Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 116/16
Data wyroku: 2016-03-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: sędzia SO Beata Matysik (ref.)
Słowa kluczowe: Postępowanie Dowodowe (Przepisy Ogólne)
Podstawa prawna: art. 735 § 1 k.c. w zw. z art. 750 k.c.

Sygn. akt XIII Ga 116/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 października 2015 roku Sąd Rejonowyw Skierniewicach utrzymał w mocy w całości nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany w dniu 12 maja 2015 roku w sprawie V GNc 304/15, którym nakazał pozwanejA. S., aby zapłaciła powodowiJ. J.kwotę 3.075,00 złwraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 grudnia 2012 roku do dnia zapłaty.
Pozwana wniosła apelację od powyższego wyroku zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi pozwana zarzuciła:

1
naruszenie prawa procesowego –art. 217 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez pominięcie zgłoszonego w sprzeciwie dowodu z dokumentów w postaci akt sprawy przekazanej powodowi przez pozwaną do prowadzenia, w sytuacji gdy dowód ten był niezbędny do ustalenia treści i zakresu umowy łączącej strony, a pozwana wskazywała od początku, że nie ma dostępu do tejże dokumentacji, gdyż znajduje się ona w całości w posiadaniu powoda,

2
naruszenie prawa procesowego –art. 212 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niedążenie przez Sąd do ustalenia istotnych okoliczności spornych pomiędzy stronami, a także przytoczenia dowodów na poparcie swoich twierdzeń, w sytuacji, gdy z treści pozwu i sprzeciwu od nakazu zapłaty wyłania się spór pomiędzy stronami co do rzeczywistej treści i zakresu zawartej pomiędzy stronami umowy,

3
naruszenie prawa procesowego –art. 299 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niedopuszczenie przez Sąd dowodu z przesłuchania stron w sytuacji, gdy pozostały pomiędzy stronami niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy,

4
naruszenie prawa materialnego – ary. 734§ 1 k.c.w zw. zart. 735 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, że powód wykonał w całości zlecenie powierzone mu umową zawartąz pozwaną, za co należy mu się wynagrodzenie w sytuacji, gdy w rzeczywistości powód wykonał umowę jedynie w nieznacznej części,

5
naruszenie prawa materialnego –art. 5 k.c.w zw. z § 50 ust. 2 i § 51 zdanie 1 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu poprzez wydanie wyroku naruszające zasady współżycia społecznego – zasadę zaufania klientado pełnomocnika – w sytuacji gdy powód – profesjonalny pełnomocnik pozwanejw innej sprawie nie wykonał umowy o ustalonej z pozwaną treści i nie zawarł pisemnej umowy z pozwaną na świadczenie usług prawnych ani też nie potwierdził wysokości honorarium na piśmie.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz pozwanej od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całościi przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w SkierniewicachV Wydziałowi Gospodarczemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej.
Pozwana wniosła ponadto o dopuszczenie w trybieart. 381 k.p.c.dowodówz dokumentów w postaci całości dokumentacji sprawy przekazanej przez pozwaną powodowi do prowadzenia – na okoliczność rzeczywistej treści umowy zawartej pomiędzy stronami, dowodu z kopii koperty, w której powód przesłał pozwanej całość dokumentacji sprawy przekazanej mu przez pozwaną do prowadzenia – na okoliczność daty przekazania pozwanej przez powoda całości dokumentacji objętej umową o świadczenie usług prawnych,braku dostępu przez pozwaną (w dacie składania sprzeciwu oraz w dacie rozprawy przed Sądem I instancji) do tejże dokumentacji, dowodu z zeznań świadkaM. S.–na okoliczność ustaleń pomiędzy stronami co do zakresu, treści i przedmiotu umowy, ustalonego wynagrodzenia za wykonanie zlecenia, niewykonania przez powoda określonego umową zlecenia, dowodu z przesłuchania stron – na okoliczność ustaleń pomiędzy stronami co do zakresu, treści i przedmiotu umowy, ustalonego wynagrodzenia za wykonanie zlecenia, niewykonania przez powoda określonego umową zlecenia, wprowadzenia przez powoda pozwanej w błąd co do zakresu „usługi prawnej” wskazanej nafakturze VAT nr (...), rzeczywistego zakresu wykonania przez powoda umowy zlecenia.
Powód wniósł o oddalenie w całości apelacji pozwanej jako bezzasadnej, oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania za instancję odwoławczą, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd O kręgowy zważył:
Apelacja pozwanej nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do złożonych w apelacji wniosków dowodowych o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów oraz z zeznań świadka i z zeznać stron. Sąd Okręgowy oddalił zgłoszone wnioski jako spóźnionena podstawieart. 381 k.p.c.
Zgodnie z powołanym przepisem sąd drugiej instancji może pominąć nowe faktyi dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Strona powinna przynajmniej uprawdopodobnić wystąpienie okoliczności, o których mowa wart. 381 k.p.c.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem strona, która dopuszcza się zaniedbaniaw zakresie przysługującej jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, musi się liczyć z tym, że sąd drugiej instancji jej wniosku dowodowegonie uwzględni(patrz wyrok S.A. w Białymstoku z dnia 20 maja 2014 r., III AUa 1912/13, LEX nr 1473665, wyrok S.A. w Szczecinie z dnia 05 lutego 2014 r., I ACa 824/13, LEXnr 1454650). Jeżeli strona uważa, że do udowodnienia jej twierdzeń wystarczy określony dowód i dlatego nie przytacza innych dowodów, to jej błąd nie jest usprawiedliwiony,sama ponosi winę niezgłoszenia dalszych dowodów i nie może zarzucać nieuzasadnionego uniemożliwienia wykazania zasadności swoich twierdzeń(wyrok S.A. w Katowicach z dnia07 maja 2013 r., I ACa 159/13, LEX nr 1327521, wyrok S.A. w Białymstoku z dnia09 stycznia 2013 r., I ACa 709/12, LEX nr 1286459).
Wraz z odpisem nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 12 maja 2015 roku doręczono pozwanej pouczenie o sposobie i terminie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, obowiązku wskazania okoliczności faktycznych i dowodów, pod rygorem pominięcia twierdzeń i dowodów spóźnionych (pouczenie k. 15, zwrotne potwierdzenie odbioru k. 17). Pomimo tego we wniesionych od nakazu zapłaty zarzutach pozwana nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych na poparcie swojego twierdzenia o zakresie zawartej między stronami umowy o świadczenie usług prawnych. Oświadczyła jedynie, że wszelka dokumentacja znajduje się u powoda, nie zwracając się jednocześnie z wnioskiem, aby Sąd zobowiązał powoda do jej załączenia do akt sprawy. Również na rozprawie w dniu30 września 2015 roku pozwana nie złożyła żadnego wniosku dowodowego, potwierdzającw dalszym ciągu, że wszelka dokumentacja w przekazanej powodowi do prowadzenia sprawie nadal pozostaje u powoda.
Nie można zgodzić się z pozwaną, że złożenie wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z dokumentów przekazanych powodowi w ramach zwartej umowy o usługi prawne nie było możliwe we wcześniejszej fazie postępowania. Wskazać należy bowiem, że pozwana mogła wnosić aby Sąd zobowiązał powoda do złożenia tych dokumentów w trybieart. 248§ 1 k.p.c., bądź po zwróceniu się bezpośrednio do powoda o ich zwrot – złożyć je do akt sprawy wraz z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z tychże dokumentów. Tymczasem pozwana podjęła czynności zmierzające do odzyskania przekazanych powodowi dokumentów dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, o czym świadczy treść pisma przewodniego skierowanego z kancelarii powoda do pozwanej w dniu 23 października 2015 roku (pismok. 57).
Jeśli chodzi natomiast o wniosek dowodowy z osobowych źródeł dowodowych, pozwana w apelacji nawet nie podjęła próby uzasadnienia, z jakich przyczyn nie mogłago powołać w toku postępowania przed Sądem I instancji. Dodatkowo wskazać należy,że z uwagi na fakt, że niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym przeprowadzenie dowodu innego niż dowód z dokumentu nie byłoby możliwe, z wyjątkiem dowodu, z którego strona nie mogła skorzystać przed Sądem I instancji (art. 50511§ 1 i 2 k.p.c.). Taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.
Odnosząc się natomiast do podniesionych w apelacji zarzutów są one w ocenie Sądu Okręgowego chybione.
W pierwszej kolejności analizy wymagają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. nie ustalenia przez Sąd I instancji okoliczności spornych między stronami (art. 212 § 1 k.p.c.), pominięcia zgłoszonego przez pozwaną w sprzeciwie dowodu z dokumentów (art. 217 § 1 k.p.c.) oraz niedopuszczenia dowodu z przesłuchania stron (art. 299 k.p.c.),co w konsekwencji stanowiło naruszenieart. 227 k.p.c., poprzez nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Z powołanych przepisów pozwana zdaje się wywodzić obowiązek prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego z urzędu, wbrew regułom zawartym wart. 6 k.c.i jego procesowym odpowiedniku w postaciart. 232zd. pierwszek.p.c.Tymczasem to na stronach postępowania ciąży obowiązek udowodnienia faktów, z których wywodzą one skutki prawne. Inicjatywa dowodowa sądu jest wprawdzie możliwa, zgodnie zart. 232zd. drugiek.p.c., jednakże w orzecznictwie podkreśla się, że winna mieć miejsce w wypadkach wyjątkowych(wyrok S.A. w Łodzi z dnia 29.05.2015 r., I ACa 526/14), zwłaszcza w sprawach między przedsiębiorcami. Pozwana wbrew twierdzeniom zawartym w apelacji nie złożyław sprzeciwie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z dokumentów przekazanych powodowi w celu prowadzenia jej sprawy. Również w trakcie postępowania na żadnym jego etapie nie wniosła o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron. Wobec tego nie może skutecznie podnosić zarzutu naruszenia przez Sąd I instancjiart. 217 § 1 k.p.c.iart. 299 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.
Zarzut naruszenia powołanych przepisów w istocie swej może odnosić się tylkodo sytuacji procesowych polegających na pominięciu bądź oddaleniu wniosków dowodowych strony, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Pozwana żadnych wniosków bowiemnie zgłosiła. Z kolei zarzut naruszeniaart. 227 k.p.c.ma rację bytu tylko w sytuacji,gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności, które nie mają istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła wpłynąćna jej wynik, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, błędnie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru(por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2006 roku, IV CSK 272/06, Mon. Prawn. 2007, nr 2, s. 60;z 4 listopada 2008 roku, II PK 47/08; wyrok z 11 lutego 2011 roku, I CSK 334/10).
Bezzasadny jest także zarzut naruszeniaart. 212 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niedążenie przez Sąd Rejonowy do ustalenia istotnych okoliczności spornych między stronami. To działanie Sądu Rejonowego nie było w niniejszym postępowaniu uzasadnione.Z porównania treści pozwu z treścią sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wynika, iż oś sporu między stronami była oczywista – chodziło o zakres usług prawniczych, do wykonania których zobowiązał się powód w ramach ustnej umowy, zawartej między stronami. Powód twierdził, i stanowisko swoje poparł stosownymi dowodami,że w ramach umowy odbył kilka spotkań z pozwaną, zapoznał się z obszerną dokumentacją przedstawioną przez pozwaną i ostatecznie wystosował do dłużnika pozwanej obszerne pismo, w którym sformułował żądania, ich podstawę faktyczna i prawną. Za wykonaną usługę powód wystawiłfakturę VAT nr (...), którą pozwana przyjęła i potwierdziła własnoręcznym podpisem. Jak wskazała sama pozwana w sprzeciwie od nakazu zapłaty faktura została wystawiona przez powoda w dniu, w którym sporządził pismo do dłużnika pozwanej. Przyjęcie faktury przez pozwaną jednoznacznie świadczyło zatem, że byłato ostatnia czynności w ramach umowy o usługi prawne zawartej między stronami,po wykonaniu której powód wystawił fakturę na kwotę obejmującą umówione za te usługi wynagrodzenie. Stanowisko pozwanej z kolei sprowadzało się do twierdzenia, że w ramach zawartej umowy i ustalonego wynagrodzenia w wysokości 2.500,00 zł netto powód miał reprezentować pozwaną także w postępowaniu sądowym. Na okoliczność tę pozwananie zgłosiła jednak żadnych wniosków dowodowych. Na marginesie wskazać należy,że nawet gdyby pozwana w sprzeciwie złożyła wniosek o dopuszczenie dowoduz dokumentów, jakie przekazała pełnomocnikowi w celu prowadzenia swojej sprawy,to dowód ten byłby nieprzydatny dla stwierdzenia okoliczności, na które został złożony.
Zważywszy na powyższe Sąd Rejonowy orzekał w oparciu o materiał dowodowy zaoferowany wyłącznie przez powoda. Materiał ten stanowiła przede wszystkimfaktura VAT nr (...), wystawiona w dniu wykonania umowy przez powoda i podpisana przez pozwaną, ale także wezwanie do zapłaty dochodzonej kwoty oraz kserokopia protokołu z rozprawyw przedmiocie zawezwania do próby ugodowej. Brak reakcji pozwanej na wezwaniedo zapłaty oraz niestawiennictwo na rozprawę w celu ugodowego załatwienia sporu świadczyły także o zasadności twierdzeń powoda, co do podstawy faktycznej powództwa. Przeciwne twierdzenia pozwanej składane w toku procesu, były tylko przyjęta przez nią linia obrony przed uzasadnionym roszczeniem powoda, przy czym twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dowodami.
W kontekście powyższych rozważań za bezzasadny należało uznać także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.art. 734 § 1 k.c.w zw. zart. 735 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, że powód wykonał w całości zlecenie powierzone mu przez pozwaną, za co należy mu się wynagrodzenie, podczas gdy w rzeczywistości wykonał umowę jedynie w nieznacznej części. Jak wskazano wyżej, powód wykazał, że łącząca strony umowa obejmowała jedynie sporządzenie pisma skierowanego do dłużnika pozwanej i została przez powoda wykonanaw całości. Ustalone między stronami wynagrodzenie nie może być uznane za wygórowane. Wynagrodzenie to zostało ustalone za całość wykonanych usług, w tym kilka spotkańz pozwaną, zapoznanie się z obszernymi materiałami przekazanymi powodowi przez pozwaną oraz sporządzenie w oparciu o zebrane informacje pisma do dłużnika pozwanej. Pozwana nie kwestionowała ani sposobu wykonania umowy przez powoda, ani wysokości należnego mu wynagrodzenia aż do czasu otrzymania nakazu zapłaty w niniejszej sprawie, tj. przez okres dwóch i pół roku od dnia wystawienia i przyjęcia faktury VAT, nie podjęła próby wyjaśnienia wysokość długu wcześniej.
Chybiony jest także zarzut naruszeniaart. 5 k.c.w zw.§ 50 ust. 2 i § 51zd. pierwsze Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu.
Zgodnie zart. 5 k.c.nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzecznyze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie przez uprawnionego nie jest uważaneza wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyrokuz dnia 25 sierpnia 2011 roku, sygn. akt II CSK 640/10(LEX nr 964496)istotą prawa cywilnego jest strzeżenie praw podmiotowych, a zatem wszelkie rozstrzygnięcia prowadzące do redukcji bądź unicestwienia tych praw mając charakter wyjątkowy. Odmowa udzielenia ochrony prawnej na podstawieart. 5 k.c., z uwagi na jego wyjątkowy – w powyższym ujęciu, charakter musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanychw świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości. Stanowisko podkreślające wyjątkowy charakterart. 5 k.c.znaleźć można w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego,np. w wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 roku, sygn. akt II CSK 438/12(LEX nr 1341662).Sąd Najwyższy podkreślił w nim ponadto, że wszelkie rozstrzygnięcia będące wyjątkiemod strzeżenia praw podmiotowych wymagając ostrożności oraz wnikliwego rozważenia wszelkich aspektów rozpoznawanego przypadku. W orzecznictwie przyjmuje się także powszechnie, że podnosząc zarzut zart. 5 k.c.należy wskazać z jakimi zasadami współżycia społecznego pozostaje w sprzeczności korzystanie z prawa. Przy czym zasady współżycia społecznego rozumie się jako normy moralne odnoszące się do stosunków międzyludzkich, których przestrzeganie spotyka się pozytywną oceną społeczną a naruszanie z dezaprobatą.
W kontekście powyższego należy stwierdzić, że pozwana nie wykazała z powodu jakich szczególnych okoliczności zachowanie powoda dochodzącego zapłaty wynagrodzeniaza wykonane usługi prawnicze należałoby ocenić za nadużycie prawa podmiotowego.Tylko bowiem wówczas działanie powoda nie byłoby uważane za wykonywanie prawai nie zasługiwałoby na ochronę.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej na podstawieart. 385 k.p.c.jako bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1i 3 k.p.c.obciążając nimi pozwaną, jako stronę przegrywającą postępowanie przed SądemII instancji.
Koszty te stanowiło jedynie wynagrodzenie pełnomocnika powoda, będącego adwokatem, ustalone w oparciu o§ 13 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackieoraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejz urzędu(t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).