Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 727/15
Data wyroku: 2016-02-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Beata Matysik, SO Jarosław Pawlak, SSO Iwona Godlewska
Słowa kluczowe: Umowa O Roboty Budowlane, Postępowanie Dowodowe (Przepisy Ogólne)
Podstawa prawna: art. 647^1^ § 2 i § 5 k.c.

Sygn. akt XIII Ga 727/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 roku Sąd Rejonowy w Kaliszu w sprawiez powództwaM. P.zasądził solidarnie od pozwanych(...)sp. z o.o. wK.,M. W.iD. W.na rzecz powoda kwotę 74.564,30 zł z ustawowymi odsetkami od kwot i dat wskazanych w wyroku (pkt I.), oddalił powództwo w całości wobec pozwanegoWojewódzkiego Szpitala (...)wK.(pkt II.), oznaczył wyrok w stosunku doM. W.iD. W.jako zaoczny (pkt III.) i w tym zakresie nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności (pkt IV.) oraz orzekło kosztach procesu (pkt V – VII).
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 31 maja 2011 roku powód, jako podwykonawca zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanej(...)Sp. z o.o. –(...)
(...)jako generalnym wykonawcą, umowę o wykonanie obudowy elewacyjnejwraz z podkonstrukcją, ociepleniem oraz obróbkami parapetów, filarków, podbitek i attyk obiektów Wojewódzkiego Szpitala(...)wK.. Powódnie został oficjalnie zgłoszony jako podwykonawca. Inwestor –Wojewódzki Szpital (...)wK.– nie miał wiedzy, że powód jako podwykonawca wykonuje prace na terenie budowy. Dopiero po zakończeniu inwestycji, gdy wyszło na jaw, że powód nie otrzymał wynagrodzenia, inwestor dowiedział się o tym, że powód był podwykonawcą.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całościw stosunku do pozwanych(...)Sp. z o.o. orazM. W.iD. W., wspólników spółki jawnej, będącej poprzednikiem prawnym(...)Sp. z o.o. na podstawieart. 647((
    1))§ 1 i 2 k.c.iart. 574 k.s.h.
Natomiast w stosunku do pozwanego(...)
(...)wK.Sąd I instancji oddalił powództwo, uznając, że nie zostało wykazane, aby spełniona została przesłanka solidarnej odpowiedzialności inwestorawraz z generalnym wykonawcą, wskazana wart. 647((

    1))§ 2 k.c., tj. zgoda tego pozwanego,jako inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą.
Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo co do pozwanegoWojewódzkiego Szpitala (...)wK..
Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a
naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i:

- odmówienie wiarygodności zeznań świadkaP. P. (1)i powodaco do tego, że inwestor miał wiedzę o tym, że powód wykonuje pracena budowie jako podwykonawca poprzednika prawnego pozwanej(...)Sp. z o.o.,
- uznanie, że zeznania świadkaR. S. (1)nie mają nic wspólnegoz przedmiotem sporu, podczas gdy świadek ten, pomimo, że pracował tylko tydzień zorientował się, że na budowie było jeszcze trzech podwykonawców,
- uznanie za wiarygodne zeznań świadkówA. J. (1)iA. K. (1)w zakresie, w jakim podają, że nie mieli wiedzyo wykonywaniu robót budowlanych przez podwykonawcę – powoda;
b) naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przeprowadzenie oceny dowodów w sposób niewszechstronny ze względu na:
- nieustalenie, że przedstawiciel inwestora brał udział w naradach roboczych pomiędzy(...)(...) Spółka jawnawK.a powodem;
- nieustalenie, że zarówno w ofercie poprzednika prawnego(...)sp. z o.o.jak i w umowie zawartej pomiędzy nim a inwestorem przewidziano udział podwykonawców i zakres robót;
- nieustalenie, że pozwanyWojewódzki Szpital (...)przyjął naprawy usterek powykonawczych od powoda;
- nieustalenie, że pracownicy powoda i jego pojazdy były w sposób widoczny oznaczone logo firmy powoda;
c) naruszenie przepisuart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przeprowadzenie oceny dowodów w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i przyjęcie,że pozwanyWojewódzki Szpital (...)wK.nie miał wiedzy o wykonywaniu robót budowlanych przez powoda;
w konsekwencji prowadzące do:

1
sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegające na:

- przyjęciu, że pozwanyWojewódzki Szpital (...)wK.nie miał wiedzy, że powód wykonuje prace na terenie budowy jako podwykonawca,
- przyjęciu, że pozwanyWojewódzki Szpital (...)wK.nie miał styczności w trakcie budowy z powodem,
- przyjęciu, że inspektor nadzoru z ramienia pozwanego w trakcie wykonywania przez powoda robót nie wiedział, że powód jest podwykonawcą, a dowiedział się o tym dopiero po zakończeniu inwestycji,
- nieprzyjęciu, że pozwanyWojewódzki Szpital (...)wK.w sposób dorozumiany wyraził zgodę na zawarcie umowyz podwykonawcą – powodem;
3. z ostrożności procesowej – naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 6471§ 2 w zw. z§ 5 k.c.iart. 60 k.c.i nieprzyjęcie solidarnej odpowiedzialności pozwanegoWojewódzkiego Szpitala (...)wK.z pozostałymi pozwanymi, za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez powoda.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui zasądzenie solidarnie od pozwanych(...)sp. z o.o. wK.,M. W.,D. W.iWojewódzkiego Szpitala (...)wK.na rzecz powodaM. P.kwoty 74.564,30 zł z ustawowymi odsetkami od kwoti dat jak w pozwie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od pozwanegoWojewódzkiego Szpitala (...)wK.kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwanyWojewódzki Szpital (...)wK.wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego za obydwie instancje, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie a podniesione w niej zarzutysą chybione.
W szczególności bezzasadny jest zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego,z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób niewszechstronny, co skutkowało sprzecznością dokonanych istotnych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym.
Lektura apelacji prowadzi do wniosku, że powód prowadzi niczym niepopartą polemikę z prawidłowymi ustaleniami poczynionymi przez Sąd I instancji i opartym na nich rozstrzygnięciem. Ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy sąd odwoławczy w pełni podziela i uznaje za własne.
Zgodnie z treściąart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.Art. 233 § 1 k.p.c.stanowi wyraz obowiązującej w procedurze cywilnej zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnych środków dowodowych stanowi podstawowe zadanie sądu orzekającego, przy czym powinna być ona dokonana w sposób konkretny, w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Przyjmuje się, że moc dowodowa oznacza siłę przekonania o istnieniulub nieistnieniu weryfikowanego w postępowaniu dowodowym faktu, uzyskaną przez sąd wskutek przeprowadzenia określonych środków dowodowych. Z kolei wiarygodność danego dowodu wynika z jego indywidualnych cech i obiektywnych okoliczności, ze względuna które zasługuje on w ocenie sądu na wiarę lub nie(zob. J. Klich-Rump, Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym, Warszawa 1977, s. 132 i n.).
Swobodna ocena dowodów nie może być dowolna. Sąd ma obowiązek wyprowadzeniaz zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków poprawnych logicznie. Zastrzeżona dla sądu swobodna ocena dowodów nie opiera się na ilościowym porównaniu przedstawionych przez świadków i biegłych spostrzeżeń oraz wniosków,lecz na odpowiadającemu zasadom logiki powiązaniu ujawnionych w postępowaniu dowodowym okoliczności w całość zgodną z doświadczeniem życiowym
    (wyrok SNz 20.3.1980 r., II URN 175/79, OSNC 1980, Nr 10, poz. 200 ). Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej wart. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne
    (wyrok SN z 27.9.2002 r., IV CKN 1316/00, Legalis).Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami,lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona
    (wyrok SN z 27.9.2002 r., II CKN 817/00, Legalis; wyrok SNz 16.12.2005 r., III CK 314/05, OwSG 2006, Nr 10, poz. 110 ).
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszego postępowania należy stwierdzić,że zarzuty powoda stanowią wyłącznie polemikę z ustaleniami dokonanymi przez SądI instancji. Sąd Rejonowy dokonał analizy całego zebranego materiału dowodowego,w tym zeznań świadkówP. P. (1),A. K. (2),A. J. (1)oraz zeznań powoda. Dokonując oceny wiarygodności osobowych źródeł dowodowych Sąd Rejonowy wskazał, z jakich przyczyn dał wiarę zeznaniom świadkówA. K.iA. J., co do tego, że jako przedstawiciele inwestora na budowie nie mieli oni wiedzyo tym, że powód wykonuje prace jako podwykonawca. Zeznania te znalazły potwierdzeniew dokumentach w postaci protokołów z narad koordynacyjnych (protokoły k. 327 – 338), protokołów odbioru wykonanych robót ( k. 339 – 342) i protokołu ostatecznego odbioru robót (k. 103). Ani powód, ani inni podwykonawcy nie uczestniczyli w naradach z inwestorem,ani nie podpisywali protokołów odbioru robót. Z kolei przedstawiciel inwestora –Wojewódzkiego Szpitala (...)wK.– nie brał udziałuw naradach generalnego wykonawcy w podwykonawcami. Zeznania świadkaZ. D. (1)w tej części nie znajdują potwierdzenia w żadnych innych dowodach. Obecności przedstawiciela inwestora na tych naradach nie potwierdza ani świadekP. P. (1)(zeznania k. 456 – 457), ani świadkowieA. K. (1)(zeznania k. 457 – 458),A. K. (2)(zeznania k. 461 – 462)  iA. J. (1)(462 – 463). Także świadekR. S. (1), na zeznania którego powołuje się powód w apelacji, oświadczył, że na spotkaniach podwykonawców nie było inwestora (zeznania k. 460 – 461). Okoliczność, że pracownicy powoda pracowali na budowie w kamizelkach z logo jego firmy, nie może być uznanaza wystarczającą dla wyciągnięcia wniosku, że inwestor miał wiedzę, w jakim charakterze pracują, w szczególności, że wykonują prace jako podwykonawca. Zważyć trzeba bowiemna skalę tej inwestycji – było to bardzo duże przedsięwzięcie, na którym równocześnie pracowało bardzo wielu pracowników. Inwestor miał wiedzę, że na budowie pracuje kilka brygad, ale nie znał relacji, jakie wiążą je z generalnym wykonawcą. Inspektor nadzoru znałP. P. (1), ale uważał, że jest to brygadzista jednej z brygad. Nie miał wiedzy,że jest on pracownikiem odrębnej firmy, tj. firmy powoda (zeznania A.K.k. 58). Nie ma racji powód podnosząc, że skoro o funkcjonowaniu podwykonawców na budowie wiedział świadekR. S. (1), który pracował tam tylko tydzień, to tym bardziejnie mógł o nich nie wiedzieć inwestor. Wniosek ten jest w ocenie Sądu Okręgowego błędny –R. S. (1), jako jeden z podwykonawców korzystał z tego samego biura na budowie, co pozostali podwykonawcy, miał z nimi kontakt w czasie narad z generalnym wykonawcą, jago rola na budowie była zasadniczo różna od roli inwestora (zeznaniaR. S.k. 460 – 461). Także z zeznań świadkaZ. D.nie można wywieść faktu, że inwestor wiedział o powodzie jako podwykonawcy pracującym na budowie. Świadek nie stwierdziłtej okoliczności w sposób stanowczy, używał określeń wyrażających jego przekonaniaczy przypuszczenia: „myślę, że inspektor nadzoru zdawał sobie sprawę, że jesteśmy podwykonawcami”, „z uwagi na logo firmy, które nosili pracownicy, to uważam, że inwestor wiedział o podwykonawcach” (zeznaniaZ. D.k. 459 – 460). Podobnie wypowiadał się świadekP. P. (1)zeznając: „myślę, że przedstawiciele szpitala wiedzieli,że jesteśmy podwykonawcami firmy(...)Mieliśmy swoje kamizelki z oznaczeniem logo. (…) PanJ.widział logo naszej firmy więc nie było potrzeby, aby mówić, że jesteśmy podwykonawcami i tego się domyślał” (zeznaniaP. P.k. 457).
Wiedza pozwanego o pracujących na budowie konkretnych podwykonawcach oraz zakresie wykonywanych przez nich robót nie mogła wynikać także z samego faktu wyrażenia w sposób blankietowy zgody w umowie między inwestorem a generalnym wykonawcą – Spółką(...)– na wykonanie robót z wykorzystaniem podwykonawców. Taki zapis zawarty w umowie oznaczał bowiem jedynie możliwości skorzystania przez generalnego wykonawcę z firm podwykonawczych, jeśli uzna to za uzasadnione. Powyższy zapis nie jest przecieżw sposób oczywisty dowodem na to, że pozwany inwestor wiedział o powodzie jako podwykonawcy na przedmiotowej inwestycji. Dowodem takim nie jest także okoliczność spotykania na budowie pracowników powoda przez inspektora nadzoru oraz innych przedstawicieli Szpitala. Jak wskazano pozwany nie identyfikował bowiem poszczególnych osób jako podwykonawców, ale jako pracowników różnych brygad. Ani z powodem,ani z jego synemP. P. (1)przedstawiciele inwestora nie rozmawiali o tym, że wykonują oni określone prace jako podwykonawca Spółki(...)

Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zdaniem Sadu Okręgowego ocena zebranego materiału dowodowego została przeprowadzona przez Sąd Rejonowy w sposób wszechstronny, bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów.
Chybiony okazał się także podniesiony z ostrożności procesowej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6471§ 2 w zw. z§ 5 k.c.iart. 60 k.c.
Art. 6451§ 5 k.c.wprowadza zasadę solidarnej odpowiedzialności inwestora wobec podwykonawcy z tytułu wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane.O ile odpowiedzialność inwestora wobec wykonawcy wynika z zawartej umowy o roboty budowlane i ta umowa określa zakres tej odpowiedzialności, to odpowiedzialność inwestora wobec podwykonawcy ma charakter gwarancyjny, a jej ramy określa umowa wykonawcyz podwykonawcą, a nie zakres odpowiedzialności inwestora wobec wykonawcy. Inwestorna podstawieart. 6471§ 5 k.c.zostaje zatem obciążony odpowiedzialnością za dług cudzy,za realizację umowy, której nie jest stroną i na której wykonanie nie ma bezpośredniego wpływu. Odpowiedzialność ta łączy się z ryzykiem dwukrotnej zapłaty wynagrodzenia -raz wykonawcy, a drugi raz podwykonawcy, gdy wykonawca, mimo otrzymanej od inwestora zapłaty, nie zaspokoił podwykonawcy. Surowy skutek wyrażenia zgody przez inwestora - nałożenie na niego solidarnej odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy - wymaga zagwarantowania mu minimalnej ochrony prawnej, którą zapewnia znajomość okoliczności pozwalających oszacować zakres i stopień zagrożenia wynikającegoz przyjmowanej odpowiedzialności(wyrok SA w Łodzi z dnia 23.07.2015 r., I ACa 103/15, LEX nr  1789967).
Zapewnieniu tej ochrony służy konieczność wyrażenia przez inwestora zgodyna zawarcie umowy z podwykonawcą. Zgoda inwestora ma dotyczyć zawarciaprzez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą, a więc konkretnej umowy,o określonej treści, zawartej lub przynajmniej wstępnie uzgodnionej ze zindywidualizowanym podmiotem w zakresie wszystkich istotnych postanowień, szczególnie tych, które decydująo wysokości wynagrodzenia.
Przyjmowane są, dla uznania działań inwestora za zgodę, trzy sposoby jej wyrażenia przez: oświadczenie woli inwestora wprost wyrażające zgodę; dorozumiane czynności, obejmujące aktywne zachowania, przejawiające dostatecznie wolę w postaci zgodyoraz interpretację biernego zachowania się inwestora jako zgody, jeżeli nie doszłodo zgłoszenia sprzeciwu lub zastrzeżeń.
Oświadczenie inwestora o wyrażeniu zgody na zawarcie umowy przez wykonawcęz podwykonawcą, o zgłoszeniu sprzeciwu lub zastrzeżeń, podlega ocenie na podstawie ogólnych przepisówkodeksu cywilnego, regulujących wyrażanie oświadczeń woli (art. 60doart. 65 k.c.). Skuteczność zgody inwestora wyrażonej wprost na zawarcie umowyz podwykonawcą nie jest uzależniona od przedstawienia umowy lub jej projektu oraz wiedzy o istotnych jej postanowieniach, jeżeli inwestor rezygnuje z uprawnienia do wglądudo dokumentacji, lub żądania informacji (art. 6471§ 1 i 2 k.c.). Przesłanki skutecznościtej zgody podlegają ocenie na podstawie ogólnych przepisówkodeksu cywilnegodotyczących skuteczności oświadczeń woli.
Zgoda wyrażona w sposób dorozumiany poprzez aktywne zachowanie inwestorajest skuteczna, gdy dotyczy konkretnej umowy i inwestorowi są znane jej istotne postanowienia decydujące o zakresie jego odpowiedzialności solidarnej, albo inwestor miał możliwość zapoznania się z tymi postanowieniami. Nie budzi również wątpliwości, że zgoda inwestora musi się odnosić do zindywidualizowanego podwykonawcy (element podmiotowy), jak również musi dotyczyć konkretnej umowy o roboty budowlane (element przedmiotowy)i nie może być to zgoda blankietowa ogólnie akceptująca możliwość zawarciaprzez wykonawcę umów z podwykonawcami.
Aby można było przypisać inwestorowi milczącą zgodę na zawarcie umowyprzez wykonawcę z podwykonawcą, konieczne jest łączne wypełnienie wszystkich przesłanek omawianego przepisu, tzn. przedstawienie inwestorowi przez wykonawcę umowy zawartejz podwykonawcą lub jej projektu wraz ze stosowną częścią dokumentacji, która dotyczy przedmiotu umowy. Treść dostarczonej umowy (projektu) wyznacza granice solidarnej odpowiedzialności inwestora, milczące wyrażenie zgody odnosi się bowiem jedyniedo zobowiązań wynikających z przedłożonych dokumentów(wyrok SA w Katowicach z dnia 21.07.2015 r., V ACa 51/15, LEX nr 1770996).
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy nie sposób uznać, że inwestor –Wojewódzki Szpital (...)wK.wyraził zgodę na powoda jako podwykonawcę robót na realizowanej przez Szpital inwestycji. Po pierwsze generalny wykonawca nie zgłosił inwestorowi faktu zawarcia umowy z powodem (okoliczność bezsporna), po drugie, inwestor nie znał zakresu prac wykonywanych przez powodaani wysokości ustalonego między nim a generalnym wykonawcą wynagrodzenia. Co więcej nie znał nawet danych firmy powoda. Z samego faktu obecności na budowie pracowników powoda ubranych w kamizelki z logo jego firmy oraz funkcjonowania na budowie samochodów z tym logo, nie można wywieść tak daleko idącego wniosku, że w sposób dorozumiany została wyrażona przez inwestora zgoda na wykonywanie przez powoda określonego zakresu prac na terenie prowadzonej budowy. A właściwie wyłącznie z tych okoliczności faktycznych powód wywodzi skutek dorozumianej zgody pozwanego spełniającej wymogi zart. 6471§ 2 k.c.Stanowiska tego nie sposób podzielić zważywszyna daleko idące dla pozwanego, jako inwestora konsekwencje w zakresie gwarancyjnej odpowiedzialności za cudzy dług.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda na podstawieart. 385 k.p.c.jako bezzasadną, obciążając powoda, jako stronę przegrywającą kosztami postępowania apelacyjnego, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zawartąwart. 98 k.p.c.
Na zasądzoną kwotę złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym w wysokości 50% stawki minimalnej, określone zgodnie z§ 12 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 rokuw sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).