Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 63/16
Data wyroku: 2016-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Aneta Ineza Sztukowska

Sygn. akt I.Ns 63/16

POSTANOWIENIE

Dnia 6 września 2016roku
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący

SSO Mirosław Krzysztof Derda
SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska
SSO Aneta Ineza Sztukowska

Protokolant

sekr. sądowy Marzena Miksza

po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 roku w Suwałkach
na rozprawie
spraw z protestów referendalnychA. Ś.,I.S.iA. O. (1)
z udziałem Przewodniczącego Gminnej Komisji do Spraw Referendum wE.i
Komisarza Wyborczego wO.

p o s t a n a w i a:
protesty oddalić.
SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Mirosław Krzysztof Derda SSO Aneta Ineza Sztukowska
Sygn. akt I Ns 63/16

UZASADNIENIE
Do Sądu Okręgowego w Suwałkach wpłynęły trzy niemal jednobrzmiące protesty wyborcze złożone przez(...),A. O. (1)iA. Ś.uprawnionych do wzięcia udziału w referendum przeprowadzonym w dniu 08 maja 2016 r. o odwołanieT. O.z funkcji Wójta GminyE..
I. S.zarzuciła, iż w trakcie referendum doszło do poważnych nieprawidłowości oraz wielokrotnie dopuszczono się rażącego naruszenia przepisówustawy o referendum lokalnymw sposób, który wywarł bardzo istotny wpływ na wynik tego referendum, a szczególnie na jego frekwencję, tj.art. 29 ust. 1, art. 29 ust. 2 pkt 1, art. 29 ust. 3 art. 37, art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym(Dz. U. z 2016 r. poz. 400), art. 37d ustawy dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21 poz.112 ze zm.) w związku zart. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, art. 108 § 5 ustawy dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy, art. 153 § 3, art. 108 § 2 Kodeks wyborczy w związku zart. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym.
A. Ś.iA. O. (1)twierdzili, iż w trakcie referendum doszło do dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum (art. 250 kk), określonego wrozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania oraz do wielokrotnego naruszenia przepisówustawy o referendum lokalnymi Kodeksu wyborczego mającego bardzo istotny wpływ na wynik tego referendum, a szczególnie na jego frekwencję tj.art. 29 ust. 1, art. 29 ust. 2 pkt 1, art. 29 ust. 3, art. 37, art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym(Dz. U. z 2016 r. poz. 400),art. 37d, art. 108 § 2 i 5, art. 153 § 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy(Dz. U. Nr 21 poz.112 ze zm.).
Wszyscy składający protesty wyborcze domagali się uznania niniejszego protestów i zarządzenia przeprowadzenia ponownego referendum w GminieE.od początku wszystkich czynności określonych w kalendarzu stanowiącym załącznik nr 1 do postanowienia Komisarza Wyborczego wO.z dnia 21 marca 2016r.
W uzasadnieniach protestów podawali, iż referendum lokalne w GminieE.zostało przeprowadzone 08 maja 2016 r. z wielokrotnym rażącym naruszeniem prawa wyborczego mającym ogromny wpływ na jego ważność.
Wszyscy składający protesty wysuwali następujące zarzuty:

1
Jeszcze przed wydaniem przez Komisarza Wyborczego wO.postanowienia o przeprowadzeniu referendum gminnego doszło do szeregu nieprawidłowości, które znacznie przybrały na rozmiarze i nasileniu podczas, kampanii referendalnej. W dniu 5 stycznia 2016 roku zostało złożone do Wójta GminyE.T. O.powiadomienie grupy inicjującej referendum o zamiarze przeprowadzenia referendum gminnego. W dniu 6 stycznia 2016 r. ok. godz. 16 w miejscowości(...)Wójt GminyE.T. O.uniemożliwiał i utrudniał zbieranie podpisów na kartach referendalnych poprzez najście mieszkańców, straszenie, bezprawne robienie zdjęć i wprowadzanie mieszkańców w błąd mówiąc, że zbieranie podpisów jest nielegalne. PonadtoT. O.bezzasadnie spowodował interwencję policji z KPP wE.przeciwko osobieA. P.zbierającego z upoważnienia inicjatora przeprowadzenia referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.T. O.i w jego imieniu podpisy na kartach referendalnych.

2
W dniu 9 lutego 2016 r. ok. godz. 14.30 w miejscowości(...),ul. (...)Wójt GminyE.T. O.uniemożliwiał i utrudniał zbieranie podpisów na kartach referendalnych poprzez najście mieszkańców, straszenieA. P.zbierającego z upoważnienia inicjatora przeprowadzenia referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.i w jego imieniu podpisy na kartach referendalnych.

3
W dniu 30 grudnia 2015 r. Wójt GminyE.na XXII Sesji Rady GminyE.w siedzibie Urzędu GminyE.przyulicy (...)prowadził kampanię referendalną z naruszeniem opisanych powyżej zakazów. Została wypowiedziana przez Wójta GminyE.T. O.publicznie groźba na Sesji Rady GminyE.do radnych, sołtysów i mieszkańców, że „...ja wszystkie podpisy zweryfikuję prawnie, to jest raz, każdego z tych ludzi, który się podpisuje, przecież to widzę bo dostaję tą listę i jeżeli ktokolwiek został wprowadzony albo oszukany będę wyciągał najsurowsze konsekwencje...

4
Również w dniu 17 stycznia 2016r. Wójt GminyE.T. O.prowadził kampanię referendalną na spotkaniu z mieszkańcami w szkole w Nowej -W.z udziałem młodzieży szkolnej.

5
Ponadto były wielokrotnie zorganizowane liczne spotkania referendalne przez Wójta GminyE.w szkołach gminnych, świetlicach gminnych oraz w urzędzie gminy. Zatem utrudnianie i przeszkadzanie przeprowadzenia referendum określonego w ustawie przez Wójta GminyE.należy określić jako uniemożliwienie korzystania przez obywateli z tego konstytucyjnie gwarantowanego prawa. Inicjator referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.wielokrotnie informował o zrywaniu i zasłanianiu na tablicach ogłoszeń we wszystkich sołectwach GminyE.powiadomienia mieszkańców o przedmiocie i uzasadnieniu zamiaru przeprowadzenia referendum.

6
Zgodnie zart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnymkampania referendalna rozpoczyna się z dniem podjęcia postanowienia komisarza wyborczego o przeprowadzeniu referendum i ulega zakończeniu na 24 godziny przed dniem głosowania.

W niniejszej sprawie Komisarz Wyborczy wO.postanowieniem z dnia 21 marca 2016 roku o przeprowadzeniu referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.przed upływem kadencji określił terminy wykonania czynności związanych z przeprowadzeniem referendum w kalendarzu czynności stanowiącym załącznik nr 1 do postanowienia. Do dnia 8 kwietnia 2016 r. Wójt GminyE.zobowiązany był do podania do publicznej wiadomości mieszkańców, przez rozplakatowanie oraz zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej obwieszczenia Wójta GminyE.o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji do spraw referendum, w tym o siedzibie komisji właściwej dla głosowania korespondencyjnego i o lokalach dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych, czego nie uczynił.

7
A. O. (1)-pełnomocnik Inicjatora referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.w piśmie z dnia 18 kwietnia 2016 r. zwróciła się z wnioskiem do Komisarza Wyborczego wO.o podjęcie działań mających na celu poinformowanie wszystkich(...)o referendum gminnym w sprawie odwołania z funkcji Wójta GminyE.T. O.przed upływem kadencji. Informacja przekazana przez Wójta GminyE.z uwagi na małą czcionkę i format była zupełnie nieczytelna szczególnie dla osób starszych, ponadto nie została rozkolportowana do wszystkich mieszkańców (przykładowo do mieszkańcówC.,O.,B.,S.,B.iR.oraz wsiP.). Informacja nie została również podpisana przez żadną osobę, opieczętowana pieczęcią urzędową i nie wiadomo, kto jest jej autorem i bardziej przypominała druk reklamowy.

8
Wójt GminyE.zobowiązany był na podstawie art. 37d ustawy dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21 poz.112 ze zm.) w związku zart. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym(Dz. U. z 2016 r. poz. 400) przekazać najpóźniej w 21 dniu przed referendum wyborcom w stałych obwodach głosowania, w formie druku bezadresowego umieszczanego w oddawczych skrzynkach pocztowych, informację o terminie wyborów, godzinach głosowania, sposobie głosowania oraz warunkach ważności głosu w danych wyborach oraz o możliwości głosowania korespondencyjnego lub przez pełnomocnika, czego nie uczynił.

9
Ustawodawca określił również wyraźnie miejsca, w których kampania referendalna nie może być prowadzona. Dotyczy to terenów urzędów administracji rządowej i samorządowej oraz sądów. Zakaz takiej agitacji wynika z natury powyższych instytucji, które w swoich założeniach powinny być apolityczne. Niemożność prowadzenia kampanii na terenie powyższych jednostek ma charakter bezwzględny. Wójt GminyE.wydał i rozkolportował z pieniędzy gminnychgazetę (...)z kwietnia 2016r. w ilości ok. 10.000 egzemplarzy, w której prowadził kampanię referendalną przeciwko jego odwołaniu. W przedmiotowej gazecie radni:S. Z.,D. K.iK. B.krytykują ideę referendum lokalnego w GminieE.oraz poprzez indywidualne wypowiedzi nawołują do nieuczestniczenia w referendum, a także oficjalnie popierają wójtaT. O.. Również w przedmiotowej gazetce zamieszczono oświadczenie Rady GminyE.z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie inicjatywy referendalnej, w którym radni oświadczają, iż przeprowadzenie referendum jest niecelowe i szkodliwe, a także szereg innych artykułów wspierających obecnego wójta GminyE., a krytykujących poprzedniego wójta, który nawet nie jest inicjatorem referendum. Gazeta ta była kolportowana bezpośrednio w Urzędzie GminyE., na stoliku wystawionym na korytarzu Urzędu GminyE.bezpośrednio przy biurze podawczym.

10
Na stronie 5 gazetki w artykule „Panie wójcie czy to prawda?" z premedytacją podano nieprawdziwe informacje, jakoby Komisarz Wyborczy wO.potwierdził zakaz dowożenia mieszkańców (udzielenia pomocy osobom starszym i niepełnosprawnym) na referendum. Wójt GminyE.znał wówczas stanowisko Komisarza Wyborczego wO., które jest zupełnie odmienne.

11
Całość treści gazetki jest typową kampanią referendalną. A skoro jest to kampania referendalna w sprawie odwołania wójta gminy to nie może ona być finansowana z pieniędzy publicznych, ponieważ podmioty uczestniczące w kampanii referendalnej mają bezwzględny zakaz przyjmowania na cele referendalne środków finansowych pochodzących z budżetów jednostek samorządu terytorialnego (art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym). Identyczna sytuacja jak opisana powyżej wystąpiła w przypadku(...) Gazeta (...)z 26 kwietnia 2016 r. wydanej w nakładzie 5.000 egzemplarzy, w której na pierwszej oraz 23 stronie zamieszczona materiały referendalne nie wskazując przez kogo są opłacane i od kogo pochodzą rażąco naruszającart. 37 ustawy o referendum lokalnym.

12
Ponadto oświadczenie Rady GminyE.(przyjęte jeszcze przed rozpoczęciem kampanii referendalnej) zostało bezprawnie w niej użyte i zaopatrzone w urzędowe pieczęcie, a powyżej niego umieszczono wezwanie (apel) do niebrania udziału w referendum nie podając jego autora i stwarzając wrażenie, że jest to oficjalne stanowisko urzędowe.

13
W dniu 28 kwietnia 2016 r. ,w bezpłatnejgazecie (...)ukazał się artykuł pt. „Kobiety mojego życia" zawierający nieprawdziwe informacje z życia rodzinnego wójta, pomawiające inne osoby, a mające przedstawić wójta w jak najlepszym świetle i promować jego osobę bezpośrednio przed referendum.

14
T. O.w kwietniu 2016r. wydał jako wydawca i redaktor naczelnygazetę (...)(7) w nakładzie 5.000 egzemplarzy, która jest całkowicie poświęcona kampanii przeciwko udziałowi mieszkańców w referendum Gminnym, zaś szatą graficzną nazwą prawie tożsamą z gazetą wydawaną przez GminęE.(...). Gazeta ta była kolportowana bezpośrednio w Urzędzie GminyE.. W gazecie tej zawarto nieprawdziwą informację, że „pójdą głosować tylko jego przeciwnicy!" oraz „przechodząc koło lokali referendalnych, nie dać się zaciągnć do nich siłą" itp. (strona 1 gazety).

15
W gazecie tej agitację prowadziła PaniA. O. (2)- członek komisji wyborczej, a wójt jako redaktor naczelny oraz wydawca świadomie pozwolił na złamanie kluczowego przepisu art. 153 § 3 Kodeksu wyborczego, w wyniku czego Komisarz Wyborczy wO.w dniu 04 maja 2016 r. zmuszony został do zwrócenia uwagi PaniA. O. (2), jednakże ta gazeta była kolportowana w dalszym ciągu aż do dnia referendum.

16
W dniu 3 maja 2016 r. Wójt GminyE.T. O.organizował prawdopodobnie z pieniędzy gminnych lub uzyskanych z wykorzystaniem funkcji Wójta Gminy pikniki gminne dla(...), podczas których częstował uczestników alkoholem i zakąską. W trakcie częstowania alkoholem nakłaniał ich do niebrania udziału w dniu 8 maja 2016 r. w referendum dotyczącym jego odwołania z funkcji Wójta GminyE.. Działania te miały miejsce m.in. w miejscowościC.iS.naruszając zakaz pozyskiwania sympatii wyborców poprzez przekupywanie ich napojami alkoholowymi podawanymi nieodpłatnie (art. 108 § 5 ustawy dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy).

17. W dniu 04 maja 2016 r. w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w(...)odbyły się Gminne Obchody DniaF.Rzeczpospolitej Polskiej iŚ.Konstytucji3M., na których była prowadzona kampania referendalna wobec uczniów przez wójtaT. O.oraz Senator RPM. K.. Pani Senator odniosła się osobiście do(...):
- Nasza gmina, GminaE., jest mi bardzo bliska, dlatego z uwagą przyglądam się temu, co w niej się dzieje - dodałaM. K.. - Zaniepokojona jestem ostatnimi działaniami grupy osób, które prowadzą swoje rozgrywki polityczne kosztem naszej gminy. Informacje, które rozpowszechniają na temat wójta i gminy, są nieprawdziwe. Wierzę jednak w to, że mieszkańcy widzą dobre zmiany, które zachodzą w naszej gminie i uszanują demokratyczne wybory, które odbywają się raz na cztery lata. Wypowiedzi agitacyjne Pani Senator zamieszczone zostały na urzędowej stronie Urzędu GminyE.prowadzonej za pieniądze publiczne (www.elk.gmina.pl), naruszającart. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym. Ponadto podczas tych uroczystości w szkole kolportowana była m.in. wśród rodziców uczniów ulotka wyborcza PaniK.opatrzona logo Senatu i apelująca do bojkotu referendum. Ulotka ta zawiera szereg nieprawdziwych informacji wprowadzających istotnie wyborców w błąd. Została ona zaopatrzona „stemplem pocztowym" Senator RP i datownikiem sugerującym, że jej nadawcą jest Senat RP. Przykładowo nieprawdziwe jest stwierdzenie, że po raz pierwszy w historii spadła cena wody. Zgodnie z art. 108 § 2 ustawy dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy w związku zart. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnymzabroniona jest agitacja wyborcza na terenie szkół wobec uczniów. Agitacja wyborcza w jakichkolwiek formach jest zabroniona na terenie szkół podstawowych i gimnazjów wobec uczniów nieposiadających prawa wybierania. Wystąpienie Pani Senator i kolportowanie ulotki pozostawało w sprzeczności zart. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, w którym zabrania się prowadzenia kampanii referendalnej na terenie urzędów administracji rządowej i samorządowej oraz sądów.
18.T. O.wójt gminyE.w ogłoszeniu zamieszczonym wgazecie (...)podał nieprawdziwą informację wyborcom, że udział w referendum jest marnowaniem publicznych pieniędzy i referendum służy wyłącznie interesowi kilku osób, których sami odsunęli od władzy w ostatnich wyborach.
19. W dniu 6 maja 2016 r. w Sądzie Okręgowym w Suwałkach odbyły się w trybie referendalnym sprawy z wniosku Wójta GminyE.. Postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt. I. Ns 55/16 oddalono wniosek o wydanie orzeczenia w trybie wyborczym w stosunku doG. M.; zaś w stosunku do uczestniczkiR. S.orzeczono sprostowanie dwóch informacji, co do dwóch innych informacji oddano wniosek o wydanie orzeczenia w trybie wyborczym. Postanowieniem wydanym w drugiej sprawie oddalono wniosek o wydanie orzeczenia w trybie wyborczym w sprawie z udziałemA. P.. Radio 5 w tym dniu, bezpośrednio przed ciszą wyborczą, podało nieprawdziwą informację o wyniku wyżej wskazanego postępowania, iż w czterech przypadkach Sąd Okręgowy w Suwałkach przyznał rację wójtowiT. O.i informacja ta znacząco wpłynęła na wynik referendum, gdyż nie było już żadnych możliwości jej sprostowania tuż przed ciszą wyborczą.
20. W dniu 07 maja 2016 oraz w dniu referendum tj. w dniach ciszy wyborczej, na terenie GminyE., trwała szeroko zakrojona akcja wójtaT. O.i jego zwolenników kolportażu wśród(...)i rozplakatowywania w miejscach publicznych plakatów w formie obwieszczeń pn. „Pilne. Do wiadomości publicznej", które prawdopodobnie były drukowane w Urzędzie GminyE.(został zgłoszony do policji wniosek o zabezpieczenie drukarek i komputerów oraz ich pamięci i monitoringu w Urzędzie GminyE.). Kolportowane były plakaty w formacie A3 zawierające nieprawdę i w treści przeinaczające nieprawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Suwałkach, a w stosunku doA. P.bezprawnie podważające jego wynik. Oczywistym jest, iż brak akceptacji orzeczenia sądowego w polskim systemie prawa powinno być dokonywane w drodze jego zaskarżenia, a nie polemiki z nim na plakatach (obwieszczeniach) wyborczych. Ponadto cechy plakatu sugerują jego urzędowy charakter (wielkość, czcionka, kolor, układ, format - słowo(...)).
21. Zgodnie zart. 29 ust. 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym(Dz. U z 2016 r., poz. 400) od zakończenia kampanii referendalnej, aż do zakończenia głosowania zabronione jest zwoływanie zgromadzeń, organizowanie pochodów i manifestacji, wygłaszanie przemówień, rozdawanie ulotek, a także prowadzenie w inny sposób agitacji w związku z referendum.
W dniu referendum tj. 8 maja 2016 r. przed wszystkimi lokalami wyborczymi pojawili się „ochroniarze" wyznaczeni przez Wójta GminyE.wywierający bezpośredni nacisk na wyborców i dbający o brak frekwencji w referendum. Działania ich polegały na zniechęcaniu oraz zastraszaniu wyborców poprzez robienie im zdjęć i nagrywanie kamerami czy telefonami komórkowymi osób wchodzących i wychodzących z lokali wyborczych oraz notowania numerów rejestracyjnych samochodów wyborców, śledzenie ich, jazdę za nimi swoimi samochodami.
Przykładowo w godzinach od 8.00 do 19.40 w miejscowościB.teść wójta GminyE.G. K.bezprawnie robił zdjęcia i ostentacyjnie nagrywał telefonem komórkowym osoby wchodzące do lokalu wyborczego wB.oraz notował numery rejestracyjne samochodów wyborców biorących udział w referendum w sprawie odwołaniaT. O.(jego zięcia) z funkcji Wójta GminyE.. Swój samochód z rejestratorem (kamera) samochodową zaparkował kilka metrów od lokalu wyborczego.
Wezwanie policji przez Przewodniczącego Komisji Wyborczej wB.W. R.zakończyło się wyłącznie na wylegitymowaniuG. K., który dalej „czuwał" pod lokalem wyborczym i nadal rejestrował wszystkich wyborców.
Ponadto przed lokalem wyborczym stwierdzono rozrzucone podczas ciszy wyborczej opisane powyżej plakaty w formacje A3 negujące ustalenia faktyczne oraz ocenę dowodów zawartą w postanowieniu Sądu Okręgowego w Suwałkach.
Wójt GminyE.wcześniej zapowiadał na spotkaniach z mieszkańcami oraz pracownikami Urzędu Gminy i podległych jednostek (szkół, przedszkoli,(...)u,(...)itp.), że będzie monitorował i nagrywał wszystkie osoby biorące udział w referendum, a przecież w takiej sytuacji trzeba dużej odwagi aby w ogóle wejść do lokalu wyborczego.
Komitet Referendalny, mając sygnały w tym zakresie, odpowiednio wcześnie tj. już w dniu 05 kwietnia 2016 roku wystąpił do Komendanta Powiatowego Policji wE.oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji wO.o zabezpieczenie lokali wyborczych, których było w GminieE.tylko 12. Policja nic nie zrobiła w tej sprawie, lokale natomiast stale monitorowali ludzie przysłani przez wójtaO..G. K.nie jest(...)(mieszka wO.), nie był członkiem komisji wyborczej, ani też nie był mężem zaufania. Ponadto prowadził pod lokalem wyborczym w czasie głosowania agitację wyborczą demonstracyjne pokazując wyborcom znakV.. O tym, że działalnośćG. K.jest zorganizowana przez wójtaT. O.świadczy dowożenie mu wody i jedzenia przez podległego mu pracownika Urzędu GminyE.-P. S., widocznego obok na załączonym na płycie DVD zdjęciu. ZachowanieG. K.i innych osób bez wątpienia wpłynęło na decyzję wyborców, aby nie udać się do lokalu wyborczego oraz nie brać udziału w głosowaniu, bo po co mieć później w gminie kłopoty w załatwieniu najprostszych urzędowych spraw czy problemów z utrzymaniem zatrudnienia w gminie i podległych jej jednostkach.
Z wpisu WójtaT. O.zamieszczonego na stronie GminyE.wynika jednoznacznie, że negatywną kampanię referendalną prowadzono niezgodnie z prawem - „Dziękuję wszystkim, którzy mnie popierali - mieszkańcom, radnym GminyE., sołtysom, mojemu sztabowi, wszystkim zaangażowanym i szczególnie Pani Senator RPM. K.. To referendum pokazało, że Wy, Drodzy Mieszkańcy, jako społeczność naszej gminy, naszej(...), jesteście dojrzali, świadomi i rozsądni. Nie daliście, się zwieść tej wyjątkowo agresywnej i negatywnej kampanii prowadzonej przez kilka osób. Żałuję, że za to referendum, musimy płacić z budżetu gminy".
Prawo obywateli Rzeczpospolitej Polskiej do udziału w referendum zagwarantowane jest wart. 62 ust. 1 Konstytucji RP, które są obok wyborów podstawowym przejawem aktywności obywatelskiej w państwie demokratycznym. Opisane powyżej działania celowego i wielokrotnego wprowadzenia w błąd mieszkańców, wywierania ogromnego wpływu na niewzięcie udziału w referendum przez osoby uprawnione spowodowały, że większość wyborców obawiała się w ogóle uczestniczyć w referendum, czyli aktywnie uczestniczyć w decydowaniu o ważnych sprawach swojej gminy.
Brak informacji o uprawnieniach wyborców (było to pierwsze referendum w historii gminy) oraz ogromna skuteczność akcji dezinformacyjnej („zostańcie w domu", „udział w referendum jest marnowaniem publicznych pieniędzy", „zabronione jest podwiezienie kogokolwiek do lokalu wyborczego") obywateli co do korzystania ze swoich konstytucyjnych praw najlepiej dowodzi okoliczność, iż pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum podpisało się 1625 wyborców, do urn w opisanych powyżej warunkach poszło zaledwie 406 - mieszkańców.
Opisane powyżej działania przez Wójta GminyE.zobowiązanego przestrzegać prawa stanowią nie tylko złamanie prawa wyborczego, a są wręcz cechą państw niedemokratycznych, o ustrojach totalitarnych. Działanie Wójta GminyE.z pewnością w poważny sposób zdezorientowało wyborców, którzy odnieśli wrażenie, że referendum nie jest legalne, zbyt szkodliwe dla mieszkańców, aby zasługiwało na udział w nim, co miało bardzo negatywny wpływ na frekwencję w referendum, doprowadzając do znikomej, frekwencji i jego unieważnienia z tego powodu.
Wójt GminyE., bezpośrednio odpowiedzialny za prawidłowe zorganizowanie referendum, rażąco, wielokrotnie i bezkarnie złamał prawo, co doprowadziło poprzez brak należnej informacji dotyczącej zasad głosowania do unieważnienia referendum i w ten sposób spowodował zmarnowanie środków z budżetu gminy i państwa wydanych na przedsięwzięcie nieważne. Niedopuszczalnym jest bojkotowanie i podważanie instytucji demokratycznej oraz działań Sądów, organów państwowych (Komisarza Wyborczego, będącego Sędzią Sądu Najwyższego) przez wójta - organ samorządowy (państwowy). W świetle powyższego nie budzi żadnych wątpliwości, iż gdyby do opisanych powyżej naruszeń nie doszło, to wynik referendum w kwestii jego frekwencji byłby zupełnie odmienny i referendum byłoby ważne.
Mając na uwadze, iż wskazane naruszenia prawa (m.in. przeszkodzenie w swobodnym wykonywaniu prawa do głosowania, wywieranie wpływu na osoby uprawnione i zmuszenie ich do powstrzymania się od głosowania, prowadzenie agitacji wyborczej na terenie urzędu administracji samorządu terytorialnego, prowadzenia agitacji wyborczej na terenie szkół wobec uczniów, nie umieszczenie w materiałach wyborczych wyraźnego oznaczenia komitetu wyborczego od którego pochodzą, prowadzenie agitacji wyborczej także w okresie od zakończenia kampanii aż do zakończenia głosowania, wydatkowania na agitację środków finansowych pochodzących z budżetów jednostek samorządu terytorialnego) doprowadziły do wypaczenia wyniku wyborczego w ten sposób, że brak tego naruszenia skutkowałby odmiennym wynikiem głosowania, wnoszę o uznanie niniejszego protestu i zarządzenie powtórzenia referendum w GminieE.o odwołanieT. O.z funkcji Wójta GminyE..
Wszystkie protesty zostały połączone do wspólnego rozpozna i rozstrzygnięcia.
Komisarz Wyborczy wO.wniósł o oddalenie wszystkich trzech protestów referendalnych.
Argumentował, iż w myślart. 66 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnymskuteczność protestu uzależniona jest od spełnienia łącznie dwóch przesłanek: autor protestu musi udowodnić, że doszło do naruszenia przepisów rangi ustawowej, oraz wykazać, że naruszenie to mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik referendum. Co należy rozumieć pod pojęciem „istotny", ustawa nie wyjaśnia, niemniej - bazując na bogatym dorobku judykatury - wolno stwierdzić, że chodzi tu o bardzo wysoki stopień prawdopodobieństwa wpływu obrazy konkretnych przepisów prawa na wynik referendum. W rozpatrywanym przypadku należałoby wykazać, że wskazane naruszenia prawa miały miejsce i że mogły realnie wywołać skutek w postaci nieosiągnięcia wymaganej prawem frekwencji, która sprawiła, iż referendum nie miało charakteru wiążącego.
W oparciu o dotychczasowe wyniki postępowania dowodowego, w tym w szczególności wyniki czynności, których następstwem było wydane przez Policję postanowienie z 25 maja 2016 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia, zatwierdzone w dniu 31 maja 2016 r. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Ełku. Wyrażał przekonanie, że sformułowane w protestach w sposób nader przesadny (i zbieżny) twierdzenia o naruszeniach prawa nie zostały dostatecznie udowodnione. Jego zdaniem nie sposób uznać, że w efekcie ustalonych naruszeń prawa wynik referendum mógłby być inny, to jest, że referendum byłoby ważne. Przypomniał, iż ogółem liczba osób uprawnionych do głosowania wynosiła 8745, liczba osób, którym wydano karty do głosowania wynosiła 406 i że tym samym frekwencja wyniosła tylko 4,64%. Uwzględniając regulację zart. 55 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym, trzeba stwierdzić, że do ważności referendum zabrakło aż 1711 głosów.
Nawet przy czysto teoretycznym założeniu, że doszło do wskazanych w protestach nieprawidłowości, trudno wręcz wyobrazić sobie, aby owe działania, których ilość i natężenie nie sposób ocenić jako znaczne, mogły odstraszyć czy choćby zniechęcić przeszło 1700 dorosłych mieszkańców gminy od udania się do lokali referendalnych i wzięcia udziału w głosowaniu. Przyjęcie wersji zaprezentowanej w protestach kolidowałoby jaskrawo z elementarnym doświadczeniem życiowym. Trzeba dobitnie powiedzieć, że spowodowanie tak wysokiej absencji, poprzez - jak utrzymują autorzy protestów - intensywną akcją o charakterze nieomal kryminalnym, musiałoby spotkać się ze zdecydowaną reakcją choćby części członków dwunastu komisji obwodowych czy też Gminnej Komisji do Spraw Referendum wE.nie mówiąc o mężach zaufania.
Przewodnicząca Gminnej Komisji ds. referendum wE.wniosła o oddalenie protestów.
Twierdziła, że w ocenie komisji zarzuty zawarte w proteście pozostają bez wpływu na wynik referendum, a ponadto w przeważającej części nie mają związku z przebiegiem głosowania. Informowała, że do Gminnej komisji ds. referendum wE.wpłynęły tylko dwa (telefoniczne) zgłoszenia odnośnie prowadzonej agitacji referendalnej.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:
Legitymacja czynna skarżących i zachowanie terminu do wniesienia protestów nie stanowiły kwestii spornych. Wszyscy skarżący wykazali przy pomocy dowodów osobistych, iż spełniają kryteria ustawowe niezbędne do wniesienia protestu.
Zgodnie z przepisemart. 66 ust. 1 ustawy o referendum lokalnymtermin do wniesienia protestów upływał w ciągu 7 dni od podania wyników referendum do publicznej wiadomości.
Oficjalne wyniki referendum zostały ogłoszone przez Gminną Komisję do Spraw Referendum wE.w dniu 09 maja 2016 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa(...)(poz. 2054). Wszystkie protesty zostały wniesione przed upływem terminu określonego w cytowanym wyżej przepisie.
W dniu 5 stycznia 2016 roku zostało złożone do Wójta GminyE.T. O.powiadomienie grupy inicjującej referendum o zamiarze przeprowadzenia referendum gminnego.
Zarzuty tyczące się utrudniania grupie inicjującej zbieranie podpisów pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum nie mogą być uznane za zasadne. Dotyczą one bowiem okresu zbierania podpisów pod wnioskiem, który ostatecznie uzyskał wymaganą ilość podpisów i wywołał pożądany przez tą grupę efekt (zarządzenie referendum).
Zgodnie zart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnymkampania referendalna rozpoczyna się z dniem podjęcia postanowienia komisarza wyborczego o przeprowadzeniu referendum i ulega zakończeniu na 24 godziny przed dniem głosowania.
W niniejszej sprawie Komisarz Wyborczy wO.postanowieniem z dnia 21 marca 2016 roku o przeprowadzeniu referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta GminyE.przed upływem kadencji określił terminy wykonania czynności związanych z przeprowadzeniem referendum w kalendarzu czynności stanowiącym załącznik nr 1 do postanowienia- postanowienie Komisarza Wyborczego wO.wraz z Kalendarzem czynności - k. 12-13.
Zgodnie z tym kalendarzem do dnia 8 kwietnia 2016 r. Wójt GminyE.zobowiązany był do podania do publicznej wiadomości mieszkańców, przez rozplakatowanie oraz zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej obwieszczenia Wójta GminyE.o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji do spraw referendum, w tym o siedzibie komisji właściwej dla głosowania korespondencyjnego i o lokalach dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych, czego nie uczynił.
Pismem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Komisarz Wyborczy wO.upominał Wójta GminyE.o konieczności realizowania obowiązków określonych w kalendarzu wyborczym oraz w art. 37 d § 1 Kodeksu wyborczego, zgodnie z którym Wójt najpóźniej na 21 dni przed dniem referendum przekazuje osobom uprawnionym do udziału w referendum w stałych obwodach do głosowania w formie druku bezadresowego umieszczonego w oddawczych skrzynkach pocztowych, informacji o terminie referendum, godzinach głosowania, sposobie głosowania korespondencyjnego lub przez pełnomocnika- pismo k. 15.
W kolejnym piśmie z dnia 25 kwietnia 2016 r. Komisarz Wyborczy wO.stwierdzał niewykonanie nałożonych na Wójta powinności i informował jakie mogą być tego konsekwencje- pismo Komisarza Wyborczego k. 16.
Wójt GminyE.i tym razem zignorował zalecenia Komisarza Wyborczego. Ostatecznie wymóg określony w art. 37 d § 1 Kodeksu wyborczego nie został zrealizowany.
Jest to najpoważniejsze uchybienie opisane w protestach, jednakże w ocenie Sądu brak było dowodów aby mogło przełożyć się lub przełożyło się ono na wynik referendum.
Informacje o referendum, nawet jeśli nie dotarły do wyborców w takiej formie jaką określa Kodeks wyborczy, były na tyle powszechne, że nie istnieją obawy że wyborcy nie wiedzieli o samym referendum, celu referendum, siedzibach komisji i warunkach oddania ważnego głosu. O referendum informowały różne media, radio, prasa oraz materiały agitacyjne kolportowane (według wnoszących protesty) w ogromnej skali (w nakładach kilku lub nawet kilkunastotysięcznych). W siedzibach Obwodowych Komisji Referendalnych pojawiły się prawem przewidziane obwieszczenia. Tak więc każdy zainteresowany mógł uzyskać niezbędne informacje.
Zarzuty tyczące się źródeł finansowania anytkampanii referendalnej nie zostały w niniejszym postępowaniu udowodnione.
Brak było również dowodów potwierdzających prowadzenie kampanii antyreferendalnej na terenie szkół przez senatora RP. Przesłuchani na tą okoliczność świadkowie (k. 180-190) stwierdzali, że byli zajęci swoimi obowiązkami i nie słyszeli wypowiedzi Pani senator albo że nagłośnienie na placu było słabe i nie można było zrozumieć o czym ww. mówiła.
Zarzuty tyczące się prowadzenia kampanii przeciwko referendum na terenie Urzędu GminyE.przez pozostawianie gazet lub materiałów agitacyjnych, w miejscy gdzie zwyczajowo pozostawiane są materiały promocyjne i gdzie wykładana jest bezpłatna gazeta gminna, również nie mogły odnieść pożądanego przez skarżących efektu. Nieznana jest bowiem skala potencjalnych uczestników do których te materiały dotarły. Zarzuty dotyczące zamieszczania nieprawdziwych informacji w plakatach, hasłach, ulotkach czy innych materiałach agitacyjnych (wprowadzania dezinformacji) były nieskuteczne. Skarżący mogli korzystać z instrumentów prawnych określonych wart. 35 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, jednak tego nie robili. Przewidziany w tym przepisie tryb jest szybki i skuteczny. Materiały kolportowane w niedozwolonych miejscach w trakcie kampanii referendalnej mogły być skonfiskowane, a sprawca naruszeń mógł ponieść dotkliwe konsekwencje finansowe. Rezygnacja przez skarżących z takich działań i wysuwanie zarzutów tyczących się treści kolportowanych materiałów i miejsca (urząd ) dopiero w protestach referendalnych wydaje się działaniem spóźnionym.
Kolejny zarzut dotyczący rozrzucania materiałów agitacyjnych przeciwko udziałowi w referendum pod lokalami komisji referendalnych i w ich okolicy w dniu głosowania również nie potwierdził tez lansowanych przez skarżących, że materiały te mogły wpłynąć na wynik referendum. Frekwencja podczas referendum była tak niska, że liczba potencjalnych uczestników referendum do których materiały te mogły dotrzeć była niewielka.
Kolejny z zarzutów dotyczył zakłócania przebiegu głosowania przez osoby siedzące w samochodach pod lokalami komisji referendalnych. Według wnoszących protesty już sama obecność takich osób wywierała presję na potencjalnych uczestników referendum i wpływała negatywnie na frekwencję podczas referendum. Zauważyć jednak należy, iż organy ścigania były o tych faktach informowane i nie podejmowały żadnych działań, uznając że jest to sytuacja zgodna z prawem. Nie było żadnych dowodów świadczących, że osoby takie uniemożliwiły komukolwiek udział w głosowaniu.
Dowody przedstawione na okoliczność częstowania alkoholem mieszańców okazały się niewiarygodne. Osoby nieznane z nazwiska miały rzekomo informować świadka, że sponsorem pitego pod sklepem alkoholu jest wójt.
Nie wykazano również aby Wójt podczas Sesji Rady Gminy zapowiadał wyciąganie konsekwencji wobec osób biorących udział w referendum. Nawet gdyby takie fakty miały miejsce to adresatem takich wystąpień była wąska grupa ludzi. Pamiętać trzeba, że do przekroczenia niezbędnego progu skutkującego ważnością referendum zabrakło głosów 1711 osób.
Zgodnie zart. 66 Ustawy o referendum lokalnymw terminie 7 dni od dnia podania wyników referendum do wiadomości publicznej w sposób, o którym mowa w art. 63 ust. 2, każdy uprawniony do wzięcia w nim udziału mieszkaniec danej jednostki samorządu terytorialnego może wnieść protest, jeżeli dopuszczono się naruszenia przepisów ustawy, a naruszenie to mogło wywrzeć wpływ na wynik referendum.
Zgodzić się należy z Komisarzem Wyborczym, iż o tym co należy rozumieć pod pojęciem „istotny", ustawa nie wyjaśnia, niemniej - bazując na bogatym dorobku judykatury - wolno stwierdzić, że chodzi tu o bardzo wysoki stopień prawdopodobieństwa wpływu obrazy konkretnych przepisów prawa na wynik referendum. W rozpatrywanym przypadku należałoby wykazać, że wskazane naruszenia prawa miały miejsce i że mogły realnie wywołać skutek w postaci nieosiągnięcia wymaganej prawem frekwencji, która sprawiła, iż referendum nie miało charakteru wiążącego.
Ogółem liczba osób uprawnionych do głosowania wynosiła 8745, liczba osób, którym wydano karty do głosowania wynosiła 406, a frekwencja wyniosła tylko 4,64%. Uwzględniając regulację zart. 55 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym, trzeba stwierdzić, że do ważności referendum zabrakło aż 1711 głosów- Dziennik Urzędowy Województwa(...)k. 9.
Z ustaleń dokonanych w niniejszym postępowaniu wynika, iż doszło do naruszenia art. 37 g § 1 Kodeksu wyborczego, a więc regulacji ustawowej, jednak (co wcześniej szczegółowo omówiono) uchybienie to tylko potencjalnie mogło wpłynąć na ważność i wynik referendum. Brak było jakichkolwiek dowodów świadczących, iż ktokolwiek z uprawnionych do głosowania nie posiadał wiedzy o referendum, miejscu głosowania i warunkach oddania ważnego głosu.
U podstaw stawienia się w lokalach referendalnych w dniu 8 maja 2016 r. ledwie 4,64% uprawnionych do głosowania legło zapewne wiele czynników, ale brak jest postaw do twierdzenia, iż istotny wpływ na ważność w referendum miału ustalone uchybienia.
Wszystkie protesty jako niezasadnie podlegały oddaleniu.
SSO Mirosław Krzysztof Derda SSO Aneta Ineza Sztukowska SSO Małgorzata Szostak –Szydłowska.