Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 664/15
Data wyroku: 2016-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Beata Górska, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 355 kpc

Sygn. akt III AUa 664/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 kwietnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Urszula Iwanowska

Sędziowie:

SSA Romana Mrotek
SSA Beata Górska (spr.)

Protokolant:

sekr. sąd. Karolina Popowicz

po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. w Szczecinie
sprawyM. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o wysokość świadczenia
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 18 maja 2015 r. sygn. akt VI U 52/15

1
oddala apelację,

2
zasądza odM. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

SSA Beata Górska SSA Urszula Iwanowska SSA Romana Mrotek
Sygn. akt III AUa 664/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 listopada 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówiłM. B.przeliczenia emerytury poprzez doliczenie do stażu pracy odbywania praktyki zawodowej w latach 1973-1975. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż ubezpieczony nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż był zatrudniony jako młodociany w ramach umowy o praktyczną naukę zawodu, odbycie stażu wstępnego, czy przyuczenia do określonej pracy.
W odwołaniu od decyzji, ubezpieczony wniósł o jej zmianę i zaliczenie do stażu pracy okresu od 2 marca 1973 r. do 5 kwietnia 1975 r., to jest okresu jego pobytu wZakładzie (...)wI., gdzie odbywał on praktyczną naukę zawodu jako rzemieślnik ślusarstwa ogólnego. Ubezpieczony wskazał, że jako wychowanek zakładu ukończył szkołę podstawową dla pracujących oraz zdał egzamin czeladniczy w rzemiośle ślusarstwa ogólnego. Ubezpieczony podniósł, że gdyby nie odbył nauki zawodu nie zostałby dopuszczony do egzaminu czeladniczego.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 18 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Sąd I instancji ustalił, że w okresie od 2 marca 1973 r. do 15 kwietnia 1975 r. ubezpieczony przebywał wZakładzie (...)wI.. W trakcie pobytu ubezpieczony uczęszczał do Szkoły(...)mieszczącej się przy zakładzie, gdzie w r. szkolnym 1974/1975 ukończył teoretyczne szkolenie w zakresie ślusarstwa ogólnego. W Szkoleniowych(...)przy Szkole(...)w okresie od 2 marca 1973 r. do 31 stycznia 1975 r. ubezpieczony odbywał i ukończył praktyczne szkolenie rzemieślnicze w zakresie ślusarstwa ogólnego. Po ukończeniu nauki i szkolenia praktycznego, w dniu 25 lutego 1975 r. zdał egzamin czeladniczy w rzemiośle ślusarza. Egzamin odbył się w Warsztatach(...)przyZakładzie (...)wI..
Sąd Okręgowy ustalił, że wszyscy wychowankowieZakładu (...)wI.w ramach działań resocjalizacyjnych mieli zlecane prace w przyzakładowych Szkoleniowych(...)przy Szkole(...)wI.. Warsztaty pracowały od 7:00 do 14:00 – 15:00. Praca odbywała się pod nadzorem wychowawców zZakładu (...), zaś wychowankowie zakładu wykonywali proste czynności celem przyuczenia do zawodów ślusarza bądź mechanika. Za pracę w warsztatach nie było wypłacane wychowankom Zakładu żadne wynagrodzenie. Czas pracy nie był ewidencjonowany. Z wychowankami odbywającymi praktyki nie podpisywano umów o praktyczną naukę zawodu, odbycie wstępnego stażu pracy, czy o przyuczenie do określonej pracy. Praca w warsztatach szkoleniowych wykonywana była w ramach resocjalizacji wychowanków. Osoby, które nie miały ukończonej nauki w szkole podstawowej uczęszczały również na zajęcia w Szkole(...)wI.mieszczącej się przyZakładzie (...).
Wnioskiem z dnia 10 lipca 2014 r. ubezpieczony zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.o przeliczenie emerytury poprzez zaliczenie mu do stażu pracy okresu odbywania praktyki zawodowej w latach 1973-1975.
W oparciu oart. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2013.1440, dalej: ustawa emerytalna) Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonego za nieuzasadnione.
Sąd I instancji podkreślił, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie czy okres od 2 marca 1973 r. do 31 stycznia 1975 r., kiedy ubezpieczony odbywał i ukończył praktyczne szkolenie rzemieślnicze w zakresie ślusarstwa ogólnego w Szkoleniowych(...)przy Szkole(...)wI.może być uznany za okres składkowy. Sąd meriti zaznaczył, że od praktycznej nauki zawodu realizowanej w ramach indywidualnych umów zawieranych pomiędzy zakładami pracy a młodocianymi odróżnić należy odbywanie nauki zawodu w przyszkolnych warsztatach zawodowych na podstawie umów zawartych przez szkoły z zakładami pracy. Okresem składkowym, w rozumieniu przepisu art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej, w świetle obowiązujących wówczas przepisów, jest okres zatrudnienia wykonywanego na podstawie indywidualnej umowy między zakładem pracy a szkolącym się młodocianym, a więc nie jest takim okresem okres praktyki odbywanej w zakładzie pracy na podstawie umowy zawartej między szkołą a zakładem pracy. W zgodzie z powyższym, Sąd I instancji wskazał, że o uwzględnieniu jako składkowego, okresu zatrudnienia młodocianego decydował fakt zawarcia przez niego umowy o naukę zawodu (umowy w celu przygotowania zawodowego lub wstępnego stażu pracy) i wykonywania na tej podstawie pracy tj. posiadanie przez niego statusu pracownika młodocianego. W zgodzie z powyższym, Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczony w okresie odbywania praktyki zawodowej w latach 1973-1975 nie posiadał statusu pracownika młodocianego. Ubezpieczony odbywał bowiem praktyczne szkolenie rzemieślnicze w przyszkolnych Szkoleniowych(...)wI.jako uczeń Szkoły(...)w związku z odbywaną tam teoretyczną naukę zawodu i jako wychowanekZakładu (...)wI.. W związku z wykonywaniem tych praktyk nie została z nim zawarta, ani umowa o naukę zawodu, ani umowa o przyuczenie do określonego zawodu ani o wstępny staż pracy. W ocenie Sądu meriti, w okresie od 2 marca 1973 r. do 31 stycznia 1975 r.B. M.odbywał jedynie praktyczne szkolenie rzemieślnicze, które nie odbywało się w ramach stosunku pracy istniejącego pomiędzy Szkoleniowymi(...)wI.a ubezpieczonym jako pracownikiem młodocianym. Ponadto nie był to zakład pracy a przyszkolne warsztaty szkoleniowe, gdzie wychowankowieZakładu (...)wI.w ramach programu resocjalizacji uczestniczyli w praktykach rzemieślniczych celem pozyskania kwalifikacji zawodowych. Taki zaś sposób odbywania praktyki zawodowej nie może być zdaniem Sądu I instancji, zaliczony do stażu pracy ubezpieczonego, jako okres składkowy. Zatrudnienie (nawiązanie stosunku pracy) bowiem, nawet jeśli odpowiada kwalifikacji prawnej stosunku pracy, ale przebiega niezgodnie z warunkami określonymi w wówczas obowiązujących przepisach, nie może być potraktowane jako okres składkowy.
Z powyższym rozstrzygnięciem w całości nie zgodził się ubezpieczony. W wywiedzionej apelacji wyrokowi zarzucił błędne przyjęcie, żeM. B.w latach 1973-1975 odbywał praktyczne szkolenie rzemieślnicze w przyszkolnych Szkoleniowych(...)Zakładu (...)wI., przez co nie uznano, że ubezpieczony świadczył pracę uprawniającą do uznania okresu składkowego do emerytury. Apelujący podniósł, ze zarówno ubezpieczony, jak i świadekW. W.od początku pobytu w powyższym zakładzie wykonywali normalne obowiązki pracownicze, a jednocześnie zdobywali kwalifikacje zawodowe, z których skorzystali po wyjściu na wolność. Ówczesne władze penitencjarne nie poczuwały się do obowiązku zawierania umów o przyuczeniu do określonej pracy, o wstępnym stażu pracy, a także umowy o pracę, stąd też brak jest dokumentów w jakichkolwiek archiwach. Ponadto Sąd I instancji dowolnie uznał, że ubezpieczony wykonywał proste czynności celem przyuczenia do zawodu ślusarza bądź mechanika.
Tak argumentując, apelujący wniósł o zmianę wyroku przez zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie do stażu pracy ubezpieczonego okresu od 2 marca 1973 r. do 5 kwietnia 1975 r.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od ubezpieczonego na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja ubezpieczonego nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu Odwoławczego, Sąd I instancji prawidłowo przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe, dokonał trafnych ustaleń faktycznych w granicach swobodnej oceny dowodów, o której stanowiart. 233 § 1 k.p.c., i wyprowadził z nich należycie uzasadnione wnioski, które stały się podstawą do wydania orzeczenia, a także wskazał w pisemnych motywach wyroku jaki stan faktyczny stał się podstawą jego rozstrzygnięcia oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny podzielił zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyroki Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. I PKN 339/98, OSNAPiUS 1999/24 poz. 776, z 22 lutego 2010 r. I UK 233/09, Lex nr 585720).
Analiza zarzutów zawartych w apelacji oraz dotychczasowego postępowania doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że okolicznością sporną pozostawało ustalenie, czy okres 1973-1975 r., kiedy ubezpieczony odbywał i ukończył praktyczne szkolenie rzemieślnicze w zakresie ślusarstwa ogólnego w Szkoleniowych(...)przy Szkole(...)wI.może być uznany za okres składkowy.
Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, w spornym okresie obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudnienia młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (Dz.U.1969.12.85), zaś od dnia 1 stycznia 1975 roku zatrudnienie młodocianych regulowały przepisyKodeksu pracy. Przy tym, zarówno przepisy ustawy o nauce zawodu, jak i przepisyKodeksu pracyszczegółowo określały jakie warunki musi spełniać młodociany, aby mogła zostać zawarta z nim jedna z umów celem nauki zawodu. W wypadku zaś zawarcia takiej umowy pracownik młodociany podlegał ubezpieczeniom społecznym, a w związku z tym była za niego odprowadzana składka na ubezpieczenia społeczne. Od praktycznej nauki zawodu realizowanej w ramach indywidualnych umów zawieranych pomiędzy zakładami pracy a młodocianymi odróżnić należy zaś odbywanie nauki zawodu w przyszkolnych warsztatach zawodowych na podstawie umów zawartych przez szkoły z zakładami pracy. Obowiązujący wówczas system przewidywał odrębności prawne uczniów zawodowych szkół wszystkich typów i szczebli w czasie odbywania praktycznej nauki zawodu w zakładach pracy w ramach praktyk oraz młodocianych pracowników zatrudnionych przez zakład pracy na podstawie umowy o naukę zawodu, wstępny staż pracy czy przyuczenie do określonej pracy określających wzajemne prawa i obowiązki strony.
W niniejszej sprawie, ubezpieczony nie przedstawił żadnej dokumentacji, która mogła potwierdzić jego stanowisko, że w latach 1973-1975 świadczył, jako młodociany pracę w ramach praktycznej nauki zawodu, odbywania wstępnego stażu pracy, czy też przyuczenia do określonej pracy, w szczególności nie dysponował on umową o praktyczną naukę zawodu, odbycie stażu wstępnego, czy przyuczenia do określonej pracy. Ponadto nie można było uznać, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, żeM. B.miał status pracownika. Relacje ubezpieczonego z „pracodawcą” były zdeterminowane jego ówczesnym statusem wychowankaZakładu (...)wI.. Choć w istocie wychowankowieZakładu (...), pracując w przyzakładowych Szkoleniowych(...)przy Szkole(...)wI., zdobywali przyuczenie do zawodu, to praca ta nie miała charakteru pracowniczego, a więc nie mogła być uznana za okres składkowy. Stwierdzenie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy wymaga jednoznacznych ustaleń, iż zostały spełnione warunki podjęcia takiego zatrudnienia oraz że miało miejsce wykonywanie obowiązków w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy. Ubezpieczony zaś nie podlegał zwierzchnictwu pracodawcy, a jedynie wychowawców zZakładu (...). Praca zaś, świadczona przez wychowanków nie była wynagradzana. Ponadto podkreślić należy, że jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy podmiot, na rzecz którego praca była wykonywana nie był zakładem pracy, a jedynie przyszkolnymi warsztatami szkoleniowymi, co też wyraźnie wskazuje, że nie mógł on być uznany za pracodawcę w rozumieniu prawa.
Sąd Apelacyjny podkreśla, że przez nawiązanie stosunku pracy, pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Jednakże jak prawidłowo w niniejszej sprawie ustalił Sąd I instancji, stosunek, jaki łączył ubezpieczonego z Przyszkolnymi(...)nie miał charakteru odpłatnego, nie charakteryzował się podporządkowaniem pracowniczym, a ponadto nie był nawet zawarty z pracodawcą. Praca w okresie 1973-1975 była w istocie formą resocjalizacji poprzez pracę, co tez wyraźnie wynikało z zeznań świadkaW. W.. Ponadto należy wyraźnie zaznaczyć, że gdyby praktyki w przyszkolnych warsztatach miały w założeniu charakteryzować się normalnymi relacjami pracowniczymi, to zadbano by o zawarcie odpowiedniego rodzaju umowy ze świadczącymi pracę wychowankami, czego jednak nie uczyniono.
Reasumując, ubezpieczonyM. B.w okresie 1973-1975, jako wychowanekZakładu (...)wI., nie świadczył na rzecz Przyszkolnych Szkoleniowych(...)pracy, która nadawałaby mu status pracownika młodocianego. Z tych przyczyn sporny okres nie mógł podlegać zaliczeniu do stażu pracy, jako okres składkowy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonego (punkt 1)
O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 99 k.p.c.i w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) (punkt 2).
SSA Beata Górska SSA Urszula Iwanowska SSA Romana Mrotek