Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 111/16
Data wyroku: 2016-03-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Bożena Sztomber, Sławomir Kuczyński, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Podział Majątku Wspólnego
Podstawa prawna: art. 31 § 1 krio, art. 33 krio

Sygn. akt II Ca 111/16

POSTANOWIENIE
Dnia 24 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Barbara Puchalska (spr.)

Sędziowie:

SSO Bożena Sztomber
SSR del. Sławomir Kuczyński

Protokolant:

st. sekr. sąd. Monika Gąsowska

po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. S.
z udziałemI. S.
o podział majątku wspólnego
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim
z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I Ns 453/13
postanawia:

oddalić apelację.

UZASADNIENIE
Postanowieniem wstępnym z dnia 19 listopada 2015 roku Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim ustalił, że prawo własności nieruchomości rolnych położonych wR.oznaczonychnumerami geodezyjnymi (...)o powierzchni 0,59 ha,(...)o powierzchni 5,24 ha zabudowanej domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi,(...)o powierzchni 1,01 ha,(...)o powierzchni 0,46 ha,(...)o powierzchni 0,27 ha wchodzi w skład majątku wspólnegoJ. S.iI. S..
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskodawcaJ. S.i uczestniczka postępowaniaI. S.zawarli związek małżeński w dniu(...)i z tym dniem powstała między nimi wspólność majątkowa, która trwała do dnia 25 listopada 2011 roku, kiedy uprawomocnił się wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 30 maja 2011 rok orzekający separację małżonków. Po zawarciu związku małżeńskiego zainteresowani zdecydowali, że będą pracować na gospodarstwie rolnym. Wlistopadzie (...) urodziła siępierwsza córka małżonków -J.. W dniu 14 grudnia 1979 roku w Urzędzie Gminy wH.przed Naczelnikiem GminyM. S.iJ. S.synW.w obecności przejmującego gospodarstwo rolne - następcyJ. S.synaJ.zawarli umowę przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego. Przekazujący wykazali, iż uzyskali wstępne stwierdzenie ZUS Oddział wB.w przedmiocie spełnienia warunków do przyznania renty inwalidzkiej na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Pouczono ich, iż świadczenie z ubezpieczenia społecznego rolników przysługuje o ile wszystkie grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego przekażą następcy.M. S.iJ. S.przekazali następcy wszystkie posiadane przez nich nieruchomości rolne o uregulowanym stanie prawnym o powierzchni 7,514 ha łącznie z budynkami i przynależnościami, rezygnując z działki uprawowej o powierzchni 0,30 ha. Na ich rzecz zostało ustanowione prawo do bezpłatnego korzystania z jednego pokoju od strony południowo-zachodniej oraz wspólnego korzystania z kuchni. Rozporządzenie to nie zawiera jakiegokolwiek zastrzeżenia o przejściu nieruchomości do majątku osobistego wnioskodawcy. Relacje między przekazującymi a synem i synową były dobre, cieszyli się oni z przyjścia na świat córki zainteresowanychJ.. Umowa z dnia 14 grudnia 1979 roku gwarantowała przekazującym świadczenia z ubezpieczenia społecznego i prawo do mieszkania, zaś wnioskodawcy i uczestniczce postępowania zapewniła warsztat pracy i źródło utrzymania dla założonej przez nich rodziny. NieobecnośćI. S.przy zawarciu tej umowy wynikała jedynie ze sprawowania przez nią pieczy nad małoletnią córką zainteresowanych. W tym czasie, ale i później, do czasu wszczęcia niniejszego postępowania, nikt nie wskazywał, że nieruchomości objęte umową z dnia 14 grudnia 1979 roku weszły do majątku osobistego wnioskodawcy. W czasie gdy doszło do zawarcia umowy z dnia 14 grudnia 1979 rokuI. S.pracowała w punkcie skupu mleka, zaśJ. S.pracował wSpółdzielni (...)wH., a następnie w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wM., ale były to zajęcia uzupełniające w stosunku do głównego, jakim było prowadzenie gospodarstwa rolnego wR.na bazie gruntów przekazanych w 1979 roku i dokupionych przez zainteresowanych w późniejszym okresie.J. S.iI. S.uznali nieruchomość nr(...)za swoje centrum życiowe, a część siedliskową tej działki za zaplecze gospodarstwa. W późniejszym okresie wznieśli nowy dwukondygnacyjny dom, oborę, remontowali pozostałe obiekty w przekonaniu, że inwestują na swoim. Nabycie nieruchomości rolnych w dniach 21 listopada 1980 roku, 30 czerwca 1986 roku, 22 marca 2007 roku za każdym razem było obliczone na powiększenie wspólnego gospodarstwa rolnego. W latach 2000-2009, gdy wnioskodawca przebywał w celach zarobkowych w USA, uczestniczka postępowania dokładała starań w utrzymanie i powiększenie gospodarstwa rolnego, w tym czasie spoczywał na niej ciężar jego prowadzenia. Od momentu powrotu wnioskodawcy z USA postępował rozpad więzi emocjonalnych między małżonkami, a następnie także więzi ekonomicznych iJ. S.zaczął podkreślać, że działki objęte umową z dnia 14 grudnia 1979 roku przynależą do jego majątku osobistego. Wcześniej nie czynił takich zastrzeżeń, także wówczas gdy przysyłał zarobione za granicą środki na budowę domu oraz budynków gospodarczych i ich remonty.
Sąd I instancji zaznaczył, że zgodnie zart. 43 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140) gospodarstwo rolne mogło być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostawał w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom. Przekazanie gospodarstwa rolnego następcy następowało w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy. W ramach swobody umów możliwe było przeniesienie własności gospodarstwa rolnego odpłatnie, ale także umową darowizny, umową dożywocia oraz umową przekazania gospodarstwa następcy, będącą samodzielną umową prawa cywilnego.
Niezależnie od tego w umowie stanowiącej o nieodpłatnym przysporzeniu majątkowym przekazujący mogli zawrzeć dodatkową klauzulę - wzmiankę o włączeniu danego prawa do majątku osobistego małżonka. Z zebranych w sprawie dowodów wynika zaś, że zamiarem stron umowy z dnia 14 grudnia 1979 roku było nie włączenie nieruchomości objętych tą umową do majątku osobistego wnioskodawcy, ale do majątku wspólnegoJ. S.iI. S.. Nabycie nieruchomości objętych umową z dnia 14 grudnia 1979 roku nastąpiło w czasie istnienia między zainteresowanymi wspólności majątkowej (art. 31 § 1 k.r.io.), małżonkowie zgodnie zdecydowali, iż gospodarstwo rolne będzie ich warsztatem pracy, a dom na wsi centrum ich interesów życiowych. Przekazujący gospodarstwo rolne zakończyli swoją aktywność zawodową mając w perspektywie godziwe zabezpieczenie na starość i życie u boku syna i synowej, z którymi byli w dobrych relacjach, realizowali swoje nowe plany życiowe, choćby te związane z opieką nad wnuczką. Narodziny córki zainteresowanych -J.budująco wpłynęły na atmosferę w rodzinie. Zgodnie z utrwalonym szczególnie w rodzinach wiejskich zwyczajem uznano, że gospodarstwo (wobec narodzin wnuczki) pozostanie w rodzinie. W tych warunkach oczywistym jest, że nikt nie akcentował tego co odrębne, czy osobiste lecz to co wspólne, szczególnie że sprawy szły w pożądanym kierunku, atmosfera w rodzinie była dobra, była wola powiększenia gospodarstwa, oboje małżonkowie uczciwie i ciężko pracowali na roli. Oceniając zamiar stron i cel umowy nie sposób postrzegać zainteresowanych z perspektywy zdarzeń, który zburzyły ich związek zaistniałych 30 lat po przekazaniu gospodarstwa rolnego, lecz intencji, postaw prezentowanych w momencie, gdy doszło do rozporządzenia. W owym czasie nikt nie roztrząsał, czyI. S.będzie ,,łaskawie” traktowała swego męża, czy „dostanie dużo pieniędzy”, bo zainteresowani i rodzice wnioskodawcy nie mieli tego na uwadze. Nic nie wskazuje, że rozporządzenie nieruchomościami umową z dnia 14 grudnia 1979 roku łączono z równoczesnym albo przyszłym przeniesieniem praw do gospodarstwa rolnego przez rodzicówI. S.(ostatecznie do tego rozporządzenia nie doszło i nie wiadomo czy było ono kiedykolwiek w sferze ich planów).
Sąd Rejonowy wskazał też, że w orzecznictwie sądów nie było jednolitego stanowiska co do przynależności do majątku wspólnego gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140), ale ostatecznie ewoluowało ono w tym kierunku, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140) następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej należy do majątku wspólnego, a kierunek ten został zaakceptowany także przez Sąd I instancji.
Powyższe postanowienie w całości zaskarżył apelacją wnioskodawca, zarzucając naruszenie:
1.  przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 31 § 1 k.r.io. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie orazart. 33 pkt 2 k.r.io. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że gospodarstwo rolne składające się z nieruchomości onumerach geodezyjnych (...)o łącznej powierzchni 7,57 ha przekazane nieodpłatnieJ. S.w drodze umowy zawartej w dniu 14 grudnia 1979 roku przez wnioskodawcę z jego rodzicamiJ. S.iM. S.na podstawie przepisówustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140) weszło w skład majątku wspólnego, podczas gdy umowa o przekazaniu własności gospodarstwa rolnego następcy winna być traktowana jako darowizna w rozumieniuart. 33 pkt 2 k.r.io., której przedmiot z zasady zaliczany jest do majątku osobistego każdego z małżonków,
2.  przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 43 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140) w zw. zart. 119 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(j.t. Dz. U. z 2015 roku, poz. 704) poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy jest umową nieodpłatną, co nakazuje jej traktowanie jak umowę darowizny w świetle przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczegoregulujących wejście danego składnika majątkowego w skład określonej masy majątkowej, a ponadto w przypadku pozostawania następcy w związku małżeńskim gospodarstwo rolne mogło być przekazane tylko na rzecz samego następcy i tym samym wchodziło ono do jego majątku osobistego, bądź – jeśli przekazujący inaczej postanowił – na rzecz obojga małżonków i dopiero wówczas wchodziło ono w skład ich majątku wspólnego,
3.  przepisów prawa materialnego, a mianowicieart. 33 pkt 3 k.r.io. poprzez jego błędną interpretację polegającą na:
a)  przyjęciu, że wejście określonego składnika majątkowego do majątku osobistego przy umowie darowizny możliwe jest dopiero w sytuacji zawarcia w jej treści przez osoby dokonujące nieodpłatnego przysporzenia wyraźnego rozrządzenia o wejściu jego przedmiotu do majątku osobistego podmiotu uzyskującego korzyść majątkową,
a ponadto:
b)  przyjęcie, iż przy darowiźnie o zakwalifikowaniu przedmiotu nieodpłatnego przysporzenia majątkowego do majątku osobistego lub majątku wspólnego podmiotu uzyskującego to przysporzenie i jego małżonka decydują uzgodnienia czynione przez samych małżonków, ich sytuacja zawodowa i życiowa oraz okoliczności zaistniałe po dacie przysporzenia,
podczas gdy zasadą jest, że przedmioty majątkowe nabyte przez jednego z małżonków w drodze darowizny należą do jego majątku osobistego bez konieczności zamieszczania jakichkolwiek dodatkowych zastrzeżeń w tym zakresie w treści umowy, wejście zaś przedmiotu nieodpłatnego przysporzenia do majątku wspólnego zależy wyłącznie od woli darczyńców dokonujących aktu szczodrobliwości,
4.  przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.polegające na:
-  dokonaniu błędnej oceny zeznań świadkaM. F.jako nieprzekonujących,
-  dokonaniu błędnej oceny zeznań świadkówJ. J. (3),A. D.,G. T.oraz zeznańJ. S.i poczynienie nieprawidłowych ustaleń faktycznych, iż zamiarem rodzicówJ. S.nie było przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz wnioskodawcy do jego majątku osobistego.
W oparciu o te zarzuty wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia przez ustalenie, że prawo własności nieruchomości rolnych położonych wR.oznaczonychnumerami geodezyjnymi (...)o powierzchni 0,59 ha,(...)o powierzchni 5,24 ha zabudowanej domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi,(...)o powierzchni 1,01 ha,(...)o powierzchni 0,46 ha,(...)o powierzchni 0,27 ha wchodzi w skład majątku osobistegoJ. S., a także zasądzenia od uczestniczki postępowania na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bielsku Podlaskim, z postawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozstrzygnięcie, czy gospodarstwo rolne obejmujące działki położone wR.oznaczonenumerami geodezyjnymi (...)o powierzchni 0,59 ha,(...)o powierzchni 5,24 ha zabudowanej domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi,(...)o powierzchni 1,01 ha,(...)o powierzchni 0,46 ha,(...)o powierzchni 0,27 ha wchodzi do majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki postępowania, czy też do majątku osobistego wnioskodawcy, wymagało wyjaśnienia charakteru prawnego zawartej na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin(Dz. U. z 1977 roku, Nr 32, poz. 140 – dalej: „ustawa z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym”) w dniu 14 grudnia 1979 roku umowy przekazania tego gospodarstwa rolnego wnioskodawcy pozostającego w tym czasie w ustawowej wspólności majątkowej z uczestniczką postępowania, a mianowicie, czy umowa ta jest umową darowizny, czy też nie.
O przynależności gospodarstwa rolnego nabytego w trybieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym do majątku wspólnego lub do majątku osobistego jednego z małżonków decydują przepisykodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przy czym wobec tego, że ustawowa wspólność majątkowa zainteresowanych ustała po dniu wejścia weszła w życieustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. z 2004 roku, Nr 162, poz. 1691), to o przynależności gospodarstwa rolnego nabytego przez wnioskodawcę umową z dnia 14 grudnia 1979 roku do majątku wspólnego zainteresowanych lub do majątku osobistego wnioskodawcy decydują przepisyart. 31 k.r.io. iart. 33 k.r.io. w ich obecnym brzmieniu. Wedługart. 31 § 1 k.r.io. majątek wspólny obejmuje przedmioty nabyte w czasie pozostawania małżonków we wspólności majątkowej bez względu na to, czy nabywcami byli oboje, czy jeden z nich. Zart. 33 pkt 2 k.r.io. wynika zaś, że nie należą do majątku wspólnego, ale do majątku osobistego małżonka przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił. Jeżeli zatem zawarta na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym umowa przekazania gospodarstwa rolnego przez rodziców wnioskodawcy na jego rzecz z dnia 14 grudnia 1979 roku jest umową darowizny, to przedmiot tej umowy wchodzi w skład majątku osobistego wnioskodawcy, chyba że rodzice wnioskodawcy inaczej postanowili, a jeżeli umowa ta nie jest umową darowizny, to jej przedmiot wchodzi do majątku wspólnego zainteresowanych.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także w piśmiennictwie charakter prawny umowy przekazania gospodarstwa rolnego zawartej na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym, a także zastosowanie do jej skutków przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczegozawierających uregulowania dotyczące składu majątku wspólnego małżonków, budziły kontrowersje. Według jednego poglądu, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy jest unormowaną pozakodeksem cywilnymumową nazwaną o swoistym charakterze, ściśle określoną co do przedmiotu, podmiotów i formy, której celem nie jest obdarowanie następcy, lecz uzyskanie świadczenia od państwa. Ten charakter nie pozwala na stosowanie do niej, także w drodze analogii, w zakresie w jakim kolidowałoby to z istotą i celami przekazania gospodarstwa rolnego następcy, przepisówkodeksu cywilnegoorazkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących darowizny. Przekazane na jej podstawie gospodarstwo rolne nie jest więc objęte wyłączeniem przewidzianym wart. 33 pkt 2 k.r.io. i wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej, zgodnie z zawartą wart. 31 § 1 k.r.io. regułą nabywania praw do tego majątku. Zgodnie z drugim poglądem, chodzi o umowę darowizny w rozumieniuart. 888 i nast. k.c, a uzyskanie świadczeń przez przekazującego pozostaje bez wpływu na jej charakter, gdyż nie następuje kosztem darczyńcy, lecz osoby trzeciej (państwa). Gospodarstwo rolne przekazane następcy, jako przedmiot wymieniony wart. 33 pkt 2 k.r.io., z mocy samego prawa wchodzi więc do jego majątku osobistego.
Rozstrzygając te rozbieżności Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 25 listopada 2005 roku (III CZP 59/05, LEX nr 159049), wskazał, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej należy do majątku wspólnego. Porównując umowę darowizny i umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawartą na podstawieart. 43 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym Sąd Najwyższy uznał, że jedyną cechą wspólną obu tych umów jest nieodpłatność świadczenia. Dla oceny charakteru prawnego umowy darowizny nie ma znaczenia zindywidualizowany motyw dokonanego nieodpłatnie przysporzenia.Ustawa z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym uzależnia natomiast zawarcie umowy od spełnienia szeregu przesłanek, przy czym zasadniczy motyw, którym kieruje się przekazujący, nie sprowadza się do relacji między nim a następcą, lecz do podmiotu, który przyjął obowiązek spełnienia świadczeń ubezpieczeniowych. Rolnik przekazujący gospodarstwo rolne doznaje daleko idącego ograniczenia w wyborze następcy, co nie dotyczy darczyńcy. To stanowisko Sądu Najwyższego Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.
Poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 listopada 2005 roku nie podważają późniejsze orzeczenia tego Sądu, wydane na kanwieustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(j.t. Dz. U. z 1989 roku Nr 24, poz. 133 z późn. zm.), która w zakresie przekazania gospodarstwa rolnego następcy przejęła podstawowe rozwiązaniaustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym, w tym postanowienie z dnia 18 kwietnia 2008 roku (II CSK 647/07, LEX nr 518174), wyrok z dnia 24 listopada 2010 roku (II CSK 274/10, LEX nr 707865), czy wyrok z dnia 2 grudnia 2011 roku (III CSK 63/11, LEX nr 1130173), w których przyjęto, że do umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy należy stosować w drodze analogii przepisykodeksu cywilnegoi innych ustaw o umowie darowizny, a gospodarstwo rolne, którego własność przeszła na następcę rolnika, pozostającego w związku małżeńskim i ustroju wspólności majątkowej, w wyniku zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego pomiędzy nim a przekazującym, weszło do jego majątku osobistego. W innych bowiem judykatach, w tym w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 roku (III CZP 29/12, LEX nr 1242094), uchwale z dnia 28 listopada 2012 roku (III CZP 68/12, LEX nr 1230048) Sąd Najwyższy wskazał, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(j.t. Dz. U. z 1989 roku Nr 24, poz. 133 z późn. zm.) następcy pozostającemu w ustroju wspólności majątkowej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Także w uchwale z dnia 7 lutego 2014 roku (III CZP 114/13, LEX nr 1422258) Sąd Najwyższy wskazał, że wartość gospodarstwa rolnego przekazanego spadkobiercy (następcy) w drodze umowy zawartej w trybieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym nie podlega zaliczeniu na należną temu spadkobiercy schedę spadkową na podstawieart. 1039 k.c.W uchwale tej Sąd Najwyższy wyjaśnił, że następca rolnika w wyniku zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego uzyskiwał nie tylko przysporzenie w postaci praw do tego zespołu składników majątkowych, które składały się na przekazane mu gospodarstwo, ale przejmował także odpowiedzialność za długi związane z jego prowadzeniem. W związku z zawarciem umowy darowizny na obdarowanym nie ciążą żadne obowiązki świadczenia na rzecz darczyńcy, gdy tymczasem następca – jako przejmujący gospodarstwo rolne – ma pewne obowiązki względem rolnika. Rolnik zachowywał bowiem dla siebie i rodziny określoną działkę z zabudowaniami, a następca musiał znosić korzystanie z nich przez rolnika i jego bliskich, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomiędzy osobami zawierającymi umowę przekazania gospodarstwa rolnego na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym nie musiały istnieć relacje emocjonalne przemawiające za działaniem rolnika z zamiarem uczynienia na rzecz przejmującego gospodarstwo nieodpłatnego przysporzenia kosztem swego majątku. Taki zamiar mógł być przez rolnika zrealizowany przez zawarcie umowy darowizny z dowolnie wybraną osobą, mającą jednak kwalifikacje wymagane do nabycia nieruchomości rolnych. Celem działania rolnika zawierającego umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy było uzyskanie świadczeń emerytalnych w związku z zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, co do zasady zatem umowie tej nie należy przypisywać causae donandi, lecz causae obligandi.
Wniosku, iż gospodarstwo rolne przekazane na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi do majątku osobistego następcy będącego stroną umowy przekazania gospodarstwa rolnego nie sposób wyprowadzić z art. 43 ust. 1 tej ustawy, który przewidywał, że gospodarstwo rolne może być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostawał w związku małżeńskim – także obojgu małżonkom. Uregulowanie to miało chronić gospodarstwa rolne przed ich rozdrabnianiem. Przepis ten nie rozstrzygał o przynależności gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej do majątku wspólnego, czy do majątku osobistego następcy, bowiem o tym decydowały przepisykodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Wobec tego, że zawarta na podstawieustawy z dnia 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym umowa przekazania gospodarstwa rolnego przez rodziców wnioskodawcy na jego rzecz z dnia 14 grudnia 1979 roku nie jest umową darowizny, zbędne było przeprowadzanie przez Sąd I instancji dowodów na okoliczność, czy umową z dnia 14 grudnia 1979 roku rodzice wnioskodawcy chcieli przysporzyć majątku jedynie synowi, czy też także synowej, a w konsekwencji zbędne były poczynione w tym przedmiocie przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne.
Nie mogły zatem odnieść skutku zarzuty apelującego, w ramach których kwestionował on tak ocenę dowodów dokonaną przez Sąd I instancji pod kątem zamiaru rodziców wnioskodawcy przekazania gospodarstwa rolnego do majątku osobistego ich syna, jak i stanowisko Sądu Rejonowego, że brak wzmianki w umowie przekazania gospodarstwa rolnego następcy z dnia 14 grudnia 1979 roku o włączeniu objętego tą umową gospodarstwa rolnego do majątku osobistego wnioskodawcy przemawia za tym, że to gospodarstwo rolne nie weszło do majątku osobistego wnioskodawcy.
Dlatego na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalono apelację.