Sąd Okręgowy w Łodzi
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII Pz 18/16
Data wyroku: 2016-04-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Magdalena Lisowska, Karol Kotyński, Monika Pawłowska-Radzimierska
Słowa kluczowe: Zasady Zwrotu Kosztów
Podstawa prawna: art. 98 kpc

Sygn. akt VII Pz 18/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem zawartym w pkt 2 wyroku z dnia 13 stycznia 2016 r. w sprawie IV P 59/15 z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.przeciwkoR. B.o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności Sąd Rejonowy w Kutnie IV Wydział Pracy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.519,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższe rozstrzygniecie zapadło na podstawieart. 98 § 1 kpcw zw. z§ 12 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na koszty postępowania złożyła się opłata od pozwu w kwocie 2.459 zł oraz koszty zastępstwa adwokackiego, których wysokość winna być brana pod uwagę co do stawki minimalnej od pierwotnego roszczenia objętego tytułem wykonawczym a zatem w wysokości 60zł.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik pozwanego.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na niezastosowaniuart. 102 kpc.
W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący podniósł, iż okoliczności sprawy związane z wytoczeniem przez niego powództwa w związku z wadliwym wypowiedzeniem zmieniającym dokonanym przez pracodawcę tj. objęte rozstrzygnięciem w sprawie IV P 273/13, którego pozbawienia wykonalności powód domagał się w niniejszym procesie, oraz związane z egzekwowaniem przez niego roszczeń wobec ostatecznego wypowiedzenia mu stosunku pracy w sprawie IV P 2/15, nadto fakt, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej życiowej (znane Sądowi Rejonowemu z urzędu w związku prowadzeniem zarówno postępowania w sprawie IV P 273/13 jak i IV P 2/15) usprawiedliwiały zastosowanieart. 102 kpci nieobciążanie go kosztami przegranego procesu.
W zażaleniu podniesiono, że pozwany znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Pracuje na ½ etatu wZespole Szkół nr (...)wK., jako rzemieślnik otrzymując z tego tytułu kwotę netto 577,24 zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną która pracuje u powoda z wynagrodzeniem miesięcznym netto 2.232,07 zł. Pozwany mieszka wraz z żoną w domu jednorodzinnym będącym ich własnością, posiada mieszkanie własnościowe spółdzielcze ok. 42 m2 które wynajmuje (dochód po odliczeniu podatku 550 z miesięcznie). Ponadto poza samochodemR. (...)nie posiada żadnych rzeczy wartościowych ani oszczędności. Miesięczny dochód netto małżonków wynosi łącznie 3.409,31 zł. W chwili obecnej dochody te nie starczają na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb rodziny. Małżonkowie zostali zmuszeni do zaciągnięcia pożyczek których rata miesięczna wynosi 450 zł ponadto zaciągają pożyczki u rodziny i przyjaciół. Na koszty utrzymania pozwanego i jego rodziny składają się poza w/w ubezpieczenie na życie 140,26, Internet +TV 200 zł telefony 153,20 zł energia elektryczna 113,67, gaz 10 zł, składki na Okręgową Izbę(...)wŁ.41,39 zł,(...) Towarzystwo (...)10 zł i(...) Towarzystwo (...)(przynależność pozwanego obowiązkowa), Solidarność 28,37 zł, ubezpieczenie domu imieszkania (...), ubezpieczenie samochodu z przeglądami 180 zł, ogrzewanie domu 250 zł , opady komunalne 18 z woda 33,37. Ponadto na utrzymaniu małżonków jest ich córka, która studiuje poza miejscem zamieszkania – koszt wynajmu mieszkania córki 1.400 z czesne za studia miesięcznie 223 zł. Wskazane wydatki to kwota 3.329,79 do kosztów tych dochodzą koszty wyżywienia, środków czystości, leków 3 osobowej rodziny – łącznie kwota ok. 2 tys. zł. miesięcznie. W ocenie skarżącego okoliczności te bezzasadnie zostały pominięte przy wydawaniu rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o zmianę zakażonego postanowienia i nie obciążanie pozwanego kosztami procesu, ewentualnie zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda części kosztów.
W odpowiedzi, pełnomocnik powoda wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu procesowym sąd orzeka o zwrocie kosztów w każdym orzeczeniu kończącym sprawę według jednej z następujących zasad: odpowiedzialności za wynik procesu, stosunkowego rozdzielenia kosztów, wzajemnego zniesienia kosztów, słuszności i zawinienia.
Przepisart. 98 § 1 k.p.c.stanowi, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata (radcy prawnego), koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.).
Zgodnie zart. 102 k.p.c.w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej kosztami w ogóle.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż urzeczywistniający zasadę słusznościart. 102 k.p.c.stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, a zatem nie podlega wykładni rozszerzającej. Jednocześnie jednak przepisart. 102 k.p.c.daje sądom swobodę przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu, gdy stosowanie zasady wyrażonej wart. 98 k.p.c.(odpowiedzialności za wynik procesu) nie można by pogodzić z zasadą słuszności. Odstąpienie od obciążenia strony kosztami postępowania uzależnione jest od dyskrecjonalnej oceny sądu. Podważenie tej oceny możliwe jest natomiast w zasadzie jedynie w wypadku, gdy nie zawiera uzasadnienia, albo gdy ocena ta jest rażąco niesprawiedliwa (I ACa 571/13 - wyrok SA Poznań z dnia 04-07-2013 Teza redakcyjna Legalis). Zakwalifikowanie przypadku jako ”szczególnie uzasadnionego” (art. 102 k.p.c.) wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Ingerencja w to uprawnienie, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu, następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena jest dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. Tym samym skuteczne zakwestionowanie oceny sądu w tym zakresie ogranicza się jedynie do przypadków rażąco niesłusznych (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2013 r. III AUz 77/13 Legalis).
W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zastosowanieart. 102 k.p.c.powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego (sytuacji życiowej). Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (zob. post. SN z 14.1.1974 r., II CZ 223/73, niepubl.).
Wobec tego, przy ocenie przesłanek zart. 102 k.p.c.należy przede wszystkim wziąć pod uwagę fakty związane z samym przebiegiem procesu, tj. podstawę oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem (wyrok S.Apel. 18-07-2013 w Katowicach I ACa 447/13 LEX nr 1349918).
Niemniej jednak sąd, kierując się zasadą kontradyktoryjności procesu, nie powinien działać z urzędu w sytuacji, gdy strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wykazuje istnienia przesłanek do zastosowaniaart. 102 k.p.c.(postanow. SN 07-12-2011 II PZ 34/11 LEX nr 1130377).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy pozwany reprezentowany przez profesjonalistę wskazanych wyżej okoliczności nie wykazał. Co więcej, nawet z ostrożności procesowej na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego nie były one podnoszone. Tym samym nie sposób więc było domniemywać ich istnienia. Pełnomocnik pozwanego nie złożył też stosownego wniosku w omawianym przedmiocie. W razie zaś niewystąpienia przez stronę z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sąd nie ma obowiązku uzasadniać, dlaczego nie zwolnił tej strony od kosztów -art. 98 § 1w związku zart. 102 k.p.c.(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2011 r. III PZ 2/11, LEX nr 901638).
Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy zauważa, że sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia - na podstawieart. 102 k.p.c.- z obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego (wyrok S.Apel. w Lublinie 14-08-2013 I ACa 271/13 LEX nr 1366120). Te zaś na gruncie rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły. Pozwany -reprezentowany przez profesjonalistę - konsekwentnie egzekwował swe prawa nie biorąc pod uwagę definitywnego (choć spornego) wypowiedzenia mu umowy o pracę oraz argumentacji podnoszonej przez stronę powodową w odpowiedzi na jego wezwania o przywrócenie do pracy. W świetle takiego, nie do końca lojalnego, postępowania pozwanego jedyną możliwą formą obrony powoda było więc wystąpienie z pozwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Powód poniósł z tego właśnie tytułu określone koszty. W tej sytuacji pozwany powinien zatem ponieść koszty przegranego przez siebie procesu.
W świetle wszystkich wskazanych powyżej okoliczności brak więc było podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia.
Biorąc powyższe pod uwagę i na podstawieart. 385 k.p.c.w związku zart. 397 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił zażalenie pozwanego, jako bezzasadne.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawieart. 102 k.p.c.
Sąd Okręgowy uznał, iż trudna sytuacja materialna i życiowa strony pozwanej skutecznie wykazana dopiero w postępowaniu zażaleniowym, nadto subiektywne przekonanie skarżącego o słuszności jego racji usprawiedliwiały wystąpienie z zażaleniem i w świetle zasad słuszności stanowiły wystarczającą podstawę do zwolnienia go od ponoszenia kosztów postępowania spowodowanych złożeniem tego środka zaskarżenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2014 r.I ACa 228/14 Legalis Nr 1062619).
Przewodniczący: Sędziowie:
Z/ Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron.