Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi
VIII Wydział Cywliny
Sygnatura akt: VIII Ns 185/14
Data wyroku: 2016-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bartek Męcina

Sygn. akt VIII Ns 185/14

POSTANOWIENIE
Dnia 5 maja 2016 roku
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi VIII Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: S.S.R. Bartek Męcina
Protokolant: sekretarz sądowy Ewa Ławniczak
po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 roku w Łodzi
na rozprawie
z wnioskuA. Ś. (1)
z udziałemA. C.,A. P.iJ. W. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku poH. W.,S. W.,W. P. (1)iS. P.

postanawia:

1
stwierdzić, że spadek poH. W., synuJ.i matki z domuW., zmarłym w dniu 31 lipca 1942 roku wT.(Niemcy), ostatnio stale zamieszkałym wK., gminaB., na podstawie ustawy nabyli: żonaS. W.z domuF.(córkaJ.iM.) oraz córkiA. Ś. (1)z domuW.(córkaH.iS.) iW. P. (1)z domuW.(córkaH.iS.) po 1/3 (jednej trzeciej) części każda z nich,

2
stwierdzić, że spadek poS. W.z domuF., córceJ.iM., zmarłej w dniu 5 października 1977 roku wK., gminaB., ostatnio stale zamieszkałej wK., gminaB., na podstawie ustawy nabyły córkiA. Ś. (1)z domuW.(córkaH.iS.) iW. P. (1)z domuW.(córkaH.iS.) po 1/2 (jednej drugiej) części każda z nich,

przy czym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wK.na podstawie ustawy nabyły córkiA. Ś. (1)z domuW.(córkaH.iS.) iW. P. (1)z domuW.(córkaH.iS.) po 1/2 (jednej drugiej) części każda z nich,

3
stwierdzić, że spadek poW. P. (1)z domuW., córceH.iS., zmarłej w dniu 28 lipca 1987 roku wK., gminaB., ostatnio stale zamieszkałej wK., gminaB., na podstawie ustawy nabyli: mążS. P.z domuP.(synA.iK.), córkaJ. W. (1)z domuP.(córkaS.iW.), synA. P.(synS.iW.) oraz córkaA. C.z domuP.(córkaS.iW.) po 1/4 (jednej czwartej) części każde z nich,

przy czym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wK.na podstawie ustawy nabyli: mążS. P.z domuP.(synA.iK.) oraz synA. P.z domuP.(synS.iW.) po 1/2 (jednej drugiej) części każdy z nich,

4
stwierdzić, że spadek poS. P.z domuP., synuA.iK., zmarłym w dniu 15 sierpnia 2008 roku wK., gminaB., ostatnio stale zamieszkałym wK., gminaB., na podstawie ustawy nabyli: córkaJ. W. (1)z domuP.(córkaS.iW.), synA. P.z domuP.(synS.iW.) oraz córkaA. C.z domuP.(córkaS.iW.) po 1/3 (jednej trzeciej) części każde z nich,

przy czym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wK.na podstawie ustawy nabyli: córkaJ. W. (1)z domuP.(córkaS.iW.), synA. P.z domuP.(synS.iW.) oraz córkaA. C.z domuP.(córkaS.iW.) po 1/3 (jednej trzeciej) części każde z nich;

5
ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sygn. akt VIII Ns 185/14

UZASADNIENIE
W dniu 14 kwietnia 2014 rokuA. Ś. (1), reprezentowana przez pełnomocnika będącego radca prawnym, złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, na podstawie ustawy, po: 1.H. W., zmarłym w dniu 31 lipca 1942 roku, wskazując, że spadek nabyła żona zmarłegoS. W., a ponadto jego dzieci wnioskodawczyniA. Ś. (1)iW. P. (1), po 1/3 części każde z nich, 2.S. W., zmarłej w dniu 5 października 1977 roku, wskazując, że spadek nabyli dzieci zmarłej, tj. wnioskodawczyni orazW. P. (1), po 1/2 każde z nich, 3.W. P. (1), zmarłej w dniu 28 lipca 1987 roku, wskazując, że spadek nabył jej mążS. P.oraz dzieci – uczestnicy postępowaniaJ. W. (1),A. P.iA. C., po 1/4 każde z nich, 4.S. P., zmarłym w dniu 15 sierpnia 2008 roku, wskazując, że spadek nabyły jego dzieci – uczestnicy postępowaniaJ. W. (1),A. P.iA. C., po 1/3 każde z nich. Wnioskodawczyni wskazała przy tym, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne.
(wniosek k. 2-4)
Na rozprawie w dniu 30 października 2014 roku pełnomocnik wnioskodawczyni podtrzymał wniosek. Uczestniczki postępowania przyłączyły się do wniosku, zaś ustanowiony przez uczestnika postępowaniaA. P.zawodowy pełnomocnik oświadczył, że nie oponuje przeciwko wnioskowi.
W piśmie przygotowawczym opatrzonym datą 18 listopada 2014 roku pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że w skład gospodarstwa rolnego, wchodzą następującedziałki: nr (...)położona przyul. (...)wK., nr 2 położona przyul. (...)wK., nr 138 położona przyul. (...)wK., nr 256 położona wK., nr 340 położona wK., nr 541 położona wK., nr 943 położona wK., nr(...)położona wK., nr(...)położona wK..
Na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 roku pełnomocnik wnioskodawczyni oraz pełnomocnik uczestnika postępowania, jak również uczestniczka postępowaniaJ. W. (1), podtrzymali pierwotne stanowiska w sprawie. Uczestniczka postępowaniaA. C.na rozprawie nie stawiła się. Tożsame stanowiska strony zajęły na rozprawie w dniu 26 marca 2015 roku.
(protokół rozprawy k. 44-46, k. 60-63, k. 90-96, pismo przygotowawcze pełnomocnika wnioskodawczyni k. 50-51)
W piśmie przygotowawczym opatrzonym datą 4 marca 2016 roku pełnomocnik uczestnika postępowaniaA. P.wniósł o stwierdzenie, że: 1. gospodarstwo rolne położone we wsiK.wchodzące w skład spadku po zmarłej w dniu 5 października 1977 rokuS. W.odziedziczyła w całości córkaW. P. (1), bezpośrednio przed otwarciem spadku stale pracująca w tym gospodarstwie, 2. gospodarstwo rolne położone we wsiK.wchodzące w skład spadku po zmarłej w dniu 28 lipca 1987 rokuW. P. (1)odziedziczyli mążS. P.i synA. P.po 1/2 każde z nich, bezpośrednio przed otwarciem spadku stale pracujący w tym gospodarstwie, 3. gospodarstwo rolne położone we wsiK.wchodzące w skład spadku po zmarłym w dniu 15 sierpnia 2008 rokuS. P.odziedziczył synA. P.w całości, bezpośrednio przed otwarciem spadku stale pracujący w tym gospodarstwie.
(pismo przygotowawcze pełnomocnika uczestnika postępowania k. 128-129)
Na rozprawie w dniu 7 marca 2016 roku strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie, przy czym uczestniczkaJ. W. (1)przyłączyła się do stanowiskaA. P..
(protokół rozprawy k. 131-135)
W piśmie przygotowawczym opatrzonym datą 16 marca 2016 roku pełnomocnik wnioskodawczyni podtrzymał wniosek w całości. Wskazał, że podstawę prawną dziedziczenia przezA. Ś. (1)gospodarstwa rolnego stanowiart. 1059 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c., wnioskodawczyni, w dacie otwarcia spadków po swoich rodzicach, pracowała bowiem wraz z mężem w dziedziczonym gospodarstwie rolnym, posiadała nadto inne indywidualne gospodarstwo rolne i na nim pracowała.
(pismo przygotowawcze pełnomocnika wnioskodawczyni k. 138-138v.)
Na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 roku stanowiska stron nie uległy zmianie.
(protokół rozprawy k. 157-160)

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
H. W.z domuW.zmarł w dniu 31 lipca 1942 roku wT.w Niemczech. Przed śmiercią stale zamieszkiwał wK., gminieB..
Zmarł jako żonaty. Miał żonęS. W.z domuF.oraz dwie córki:A. Ś. (1)z domuW.(wnioskodawczynię) iW. P. (1)z domuW.. Spadkodawca nie miał innych dzieci własnych ani przysposobionych.H. W.nie sporządził testamentu.
Żaden ze spadkobierców poH. W.nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
W chwili śmierciH. W.był posiadaczem samoistnym w udziale 1/1 gruntów położonych wK.o powierzchni 6,6076 ha, na które składały się:działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,2481 ha, położona wK., przyul. (...),działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,2652 ha, położona wK., przyul. (...),działka ewidencyjna nr (...)o pow. 3,0061 ha, położona wK., przyul. (...),działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,2913 ha, położona wK.,działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,5901 ha, położona wK.,działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,6261 ha, położona wK.,działka ewidencyjna nr (...)o pow. 1,2789 ha, położona wK.,działka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,1714 ha, położona wK.orazdziałka ewidencyjna nr (...)o pow. 0,1304 ha, położona wK.(oznaczenia wszystkich działek według aktualnej numeracji). W skład opisanych gruntów wchodziły: użytki rolne ((...)), lasy ((...)), grunty zadrzewione na użytkach rolnych ((...)), pastwiska ((...)) oraz łąki ((...)), grunty te miały zatem charakter rolny i z uwagi na ten charakter stanowiły jedno gospodarstwo rolne jako całość. W skład spadku poH. W.wchodzi zatem posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego obejmującego grunty rolne o powierzchni 6,6076 ha.
(odpis skrócony aktu zgonuS. W.k. 8, odpis skrócony aktu zgonuW. P. (1)k. 10, odpis skrócony aktu urodzeniaA. Ś. (1)k. 12, poświadczone tłumaczenie z języka niemieckiego k. 15, informacja z Polskiego Czerwonego Krzyża k. 17, odpis skrócony aktu małżeństwaA. Ś. (1)k. 33, zapewnienie spadkoweA. Ś. (1)k. 44-45, zaświadczenie k. 57, k. 59, pismo k. 58, wypis z rejestru gruntów k. 88-89)
Spadkobiercami ustawowymiH. W.są jego małżonkaS. W.z domuF.oraz dzieci: córkaA. Ś. (1)z domuW.i córkaW. P. (1)z domuW.(po 1/3 części każde z nich).
Wszyscy spadkobiercy ustawowiH. W.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/3 części każdy z nich), albowiem w dacie otwarcia spadku obowiązujące przepisy prawa (tj. Kodeks Napoleona z dnia 20 marca 1804 roku orazKodeks CywilnyKrólestwa Polskiego z dnia 27 listopada 1825 roku w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 lipca 1942 roku) nie przewidywały szczególnych zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych.
(okoliczności bezsporne)
S. W.z domuF.zmarła w dniu 5 października 1977 roku wK., gminieB., gdzie stale zamieszkiwała przed śmiercią. Spadkodawczyni zmarła jako wdowa, mając dwie córki:A. Ś. (1)z domuW.iW. P. (1)z domuW.. Żaden ze spadkobierców poS. W.nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia
Spadkobiercami ustawowymiS. W.są jej dzieci: córkaA. Ś. (1)z domuW.i córkaW. P. (1)z domuW.(po 1/2 części każde z nich).
Wszyscy spadkobiercy ustawowiS. W.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/2 części każdy z nich), gdyż osoby te bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie, nadto w chwili otwarcia spadku prowadziły inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracowały w gospodarstwie rolnym swojego małżonka (art. 1059 § 1 pkt 1 i 3 k.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 października 1977 roku).
(odpis skrócony aktu zgonuS. W.k. 8, odpis skrócony aktu zgonuW. P. (1)k. 10, odpis skrócony aktu urodzeniaA. Ś. (1)k. 12, odpis skrócony aktu małżeństwaA. Ś. (1)k. 33, zapewnienie spadkoweA. Ś. (1)k. 44-45, zeznaniaA. Ś. (2)k. 62, zeznania świadkaM. Ś. (1)k. 62-63, zeznania świadkaZ. M.k. 94, zeznania świadkaW. K. (1)k. 94, zeznania świadkaE. P.k. 95, zeznania uczestnikaA. P.k. 133-134, k. 158-159, zeznania uczestniczkiJ. W. (1)k. 159)
Po śmierciS. W.jej spadkobierczynie zawarły ustną umowę, na mocy której, dokonały faktycznego podziału gospodarstwa rolnego nabytego w samoistne posiadanie, w ten sposób, że każda z nich otrzymała we władanie połowę gospodarstwa. Jednocześnie strony umowy ustaliły, żeA. Ś. (1)wraz z mężem będzie przekazywaćW.iS.małżonkomP.pieniądze w wysokości pokrywającej 1/2 zobowiązań podatkowych naliczonych za cały grunt należący pierwotnie doH. W., zaś wszelkie dokumenty z powyższego tytułu będą wystawiane naS. P..
(zeznania świadkaA. O.k. 61-62, zeznania świadkaA. Ś. (2)k. 62, zeznania świadkaM. Ś. (1)k. 62-63, zeznania świadkaM. Ś. (2)k. 91-92, zeznania świadkaW. Ś.k. 92-93, oświadczenie k. 85-86)
W. P. (1)z domuW.zmarła w dniu 28 lipca 1987 roku wK., gminieB., gdzie stale zamieszkiwała przed śmiercią. Spadkodawczyni zmarła jako mężatka, mając mężaS. P.z domuP.oraz trójkę dzieci (uczestników postępowania): córkęJ. W. (1)z domuP., córkęA. C.z domuP.oraz synaA. P.z domuP.. Żaden ze spadkobierców poW. P. (1)nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia
Spadkobiercami ustawowymiW. P. (1)są jej mążS. P.z domuP.oraz dzieci: córkaJ. W. (1)z domuP., córkaA. C.z domuP.oraz synA. P.z domuP.(po 1/4 części każde z nich).
Spośród spadkobierców ustawowychW. P. (1)wyłącznieS. P.iA. P.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/2 części każdy z nich), gdyż wyłącznie te osoby stale pracowały w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej (art. 1059 pkt 1 k.c.w zw. zart. 160 § 1 pkt 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lipca 1987 roku), uczestnikA. P.ponadto jest rolnikiem z zawodu, a więc posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 1059 pkt 1 k.c.w zw. zart. 160 § 1 pkt 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lipca 1987 roku w zw. z§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, Dz.U. 1983, Nr 19, poz. 86). Pozostali spadkobiercy ustawowiW. P. (1), a więc uczestniczki postępowaniaJ. W. (1)iA. C., w dniu otwarcia spadku nie spełniały warunków dziedziczenia gospodarstw rolnych (art. 1059 k.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lipca 1987 roku), pomagały bowiem wyłącznie w wolnym czasie w pracach na przedmiotowym gospodarstwie rolnym.
(odpis skrócony aktu zgonuS. P.k. 9, odpis skrócony aktu zgonuW. P. (1)k. 10, odpis skrócony aktu urodzeniaA. C.k. 11, odpis skrócony aktu urodzeniaA. P.k. 13, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. W. (1)k. 14, odpis skrócony aktu małżeństwaJ. W. (1)k. 33, odpis skrócony aktu małżeństwaA. C.k. 33, odpis skrócony aktu małżeństwaA. P.k. 33, zapewnienie spadkoweA. Ś. (1)k. 44-45, zeznania uczestnikaA. P.k. 133-134, k. 158-159, zeznania uczestniczkiA. C.k. 45 w zw. z k. 134, k. 134-135, zeznania uczestniczkiJ. W. (1)k. 45-46 w zw. z k. 135, k. 135, k. 159, zeznania świadkaJ. W. (2)k. 93, zeznania świadkaZ. M.k. 94, zeznania świadkaW. K. (1)k. 94, zeznania świadkaE. P.k. 95, zeznania świadkaW. P. (2)k. 95, zeznania świadkaW. K. (2)k. 95, świadectwo k. 130)
S. P.z domuP.zmarł w dniu 18 sierpnia 2008 roku wK., gminieB., gdzie stale zamieszkiwał przed śmiercią. Spadkodawca zmarł jako wdowiec, mając trójkę dzieci (uczestników postępowania): córkęJ. W. (1)z domuP., córkęA. C.z domuP.oraz synaA. P.z domuP.. Żaden ze spadkobierców poS. P.nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia
Spadkobiercami ustawowymiS. P.są jego dzieci: córkaJ. W. (1)z domuP., córkaA. C.z domuP.oraz synA. P.z domuP.(po 1/3 części każde z nich).
Wszyscy spadkobiercy ustawowiS. P.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/3 części każdy z nich), albowiem w dacie otwarcia spadku obowiązujące przepisy prawa nie przewidywały szczególnych zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych.
(odpis skrócony aktu zgonuS. P.k. 9, odpis skrócony aktu urodzeniaA. C.k. 11, odpis skrócony aktu urodzeniaA. P.k. 13, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. W. (1)k. 14, odpis skrócony aktu małżeństwaJ. W. (1)k. 33, odpis skrócony aktu małżeństwaA. C.k. 33, odpis skrócony aktu małżeństwaA. P.k. 33, zapewnienie spadkoweA. Ś. (1)k. 44-45,
W wydanym przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej wK.w dniu 2 lutego 1960 roku zaświadczeniu wskazano, że gospodarstwo rolne figurujące naH. W.użytkowane jest przez jego dzieciA. Ś. (1)iW. P. (1). Z kolei w wydanym przez Urząd GminyB.w dniu 17 stycznia 2005 roku zaświadczeniu wskazano, że gospodarstwo rolne będące w samoistnym posiadaniuH. W., w dacie wydania zaświadczenia znajdowało się we wspólnym władaniuA. Ś. (1)iA. P.. Wnioskodawczyni oraz uczestnik zostali wskazani jako władający przedmiotowym gospodarstwem także w piśmie Urzędu GminyB.z dnia 6 sierpnia 2007 roku oraz w wypisie z rejestru gruntów z dnia 4 września 2014 roku. W decyzji ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 rok, podano natomiast, że osoby, o których mowa wyżej, są posiadaczami samoistnymi gospodarstwa rolnego wK., w częściach po 1/2 każde z nich.
(zaświadczenie k. 57, k. 59, pismo k. 58, wypis z rejestru gruntów k. 88-89, decyzja k. 140-141)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności w postaci odpisów skróconych aktów stanu cywilnego, a nadto na podstawie złożonego zapewnienia spadkowego oraz dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników, a także świadków na okoliczność uprawnień spadkobierców ustawowych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisachart. 924 i 925 k.c., spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy – z tym właśnie momentem spadkobiercy z mocy samego prawa nabywają spadek – wstępują w ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego.
Zgodnie z przepisem art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. 1964, Nr 16, poz. 94 ze zm.), do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy art. LII i następnych nie stanowią inaczej. Analogiczne rozwiązanie przewidywał art. 11 Ustawy Przechodniej z dnia 10 października 1809 roku, która rozwiązywała wątpliwości w sądzeniu spraw po wprowadzeniu Kodeksu Napoleona, który to przepis stanowił, że „prawne dziedziczenie uważane będzie podług czasu śmierci osoby téy, po któréy otworzył się spadek. Jeżeli śmierć ta nastąpiła przed 1wszymM.roku 1808, zachowane będą prawa dawniéysze, ieżeli zaś na dniu 1wszymM.roku 1808, lub późniéy, zachowane będą przepisyK.N.”.
W niniejszej sprawie podstawę dziedziczenia po poszczególnych spadkodawcach stanowi ustawa, gdyż, jak wynika ze złożonego zapewnienia spadkowego,H. W.,S. W.,W. P. (1)iS. P.nie sporządzili testamentu.
Na wstępie czynionych w niniejszej sprawie rozważań, z uwagi na fakt, iż wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nie ma uregulowanego stanu prawnego, a jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, w wypisie z rejestru gruntów jako charakter władania nim, wpisano posiadanie samoistneH. W., w pierwszej kolejności rozważeniu wymagało, czy dopuszczalne jest dziedziczenie posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, przepisy o dziedziczeniu gospodarstw rolnych miały bowiem zastosowanie nie tylko do gospodarstw stanowiących własność lub współwłasność spadkodawcy, lecz także do dziedziczenia wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, jak również do sytuacji, gdy w skład spadku wchodziło samoistne posiadanie gospodarstwa rolnego bądź roszczenie o odzyskanie własności takiego gospodarstwa - o tym zatem, czy w skład spadku po danej osobie wchodzi gospodarstwo rolne nie przesądza wyłącznie tytuł własności. Przytoczony pogląd opiera się z jednej strony na treściart. 176 § 2k.c., pozwalającego na doliczenie okresu posiadania spadkodawcy przez spadkobiercę posiadacza, a z drugiej na treści ogólnego przepisuart. 922k.c.o spadkobraniu, rozumianego w ten sposób, że w skład spadku wchodzą wszelkie uprawnienia, roszczenia i sytuacje prawne o treści majątkowej, które nie są wyraźnie ze spadku wyłączone. I tak, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 stycznia 1968 roku (III CZP 100/67, OSNC 1968/8-9/134), jednoznacznie wskazał, że o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego (art. 677 § 2 k.p.c.) sąd orzeka także, gdy w skład spadku wchodzi samoistne posiadanie takiego gospodarstwa nabytego nieformalnie przez spadkodawcę, chociażby zasiedzenie nie było dopuszczalne. W uzasadnieniu wyrażonego poglądu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że posiadanie odgrywa doniosłą rolę społeczno-gospodarczą, zwłaszcza w dziedzinie gospodarstw rolnych, a to wobec niedostatecznego uporządkowania stosunków własnościowych na wsi. Sytuację tę uwzględniały w szczególności przepisydekretuz dnia 2.II.1955 r. o ewidencji gruntów i budynkóworazustawaz dnia 24.I.1968 r. o scaleniu i wymianie gruntów dopuszczając przyjęcie samego posiadania za podstawę ewidencji i scalenia. Również przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych w ocenie Sądu nie spełniałyby wystarczająco swych ogólnych założeń, gdyby miały dotyczyć tylko gospodarstw, które stanowiły własność spadkodawcy. Rzecz w tym bowiem, żeby żadne gospodarstwo rolne nie dostało się w drodze dziedziczenia w ręce osób nie mających ku temu odpowiednich warunków. Stąd też warunki wymagane do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należy uwzględniać zarówno wtedy, gdy gospodarstwo rolne stanowiło własność spadkodawcy, jak i wtedy, gdy spadkodawca był jedynie samoistnym posiadaczem gospodarstwa rolnego. Pogląd o dziedziczności posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego został również podtrzymany w późniejszych judykatach Sądu Najwyższego, w których podkreślano ponadto, że bez znaczenia dla samego skutku dziedziczenia pozostaje okoliczność, czy spadkobiercy objęli w faktyczne władztwo nieruchomość znajdującą się w posiadaniu spadkodawcy, a więc czy kontynuowali jego posiadanie, istotnym jest bowiem wyłącznie czy skutki prawne, jakie wynikały z faktu posiadania rzeczy przez spadkodawcę, przeszły z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku, na spadkobierców, choćby nie objęli oni jeszcze rzeczy w faktyczne władanie(por. m.in. postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1999 roku, I CKU 105/98, OSNC 1999/11/197; postanowienie SN z dnia 11 marca 2005 roku, II CK 499/04, LEX nr 603411; postanowienie SN z dnia 24 stycznia 2008 roku, I CSK 327/07, LEX nr 511036). W konsekwencji należało uznać, że posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego wchodziło w skład spadku poH. W., przy czym charakter tego posiadania nie był w sprawie sporny między stronami, wynikał również z materiału dowodowego o charakterze nieosobowym.
O czym była już mowa wyżej, do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Z uwagi na powyższe, o tym kto i w jakiej części jest spadkobiercąH. W., zmarłego w dniu 31 lipca 1942 roku, decydują przepisyprawa spadkowegoobowiązujące w dacie zgonu spadkodawcy, czyli przepisy KodeksuN.z dnia 20 marca 1804 roku orazKodeksu CywilnegoKrólestwa Polskiego z dnia 27 listopada 1825 roku, a więc aktów prawnych obowiązujących na ziemiach centralnych Polskich (w tym na terenieK., gm.B.) aż do ich uchyleniadekretem z dnia 8 października 1946 roku Prawo spadkowe- w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 lipca 1942 roku.
Zgodnie z przepisem art. 745 KodeksuN., „dzieci, albo ich zstępni, biorą spadek po oycu swoim i matce, dziadach, babach i innych wstępnych, bez różnicy płci albo pierworodztwa, i nawet bez względu na pochodzenie z różnych małżeństw. Biorą spadek w równych częściach, i podług głów, gdy są wszyscy w pierwszym stopniu, i wezwani prawem własném i bezpośredniém; biorą podług pnia, skoro idą wszyscy, lub w części prawem zastępstwa”. Małżonek spadkodawcy był uprawniony do dziedziczenia dopiero w razie braku krewnych do dwunastego stopnia i dzieci naturalnych (art. 767 KodeksuN.). Sytuację prawną małżonka spadkodawcy zmieniły dopiero przepisyKodeksu CywilnegoKrólestwa Polskiego, a konkretnieart. 232stanowiący, iż „małżonkowi przy życiu pozostałemu, należy się po współmałżonku zmarłymczęść spadku, równa części, iaka na każde dziecko przypada, licząc pozostałego małżonka przy podziale spadku za iedno dzieckoi zostawiaiąc onemuż wybór między częściami”. Cytowany przepis analogicznie zatem do obowiązującego od daty wejścia w życieKodeksu cywilnego z dnia 1964 roku, przepisuart. 931 § 1 k.c.stanowił, że dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek dziedziczą w częściach równych.
Mając na względzie wskazane przepisy, Sąd uznał, że osobami uprawnionymi do dziedziczenia z ustawy poH. W., zmarłym 31 lipca 1942 roku, są jego żonaS. W.oraz dzieci: córkaA. Ś. (1)i córkaW. P. (1), po 1/3 każde z nich.
W toku postępowania nie stwierdzono, aby po stronie spadkobierców ustawowych zaistniały przeszkody w dojściu do dziedziczenia. Jednocześnie w dniu śmierci spadkodawcy nie obowiązywały szczególne przepisy dotyczące dziedziczenia na podstawie ustawy gospodarstw rolnych, a zatem wszyscy spadkodawcy ustawowiH. W.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/3 części każde z nich).
Dokonując ustaleń w zakresie tego, kto i w jakiej części jest spadkobiercąS. W.,W. P. (1)iS. P.,wskazać należy, że we wszystkich stanach prawnych wyznaczanych przez pryzmat daty otwarcia spadku (dnia śmierci każdego ze spadkodawców), zgodnie z przepisemart. 931 k.c.w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku (art. 931 § 1 k.c.). Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych (art. 931 § 1 k.c.).
Mając na względzie wskazane przepisy, Sąd uznał, że osobami uprawnionymi do dziedziczenia z ustawy poS. W., zmarłej 5 października 1977 roku, są: córkaA. Ś. (1)(w 1/2 części) oraz córkaW. P. (1)(w 1/2 części). Osobami uprawnionymi do dziedziczenia z ustawy poW. P. (1), zmarłej 29 lipca 1987 roku, są natomiast: mążS. P.(w 1/4 części), synA. P.(w 1/4 części), córkaA. C.(w 1/4 części) oraz córkaJ. W. (1)(w 1/4 części). Z kolei, osobami uprawnionymi do dziedziczenia z ustawy poS. P., zmarłym 18 sierpnia 2008 roku, są: synA. P.(w 1/3 części), córkaA. C.(w 1/3 części) oraz córkaJ. W. (1)(w 1/3 części).
W toku postępowania nie stwierdzono, aby po stronie spadkobierców ustawowych zaistniały przeszkody w dojściu do dziedziczenia.
Jednocześnie w dniu śmierciS. W.orazW. P. (1)obowiązywały szczególne przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych na podstawie ustawy (przepisart. 1059 k.c.nie znajduje zastosowania do dziedziczenia gospodarstw rolnych wchodzących w skład spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 roku, a więc nie miał już zastosowania w dacie śmierci ostatniego ze spadkodawców), zatem po stwierdzeniu, kto jest spadkobiercą ustawowym każdego ze spadkodawców, Sąd odrębnie orzekał także, którzy ze spadkobierców ustawowych po danym spadkodawcy, dziedziczą wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (udział w posiadaniu tego gospodarstwa, którego łączna powierzchnia wynosi 6,6076 ha).
W odniesieniu do dziedziczenia z ustawy posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego poS. W.stwierdzić należy, że zgodnie z przepisemart. 1059 § 1 k.c., w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 października 1977 roku, dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:
1)bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwiealbo
2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo
3)w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwa rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo
4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.
Mając powyższe przesłanki na względzie, stwierdzić należało, że wszyscy spadkobiercy ustawowi dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku poW. P. (1)posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego, gdyż osoby te bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie, a nadto w chwili otwarcia spadku prowadziły inne indywidualne gospodarstwa rolne bądź pracowały w gospodarstwie rolnym swojego małżonka. Wymienione osoby dziedziczą gospodarstwo rolne po 1/2 części każda z nich.
Okoliczności te Sąd ustalił na podstawie dowodu z przesłuchania wnioskodawczyniA. Ś. (1)oraz uczestnika postępowaniaA. P., świadkówW. Ś.,J. W. (2),H. K. (1),Z. M.,W. K. (1),E. P.,W. P. (2),A. O.,A. Ś. (2),M. Ś. (1)iM. Ś. (2), a także w oparciu o złożone do akt sprawy dokumenty. Wnioskodawczyni zeznając na okoliczność wykonywania prac na przedmiotowej nieruchomości, wprost wskazała, że na gospodarstwie rolnym pracowała wraz z siostrą, z kolei uczestnik postępowaniaA. P., jak i wymienieni świadkowie, przyznali, żeA. Ś. (1), a następnie członkowie jej rodziny, wykonywali prace w gospodarstwie rolnym co najmniej w zakresie obszaru o pow. ok. 1 ha. Przypomnienia wymaga przy tym, że gospodarstwo rolne, oznaczone w treści wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, stanowi jedną całość, skoro zatem wnioskodawczyni zdaniemA. P.i części świadków, gospodarowała na pewnym jego obszarze, właściwą jawi się konstatacja, że została spełniona przesłanka zart. 1059 § 1 pkt 1 k.c.Uwadze Sądu nie umknęło jednak, że część świadków wprost wskazywała, że władztwo wnioskodawczyni nad przedmiotowym gospodarstwem rolnym obejmowało większy obszar, aniżeli ok. 1 ha, a dopiero w późniejszych latach, tj. począwszy od lat 90-ych XX wieku, obszar objęty pracami rolnymi rodzinyP.ulegał zwiększeniu.W. Ś.,M. Ś. (2)orazM. Ś. (1)logicznie i zbornie podnosili, że wnioskodawczyni w rzeczywistości samodzielnie gospodarowała na obszarze od rzeki Miazga do drogi oddzielającej las, następnie po połowie z rodzinąP.gospodarowała na obszarze lasu oraz obszarze pomiędzy lasem a drogą wiejską, by ponownie w całości gospodarować na działce pomiędzy drogą wiejską a drogą krajową. W ocenie wymienionych świadków obszar objęty pracami wnioskodawczyni, a następnie członków jej rodziny, odpowiadał połowie powierzchni całości przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Podobny wniosek wysnułaA. O.orazA. Ś. (2), którzy wskazywali, żeA. Ś. (1)opłacała na ręceW. P. (1)połowę stawki podatku za całe gospodarstwo, co miało związek z dokonanym nieformalnym (ustnym) podziałem tego terenu pomiędzy rodzinyŚ.aP.. I choć relacja dwóch ostatnich świadków dotyczy okresu po śmierciS. W., zdaniem Sądu uzasadnionym wydaje się wniosek, że także przed śmiercią w/w spadkodawczyni przedmiotowe gospodarstwo rolne było faktycznie użytkowane po połowie przez rodzinyŚ.iP.. Ustna umowa między tymi rodzinami, zawarta po śmierciS. W., w ocenie Sądu sankcjonowała bowiem – bez potrzeby przeprowadzania postępowania spadkowego – wyłącznie faktyczny podział gospodarstwa dokonany jeszcze za życia matki wnioskodawczyni. RównieżH. K. (2)w złożonych zeznaniach wskazywał, że rodzina wnioskodawczyni władała większą, aniżeli pow. 1 ha, częścią przedmiotowego gospodarstwa, między innymi częścią lasu, akcentując przy tym, że w okolice te przyjeżdżał od około 1965 roku. W ocenie Sądu depozycje wskazanych świadków odpowiadają prawdzie, są bowiem logiczne i spójne, wzajemnie ze sobą korespondują, a nadto znajdują potwierdzenie w nieosobowych źródłach dowodowych. I tak wskazać należy, że w wydanym w dniu 2 lutego 1960 roku przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej wK.zaświadczeniu, wprost wskazano, że gospodarstwo rolne figurujące naH. W., jako posiadacza samoistnego, jest użytkowane przez jego dzieci, tj.A. Ś. (1)iW. P. (1). Zaświadczenie to potwierdza jednocześnie postawioną wyżej tezę, że jeszcze za życiaS. W.gospodarstwem rolnym wK.władały jej córki, przy czym mając na względzie zasady doświadczenia życiowego, za właściwy należy uznać wniosek, że wnioskodawczyni i jej siostra użytkowały po 1/2 części gospodarstwa. Zapisy w później wystawionych dokumentach, m.in. w rejestrze gruntów, których treść wskazuje, żeA. Ś. (1)przysługuje 1/2 udziału w użytkowaniu przedmiotowego gospodarstwa, są więc konsekwencją podziału dokonanego jeszcze za życia jej matki, a usankcjonowanego przez rodzinyŚ.iP.w formie ustnej umowy zawartej w 1977 roku. Zapisy te potwierdzają jednocześnie przytoczone zeznania świadków, że wnioskodawczyni uiszczała na rzecz siostry 1/2 stawki podatku za przedmiotowe gospodarstwo rolne. W świetle zasad doświadczenia życiowego za zasadny uznać należy wniosek, że takie partycypowanie w opłatach na rzecz Skarbu Państwa musiało wynikać z rzeczywistego władztwaA. Ś. (1)nad połową obszaru gospodarstwa, w innym bowiem przypadku wnioskodawczyni nie miała żadnego racjonalnego powodu, aby uiszczać tak dużą część stawki podatku. Istotnym jest przy tym podkreślenie, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, abyW. P. (1)miała jakiekolwiek trudności finansowe uniemożliwiające jej uiszczanie podatku w części przypadającej na jej osobę, co pociągałoby za sobą konieczność materialnego wspomożenia jej przez siostrę (przy hipotetycznym założeniu, że udział sióstr nie był równy). Uwadze Sądu nie uszło nadto, że do akt sprawy zostało załączone oświadczenieA. Ś. (1)orazA. P., złożone przed notariuszem, z treści którego wynika, że w 1977 rokuA. Ś. (1)wraz z mężem zawarli zW. P. (1)i jej mężem, ustną umowę dzierżawy połowy gruntu położonego w gminieB., miejscowościK.. Na mocy zawartego porozumienia wnioskodawczyni przekazywała małżonkomP.pieniądze na opłatę podatku rolnego pokrywającą 1/2 zobowiązań podatkowych naliczonychza cały grunt należący doH. W.. Podatek ten był przy tym uiszczany przez małżonkówP., na których były wystawiane stosowne dokumenty. Oświadczenie to, złożone i podpisane przezA. P., implikuje jednoznaczną konstatację, że co najmniej do 1988 roku (data, do której połowa kwoty podatku była wg oświadczenia przekazywana na rzecz małżeństwaP.) wnioskodawczyni władała wraz z rodziną połową przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Dokonując oceny powyższego oświadczenia Sąd nie podzielił argumentacjiA. P., że nie był on obecny przy sporządzeniu i odczytaniu powyższego oświadczenia, zaś składając pod nim podpis nie widział jego treści, jakoprima faciesprzecznej z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Sąd dokonując powyższej oceny miał na względzie, że omawiane oświadczenie, jak również depozycje stron oraz świadków na okoliczność zawarcia ustnej umowy z 1977 roku oraz rozliczeń podatkowych między rodzinamiŚ.iP., nie mają znaczenia dla ustaleń czynionych w zakresie dziedziczenia udziału w posiadaniu samoistnym gospodarstwa rolnego poS. W., dotyczą bowiem okoliczności zaistniałych już po dacie otwarcia spadku po tej spadkodawczyni, to jednocześnie Sąd uznał, że przeprowadzenie tych rozważań ma istotne znaczenie dla oceny wiarygodności zeznań uczestników postępowania. Ewidentne mijanie się z prawdąA. P.w zakresie, w jakim uczestnik ten odnosił się m.in. do umowy z 1977 roku, rzutuje bowiem na wiarygodność całości jego relacji. Kończąc tę część rozważań zauważenia wymaga, że data zawarcia nieformalnej umowy przez obie rodziny zbiega się z rokiem śmierciS. W., co w ocenie Sądu pozwala uznać za słuszną koncepcję, że życzeniem tejże był równy podział przedmiotowego gospodarstwa pomiędzy rodziny jej córek, przy czym podział ten, o czym była już mowa, sankcjonował faktyczne władanie omawianymi gruntami, które miało miejsce jeszcze za życia matki wnioskodawczyni, a więc w istocie utrzymywał status quo.
W świetle dokonanych wyżej rozważań Sąd odmówił wiarygodności zeznaniomA. P.,J. W. (2),Z. M.,W. K. (1),E. P.iW. P. (2), w których podnosili oni, żeA. Ś. (1)wraz z rodziną w dacie śmierciS. W.prowadziła prace rolne wyłącznie na obszarze ok. 1 ha przedmiotowego gospodarstwa. Depozycje te nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym uznanym przez Sąd za wiarygodny, a nadto, co wymaga wyraźnego podkreślenia, miały w większości charakter ogólnikowy w części, w której osoby te precyzowały obszar znajdujący się pod władztwem rodzinyP.. Zdaniem Sądu nie można również wykluczyć, że w czasie składania zeznań niektórzy świadkowie sugerowali się obecnym stanem rzeczy, w którymA. P.zarządza zdecydowaną większością przedmiotowego gospodarstwa, który to stan zaczął się kształtować od lat 90-tych ubiegłego wieku. Niezależnie od powyższego przypomnienia wymaga jednak, że wykonywanie przez wnioskodawczynię prac rolnych na bezspornym między stronami obszarze ok. 1 ha gospodarstwa, był wystarczający do uznania, że zostały wobec niej spełnione przesłanki zart. 1059 § 1 pkt 1 k.c., gospodarstwo to, co należy powtórzyć, stanowiło bowiem jedną całość. Nawet jednak gdyby nie podzielić powyższej konstatacji, zauważenia wymaga, żeA. Ś. (1), co było w sprawie niesporne, w dacie otwarcia spadku poS. W.pracowała wraz z mężem w innym, aniżeli objętym niniejszym wnioskiem, indywidualnym gospodarstwie rolnym, co samo w sobie legitymowało ją do nabycia w drodze dziedziczenia ustawowego udziału w posiadaniu samoistnym przedmiotowego gospodarstwa rolnego, w oparciu o treśćart. 1059 § 1 pkt 3 k.c.Co istotne okoliczność tą potwierdziłA. P.zeznając w toku rozprawy w dniu 7 marca 2016 roku „w 1977 rokuA. Ś. (1)prowadziła gospodarstwo rolne wraz ze swoim mężem naB.” (k. 134). Zeznania tożsamej treści uczestnik złożył na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 roku, w toku której fakt pracy wnioskodawczyni w innym gospodarstwie, w dacie śmierciS. W., potwierdziła także uczestniczka postępowaniaJ. W. (1). Na sam koniec tej części rozważań prawnych przypomnienia wymaga, że zgodnie z przytoczonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dla ustalenia, czy dany spadkobierca nabył w drodze dziedziczenia ustawowego posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego irrelewantne znaczenie ma okoliczność, czy spadkobierca ten objął w faktyczne władztwo nieruchomość znajdującą się w posiadaniu spadkodawcy, a więc czy kontynuował jego posiadanie. Dziedziczenie posiadania rzeczy polega bowiem na przejściu na spadkobierców - z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku - wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z jej posiadania przez spadkodawcę.
W odniesieniu do dziedziczenia z ustawy posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego poW. P. (1)(kontynuowanie przezW. P. (1)posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego otrzymanego w spadku poS. W.nie było w sprawie sporne, wynikało ponadto wprost z zeznań uczestników postępowania oraz świadków) stwierdzić należy, że zgodnie z przepisemart. 1059 § 1 k.c., w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lipca 1987 roku, spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:
1) odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, albo
2) są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
3) są trwale niezdolni do pracy.
Zgodnie zaś z przepisemart. 160 § 1 k.c.(w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lipca 1987 roku), własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca:
1) stale pracuje w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo
2) ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W myśl przepisuart. 160 § 3 k.c., rozporządzenie Rady Ministrów, wydane po zasięgnięciu opinii właściwej komisji sejmowej oraz sejmowej Komisji Prac Ustawodawczych, określi, jakie nieruchomości uważa się za nieruchomości rolne, jakie gospodarstwo uważa się za gospodarstwo rolne, jakie kwalifikacje uważa się za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz organ właściwy do stwierdzania spełnienia warunków wymaganych dla nabycia własności nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną i do wydawania zezwoleń na nabycie własności nieruchomości rolnej przez osoby prawne. Rozporządzeniem tym jestrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych(Dz.U. 1983, Nr 19, poz. 86). W myśl § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, spadkobierca miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, jeżeli ukończył szkołę rolniczą, przysposobienie rolnicze lub uzyskał tytuł kwalifikacyjny w zawodach rolniczych.
Biorąc pod uwagę powyższe wymogi konieczne do dziedziczenia gospodarstwa rolnego z ustawy, Sąd stwierdził, że spośród spadkobierców ustawowychW. P. (1)tylko mążS. P.i synA. P.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku poW. P. (1)posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego, gdyż osoby te odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności – stale pracowały w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, a nadtoA. P.posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwagi na ukończenie zasadniczej szkoły rolniczej. Wymienione osoby dziedziczą posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego po 1/2 części każda z nich. Okoliczności te Sąd ustalił na podstawie dowodu z zeznań uczestników postępowania, którzy zbornie wskazywali, że wyłącznieA. P.wraz z ojcem stale pracowali w przedmiotowym gospodarstwie,J. W. (1)iA. C.zaś, wyłącznie pomagali w tych pracach, gdy pozwalał im na to wolny czas.
W odniesieniu do dziedziczenia z ustawy posiadania samoistnego gospodarstwa rolnego poS. P.przypomnienia wymaga, że w dacie otwarcia spadku po tym spadkodawcy,art. 1059 k.c.nie znajdował już zastosowania, albowiem na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 roku (sygn. P 4/99), przepis ten w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającąustawę - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 27, poz. 252) i w brzmieniu nadanym przezustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55, poz. 321), został uznany za niezgodny zart. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od dnia ogłoszenia tego wyroku w Dzienniku Ustaw (tj. od dnia 14 lutego 2001 roku). W konsekwencji w dacie otwarcia spadku poS. P.brak było szczególnych przepisów dotyczących dziedziczenia na podstawie ustawy gospodarstw rolnych, a zatem wszyscy spadkodawcy ustawowiS. P.dziedziczą z ustawy wchodzące w skład spadku posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego (po 1/3 części każde z nich).
O kosztach postępowania orzeczono, podstawieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z ogólną zasadą ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.