Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 468/16
Data wyroku: 2016-10-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Tomasz Białka-sprawozdawca
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 10 u.k.w.h

Sygn. akt III Ca 468/16
Dnia 13 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:

Przewodniczący:

SSO Katarzyna Kwilosz-Babiś
SSO Zofia Klisiewicz
SSO Tomasz Białka - sprawozdawca

Protokolant:

Katarzyna Gołyźniak

po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych wW.
przeciwko GminieS.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach
z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt I C 463/15
1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że w pkt II kwotę 7200 zł (siedem tysięcy dwieście złotych) zastępuje kwotą 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych);
2. oddala apelację w pozostałym zakresie;
3. znosi wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego.
(...)
sygn. akt III Ca 468/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 roku Sąd Rejonowy w Gorlicach w sprawiez powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych wW.Oddział TerenowywR.przeciwko GminieS.o uzgodnienie treści księgi wieczystejz rzeczywistym stanem prawnym oddalił powództwo (pkt I) oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 10 kwietnia 1997 roku Rada MiastawG.podjęła uchwałę nr(...)w sprawie nieodpłatnego przejęcia od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy wW.nieruchomości położonej wM.składającej się z 15działek o nr (...)o łącznej pow. 27,20 ha obj.KW (...)wraz z budynkiem bukaciarni usytuowanym nadziałce nr (...)oraz ogrodzeniem z przeznaczeniem pod działalność rehabilitacyjno - rekreacyjną. Działki te tworzyły jeden kompleks. W dniu 7 kwietnia 2000 roku pomiędzy Gminą MiejskąG.i Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa została zawartaumowa nr (...)w sprawie nieodpłatnego przekazania gminie na własność nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na cele inwestycji infrastrukturalnych. Przedmiotem przekazania było 15działek o nr (...)o łącznej pow. 27,20 ha obj.KW (...). Zgodnie z umową przekazanie nieruchomości następowało z dniem podpisania protokołu zdawczo- odbiorczego, a protokół ten został sporządzonyw dniu 17 kwietnia 2000 roku. Przedmiotem przekazania była nieruchomość należąca do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa składająca się z 15 działeko nr(...)o łącznej pow. 27,20 ha obj.KW (...). Od tego czasu Gmina MiejskaG.objęła w posiadanie przekazaną nieruchomość, w tymdziałkę nr (...).
W dniu 17 kwietnia 2000 roku przed notariuszemG. M.pomiędzy Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa i Gminą MiejskąG.doszło do zawarcia umowy notarialnej (rep. A(...)) przeniesienia własności w trybie art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W pkt 1 z powołaniem się na odpis zKW (...)stwierdzone zostało, że objęte są nią między innymidziałki o nr (...), które stanowią własność Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.W pkt 2 powołana została uchwała Rady Miasta wG.nr(...)z dnia 10 kwietnia 1997 roku,umowa nr (...)z dnia 7 kwietnia 2000 roku oraz protokół zdawczo – odbiorczy z dnia 17 kwietnia 2000 roku, w których wymienione zostało 15działek o nr (...)o łącznej pow. 27,20 ha. W pkt 3, w którym wskazane zostały numery działek przekazywanych na rzecz Gminy MiejskiejG.powołane jest 14 działek (zapis cyframi i słownie), tj.działki o nr (...), z pominięciemdziałki nr (...), przy czym jako łączny obszar działek przekazywanej nieruchomości wskazana została pow. 27,20 ha. W pkt 6 umowy jako nieruchomość, która ma zostać wyłączona zKW (...)do nowej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na rzecz Gminy MiejskiejG., wskazanych zostało 15działek o nr (...)o łącznej pow. 27,20 ha.
Pomimo niewymienieniadziałki nr (...)w pkt 3 umowy nr A(...)z dnia 17 kwietnia 2000 roku wolą stron było przeniesienie przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa na rzecz Gminy MiejskiejG.prawa własności także tej działki. Działka ta została przekazana nabywcy i nikt nie kwestionował faktu władania nią przez Gminę MiejskąG..
Na podstawie umowy nr A(...)z dnia 17 kwietnia 2000 roku zgodniez zawiadomieniem z dnia 5 maja 2000 roku (Ldz. Kw(...)) Sąd RejonowywG.Wydział V Ksiąg Wieczystych założyłksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości położonej wM.składającej się z 15działek o nr (...)o łącznej pow. 27,20 ha, w której prawo własności wpisano na rzecz Gminy MiejskiejG..
W tym czasie pojawiła się wspólna koncepcja Gminy MiejskiejG., Powiatu(...)i GminyS.rozwoju rekreacyjno – wypoczynkowegoM.. Ponieważ GminaS.miała swoje plany związane z wykorzystaniem należącej do niej nieruchomości zabudowanej budynkiem byłej szkoły, zainteresowana była uzyskaniem własnościdziałek nr (...), które z nią sąsiadowały. W dniu 26 czerwca 2003 roku Rada GminyS.podjęła uchwałę nr(...)w sprawie nieodpłatnego przyjęcia darowizny na rzecz GminyS.nieruchomości położonej wM.stanowiącej własność Gminy MiejskiejG.składającej się zdziałek nr (...)o pow. 2,03 ha oraz nr(...)o pow. 1,46 ha objętychKW (...)z przeznaczeniem pod działalność rekreacyjno – wypoczynkową. W dniu 27 czerwca 2003 roku Rada MiastaG.podjęła uchwałę nr(...)w sprawie dokonania darowizny na rzecz GminyS.powyższej nieruchomości. W dniu 25 sierpnia 2003 roku przed notariuszemG. M.pomiędzy Gminą MiejskąG.a GminąS.doszło do zawarcia umowy notarialnej rep. A(...)darowiznydziałek nr (...)o łącznej pow. 3,49 ha położonych wM.. GminaS.nie miała wątpliwości,że nabywadziałki nr (...)od jej właściciela, gdyż Gmina MiejskaG.była ujawniona jako ich właściciel w księgach wieczystych, w ewidencji gruntówi w ewidencji podatkowej. Na podstawie umowy nr A(...)z dnia 25 sierpnia 2003 roku zgodnie z zawiadomieniem z dnia 23 października 2003 roku (Ldz. Kw(...)) Sąd Rejonowy w Gorlicach Wydział V Ksiąg Wieczystych założyłksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości położonej wM.składającej sięzdziałek o nr (...)o łącznej pow. 3,49 ha, w której prawo własności wpisano na rzecz GminyS..
Przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu pod sygn. I C 903/12 toczył się proces z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych wW.przeciwko Gminie MiejskiejG.o zapłatę równowartościdziałek nr (...)darowanych na rzecz GminyS.idziałek nr (...), których własność została przeniesiona na rzecz Lasów Państwowych. Wiązało się to z twierdzeniem, że przekazane nieruchomości nie zostały przeznczone na wskazany pierwotnie cel. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2015 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zasądził od Gminy MiejskiejG.na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych wW.kwotę 194.600 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 27 lipca 2012r. do dnia zapłaty,w pozostałej części powództwo oddalając. Wydając powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy przyjął, iż na podstawie umowy nr Rep. A(...)z dnia 17 kwietnia 2000 roku na rzecz Gminy MiejskiejG.nie została przeniesiona własnośćdziałki nr (...), bowiem w akcie notarialnym w opisie nieruchomości nie figuruje ta działka, zaś do przeniesienia własności nieruchomości pod rygorem nieważności potrzebne jest zgodnie zart. 158 k.c.zachowanie formy notarialnej.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy, powołując się na treśćart. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipoteceuznał,że powództwo jest bezzasadne, bowiem treść wpisu prawa własności wKW (...)odnośniedziałki nr (...)nie jest niezgodna ze stanem prawnym tej nieruchomości, gdyż jej własność została skutecznie przeniesiona zgodnie zart. 155 § 1 k.c.na GminęS.przez Gminę MiejskąG.na podstawie umowy darowizny z dnia 25 sierpnia 2003 roku (Rep. A(...)). W ocenie SąduI instancji nie można uznać, że umowa ta była nieskuteczna z tego powodu, że prawo własności tej nieruchomości nie przysługiwało zbywcy. Sąd Rejonowy wskazał, że w celu dokonania właściwej oceny skutków prawnych umowy z dnia17 kwietnia 2000 roku zawartej pomiędzy Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa i Gminą MiejskąG.odnośniedziałki nr (...), z uwagi na niewymienienie jejw pkt 3 umowy, niezbędne jest zbadanie, z uwzględnieniem przesłanek przewidzianych wart. 65 § 2 k.c., oświadczeń woli stron umowy. Sąd Rejonowy stwierdził, że wyniki postępowania dowodowego prowadzą do wniosku, że wolą stron było także przeniesienie przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa na rzecz Gminy MiejskiejG.własnościdziałki nr (...), jak i do wniosku, że w umowie notarialnej z dnia 17 kwietnia 2000 roku doszło w pkt 3 do omyłkowego oznaczenia nieruchomości i Gmina MiejskaG.uzyskała własność takżedziałki nr (...), co nie pozostaje w sprzeczności z treściąart. 158 k.c., bowiem umowa z dnia 17 kwietnia 2000 roku ma formę aktu notarialnego.
Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach procesu poniesionych przez pozwaną (koszty zastępstwa prawnego w taryfowej wysokości) Sąd I instancji powołał się na treśćart. 98 § 1 k.p.c.
Wyrok ten zaskarżyła w całości powódka apelacją, w której zarzuciła:

1
naruszenieart. 158 k.c.przez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że pomimo niewymienieniadziałki nr (...)w umowie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości z dnia 17 kwietnia 2000 rokuw części dotyczącej samego przeniesienia prawa własności (pkt 3 umowy) zawartej w formie aktu notarialnego, doszło do skutecznego przeniesienia prawa własności obejmującego również przedmiotową działkę,

2
naruszenieart. 231 k.p.c.w zw. zart. 233 § 1 k.p.c.polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów przez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń faktycznych nie mających w nim oparcia, w tym w szczególności zignorowanie treści umowy przeniesienia własności 17 kwietnia 2000 roku, z której w ocenie apelującej jasno wynika, żedziałka nr (...)nie została nieodpłatnie przekazana przez powódkę na rzecz Gminy MiejskiejG.,

3
naruszenieart. 247 k.p.c.przez oparcie ustaleń faktycznych na niedopuszczalnym dowodzie z zeznań świadków i przesłuchaniu stron przeciwko osnowie dokumentu w postaci aktu notarialnego obejmującego w/w umowę nieodpłatnego przeniesienia prawa własności na okoliczność przyczyn niewymienienia w przedmiotowej umowiedziałki nr (...), co w konsekwencji doprowadziło do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności,

4
naruszenieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z§ 7 pkt 8w zw. z§ 6 ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 rokuw sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. 2013 poz. 490), gdyż przyznane koszty procesu związane z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym znacznie przewyższają minimalną stawkę wynagrodzenia.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez uzgodnienie stanu prawnego wynikającego z KW nr(...)prowadzonej dla nieruchomości położonej wM., składającej się zdziałki nr (...)o pow. 2,0300 ha stanowiącej nieruchomość gruntową w ten sposób,że wpisać w dziale II tej księgi Skarb Państwa - Agencję Nieruchomości RolnychwW.jako właściciela w miejsce GminyS., a ponadto stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 25 sierpnia 2003 roku, Rep. A Nr(...)w Kancelarii Notarialnej wG.przed NotariuszemG. M., której przedmiotem była darowizna nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położonawM.. Ewentualnie powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyrokui przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosła nadtoo zasądzenie od pozwanej na jej rzecz zwrotu kosztów procesu za I i II instancję,w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja okazała się uzasadniona jedynie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowyi uznaje je za własne. Nie ma więc potrzeby powtarzania ich. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie, a ich ocena dokonana została prawidłowo i wszechstronnie.
Nie doszło do naruszeniaart. 233 § k.p.c.i 231k.p.c.opisanego w apelacji. Sąd Rejonowy ustalił, treść tekstu umowy sporządzonej w formie aktu notarialnegow sposób zbieżny z twierdzeniami apelacji. Ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie są zgodne z tym co wynika z dokumentu umowy znajdującego się w aktach. Nie można poza tym twierdzić, że ustalenia Sądu Rejonowego co do treści i formy umowy zawartej pomiędzy stronami naruszają zasady logiki lub doświadczenia życiowego. Dopiero zaś wykazanie, że naruszają one zasady logicznego myślenia lub wnioski wynikające z doświadczenia życiowego pozwalałoby je zakwestionować. Przekonujące argumenty przemawiające za przyjętym rozwiązaniem zostały przedstawione w uzasadnieniu Sądu Rejonowego.
Również zarzut naruszeniaart. 247 k.p.c.jest bezzasadny, bowiem przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka miało za zadanie ustalić okoliczności związane z zawarciem umowy, w tym przede wszystkim jakie były zamiary stron umowy. Poza tym jednak wspomniany przepis wprowadza ograniczenia w zakresie możliwości prowadzenia dowodów jedynie w razie sporu między uczestnikami danej czynności. W niniejszej zaś sprawie stronami kwestionowanej czynności była Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz Gmina MiejskaG.. Nie został więc spełniony warunek tożsamości uczestników czynności prawnej skoro postępowanie w niniejszej sprawie toczy się przeciwko GminieS..
Zdaniem Sądu Okręgowego w oparciu o treść przepisuart. 65 § 2 k.c.badając zgodny zamiar stron i cel zawieranej umowy, należy ustalać jej rzeczywistą treść, a nie opierać się na dosłownym brzmieniu aktu notarialnego. Działanie takie jest uzasadnione charakterem umów jako czynności prawnych, do dokonania których niezbędna jest zawsze zgodna wola obu stron. Wykładni woli stron umowy dokonywać należy zatem w taki sposób, aby ustalić, jakie znaczenie obie strony nadawały składanemu oświadczeniu woli w chwili jego składania, a nie w momencie wykładni. Pogląd taki zajmował już tutejszy Sąd Okręgowy czemu dał wyrazw uzasadnieniu wyroku z dnia 30 września 2015 roku w sprawie o sygn. III Ca 499/15
Poza tym jednak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 marca 1986 roku w sprawie III CZP 10/86 dopuścił możliwość stwierdzenia na podstawie przeprowadzonych dowodów rzeczywistej woli stron, w przypadku odmiennego oznaczenia w treści aktu notarialnego przedmiotu nabycia, niż zostało to wcześniej pomiędzy stronami uzgodnione.
Stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie niewątpliwie zamiarem stron sporządzających umowę z dnia 17 kwietnia 2000 roku było m.in. przeniesienie własnościdziałki nr (...). Świadczą o tym zarówno okoliczności powołane przez Sąd I instancji, które miały miejsce przed dokonaniem tej czynności, ale też sama treść wspomnianej umowy i to co działo się w okresie późniejszym. Agencja traktowała bowiem wspomnianą nieruchomość jako własność Gminy MiejskiejG.. Została ona przekazana gminie protokołem zdawczo – odbiorczym i od tego czasu znajdowała się w jej niekwestionowanym posiadaniu. Poza tym Agencja wystąpiła z powództwem o zwrot równowartości tej działki czego założeniem było przecież, że doszło do przeniesienia jej własności.
Kwestia zamiarów stron umowy nie budzi zatem wątpliwości. Do skutecznego przeniesienia własności same tego typu chęci jednak nie wystarczają. Istotnym jest także z punktu widzenia zarzutów i w świetleart. 158 k.c.ustalenie czy doszło do dochowania wymaganej prawem formy aktu notarialnego. Zdaniem Sądu Okręgowego istnieją podstawy do przyjęciu, że tak się stało i oświadczenia woli obu stron zostały objęte wspomnianym aktem notarialnym. Również w tym zakresie zgodzić należy się z Sądem Rejonowym.
Po pierwsze za stanowiskiem takim przemawia sama struktura aktu notarialnego z dnia 17 kwietnia 2000 roku, w którym wymienia się w pkt 1 księgę wieczystą, obejmującą m.in.działkę nr (...). Po drugie, w pkt 2 tego aktu wymienia się dokumenty, które strony aktu notarialnego przedłożyły, w tym m.in. uchwały, które były podejmowane, a które dotyczyły takżedziałki nr (...). Powoływano też łączną powierzchnię wszystkich działek stanowiących kompleks. Po trzecie, w pkt 3 przedmiotowego aktu notarialnego zawarto stwierdzenie, że Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa przenosi nieodpłatnie własność położonej wM.nieruchomości o łącznym obszarze 27,20 ha wraz ze stanowiącymi ich część składową budynkiem obory-bukaciarni i ogrodzeniem na rzecz Gminy MiejskiejG., co niewątpliwie wskazuje, iż uwzględniano równieżdziałkę nr (...). Po czwarte wreszcie, w pkt 6 znajduje się stwierdzenie, iż obie strony wnosząo odłączenie z KW(...)do nowejksięgi wieczystej (...)działek, w tym również wprost wskazanejdziałki o nr (...). W szczególności to ostatnie świadczy o tym, że powoływaniedziałki nr (...)w akcie notarialnym nie było przypadkowe, lecz miało na celu przeniesienie jej własności. W przeciwnym razie nie sposób wytłumaczyć tego, że posłużono się łączną powierzchnią wszystkich działek i wnioskowano o jej odłączenie z dotychczasowej księgi wieczystej.
Pominięcie numerudziałki nr (...)w pkt 3 umowy miało więc charakter jedynie omyłkowy. Na takich twierdzeniach faktycznych oparto zresztą powództwow niniejszej sprawie. W pozwie powołano się na to, że pominięcie to nie zostało dostrzeżone przez notariusza i strony umowy, a skutkiem tak zawartej umowy zdaniem powoda miało zresztą dojść do nabycia własności przez gminę. Wspomniana nieprawidłowość umowy została zaś dostrzeżona dopiero na etapie wspomnianego procesu przed Sądem Okręgowym.
Okoliczności te w ocenie Sądu Okręgowego nie pozwalają na zinterpretowanie aktu notarialnego z dnia 17 kwietnia 2000 roku inaczej jak w taki sposób, że zamiarem stron wyrażonym umową przeniesienia własności i objętym tym aktem było również przeniesienie własnościdziałki o nr (...). Nie było zatem podstaw do uwzględnienia powództwa.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 2 sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.
Apelacja jest natomiast zasadna w części dotyczącej kosztów procesu.
Zgodnie z treścią§ 7 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U.2013.490) stawka minimalna za prowadzenie sprawo usunięcie niezgodności między treścią wpisu w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym wynosi 50% stawki obliczonej na podstawie § 6 od wartości prawa dotkniętego niezgodnością. Powódka wskazała, że wartość przedmiotu sporu wynosi 270.599 zł. W myśl zaś § 6 pkt 7 w/w rozporządzenia, stawka minimalna przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200.000 zł wynosi 7.200 zł. Połowa tej kwoty to 3.600 zł.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w pkt II kwotę 7.200 zł zastąpił kwotą 3.600 zł, o czym orzekł jak w pkt 1 sentencji na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzieart. 100 k.p.c., dokonując ich wzajemnego zniesienia. Sąd Okręgowy miał bowiem na uwadze charakter sprawy, wysokość kosztów poniesionych przez obie strony oraz to, iż apelacja powódki została uwzględniona jedynie częściowo.
(...)
(...)