Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 847/15
Data wyroku: 2016-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Wójtowicz, Ewa Solecka, Ewa Tkocz
Słowa kluczowe: Umowa Ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 805 k.c., ogólne warunki ubezpieczenia "Hestia 7" i § 34, 31, § 3 ust. 23

Sygn. akt I ACa 847/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 lutego 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Ewa Tkocz (spr.)

Sędziowie :

SA Piotr Wójtowicz
SA Ewa Solecka

Protokolant :

Magdalena Bezak

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaA. S.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwS.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I C 868/13

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanego 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego;

3
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz radcy prawnegoK. Ł.wynagrodzenie w wysokości 3 321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 621 (sześćset dwadzieścia jeden) złotych, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Ewa Solecka

SSA Ewa Tkocz

SSA Piotr Wójtowicz

Sygn. akt I ACa 847/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwoA. S.skierowane przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwS.o zapłatę kwoty 90.000 złotych z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku z uszkodzeniem ciała oraz orzekł o kosztach procesu.
Sąd ten ustalił, że powódka pozostaje w związku konkubenckim zJ. C., który zawarł z pozwaną umowę ubezpieczenia domu jednorodzinnego typu(...). Elementem tej umowy było ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej do kwoty 200.000 złotych, którym objęty był ubezpieczonyJ. C.orazE. C.iM. C.. Integralną częścią umowy były ogólne warunki ubezpieczenia(...), zaś kwestię zasad odpowiedzialności ubezpieczyciela w zakresie odpowiedzialności cywilnej osób fizycznych określał rozdział(...)tychże warunków, w szczególności § 31 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 który stanowił, iż przedmiotem ubezpieczenia jest odpowiedzialność za szkody w mieniu lub na osobie wyrządzone osobom trzecim w związku z wykonywaniem czynności życia prywatnego, za które w szczególności uważa się posiadanie i użytkowanie nieruchomości. Ochroną ubezpieczeniową objęte są szkody w mieniu lub na osobie wyrządzone przez ubezpieczonego. Zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 2 o.w.u. zakres ubezpieczenia nie obejmuje odpowiedzialności cywilnej za szkody w mieniu lub na osobie jeżeli wyrządzone są osobom bliskim wobec osób objętych ubezpieczeniem. Osobami bliskimi, w rozumieniu § 3 ust. 23 o.w.u. są: małżonek, osoby pozostające w konkubinacie, rodzeństwo, wstępni, zstępni, teściowie, zięciowie i synowe, ojczym, macocha, pasierb, przysposobieni i przysposabiający. Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela określał § 37 o.w.u., z którego wynika, iż suma gwarancyjna wynosi 100.000 złotych, a łączny limit odpowiedzialności w okresie ubezpieczenia wynosi 200.000 złotych, suma gwarancyjna stanowi limit odpowiedzialności pozwanej w stosunku do jednego wypadku.
W czasie trwania umowy ubezpieczeniaJ. C.pozostawał w związku małżeńskim zE. C., wymienioną w umowie jako osoba ubezpieczona, jednakże od wielu lat małżonkowie byli w faktycznej separacji. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach orzekł o rozwiązaniu tegoż małżeństwa, zaś w toku postępowania o rozwódJ. C.przyznał, iż od kilku lat jest w związku z inną osobą.
W dniu 19 stycznia 2011r. powódkaA. S.poślizgnęła się na schodach w budynku położonym wC., w którym zamieszkiwała wspólnie zJ. C., doznając złamania nogi prawej. Pierwszej pomocy udzielił jejJ. C., będący z zawodu chirurgiem ortopedą -traumatologiem, który następnie zawiózł ją do Szpitala Wojewódzkiego wB., gdzie w godzinach nocnych została przyjęta na Oddział(...)Podczas przyjęcia powódka wskazałaJ. C.jako osobę, którą w razie potrzeby należy zawiadomić, określając go jako małżonka. W dniu 24 stycznia 2011r. przeprowadzono u powódki operację w celu nastawienia i zespolenia odłamów piszczeli prawej. Szpital opuściła w dniu 28 stycznia 2011r., po czym w okresie od dnia 3 lutego 2011r. do końca lipca 2013r. kontynuowała leczenie w Poradni(...)wC.. Wizyty w poradni odbywały się regularnie, a powódka korzystała głównie z pomocyJ. C.. W dniu 20 maja 2011r. w(...)Wielospecjalistycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej(...) Spółka z o.o.wS.przeprowadzono u powódki zabieg operacyjny częściowego usunięcia zespolenia. Powódka przebywała w Szpitalu tylko jeden dzień i leczona była przezJ. C.. Ostatnią operację powódka przeszła w dniu 5 lipca 2013r. w(...). S.A. wG., gdzie dokonano u niej usunięcia gwoździa blokowanego, płytki AO oraz śrub. Zabieg ten także wykonałJ. C.i powódka została wypisana do domu w tym samym dniu. Dalsze leczenieA. S.polegało na wizytach kontrolnych i zakończyło się zrostem odłamów kostnych w lipcu 2013r.
Powódka od ponad dwudziestu lat choruje na przewlekłą niewydolność żylną, w związku z którą przeszła operację wycięcia żylaków kończyny dolnej prawej. Aktualnie występują u niej niewielkie nawrotowe żylaki kończyny prawej dolnej oraz niewielkie żylaki podudzia lewego, nie mające związku z wypadkiem z dnia 19 stycznia 2011r.
W chwili zdarzenia powódka pozostawała w związku konkubenckim zJ. C.. Szkodę zgłosiła pozwanej w dniu 17 grudnia 2012r., domagając się wypłaty odszkodowania w wysokości 20.000 złotych. Pozwana, po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, wypłaciła powódce żądaną kwotę, zawiadamiając ją o zakończeniu postępowania pismem z dnia 14 lutego 2013r. Mimo żądania przez powódkę dodatkowej kwoty 12.000 złotych pozwana nie dokonała dalszej wypłaty.
Podstawą powyższych ustaleń była głównie dokumentacja oraz opinie biegłych. Zeznania świadkówJ. C.iJ. Ś.oraz powódki w części dotyczącej charakteru jej znajomości zJ. C.w dacie wypadku uznał Sąd pierwszej instancji za niewiarygodne. O fakcie łączącego ich związku konkubenckiego świadczy zdaniem Sądu okoliczność, iż do wypadku doszło w godzinach nocnych oraz przyznanie w toku sprawy rozwodowej przezJ. C., że od kilku lat jest związany z inną osobą. Jego twierdzenia, złożone na rozprawie w dniu 31 marca 2015r., iż był w tym czasie związany z innymi kobietami nie zostały poparte wskazaniem personaliów tychże kobiet. Dodatkowo Sąd wskazał na fakt, że cały proces leczenia powódki odbywał się wC.lub okolicy (a nie w rejonie deklarowanego przez nią miejsca zamieszkania), co wskazuje, że faktycznie zamieszkiwała ona uJ. C.. O charakterze związku powódki iJ. C.stanowi również jej oświadczenie złożone przy przyjęciu do Szpitala Wojewódzkiego wB., gdzie jako osobę, którą należy w razie potrzeby zawiadomić wskazałaJ. C.jako małżonka, podając przy tym jego numer telefonu.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy wskazał, że dochodzone przez powódkę roszczenie związane jest z umową ubezpieczenia, jaką zawarł z pozwanąJ. C.i podlega analizie na podstawieart. 805 § 1 k.c.oraz ogólnych warunków ubezpieczenia(...), będących częścią rzeczonej umowy.
Sąd ten podniósł, że wprawdzie składnikiem umowy było ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ubezpieczonego i wymienionych w niej członków jego rodziny, jednakże odpowiedzialność ta z mocy § 34 ust. 1 pkt 2 o.w.u. nie dotyczyła sytuacji gdy szkoda wyrządzona została osobie bliskiej w stosunku do ubezpieczonego. Z tych względów uznał Sąd, że pozwana nie ponosi odpowiedzialności za zdarzenie z dnia 19 stycznia 2011r., albowiem powódka pozostająca w konkubinacie zJ. C.(ubezpieczonym), zalicza się do grona osób bliskich w stosunku do ubezpieczonego, o których mowa w § 3 ust. 23 o.w.u.
Na marginesie Sąd Okręgowy uznał, że wysokość wypłaconego powódce zadośćuczynienia jest adekwatna do doznanej krzywdy, biorąc pod uwagę rodzaj obrażeń i wysokość uszczerbku określonego przez biegłego na 15%, a także fakt prawidłowego zrostu kości i powrotu powódki do normalnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu, roszczenie powódki przekraczające zakres odpowiedzialności pozwanej, w sytuacji, gdy dolegliwości związane z niewydolnością żylną nie mają związku z wypadkiem, nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparte zostało na podstawieart. 98 k.p.c., natomiast wysokość wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi ustanowionemu dla powódki z urzędu wynikała z treści§ 2 ust. 3 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódkaA. S.zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na uznaniu, że w dniu wypadku powódka iJ. C.pozostawali w konkubinacie pomimo braku jakichkolwiek dowodów w tym zakresie. Zarzuciła również naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażającej się w uznaniu, iż świadekJ. C.podczas procesu rozwodowego potwierdził związek konkubencki jego i powódki, wbrew temu, że zaprzeczał on pozostawaniu w związku z powódkę, a nadto twierdził, że był związany z innymi kobietami, a także wyrażającej się w odmowie wiarygodności zeznaniom powódki oraz świadkówJ. C.iJ. Ś.pomimo tego, że są one logiczne, wzajemnie się uzupełniają oraz nie stoją w sprzeczności z istotną częścią materiału dowodowego.
W oparciu o tę podstawę skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację pozwana(...) Spółka AkcyjnawS.wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie należy uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego i trafnej wykładni prawa materialnego. Zarzuty apelacji sprowadzają się do kwestionowania dokonanej przez Sąd pierwszej instancji swobodnej oceny dowodów, przysługującej z mocyart. 233 k.p.c.
Przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku motywy tej oceny nie wykazują nieprawidłowości w rozumowaniu, błędów logicznych, ani też niezgodności z doświadczeniem życiowym.
W oparciu o przedstawiony przez strony materiał dowodowy oraz bezsporną okoliczność, że pozwaną w dniu 19 stycznia 2011r. łączyła zJ. C.umowa ubezpieczenia na warunkach(...), Sąd pierwszej instancji poczynił właściwe ustalenia, które Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy twierdzenie apelacji jakoby powódka w chwili zdarzenia, z którego wywodzi skutki prawne, tj. w dniu 19 stycznia 2011r., nie pozostawała w konkubinacie zJ. C..
Trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, że do zdarzenia doszło w domuJ. C.w godzinach nocnych, co wskazuje, że powódka tam zamieszkiwała. Okoliczność tę potwierdziła sama powódka podczas przyjęcia do Szpitala Wojewódzkiego wB., w dniu 20 stycznia 2011r., o godzinie 1:50 podając, żeJ. C.jest jej mężem oraz jego adres i numer telefonu (k. – 586).
Nie sposób zgodzić się z argumentacją zawartą w apelacji by powyższe oświadczenie powódki mogło być spowodowane szokiem po doznanym urazie czy też niepewnością kogo i w jakim charakterze można wskazać jako osobę uprawnioną do uzyskania informacji o jej stanie zdrowia. Bezpośrednio po urazieJ. C., który z zawodu jest lekarzem chirurgiem, ortopedą-traumatologiem (k. – 436) zdiagnozował bowiem powódkę i unieruchomił jej nogę opatrunkiem gipsowym, a następnie mimo późnej pory odwiózł ją własnym samochodem zC.do Szpitala wB.(zeznaniaJ. C.na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014r., k. 558v., nagranie z rozprawy, k. – 560). Gdyby powódka nie pozostawała w konkubinacie zJ. C., z pewnością wskazałaby jako osobę najbliższą syna mieszkającego wS.i podała jego numer telefonu czy też choćby członka rodziny zamieszkałej – wedle jej twierdzeń – wC., do której przyjechała w odwiedziny. Również fakt, żeJ. C.osobiście, w godzinach nocnych, mimo że dzień następny nie był wolny od pracy (czwartek), odwiózł powódkę do Szpitala – a nie wezwał w tym celu pogotowia medycznego – świadczy o łączącym go z powódką związku, który wpisuje się we wskazane w apelacji definicje konkubinatu. Powódka po wypisaniu ze Szpitala w dniu 28 stycznia 2011r. (k. – 584) kontynuowała leczenie pod nadzoremJ. C., nie zaś w miejscu swego zameldowania, tj. wS., dokąd z pewnością by się udała gdyby faktycznie tam znajdowało się jej centrum życiowe.
Wbrew odmiennym twierdzeniom apelacji, złożone przezJ. C.w dniu 27 lutego 2012r. zeznania w jego sprawie o rozwód, iż od kilku lat jest związany z inną osobą (k. – 30 akt Sądu Okręgowego w Katowicach, sygn. XVIII RC 220/12) potwierdzają jego związek z powódką w dniu zdarzenia, tj. 19 stycznia 2011r. Nie zasługują natomiast na wiarę dodatkowe zeznaniaJ. C.złożone w niniejszej sprawie na rozprawie w dniu 31 marca 2015r., po ujawnieniu zeznań ze sprawy o rozwód, jakoby wcześniej był związany z kilkoma kobietami, zaś z powódką związał się dopiero pół roku po rzeczonym zdarzeniu (k. – 699, nagranie z rozprawy k. – 700). Zeznania te zostały złożone wyłącznie na użytek rozpoznawanej sprawy, w interesie konkubiny, o czym świadczy fakt, że nie podał on nazwisk kobiet z którymi był związany. Ujawnienie nazwisk w żaden sposób nie mogłaby zagrozić dobru tych osób, czy też w jakikolwiek sposób im zaszkodzić. Okoliczność zaś, że powódka w dniu zdarzenia nie była zameldowana w domuJ. C.mogła wynikać z faktu, że w tym czasie pozostawał on w związku małżeńskim.J. C.zeznał wprawdzie w sprawie o rozwód, że od kilku lat jest związany z inną osobą lecz zeznania te złożył dopiero w sytuacji gdy żona jego (powódka w sprawie o rozwód) domagała się rozwiązania małżeństwa bez orzekania o winie. Gdyby zaś żądała ona orzeczenia o winie, fakt zameldowania powódki we wspólnym domu małżonków mógłby negatywnie wpływać na sytuację procesowąJ. C..
Na wiarę nie zasługują także zeznania świadkaJ. Ś., zięciaJ. C., złożone na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014r., z których wynikało, że dopiero od roku teść jego pozostaje w konkubinacie z powódką (k. 558v., nagranie z rozprawy k. – 560). Zeznania te pozostają w sprzeczności z okolicznościami w jakich doszło do wypadku oraz z oświadczeniem powódki złożonym w Szpitalu Wojewódzkim wB.i zaangażowaniemJ. C.w udzielaniu pomocy powódce bezpośrednio po zdarzeniu oraz w dalszym toku jej leczenia.
Nie może zatem – w świetle zasady swobodnej oceny dowodów – odnieść skutku dokonana według własnego przekonania skarżącej krytyczna analiza oceny materiału dowodowego. Ocenie tej bowiem nie można zarzucić dowolności, czy też niezgodności z zasadami doświadczenia życiowego.
Zgodnie z przyjętą i utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy skarżący wykaże, że ocena ta, w świetle dyrektyw wynikających zart. 233 § 1 k.p.c., dokonana została w sposób rażąco wadliwy albo oczywiście błędny. Postawienie w apelacji zarzutu naruszenia tego przepisu nie może ograniczać się do zaprezentowania odmiennej oceny dowodów niż dokonana przez sąd pierwszej instancji (podsumowanie tego stanowiska zawarte zostało w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 14.01.2000r., I CKN 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139).
Z wyżej wskazanych przyczyn nie zachodzi potrzeba odnoszenia się do zarzutu dotyczącego niewłaściwej oceny rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę na skutek zdarzenia z dnia 19 stycznia 2011r., a w szczególności wysokości odpowiedniego zadośćuczynienia z tytułu tego wypadku.
Wobec tego apelacja nie przytacza dostatecznie ważkich argumentów, które skutecznie podważyłyby prawidłowość stanowiska Sądu Okręgowego, że powódka nie jest uprawniona, w świetle umowy ubezpieczenia zawartej na warunkach(...), do domagania się zadośćuczynienia. Odpowiedzialność pozwanej zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia nie dotyczy bowiem wyrządzenia szkody osobie bliskiej w stosunku do ubezpieczonegoJ. C.. Z § 3 ust. 23 ogólnych warunków ubezpieczenia wynika zaś, że do osób bliskich zaliczana jest m.in. osoba pozostająca w konkubinacie, a taką w chwili zdarzenia dla ubezpieczonego była powódka.
Z powyższych względów apelacja jako bezzasadna z mocyart. 385 k.p.c.podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanej orzeczono na podstawieart. 98 i 99w związku zart. 391 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 6 i § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 490 ze zm.).
Rozstrzygnięcie o kosztach z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu oparte zostało na zasadzie § 6 pkt 6 i § 15-16 oraz § 2 ust. 3 wyżej powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. Brak było wszakże podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie tego wynagrodzenia w wysokości wynoszącej 150% stawki minimalnej, albowiem nie uzasadniał tego nakład pracy na tym etapie postępowania, który ograniczał się do sporządzenia apelacji i udziału w rozprawie apelacyjnej. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia sąd zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zasada ta wynika także z treściart. 109 § 2 k.p.c.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

SSA Ewa Solecka

SSA Ewa Tkocz

SSA Piotr Wójtowicz