Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 827/15
Data wyroku: 2016-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogusław Suter, Beata Wojtasiak, Dariusz Małkiński
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 k.c., 530 k.c.

Sygn. akt I ACa 827/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Bogusław Suter (spr.)

Sędziowie

:

SA Beata Wojtasiak
SO del. Dariusz Małkiński

Protokolant

:

Urszula Westfal

po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaA. M.
przeciwkoS. Ł.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach
z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I C 616/14

I

oddala apelację;

II

zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

(...)

UZASADNIENIE
PowódA. M.wystąpił przeciwkoS. Ł.z pozwem o uznanie za bezskuteczną - w stosunku do powoda - umowy darowizny zabudowanej nieruchomości położonej wS.przyulicy (...), składającej się z oznaczonych w ewidencji gruntówdziałek o nr (...)o łącznej powierzchni 4,5470 ha objętychksięgą wieczystą Kw nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych wS., dokonanej aktem notarialnym z dnia 6 maja 2011 r. Rep. A nr(...)przed notariuszemR. D.w jego Kancelarii Notarialnej wW.przez dłużnikaW. Ł.i pozwanąS. Ł.jako obdarowaną z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługuje wobecW. Ł.wierzytelność w wysokości 319.076 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 lutego 2014 r. i kosztami procesu 3.989 zł ustalona nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Suwałkach Wydział I Cywilny z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I Nc 2/14. Ponadto powód domagał się zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.
PozwanaS. Ł.w odpowiedzi na pozew, kwestionując żądanie pozwu, wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
Wyrokiem z dnia 5 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach uznał za bezskuteczną w stosunku do powodaA. M.umowę darowizny nieruchomości położonej wS.oznaczonejnumerami geodezyjnymi (...)o łącznej powierzchni 4,5470 ha, zabudowanej dwukondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym murowanym i budynkiem gospodarczym, dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), zawartą w dniu 16 maja 2011 r. pomiędzyW. Ł.a pozwanąS. Ł.przed notariuszemR. D.w Kancelarii Notarialnej wW.Rep.(...)w celu zaspokojenia wierzytelności powodaA. M.wobecW. Ł.wynikających z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 20 lutego 2014 r. Sądu Okręgowego w Suwałkach w sprawie sygn. akt I Nc 2/14 zaopatrzonego klauzulą wykonalności postanowieniem Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 25 kwietnia 2014 r. Zasądził też od pozwanej na rzecz powoda kwotę 8.507 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Suwałkach kwotę 15.154 zł tytułem brakującej opłaty od pozwu.
Orzeczenie to zapadło w oparciu o następujące ustalania faktyczne.
PowódA. M.iW. Ł., znający się od wielu lat, prowadzili hurtownie i pozostawali w stosunkach gospodarczych.A. M.mieszkał wP., aW. Ł.prowadził jednocześnie działalność w zakresie hodowli trzody chlewnej na nieruchomości położonej wT.1, gm.S.. W 2007 r. w działalność tę włączył się również powódA. M., przy czym zastąpił on dotychczasowego wspólnikaW. Ł.w osobieM. P.. W tym celu powód przejściowo zamieszkał uW. Ł.. Powód zawarł umowę dzierżawy nieruchomości położonej wT.1, zabudowanej chlewnią stanowiącej własność kuzynaW. D.Ł.- i wraz zW. Ł.prowadzili hodowlę trzody chlewnej. Powód odpowiadał za stronę finansowa tego przedsięwzięcia, zaśW. Ł.nadzorował opiekę weterynaryjną i realizowane wraz z pracownikami wyżywienie trzody. NastępnieA. M.iW. Ł.rozszerzyli działalność i zajęli się także przewozem kruszywa. Powód zawarł umowy leasingu niezbędnych samochodów ciężarowych. Działalność oficjalnie prowadził jedynieA. M.pod swoją dotychczasową nazwą(...)z siedzibą wP.i wT., aW. Ł.był jego „cichym” wspólnikiem. Już bowiem wówczasW. Ł.miał trudności finansowe i liczne zobowiązania do spłaty, w tym także toczyły się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, a ponadto jego nieruchomości obciążone były hipotekami. Pracownicy pracujący na gospodarstwie rolnym na równi traktowaliA. M.iW. Ł., zwracali się do nich „prezesie” i z każdym z ich uzgadniali, czym mają się zajmować. Również dostawcy żwiru i kontrahenciR. S.,M. W.,M. B.,W. P.uważali, żeA. M.iW. Ł.są wspólnikami, gdyż każdy z nich negocjował ceny i podejmował decyzje związane z umowami.
W związku z trudnościami finansowymiW. Ł.oraz w związku z sytuacją, iż koszty działalności zaczęły przekraczać zyski,A. M.skontaktował się ze swoim znajomymS. L.w celu uzyskania pożyczki. W dniu 06 stycznia 2009 r. na podstawie umowy pożyczkiS. L.pożyczyłA. M.kwotę 350.000 zł, którą ten ostatni zobowiązał się zwrócić w terminie do 31 grudnia 2009 r. wraz z odsetkami umownymi w wysokości 100.000 zł. Na umowie pożyczki jako pożyczkobiorcy podpisali się zarównoA. M., jak iW. Ł.. Zabezpieczeniem ww. umowy był weksel in blanco, gdzie jako wystawcę wskazanoA. M., a jako poręczycielaW. Ł.. Pieniądze zostały przelane na rachunekA. M.. Następnie, w dniu 21 grudnia 2009 r. spisano aneks do umowy pożyczki, zgodnie z którym określono termin zwrotu pożyczki na dzień 31 marca 2010 r., na aneksie podpis złożył jako poręczyciel wekslowyW. Ł..
Z uzyskanych w ten sposób środków powódA. M.spłacał w imieniuW. Ł.jego zobowiązania kredytowe i finansował prowadzoną wspólnie działalność gospodarczą. W dniu 4 lutego 2009 r. przelał w jego imieniu kwotę 15.000 zł do(...)s p. z o. z tytułu spłaty zadłużenia, w dniu 22 stycznia 2009 r. przelał kwotę 21.628,10 zł także jako spłatę zadłużenia na rzeczPPHU (...) sp. z o. o., w dniu 4 lutego 2009 r. wpłacił kwotę 23.314,90 zł na rachunek komornika, który prowadził egzekucję przeciwkoW. Ł., w dniu 26 maja 2009 r. dokonał przelewu 9.000 zł na rzecz(...) Bank SAjako spłatę rat w imieniu rodzinyŁ., w dniu 29 maja 2009 r. przelał ponownie na rzecz(...) Banku SAśrodki w wysokości 5.000 zł. Powód występował także w przetargach związanych z licytacją nieruchomości należących doW. Ł., gdzie oferował najwyższą cenę nabycia, a następnie nie uiszczał ceny nabycia, po to aby udaremnić sprzedaż nieruchomościW. Ł..W. Ł.obiecywał, że w rozliczeniu przekaże mu własność jednej z nieruchomości, aby uregulować w ten sposób swoje długi wobec niego.A. M.utracił w tych okolicznościach uiszczoną rękojmię w kwocie 21.000 zł. Postępowania egzekucyjne wobecW. Ł.zakończyły się przeciwko niemu w czerwcu 2010 r. na skutek zlicytowania niektórych nieruchomości i z uwagi na uregulowanie przez dłużnika zadłużenia. PowódA. M., aby wspomócW. Ł.wystawił mu zaświadczenie o zatrudnieniu, gdzie wskazywał, że zarabia on 9.550 zł brutto, czyli 6.497,21 zł netto, po to byW. Ł.mógł uzyskać kredyt, chociażW. Ł.nigdy u powoda oficjalnie zatrudniony nie był.W. Ł.złożył powodowi oświadczenie o uznaniu długu na kwotę 150.000 zł zobowiązując się do uiszczenia na jego rzecz tej należności do dnia 30 maja 2011 r., z czego się nie wywiązał. Następnie jeszcze kilkakrotnieW. Ł.obiecywał, że po wydzieleniu działek z jego nieruchomości jedną z nich przekaże powodowi.
S. L.w dniu 11 lutego 2011 r. wystosował doW. Ł.wezwanie do zapłaty kwoty 350.000 zł oraz odsetek w wysokości 170.000 zł z tytułu umowy pożyczki zawartej w dniu 6 stycznia 2009 r. Kolejne wezwanie do zapłaty wystosował doW. Ł.w dniu 21 czerwca 2011 r. w dniu 28 kwietnia 2011 r.W. Ł.przelał na rachunek powoda kwotę 30.000 zł na poczet spłaty poręczenia umowy pożyczki. Oświadczeniem z dnia 31 maja 2011 r. złożonymS. L.,W. Ł.zobowiązał się do zwrotu kwoty 250.000 zł do dnia 10 czerwca 2011 r., a pozostałą część wynikającą z umowy pożyczki z dnia 6 stycznia 2009 r. w jak najkrótszym czasie. W dniu 14 czerwca 2011 r. i w dniu 1 lipca 2011 r.W. Ł.przelał na rachunekS. L.kwoty po 50.000 zł, z tym że w przypadku drugiego w tych przelewów wobec błędnego nazwiska odbiorcy (L.zamiastL.) pieniądze nie dotarły do pożyczkodawcy, a zostały zwróconeW. Ł..
Umową darowizny z dnia 16 maja 2011 r. zawartą przed notariuszemR. D.W. Ł.przekazał swojej córceS. Ł.nieruchomość położoną wS., składającą się z działek oznaczonychnumerami geodezyjnymi (...)o łącznej powierzchni 4,5470 ha, dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach prowadziksięgę wieczystą (...), zaśS. Ł.ustanowiła na nabytym prawie własności zabudowanej nieruchomości bezpłatną dożywotnią służebność mieszkania, polegającą na prawie swobodnego korzystania przez uprawnionych z całego budynku mieszkalnego oraz całego budynku gospodarczego wraz z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości stanowiącejdziałki nr (...).
S. L.pozwem z dnia 17 lutego 2012 r. wystąpił przeciwko pozwanymW. Ł.iA. M.o zapłatę kwoty 350.000 zł wraz odsetkami ustawowymi od dnia 15 sierpnia 2010 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu. Wyrokiem zaocznym z dnia 5 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie sygn. akt IV C 450/12 zasądził solidarnie odW. Ł.iA. M.na rzeczS. L.kwotę 350.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 sierpnia 2010 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a także kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej oraz kwotę 17.500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokowi temu została nadana klauzula wykonalności. Od powyższego wyrokuW. Ł.wniósł sprzeciw. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał w mocy wyrok zaoczny z dnia 5 września 2012 r. wobecW. Ł.. Apelację od powyższego orzeczenia wywiódłW. Ł., zaskarżając je w całości. Z uwagi na to, że w tym czasie już cała należność została wyegzekwowana od powodaA. M., na rozprawie apelacyjnejS. L.cofnął pozew przeciwkoW. Ł.i Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem dnia 8 kwietnia 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt VI ACa 941/13 uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2013 r. oraz poprzedzający go wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 września 2012 r. w stosunku do pozwanegoW. Ł.i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie.
W dniu 10 lutego 2014 r.A. M.wystąpił przeciwkoW. Ł.z pozwem o zapłatę kwoty 319.076 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że był poręczycielem pobranej przezW. Ł.pożyczki i cały dług wraz z odsetkamiS. L.wyegzekwował tylko odA. M., co łącznie wyniosło 638.152,76 zł. Dlatego powód domagał się zasądzenia połowy tej sumy. Sąd Okręgowy w Suwałkach nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 20 lutego 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt I Nc 2/14 żądanie to uwzględnił w całości. Wobec jego niezaskarżenia nakaz zapłaty uprawomocnił się, a w dniu 25 kwietnia 2014 r. nadana mu została klauzula wykonalności.
W dniu 5 maja 2014 r. powódA. M.wstąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwkoW. Ł.na podstawie powyższego tytułu wykonawczego. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Suwałkach dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika, zajęcia jego wierzytelności od Urzędu Skarbowego wS.iSpółdzielni (...), skierowała zapytanie, czy dłużnik jest właścicielem nieruchomości, zwrócił się z zapytaniem do ZUS, czy dłużnik pracuje i odprowadza składki. W czerwcu 2014 r. Komornik SądowyT. Z.wysłuchał wierzycielaA. M.i poinformował go, że postępowanie egzekucyjne w sprawie przeciwkoW. Ł.zostanie umorzone, gdyż wierzyciel nie wskazał mienia, z którego może być prowadzona egzekucja, dłużnik nie posiada nieruchomości, ani wartościowych pojazdów, a egzekucyjna prowadzona z rachunków bankowych okazała się bezskuteczna. Komornik postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwkoW. Ł.sygn. akt Km 1188/14 wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.
PozwanaS. Ł.złożyła zawiadomienie o przestępstwie popełnionym przezA. M.i zarzuciła mu popełnienie czynu zart. 286 k.k.przez uzyskanie podstępem nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 20 lutego 2014 r. Postępowanie w tej sprawie zostało umorzone na podstawie postanowienia z dnia 30 kwietnia 2015 r. wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd przytaczając treśćart. 527 § 1 k.c.uznał, że powód wykazał, iż miał względem darczyńcyW. Ł.wymagalną wierzytelność pieniężną, która nie została zaspokojona. Wierzytelność ta stwierdzona jest prawomocnym nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w Suwałkach sygn. akt I Nc 2/14 z dnia 20 lutego 2014 r. na kwotę 319.076 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie przyniosło zaspokojenia długu, gdyż egzekucja została umorzona wobec jej bezskuteczności w braku majątku dłużnika, do którego mogłaby być skierowana.
Sąd zaznaczył, żeW. Ł.dokonał na rzecz swojej córki – pozwanejS. Ł.czynności prawnej, co miało miejsce dnia 16 maja 2011 r., wskutek czego stał się niewypłacalny. Do czynności tej doszło po zawarciu umowy pożyczki przezA. M.odS. L., gdzieW. Ł.był formalnie tylko poręczycielem, choć w rzeczywistości pożyczka była zaciągnięta na realizację wspólnych celów biznesowychA. M.iW. Ł., a przede wszystkim na spłatę zobowiązańW. Ł., wobec którego toczyły się wówczas liczne postępowania egzekucyjne. Zdaniem SąduW. Ł.w dacie darowizny miał świadomość istnienia swoich zobowiązań, o czym świadczy jednoznacznie jego zobowiązanie wobecS. L.z dnia 31 maja 2011 r. na kwotę 250.000 zł, czy jego oświadczenie o uznaniu długu wobec powoda na kwotę 150.000 zł, gdzie zobowiązał się do uiszczenia tej należności do dnia 30 maja 2011 r. Co istotne, dokonana przez niego czynność prawna miała charakter nieodpłatny, a zatem do jego majątku nie wpłynęły żadne środki, które ewentualnie mogłyby zaspokoić roszczenia wierzyciela. Dlatego też zdaniem SąduW. Ł.należało przypisać świadomość działania ze skutkiem pokrzywdzenia wierzyciela.
Sąd podkreślił jednocześnie, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło twierdzeń pozwanej, jakobyW. Ł.nie był wspólnikiemA. M.i był jedynie jego pracownikiem, który przez kilka lat pracował nieodpłatnie i który na zasadzie przyjacielskich relacji poręczył jego umowę pożyczki. W tym kontekście powołał się na zeznania świadkaM. P., który wyraźnie wskazywał, że zaciągnięta pożyczka miała być przeznaczona na spłatę zobowiązańW. Ł., który obiecał w zamian za to przepisać nieruchomość na rzecz powoda. Zeznania te zdaniem Sądu korespondowały z zeznaniami innych świadków w osobach pracownikówA. M.iW. Ł., czy też dostawców, usługodawców i kontrahentów np.R. S.,B. S. (2),M. W.,Z. C.,M. B.,W. P., którzy wskazywali, żeA. M.iW. Ł.cały czas traktowali jak wspólników jednego przedsięwzięcia.
Sąd nie dał za to wiary zeznaniom świadkaC. K., który twierdził, że nazywałW. Ł.prezesem, aby sprawić mu przyjemność oraz zeznaniomW. Ł.w zakresie w jakim zaprzeczał wspólnemu prowadzeniu działalności gospodarczej z powodem. Świadek ten zdaniem Sądu miał bowiem żywotny interes w tym, aby zeznawać nieprawdę. Ponadto okoliczności zawarcia umowy pożyczki, jego sytuacji finansowej wskazywały, że świadek ten mija się z prawdą. Sąd zauważył, że jak wynika z analizy chociażbyksięgi wieczystej (...)W. Ł.był bardzo zadłużony. Toczyło się przeciwko niemu wiele postępowań egzekucyjnych, wierzytelności zabezpieczone były hipotekami. Dlatego też nie prowadził on od kilku lat oficjalnej działalności gospodarczej, aby uniknąć egzekucji. Najpierw współpracował zM. P.(chociaż tej współpracy też zaprzeczył), a później zA. M.. Jego rachunki bankowe także były zajęte. ŚwiadekW. Ł.wskazywał, że pracował u powoda przez kilka lat nie pobierając wynagrodzenia, a powód mimo tego wystawił mu zaświadczenie o dochodach i to wysokich, co świadczy o ich bliskiej zażyłości. Ponadto przez dłuższy czas powód mieszkał uW. Ł.. Nie bez znaczenia był także fakt, że powód spłacał zobowiązaniaW. Ł., brał udział w licytacji, po to by uniemożliwić sprzedaż jego nieruchomości. W ocenie Sądu wskazywało to jednoznacznie na to, że ich relacje opierały się na zaufaniu.
Dlatego też Sąd uznał, że pożyczka odS. L.była w istocie wspólnym długiem powoda iW. Ł., mimo że formalnie pożyczkobiorcą był tylko powód, aW. Ł.jedynie jej poręczycielem. Wskazywało na to, poza okolicznością, żeW. Ł.podpisał się na umowie jako pożyczkobiorca, niezgodnie z oznaczeniem stron w samej treści umowy, przede wszystkim sposób wydatkowania uzyskanych w drodze pożyczki środków. Dług ten bowiem został przeznaczony na inwestycje we wspólnie prowadzone gospodarstwo rolne nastawione na hodowlę trzody chlewnej, na zobowiązania przedsiębiorstwa wyżej wymienionych zajmującego się przewozem kruszywa oraz na spłatę zobowiązańW. Ł.. Jednocześnie Sąd zauważył, że środki z tej pożyczki przelane zostały na rachunek powoda, gdyż rachunek bankowyW. Ł.był obciążony zajęciem komorniczym. Ponadto analiza daty zawarcia umowy pożyczki - 6 stycznia 2009 r. i daty dokonywania przez powoda przelewów w imieniuW. Ł.w okresie od 4 lutego 2009 r. do 29 maja 2009 r. i umorzenie postępowania egzekucyjnego w 2010 r. na skutek sprzedaży części nieruchomości i spłacenia pozostałych zadłużeń, prowadziła do logicznego wniosku, że pieniądze na te spłaty z pewnością pochodziły z zaciągniętego zobowiązania. Zdaniem Sądu nie miał przy tym znaczenia fakt, że wyrok w sprawie z powództwaS. L.przeciwkoW. Ł.został uchylony i umorzono postępowanie, gdyżS. L.cofnął powództwo przeciwkoW. Ł.z uwagi na uregulowanie całości długu przezA. M.. A skoro tak, toW. Ł.od momentu zaciągnięcia tego długu powinien liczyć się z koniecznością jego spłaty wspólnie zA. M..
Sąd podkreślił też, że nie mogła w sprawie budzić wątpliwości okoliczność, iż powodowi przysługiwała wobecW. Ł.wierzytelność pieniężna w wysokości 319.076 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 lutego 2014 r. i kosztami procesu w kwocie 3.989 zł. Wierzytelność ta została bowiem ustalona prawomocnym orzeczeniem sądu - nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Suwałkach Wydział I Cywilny z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I Nc 2/14. Niedopuszczalnym zaś jest podważanie prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego świadczenie pieniężne, gdyż ponowna ocena tego prawa będącego przedmiotem rozstrzygnięcia sądu prowadziłaby do niedopuszczalnego kwestionowania prawomocności materialnej tego orzeczenia wiążącego nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne sądy i ograny (art. 365 § 1 k.p.c.w zw. zart. 3532k.p.c.).
Ponadto Sąd zauważył, że o ile istotnie z powodu wadliwości wskazanego przez powoda adresuW. Ł.orzeczenie to nie zostało doręczone, to z akt sygn. I Nc 2/14 niewątpliwie wynika, iż co najmniej w dniu 8 lipca 2014 r. dowiedział się on o jego treści i z żadnych służących mu środków prawnych zmierzających do jego podważenia nie skorzystał. Zdaniem Sądu dłużnik jednak zamieszkuje w tym samym miejscu, a wskazywana rozbieżność adresu wynika jedynie z administracyjnej zmiany nazwy ulicy. Komornik w toku postępowania egzekucyjnego w sprawie z wniosku powoda sygn. akt Km 1188/14 zastawałW. Ł.pod adresem wskazywanym przez powoda w pozwie w sprawie sygn. akt I Nc 2/14.
Sąd wskazał, że niewypłacalnośćW. Ł.potwierdzało postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji wobec jej bezskuteczności. Przekazana zaskarżona czynnością prawną nieruchomość mogłaby bowiem służyć zaspokojeniu powoda. Istnieje więc związek przyczynowy pomiędzy czynnością prawną dłużnika, zdziałaną z udziałem pozwanej, a stanem niewypłacalności, co stanowi waruneksine qua nonuznania tej czynności za bezskuteczną. Niewątpliwe też pozwana pozostawały w stosunku bliskości z dłużnikiem, gdyż ten ostatni jest jej ojcem. Ponadto czynność prawna miała charakter nieodpłatny, przez co zgodnie zart. 528 k.c.nawet ewentualny brak świadomości pozwanej działania przez darczyńcę z pokrzywdzeniem wierzycieli nie miał w sprawie znaczenia.
Wskazując na powyższe argumenty Sąd doszedł do przekonania, że zachodziły przesłanki określone wart. 527 k.c.do uwzględnienia powództwa w całości i uznania czynności darowizny nieruchomości za bezskuteczną wobec powodaA. M..
Końcowo odnosząc się do podnoszonego przez pozwaną zarzutu naruszeniaart. 5 k.c.Sąd uznał, że prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, gdy istnienie zobowiązania stwierdzono orzeczeniem sądu, nie mogło stanowić nadużycia prawa ze strony wierzyciela, albowiem jednocześnie prowadziłoby do kwestionowania prawomocności materialnej orzeczeń (art. 365 § 1 k.p.c.).
O kosztach procesu zaś Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności.
W apelacji od tego wyroku pozwana, zaskarżając go w całości, zarzucała:
I) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1)art. 233 § 1 k.p.c.polegający na:
a) ustaleniach faktycznych oraz ocenie dowodów z pominięciem:
- wezwania do zapłaty z dnia 21 lutego 2012 r. wraz z oświadczeniemA. M.o uznaniu roszczeń wynikających z tego wezwania na okoliczności uznania przez powoda w niniejszej sprawie długu wobecS. L.wynikającego z umowy pożyczki z dnia 21 grudnia 2009 r.,
- treści pozwu z dnia 17 lutego 2012 r. w sprawie IV C 450/12 Sądu Okręgowego w Warszawie w części dotyczącej zapłaty przezW. Ł.w 2011 r. na rzeczS. L.kwot po 50.000 zł łącznie 100.000 zł po wezwaniu przed egzekucyjnym z dnia 01.02.2011 r. na okoliczność zapłaty przezW. Ł.na rzeczS. L.dwóch kwot po 50.000 zł,
- pisma powoda z dnia 31.07.2008 r. do Sądu Rejonowego w Suwałkach w sprawie I Co 722/08 o odroczeniu terminu uiszczenia ceny nabycia nieruchomości w postępowaniu apelacyjnym na okoliczność udziału powoda w licytacji z nieruchomości na własne ryzyko skutkujące przepadkiem rękojmi w kwocie 31.000 zł z powodu nieuiszczenia ceny nabycia,
- odpisu przelewu z dnia 25.11.2008 r. na okoliczność zapłaty przezW. Ł.na rzecz powoda kwoty 94.415 zł,
- treściksięgi wieczystej Kw (...)na okoliczności: egzekucji z nieruchomości, zaspokojenia w egzekucji z nieruchomości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką oraz innych wierzytelności do dnia dokonania przezW. Ł.darowizny na rzecz pozwanej, zaspokojenia pozostałych wierzycieli ze środków pieniężnych uzyskanych przezW. Ł.z wywłaszczenia nieruchomości, przeniesienia przezW. Ł.pozostałych nieruchomości, tj. czterech działek o łącznej pow. 4,570 ha na rzeczS. Ł.bez jakichkolwiek obciążeń,
b) uznaniu sprzecznym z materiałem dowodowym, że
- w dniu 06.01.2009 r. powód wspólnie zW. Ł.zawarli zeS. L.umowę pożyczki kwoty 350.000 zł, w sytuacji gdy z treści tej umowy oraz zeznańS. L.wynika, że pożyczkobiorcą był tylko powód, aW. Ł.- poręczycielem,
- powód w latach 2007-2010 i na początku 2011 r. prowadził działalność gospodarczą wspólnie zW. Ł., w sytuacji rozbieżności zeznań świadków słuchanych w sprawie, bezkrytycznej oceny zeznań części świadków co do wzajemnych relacji powoda iW. Ł.z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miejscowościT.,
- przyjęciu, że przelana na rachunek bankowyS. L.w dniu 01.07.2011 r. kwota 50.000 zł została zwróconaW. Ł.z powodu błędnego nazwiska odbiorcy, w sytuacji gdy z treści pozwu w sprawie IV C 450/12 Sądu Okręgowego w Warszawie oraz zeznańS. L.jednoznacznie wynika odbiór przez pożyczkodawcę odW. Ł.łącznej kwoty 100.000 zł przekazanej na jego rachunek bankowy po 50.000 zł, a także prawidłowego wskazania w przelewach rachunku bankowego odbiorcy tych kwot,
-W. Ł.na dzień 16.05.2011 r. oraz wniesienia powództwa zart. 527 § 1 k.c.i wyrokowania był zobowiązany do zapłaty na rzecz powoda kwoty 319.076 zł z ustawowymi odsetkami, w sytuacji gdy powód nie wykazał istnienia tej wierzytelności w związku z pożyczką w kwocie 350.000 zł z dnia 06.01.2009 r. udzieloną powodowi przezS. L.,
- oświadczenieW. Ł.z dnia 31 maja 2011 r. złożoneS. L.w przedmiocie uznania długu na kwotę 250.000 wskazuje, iżW. Ł.był pożyczkobiorcą pożyczki odS. L., w sytuacji gdy z treści umowy pożyczki oraz zeznańS. L.jednoznacznie wynika, żeW. Ł.był poręczycielem pożyczki,
2)art. 217 § 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku stron o przeprowadzenie dowodu ze stenogramu z nagrań na okoliczność wzajemnych rozliczeń powoda zW. Ł.przed darowizną nieruchomości dokonanej na rzecz pozwanej w dniu 16 maja 2011 r.,
3)art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.przez zaniechanie zawieszenia postępowania, w sytuacji gdy postępowanie karne przeciwko powodowi wszczęte na podstawie zawiadomienia pozwanej o popełnieniu oszustwa sądowego – czynu zart. 286 § 1 k.k.nie zostało prawomocnie zakończone,
4)art. 224 k.p.c.poprzez zamknięcie rozprawy, gdy okoliczności sprawy nie zostały dostatecznie wyjaśnione w części dotyczącej stanu wzajemnych rozliczeń finansowych powoda zW. Ł.,
II) naruszenieart. 379 pkt 3 k.p.c.w zw. zart. 366 k.p.c.przez niezastosowanie w sytuacji prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt VI ACa 941/13) o uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie (sygn. akt IV C 450/12) oraz poprzedzającego go wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Warszawie (IV C 450/12) w stosunku do pozwanegoW. Ł., w której to sprawie powódA. M.był stroną w postępowaniu przed Sądem I instancji – Sądem Okręgowym w Warszawie i zaniechał zaskarżenia wyroku zaocznego,
III) naruszenie prawa materialnego:
1)art. 527 § 1 k.c.poprzez uznanie bezskuteczności w stosunku do powoda umowy darowizny nieruchomości zawartej w dniu 16 maja 2011 r. pomiędzyW. Ł.a pozwaną w celu zaspokojenia wierzytelności powoda wynikających z prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 20 lutego 2014 r. Sądu Okręgowego w Suwałkach, sygn. akt I Nc 2/14, w sytuacji gdy powód:
- nie wykazał istnienia wierzytelności wobecW. Ł.wynikających z umowy pożyczki zawartej w dniu 06.01.2009 r. pomiędzyS. L.a powodem,
- nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy darowizną nieruchomości a niewypłacalnościąW. Ł., w sytuacji braku nie budzących wątpliwości dowodów na okoliczność jego zadłużenia wobec powoda na chwilę wyrokowania,
3)art. 720 § 1 k.c.iart. 876 § 1 k.c.poprzez niezastosowanie w ocenie prawnej zobowiązań powoda iW. Ł.wynikających z umowy pożyczki z dnia 06.01.2009 r.
Wskazując na powyższe wnosiła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zgłosiła również wniosek o przeprowadzenie dowodów ze stenogramu rozmowy pomiędzy powodem iW. Ł.oraz z informacji Prokuratury Rejonowej w Suwałkach w sprawie 2 Ds. 85/15 w przedmiocie stanu postępowania karnego przeciwkoA. M.o oszustwo, domagając się jednocześnie zawieszenia postępowania do dnia prawomocnego zakończenia postępowania karnego w sprawie 2 Ds. 85/15 Prokuratury Rejonowej w Suwałkach.
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanej cofnął zawarte w apelacji wnioski o przeprowadzenie dowodu z informacji Prokuratury Rejonowej w Suwałkach w sprawie 2 Ds. 85/15 w przedmiocie stanu postępowania karnego przeciwkoA. M.o oszustwo oraz o zawieszenia postępowania do dnia prawomocnego zakończenia postępowania karnego w sprawie 2 Ds. 85/15 Prokuratury Rejonowej w Suwałkach.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelację pozwanej uznać należy za bezzasadną.
W przedmiotowej sprawie powód swoje żądanie uznania za bezskuteczną wskazanej w pozwie czynności prawnej oparł o treśćart. 527 kc, regulującego instytucję skargi pauliańskiej. Na wstępnie przypomnieć więc należy, że aby instytucja ta mogła mieć zastosowanie, muszą być łącznie spełnione określone przesłanki, a mianowicie:
- dokonanie przez dłużnika ważnej czynności prawnej,
- pokrzywdzenie wierzyciela,
- uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej,
- świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela w chwili dokonywania czynności,
- świadomość osoby trzeciej o pokrzywdzeniu wierzyciela lub też możliwość powzięcia takiej informacji z zachowaniem należytej staranności,
- żądanie przez wierzyciela uznania danej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy wytoczenie powództwa czyni w sposób oczywisty zadość ostatniej wskazanej przesłance. Poza sporem między stronami pozostawał też fakt dokonania przez dłużnika –W. Ł.– ważnej czynności prawnej w postaci umowy darowizny opisanej w pozwie nieruchomości na rzecz pozwanej jak też uzyskania w ten sposób przez pozwaną, jako osobę trzecią w rozumieniuart. 527 kc, korzyści majątkowej. W świetle treści prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 20 lutego 2014 roku, wydanego w sprawie I Nc 2/14 Sądu Okręgowego w Suwałkach nie może być kwestionowany fakt przysługiwania powodowi w stosunku do dokonywującego darowiznyW. Ł., tak na datę wniesienia pozwu jak i na datę wyrokowania, wierzytelności stwierdzonej wskazanym nakazem zapłaty, a to z uwagi na treśćart. 365 § 1 kpc. O pokrzywdzeniu powoda jako wierzyciela świadczy z kolei jednoznacznie stwierdzona w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym w oparciu o wskazany nakaz zapłaty jako tytuł wykonawczy (sygn. akt komorniczych TZ Km 1188/14), bezskuteczność egzekucji. Wskazać wreszcie należy, iż z uwagi na fakt, że pozwana uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie, nie może ona bronić się niewiedzą w zakresie tego, że dokonując na jej rzecz przysporzenia dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela (art. 528 kc).
Ze wskazanych wyżej przesłanek zastosowaniaart. 527 § 1 kc, skarżąca w swojej apelacji podważała wykazanie przez powoda przysługiwania mu względemW. Ł.tak na datę wniesienia powództwa jak i na datę wyrokowania, wierzytelności w kwocie 319.076 złotych z ustawowymi odsetkami. W tej mierze wskazać należy, iż o przysługiwaniu powodowi owej wierzytelności przesądza wyżej powołany prawomocny nakaz zapłaty. Przypomnieć też należy, że nakaz ten z mocyart. 366 kpcma powagę rzeczy osądzonej między powodem, aW. Ł., a na podstawieart. 365 § 1 kpcwiąże sąd w przedmiotowym postępowaniu co do tego, że powodowi przysługuje względemW. Ł.stwierdzona nim wierzytelność. W konsekwencji zarzuty apelacji pozwanej w powyższej kwestii nie zasługiwały na uwzględnienie.
W świetle powyższych rozważań, ostatnią przesłanką, której spełnienie faktycznie przesądzało by o zasadności powództwa, była świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela w chwili dokonywania czynności, a więc w przedmiotowej sprawie w dacie dokonywania darowizny czyli w dniu 16 maja 2011 roku.
W odniesieniu do powyższej przesłanki skargi pauliańskiej, postępowanie przed sądem I instancji koncentrowało się na ustaleniu, czy dłużnik powodaW. Ł., który dokonał czynności prawnej z jego pokrzywdzeniem jako wierzyciela, był obok powoda stroną umowy pożyczki z dnia 6 stycznia 2009 roku udzielonej przezS. L., co przy pozytywnym ustaleniu miało by przesądzać o świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela w chwili dokonywania darowizny na rzecz pozwanej (16.05.2011 r.).
W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe ustalenia, w okolicznościach przedmiotowej sprawy były zbędne. Zauważyć należy, iż powód okoliczność, że przysługuje mu względem dłużnika wierzytelność, wykazywał powołując się na prawomocny nakaz zapłaty wydany w sprawie I Nc 2/14 Sądu Okręgowego w Suwałkach. Powyższy nakaz zapłaty ma niewątpliwie powagę rzeczy osądzonej między powodemA. M., a jego dłużnikiemW. Ł..
Zasadniczo powagą rzeczy osądzonej objęta jest tylko sentencja orzeczenia, gdyż w niej zawarte jest orzeczenie sądu. Jeżeli treść roszczenia nie jest widoczna z sentencji, to należy sięgać do jego sprecyzowania, a tym samym oznaczenia przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej, do uzasadnienia orzeczenia, a w jego braku do akt sprawy, np. pozwu, protokołów rozpraw, pism procesowych (por. wyrok SN z 21.05.2004 r., V CK 528/03; LEX nr 188496).
W sprawie I Nc 2/14, w której wydano nakaz zapłaty, nie było sporządzane uzasadnienie, a więc aby ustalić przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej wydanym nakazem, należało sięgnąć do pozwu złożonego w przedmiotowej sprawie. Z treści pozwu w sprawie I Nc 2/14 wynika jednoznacznie, że powód swoje roszczenie w tej sprawie wywodził z umowy pożyczki udzielonej przezS. L., solidarnej odpowiedzialności swojej i pozwanegoW. Ł.za zaciągniętą pożyczkę, potwierdzonej wyrokiem zaocznym Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5.09.2012 r. w sprawie IV C 450/12, spłacenia przez siebie całości kwoty zasądzonej wskazanym wyrokiem i istniejącego między nim, a współdłużnikiem solidarnymW. Ł.stosunku prawnego tego rodzaju, że uzasadnia on żądanie zwrotu przezW. Ł.połowy spłaconej przez powodaS. L.kwoty na podstawieart. 376 § 1 kc(k. 2 -3 akt I Nc 2/14). W konsekwencji powyższego uznać więc należy, że wskazany nakaz zapłaty ma powagę rzeczy osądzonej międzyA. M., aW. Ł.w zakresie roszczeń wynikających z umowy pożyczki z dnia 6.01.2009 r. i tym samym przesądza o tym, że co do zasady powodowi z tej umowy przysługuje roszczenie regresowe względemW. Ł., jako współdłużnika solidarnego, w przypadku spłacenia pożyczki w całości przez powoda.
Wynikająca zart. 365 § 1 kpcprawomocność materialna, wyraża z kolei nakaz przyjmowania, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w powołanym wyżej nakazie zapłaty rozstrzygnięcia (por. wyrok SN z 15.02.2007 r., II CSK 452/06, LEX nr 274151).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego z uwagi na prawomocność materialną nakazu zapłaty wydanego w sprawie I Nc 2/14 i wynikający stąd nakaz przyjmowania, że stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z rozstrzygnięcia zawartego w tym nakazie, a więc że powodowi przysługuje roszczenie regresowe w stosunku doW. Ł.z tytułu spłaty całej pożyczki na rzeczS. L., nie mogła pozwana w przedmiotowej sprawie skutecznie wykazać, że dłużnikW. Ł.nie działał w chwili dokonywania umowy darowizny nieruchomości na jej rzecz ze świadomością pokrzywdzenia powoda jako wierzyciela. Wynika to z faktu, że wiążący sąd orzekający w przedmiotowej sprawie stan prawny, stanowiący podstawę wydania nakazu zapłaty w sprawie I Nc 2/14 jest oto taki, iż z umowy pożyczki z dnia 6.01.2009 roku wynika solidarna odpowiedzialność powodaA. M.iW. Ł.za jej spłatę, a z kolei między współdłużnikami solidarnymi istnieje węzeł prawny tego rodzaju, że uzasadnia on żądanie zwrotu przezW. Ł.połowy spłaconej przez powodaS. L.kwoty pożyczki na podstawieart. 376 § 1 kc.Jakkolwiek w dacie dokonywania darowizny nieruchomości na rzecz pozwanej (16.05.2011 r.)W. Ł.nie był jeszcze dłużnikiemA. M.z tytułu zaciągniętej w dniu 6.01.2009 r. pożyczki, bowiem ten nie spłacił żadnej jej części pożyczkodawcy, to jednak jako współdłużnik solidarny zobowiązany na wypadek spłaty przez drugiego współdłużnika solidarnego jakiejkolwiek części pożyczki, do zwrotu połowy spłaconej pożyczki temu współdłużnikowi (powodowiA. M.), działał w zamiarze i ze świadomością pokrzywdzenia przyszłego wierzyciela. Takie działanie w świetle treściart. 530 kcuzasadnia z kolei stosowanie regulacjiart. 527 kc.
Dodatkowo podnieść należy, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, do przyjęcia świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli, o którą chodzi wart. 527 § 1 kcwystarczy, by dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności. Rzeczą obojętną przy tym jest, do którego z wierzycieli się ona odnosiła (vide: wyrok SA w Gdańsku z 10.01.1995 r., I A Cr 1014/94, OSA 1995, Nr 2, poz. 6). W dacie dokonywania darowizny nieruchomości na rzecz pozwanejW. Ł.miał niewątpliwie świadomość roszczeń przysługujących różnym wierzycielom w stosunku do niego, co wynika chociażby z kierowanych do niego i jego bliskich zawiadomień i wezwań do zapłaty (k. 8, 89, 91 akt). Z kolei nie było w sprawie kwestionowane to, że dokonując darowizny posiadanej nieruchomości na rzecz pozwanej wyzbył się w ten sposób zasadniczej części swojego majątku, uchwytnego dla wierzycieli. Spłata następnie na rzeczS. L.łącznie kwoty 100.000 złotych nie może stanowić o wypłacalności dłużnika w dacie dokonywania darowizny, jeżeli zważy się na skalę jego zobowiązań chociażby z umowy pożyczki z 6.01.2009 r. Tak więc jeżeli nie wprost to co najmniej w granicach ewentualnych dłużnik przewidywał możliwość pokrzywdzenia w wyniku dokonanej darowizny swoich aktualnych na datę darowizny jak i przyszłych wierzycieli. O braku świadomości i zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli nie może w żadnym razie świadczyć okoliczność wskazywana w jednym z zarzutów apelacji, iżW. Ł.dokonał darowizny nieruchomości na rzecz pozwanej w stanie wolnym od obciążeń.
W świetle powyższych rozważań oczywiście bezzasadne, jako nie uwzględniające konsekwencji wynikających z powagi rzeczy osądzonej i prawomocności materialnej związanej z nakazem zapłaty wydanym w sprawie I Nc 2/14, uznać należało zarzuty apelacji zmierzające do podważenia ustalenia sądu I instancji, że powodowi przysługuje w stosunku doW. Ł.wierzytelność wynikająca z umowy pożyczki z dnia 6.01.2009 r. stwierdzona prawomocnym nakazem zapłaty w sprawie I Nc 2/14.
Wobec wykazanego wyżej zakresu związania sądu orzekającego w niniejszej sprawie nakazem zapłaty w sprawie I Nc 2/14, bezprzedmiotowymi okazały się z kolei wszystkie pozostałe zarzuty apelacji, jako zmierzające do poczynienia ustaleń sprzecznych ze stanem prawnym, który stanowił podstawę wydania wyżej powołanego nakazu zapłaty, a którym to stanem prawnym sąd jest związany w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na mocyart. 385 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocyart. 98 § 1 kpc, mając na uwadze wynik tego postępowania.

(...)