr (...)za zaskarżoną uchwałą nr(...)zostały oddane skutecznie, a zatem przedmiotowa uchwała – wbrew stanowisku skarżącego – uzyskała wymaganą większość. Jest zatem uchwałą istniejącą i brak podstaw od ustalenia jest nieistnienia na podstawieart. 189 k.p.c.
Również zarzut naruszeniaart. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali, odnoszący się do przyjęcia dopuszczalności zastąpienia umowy w formie aktu notarialnego uchwałą nie wszystkich współwłaścicieli, a jedynie protokołowaną przez notariusza, nie mógł skutkować uwzględnieniem apelacji.
Uchybienie w powyższym zakresie podlegałoby badaniu jedynie w kontekście podstaw uchylenia uchwały, jeżeli stosowne żądanie zostało zgłoszone we właściwym czasie. Zgodnie bowiem zart. 25 ustawy o własności lokali, właściciel lokalu może zaskarżyć uchwałę do sądu z powodu jej niezgodności z przepisami prawa, jednak powództwo w tym zakresie należy wytoczyć w terminie 6 tygodni od dnia podjęcia uchwały. Niewątpliwie w niniejszej sprawie kwestionowana uchwała została podjęta na zebraniu 28 marca 2012 r. W zawitym terminie powód nie wniósł o jej uchylenie, a jedynie o ustalenie jej nieistnienia, co stanowi odrębne i całkowicie odmienne roszczenie, oparte nie naart. 25 ustawy o własności lokali, leczart. 189 k.p.c.Powództwo zaś o uchylenie uchwały, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, zostało wytoczone dopiero 11 września 2014 r., w złożonym tego dnia piśmie (k. 281), a zatem ponad dwa lata po wygaśnięciu uprawnienia, który to fakt w przypadku terminu zawitego sąd uwzględnia z urzędu. Ewentualna nawet nieprawidłowość w powołanym przez apelującego zakresie, wobec spóźnionego zgłoszenia odpowiedniego roszczenia, nie mogła skutkować uchyleniem uchwały. Uchwała bowiem wspólnoty mieszkaniowej, nawet podjęta z naruszeniem przepisów, staje się wiążąca, jeżeli w ciągu sześciu tygodni nie zaskarżono jej w odpowiednim trybie do sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 2006 r., I CK 336/06, niepubl.).
Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisów regulujących wysokość przyznanych stronie wygrywającej kosztów procesu.
Jak słusznie podniósł skarżący, podstawę ustalenia w niniejszej sprawie wysokości należnych stronie pozwanej kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika winny stanowić przepisyrozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 490). Nieuzasadnionym jest wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowisko Sądu pierwszej instancji o pominięciu powyższego aktu prawnego z uwagi na wydanie go na podstawie upoważnienia ustawowego, które nie spełnia warunków wynikających zart. 92 ust. 1 Konstytucji. Stosownie doart. 98 § 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c., do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W konsekwencji, należne wygrywającej stronie pozwanej koszty procesu, które winien był uwzględnić Sąd Okręgowy, objęły łącznie nie sumę 1717 zł, mającą wszelkie cechy dowolności, lecz kwotę 532 zł, na którą złożyły się: koszty zastępstwa procesowego przed sądem pierwszej instancji – w wysokości 180 zł, wynikającej z § 10 ust. 1 pkt 1 (a nie – jak wskazał apelujący – § 11 ust. 1 pkt 1) w zw. z § 5 powołanego wyżej rozporządzenia, a także przed sądem drugiej instancji – w wysokości 135 zł, wynikającej z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 tego rozporządzenia, a ponadto kwota 17 zł stanowiąca wydatek związany z opłatą skarbową od pełnomocnictwa oraz 200 zł tytułem uiszczonej przez pozwaną opłaty od apelacji. Jednocześnie, nie podlegało uwzględnieniu stanowisko skarżącego o braku podstaw do uwzględnienia kosztów zastępstwa procesowego pozwanej przed Sądem drugiej instancji z uwagi na ówczesne nieprawidłowe umocowanie. Na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika pozwanej poprzedni wyrok Sądu pierwszej instancji został uchylony, zatem kosztów w powyższym zakresie nie można uznać za zbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.).
Zważywszy na powyższe, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.należało zmienić zaskarżony wyrok jak w punkcie pierwszym sentencji, zaś na podstawieart. 385 k.p.c.– oddalić apelację w pozostałej części.
O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono zgodnie zart. 100 zdanie drugie k.p.c., biorąc pod rozwagę, że zarzuty powoda okazały się zasadne jedynie w nieznacznej – przy uwzględnieniu zakresu zaskarżenia – części, albowiem dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w zaskarżonym wyroku, także w niepełnym zakresie. Wysokość należnych pozwanej kosztów postępowania ustalono zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie stosownie do § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Bernard Chazan   Marta Szerel   Romana Górecka