Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1495/16
Data wyroku: 2016-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Pożyczka
Podstawa prawna: art. 720 k.c.

Sygnatura akt III Ca 1495/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem zaocznym z dnia 4 maja 2016 roku w sprawie z powództwa(...) Spółki AkcyjnejwW.przeciwkoL. B.o zapłatę Sąd RejonowydlaŁ.wŁ.zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 837,74 złotychz ustawowymi odsetkami od dnia 17 listopada 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 rokuoraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, a także kwotę 131 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 1 wyroku). Sąd oddalił powództwow pozostałym zakresie. Ponadto nadał wyrokowi w pkt. 1 rygor natychmiastowej wykonalności.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w zakresie pkt. 2,tj. w części oddalającej powództwo. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenieart. 3531k.c.,art. 3851§ 1 k.c.,art. 3852k.c.oraz postanowień umowy pożyczki przez zakwestionowanie zasady swobody kształtowania treści umownego stosunku zobowiązaniowego, co obejmuje prawo stron do umownego uregulowania kwestii związanych z ustalaniem opłat i kosztów związanych z zawarciem umowy pożyczki oraz odpowiedzialnością za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z umowy.
W oparciu o wskazane zarzuty powód wniósł o zmianę wyroku w pkt. 2 przez zasądzenie od pozwanego kwoty 588 złotych z odsetkami za opóźnienie od 3 listopada 2015 roku do dnia zapłaty, a także przyznanie powodowi kosztów procesu według norm przepisanych za obie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja w większości nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniuw postępowaniu uproszczonym i z tego względu zgodnie z przepisemart. 50513§ 2 k.p.c., jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku tego sądu powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Wbrew zapatrywaniom apelującej, zaskarżone orzeczenie należało uznać za w zasadzie prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i w konsekwencji przyjmuje za swoje, uznając za zbędne powielanie ich w całości w treści niniejszego uzasadnienia.
Powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:art. 3531k.c.,art. 3851§ 1 k.c.,art. 3852k.c.oraz postanowień umowy zawartej między stronami. W ocenie skarżącej, postanowienia dotyczące opłaty przygotowawczej oraz kosztów windykacyjnych nie są niezgodne z zasadami współżycia społecznego i nie naruszają rażąco interesu konsumenta.
W przedmiotowej sprawie okolicznościami niespornymi są, że strony postępowania łączyła umowa pożyczki, a także, że strona powodowa jest przedsiębiorcą zajmującym się prowadzeniem działalności gospodarczej m.in. w zakresie pośrednictwa pieniężnego, w zakresie udzielania kredytów, a strona pozwana, jako osoba fizyczna, jest konsumentem. Wobec tego należało ustalić, czy postanowienia w/w umowy pożyczki były dla ich stron wiążące. Sąd bowiem może dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem. Ocena ta może zostać dokonana równieżin concretow toczącym się miedzy przedsiębiorcą, a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określone postanowieniami umowy. Umowy konsumenckie podlegają bowiem oceniew świetle klauzuli generalnej zart. 3851§ 1 k.c.z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron.
W sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że pozwany w dniu 11 czerwca 2015 roku zawarł z powodową spółką umowę pożyczki gotówkowej stanowiącej kredyt konsumencki.W umowie tej pozwany zobowiązał się uiścić opłatę przygotowawczą w wysokości 390 złotych, która – jak wynika z umowy – służyć miała pokryciu kosztów poniesionych przez pożyczkodawcę w związku z przygotowaniem umowy, m.in. kosztom obsługi dostarczenia i podpisania umowyu pożyczkobiorcy oraz badania jego zdolności kredytowej. Pozwany zobowiązał się także do zapłaty opłaty administracyjnej w wysokości 15 złotych miesięcznie, która miała pokryć koszty związane z obsługą konta, monitorowaniem terminowości wpłat, obsługą wniosków klienta, usługącontact centeroraz wysyłką komunikatów SMS.
Ustęp 13 umowy pożyczki przewidywała także, że w razie niewykonywaniazobowiązania przez pożyczkobiorcę, pożyczkodawca obciąży go kosztami działańupominawczych i windykacyjnych: 25 złotych za przygotowanie i wysyłkę pierwszego monitu,49 złotych za przygotowanie i wysyłkę wezwania do zapłaty, 49 złotych za przygotowaniei wysyłkę ostatecznego wezwania do zapłaty oraz 75 złotych za przekazanie sprawydo postępowania i zapłaty.
Klauzule umowne nakładające na pożyczkobiorcę obowiązek poniesienia opłaty przygotowawczej oraz opłat związanych z wszczęciem postępowania windykacyjnego SądI instancji uznał za zmierzające do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych,a zatem – zgodnie z dyspozycjąart. 58 § 1 k.c– za nieważne.
Wyrok Sądu Rejonowego w zakresie, w jakim oddalił powództwo co do kwot dochodzonych tytułem opłaty przygotowawczej oraz opłat związanych z wszczęciem postępowania windykacyjnego uznać należy za trafny. Powództwo w tym zakresie należało oddalić, jakkolwiekz innych przyczyn niż wskazane przez Sąd Rejonowy.
W ocenie Sądu Okręgowego, tak postanowienie przewidujące opłatę przygotowawczą,jak i postanowienia dotyczące opłat za czynności upominawcze i windykacyjne są niedozwolonymi klauzulami umownymi.
Zgodnie zart. 3851§ 1 k.c., aby uznać dane postanowienie umowy za niewiążące, muszą zostać spełnione kumulatywnie następujące przesłanki: umowa została zawartaz konsumentem, kwestionowane postanowienie umowy nie było uzgodnione indywidualnie, postanowienie to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, zastrzeżenie umowne rażąco narusza interesy konsumenta, a postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron, takich jak cena czy wynagrodzenie, chyba, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ustawodawca wskazał w treściart. 3851§ 3 k.c.,że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, a więc w szczególności będą to postanowienia umowy przejęte z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
Sąd Okręgowy zważył, że opłaty za czynności upominawcze i windykacyjne przewidziane w umowie pożyczki z dnia 11 czerwca 2015 roku narażają konsumenta na nieuzasadnione koszty. Wysokość opłat za czynności windykacyjne powinna stanowić efekt kalkulacji rzeczywistych kosztów, jakie wiążą się z tymi czynnościami dla przedsiębiorcy. Za niedopuszczalną należy uznać praktykę przerzucania na konsumenta wszelkich kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak podkreślił Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta, opłata za czynności windykacyjne odpowiadać musi rzeczywistym, celowym, niezbędnym i uzasadnionym kosztom podjętych działań (zob. wyrok z dnia 15 marca 2013 roku, sygnatura akt XVII ACa 1337/12).W przeciwnym wypadku, klauzulę przewidującą takie opłaty uznać należy za abuzywną. Tak też było w tym wypadku. Koszty czynności upominawczych i windykacyjnych ustalone na poziomie: 25 złotych za przygotowanie i wysyłkę pierwszego monitu, 49 złotych za przygotowanie i wysyłkę wezwania do zapłaty, 49 złotych za przygotowanie i wysyłkę ostatecznego wezwania do zapłaty oraz 75 złotych za przekazanie sprawy do postępowania i zapłaty należy uznać za wygórowanei niczym nie uzasadnione. Uzasadniony koszt przygotowania i wysyłki monitu lub wezwania do zapłaty, mając na względzie powszechną dziś informatyzację, a także częstotliwość sporządzaniai wysyłania takich pism oraz ceny usług oferowanych przez operatorów pocztowych, nie przekracza w ocenie Sądu Okręgowe kwoty 10 złotych.
Z podobnych względów należy uznać, że niedozwolona jest klauzula przewidująca opłatę 390 złotych za tzw. czynności przygotowawcze. Czynności te obejmowały – jak wskazała powódka - m. in. koszt obsługi dostarczenia i podpisania umowy u klienta i badanie zdolności klientado spłaty pożyczki. Stwierdzić jednak należy, że powódka nie wykazała, jakie konkretnie koszty poniosła w związku z przygotowaniem umowy. Wskazała jedynie ogólnie, że koszty przygotowania umowy przez firmę pożyczkową obejmują koszty weryfikacji zdolności kredytowej pożyczkobiorcy, sprawdzenia jego historii w BIK i(...)oraz przygotowania samej umowy (co sprowadzało się jedynie do wypełnienia wzorca umownego danymi konsumenta), a także czynności enigmatycznie określonej jako „przygotowaniu kapitału,” co – jak można się jedynie domyślać, gdyż powódka nie wskazała, w jaki sposób przygotowywany jest kapitał – polegało na zleceniu przelewu z rachunku bankowego. W świetle powyższego, w ocenie Sądu Okręgowego, oczywistym jest, że opłata przygotowawcza w wysokości 390 złotych jest rażąco wygórowana. Środki pozyskiwane przez powodową spółkę z tytułu tzw. czynności przygotowawczych uznać należyza jej nieuzasadnioną korzyść.
Argumentacja powódki mająca uzasadnić wszystkie świadczenia, których spełnienia dochodzi w niniejszej sprawie sprowadzała się wyłącznie do tego, że pożyczkobiorca, zawierając umowę, wyraził na nie zgodę. Ustawodawca chroni jednak konsumentów, którzy zaakceptowali postanowienia umowne kształtujące ich pozycję w danym stosunku prawnym w sposób sprzecznyz dobrymi obyczajami. Opisane wyżej postanowienia umowne, które zastrzegają konieczność uiszczania świadczeń ubocznych w postaci opłaty przygotowawczej oraz ponoszenia kosztów czynności windykacyjnych na poziomie określonym we wzorcu, naruszają interesy konsumenta oraz kształtują jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,a tym samym stanowią klauzule niedozwolone w rozumieniuart. 3851k.c.i należy uznaćje za godzące w równowagę kontraktową tego stosunku. Zaznaczyć także należy, że powódka nie wykazała, że postanowienia te były ustalane z pożyczkobiorcą indywidualnie. Skutkuje to ich bezskutecznością w zakresie wysokości opłaty przygotowawczej, a także opłatupominawczo-windykacyjnych oraz ustaleniem, że nie wiążą one pozwanego.
Za zasadne Sąd Okręgowy uznał zarzuty powódki w zakresie w jakim odnosiły się one do opłaty administracyjnej w wysokości 15 złotych miesięcznie. W ocenie Sądu Okręgowego opłata ta jest ustalona na poziomie odpowiadającym rzeczywistym kosztom ponoszonym przez przedsiębiorce w związku z obsługą pożyczki. Na marginesie zaznaczyć należy, że Sąd I instancji doszedł do podobnych konstatacji (jakkolwiek uczynił to na kanwie rozważań pod kątem nieważności postanowienia) – wskazał, że niewielka nominalnie wartość nie służyła obejściu przepisów o odsetkach maksymalnych – jednak z nieznanych przyczyn kwoty odpowiadającej tej opłacie nie zasądził, nie uzasadniając oddalenia powództwa w tym zakresie.
W ocenie Sądu Okręgowego miesięczna opłata w wysokości 15 złotych za administracje pożyczką, na którą składały się koszty związane z obsługą konta, monitorowaniem terminowości wpłat, obsługą wniosków klienta, usługącontact centeroraz wysyłką komunikatów SMS jest uzasadniona. Dlatego też Sąd Okręgowym, działając na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., zmienił wyrok Sądu Rejonowego w zakresie, w jakim oddalone zostało roszczenie o kwotę 30 złotych opłaty administracyjnej.
Ponieważ wskutek zasądzenia dodatkowych 30 złotych na rzecz powódki uległ zmianie stosunek w jakim wygrała ona proces, Sąd zasądził również na rzecz powódki dodatkowo kwotę 5,20 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu przed Sądem I instancji. Powódka wnosiłao zasądzenie 1 425,74 złotych, a zasądzono na jej rzecz w sumie 857,74 złotych (827,74 + 30,00),a więc wygrał sprawę w około 60 %. Dlatego też pozwany, zgodnie zart. 100 zdanie pierwsze k.p.c.powinien ponieść 60% kosztów postępowania w I instancji. Łączne koszty wyniosły 227 złotych, a więc pozwany powinien zwrócić powodowi kwotę 136,20 złotych.
Koszty postępowania przed Sądem Okręgowym wyniosły 210 złotych i złożyły się na nie: opłata od apelacji w wysokości 30 złotych oraz koszty zastępstwa procesowego powodaw wysokości 180 złotych ustalone na podstawie § 2 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U., poz. 1804) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia3 października 2016 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U., poz. 1667). Całość kosztów postępowania w niniejszej sprawie obciąża powoda. Postępowania w drugiej instancji powód przegrał w około 95 %, zgodnie zaś zart. 100 zdanie drugie k.p.c.Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania.