Sąd Okręgowy w Białymstoku
VIII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VIII Ka 565/16
Data wyroku: 2016-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ilona Simonowicz
Słowa kluczowe: Poświadczenie Nieprawdy
Podstawa prawna: art. 437§1 i §2 kpk
Teza: Strona umowy cywilno-prawnej nie może być sprawcą występku z art. 271§1 kk. w tym nie działa bowiem w imieniu funkcjonariusza publicznego i nie "wystawia" dokumentu, ale podpisuje kontrakt. I jeśli nawet treść umowy cywilno-prawnej nie polega na prawdzie, nie stanowi to „poświadczenia nieprawdy” w rozumieniu art. 271 §1 kk

Sygn. akt VIII Ka 565/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 października 2016r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku  VIII Wydział Karny Odwoławczy
w składzie:
PrzewodniczącySSO Ilona Simonowicz
ProtokolantAneta Chardziejko
przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej w Białymstoku Przemysława Gopaniuka
po rozpoznaniu w dniu 26.X.2016r.
sprawyL. B.
oskarżonego zart. 18 §3 kkw zw. zart. 286 §1 kki zart. 271 §1 kkw zb. zart. 273 kk
na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 20 maja 2016r. sygn. akt III K 523/15

I
Uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Białymstoku

UZASADNIENIE
L. B.został oskarżony o to, że:

    I.w dniu 14 marca 2014 roku wM.prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąM.L. B., działając w zamiarze abyS. K.dokonała czynu zabronionego – wyłudzenia mienia oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej udzielił jej rady na temat pozyskania przez nią dla niego nowoczesnego telewizora przekazując jej informację na temat oczekiwanych przez niego parametrów technicznych i wyglądu, co skutkowało doprowadzeniem(...) S.A.(...)wW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem zawarciem przez nią w dniu 14 marca 2014 roku wsklepie (...)przyul. (...)w wyniku czego doszło do sporządzenia „Umowy kredytu ratalnego nr(...)” , na podstawie której wydano jej telewizormarki L. (...)’ nr fabr.(...)o wartości 2.099 złotych, po czym przyjął go do swojego komisu przyulicy (...)przekazując jej tytułem zapłaty nieustaloną kwotę, co najmniej 800 złotych,
tj. o czyn zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 286 § 1 kk
II.w okresie od 08 do 10 kwietnia 2014 roku wM.prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąM.L. B., działając w zamiarze abyS. K.dokonała czynu zabronionego – wyłudzenia mienia oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej udzielił jej rady na temat pozyskania przez nią dla niego konkretnego modelu piekarnika, przekazując jej kartkę z wypisanym interesującym go piekarnikiem w postaci urządzeniamarki B.model(...), co skutkowało doprowadzeniem(...) Bank S.A.z siedzibą weW.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem zawarciem przez nią w dniu 08.04.2014 roku wsklepie (...)przyul. (...)„Umowy o kredyt na zakup towarów i usług nr(...)” na podstawie której w dniu 10.04.2014 roku wydano jej ww piekarnik o wartości 4.399 złotych, po czym za pośrednictwem innej osoby – przekazał jej 1800 złotych tytułem zapłaty i dostarczył jej środek przewozu w postaci samochodu, którym piekarnik ten został następnie przewieziony do miejsca zamieszkania przyul. (...)wM.,
tj. o czyn zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 286 § 1 kk
III.w okresie o bliżej nieustalonego dnia czerwca 2014 roku do 23 grudnia 2014 roku wM.prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąM.L. B., jako osoba upoważniona do wystawienia dokumentu, działając w celu poświadczeni nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne w ten sposób, że wykorzystując uprzednio podpisany In blanco przezE. P.– klientkę komisu- druk „Umowy lombardowej”, po jego wypełnieniu przez wpisanie nieprawdy co do okoliczności związanych z nabyciem piekarnikaB.(...)– opisanego jak w pkt VI złożył czytelny podpis pod nieprawdziwą treścią datowaną na „9.04.2014 r.” zawartą pomiędzy sobą – jako właścicielem lombardu – aE. P.– pożyczkobiorcą , a następnie w dniu 23 grudnia 2014 roku posłużył się kserokopią tejże umowy w Komendzie Powiatowej Policji wM.składając zeznania w sprawie sygn. akt RSD-426/14,
tj. o czyn zart. 271 § 1 kkw zb. zart. 273 kk
Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 maja 2016r. sygn. akt III K 523/15 oskarżonegoL. B.uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i za to:
-za czyny zpunktu I-go i II-go na mocyart. 18 §3 kkw zw. zart. 286§ 1 kkw zw. zart. 4 § 1 kkskazał go, zaś na mocyart. 19 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 91 § 1 kkwymierzył mu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności.
-za czyn zpunktu III-go na mocyart. 271 § 1 kkw zb. zart. 273 kkw zw. zart. 11 § 2 kkskazał go, zaś na mocyart. 271 § 1 kkw zw. zart. 11§ 3 kkwymierzył mu karę 10 (dziesięciu) miesięcy pozbawienia wolności.
-na mocyart. 91 § 2 kkorzekł wobec oskarżonego karę łączną 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając jej wykonanie na mocyart. 69 § 1, § 2 kk,art. 70 § 1 pkt 1 kkna okres próby wynoszący 3 (trzy) lata.
Na mocyart. 33 § 2 kkwymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych przyjmując, iż jedna stawka dzienna kary grzywny jest równa kwocie 20 (dwudziestu) złotych.
Powyższym wyrokiem Sąd Rejonowy w Białymstoku uznał także winę drugiej osoby oskarżonej w przedmiotowej sprawie, a mianowicie oskarżonejS. K., której zarzucono cztery jednostkowe czyny zart. 286 §1 kki skazał ją za każdy z czynów na mocyart. 286 §1 kkw zw. zart. 4 §1 kk, a na mocyart. 286 §1 kkw zw. zart. 91 §1 kkwymierzył jej karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat, a na mocyart. 33 §2 kkorzekł karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, przyjmując jedną stawkę dzienną za równoważną kwocie 10 złotych.
Sąd orzekł także w wyroku na mocyart. 46 §1 kko solidarnym naprawieniu szkody przez oskarżonych poprzez wpłacenie wskazanych kwot na rzecz pokrzywdzonych banków. Rozstrzygnął też o kosztach procesu.
Wyrok w stosunku doS. K.uprawomocnił się w dniu 16 czerwca 2016r. bez skarżenia.
Powyższy wyrok został natomiast zaskarżony w całości co do oskarżonegoL. B.przez jego obrońcę. Obrońca zarzucił wyrokowi:
- odnośnie czynów oskarżonego opisanych w pkt I i II:
I. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, iż oskarżony udzielającS. K.informacji o przedmiotach, które mógłby od niej nabyć, działał w zamiarze, aby dokonała ona czynu zabronionego, w sytuacji, gdy nie znał jej i nie mógł on przewidywać, iż oskarżona nabywa poszczególne przedmioty na raty nie mając zamiaru ich spłacać;
II. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, iż oskarżony udzielającS. K.informacji o przedmiotach, które mógłby od niej nabyć, ułatwił swoim zachowaniem popełnienie przez oskarżoną czynu zabronionego, w sytuacji, gdy oskarżona już wcześniej dokonywała podobnych przestępstw i udzielona informacja przezL. B.stanowiła jedynie informacyjną poradę, zwyczajowo przyjętą w stosunkach między sprzedawcą a klientem i pozostaje bez związku przyczynowego z popełnianymi przezS. K.przestępstwami;
- odnośnie czynu oskarżonego opisanego w pkt III:
III. obrazę prawa materialnego, tj.art. 271 § 1 kkprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy opisane wpkt IIIzachowanie oskarżonego nie wyczerpywało ustawowych znamion przestępstwa określonego w tym przepisie.
IV. obrazę prawa materialnego, tj.art. 273 kkprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy opisane wpkt IIIzachowanie oskarżonego nie wyczerpywało ustawowych znamion przestępstwa określonego w tym przepisie.
V. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, iż oskarżony powinien ponosić odpowiedzialność karną za posłużenie się dokumentem poświadczającym nieprawdę, podczas gdy zachowanie to stanowiło realizację jego prawa do obrony;
We wnioskach końcowych apelacji obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku:
1/ odnośnie czynu opisanego w pkt I i II — poprzez uniewinnienie oskarżonego
2/ odnośnie czynu opisanego w pkt III — poprzez uniewinnienie oskarżonego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja w zakresie, w jakim skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, okazała się zasadna.
W odniesieniu do czynów opisanych w pkt I i II aktu oskarżenia, zakwalifikowanych zart. 18 §3 kkw zw. zart. 286 §1 kk, nie można odmówić słuszności zarzutom apelacji co do błędu w ustaleniach faktycznych, przy czym w ocenie Sądu Okręgowego, zasadniczym uchybieniem Sądu Rejonowego był tzw. błąd braku, a więc nie przeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego i nie wyjaśnienie w konsekwencji wszystkich istotnych okoliczności dotyczących zdarzeń ujętych w pkt I i II aktu oskarżenia, co mogło skutkować przedwczesnym uznaniem, iżL. B.wypełnił znamiona pomocnictwa do występku zart. 286 §1 kk.
Zgodzić należy się z wywodami apelacji, iż samo przekazanie informacji na temat parametrów sprzętów, jakie oskarżony był gotów kupić odS. K.(wziąć jako zabezpieczenie udzielanej pożyczki), nie może być potraktowane równoznacznie z tym, iż chciał lub godził się, abyS. K.ten sprzęt wyłudziła. Nawet okoliczność, iż miał świadomość, żeS. K.sprzęt kupowała na raty, oceny tej nie może zmienić. Konieczne w sytuacji przypisania oskarżonemu pomocnictwa do występku oszustwa jest wykazanie, iżL. B.miał świadomość w chwili przekazywania parametrów telewizora i piekarnika, iżS. K.wyłudzi ten sprzęt, tj. iż nie ma zamiaru spłacać rat. W tym zakresie Sąd Rejonowy, zdaniem Sądu odwoławczego, nie wykazał w sposób dostateczny i bezsporny, iżL. B.taką świadomość posiadał, a swoim zachowaniem, polegającym na przekazaniu konkretnych parametrów sprzętu, ułatwiłS. K.dokonanie wyłudzenia w tym sensie, iż z jednej strony pomógł jej psychicznie, gdyż w sposób sugestywny zamanifestował całkowite solidaryzowanie się z zamiaremS. K.dokonania wyłudzeń, a z drugiej – przekazując właśnie konkretne parametry sprzętów, utwierdził ją w zamiarze dokonania dalszych wyłudzeń (videpostanowienie SN z 19.12.2007r. VKK 101/07, KZS z 2008r., z.4, poz. 23).
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Rejonowy świadomość oskarżonegoL. B.co do zamiaru wyłudzenia przezS. K.telewizora i piekarnika, wywiódł z faktu, iż niektórzy ze świadków zeznali, iżK.była w złej sytuacji materialnej i osobistej, a zdaniem Sądu,B.musiał o tym wiedzieć, gdyż wcześniej przyniosła do niego laptopa informując, że nabyła go na raty i chce go sprzedać, bo odmówiono jej pożyczki z banku. Taki wywód – co słusznie podkreśla apelacja – jest wywodem zbyt daleko idącym zważywszy, iż zgromadzone dowody nie wykazują wcale, iż sytuacja materialna i osobistaS. K., która przecież od wielu lat przebywała za granicą, była powszechnie i szeroko znana wM., a więc także znana byłaB.. Z kolei to, iżS. K.nie otrzymała pożyczki z banku, nie może być równoznaczne z oceną, iż postanowiła ona wyłudzić sprzęt, kupując go na raty.
Sąd Rejonowy uzasadniając świadomośćL. B.co do przestępczego zamiaruS. K., pominął istotną okoliczność, o której zeznała siostraS.–J. K.. Zeznała ona mianowicie w toku postępowania przygotowawczego (k. 246v), iż w czasie wizyty w LombardzieB.uspokajałS., cyt.: „ aby się nie martwiła karaniem, bo to pójdzie tylko do BIK-u i po jakimś czasie zniknie informacja że jest zadłużona”. O takiej rozmowie wspomniała też w swoich wyjaśnieniach z dnia 17 kwietnia 2015r. samaS. K.(k.198), cyt.: „on powiedział, że jeśli będę karana, to w systemie będzie to przez rok a potem znowu będę miała czyste konto”.
Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy winien dokładnie na powyższe okoliczności przesłuchaćJ. K.orazS. K.(co doS. K.jest to o tyle istotne, iż nie była ona w ogóle przesłuchiwana przed Sądem) celem doprecyzowania w jakim kontekście padły ze stronyL. B.słowa dotyczące zadłużenia/ karalnościS. K., zwłaszcza czy miało to bezpośredni związek z dokonywanymi i planowanymi przez nią zakupami sprzętu RTV i AGD. Ma to o tyle istotne znaczenie, że mogłoby to bezpośrednio świadczyć o tym, żeL. B.rozmawiając zS. K.na temat ewentualnych zakupów i przekazując jej parametry sprzętów, miał pełną świadomość, żeS. K.kupując je na raty nie ma zamiaru rat spłacać i jednocześnie uspokajał ją, mówiąc o ewentualnych konsekwencjach niespłacania rat.
W odniesieniu do zarzucanego oskarżonemu czynu z pkt III aktu oskarżenia, dotyczącego występku zart. 271 §1 kkw zb. zart. 273 kk, zgodzić się należy z zarzutem i wywodami apelacji, iż Sąd Rejonowy w tym zakresie dopuścił się obrazy prawa materialnego w tym sensie, iż dokonał niewłaściwej subsumcji stanu faktycznego i w konsekwencji zachowanieL. B.objęte tym zarzutem, zakwalifikował za aktem oskarżenia błędnie jako czyn zart. 271 §1 kkw zb. zart. 273 kk., nie rozważając w ogóle czy oskarżony może być w tej konkretnej sytuacji sprawcą tak zakwalifikowanego czynu.
Poza sporem jest to, iż umowa cywilno-prawna jest dokumentem w rozumieniuart. 115 §14 kk. Przyznać należy z kolei rację obrońcy, iż strona umowy cywilno-prawnej nie może być sprawcą występku zart. 271§1 kk. W tym zakresie powołać się należy na utrwalone stanowisko tak doktryny, jak i judykatury. Strona umowy cywilno-prawnej nie działa bowiem w imieniu funkcjonariusza publicznego i nie wystawia „dokumentu”, ale podpisuje kontrakt. I jeśli nawet treść umowy cywilno-prawnej nie polega na prawdzie, nie stanowi to „poświadczenia nieprawdy” w rozumieniuart. 271 §1 kk(videnp. wyrok SN z 26.03.2015r. IV KK 422/14, LEX nr 1666906; wyrok SN z 12.03.2015r. IV KK 386/14, LEX nr 1710387; wyrok SN z 28.01.2015r. IV KK 407/14, Prok.i Pr.-wkł.2015/5/8; wyrok SN z 27.06.2012r. V KK 112/12, OSNKW 2012/11/119; wyrok SN z 30.08.2011r. IV KK 190/11, LEX nr 950443; wyrok SN z 05.10.2005r. II KK 126/05, LEX nr 164270). Konsekwencją powyższego jest konstatacja, iżL. B.nie mógł dopuścić się występku zart. 271 §1 kk, a w dalszej kolejności także zart. 273 kk, gdyż umowa będąca przedmiotem czynu opisanego w pkt III miała charakter cywilno-prawny, a oskarżony był jej stroną.
Natomiast niewątpliwie strona umowy cywilno-prawnej może być sprawcą występku zart. 270 §1 kk. Okoliczność ta wskazuje zatem, iż wniosek apelacji o uniewinnienie oskarżonegoB.od zarzutu z pkt III na obecnym etapie postępowania jest przedwczesny.
W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy winien być uzupełniony i przeanalizowany pod kątem rozważenia czy zachowanieL. B.nie wypełniło znamion właśnie występku zart. 270 §1 kk, zwłaszcza iż w świetle zeznańE. P.umowa lombardzka, będąca przedmiotem stawianego oskarżonemu zarzutu z pkt III aktu oskarżenia, została podrobiona, a mianowicie zostały wpisane do jej treści nieprawdziwe dane, przy wykorzystaniu podpisanego przezE. P.in blancodruku tej umowy w czasie, gdy brała pożyczkę pod zastaw laptopa.
„Podrobienie dokumentu” bowiem to nic innego, jak stworzenie czegoś, co może być uważane za dokument autentyczny, a w rzeczywistości takim dokumentem nie jest. Podrobienie dokumentu sprowadza się do sporządzenia takiego zapisu informacji, któremu nadaje się pozory autentyczności, w szczególności, że pochodzi od określonego wystawcy, zwłaszcza podrobieniem dokumentu jest stworzenie pozorów, iż pochodzi (został sporządzony) przez osobę, która go podpisała, nawet jeśli podpis tej osoby nie został podrobiony (videwyrok SA w Lublinie z 28.10.2010r. II AKa 242/10, KZS 2011/3/58; wyrok SN z 10.05.2007r. IV KK 109/07, LEX nr 282837; wyrok SN z 11.03.2004r. III KK 336/03, LEX nr 109458; wyrok SN z 5.03.2003r. III KKN 165/01, LEX nr 77003).
Z zeznańE. P.wynika, iż na druku umowy lombardzkiej wpisane zostały nieprawdziwe dane co do okoliczności udzielenia jej pożyczki, tak co do daty zawarcia tej umowy, udzielonej kwoty pożyczki, jak i przedmiotu, któryE. P.miała pozostawić w Lombardzie jako zabezpieczenie, a mianowicie chodzi o piekarnikB. (...).0, który w rzeczywistości nabyła na ratyS. K., a następnie zastawiła go/odsprzedała w Lombardzie.
Zdaniem Sądu Okręgowego, w wyżej wskazanych okolicznościach koniecznym staje się rozważenie zasadności przyjęcia, czy oskarżonyL. B.dopuścił się czynu zart. 270§1 kkpoprzez podrobienie umowy lombardzkiej, czy ewentualnie poprzez jej użycie. W pierwszym wypadku niezbędnym staje się ustalenie kto wpisał do druku umowy lombardzkiej te nieprawdziwe dane, a więc kto tę umowę podrobił – czy był to oskarżony czy jego żona. W drugim wypadku należy rozważyć, czy okoliczność przedłożenia tej umowy przez oskarżonego na Komendzie Policji wM.w trakcie prowadzonego postępowania przygotowawczego może być potraktowane jako „użycie” w rozumieniuart. 270 §1 kk, czy może była to już – jak akcentuje apelacja – realizacja prawa do obrony. W tym miejscu należy przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 15.10.2002r. III KKN 90/00, w którym SN wskazał, iż „Wprowadzenie (…) dokumentu do obrotu prawnego to posłużenie się tym dokumentem rozumiane jako przedłożenie władzy, osobie fizycznej lub prawnej, dla wykazania wynikających z dokumentu swoich praw, istnienia stosunku prawnego lub okoliczności mających znaczenie prawne”. W doktrynie podkreśla się, iż użycie podrobionego dokumentu to m.in. przedłożenie takiego dokumentu organowi prowadzącemu postępowanie dowodowe. Należy też przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 9 lutego 2004r. V KK 194/03 (OSNKW 2004, nr 4, poz.42), z którego wynika, iż prawo do obrony w postępowaniu karnym nie prowadzi do uchylenia odpowiedzialności karnej za podejmowane w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej zachowanie polegające na realizacji fałszu materialnego.
Zdaniem Sądu Okręgowego dokonanie w powyżej wskazanym kierunku ewentualnej zmiany opisu czynu z pkt III i jego kwalifikacji prawnej mieści się w granicach zdarzenia faktycznego objętego zarzutem aktu oskarżenia, jak również nie będzie stanowiło naruszenia zakazureformationis in peius, aczkolwiek Sąd Rejonowy winien dokonać samodzielnej oceny w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stwierdzone uchybienia , do jakich doszło przy rozpatrywaniu sprawy przez Sąd Rejonowy, nadto konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanych kierunkach oraz fakt, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczy się na podstawie przepisówkodeksu postępowania karnegoobowiązujących przed dniem 1 lipca 2015r. (akt oskarżenia wpłynął w niniejszej sprawie w dniu 15.06.2015r. – k. 270), Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Białymstoku. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd I instancji winien wyeliminować stwierdzone uchybienia, uzupełnić postępowanie dowodowe we wskazanych kierunkach, a następnie dokonać wnikliwej analizy materiału dowodowego pod kątem ustalenia czy można w sposób bezsporny przypisać oskarżonemuL. B.winę w zakresie czynów z pkt I i II, a w zakresie czynu z pkt III dokonać oceny czy i ew. pod jaki przepis ustawy karnej zachowanie oskarżonego można zakwalifikować, uwzględniając powyższe wcześniejsze rozważania i uwagi.
Mając na względzie powyższe – Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji swojego wyroku.