Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 763/15
Data wyroku: 2016-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Schönhof-Wilkans, Dorota Goss-Kokot, Wiesława Stachowiak
Słowa kluczowe: Renta Rodzinna
Podstawa prawna: art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktIII AUa 763/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Dorota Goss-Kokot
Sędziowie:  SSA Wiesława Stachowiak /spr./
del. SSO Katarzyna Schönhof-Wilkans
Protokolant:  insp.ds.biurowości Krystyna Kałużna
po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. w Poznaniu
sprawyK. Ś.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
o rentę rodzinną
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 27 stycznia 2015 r.  sygn. akt III U 880/14
oddala apelację.

del. SSO Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Dorota Goss-Kokot

SSA Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 21 lipca 2014 roku, znak:(...), odmówił przyznaniaK. Ś.prawa do dalszej renty rodzinnej.
K. Ś.złożył odwołanie od decyzji wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do renty rodzinnej na dalszy okres.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koninie wyrokiem z 27 stycznia 2015 roku w sprawie III U. 880/14 zmienił zaskarżoną decyzję, przedłużającK. Ś.prawo do renty rodzinnej od dnia wstrzymania świadczenia, tj. od 1 lipca 2014 roku do zakończenia ostatniego roku studiów.
Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny:

K. Ś.jest studentem Wyższej Szkoły(...)wP.na kierunku zarządzanie wydziału(...)
W świetle zapisów regulaminu studiów, uczelnia prowadzi wyższe studia stacjonarne i niestacjonarne pierwszego stopnia (licencjackie, inżynierskie) oraz studia drugiego stopnia (magisterskie). Kształcenie na studiach drugiego stopnia trwa trzy albo cztery semestry. Rok akademicki dzieli się na semestr zimowy i letni, rozpoczyna się od 1 października i trwa do 30 września następnego roku kalendarzowego. Termin zakończenia semestru zimowego w każdym roku akademickim kończył się 31 marca, a semestru letniego 30 września (§ 5 ust. 1, § 6 ust. 1-4 regulaminu studiów).
W przypadku odwołującego podjęte przez niego we wrześniu 2013 roku studia drugiego stopnia trwały trzy semestry, zaś planowany termin ukończenia przez odwołującego studiów upływa 31 marca 2015 roku.
Odwołujący zaliczył pierwszy semestr studiów na przełomie lutego i marca 2014 roku, a następnie w marcu 2014 roku został przyjęty na drugi semestr ostatniego roku studiów. Plan studiów przewidywał konieczność zdania egzaminów w czerwcu oraz w lipcu. W związku z tym, iż odwołujący 14 czerwca 2014 roku kończył(...)lat zwrócił się z pytaniem do centrali ZUS wW., do kiedy powinien zaliczyć egzaminy aby uzyskać prawo do dalszej renty rodzinnej. Pracownicy organu rentowego zapewniali go, że wystarczającym będzie jeżeli egzaminy zaliczy w miesiącu, w którym się urodził. Opierając się na tej informacji, odwołujący zaplanował zdawanie wszystkich egzaminów w czerwcu. Część egzaminów odwołujący zdał przed 14 czerwca 2014 roku, a pozostałe do 30 czerwca 2014 roku. Do tej daty odwołujący z wynikiem pozytywnym zaliczył wszystkie egzaminy i został wpisany na ostatni semestr studiów i w dalszym ciągu kontynuuje naukę.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy powołał treść przepisów właściwych do rozstrzygnięcia, tj.art. 68 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd II instancji poddał analizie treść regulaminu obowiązującego szkole wyższej, w której studiuje odwołujący. Zgodnie z regulaminem rok akademicki dzieli się na dwa semestry: zimowy i letni, rozpoczyna się 1 października i trwa do 30 września następnego roku kalendarzowego. Takie ujęcie systemu kształcenia odpowiada typowym organizacjom nauki w szkołach wyższych, w których poszczególne lata nauki obejmują każdorazowo po dwa semestry. Inaczej jednakże przedstawia się - tak jak w przypadku odwołującego - sytuacja, w której student rozpoczął naukę w systemie kształcenia składających się z trzech semestrów. W tej sytuacji jak stwierdził Sąd Okręgowy, biorąc pod uwagę zapisy regulaminu, należałoby przyjąć, że pierwsze dwa semestry nauki odwołującego odpowiadałyby ujęciu definicji „roku akademickiego”, gdyż obejmowałby on zarówno semestr zimowy (I semestr) jaki i semestr letni (II semestr). Wątpliwości pojawiają się jednak przy ocenie czy odwołujący znajdował się na „ostatnim roku studiów” mając do zaliczenia jeszcze tylko jeden semestr zimowy (III semestr). Odwołującemu pozostał do zaliczenia jeden semestr, lecz w świetle pojęcia „roku akademickiego” użytego w regulaminie, nie mógłby być on dla odwołującego ostatnim rokiem studiów, skoro „rok akademicki” składa się z semestru zimowego oraz letniego. W ocenie Sądu Okręgowego, literalne brzmienie regulaminu daje możliwość do budzącej wątpliwości interpretacji, zgodnie z którą odwołujący rozpoczynając naukę w systemie trzysemestralnym w istocie nie byłby nigdy na „ostatnim roku studiów”. Nauka w pierwszym i drugim semestrze odpowiadałaby „pierwszemu” rokowi akademickiemu, zaś rozpoczęcie studiów w trzecim semestrze obejmującym wyłącznie semestr zimowy, nie pozwalałaby uznać okresu tej nauki odbywanej w „roku akademickim” składającym się przecież zgodnie z regulaminem studiów, z dwóch semestrów tj. zimowego i letniego. Z kategorycznego określenia „roku akademickiego” użytego w regulaminie nie można wyprowadzać wniosku, aby w niektórych sytuacjach obejmował on jedynie, wbrew definicji okres jednego semestru.
Uwzględniając powyższe, Sąd I instancji uznał, że treść obowiązującego na uczelni regulaminu nie może być w przypadku odwołującego decydująca. Reguluje on typowy, standardowy okres rozpoczęcia, trwania i zakończenia roku akademickiego. W sytuacji odwołującego należy uwzględnić, że regulacje związane z tokiem nauki w ramach szkolnictwa wyższego, nie opierają się już na jednym schemacie lecz istnieją różne formy organizacyjne nauki, w których to nie zawsze rok akademicki zaczyna się lub kończy zgodnie z przedstawionym w regulaminie schematem, co jest szczególnie widoczne w przypadku nieparzystej ilości semestrów.
W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że aprobuje pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 13 listopada 2013 roku, w sprawie III AUa 296/13, zgodnie z którym sformułowanie „będąc na ostatnim roku studiów” odnosi się do faktycznego ostatniego roku pobierania nauki w szkole, czy na uczelni, nie odnosi się ono do roku akademickiego od października do czerwca. W tej sytuacji skoro planowany termin zakończenia przez odwołującego nauki przypada na 31 marca 2013 roku to ostatni rok studiów w jego przypadku przypada na czas od 31 marca 2014 roku do 31 marca 2015 roku. W tym okresie odwołujący był studentem, kontynuował naukę i ukończył w tym czasie(...)lat.
Sąd I instancji zaznaczył, że odmienna ocena doprowadziłaby do sytuacji, w której część studentów byłaby dyskryminowana ze względu na rozpoczęcie lub zakończenie  studiowania niezgodnie ze schematem przewidywanym przez regulamin.
W ocenie Sądu Okręgowego, odmowa przyznania odwołującemu prawa do dalszej renty pozostawałby w sprzeczności z całokształtem przepisów prawnych regulujących prawo do renty rodzinnej dla dzieci, z których wynika, że zasadniczym celem tego świadczenia jest dostarczanie środków utrzymania tym dzieciom pracownika (rencisty), które w związku z kształceniem się w szkole nie wykonują pracy stanowiącej źródło utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 1996 roku w sprawie II UR 4/96). Sąd I instancji uznał za niewątpliwe, że odwołujący ma wolę dalszej nauki oraz faktycznej realizacji zajęć obowiązujących na studiach, a przyznaną dotychczas rentę rodzinną wykorzystywał zgodnie z przeznaczeniem i powyższym celem.
Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości składając apelację i zarzucając naruszenie art. 68 ust. 2 ustawy 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez przyjęcie, że odwołujący osiągnął(...)lat życia będąc na ostatnim roku studiów - a w konsekwencji przyznanie prawa do remy rodzinnej od dnia wstrzymania prawa do tego świadczenia, tj. od 1 lipca 2014 roku do zakończenia ostatniego roku studiów.
Skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję wg norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stan faktyczny w sprawie był bezsporny.
Spór był sporem co do prawa, tj. interpretacji przepisuart. 68 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W ustępie 1 przepis art. 68 stanowi, że dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:
1) do ukończenia 16 lat;
2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo
3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.
Zgodnie z art. 68 ust. 2, jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.
Kwestionując rozstrzygnięcie organ rentowy podniósł, że odwołujący nie wykazał aby do 14 czerwca 2014 roku zaliczył wszystkie egzaminy przedostatniego roku studiów. W związku z tym nie ma zdaniem apelującego podstaw do przyjęcia, że kończąc 25 lat, tj. 14 czerwca 2014 roku odwołujący był na ostatnim roku studiów.
W pierwsze kolejności Sąd II instancji za konieczne uznał zaznaczyć, że apelujący naruszenie prawa materialnego wiąże z brakiem formalnym, tj. nieuzyskaniem przez odwołującego wpisu na kolejny rok studiów.
Niewątpliwe w jednolitym przez długi czas orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych wskazywano, że ustalenie daty, w której dziecko pobierające rentę rodzinną było na ostatnim roku studiów w rozumieniu art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, następuje na podstawie wpisu na ostatni rok studiów, dokonanego w oparciu o regulamin obowiązujący uczelnię (wyroki Sądu Najwyższego z 28 października 2003 roku w sprawie II UK 138/03, z 19 kwietnia 2006 roku w sprawie II UK 134/05, z 20 kwietnia 2006 roku w sprawie I UK 265/05, z 8 sierpnia 2007 roku w sprawie II UK 1/07). W orzecznictwie zauważa się, że wprawdzie regulamin studiów nie ma charakteru normatywnego i nie należy do konstytucyjnie określonych źródeł prawa (art. 87 Konstytucji RP), to jednak musi być uznany za akt prawny konkretyzujący i uściślający znaczenie sformułowania "ostatni rok studiów w szkole wyższej", zamieszczonego w art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W regulaminie określa się również indywidualny tok studiów, w którym daty rozpoczęcia i ukończenia poszczególnych semestrów i lat studiów nie muszą zbiegać się z datami obowiązującymi ogół studentów. W każdym wypadku regulamin uczelni decyduje o tym, na którym roku studiów kształci się student.
W wyroku z 13 maja 2014 roku w sprawie I UK. 414/13 Sąd Najwyższy zauważył jednak, że w komentowanym przepisie ustawodawca nie posłużył się określeniem "dziecko posiadające wpis na ostatni rok studiów" ani "będące studentem ostatniego roku studiów". Wydaje się więc, że formalny status ubezpieczonego jako studenta ostatniego roku studiów nie przesądza jeszcze o zachowaniu przez dziecko prawa do renty rodzinnej po ukończeniu przez nie 25 roku życia. Analiza treści unormowań art. 68 ust. 1 i ust. 2 ustawy prowadzi do wniosku, iż decydujące znaczenie dla przesunięcia wiekowych granic uprawnienia dziecka do przedmiotowego świadczenia ma pobieranie nauki. Zatem tak jak umieszczenie na liście uczniów lub studentów szkoły nie przesądza o zachowaniu przez dziecko prawa do renty rodzinnej po ukończeniu 16 roku życia, jeśli mimo legitymowania się stosownym wpisem faktycznie nie realizuje ono obowiązku szkolnego, tak również możliwość przedłużenia wypłaty świadczenia rentowego po osiągnięciu przez uprawnionego wieku 25 lat uzależniona jest nie tyle od formalnego wpisu na listę studentów ostatniego roku studiów w szkole wyższej ile od rzeczywistego studiowania na tymże roku. Sam wpis na kolejny rok studiów ma charakter techniczny, porządkujący i ułatwiający prowadzenie statystyki związanej z procesem nauczania w szkole wyższej. Zgodnie z postanowieniami regulaminów wyższych uczelni, zasadniczo uzyskanie wpisu na kolejny rok studiów następuje po zakończeniu poprzedniego roku studiów, a więc po zaliczeniu przedmiotów objętych programem nauczania na tymże roku. Wpis na dany rok studiów stanowi nie tylko potwierdzenie rozliczenia poprzedniego roku akademickiego (uzyskania zaliczeń i zdania egzaminów w semestrze letnim tegoż roku), ale jest także podstawą uczestnictwa w zajęciach w kolejnym roku akademickim.
Apelujący za decydują dla oceny prawa odwołującego do przedłużenia świadczenia rentowego uznał kwestię braku wpisu na kolejny rok studiów. Organ rentowy całkowicie przemilczał jednak specyficzną sytuację zaistniałą w niniejszej sprawie wynikającą z faktu, że tok studiów odwołującego obejmuje trzy semestry. Okoliczność ta została poddana przez Sąd Okręgowy wnikliwej analizie, z którą skarżący nie podjął jakiekolwiek polemiki.
Sąd Apelacyjny w pełni podlił stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia.
Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę na fakt, że przedmiotowa regulacja pochodzi z okresu, kiedy formy edukacji w szkolnictwie wyższym opierały się na jednym schemacie roku akademickiego, który zaczynał się jesienią a kończył na początku lata następnego roku. Ustawodawca nie wskazał, że chodzi o rok akademicki, natomiast rozumienie takie wywodzi się z przypadków objętych orzecznictwem, w tym Sądu Najwyższego, ale dotyczącym typowego, standardowego okresu rozpoczęcia, trwania i zakończenia roku akademickiego.
Jednakże, na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, ewolucja systemu edukacji szkolnictwa wyższego spowodowała zmiany organizacyjne form nauki, poprzez odejście od jednolitych studiów magisterskich w kierunku studiów zakończonych dyplomem licencjata oraz w kierunku odrębnych magisterskich studiów uzupełniających, zakończonych obroną pracy magisterskiej i dyplomem magistra.
Takie zmiany organizacyjne spowodowały, że nie zawsze rok akademicki zaczynał się lub kończył zgodnie z dotychczasowym schematem, co było szczególnie widoczne przy nieparzystej ilości semestrów na danym kierunku lub też przesunięciu okresu studiów o pół roku (tak też Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 13 listopada 2013 roku w sprawie III AUa. 296/13).
Ustalanie przesłanki pozostawania przez ubezpieczonego na ostatnim roku studiów wyłącznie w oparciu o kryterium uzyskania wpisu na kolejny rok studiów na podstawie regulaminów uczelni wyższych, prowadziłoby do nieuzasadnionego nierównego traktowania ubezpieczonych, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji.
Ostatecznie prawidłowe okazało się przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że skoro planowany termin zakończenia przez odwołującego nauki przypadał na 31 marca 2013 roku to ostatni rok studiów w jego przypadku przypadał na czas od 31 marca 2014 roku do 31 marca 2015 roku. W tym okresie odwołujący był studentem, kontynuował naukę i ukończył w tym czasie(...)lat.
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.

del. SSO Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Dorota Goss-Kokot

SSA Wiesława Stachowiak