Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 50/16
Data wyroku: 2016-04-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku
Podstawa prawna: art. 826 § k.c.

Sygn. akt III Ca 50/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 8 października 2015 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wnioskuJ. C. (1)przy udzialeK. C.o stwierdzenie nabycia spadku stwierdził, że spadek poJ. C. (2), s.W.iM., zmarłym dnia 7 lipca 2014 r. wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wŁ., na podstawie ustawy nabyli: synJ. C. (1), s.J.iS.oraz córkaK. C., c.J.iH.– po ½ części każde z nich oraz orzekł o kosztach postępowania.
Powyższe postanowienie zaskarżył apelacją wnioskodawca, zarzucając mu
naruszenieart. 670 k.p.c.iart. 233 k.p.c.przez brak wszechstronnego zbadania sprawy w przedmiocie pozostawienia przez spadkodawcę testamentu pisemnego, braku zbadania sporządzenia przez spadkodawcę testamentu ustnego w okresie choroby i obawy rychłej śmierci ze skutkiem stwierdzenia dziedziczenia poJ. C. (2)na podstawie ustawy, podczas, gdy zmarły pozostawił testament własnoręczny, który pokazywał świadkom a także przed śmiercią w okresie choroby w obecności dwóch świadków wyraził swoją ostatnia wolę w przedmiocie dziedziczenia po nim, powołując do spadku synaJ. C. (1), a tym samym naruszenieart. 931 k.c.orazart. 959 k.c.
Apelujący wniósł także o przeprowadzenie nowych, ujawnionych po wydaniu
zaskarżonego postanowienia dowodów w postaci zeznań świadków:B. M.orazK. Ł.na okoliczność, że wskazani wyżej świadkowie znają treść testamentu pisemnegoJ. C. (2), gdyż widzieli go, na okoliczności dotyczące intencji jego sporządzenia, jego treści i powołania w nim do całości spadkuJ. C. (1)także na okoliczność, że w okresie choroby i obawy rychłej śmierci tuż pr zed niąJ. C. (2)oświadczył swoją ostatnią wolę w obecności tych dwóch świadków, że powołuje do całości spadku po nimJ. C. (1), przyczyn braku spisania tej woli przez świadków.
W oparciu o powyższe, apelujący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu celem przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność treści testamentu pisemnego spadkodawcy oraz wyrażenia jego ostatniej woli w okresie choroby i obawy rychłej śmierci tuż przed nią w postaci testamentu ustnego, że do spadku powołuje swojego synaJ. C. (1), intencji tego zachowania spadkodawcy, przyczyn braku spisania przez świadków tej woli, kogo informowali świadkowie o ostatniej woli spadkodawcy, ewentualnego przesłuchania w charakterze świadków osób, które informowali o ostatniej woli przekazanej przez spadkodawcę i stwierdzenie n abycia praw do spadku na podstawie testamentu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Stosownie doart. 670 k.p.c., Sąd spadku zobowiązany jest do działania z urzędu w przedmiocie stwierdzenia, kto jest spadkobiercą i na jakiej podstawie. Z tego też względu Sąd nie może poprzestać na tym, co zostanie zaoferowane przez wnioskodawców i uczestników postępowania ale musi ocenić, czy stwarza to wystarczającą podstawę do prawidłowego stwierdzenia, kto nabył spadek.
Zdaniem Sądu Okręgowego, czynności podjęte przez Sąd Rejonowy w sprawie niniejszej, tj. przesłuchanie świadkaH. C.– żony spadkodawcy oraz zobowiązanie jej do przeszukania mieszkania spadkodawcy celem odnalezienia testamentu, nie były wystarczające dla wypełnienia obowiązku sądu spadkowego, o którym mowa wyżej, gdyż pozostawiły uzasadnione wątpliwości co do istnienia i treści testamentu sporządzonego przez spadkodawcę w formie pisemnej oraz ustnej, w tym ostatnim przypadku tuż przed śmiercią spadkodawcy.
W istocie bowiem, informacje o testamencieJ. C. (2)posiadała i przekazała Sądowi siostra spadkodawcy –B. M., obecna w charakterze publiczności na rozprawie w dniu 8 lipca 2015 r. Jak wskazuje apelujący, po wydaniu zaskarżonego postanowienia,B. M.poinformowała go o tym, że świadkiem ostatniej woli spadkodawcy wyrażonej w formie ustnej była takżeK. Ł.oraz, że nie wiedziały one, że wyrażona w ten sposób ostatnia wola spadkodawcy powinna zostać spisana.
Tak więc, Sąd Rejonowy powinien przesłuchać w charakterze świadkaB. M.orazK. Ł.na okoliczność istnienia, treści i miejsca przechowywania testamentu pisemnego spadkodawcy, wyrażenia ostatniej woli w formie ustnej tuż przed śmiercią oraz przyczyn braku spisania tej woli przez świadków. Nie ma przy tym znaczenia, że przeszukanie mieszkania spadkodawcy przez jego żonę –H. C.nie doprowadziło do odnalezienia testamentu, skoro toB. M.może znać dokładne miejsce przechowywania testamentu, czy też treść rozporządzenia spadkodawcy.
Skoro zatem, w związku z treścią apelacji, sąd spadku powziął informację wskazującą, że orzeczenie powinno być innej treści, niż wydane w sprawie, zobowiązany jest do ponownego ustalenia kręgu spadkobierców, co wiąże się z przeprowadzeniem dowodu ze świadków wskazanych w apelacji, celem ustalenia stanu faktycznego, tj. pozostawienia przez spadkodawcę testamentu pisemnego, sporządzenia w obecności dwóch świadków testamentu ustnego, przyczyn braku spisania przez tych świadków ostatniej woli spadkodawcy i stwierdzenia nabycia praw do spadku na podstawie testamentu.
W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, Sąd ma obowiązek podejmowania działań umożliwiających mu prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców (art. 677 k.p.c.). Aby zadośćuczynić temu obowiązkowi, Sąd powinien m.in. ustalić istnienie testamentu i jego ważność, sprawdzić czy nie zachodzą negatywne przesłanki dziedziczenia. W tym zakresie, należy zwrócić uwagę, że gdyby Sąd Rejonowy przesłuchałB. M.orazK. Ł., to mógłby ustalić okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
W świetle powyższego, uznać należy, że w sprawie nie przeprowadzono wszystkich dowodów na okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia (co do istnienia testamentu sporządzonego przezJ. C. (2)), co spowodowało w konsekwencji błędne rozstrzygnięcie co do kręgu spadkobierców.
Z tego względu, stosownie do treściart. 386 § 4 k.p.c., koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Badając sprawę ponownie Sąd Rejonowy, mając na względzie powyżej poczynione rozważania, powinien czynić działania zmierzające do ustalenia właściwego kręgu spadkobierców, w tym ustalić istnienie i ważność testamentuJ. C. (2).