Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 105/16
Data wyroku: 2016-06-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Maryla Majewska – Lewandowska, Leszek Dąbek, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 50 Prawa Rzeczowego, art. 172 k.c.

Sygn. akt III Ca 105/16

POSTANOWIENIE
Dnia 21 czerwca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędziowie:    SO Marcin Rak
SR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska
Protokolant   Marzena Makoś
po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na rozprawie sprawy
z wnioskuD. F. (1)iD. F. (2)
z udziałemM. F.,A. F. (1)i Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaR.
o zasiedzenie
na skutek apelacji uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaR.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I Ns 1716/11
postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

a
oddalić wniosek;

b
zasądzić solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa -  Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaR.kwotę 600 zł (sześćset złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

2
zasądzić solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa -  Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaR.kwotę 300 zł (trzysta złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym;

3
nakazać pobrać od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa –  Sądu Rejonowego w Gliwicach  kwotę 2000 zł (dwa tysiące złotych) z tytułu nieuiszczonej przez uczestnika postępowania opłaty od apelacji.

SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Leszek Dąbek SSO Marcin Rak
Sygn. akt III Ca 105/16

UZASADNIENIE
WnioskodawcyD. F. (1)iD. F. (2)żądali stwierdzenia, że z dniem14 12 2008r. nabyli we współwłasności ustawowej małżeńskiej w drodze zasiedzenia własność niezabudowanej nieruchomości gruntowej położonej wG.,o powierzchni około 0.900 ha, stanowiącej część działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...), obrębW., dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziłksięgę wieczystą KW nr (...)oraz zasądzenia na ich rzecz zwrotu kosztów procesu.
Uzasadniając wniosek twierdzili, że są współwłaścicielami nieruchomości położonejwG.oznaczonejdziałką numer (...), którą nabyli w dniu 10 06 2002r. w drodze darowizny uczynionej przez uczestnikówM.iA. F. (1). Poprzednicy prawni wnioskodawców ogrodzili część nieruchomości sąsiedniej stanowiącej działkęo numerze(...), której aktualnym właścicielem jest Skarb Państwa, który oddał nieruchomość w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasom Państwowym NadleśnictwuR.. Ogrodzenie części nieruchomości miało na celu zapobieżenie powstaniu nielegalnego wysypiska śmieci. Poprzednicy prawni wnioskodawcówstale dokonywali aktów władztwa nad tą częścią nieruchomości.
Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, NadleśnictwoR.,wnosił o oddalenie wnioskui zasądzenie solidarnie od wnioskodawców zwrotu kosztów procesu. Podnosił,iż wnioskodawcy nie wykazali istnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia.
UczestnicyM. F.iA. F. (1)nie sprzeciwiali się żądaniu wniosku.
Sąd Rejonowy w Gliwicachw postanowieniu z 29 10 2015r. stwierdził,że wnioskodawcyD. F. (1), synM.iA.orazD. F. (2), córkaH.iH.nabyli do wspólności majątkowej przez zasiedzenie z dniem14 grudnia 2008 roku prawo własności części nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałkę o nr (...)położonej wG., obręb ewidencyjnyW., dla której w Sądzie Rejonowym w Gliwicach prowadzona jest księga wieczystanr(...), oznaczonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezjii kartografiiA. F. (2)w sporządzonym planie podziałudziałki nr (...)i mapie, które to dokumenty stanowią część opinii z dnia 22 grudnia 2014 r. i jednocześnie integralną część postanowienia, jakodziałka o nr (...)o powierzchni 0,1397 ha; nakazał pobrać od wnioskodawcówD. F. (1)iD. F. (2)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 2.615,15 zł (dwa tysiące sześćset piętnaście złotych piętnaście groszy) tytułem nieuiszczonej części kosztów opinii biegłego; pozostałymi kosztami postępowania obciążył uczestników postępowaniaw zakresie przez nich poniesionym.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia przywołał regulacjęart. 172 k.c.iart. 10 ustawy z dnia 28 07 1990r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny,art. 336 k.c., po czym dokonał oceny ustalonego stanu faktycznego i w konkluzji uznał, iż bieg terminu zasiedzenia liczyć można od dnia 1 10 1990r. Wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że wnioskodawcy, jak równieżich poprzednicy prawni, korzystali nie tylko z nieruchomości stanowiącychich własność, ale również z części nieruchomości stanowiącej własność uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaR., a posiadanie to miało charakter posiadania samoistnego – nieruchomość wraz z posadowionym ogrodzeniem była wykorzystywana zarówno przez dziadków wnioskodawcyD. F. (1), jak i jego rodziców,a także samych wnioskodawców. Stwierdził, iż uczestniczka postępowanianie doprowadziła do obalenia twierdzeń o samoistnym posiadaniu, a okoliczność,że wnioskodawcy, czy ich poprzednicy prawni nie uiszczali podatku od nieruchomości, który obejmowałby sporną nieruchomość nie zmienia charakteru posiadania. W ocenie Sądu samoistne posiadanie należy datować najpóźniej od dnia 13 12 1978r., tj. od daty zawarcia umowy, na podstawie której rodzice wnioskodawcyD. F. (1)weszliw posiadanie nieruchomości, w tym części nieruchomości stanowiącej nieruchomość państwową. Do terminu trzydziestoletniego, który rozpoczął swój biegw dniu 14 08 1990r. należało doliczyć okres posiadania samoistnego od dnia13 12 1978r. do dnia 14 12 1990r. Tym samy termin zakończył swój bieg z dniem14 12 2008r.
O kosztach postępowania orzekł na mocyart. 520 § 1 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżyłuczestnik postępowania Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, NadleśnictwoR., który wnosiło jego zmianę przez oddalenie wniosku w całości i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w obu instancjach, bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania.
Zarzucał, że przy ferowaniu wyroku naruszono prawo procesowe i materialne, regulację:

-

art. 229 k.p.c.poprzez nieuznanie za przyznaną przez wnioskodawców okoliczność, że sporna działka była wykorzystywana zarównoprzez poprzedników prawnych wnioskodawców, jak i wnioskodawcówna podstawie zgody (ustnej) udzielonej przez właściciela nieruchomości reprezentowanego przez Nadleśniczego NadleśnictwaR.– podczasgdy wnioskodawcy okoliczność tę przyznali już w treści wniosku o stwierdzenie zasiedzenia spornej działki wskazując wprost, iż poprzednicy prawni wnioskodawców dokonali ogrodzenia spornej części działki za zgodą ówczesnego zarządcy Lasów Państwowych w celu zapobieżenia powstania nielegalnego wysypiska na tej nieruchomości;

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodówi sformułowanie wniosków nie wynikających z materiału dowodowego sprawy poprzez:



bezpodstawne uznanie, iż ogrodzenie części spornejdziałki (nr (...))i uczynienie jej elementem działki stanowiącej własność poprzedników prawnych wnioskodawców (nr(...)) stanowiło o zamanifestowaniu posiadania nieruchomości w sposób samoistny – podczas gdy właściciel przedmiotowej nieruchomości oddał do korzystania poprzednikom prawnych wnioskodawców część działki w zamian za utrzymywanie porządku i czystości na nieruchomości, wyrażając jednocześnie zgodęna istnienie na tej części nieruchomości ogrodzenia;

nieprawidłowe ustalenie, iż treść zeznań świadków nie pozwoliłana ustalenie jaki charakter miało ustne oświadczenie umożliwiające poprzednikom prawnych wnioskodawców zajęcie nieruchomości stanowiącej własność uczestnika postępowania;

błędne przyjęcie, że zeznania świadkaP. S. (1)(w części dotyczącej ustaleń dotyczących przekazania części spornej działki poprzednikom prawnym wnioskodawców) opierały się o informacje przekazane temu świadkowi przez inne osoby, o którychw tych ustaleniach Sąd nie miał żadnej informacji – podczasgdy świadek ten zeznał, że informacje na temat uzyskał m.in.od wnioskodawcyD. F. (1);

niezasadne uznanie, iż wnioskodawcy i ich poprzednicy prawni,co najmniej od 1978r. pozostawali w przekonaniu, że przysługującaim własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)dotyczyła całej, ogrodzonej nieruchomości, a w tym także części działki stanowiącej własność uczestnika postępowania (nr(...)) – podczasgdy od 1978r. poprzednicy prawni wnioskodawców byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...),a więc nie mogli pozostawać w przekonaniu, że od tego czasu przysługiwała im własność całej ogrodzonej nieruchomości, a w tym części działki stanowiące własność uczestnika postępowania (nr(...)), własnośćdziałki nr (...)przysługiwała wnioskodawcom dopierood 1991r.

-

art. 336 k.c.poprzez przyjęcie, że posiadanie wnioskodawcówbyło posiadaniem samoistnym- podczas gdy posiadanie to miało charakter zależny;

art. 172 k.c.poprzez uwzględnienie wniosku o zasiedzenie prawa własności przedmiotowej nieruchomości – w sytuacji kiedy nie istniały ku temu podstawy i nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do stwierdzenia zasiedzenia;

art. 339 k.c.poprzez przyjęcie, że na podstawie treści zeznań świadków zawnioskowanych prze uczestnika postępowania nie doszło do obalenia twierdzeń wnioskodawców o samoistnym posiadaniu spornej działki – podczas gdy okoliczność, że posiadanie przez wnioskodawcówi ich poprzedników prawnych nie miało charakteru samoistnego wynikaz zeznań świadków zawnioskowanych przez obie strony.

W uzasadnieniu między innymi podnosiła, iż sporna działka była wykorzystywana zarówno przez poprzedników prawnych, jak i przez wnioskodawców na podstawie ustnej zgody udzielonej przez Nadleśniczego NadleśnictwaR.. Zeznania świadków zawnioskowanych przez uczestnika obaliły twierdzenia wnioskodawców o samoistnym posiadaniu. Ponadto podnosił, iż prawo własnościdziałki nr (...)przysługiwało wnioskodawcom dopiero od 1991r. kiedy to doszło do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności tej nieruchomości. Sposób objęcia spornej części nieruchomości świadczy o tym, że zarówno poprzednicy prawni wnioskodawców, jak i wnioskodawcy byli posiadaczami zależnymi owej działki.Nie zostało także wykazane przez wnioskodawców, iż w trakcie posiadania doszłodo zmiany charakteru posiadania z zależnego na samoistny.
WnioskodawcyD. F. (1),D. F. (2)wnosiła o oddalenia apelacjioraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podnosili, że przedmiotem zasiedzenia w niniejszej sprawie nie było prawo własnościdziałki nr (...), lecz nabycie przez zasiedzenie własności działkinr(...), do której to wnioskodawcom, ani ich poprzednikom – uczestnikom ad.1 i 2 nie przysługiwał tytuł prawny w postaci użytkowania wieczystego i z posiadaniemtejże działki w charakterze użytkowania wieczystego nie mamy w ogóle do czynienia.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawców,
a następnie prawidłowo rozpoznał sprawę.
Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczeniaw części dotyczą okoliczności bezspornych pomiędzy stronami, a w pozostałym zakresie mają podstawę w wiarygodnych informacjach zawartych we wskazanychw uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia źródłach dowodowych, których ocena mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów.
Na podstawie zeznań świadkaP. S. (2)- osoby obcej w stosunku do wnioskodawcy oraz uczestnika i co za tym idzie wiarygodnej – oraz zeznań uczestnika postępowaniaD. F. (3), uzupełniono podstawę faktyczną ustalając,
że sporny grunt został w latach 40-tych „przekazany dziadkowi wnioskodawcyD. H.przez nadleśnictwo do użytkowania, z tłumaczeniem, że skoro leży on odłogiem to może on go użytkować” (dowód: zeznania świadkaP. S. (2)k – 84) oraz że został on przez niego ogrodzony za zgodą nadleśniczego, żeby utrzymywać na nim porządek (zeznania uczestnika postępowaniaM. F., k – 149).
Skarżący w ramach pozostałych zarzutów dotyczących podstawy faktycznej orzeczenia w istocie kwestionuje w ich w ramach dokonaną przez Sad Rejonowy ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego.
W oparciu o zgromadzony w sprawie w postępowaniu odwoławczym materiał dowodowy uzupełniono podstawę faktyczną orzeczenia ustalając także, że wniosko-dawca nie płacił podatku od spornego gruntu oraz wiedział że nie płacili go również jego poprzednicy prawni. W trakcie spotkania z kolegami rozmawiali oni o tym,
że w okolicy położenia spornej nieruchomości popularne są korty tenisowe i wspólnie zamierzali na nim wybudować kort tenisowy. Koledzy wnioskodawcy mieli przeznaczyć na ten cel środki finansowe a wnioskodawca miał oddać im pod jego budowę część spornego gruntu, a następnie po jego wybudowaniu mieli oni dzielić się zyskami uzyskiwanymi z jego wynajmowania (dowód: zeznania wnioskodawcyD. F. (1)zarejestrowane na rozprawie w dniu 15 06 2016r.). W celu uregulowania stanu prawnego spornego gruntu wnioskodawca udał się do siedziby uczestnika postępowania, gdzie uzyskał informację, że może formalnie wydzierżawić od uczestnika postępowania sporny grunt, lecz nie może na nim wznieść żadnej budowli oraz został poinformowany o procedurze zawarcia umowy dzierżawy, co wymagało sporządzenia przez niego formalnego wniosku o zawarcie umowy dzierżawy. W trakcie rozmowy ustalono, że po przeprowadzeniu czynności wstępnych z właściwym leśniczym wnioskodawca złoży w NadleśnictwieR.formalny wniosek o zawarcie z nim umowy dzierżawy spornego grunty. Do NadleśnictwaR.nie wpłynął wniosek wnioskodawcy o zawarcie tej umowy (dowód : zeznania świadkaG. K.zarejestrowane na rozprawie w dniu 15 06 2016r.).
Czyniąc te ustalenia dano - we wskazanym powyżej zakresie - wiarę zeznaniom wnioskodawcyD. F. (1), które w tej części są logiczne i nie zostały podważone przez pozostały zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Nie dano im natomiast wiary w części dotyczącej motywów jakimi kierowała się wnioskodawca udając się NadleśnictwaR.oraz przebiegu tej wizyty,
gdyż w tej części są one sprzeczne z logicznymi zeznaniami świadkaG. K.oraz zeznaniami samego wnioskodawcy.
Z jego zeznań wynika bowiem, że wiedział on, że od spornego gruntu nie był opłacany podatek, a to rodzi uzasadnione domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), iż miał on świadomość tego, że nie był on jego własnością (na właścicielach gruntu spoczywa obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości) i do NadleśnictwaR.nie udał się - jak zeznał - w celu uzyskania informacji o możliwości jego wybudowania kortu tenisowego w pobliżu lasu, lecz zgodnie z zeznaniami świadkaG. K.w celu uzyskania informacji w jaki sposób można prawnie usankcjonować jego prawa do korzystania z niego w celu wybudowaniu na nim kortu tenisowego.
Z tych też względów Sąd odwoławczy z powyższymi modyfikacjami przyjął
za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.
Sporny grunt został objęty w posiadanie w latach 40-tych ubiegłego wieku przez dziadka wnioskodawcyD. F. (1).
Zarówno obowiązujący wówczasDekret z dnia 11 października 1946r. - Prawo rzeczowe(Dz.U. Nr 57, poz. 319, z późniejszymi zmianami), jak obowiązujący późniejKodeks cywilny, z faktem tym łączyły domniemanie samoistności posiadania (art. 298pr. rzecz. iart. 339 k.c.), którego definicję określają:art. 296 § 1pr. rzecz. iart.336 k.c.oraz domniemanie ciągłości posiadania (art. 299 § 1pr. rzecz. iart. 340 k.c).
Stosownie do regulacjiart. 234 k.p.c.domniemania te wiążą sąd, chyba, że zostały one obalone wynikami przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Z poczynionych ustaleń wynika, iż sporny grunt został „przekazany
dziadkowi wnioskodawcyD. H.przez nadleśnictwo do użytkowania,
z tłumaczeniem, że skoro leży on odłogiem to może on go użytkować” oraz że został
on przez niego ogrodzony za zgodą nadleśniczego, żeby „utrzymywać na nim porządek”, a także że przez cały okres posiadania nie były od niego płacone podatki.
Przywołane fakty wskazują na to, iż poprzednicy prawni wnioskodawców
w chwili objęcia spornego gruntu posiadania jak również później nie czuli się jego właścicielami a zakres ich faktyczny posiadania odpowiadał zakresowi posiadacza zależnego władającego gruntem w ramach umowy o jego bezpłatne użyczenie i tym samym domniemanie samoistnego posiadania przez nich spornego gruntu zostało obalone.
W czasie posiadania przez nich nieruchomości, jak również później po objęciu spornego gruntu w posiadanie przez wnioskodawców, nie miała miejsce żadna okoliczność wskazująca na to, iż nastąpiło przekształcenie tego posiadania w posiadanie samoistne.
W szczególności nie można tego łączyć – jak czyni to Sąd Rejonowy –
z faktem zawarcia przez rodziców wnioskodawcy w dniu 13 12 1978r. ze Skarbem Państwa umowy o ustanowienie wieczystego użytkowania terenu oraz sprzedaży budynków, gdyż nie dotyczyła ona spornego gruntu, czego w chwili zawarcia tej umowy byli oni świadomi i pomimo jej zawarciu w dalszym ciągu nie były przez nich uiszczane od niego podatki.
Nie wynika to również z faktu wystawienia przez nich nowego metalowego ogrodzenia, gdyż zostało one wybudowane w miejsce drewnianego ogrodzenia wybudowanego przez ich poprzedników prawnych.
Dlatego przy zastosowaniu wskazanego powyżej domniemania ciągłości posiadania należy przyjąć, iż co najmniej do czasu wniesienia wniosku w niniejszej sprawie było to posiadaniem zależne (potwierdza to także zachowanie wnioskodawcy, który nie płacił podatku od spornego gruntu a przed wniesieniem wniosku udał się
do NadleśnictwaR.w celu uregulowania jego stanu prawnego), a to zarówno
w świetle regulacjiart. 50–Prawa rzeczowegojak i późniejszej regulacjiart. 172 § 1 k.c.- czyni wniosek bezzasadnym (z uwagi na brak po stronie poprzedników prawnych wnioskodawców jak i ich samych przymiotu posiadacza samoistnego).
Nie znalazło to prawidłowego odzwierciedlenia w zaskarżonym postanowieniu co apelację uczestnika postępowania czyni uzasadnioną i prowadziło do zmiany zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wniosku - w oparciu o regulacjęart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.oraz zasądzenia od wnioskodawców na rzecz skarżącego zwrotu poniesionych przez niego kosztów zastępstwa prawnego – w oparciu o regulacjęart. 520 § 3 zd. 1 k.p.c.oraz § 7 pkt 1 w zw.§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 09 2002r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013r., poz. 490).
Reasumując zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację uczestnika postępowania jako uzasadnioną uwzględniono orzekając jak w sen-tencji w oparciu o regulacjęart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulacjęart. 520 § 3 zd. 1 k.p.c.,w związku z§ 7 pkt 1w zw.§ 6 pkt 4Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 09 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013r., poz. 490),biorąc pod uwagę, że interesy wnioskodawców i uczestnika postępowania były w sprawie sprzeczne co w połączeniu z faktem,że wnioskodawcy ulegli
w całości w tym postępowaniu, co rodzi po ich stronie solidarny obowiązek zwrócenia skarżącemu poniesione w tym postępowaniu koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika.
Oobowiązku ponoszenia przez wnioskodawców nieuiszczonej przez uczestnika postępowania opłaty od apelacji orzeczono przy zastosowaniu regulacjiart. 113 ust 4 ustawy z dnia 28 07 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity Dz.U. z 2010r. nr 90, poz. 504) w związku zart. 520 § 3 zd. 1k.p.c.
SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Leszek Dąbek SSO Marcin Rak