Sąd Okręgowy w Częstochowie
VI Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ca 793/16
Data wyroku: 2016-11-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Henryka Szwyngel, Halina Garus, Hanna Morejska
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: 506 kpc, 172 kc, 305 (1) kc

Sygn. akt VI Ca 793/16

POSTANOWIENIE
Dnia 9 listopada 2016r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący-Sędzia SSO Henryka Szwyngel
Sędziowie SSO Halina Garus
SSO Hanna Morejska (spr.)
Protokolant Jadwiga Cichoń
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r.
sprawy z wnioskuM. C.
z udziałemPrzedsiębiorstwa (...) S.A.wC.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawcyM. C.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 1 czerwca 2016r.
sygn. akt II Ns 4271/14
postanawia:
I . uchylić zaskarżone postanowienie w pkt. 1 i zmienić numerację dalszych punktów postanowienia w ten sposób ,że punktowi 3 nadać nr 1 , punkt 2 pozostawić jako punkt 2 i punktowi 4 nadać nr 3 ;
II. oddalić apelację w pozostałej części ;
III. ustalić ,że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie w postępowaniu apelacyjnym .
VI Ca 793/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 roku Sad Rejonowy w Częstochowie oddalił wniosekM. C.o ustanowienie na jego nieruchomości służebności przesyłu na rzecz uczestnikaPrzedsiębiorstwa (...)i stwierdził żePrzedsiębiorstwo (...):(...) spółka akcyjnaz siedzibą wC.nabyło przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 2006 roku służebność gruntową polegającą na nieodpłatnym korzystaniu z części nieruchomości położonej wC., oznaczonej jakodziałka o numerze (...)obręb(...), dla której Sąd Rejonowy w Częstochowie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...)zabudowanej częścią magistrali wodociągowej DN 500 wraz z komorą zaworu napowietrzno-odpowietrzającego przebiegającą po pasie gruntu oznaczonego punktami 12-13-14-15-12 o powierzchni 0,0037 ha (trzydziestu siedmiu metrów kwadratowych), oznaczonego na mapie literą Al., po pasie gruntu oznaczonego punktami 1-2-3-4-25-26-1 o powierzchni 0,0010 ha (dziesięciu metrów kwadratowych), oznaczonego na mapie literą A2, po pasie gruntu oznaczonego punktami 25--5-6-7-7-9”ib°l l”l2-T5-16-17-18-19-20-21-22-26~-25 o powierzchni 0,0189 ha (stu osiemdziesięciu dziewięciu metrów kwadratowych), oznaczonego na mapie literą B, po pasie gruntu oznaczonego punktami 3-23-24-6-5-25-4-3 o powierzchni 0,0017 ha (siedemnastu metrów kwadratowych), oznaczonego na mapie literą C, przedstawionych na mapie sporządzonej przez geodetęS. S.przyjętej w dniu 3 kwietnia 2015 roku do zasobu GrodzkiegoOśrodka (...)Prezydenta MiastaC.za numerem ewidencyjnym P.(...).(...)niezbędnej do eksploatacji i obsługi tych urządzeń oraz całodobowym korzystaniu z tej części nieruchomości w zakresie koniecznym do usuwania awarii, wykonywania konserwacji, remontów i wymiany urządzeń wodociągowych oraz dostępu do urządzeń;
Sąd Rejonowy ustalił i zważył co następuje.
Przedmiotem postępowania jest nieruchomość położona wC.przyul. (...), oznaczonej jakodziałka o numerach (...)o łącznej powierzchni 0,2308 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Częstochowie IX Wydziale Ksiąg Wieczystych urządzona jestksięga wieczysta KW (...). Przez działkę wnioskodawcy biegnie magistrala wodna DN 500 wraz z komorą zaworu napowietrzno – odpowietrzającego przebiegająca od ujęciaM.do zbiorników naK.. Magistrala wodna została wybudowana w 1975 roku. W dniu 20 lutego 1975 roku Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych wK.wyraziła zgodę na przeprowadzenie wodociągu ǿ 500 mm pod torami(...)szlakuC.–A. O.. W 1975 roku oddawano kolejne odcinki magistrali i w trakcie jej budowy zmieniono częściowo pierwotnie projektowany przebieg magistrali ze względu na usytuowanie kabli energetycznych. Natomiast od czasu oddania magistrali do eksploatacji nie zmieniała ona swojego przebiegu.

Działka nr (...), będąca przedmiotem postępowania, została utworzona zdziałki nr (...)w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych. W 1983 rokudziałka nr (...)uległa podziałowi nadziałki nr (...), a następnie w 1997 rokudziałkę nr (...)podzielono nadziałki (...). W roku 2000 roku uczestnik postępowania nabył własnośćdziałki nr (...)na podstawie umowy darowizny od swoich rodzicówM.iB.małż.C.. W niniejszej sprawie spór koncentrował się na dopuszczalności ustanowienia służebności przesyłu, którą wnioskodawca upatrywał w ograniczeniu możliwości korzystania z przysługującego mu prawa własności spowodowanej istnieniem czynnych urządzeń wodociągowych, braku wyrażenia zgody przez poprzedników.2006r., II CSK(...)oraz wyrok SN z dn. 31.05.2006r., IV CSK(...)).
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie pozostawało, że na nieruchomości należącej do uczestnika postępowania w obrębiedziałki (...)istnieją urządzenia przesyłowe w postaci magistrali wodociągowej DN 500 wraz z komorą zaworu napowietrzno – odpowietrzającego przebiegająca od ujęciaM.do zbiorników naK.. Nie ma również wątpliwości, iż w 1975 roku magistrala została wybudowana i wówczas częściowo urządzenia zostały posadowione na nieruchomości wnioskodawcy. Świadczą o tym chociażby zapisyw dzienniku budowy, mapy przebiegu magistrali z okresu budowy. Nadto biegły geodetaw swej opinii wskazał, iż magistrala nie zmieniała swojego przebiegu. Potwierdzają również tę okoliczność zeznania samego wnioskodawcy, który wskazywał, iż urządzenia na jego nieruchomości powstały w latach 70-tych. Dokonane w sprawie ustalenia jednoznacznie wskazują, że w zakresie magistrali wodnej DN 500 wraz z komorą posadowioną na nieruchomości wnioskodawcy spełnione zostały przesłanki do nabycia przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności gruntowej o treści służebności przesyłu w drodze zasiedzeniaw postaci upływu czasu i posiadania. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji.
Apelację od postanowienia złożył wnioskodawca zarzucając;
Obrazę przepisów prawa procesowego tj.art. 506 kpcpoprzez jego niezastosowanie;
Z ostrożności procesowej;
-naruszenieart. 292 Kodeksu Cywilnegopoprzez jego niewłaściwą wykładnie polegającą na przyjęciu, że przedmiotowe urządzenia –magistrala wodociągowa będąca przedmiotem zasiedzenia jest urządzeniem trwałym i widocznym.;
- naruszenieart. 123 §1 kcw zw. zart. 175 kcpoprzez przyjęcie przez Sąd wydający zaskarżone orzeczenie, że na skutek powództwa wytoczonego przezM. C.przeciwkoPrzedsiębiorstwu (...) spółka akcyjnaw 2013 r. przed Sądem Okręgowy w Częstochowie Sygn. Akt IC(...)nie doszło do przerwania biegu zasiedzenia.
Dlatego wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
Sąd Okręgowy stwierdza że apelacja jest jedynie częściowo zasadna z przyczyn następujących.
W ocenie Sądu stanowisko uczestnika odnośnie zarzutu zasiedzenia spornej służebności jako służebności przesyłu prezentowane w sprawie znajduje uzasadnienie i oparcie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i utrwalonej praktyce sądów powszechnych, a tym samym zasługuje na uwzględnienie. Wobec zgłoszenia przez uczestnika zarzutu legitymowania się tytułem do korzystania z działki wnioskodawczyni koniecznym była jego weryfikacja przez Sąd, przy czym ocena nabycia przez zasiedzenie mogła być dokonywana jedynie jako przesłanka rozstrzygnięcia o żądaniu wnioskodawczyni, gdyż samo żądanie stwierdzenia zasiedzenia na rzecz poprzednika uczestnika nie było przedmiotem sprawy z uwagi na treść wniosku. Dopuszczalność takiego badania została wielokrotnie zaaprobowana przez Sąd Najwyższy i nie może być skutecznie kwestionowana (por. uchwała SN z dn. l0.02.1951r. Ł.C.P.. 741/50, OSN 1951/1/2, uchwała SN z dn.10.02.1969r., III CZP 11/69, OSNCP 1969/12/210). W konsekwencji powyższych rozważań trzeba jednoznacznie stwierdzić, że wejście w życie przepisów o służebności przesyłu nie stoi na przeszkodzie nabyciu przez przedsiębiorcę w drodze zasiedzenia służebności gruntowej, jednak jej treść stanowić musi uprawnienie przedsiębiorcy jako właściciela nieruchomości władnącej do korzystania w oznaczonym zakresie z gruntu obciążonego, na którym znajdują się urządzenia przesyłowe. Innymi słowy oznacza to, że zadaniem Sądu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy uczestnik i jego poprzednicy prawni, a także Skarb Państwa -z uwagi na zasadę funduszu jednolitej własności państwowej obowiązującą do dnia l lutego 1989 roku - podnosząc zarzut zasiedzenia spełnili nie tyle przesłankiart. 305 (1)– 305 (4)kc, co także wymogi stanowione wart. 285 kcw zw. zart. 292 kciart. 352 §1 kc.W tym miejscu trzeba jednak zauważyć, że ze względu na specyfikę zagadnienia dominujący nurt orzeczniczy Sądu Najwyższego zmierza ku coraz bardziej liberalnej ich wykładni. W przedmiotowej sprawie fakt istnienia trwałego i widocznego urządzenia w postaci magistrali wodociągowej a nadto fakt ich wybudowania przez poprzednika prawnego uczestnika nie został w skuteczny sposób zakwestionowany. Zakład wodociągowy nie pytając o zgodę właścicieli przeprowadził na tym terenie wodociąg, który znajduje się tam po chwilę obecnej, został on włączone w skład przedsiębiorstwa i do dnia dzisiejszego pozostaje nieprzerwanie eksploatowany, podobnie jak związana z nim posadowiona na działce wnioskodawcy komora zaworu napowietrzająco odpowietrzającego, zajmujące powierzchnię c/a 5 m , usytuowana na głębokości 2,40 m pod powierzchnią ziemi. Odnośnie widoczności urządzenia Sąd Okręgowy przychyla się do stanowiska Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 157/1. W orzeczeniu tym wskazano, że dla nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej, odpowiadającej treścią służebności przesyłu, oraz samej służebności przesyłu nie jest niezbędne, by widoczne elementy trwałego urządzenia, będącego przedmiotem korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego, znajdowały się na powierzchni nieruchomości którą obciążać ma ta służebność. W powołanej sprawie gazociąg znajdował się bowiem na głębokości ok. 1 m pod powierzchnią gruntu, przy czym na tej powierzchni nie umieszczono żadnych znaczników pozwalających na lokalizację urządzenia. W postanowieniu z 28 marca 2012 r.. V CSK 181/ 11, SN wyraźnie już wskazał, że jeśli urządzenie nie jest widoczne w sensie ścisłym na nieruchomości obciążonej, to jego widoczność można wywodzić, po pierwsze, z faktu posadowienia widocznych (w sensie ścisłym) elementów urządzenia na sąsiednich nieruchomościach, których położenie i konfiguracja mogą sugerować zlokalizowanie urządzeń także na nieruchomości obciążonej, oraz, po drugie. z treści mapy. W postanowieniu z 26 lipca 2012 r., II CSK 752/11 sąd Najwyższy, wskazując, że warunek widoczności urządzenia może wypełniać wiedza właściciela wynikająca ze świadomości wybudowania urządzenia, fizycznej możliwości stwierdzenia obecności tego urządzenia oraz możliwości zapoznania się z mapami dokumentującymi jego przebieg. W podobnym duchu wypowiada się SN w postanowieniu z 16 stycznia 2013 r., II CSK 289/12, wskazując, że przesłanka widoczności urządzenia jest spełniona, jeśli każdoczesny właściciel nieruchomości ma możliwość (wystarcza więc sama możliwość) dowiedzenia się o obecności urządzenia. Dokonane w sprawie ustalenia jednoznacznie wskazują, że w zakresie urządzeń przesyłowych objętych wnioskiem spełnione zostały przesłanki zasiedzenia służebności w postaci upływu czasu i posiadania. Jeżeli chodzi o termin zasiedzenia, to w przypadku powołanego urządzenia zaczął on swój bieg w roku 1975. We wskazanym okresie przedmiotowe urządzenia przesyłowe zostały posadowione na nieruchomości poprzedników prawnych wnioskodawcy. W tym miejscu należy jednak podnieść, że do dnia l lutego 1989 roku poprzednicy prawni uczestnika, a konkretnie istniejący wówczas podmiot o formie prawnej przedsiębiorstwa państwowego, wykonywał posiadanie służebności wprawdzie we własnym imieniu, jednak na rzecz Skarbu Państwa. W okresie przed tą datą istniała bowiem stanowiona wart. 128 kczasada jednolitego funduszu własności państwowej skutkująca tym, że przedsiębiorstwo państwowe jako element tej struktury, korzystało wprawdzie z nieruchomości cudzej w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, jednak czyniło to dla Skarbu Państwa jako jedynego dysponenta własności państwowej. Z tego powodu skutki prawne związane z posiadaniem samoistnym mogły powstać wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz realizującego je przedsiębiorstwa (tak SN w postanowieniach z dn.9.05.2003r. V CK 24/03 niepubl., z dn.l0.07.2008r. III CSK 73/08, z dn.l6.10.2009r. II CSK 103/09). Mając zatem na uwadze powyższe argumenty należało uznać Skarb Państwa zrealizował wszystkie przesłanki zasiedzenia służebności przesyłu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie rozważano istotę władztwa Skarbu Państwa. Przyjmowano, że istotne jest czy władanie nieruchomością, a w konsekwencji także zatem w zakresie ograniczonychpraw rzeczowych, odbywało się w danej sytuacji faktycznej i prawnej w ramach uprawnień Państwa jako podmiotu prawa publicznego czyli w ramach imperium czy też w właścicielskiego czyli w ramach dominium. W postanowieniu z 17.12.2008 w sprawie I CSK 171/08 Sąd Najwyższy uznał, że jest oczywiste że dostarczanie przez państwowe przedsiębiorstwo energetyczne energii elektrycznej oraz budowa i konserwacja urządzeń do tego służących było wykonywane w ramach działalności gospodarczej państwa zatem w ramach dominium a nie imperium. Zatem także dostarczanie wody było wykonywane w ramach dominium. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w cytowanym wyżej orzeczeniu uczestnik postępowania może na podstawieart. 176 § 1 k.c.w zw. zart. 292 k.c.doliczyć do okresu swego posiadania służebności przesyłu okres posiadania jego poprzedników prawnych, czyli Skarbu Państwa. Ponieważ stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest zbieżne z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 26.10.2007 w sprawie III CZP 30/07 Sąd orzekający w niniejszej sprawie stosuje się do podanej wyżej wykładni. Nadto odnośnie zarzutu przerwania biegu zasiedzenie Sąd Okręgowy przychyla się do stanowiska Sadu Najwyższego w sprawie IICSK 639/14 że wytoczenie przez właściciela nieruchomości przeciwko posiadaczowi służebności przesyłu, a przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przeciwko posiadaczowi służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, powództwa o zasądzenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści tej służebności nie przerywa biegu jej zasiedzenia, bo ani to roszczenie, ani jego realizacja nie zmienia relacji prawnorzeczowych właściciela z posiadaczem służebności. Wniesienie takiego powództwa powoduje jedynie zmianę dobrej wiary posiadania
Sąd na podstawie przepisów przywołanych w treści uzasadnienia zasadnie zatem oddalił wniosek wnioskodawcyM. C.o ustanowienie służebności przesyłu. Uczestnik bowiem uzyskał w drodze zasiedzenia prawo korzystania z nieruchomości objętej wnioskiem w zakresie przesyłu i dostarczania wody. Tym samym uczestnik legitymuje się tytułem uprawniającym do wstępu na grunt wnioskodawcy celem dokonywania robót konserwacyjnych i naprawczych w toku eksploatacji wodociągu co oznacza, że wyposażanie go w kolejny tytuł w postaci ustanowienia na jego rzecz służebności przesyłu jest bezprzedmiotowe. Jak już wskazano na wstępie ocenie Sądu w niniejszej sprawie powinien podlegać zarzut zasiedzenia służebności jedynie jako przesłanka rozstrzygnięcia, a jego weryfikacja pozwoliła na podzielenie stanowiska uczestnika o nabyciu prawa przez upływ czasu i oddalenie wniosku. Natomiast apelacja jest zasadna w części dotyczącej stwierdzenia przez sąd zasiedzenia służebności przesyłu przez uczestnika . Przedmiotowa sprawa był prowadzona z wnioskuM. C.o ustanowienie służebności przesyłu w postępowaniu nieprocesowym. Co do zasady dysponentem roszczenia, a tym samym wniosku, jest sam wnioskodawca i poza sytuacjami wskazanymi w ustawie oraz dopuszczalnością wszczęcia postępowania z urzędu decyduje on o zakresie przedmiotowym postępowania. Przykładowo w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku z mocyart. 677 kpcSąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były to inne osoby niż wskazane we wniosku czy też wskazane przez uczestników. Podobnie z mocyart. 610 kpcw sprawach o zasiedzenie. Także z mocyart. 618 kpcw sprawach o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga w istocie wszystkie sprawy o prawo własności i wzajemne roszczenia współwłaścicieli. Natomiast brak jest tego rodzaju ustawowych wskazań w sprawach o ustanowienie służebności. Dopuszczalność ustalenia faktu nabycie prawa przez zasiedzenie w innej sprawie niż o zasiedzenie o której mowa w cytowanym przez uczestnika orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. II CSK 389/08) dotyczy wyłącznie sytuacji czy ocena nabycia przez zasiedzenie może być dokonywana jedynie jako przesłanka rozstrzygnięcia o żądaniu wnioskodawcy gdyż samo żądanie stwierdzenia zasiedzenia na rzecz uczestnika nie było przedmiotem sprawy. Zatem rozstrzygnięcie w tej części było orzeczeniem odnoszącym się do tego co nie było przedmiotem sprawy. W uzasadnieniu wyroku w sprawie I CKN 486/00 Sąd Najwyższy uznał że można taką sytuację traktować jako nierozpoznanie sprawy co do istoty. Dlatego w tej części postanowienie z mocyart. 386par.4 kpcnależało uchylić, bez potrzeby przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania. W pozostałej części z mocyart. 385 kpcapelację oddalono z przyczyn wyżej podanych. O kosztach dlatego orzeczono z mocyart. 520 kpc.