Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 8/15
Data wyroku: 2016-03-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marek Dziwiński
Słowa kluczowe: Służebność Drogi Koniecznej, Zniesienie Współwłasności
Podstawa prawna: art. 211 k.c. i art. 145 k.c.

Sygnatura akt I Ns 8/15

POSTANOWIENIE
Dnia 24 luty 2016 r.
Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Marek Dziwiński
Protokolant: Agnieszka Hadała
po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. w Kamiennej Górze na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. R.,T. R. (1)
przy udzialeK. S.,Z. S.,J. S.,B. S.,M. S.,J. B.,W. B. (1),J. C.,W. B. (2),A. C.,I. B.,R. B.
o ustanowienie drogi koniecznej i zniesienie współwłasności
postanawia:

I
znieść współwłasność nieruchomości gruntowej położonej wC.składającej się zdziałek nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)i znieść odrębną własność lokali w budynku położonym na tym gruncie, dla których prowadzone sąksięgi wieczyste (...)przez podział nieruchomości gruntowej i budynku w następujący sposób:

1
nieruchomość o powierzchni 0,0438 ha składającą siędziałki nr (...)wraz z częścią budynku, która stanowiłalokal nr (...)((...)) przyznać na wyłączną własnośćJ. R.iT. R. (1)na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej;

wartość tej nieruchomości wynosi 150.000,00 zł,

2
nieruchomość o powierzchni 0,0427 ha składającą się zdziałek (...)wraz z częścią budynku, która stanowiłalokal nr (...)((...)) przyznać na wyłączną własność uczestniczceM. S.;

wartość tej nieruchomości wynosi 120.000,00 zł,

II
na zgodny wniosek wnioskodawców i uczestniczkiM. S.nie orzekać o wzajemnych dopłatach w związku ze zniesieniem współwłasności nieruchomości,

III
ustanowić na nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)położonej wC., której obecnym właścicielem jestM. S., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)oraz na nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)połażonej wC., której obecnymi właścicielami na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej sąJ. S.iB. S., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonejnumerem geodezyjnym (...)położonej wC., której właścicielami zgodnie z podziałem nieruchomości dokonanym w pkt I postanowienia sąT. R. (1)iJ. R.na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej - pasem gruntu nadziałce (...)o polu powierzchni równym 80 m2 i szerokości 4 metrów przy granicy zdziałką (...)oraz pasem gruntu nadziałce (...)o polu powierzchni 150m2 , przebiegającym w odległości nie mniejszej niż 3 metry od najdalej na południe wysuniętego elementu budynku mieszkalnego –zgodnie z projektem służebności drogi koniecznej w wersji 3, sporządzonym przez biegłego geodetęL. S. (1)w opinii z 14.10.2014r., który to projekt stanowi integralną część niniejszego orzeczenia,

IV
zasądzić solidarnie od wnioskodawcówJ. R.iT. R. (1)na rzecz uczestniczkiM. S.tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej kwotę 1.103,00 zł płatną do końca 2016r. z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia płatności tej kwoty w terminie,

V
zasądzić solidarnie od wnioskodawcówJ. R.iT. R. (1)solidarnie na rzecz uczestnikówJ. S.iB. S.tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej kwotę 2.573,00 zł płatną do końca 2016r. z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia płatności tej kwoty w terminie,

VI
przyznać biegłejM. T.od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze tytułem wynagrodzenia za uzupełniającą opinię złożoną na rozprawie w dniu 10.02.2016r. kwotę 419,40 zł,

VII
nakazać wnioskodawcomJ. R.iT. R. (1)aby uiścili solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze kwotę 2.716,98 zł tytułem wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa,

VIII
nakazać uczestniczceM. S.aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze kwotę 1.510,79 zł tytułem wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa,

IX
nakazać uczestnikomJ. S.iB. S.aby uiścili solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze kwotę 1.510,78 zł tytułem wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa,

X
koszty sądowe w zakresie nieuiszczonej części opłaty zaliczyć na rachunek Skarbu Państwa,

XI
ustalić, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą w pozostałym zakresie koszty postępowania stosownie do swojego udziału w sprawie

Sygn. aktI Ns 8/15

UZASADNIENIE
WnioskodawcyJ. R.iT. R. (1)wystąpili z wnioskiem o zezwolenie na wystąpienie o ustanowienie drogi koniecznej i wystąpili o ustanowienie na rzecz każdoczesnych współwłaścicieli nieruchomości, dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)na nieruchomości uczestnikówK. S.iZ. S., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)i nieruchomości uczestnikówJ. S., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)służebność drogi koniecznej według projektu powołanego przez sąd geodety w pasie szerokości 3,5 metra wzdłuż granicy tych nieruchomości z działką oznaczoną geodezyjnie jako 316w.
Ponadto wnioskodawcy wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasnościJ. R.iT. R. (1)orazM. S.składającej się zdziałek (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...)poprzez zniesienie odrębnej własności lokali i przyznaniedziałek nr (...)na rzeczM. S.adziałki nr (...)na rzecz wnioskodawców.
Ponadto wnioskodawcy wnieśli o zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania od uczestnikówK. S.iZ. S.orazJ. S.iB. S..
Uzasadniając swój wniosek wnioskodawcy podali, że nieruchomość nr 78 położona wC.zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, w którym wyodrębniono dwa lokale:lokal nr (...)należący do wnioskodawców ilokal nr (...)należący doM. S.. Zdaniem wnioskodawców możliwy jest podział budynku wzdłuż ściany i wydzielenie nieruchomości w miejsce wyodrębnionych lokali.
Wnioskodawcy podali dalej, że nieruchomość wspólna składająca się zdziałek (...)nie posiada uregulowanego dostępu do drogi publicznej a strony zgodnie korzystały z nieruchomości wspólnej nieruchomości przyległych stanowiącychdziałki (...). Wnioskodawcy wskazali, że będąca właścicielemlokalu nr (...)i tym samym nieruchomości wspólnej, uczestniczkaM. S.nie jest zainteresowana uregulowaniem dostępu do drogi publicznej, gdyż będąc córkąZ. S.iK. S.– właścicieli nieruchomości sąsiedniej, nie ma problemu z dostępem do drogi publicznej, a ponadto, poprzez wybudowanie ogrodzenia odcina wnioskodawcom możliwość przejścia w kierunku mostka, przez który dostają się do drogi publicznej.
UczestnicyK. S.iZ. S.,M. S.orazJ. S.iB. S.w pierwszym rzędzie podali, że uczestnicyK. S.iZ. S.przekazaliM. S.nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...).
UczestniczkaM. S.zgodziła się z wnioskiem o zniesienie odrębnej własności lokali zgodnie z propozycją przedstawioną przez wnioskodawców, z tym wnosiła o dopłatę w kwocie 25.000,00 zł z tytułu wyrównania wartości przypadającego jej udziału związku z zajęciem przez wnioskodawców części gospodarczej budynku. Ostatecznie wnioskodawczyni i uczestnicy postepowania wnosili, by zniesienie współwłasności nastąpiło bez wzajemnych dopłat.
UczestnicyJ. S.iB. S.pierwotnie wyrazili zgodę na ustanowienie służebności drogi koniecznej przez ich nieruchomość stanowiącądziałkę (...)za zapłatą wynagrodzenia w wysokości 3.000,00 zł rocznie lub jednorazowego wynagrodzenia w kwocie 30.000,00 zł.
Podobnie też uczestniczkaM. S.– właścicielkadziałki (...)wyraziła zgodę, by droga konieczna przebiegał przez jej nieruchomość za wynagrodzeniem 3.000,00 zł rocznie lub wynagrodzeniem jednorazowym wynoszącym 30.000,00 zł.
W toku postepowania, przy możliwym podziale nieruchomości wspólnej na dwie nieruchomości, uczestnicyJ. S.iB. S.orazM. S.nie wyrazili zgody na ustanowienie służebności drogi koniecznej na ich nieruchomościach na rzecz mającej powstać nieruchomości –działki (...), która miała przypaść wnioskodawcom.
Wnosili oni, by droga konieczna na rzecz wnioskodawców przebiegała przez nieruchomości należące doI. B.,J. B.iR. B.orazW. B. (2).
Osoby te wezwane do udziału w sprawie w charakterze uczestników nie przedstawiły swojego stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcyJ. R.iT. R. (1)są właścicielamilokalu nr (...)wbudynku pod nr (...)położonym wC., dla którego prowadzona jestksięga wieczysta (...)wraz z udziałem wynoszącym ½ w częściach wspólnym budynku i gruncie o powierzchni 0,0865 ha związanym z tym budynkiem składającym się zdziałek nr (...)dla którego prowadzona jestksięga wieczysta (...).
UczestniczkaM. S.jest właścicielkąlokalu nr (...)w tym budynku, dla którego prowadzona jestksięga wieczysta (...). Jej udział w częściach wspólnych budynku i gruncie opisanym wyżej wynosi ½.
/dowód: odpisyksiąg wieczystych (...)– k – 14-22/
Możliwe było zniesienie odrębnej własności lokali przez podział fizyczny budynku wzdłuż ściany pionowej budynku i zniesienie współwłasności nieruchomości wspólnej składającej się zdziałek nr (...)((...))
/dowód: opinia biegłego z zakresu geodezjiL. S.– k – 112-125/
Według zgodnego wnioskuJ. R.iK. R.orazM. S.wnioskodawcom miała przypaść nieruchomość o powierzchni 0,438 ha składająca się zdziałki (...)wraz z częścią budynku, która stanowiła wcześniejlokal nr (...). UczestniczkaM. S.miała stać się właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,0427 ha, składającej się zdziałek (...)wraz z częścią budynku, która stanowiła wcześniejlokal nr (...).
/dowód: projekt podziału nieruchomości k – 9 odwrót i zgodne stanowisko stron/
Nieruchomość przypadająca wnioskodawcom ma wartość 150.000,00 zł. Nieruchomość uczestniczkiM. S.jest warta 120.000,00 zł.
/okoliczności bezsporne/
W toku postępowania uczestnicyK. S.iZ. S.darowali nieruchomość o powierzchni 0,0720 ha składającą się zdziałki (...)na rzecz uczestniczkiM. S..
/dowód: odpisksięgi wieczystej (...)i wynik zapoznania się z elektroniczną wersja tej księgi/
Ze swojej nieruchomości, powstałej w wyniku zniesienia współwłasności nieruchomości oksiędze wieczystej (...),M. S.zdziałek (...)ma dostęp do drogi publicznej przez stanowiącą jej własnośćdziałkę (...)((...)). Dostępu do drogi publicznej zdziałki (...)nie mają wnioskodawcyJ. R.iT. R. (1). Przy uwzględnieniu potrzeb wnioskodawców, zachodziła potrzeba ustanowienia na nieruchomości należącej doM. S., stanowiącejdziałkę (...), położonej wC., dla której prowadząca jestksięga wieczysta (...)i nieruchomości należącej doJ. S.iB. S., składającej się zdziałki (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), służebności drogi koniecznej – pasem gruntu nadziałce (...)o polu powierzchni 80 m2 i pasem gruntu nadziałce (...)o polu powierzchni 150 m2.
/dowód: opinia biegłego z zakresu geodezjiL. S.wraz z projektami służebności – k – 31-336/
Należne wynagrodzenie za ustanowienie służebności, przy uwzględnieniu utraty wartości nieruchomości, wynosi dlaJ. S.iB. S.kwotę 2.573,00 zł a dlaM. S.– 1.103,00 zł.
/dowód: opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości M.A. J.–T.– k – 418-459/
Sąd zważył co następuje:
Wnioskodawcy wystąpili o zniesienie współwłasności nieruchomości wspólnej związanej z odrębną własnością lokali należących do nich iM. S.i wniosek ten co do samej idei i sposobu podziału spotkał się z aprobatą uczestniczki. W orzecznictwie przyjmuje się zniesienie przez sad odrębnej własności lokali w postępowaniu o zniesienie współwłasności nieruchomości wspólnej, jeżeli możliwy jest podział fizyczny budynku, w którym ustanowiono odrębną własność lokali (patrz. uchwała SN z 14 lipca 2006r., III CZP 53/06, OSNC 2007, nr 4, poz. 58 oraz postanowienie SN z 7 maja 2008 r., II CSK 664/07, LEX nr 42311).
Według opinii biegłego geodety można było podzielić budynek wzdłuż jego ściany pionowej i podział ten przebiegał według wyodrębnionych już działek geodezyjnych. W tych warunkach dokonano podziału rzeczy wspólnej, stosownie do treści przepisuart. 211 k.c., którego brzmienie wskazuje na pierwszeństwo fizycznego podziału rzeczy wspólnej między współwłaścicieli. Orzeczenie w tej kwestii zostało zamieszczone w punkcie I postanowienia.
Wnioskodawcy i uczestniczka podali wartość wydzielonych nieruchomości i ich stanowisko w tym względzie nie budziło zastrzeżeń sądu. Dotychczasowi współwłaściciele ostatecznie zgodnie wyrazili stanowisko, by różnic w wartości nie wyrównywać przez dopłaty pieniężne. Było to o tyle zrozumiałe, że strony nie było klasycznej sytuacji współwłasności całej rzeczy (lokale stanowiły odrębną własność) i każdy z właścicieli lokali dokonywał nakładów na własną rzecz.
Zniesienie współwłasności oraz zmiany własnościowe w trakcie postępowania spowodowały, że nieaktualne w pierwotnym brzmieniu było żądanie ustanowienia drogi koniecznej na rzecz nieruchomości władnącej, która była przedmiotem współwłasności przymusowej. Inaczej mówiąc, zniesienie odrębnej własności lokali i zniesienie współwłasności gruntu związanego z budynkiem doprowadziło do sytuacji, że inaczej niż przy formułowaniu wniosku ukształtowała się potrzeba ustanowienia drogi koniecznej na rzecz nieruchomości władnącej.
UczestniczkaM. S., po tym jak stała się właścicielemdziałki (...), miała zapewniony dostęp do drogi publicznej zdziałek (...). W tych warunkach, zachodziła potrzeba oceny, czy i w jakim zakresie nieruchomość uczestników wymaga ustanowienia dla niej służebności drogi koniecznej.
Z przedstawionych map i opinii biegłego geodety wynikało w sposób niewątpliwy, że nowo powstała nieruchomość składająca się zdziałki (...)nie ma dostępu do drogi publicznej, a tym samym zostały spełnione przesłanki określone przepisemart. 145 k.c.Jej przebieg przedstawił wariantowo biegły geodetaL. S. (1). Niezgodna z aktualnymi ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego była droga, która miałaby przebiegać przez nieruchomości stanowiące własnośćI. B.,J. B.iR. B.orazW. B. (2). Jak wynika z treści decyzji podziałowej z 12.01.2010r. (k – 10 odwrót) przy rozpatrywaniu wnioskuJ. R.iT. R. (2)orazZ. S.iK. S.- ówczesnych właścicielidziałki (...), która została podzielona nadziałki (...)– przewidziano ustanowienie drogi koniecznej przezdziałkę (...)(obecnie 404/1 i 404/2).
W tych warunkach należało przyjąć przebieg drogi koniecznej właśnie przez te działki Biegły przedstawił 3 projekty przebiegu drogi koniecznej przez te działki, które różniły się między sobą minimalnie, tylko co do niewielkiego obszaru, gdzie droga miała być szersza czy węższa. Warianty te odpowiadały także pierwotnemu stanowisku uczestników zawartym w piśmie z 10.05.2012r. (proponowany przebieg drogi na mapie – k – 66).
Jako przebieg drogi koniecznej sąd wybrał wariant III mają na uwadze, że pas grunty w obrębiedziałki (...)przy granicy zdziałką (...)został poszerzony do 4 metrów. Ma to o tyle istotne znaczenie, że szerszy pas drogi zapewni dojazd pojazdów o większych gabarytach, co może okazać się konieczne w pewnych okolicznościach i taki margines musi zostać zapewniony zwłaszcza przy konfliktach do jakich dochodzi na tle korzystania przez wnioskodawców z pasa nieruchomości sąsiednich
Powyższe okoliczności przesadziły o ustanowieniu służebności drogi koniecznej na rzecz nieruchomości władnącej –działki (...)przy obciążeniu nieruchomościdziałek (...)pasem gruntu o powierzchniach i przebiegu wskazanym w wariancie III opinii i mapie oznaczającej przebieg drogi.
Zgodnie z treściąart. 145 § 1 k.c.ustanowienie służebności drogi koniecznej uzasadnia ekwiwalentne świadczenie wynagrodzenia ze strony właściciela nieruchomości władnącej. Przy bardzo rozbieżnych stanowiskach wnioskodawców i uczestników postępowania, a także nieprzejednanym stanowisku uczestnikówJ. S.iB. S.orazM. S., w którym wnosili, by droga konieczna przebiegał przez inne niż ich nieruchomości, sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność wyliczenia wysokości wynagrodzenia.
W opinii biegły wyliczył wynagrodzenie z ustanowienie służebności w wersji III w formie jednorazowego świadczenia na kwotę 1.103,00 zł dla właścicieladziałki (...)–M. S.i na kwotę 2.573,00 zł dla właścicielidziałki (...)–J. S.iB. S.. Biegły w swojej opinii, zarówno podstawowej jak i uzupełniającej pisemnej oraz ustnej, wyjaśnił podstawy oraz zastosowaną metodologię przy wyliczeniu tego świadczenia. Zastrzeżenia uczestników do tej opinii, zwłaszcza w świetle dodatkowych wyjaśnień biegłego okazały się nieuzasadnione, a co za tym idzie, należało w pełni podzielić konkluzje opinii co do wysokości należnego wynagrodzenia dla właścicieli nieruchomości obciążonych. Z racji tej, że zostało określone jednorazowe wynagrodzenie, sąd, mając na uwadze podnoszoną przez wnioskodawców ich trudną sytuację materialną, a drugiej strony, konieczność zapewnienia uczestnikom w miarę realnego ekwiwalentu, określił termin spełnienia przez wnioskodawców tego świadczenia na koniec 2016 roku z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia płatności należnych kwot w terminie.
W związku z uzupełniającą opinią biegłej złożoną na ostatniej rozprawie orzeczono o przyznaniu jej wynagrodzenia w kwocie 419,40 zł tj. w kwocie wynikającej z rachunku.
Przy orzekaniu o kosztach postępowania sąd musiał wziąć pod uwagę, że w zakresie zniesienia współwłasności stanowisko zainteresowanych stron było zgodne i pokryli oni w formie zaliczek koszty opinii biegłego i w tym zakresie orzeczono o poniesieniu tych kosztów stosownie do udziału w sprawie.
W toku postępowania Skarb Państwa poniósł niepokryte przez strony wydatki na opinię biegłych w kwotach 2.716,98 zł – niepokryte wydatki opinii biegłego geodety i 3.021,57 zł – wydatki na opinię biegłej z zakresu szacowania nieruchomości. Stosując reguły zawarte w treści przepisu art. 113 ustawy z 28 lipca 2005r. o kosztach sadowych w sprawach cywilnych ( tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.) wnioskodawców i uczestnika obciążono tymi według zasad wynikających z treści przepisówart. 520 § 2 i 3 k.p.c.Wnioskodawcy mieli główny interes prawny ustanowienia służebności drogi koniecznej a do jej wytyczenia niezbędna była opinia geodety. W związku z tym, według reguł wynikających ze stosowanego odpowiednio przepisuart. 520 § 2 k.p.c.obowiązkiem zwrotu tych kosztów na rzecz Skarbu Państwa obciążono właśnie wnioskodawców.
Jeśli chodzi o koszty opinii biegłej z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność ustalenia należnego wynagrodzenia, wydatki z tym związane generowało zachowanie uczestnikówM. S.orazJ. S.iB. S.. Trzeba zauważyć, że wnioskodawcy proponowali zdaje się odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności, jak się okazało, nawet wyższe niż ostatecznie określone w opinii biegłych. W tych warunkach kosztami tej opinii obciążono po połowie – stosując odpowiednio przepisart. 520 § 3 k.p.c.– właścicieli nieruchomości obciążonych co znalazło wyraz w punktach VIII i IX postanowienia.
Wnioskodawcy byli zwolnieni od uiszczenia części opłaty i koszty w tym zakresie zaliczono na rachunek Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 113 u.k.s.c.