Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1007/15
Data wyroku: 2016-04-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Marek Żurecki, Anna Petri
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art.184 ustawy emerytalnej

Sygn. akt III AUa 1007/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 kwietnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Żurecki

Sędziowie

SSA Jolanta Pietrzak
SSO del. Anna Petri (spr.)

Protokolant

Beata Kłosek

po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. K.(A. K.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji ubezpieczonegoA. K.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie z dnia 10 kwietnia 2015r. sygn. akt IV U 2311/14

oddala apelację.
/-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Żurecki /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 1007/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonyA. K.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.z dnia 26 listopada 2014r. odmawiającej mu prawado emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony domagał się przyznania mu prawa do tego świadczenia i zaliczenia do tej pracy okresuzatrudnienia od 19 lipca 1977r. do 30 listopada 1986r. wPrzedsiębiorstwie (...)(...)wP.na stanowisku ślusarza. Świadczył wówczas pracęw warunkach szkodliwych dla zdrowia, za co otrzymywał specjalny dodatek i posiłki regeneracyjne.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, zarzucając brak podstaw do zaliczenia ubezpieczonemu wnioskowanego okresu do pracy w warunkach szczególnych z uwagi na to, że za ten okres pracodawca nie wydał mu świadectwa pracy w tych warunkach. Sprawia to,iż nie spełnia on wymogu 15 lat pracy w warunkach szczególnych, niezbędnego do nabyciaz tego tytułu prawa do emerytury.
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2015r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczonyurodził się (...)Wnioseko emeryturę złożył 17 listopada 2014r. Na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął 29 lat, 3 miesiącei 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym organ rentowy uznał mu 10 lat,9 miesięcy i 22 dni pracy w warunkach szczególnych na stanowisku spawacza od 1 grudnia 1986r. do 30 czerwca 1989r. w(...)wP.i od 3 lipca 1989r. do 31 grudnia 1998r. w(...)wŁ..
Z ustaleń organu orzekającego wynika, iż w okresie od 19 lipca 1977r. do 30 listopada 1986r. ubezpieczony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)na stanowisku ślusarza, co potwierdza jego dokumentacja osobowa z tego okresu.Jak wynika z karty obiegowej zmiany z 1 grudnia 1986r., z tą datą doszło do zmiany jego stanowiska pracy i powierzenia mu obowiązków spawacza na wydziale(...). Współpracownicy ubezpieczonego - świadkowieP. K.,A. W.iS. Z.zeznali, iż ubezpieczony wykonywał czynności spawalnicze już wcześniej.Według świadkaP. K.zatrudnionego tam w latach 1976-1992, praca ubezpieczonego na stanowisku miała miejsce po 1983r. Według świadkaS. Z., zatrudnionego tam od 1971r. na stanowisku ślusarza, ubezpieczony do 1983r. pracowałjako ślusarz narzędziowy, wykonując czynności remontowe i spawalnicze. ŚwiadekA. W.zatrudniony u tego samego pracodawcy, też na stanowisku ślusarza w latach1976-1986 wskazywał, iż do ich obowiązków należała naprawa i remontmaszyn i urządzeń. Sąd I instancji zaznaczył, że gdyby nawet przyjąć pojawiającą sięw zeznaniach świadków datę 1983r., od jakiej ubezpieczony miał wykonywaćczynności spawalnicze, która jest sprzeczna z jego kartą obiegową zmiany z 1986r.,to i tak nie wykazałby on 15 lat zatrudnienia w warunkach szczególnych. Wykonywaneprzez niego tymczasem bez wątpienia do 1983r. czynności ślusarskie nie mogą być uznane jako prace przy spawaniu, o jakich mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia7 lutego 1983r.
Stąd też, powołując się na treśćart. 184 ustawy o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznychiart. 47714§ 1 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Apelację od tego wyroku wniósł ubezpieczony.
Apelujący domagał się jego zmiany i przyznania mu prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu przed Sądem I i II instancji. Zarzucił temu wyrokowi naruszenieart. 233§ 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że z zeznań świadków wynika, że ubezpieczony wykonywał prace w charakterze spawacza dopiero od 1983r.
Apelujący podniósł, że w ocenie Sądu I instancji, z zeznań świadkaP. K.jednoznacznie wynika, że dopiero od 1983r. ubezpieczony zaczął wykonywać typowe praceo charakterze spawalniczym. Jednak dwóch pozostałych świadków nie wskazało tej daty, jako granicznej, po której ubezpieczony miałby rozpocząć wykonywanie tych prac. ŚwiadekA. W.wskazał, że w latach 1976-1986, pracując na stanowisku ślusarza remontowego, ubezpieczony również spawał. Nie podał przy tym dokładnej daty, od której ubezpieczony miał wykonywać typowe czynności spawalnicze. Podobnie świadekS. Z.zeznał, że ubezpieczony do 1983r., pracując jako ślusarz remontowy, wykonywał również prace spawalnicze. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że ubezpieczony z całą pewnością zaczął wykonywać pracę w charakterze spawacza dopiero od 1983r. Apelujący podkreślił, że przy pracach remontowych i konserwatorskich na stanowisku ślusarza remontowego wykonuje się głównie czynności spawalnicze w celu naprawy, czy też konserwacji urządzeń. Przy ocenie, czy praca na danym stanowisku była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, należy przy tym brać pod uwagę rodzaj i faktyczny charakter wykonywanych obowiązków, a nie formalną nazwę stanowiska pracy. Z przesłuchania ubezpieczonego wynika tymczasem, że w spornym okresie zatrudnienia od 1977r. do 1983r. wykonywał faktycznie pracę w charakterze spawacza stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.  W związku z tym, spełnił wymóg 15 lat pracy w warunkach szczególnychi przysługuje mu prawo do emerytury z tego tytułu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd odwoławczy uznaje za własne ustalenia poczynione przez Sąd I instancjii podziela dokonaną na ich podstawie ocenę prawną zasadności odwołania ubezpieczonego.
Na wstępie wskazać należy, iż prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wynika z prawidłowo powołanego przez Sąd Okręgowy brzmieniaart. 184 ust. 1 i 2 ustawyz 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 748 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, w myśl którego ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1. okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat - dla mężczyzn oraz
2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpieniado otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust. 1 tej ustawy, ubezpieczonym urodzonymprzed 1 stycznia 1949r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym, niż określony w art. 27 ust. 1. W myśl art. 32 ust. 2 ustawy, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionychprzy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwościlub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z mocy art. 32 ust. 4 ustawy, wiek emerytalny, o którym mowaw ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj.rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Stosownie do § 3 tego rozporządzenia, do uzyskania prawa do emerytury wymagany jest dla mężczyzn okres zatrudnienia w wymiarze 25 lat. Przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia przewiduje, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnie wiek emerytalny, wynoszący dla mężczyzn 60 lati ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Z mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia, praca w warunkach szczególnych winna być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Jak słusznie zauważył organ orzekający, na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony wykazał ponad 25-letni okres składkowy i nieskładkowy. W dniu(...)osiągnął 60 lat. Nie jest członkiem OFE.
Sporne pomiędzy stronami pozostawało jedynie wykazanie przez niego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999r. Organ rentowy uznał ubezpieczonemu jedynie 10 lat, 9 miesięcy i 22 dni takiej pracy.
Wbrew twierdzeniom apelującego, podczas zatrudnienia w spornym okresieod 19 lipca 1977r. do 30 listopada 1986r. wPrzedsiębiorstwie (...)wP., nie zajmował się on stale i w pełnym wymiarze pracami wymienionymiw załączniku do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Jak wynika ze wszystkich dokumentów znajdujących się w jego aktach osobowych,był on wówczas stale zatrudniony na stanowisku ślusarza i podlegał kierownictwu warsztatów remontowych. W szczególności, ubezpieczony nie wykonywał w tych okresach stalei w pełnym wymiarze prac wymienionych w dziale XIV, pod poz. 12, tj. prac przy spawaniui wycinaniu gazowym, elektrycznym i atomowodorowym. Uzupełniając w trybieart. 382 k.p.c.zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd odwoławczy ustalił na podstawie przedstawionej przez niego w toku postępowania apelacyjnego książeczki spawacza,że uprawnienia spawalnicze ubezpieczony uzyskał dopiero w dniu 31 stycznia 1987r.(k. 73-74). Odnotowano w niej również, iż prace spawalnicze w(...)wykonywałod 17 grudnia 1986r. do 30 czerwca 1989r., co w przybliżeniu odpowiada treści jego świadectwa pracy w warunkach szczególnych, w którym wskazano, że prace te wykonywał stale i w pełnym wymiarze od 1 grudnia 1986r. Z tego dnia pochodzi też jego angażna stanowisko spawacza. Ubezpieczony nie wskazał przy tym żadnych przyczyn, z powodu których w sam raz jego wcześniejsza dokumentacja osobowa nie odzwierciedlała faktycznie wykonywanych przez niego czynności, a po 1 grudnia 1986r. była już prawidłowa. Brak więc racjonalnego uzasadnienia do przyjęcia, iż u tego samego pracodawcy jego akta osobowe prowadzone były wadliwie do 30 listopada 1986r., a potem już nie. Przede wszystkim jednak wykluczonym jest, by przed nabyciem uprawnień spawalniczych, a tym bardziej jeszcze przed 1 grudnia 1986r. ubezpieczony w ogóle realizował obowiązki spawacza, a tym bardziej, by czynił to stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wówczas zdobywanie przez niego tych kwalifikacji byłoby bezcelowe. Przy pomocy niespójnych zeznań świadków, nie sposóbprzy tym podważyć wymienionych wyżej korespondujących ze sobą dokumentów odnoszących się do początków pracy ubezpieczonego w charakterze spawacza. Jak wynika przy tym z motywów rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia26 października 2010r. (III AUa 866/10), jeżeli nawet przed ukończeniem kursu spawacza apelujący pracował, jako spawacz, była to praca niezgodna z kwalifikacjami i jako taka,nie może korzystać z ochrony prawnej. W niniejszej sprawie brak ponadto dowodów potwierdzających faktyczne wykonywanie przed nabyciem uprawnień spawalniczychstale i w pełnym wymiarze obowiązków spawacza.
Przeciwko przyjęciu, iż w jakiejkolwiek części spornego okresu ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze obowiązki spawacza przemawiają następujące okoliczności:
- ubezpieczony nie posiadał wówczas uprawnień spawalniczych;
- w jego brygadzie remontowej byli spawacze, którzy wykonywali wszystkie wymagane prace spawalnicze w wyodrębnionej spawalni, podczas, gdy ubezpieczony realizował swe obowiązki wraz z innymi ślusarzami w warsztacie lub narzędziowni, co wyraźnie potwierdzili świadkowieA. W.iS. Z.;
- każdy z zeznających w sprawie świadków i sam ubezpieczony podkreślali, że wszyscy ślusarze, w tym także on, zajmowali się wszelkimi zadaniami związanymiz remontem, naprawą i konserwacją urządzeń, a więc nie spawaniem;
- członkowie brygady ubezpieczonego wykonywali te same, co on zadania, co wyklucza możliwość przyjęcia, iż realizował on szeroko rozumiane obowiązki „przy spawaniu”; większość jego obowiązków nie była bowiem w ogóle związana ze spawaniem;
- sam ubezpieczony w apelacji, powołując się na zeznania świadkówA. W.iS. Z., wskazał, iż pracując w spornym okresie jako ślusarz remontowy, wykonywał on również (a więc nie wyłącznie) prace spawalnicze.
Jak wynika przy tym ze znajdującej się w aktach osobowych świadkaA. W.opinii jego przełożonego z 28 marca 1985r., jako ślusarz przy regeneracji przyrządów, nie mógł otrzymywać dodatku za prace w warunkach szczególnych. Skoroprzy tym ubezpieczony miał wykonywać te same obowiązki, co świadekA. W.,to wypłacanie jemu tego dodatku należy uznać za nieuzasadnione. Niezależnie od tego, wbrew twierdzeniom ubezpieczonego, fakt wypłacania mu w spornym okresie tego składnika wynagrodzenia nie potwierdza sam przez się wykonywania przez niego stale i w pełnym wymiarze pracy w warunkach szczególnych w sytuacji, gdy przeczy temu pozostały zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Stąd Sąd I instancji w pełni zasadnie uznał, iż ubezpieczony nie wykonywałw spornym okresie prac przy spawaniu. Nie uczestniczył również wówczas stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w procesie spawania - w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 stycznia 2008r.(I UK 192/07, OSNP 2009/5-6/79), jedynie takie prace pracowników innych, niż spawacze, zatrudnionych w procesie spawania zalicza się do wykonywanych w warunkach szczególnych. Podkreślić przy tym należy, iż wbrew założeniom apelującego,organ orzekający nie przyjął, iż począwszy od 1983r. ubezpieczony wykonywał obowiązki spawacza, lecz wskazał, iż nawet, gdyby wyłącznie na podstawie zeznań świadkaS. Z.tak przyjąć, to i tak okres pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych byłby krótszy, niż 15 lat. Z tej hipotezy nie sposób jednak wnioskować o takim kategorycznym ustaleniu przez Sąd I instancji daty początkowej pracy ubezpieczonego na stanowisku spawacza, tym bardziej, iż zeznania tego świadka są w tym zakresie sprzeczne z całym wymienionym wyżej zebranym w sprawie materiałem dowodowym i jako takie, nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych.
Praca wykonywana w spornym okresie przez ubezpieczonego nie może być również zakwalifikowana do wymienionej pod poz. 25 działu XIV wykazu A, stanowiącego załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, gdzie mowa o pracach przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz pracach budowlano-montażowych i budowlano-remontowych na oddziałach będących w ruchu,w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Jak wskazywali bowiem wszyscy świadkowie, ubezpieczony nie pracował w wydziale spawalniczym,lecz w warsztacie lub narzędziowni, które nie stanowiły oddziału w ruchu. Ponadto,w tych pomieszczeniach, poza nim, obowiązki realizowali inni ślusarze, więc jako podstawowych, nie wykonywano tam prac wymienionych w wykazie. Jak wskazał przy tym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2008r. (II UK 306/07, OSNP 2009/21-22/290), nie jest dopuszczalne uwzględnienie do okresów pracy w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, którenie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Stąd też, pracy ubezpieczonegow spornym okresie ze wskazanych powyżej przyczyn, nie można zaliczyć do wykonywanejw warunkach szczególnych. Realizowane przez niego obowiązki nie były bowiem w ogóle wymienione w omawianym powyżej rozporządzeniu.
Tym samym, wbrew wymogom przewidzianym wart. 232 k.p.c., apelującynie udowodnił, by w jakimkolwiek okresie zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze pracował w warunkach szczególnych, a tym bardziej nie wykazał 15 lat takiej pracy. Sprawia to, iż brak podstaw do przyjęcia, iż przysługuje mu z tego tytułu prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, jak prawidłowo ocenił to Sąd I instancji.
Mając powyższe na względzie, na mocyart. 385 k.p.c., apelację ubezpieczonegojako bezzasadną, należało oddalić.
/-/SSA J.Pietrzak   /-/SSA M.Żurecki  /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący   Sędzia
JR