Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 617/16
Data wyroku: 2016-05-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Anna Wrembel-Woźniak, Paulina Wawrzynkiewicz, Beata Błaszczyk
Słowa kluczowe: Współwłasność
Podstawa prawna: art. 80 § 4 prawa o notariacie, art. 47 § 1 i 2 oraz art. 51 kro

Sygn. akt IV Ca 617/16

POSTANOWIENIE
Dnia 11 maja 2016 roku
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy
w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Anna Wrembel - Woźniak
Sędziowie SO Paulina Wawrzynkiewicz
SO Beata Błaszczyk (spr.)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w dniu 11 maja 2016 roku wW.
sprawy z wnioskuM. M. (1)iK. M.
o wpis współwłasności w księdze wieczystej Kw.(...)
na skutek apelacjiM. M. (1)
od wpisu Sądu Rejonowego w Wołominie
z dnia 12 lutego 2016 roku, Dz. Kw. nr(...)
p o s t a n a w i a:
zmienić zaskarżony wpis przez jego uchylenie w całości i wniosek od dokonanie tego wpisu oddalić.

    Paulina Wawrzynkiewicz Anna Wrembel - Woźniak Beata Błaszczyk

Sygn. akt IV Ca 617/16

UZASADNIENIE
We wniosku zawartym w § 6 aktu notarialnego, sporządzonego w dniu 02 lipca 2015 roku przez notariuszaA. K.wW., Rep. A nr(...),M. M. (1)iK. M.domagali się dokonania w księdze wieczystej Kw.(...)wpisu współwłasności na swoją rzecz, na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej do ¾ części, w miejsce udziałuM. M. (1).
Protokołem sporządzonym w dniu 12 sierpnia 2015 roku, Rep. A nr(...), notariuszA. K.sprostowała § 2 oraz § 6 aktu notarialnego z dnia 02 lipca 2015 roku, Rep. A nr(...), w ten sposób, że w miejsce: „wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej” należy wpisać: „wspólność majątkową małżeńską rozszerzoną”. W związku z powyższym uległo zmianie brzmienie § 6 tego prostowanego aktu notarialnego, zawierającego wniosek o wpis w księdze wieczystej, poprzez stwierdzenie, że stawający wnieśli o dokonanie wpisu współwłasności na rzeczM. M. (1)orazK. M., na zasadach wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej do ¾ części, w miejsce udziałuM. M. (1).
27 sierpnia 2015 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Wołominie oddalił wniosek o wpis. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że sprostowanie przez notariusza treści oświadczenia woli uczestników postępowania notarialnego w zakresie rodzaju wspólności majątkowej małżeńskiej, do której miał wejść udział w nieruchomości, darowany przezM. M. (1), należało uznać za bezskuteczne. Zmiana zawartego w akcie notarialnym rodzaju wspólności majątkowej małżeńskiej nie może zostać uznana za przynależącą do kategorii oczywistych omyłek, o których mowa w treściart. 80 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie. Ponadto treść aktu notarialnego pozostaje w sprzeczności z treścią dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej. Mianowicie, w § 1 aktu notarialnegoM. M. (1)oświadczył, iż „przysługujący mu udział wynoszący ¾ części we współwłasności nieruchomości stanowi jego majątek osobisty, bowiem umów majątkowych małżeńskich dotyczących rozszerzenia wspólności ustawowej nie zawierał”. Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach księgi wynika, iż w dniu 11 października 2011 rokuM.iK.małżonkowieM.zawarli umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność ustawową.
Na orzeczenie referendarza sądowego skargę złożyłaK. M., podnosząc, że określenie w akcie notarialnym, łączącego wnioskodawców ustroju majątkowego jako wspólności ustawowej nie stanowi przeszkody do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Zdaniem skarżącej, bezspornym zamiarem darczyńcyM. M. (1)było, aby udział wynoszący ¾ części we współwłasności nieruchomości był objęty majątkową wspólnością małżeńską - czy to wspólnością ustawową, czy to umownie rozszerzoną. Rozszerzenie lub ograniczenie wspólności majątkowej nie zmienia istoty tej wspólności i nawet po zawarciu przez małżonków umowy rozszerzającej lub ograniczającej wspólność majątkową, nadal pozostają oni w ustawowej wspólności, a zawarte przez nich umowy mają wpływ wyłącznie na zakres przedmiotowy ich majątku, a nie charakter wspólności. Skarżąca podniosła ponadto, że uwzględniając przy rozpatrywaniu wniosku treść dokumentów niezałączonych do wniosku o wpis, a znajdujących się w aktach księgi wieczystej, sąd naruszyłart. 6268§ 1 i 2 k.p.c.W konsekwencji skarżąca wnosiła o dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem zawartym w § 6 aktu notarialnego z dnia 02 lipca 2015 roku, Rep. A nr(...).
Sąd Rejonowy uwzględnił skargęK. M.i w dniu 12 lutego 2016 roku dokonał w księdze wieczystej Kw.(...)wpisu współwłasności na rzeczM. M. (1)iK. M., na zasadach wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej do ¾ części, w miejsce udziałuM. M. (1).
Postanowienie Sądu Rejonowego zostało zaskarżone apelacjąM. M. (1), który zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływa na wynik sprawy tj.:art. 626(

    9)k.p.c.w zw. zart. 626(

    2)§ 1 i 2 k.p.c.oraz w zw. zart. 80 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariaciepoprzez uznanie, że wniosek o wpis wksiędze wieczystej (...), zawarty w § 6 aktu notarialnego sporządzonego w dniu 02 lipca 2015 roku przed notariuszemA. K., Rep. A nr(...), a następnie sprostowanego protokołem sporządzonym przez ww. notariusz w dniu 12 sierpnia 205 roku, Rep. A nr(...)zasługiwał na uwzględnienie pomimo, iż sprostowane ww. protokołem wady czynności prawnej, tj. umowy darowizny zawartej w dniu 01 lipca 2015 roku pomiędzyM. M. (1)iK. M., nie stanowiły niedokładności, błędów pisarskich, rachunkowych lub innych oczywistych omyłek w rozumieniuart. 80 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie, a zatem ww. protokół stanowił niedopuszczalną zmianę zapisanego w treści aktu notarialnego oświadczenia woli stron, czyli winien być uznany za bezskuteczny, co powinno być uznane za przeszkodę do dokonania zaskarżonego wpisu i w efekcie powinno skutkować oddaleniem wniosku o wpis;art. 626(

    9)k.p.c.w zw. zart. 626(

    2)§ 2 k.p.c.poprzez uznanie, że wniosek o wpis zasługiwał na uwzględnienie, w sytuacji, gdy pomiędzy umową darowizny zawartą w dniu 02 lipca 2015 roku w formie aktu notarialnego przed notariuszemA. K., Rep. A nr(...), będącą podstawą zaskarżonego wpisu, a dokumentem znajdującym się w aktach księgi wieczystej tj. umową majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność ustawową zawartą przed notariuszemA. K.w dniu 11 października 2011 roku, Rep. A nr(...), występowała niezgodność, która powinna być uznana za przeszkodę do dokonania wpisu i w efekcie powinna skutkować oddaleniem wniosku o wpis;art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego skutkujące błędnym przyjęciem, iż nie zachodzą przeszkody do dokonania zaskarżonego wpisu. Apelujący zarzucił ponadto zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:art. 80 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariaciepoprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zmiana zawartego w akcie notarialnym rodzaju wspólności majątkowej małżeńskiej, w jakiej pozostają małżonkowie dokonujący czynności prawnej, do której miał wejść darowany udział w nieruchomości, stanowi niedokładność, błąd pisarski, rachunkowy lub inną oczywistą omyłkę, która może być sprostowana protokołem,art. 65 § 1 i 2 k.c.w zw. zart 888 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię tj. uznanie, iż wolą stron zawierających umowę darowizny w dniu 02 lipca 2015 roku było darowanie przezM. M. (1)swojej żonieK. M.przysługującego mu i należącego do jego majątku osobistego udziału wynoszącego ¾ części we współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w miejscowościO., w gminieD., stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...), z obrębu Nr(...), objętąksięgą wieczystą KW nr (...), do majątku objętego wspólnością umowną majątkową małżeńską, pomimo iż z treści przedmiotowej umowy takiego wniosku wyprowadzić nie można, zwłaszcza, żeM. M. (1)w § 1 tej umowy oświadczył, iż nie zawierał umów majątkowych małżeńskich dotyczących rozszerzenia wspólności ustawowej, a z treści umowy darowizny nie wynika jednoznacznie, jaki ustrój majątkowy obowiązuje małżonków;art. 47 § 1 i 2 k.r.o.poprzez błędną wykładnię i pominięcie, iż w drodze umowy małżonkowie mogą odstąpić od ustawowego ustroju wspólności majątkowej i zastąpić go umownym ustrojem rozszerzonej wspólności majątkowej, ograniczonej wspólności majątkowej, rozdzielności majątkowej albo rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, a ponadto, iż umowa majątkowa zawarta przez małżonków może być zmieniona lub rozwiązana.
W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez jego uchylenie i oddalenie wniosku o wpis. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonego do apelacji aktu notarialnego - umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej zawartej w dniu 23 grudnia 2014 roku przezM. M. (1)iK. M.przed notariuszemA. K., Rep. A nr(...)roku, na okoliczność istnienia przeszkód do dokonania wpisu w księdze wieczystej.
W odpowiedzi na apelację,K. M.wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na jej rzecz kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
11 października 2011 rokuM. M. (1)iK. M.zawarli umowę majątkową małżeńską, rozszerzającą obowiązujący ich ustrój wspólności ustawowej, Rep. A nr(...), w której wnioskowali o wpis współwłasności w księdze wieczystej Kw.(...), na ich rzecz - na zasadach rozszerzonej wspólności ustawowej (k. 19-21).
29 grudnia 2011 roku Sąd Rejonowy dokonał wpisu zgodnie z żądaniem (k.24).
W akcie notarialnym z dnia 23 grudnia 2014 roku, Rep. A nr(...)(k.43-45)K. M.darowała swojemu mężowiM. M. (1)udział wynoszący ¾ części zabudowanej nieruchomości gruntowej, objętej księgą wieczystą Kw.(...), postanawiając, że przedmiot darowizny wejdzie w skład majątku osobistego obdarowanego. Zawarty w umowie wniosek o dokonanie w dziale II tej księgi wieczystej wpisu współwłasności na rzeczM. M. (1)do ¾ części oraz pomniejszenie przysługującego,K.iM.małżonkomM.- na zasadach wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej, udziału do wysokości ¼ części, został w całości uwzględniony przez Sąd Rejonowy, w dniu 29 grudnia 2014 roku (k.48).
W umowie darowizny z dnia 02 lipca 2015 roku, Rep. A nr(...)M. M. (1)oświadczył, że daruje swojej żonieK. M.cały przysługujący mu, należący do jego majątku osobistego, udział wynoszący ¾ części we współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej, objętej księgą wieczystą Kw.(...), postanawiając, że przedmiot darowizny wejdzie w skład majątku objętego wspólnością ustawową majątkową małżeńskąM.iK.małżonkówM.. Stawający wnieśli o dokonanie w tej księdze wpisu współwłasności na swoją rzecz, na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej do ¾ części, w miejsce udziałuM. M. (1)(k.69-71).
W dniu 12 sierpnia 2015 roku notariuszA. K.sporządziła protokół, Rep. A nr(...)(k.74-75), w którym sprostowała § 2 i § 6 aktu notarialnego z dnia 02 lipca 2015 roku, Rep. A nr(...), w ten sposób, że w miejsce: „wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej” należy wpisać: „wspólność majątkową małżeńską rozszerzoną”, bowiem aktem notarialnym z dnia 11 października 2011 roku, Rep. A nr(...), sporządzonym przez czyniącą notariusz,M. M. (1)iK. M.rozszerzyli ustrój wspólności ustawowej. W związku z powyższym § 2 aktu notarialnego z dnia 02 lipca 2015 roku otrzymał brzmienie, zgodnie z którym przedmiot darowizny wejdzie w skład majątkuM.iK.małżonkówM., objętego wspólnością umowną majątkową małżeńską rozszerzoną. Uległ również zmianie wniosek o wpis w księdze wieczystej, poprzez domaganie się wpisu współwłasności na rzeczM. M. (1)orazK. M., na zasadach wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej do ¾ części, w miejsce udziałuM. M. (1).
Z przedłożonego przezM. M. (1)aktu notarialnego z dnia 23 grudnia 2014 roku, Rep. A nr(...)(k.98-99), sporządzonego przed notariuszemA. K., wynika, żeM. M. (1)iK. M., z dniem sporządzenia tej umowy, ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej, oświadczając, że każde z nich zachowa majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i nabyty później, a każdy z małżonków będzie zarządzał i rozporządzał swoim majątkiem samodzielnie.
Apelację należało uwzględnić.
Art. 6268§ 2 k.p.c., zakreślając kognicję sądu wieczystoksięgowego, nakazuje badanie treści i formy wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej.
W praktyce oznacza to sprawdzenie, czy wniosek został złożony przez osobę legitymowaną do jego wniesienia, czy okoliczności w nim przytoczone mogą być podstawą dokonania żądanego wpisu oraz czy odpowiada on wymaganiom formalnym. Przepis ten określa jednocześnie zakres rozważań sądu odwoławczego, przy rozpoznawaniu apelacji. Stanowisko to jest ugruntowane w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego (m. in. postanowienia z dni: 04 grudnia 2008 r., I CSK 207/08, Lex 560501; 16 stycznia 2009 r., III CSK 239/08, Lex 523685; 17 stycznia 2013 r., III CSK 81/12, Lex 1288672).
Po dokonaniu obligatoryjnej analizy, wynikającej z powołanego przepisu procedury cywilnej, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że istnieje przeszkoda do dokonania wnioskowanego wpisu.
Oceniając charakter prawny protokołu z dnia 12 sierpnia 2015 roku, Rep. A nr(...), zawierającego sprostowanie aktu notarialnego z dnia 02 lipca 2015 roku, Rep. A nr(...), należy wskazać, że zgodnie zart. 80 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie(j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 164 ze zm., dalej: pr. not.) notariusz może sprostować protokołem niedokładności, błędy pisarskie, rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Ta regulacja pozwala na prostowanie m. in. tylko oczywistych omyłek, a więc takich błędów zawartych w danym dokumencie, które w sposób niebudzący wątpliwości wynikły jedynie z omyłek, a więc nie są następstwem celowego działania.
Gdyby nawet przyjąć, że dokonane sprostowanie aktu (w trybie art. 80 § 4 pr. not.) nie powoduje jakichkolwiek wątpliwości, a wynikająca z niego zmiana rodzaju wspólności majątkowej małżeńskiej, w jakiej pozostawaliM.iK.małżonkowieM., może być uznana za należącą do kategorii oczywistych omyłek, to i tak dokonanie żądanego wpisu nie jest dopuszczalne.
Sąd Okręgowy dokonał oceny złożonych oświadczeń woliM. M. (1)iK. M., poprzez uwzględnienie zgodnego zamiaru stron, które przystąpiły do aktu notarialnego. Sam akt notarialny stanowi bowiem jedynie formę, a treść czynności prawnej określają dopiero zawarte w nim oświadczenia woli.
Zarówno w dniu sporządzenia umowy darowizny (02 lipca 2015 roku), Rep. A nr(...), jaki i w dniu sporządzenia protokołu (12 sierpnia 2015 roku), Rep. A nr(...), prostującego ten akt notarialny, oświadczenia stron złożone przed notariuszem, dotyczące obowiązującego ich ustroju majątkowego małżeńskiego w istocie odbiegały od stanu rzeczywistego, jaki wynikał z treści umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, zawartej w dniu 23 grudnia 2014 roku, za Rep. A nr(...).
Skoro w dniu 23 grudnia 2014 roku małżonkowieM.ustanowili rozdzielność majątkową, to przedmiot umowy darowizny, w postaci udziału wynoszącego ¾ części we współwłasności nieruchomości gruntowej, hipotekowanej w księdze wieczystej Kw.(...), nie mógł wejść w skład majątku objętego wspólnością ustawową majątkową małżeńską, czy też wspólnością umowną majątkową małżeńską rozszerzonąM.iK.małżonkówM..
Umowa majątkowa wprowadzająca ustrój rozdzielności majątkowej, zawarta w czasie trwania małżeństwa, spowodowała bowiem, że wspólny majątek małżeński przestał istnieć - uległ przekształceniu we wspólność, w której udziały małżonków są - co do zasady - równe.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, żeM. M. (1)iK. M.nie mogli skutecznie domagać się wnioskowanego wpisu współwłasności, wobec przeszkody do jego dokonania. Z tego względu uwzględnił apelacjęM. M. (1)i orzekł jak w sentencji na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.

    Paulina Wawrzynkiewicz Anna Wrembel - Woźniak Beata Błaszczyk