Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1073/15
Data wyroku: 2016-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Bogusław Dobrowolski, Małgorzata Dołęgowska, Dariusz Małkiński
Słowa kluczowe: Nieważność Umowy, Powaga Rzeczy Osądzonej
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c., art. 366 k.p.c.

Sygn. akt I A Ca 1073/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 maja 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Bogusław Dobrowolski

Sędziowie

:

SA Małgorzata Dołęgowska
SO del. Dariusz Małkiński (spr.)

Protokolant

:

Urszula Westfal

po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. C. (1)
przeciwkoR. K.,B. C. (1),B. A. (1),D. G.,A. M.,H. C. (1),I. K.iB. C. (2)
o ustalenie nieważności, wydanie, zapłatę i przywrócenie stanu poprzedniego lub o zapłatę
na skutek: zażalenia powoda na postanowienia zawarte w punktach I i II wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt I C 68/14
oraz apelacji powoda od rozstrzygnięcia zawartego w punktach III – V powyższego wyroku

I
oddala apelację;

II
oddala zażalenie;

III
zasądza od powoda na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

(...)

UZASADNIENIE
PowódZ. C. (1)domagał się w pozwie skierowanym przeciwko pozwanym:D. G.,A. M.,R. K.,H. C. (1),I. K.,B. C. (1),B. C. (2)iB. A. (1):

1
ustalenia nieważności trzech aktów notarialnych sporządzonych przed notariuszemD.G.w Kancelarii Notarialnej wL.: dwóch dnia 12.05.2006 r. (Rep. A Nr(...), Rep. A Nr(...)oraz jednego dnia 4.07.2006 r. (Rep.(...)), na podstawie których udzielone zostały pełnomocnictwa do określonych czynności prawnych, a także unieważnienia sporzą­dzonych na podstawie tych aktów wypisów;

2
ustalenia nieważności aktu notarialnego sporządzonego przed notariuszemI. K.w Kancelarii Notarialnej wD.dnia 6.07.2006 r. (Rep.(...)), w którym zawarta została umowa kupna- sprzedaży nieruchomości, a mianowicie działek gruntu oznaczonychnumerami geodezyjnymi (...), położonych wL.przyul. (...), dla której to nierucho­mości Sąd Rejonowy w Lidzbarku Warmińskim prowadził wówczas księgę wieczystą o nrKw (...);

3
stwierdzenia nieważności aktu nota­rialnego sporządzonego przed notariuszemA. M.w Kancelarii Notarialnej wL.dnia 17.04.2013 r. (Rep.(...)), w którym zawarta została umowa kupna- sprzedaży spornej nieruchomości, objętej księgą wieczystą nrO. L./(...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Bartoszycach - Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wL., pomiędzy sprzedającymB. A. (1), a nabywcą - Powiatem(...), reprezentowanym przez Starostę i Wice- starostę,

4
a nadto zwrotu (wydania) na jego rzecz sprzedanej nieruchomo­ści w takim stanie, w jakim znajdowała się ona w dniu podpisania pierwszego aktu notarial­nego i jej sprzedaży, szacując przy tym koszty przywrócenia tej nieruchomości do stanu po­przedniego na kwotę 2.000.000 zł oraz naprawienia powstałej z tego tytułu szkody przez za­sądzenie na jego rzecz kwoty 2.500.000 zł solidarnie od wszystkich pozwanych na mocyart. 415 k.c.,art. 417 k.c.iart. 472 k.c.

Wyrokiem z dnia 21.05.2015 r. zapadłym w sprawie o sygn. akt: I C 68/14 Sąd Okręgowy w Olsztynie odrzucił pozewZ. C. (1)skierowany przeciwko pozwanym:B. C. (1),B. A. (1),I. K.iH. C. (1)w części dotyczącej żądania ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 6.07.2006 r. zawartej w formie aktu notarialnego rep. A Nr(...)przed notariuszemI. K.; odrzucił pozew przeciwko pozwanemuB. A. (1)w części dotyczącej żądania wydania nieruchomości, przywrócenia jej do stanu poprzedniego, zapłaty kar za opóźnienie w wydaniu nieruchomości oraz czynszu za użytkowanie nieruchomości za okres od dnia 01.10.2006 r. do dnia 30.09.2011 r.; oddalił powództwo w stosunku do pozwanych:B. K.,I. K.iH. C. (1)w części dotyczącej ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 17.04.2013 r. zawartej w formie aktu notarialnego rep. A Nr(...)przed notariuszemA. M., żądania wydania nieruchomości, przywrócenia jej do stanu poprzedniego, zapłaty kar za opóźnienie w wydaniu nieruchomości, czynszu za użytkowanie nieruchomości i odszkodowania oraz co do pozwanegoB. A. (1)w części dotyczącej ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 17.04.2013 r. zawartej w formie aktu notarialnego rep. A Nr(...)przed notariuszemA. M., żądania zapłaty odszkodowania i czynszu za użytkowanie nieruchomości za okres od dnia 31.09.2006 r. do dnia 30.09.2014 r.; oddalił powództwo w całościw stosunku do pozwanych:D. G.,A. M.,B. C. (2)iR. K.i orzekł o kosztach procesu.
Rozstrzygnięcie to Sąd oparł o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Spadek poJ. C., zmarłej dnia(...)na podstawie ustawy nabyli: mążS. C.w 4/16 czę­ściach oraz dzieci:I. C.,H. C. (1),Z. C. (1)iB. C. (1), każde z nich w części wynoszącej 3/16.
Dnia 12.05.2006 r. przed notariuszemD.G.w jej Kancelarii Notarialnej wL.Z. C. (1)udzielił pełnomocnictwa (akt notarialny Rep.(...)(...)) swojej siostrze - pozwanejH. C. (1)do reprezentowania go w sądzie w sprawie o dział spadku po zmarłejJ. C.oraz zniesienie współwłasności nieruchomości zabudowanej, położonej wL.przyul. (...), składającej się z działek gruntu oznaczonychnumerami ewidencyjnymi (...), o powierzchni 8.372 m2, któ­rej był współwłaścicielem do 3/32 części, do składania oświadczeń i wniosków w sądzie w sprawie o dział spadku i zniesienie współwłasności, do jej zbycia w formie darowizny również na rzecz pełnomocnika, działu spadku lub zniesienia współwłasności jego udziału w opisanej wyżej nieruchomości, jak również udziałów we współwłasności poszczególnych przedmiotów majątkowych wchodzących w skład spadku po matceJ. C.oraz udziałów we współwłasności poszczególnych przedmiotów majątkowych wchodzących w skład spadku, na rzecz osób i na warunkach według uznania pełnomocnika, a także do sprze­daży jego udziału w opisanej nieruchomości na rzecz osób, również na rzecz pełnomocnika, do dopuszczenia nabywców do współposiadania, do składania oświadczeń i wniosków w urzędach, instytucjach, organach samorządowych, organach administracji publicznej oraz do innych czynności szczegółowo w treści tego pełnomocnictwa wymienionych.
Tego samego dnia przed w/w notariuszem pełnomocnictwa udzielił takżeS. C.(ojciec powoda) swojemu synowi - pozwanemuB. C. (1)(akt notarialny Rep.(...)(...)). Zakres tego pełnomocnictwa był analogiczny do pełnomocnictwa wyżej opisanego, z uwzględnieniem przysługującego mocodawcy udziału we współwłasności nieruchomości.
W dniu 4.07.2006 r. przed notariuszemD.G.w jej Kancelarii Notarialnej wL.takżeI. C.udzieliła swojemu bratu - pozwanemuB. C. (1)pełnomocnictwa (akt notarialny Rep.(...)(...)) m.in. do sprzedaży jej udziału w spadku po matceJ. C., jak również udziałów we współwłasności poszczególnych przedmiotów ma­jątkowych, wchodzących w skład spadku.
Dnia 12.05.2006 r.S. C.sporządził własnoręczny te­stament, w którym do całości spadku powołał powodaZ. C. (1), ponie­waż nie otrzymał on od swoich rodziców żadnych składników majątkowych, tak jak to miało miejsce w przypadku jego rodzeństwa.

S. C.zmarł dnia(...), o czym powód i pozwani:H. C. (1),B. C. (1)iB. C. (2)dowiedzieli się w dniu zgonu. Mimo to, dnia 6.07.2006 r. pozwanaH. C. (1), działająca w imieniu własnym i swojego brataZ. C. (1), oraz pozwanyB. C. (1), działający w imieniu własnym oraz swojego ojcaS. C., a także siostryI. C., sprzedaliB. A. (1)objętą spadkiem nieruchomość za cenę 200.000 zł. Podczas zawierania umowy kupna- sprzedaży pozwanyB. C. (1)i pozwanaH. C. (1)nie poinformowali sporządzającego akt notarial­ny notariuszaI. K.ani nabywcy nieruchomościB. A. (2)­cza o śmierciS. C..B. C. (1)oświadczył, że udzielone mu pełnomocnictwa są aktualne i nie zostały odwołane.
Po sprzedaży powódZ. C. (1)odmówił przyjęcia od pozwa­negoB. C. (1)należności wynikającej ze zbycia jego udzia­łu w nieruchomości, w wysokości 135.117,81 zł. Kwotę tą pozwany złożył więc do depozytu sądowego a następnie Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku, na wniosek powoda, na mocy postanowienia z dnia 18.02.2015 r., sygn. akt: XIII Ns 2543/14, wydał temu ostatniemu, po odliczeniu zajęć komorniczych, kwotę 57.455,35 zł.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 23.03.2010 r., sygn. akt: I Ns 35/09 Sąd Rejonowy w Lidzbarku Warmińskim stwierdził, że spadek poS. C.na podstawie testamentu nabył jego synZ. C. (1)w całości.
Dnia 24.05.2011 r.Z. C. (1)wniósł do Sądu Okręgowego w Olsz­tynie pozew przeciwkoB. A. (1),B. C. (1),H. C. (1)iI. K.o ustalenie nieważności umo­wy sprzedaży nieruchomości objętej księgą wieczystą o nrKw (...), prowadzoną przez ówczesny Sąd Rejonowy w Lidzbarku Warmińskim, zawartej w dniu 6.07.2006 r. a następnie o wydanie mu bezprawnie sprzedanej nieruchomości, o przywrócenie jej do stanu poprzedniego lub o zapłatę, o zapłatę odszkodowania, czynszu za użytkowanie spornej nieru­chomości oraz kary za opóźnienie w jej wydaniu. Wyrokiem z dnia 17.02.2012 r., sygn. akt I C 316/11 Sąd Okręgowy w Olsztynie po przeanalizowaniu sprawy na gruncieart. 105 k.c.oddalił to powództwo w całości a orzeczenie stało się prawomocne.
Dnia 17.04.2013 r. przed notariuszemA. M.w(...)wL., pomiędzyB. A. (1)a(...), została zawarta umowa kupna- sprzedaży części przedmiotowej nieruchomości objętej księgą wieczystąO. L./(...)prowa­dzoną przez Sąd Rejonowy w Bartoszycach - Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą wL., a mianowicie działek gruntu oznaczonych numerami:(...)o łącznej powierzchni 25 m((

    2)), wydzielonych z działki oznaczonej uprzednio nr(...), za kwotę 2010 zł (akt notarialny Rep. A Nr(...)).
Pozew w niniejszej sprawieZ. C. (1)wniósł do Sądu Okręgowego w Olsztynie dnia 10.02.2014 r. ale zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13.05.2014 r. pismo to zostało zwrócone w całości na sku­tek nieuzupełnienia w terminie jego braków formalnych. Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 15.10.2014 r., sygn. akt: I ACz 1179/14, oddalił zażalenie powoda na powyższe orzeczenie w części dotyczącej żądania unieważnienia aktów nota­rialnych obejmujących udzielenie pełnomocnictw (punkt I postanowienia) i uchylił zaskarżo­ne zarządzenie w pozostałym zakresie (punkt II postanowienia).
Przechodząc do rozważań nad zasadnością zgłoszonych przez powoda żądań w świetle poczynionych ustaleń faktycznych i w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego Sąd podzielił je na grupy i poddał stosownej analizie.
Pierwszą grupę stanowią roszczeniaZ. C. (1)w przedmiocie unieważnienia czynności prawnych związanych z udzielaniem trzech szczegółowo opisanych wyżej pełnomoc­nictw notarialnych. Drugą grupę - żądania powoda w przedmiocie ustalenia nieważności dwóch umów kupna- sprzedaży spornej nieruchomo­ści zawartych w formie aktów notarialnych w dniu 6.07.2006 r. i 17.04.2013 r. Trze­cią grupę zaś, stanowią żądania powoda w przedmiocie wydania mu (zwrotu) spornej nieruchomości, objętejksięgą wieczystą (...), przywrócenia tej nieruchomości do stanu poprzedniego, tj. sprzed podpisania pierwszej umowy kupna- sprzedaży lub zapłaty, naprawienia na rzecz powoda wynikającej z tego szkody oraz za­płaty na jego rzecz wynagrodzenia za bezprawne użytkowanie spornej nieruchomości a także kary za każdy dzień opóźnienia w wydaniu tej nieruchomości.
Roszczenia z pierwszej grupy nie zostały objęte rozpoznaniem Sądu meriti, ponieważ pozew w tej części został prawomocnie zwrócony postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15.10.2014 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt: I A Cz 1179/14. Stosownie doart. 130 § 2 zd. 2 k.p.c., pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem do sądu.
Odnośnie drugiej grupy roszczeń, Sąd zauważył, że umowa z dnia 6.07.2006 r. zawarta przed notariuszemI. K.była już przedmiotem ana­lizy Sądu Okręgowego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt: I C 316/11, w której ten sam powód -Z. C. (1)- kierował przeciwko pozwanym:B. C. (1),H. C. (1),B. A. (1)iI. K.tożsame z obecnymi żądania, domagając się unieważnienia spornej umowy, na­kazania wydania nieruchomości, przywrócenia jej do stanu poprzedniego, zapłaty odszkodowania, czynszu za użytkowanie oraz kar za opóźnienie w wydaniu nieruchomości. Powództwo to, prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 17.02.2012 r. zo­stało oddalone w całości. W konsekwencji, w obecnie prowadzonym postępowaniu, mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej w rozumieniuart. 366 k.p.c.w stosunku do czterech pozwanych już poprzednio osób:H. C. (1),B. C. (1),B. A. (1)iI. K.. Pozew w tej części podlegał zatem odrzuceniu na mocyart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., który stanowi, że sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawo­mocnie zakończona.
Analizując roszczenia skierowane przeciwko pozostałej czwórce pozwanych, tj.D. G.,A. M.,R. K.iB. C. (2), także w stosunku do nich powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 6.07.2006 r., nie mogło zostać uwzględnione, z uwagi na fakt, że nie posiadali oni legitymacji procesowej biernej w przedmiotowej sprawie. Podstawę prawną żądania ustalenia nieważności wskazanej umowy, podobnie jak i kolejnej umowy z dnia 17.04.2013 r., stanowiart. 189 k.p.c.w zw. zart. 58 § 1 k.c., jednak legitymację do wystę­powania w sprawie o ustalenie nieważności umowy posiadają tylko strony tej czynności prawnej a tymczasem żadna z w/w osób nie była stroną wskazanych umów, ani właścicielem, czy też posiadaczem samej nieruchomości. W konsekwencji, należało stwierdzić brak legitymacji procesowej biernej (tj. możliwości bycia pozwanym) po stronie czwórki wymie­nionych pozwanych. Powództwo we wskazanym zakresie i wobec tych pozwanych podlegało zatem oddaleniu.
Podobnie sytuacja kształtowała się w odniesieniu do ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 17.04.2013 r. zawartej przed notariuszemA. M., której stronami byli jedynie: pozwanyB. A. (1)i Powiat(...), reprezentowany przez jego przedstawicieli. W związku z tym, że prowadzone uprzednio przed Sądem Okręgowym w Olsztynie postępowanie o sygn. akt: I C 316/11 nie dotyczyło tej umowy, Sąd zbadał, czy w tym zakre­sie zachodzą podstawy do uwzględniania żądań powoda poprzez ustalenie nieważności spor­nej umowy i doszedł do przekonania, że również i w tym przypadku osoby, które nie były stronami umowy, to jest:D. G.,A. M.,I. K.,R. K.,H. C. (1),B. C. (1)iB. C. (2), nie posiadają legitymacji biernej w zakresie rozpatrywanego żądania pozwu. W konsekwencji powództwo w stosunku do nich we wskazanej części podlegało oddaleniu.
Sąd zauważył jednocześnie, że pomimo posiadania przez pozwanegoB. A. (1)w zakresie tego właśnie żąda­nia pozwu legitymacji procesowej biernej, to w ocenie Sądu nie może zostać ono uwzględnione, ponieważ powódZ. C. (3)­ski, rozszerzając swoje powództwo o to właśnie żądanie, nie wyjaśnił szczegółowo na czym je opiera i nie wskazał okoliczności mogących stanowić podstawę ustalenia nieważno­ści umowy kupna- sprzedaży nieruchomości; powołał się jedynie na okoliczność, że umowa z dnia 17.04.2013 r. odnosi się wprost do poprzedniej, jego zdaniem bezprawnie zawartej, umowy kupna- sprzedaży tej samej nieruchomości z dnia 6.07.2006 r., czego konsekwencją miało być rzekomo nieuprawnione nabycie spornej nieruchomości przez pozwanegoB. A. (1).
W zakończonej prawomocnie sprawie o sygn. akt: I C 316/11 toczącej się przed Sądem Okręgowym wO.­nie nie zostało uwzględnione powództwoZ. C. (1)o ustalenie nie­ważności umowy kupna- sprzedaży nieruchomości z dnia 6.07.2006 r. na rzeczB. A. (1). W konsekwencji, z uwagi na istniejącą w tym zakresie powagę rzeczy osądzonej, w ocenie Sądu brak jest podstaw do ustalenia, że nabył on sporną nieruchomość w sposób bezprawny, a tym samym stwierdzenie nieważności ko­lejnej umowy kupna- sprzedaży tej nieruchomości z dnia 17.04.2013 r. przezB. A. (1)na rzecz Powiatu(...). PowódZ. C. (1), wbrew spoczywające­mu na nim ciężarowi dowodu (art. 6 k.c.), nie wykazał żadnych innych okoliczności skutkują­cych nieważnością umowy z dnia 17.04.2013 r., co prowadziło do oddalenia żądania pozwu w tym zakresie.
Odnosząc się natomiast do roszczeń zakwalifikowanych do trzeciej grupy, Sąd wyjaśnił, że ich treść jest ściśle związana z ewentualnym uwzględnieniem roszczenia powoda o ustalenie nieważności umowy kupna- sprzedaży z dnia 6.07.2006 r. oraz umowy kupna- sprzedaży z dnia 17.04.2013 r., co z wyżej wskazanych przyczyn nie mogło mieć miejsca. W tym zakresie powództwo wniesione przez powoda w części dotyczącej żądania wy­dania przez pozwanegoB. A. (1)spornej nieruchomości, przywrócenia jej do stanu poprzedniego lub zapłaty, zapłaty kar za opóźnienie w wydaniu tej nieruchomości oraz czynszu za użytkowanie nieruchomości za okres od 1.10.2006 r. do 30.09.2011 r. było już jednak przedmiotem analizy prawomocnie zakończonego postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt: I C 316/11, w związku z czym w tej też części istnieje powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.c.) a kolejne powództwo kierowane przeciw tożsamemu pozwanemu i w tym samym przedmiocie podlega odrzuceniu, stosownie doart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
Powód w aktualnie prowadzonym postępowaniu po raz kolejny wnosił o wydanie nie­ruchomości, stanowiącej przedmiot spornych umów kupna- sprzedaży wraz z przywróceniem jej do stanu pierwotnego lub o zapłatę, a także o zapłatę czynszu z tytułu jej bezprawnego użytkowania oraz kary za opóźnienie w jej wydaniu, nie precyzując przy tym szczegółowo, którego z pozwanych owe roszczenia dotyczą.
W ocenie Sądu oczywistym jest, że z uwagi na oddalenie żądań pozwu dotyczących unieważ­nienia dwóch umów kupna- sprzedaży spornej nieruchomości - pierwszej z dnia 6.07.2006 r. w sprawie Sądu Okręgowego w Olsztynie o sygn. akt: I C 316/11 oraz drugiej z dnia 17.04.2013 r., w aktualnie prowadzonym postępowaniu, brak jest jakichkolwiek pod­staw do uwzględnienia pozostałych żądań. W żadnym razie nie sposób bowiem uznać, że pozwanyB. A. (1)nabył własność spornej nieruchomości bezprawnie, a następnie zbył jej część również w sposób sprzeczny z prawem.
Niezależnie od tego, Sąd zauważył, że to właśnie pozwanyB. A. (1)był jedyną osobą, która jako władająca sporną nieruchomością, mogła być pozwana w tym zakresie. Pozostałych sied­mioro pozwanych, jako osoby nie będące stronami spornych umów, niewładające nieru­chomością jako właściciele bądź posiadacze, nie posiadało w tym zakresie legitymacji procesowej biernej. Sąd wskazał ponadto, że skoro sam powód nie jest właścicielem spornej nieruchomości, to tym sa­mym nie posiada legitymacji procesowej do występowania przeciwko pozwanym z roszcze­niem windykacyjnym, czyli z żądaniem wydania rzeczy (art. 222 § 1 k.c.) oraz z roszczeniem o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy (art. 224 § 2 k.c.lubart. 224 § 2 k.c.w zw. zart. 225 k.c.). Nadto nie udowodnił on zasadności swego roszczenia o przywrócenie stanu poprzedniego, gdyż niewątpliwie pozwanyB. A. (1), jako pełnoprawny właściciel spornej nieruchomości, uprawniony był do doko­nywania na niej zmian.
Powód nie wykazał też, aby którekolwiek z pozwanych dopuściło się wobec niego jakiegokolwiek czynu niedozwolonego, który mógłby skutko­wać uznaniem jego żądań za zasadne. W konsekwencji, pozostałe roszczenia pozwu, również z uwagi na brak jakichkolwiek podstaw prawnych, w szczególności przesłanek zart. 222 § 1 k.c.,art. 224 § 2, art. 225 k.c.,art. 344 § 1 k.c.iart. 415 k.c., podlegały od­daleniu.
Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnął na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 102 k.p.c.
Powód wniósł apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Apelacja nie zawiera jasno wyodrębnionych zarzutów skierowanych przeciwko kwestionowanemu orzeczeniu. Z jej obszernych wywodów wynika jednak, że apelujący:

1
wskazuje na naruszenieustawy Prawo o notariacieprzez fałszowanie „wypisów notarialnych”, czyli, jak się wydaje, notarialnych pełnomocnictw i kwestionowanych umów kupna- sprzedaży nieruchomości oraz przepisówk.p.c., a mianowicie art. 235 i 236 tego Kodeksu przez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność sfałszowania wyżej wymienionych dokumentów,

2
zarzuca naruszenieart. 366 – 376 k.c.przez oddalenie powództwa lub jego odrzucenie w stosunku do ośmiu pozwanych odpowiedzialnych wobec powoda solidarnie;

3
kwestionuje prawidłowość i skuteczność zwrotu pozwu w części określonej prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku zapadłym w sprawie o sygn. akt: I A Cz 1179/14 i podnosi skuteczność wniesienia pozwu z dnia 5.02.2014 r. oraz dnia 9.01.2015 r., który został przesłany do Sądu Okręgowego w Olsztynie w proteście przeciwko rozstrzygnięciu w powyższej sprawie zażaleniowej, i w którym dodatkowo, oprócz już poprzednio wskazanych pozwanych, pozwał notariuszaD.G.;

4
neguje zasadność odrzucenia pozwu w zakresie, w jakim sprawa została osądzona w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Olsztynie, sygn. akt I C 316/11 i oddalenia powództwa w stosunku do pozostałych pozwanych, którzy w powyższym procesie nie byli stroną pozwaną i

5
zarzuca nieważność wyroku z uwagi na „zawarty w nim fałsz”:

- poprzez wskazanie jako pozwanego(...)i(...), którzy nigdy w niniejszej sprawie nie występowali oraz przez wskazanie fałszywej daty w punkcie III, w sformułowaniu „... czynszu za użytkowanie nieruchomości za okres od 31.09.2006 r.”
Mając na uwadze powyższe, powódZ. C. (1)wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i „ponowne osądzenie 2 pozwów zgodnie z prawem Rzeczypospolitej Polskiej i prawem obywatela do rzetelnego procesu”.
Pozwani, reprezentowani przez fachowych pełnomocników, wnosili o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Na wstępie niniejszych rozważań wyjaśnienia wymaga status odwołania wyartykułowanego w piśmie powoda nazwanym „apelacją”, ponieważ w istocie zostały w nim ujęte dwa środki zaskarżenia, skierowane przeciwko odmiennym kategoriom orzeczeń zawartych w wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie. Rozstrzygnięcie ujęte w punkcie I i II stanowi w myślart. 199, art. 316 i nast. oraz art. 354 k.p.c.postanowienie, a środek zaskarżenia skierowany przeciwko niemu należy traktować jako zażalenie (art. 394 § 1 k.p.c.). Z kolei orzeczenia zawarte w punktach III i IV mają charakter merytoryczny i należą do materii zastrzeżonej dla wyroków, stąd środek zaskarżenia skierowany przeciwko nim został potraktowany jako apelacja (art. 367 k.p.c.).Abstrahując od treści powyższych rozróżnień, podnieść należy, iż apelacja jak i zażalenie powoda nie zasługują na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu dotyczącego nieważności wyroku, należy wskazać, że spełnia on wszystkie wymogi określone wart. 325 k.p.c.i został popisany przez sędziego orzekającego w sprawie. Zarzut błędnego wskazania osoby, która nie występowała w procesie, to jest(...)jest niesłuszny, bowiem Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 2.10.2015 r. wydanym na zasadzieart. 350 k.p.c.sprostował oczywistą omyłkę pisarską w tym zakresie, wskazując, że wyrok dotyczy m.in. pozwanego(...). Zaistnienie w tej materii oczywistej omyłki pisarskiej nie budzi wątpliwości a powód nie zaskarżył postanowienia o sprostowaniu wyroku i stało się ono prawomocne. Błędne określenie nazwiska jednej ze stron, które następnie zgodnie z przepisami obowiązującego prawa zostało skorygowane, pozostaje bez wpływu na ważność i prawidłowość rozstrzygnięcia ujętego w orzeczeniu.
Inna oczywista omyłka pisarska dotycząca nazwiska kolejnego z pozwanych, to jestB. A. (1), błędnie określonego jako(...)na str. 11 uzasadnienia wyroku, także nie wpływa na zasadność wywiedzionej apelacji. Nie dotyczy ona poza tym sentencji wyroku, lecz jego uzasadnienia, a ponadto zaistniała tylko w jednym, wyżej wymienionym fragmencie, co wyklucza jakiekolwiek wątpliwości interpretacyjne.
Podobnie należy ocenić oczywisty błąd ujawniony w punkcie III wyroku we fragmencie określającym datę początkową okresu, za który powód żądał czynszu z tytułu użytkowanie nieruchomości, jako „31.09.2006 r.” W omawianym przypadku omyłka nie miała znaczenia o tyle, że opisane roszczenie powoda zostało oddalone w całości jako nieusprawiedliwione co do zasady.
Przechodząc do kolejnych zarzutów „apelacji”, wypada stwierdzić, że brak wśród nich takich, które dotyczyłyby ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, generalnie przez skarżącego niekwestionowanych. Zarzut ujęty w punkcie 4 i związany z nim zarzut z punktu pierwszego, podobnie jak ten z punktu 3, dotyczą bowiem oceny prawnej zdarzeń mających doniosłe znaczenie procesowe w świetle obowiązujących przepisów prawa. Zarzut z punktu 2 ma z kolei charakter materialnoprawny i zostanie omówiony w ostatniej kolejności.
Odnosząc się do bezspornych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne, należy także zgodzić się z ich oceną prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.
Prawomocne postanowienie Sądu Apelacyjnego wydane w sprawie o sygn. akt: I A Cz 1179/14, które ostatecznie sprecyzowało zakres, w jakim nastąpił zwrot wniesionego przez powoda pozwu nie podlegało dalszej ocenie. Wiążąco wyznaczało ono Sądowimeritiramy niniejszego procesu, poza którymi znalazły się roszczenia o stwierdzenie nieważności dwóch pełnomocnictw notarialnych z dnia 12.05.2006 r. i jednego z dnia 4.07.2006 r. W świetleart. 130 § 2 k.p.c.pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem do sądu.
W tym miejscu należy też zauważyć, że wbrew twierdzeniom powoda sformułowanym w apelacji, w dniu 12.01.2015 r. zostały Sądowi Okręgowemu złożone jedynie ponowne wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i udzielenie pomocy prawnej z urzędu, odwołujące się do pozwu z dnia 5.02.2014 r. (k. 298-302); nie wniesiono natomiast kolejnego pozwu w niniejszej sprawie, którego rozpoznania łącznie z pozwem z lutego 2014 r. powód żąda, co zresztą z uwagi na aktualny etap procesu byłoby niemożliwe (art. 383 k.p.c.).
Poza kognicją Sądu pierwszej instancji pozostawało także żądanie powoda skierowane przeciwkoK. C.,H. C. (1),B. A. (1)iI. K., dotyczące stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 6.07.2006 r. Jak trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, było ono objęte powagą rzeczy osądzonej w rozumieniuart. 366 k.p.c.Nie budzi bowiem wątpliwości, że roszczenie to, skierowane przeciwko wyżej wymienionym pozwanym zostało już rozpoznane w sprawie Sądu Okręgowego w Olsztynie o sygn. akt: I C 16/11, prawomocnie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, sygn. akt: I A Ca 327/12. Samo rozszerzenie kręgu pozwanych oR. K.,D.G.,A. M.iB. C. (2)skutkujące koniecznością merytorycznego rozpoznania sprawy w stosunku do tych pozwanych, nie zmieniało sytuacji prawnej i procesowejK. C.,H. C. (1),B. A. (1)iI. K., która w tym zakresie ostatecznie została uregulowana już wcześniej.
Niezasadne były także zarzuty powoda dotyczące naruszeniaart. 235 i 236 k.p.c.przez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność „fałszowania” niesprecyzowanych w apelacji „wypisów notarialnych” ; jak należy domniemywać, biorąc pod uwagę przedmiot sprawy, passus powyższy dotyczy wypisów z aktów notarialnych objętych żądaniem stwierdzenia nieważności. Wobec stwierdzenia, że w stosunku do pozwanychK. C.,H. C. (1),B. A. (1)iI. K.pozew podlega odrzuceniu na mocyart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., zaś w stosunku do pozwanychR. K.,D.G.,A. M.iB. C. (2)– oddaleniu, z uwagi na brak po ich stronie legitymacji procesowej biernej (o czym także poniżej), zgłoszone w tej materii dowody były bezużyteczne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.
    a contrario)i zbędne byłoby procedowanie nad nimi.
Kontynuując zasygnalizowaną wyżej kwestię braku biernej legitymacji procesowej po stronie:R. K.,D. G.,A. M.iB. C. (2)w zakresie roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 6.07.2006 r., Sąd Apelacyjny w pełni podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że osoba, która nie była stroną umowy i której praw lub obowiązków umowa ta w żaden sposób nie dotyczy, nie posiada zdolności do uczestniczenia po stronie pozwanej w procesie, którego przedmiotem jest stwierdzenie jej nieważności.
Powyższe argumenty pozostają aktualne w stosunku do wszystkich, pozaB. A. (1), pozwanych także na gruncie roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 17.04.2013 r. Umowa ta została bowiem zawarta pomiędzy ostatnim z wymienionych jako właścicielem i sprzedawcą nieruchomości, a Powiatem(...), jako jej nabywcą i pozostali pozwani w żaden sposób w niej nie uczestniczyli. W konsekwencji powołanie się przez skarżącego na naruszenie przepisówart. 366 – 376 k.c.zawierających jedynie regulację dotyczącą zobowiązań solidarnych, których jednak źródła i sposobu ukształtowania należy szukać w przepisach odrębnych, w zależności od treści konkretnej sprawy, nie mogło odnieść oczekiwanego przez apelującego skutku m.in. wobec przyjęcia tezy o braku legitymacji biernej pozwanych, pozaB. A. (1).
Sąd Apelacyjny badając sprawę w ramach posiadanych kompetencji dostrzegł jednak pewne uchybienie proceduralne Sądu Okręgowego, które jednak ze wskazanych niżej względów nie prowadziło do korekty wyroku w instancji odwoławczej.
Jedynym pozwanym biernie legitymowanym w sprawie roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 17.04.2013 r. byłB. A. (1). Jego legitymacja nie miała jednak charakteru samoistnego, jak błędnie przyjął Sąd pierwszej instancji. Roszczenie o stwierdzenie nieważności umowy formułowane przez osobę trzecią w stosunku do stron umowy, wymaga bowiem ich łącznego współuczestnictwa po stronie pozwanej, które ma charakter konieczny. W judykaturze przyjmuje się, że naruszenieart. 195 k.p.c.dotyczącego współuczestnictwa koniecznego Sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu w ramach badania naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, bowiem nieusunięcie braku pełnej legitymacji procesowej w przypadku współuczestnictwa koniecznego jest przeszkodą do uwzględnienia powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17.11.2010 r., I CSK 67/10, niepublikowany, postanowienie Sądu Najwyższego z 6.02.2015 r., II CZ 103/14, Legalis nr 1285309). Innymi słowy, w świetle powołanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, które Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, brak udziału w postępowaniu współuczestnika koniecznego uniemożliwia wydanie wyroku uwzględniającego powództwo (choćby w części). Wyrok uwzględniający powództwo, lecz obarczony omawianą wadą, podlega uchyleniu, jako taki, w którym nie doszło do rozstrzygnięcia istoty sprawy a postępowanie, w wyniku którego został wydany, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym.
Sytuacja, z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jest odmienna, bowiem Sąd nie uwzględnił w niej powództwa, co oznacza, że wyrok także w omawianym aspekcie odpowiada prawu. W świetle trafnych ustaleń i oceny prawnej Sądu Okręgowego, do oddalenia powództwa doszłoby bowiem także wtedy, gdyby po stronie pozwanej obokB. A. (1)występował również Powiat(...). Wobec przesądzonego faktu ważności umowy z dnia(...), na mocy której własność przedmiotowej nieruchomości nabyłB. A. (1), nie ulega wątpliwości, że był on uprawniony do dalszej jej sprzedaży, co uczynił na mocy umowy z dnia 17.04.2013 r. na rzecz Powiatu(...)(art. 140 k.c.,155 § 1 k.c.). W konsekwencji, za niezasadne zostały uznane wszystkie roszczenia powoda mające charakter następczy wobec roszczenia o stwierdzenie nieważności umów sprzedaży a ujętych, zgodnie z klasyfikacją przyjętą przez Sąd pierwszej instancji, w grupie trzeciej. Skarżący w apelacji nie odnosił się szczegółowo do tego problemu, kładąc akcent w swoich wywodach przede wszystkim na kwestiach zasadniczych, które Sąd Apelacyjny przeanalizował już we wcześniejszych fragmentach tego uzasadnienia.
Reasumując, Sąd odwoławczy uznał apelację i zażalenie za nieuzasadnione i oddalił je, odpowiednio, na mocyart. 385 k.p.c.iart. 385w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.O kosztach postępowania Sąd orzekł w zgodzie zart. 98 k.p.c.w zw.§ 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. 2002 Nr 163, poz. 1349) a także§ 6 pkt 7 i § 13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. 2002 Nr 163, poz. 1348).

(...)