Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 15/16
Data wyroku: 2016-02-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie Odwoławcze, Przestępstwo Przeciwko Zdrowiu, Opinia Biegłego
Podstawa prawna: art. 158§1 kk

Sygn. akt: IV Ka 15/16

UZASADNIENIE
A. W.iP. P.zostali oskarżeni o to, że:
w dniu 19 października 2014 r. w miejscowościŻ.ul. (...), woj.(...)działając wspólnie i w porozumieniu wzięli udział w pobiciuI. K.w ten sposób, że uderzyli głową oraz pięścią w twarz na skutek czego doznał on obrażeń ciała w postaci: dolegliwości bólowych twarzoczaszki głównie okolicy nosa i stanu po krwawieniu z jamy nosowej, a laryngologicznie – urazu nosa z podejrzeniem pęknięcia kości nosa w badaniu RTG, bez ruchomości patologicznej i bez przemieszczenia, a opisane wewnętrzne skrzywienie przegrody nosa w lewo nie łączy się z urazem, które to obrażenia nie powodują naruszenia czynności narządów ciała na okres przekraczający 7 dni, tj. o przestępstwo opisane wart. 158 § 1 kk.
Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wyrokiem z dnia 25 września 2015 roku w sprawie II K 1040/14:

1
na podstawieart. 66§1 k.k.,art. 67§1 i 2 k.k.przy zastosowaniuart. 4§1 k.k.warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemuA. W.na okres próby 2 (dwóch) lat i oddał oskarżonego we wskazanym okresie próby pod dozór kuratora sądowego;

2
na podstawieart. 67§3 k.k.orzekł wobec oskarżonegoA. W.środek karny w postaci nawiązki w kwocie 2.000 (dwa tysiące) złotych na rzecz pokrzywdzonegoI. K.;

3
zasądził od oskarżonegoA. W.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 212,45 (dwieście dwanaście złotych czterdzieści pięć groszy) tytułem wydatków poniesionych w sprawie przez Skarb Państwa oraz wymierzył oskarżonemu opłatę w wysokości 60 (sześćdziesięciu) złotych;

4
na podstawieart. 66§1 k.k.,art. 67§1 i 2 k.k.przy zastosowaniuart. 4§1 k.k.warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemuP. P.na okres próby 2 (dwóch) lat i oddał oskarżonego we wskazanym okresie próby pod dozór kuratora sądowego;

5
na podstawieart. 67§3 k.k.orzekł wobec oskarżonegoP. P.środek karny w postaci nawiązki w kwocie 2.000 (dwa tysiące) złotych na rzecz pokrzywdzonegoI. K.;

6
zasądził od oskarżonegoP. P.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 212,45 (dwieście dwanaście złotych czterdzieści pięć groszy) tytułem wydatków poniesionych w sprawie przez Skarb Państwa oraz wymierzył oskarżonemu opłatę w wysokości 60 (sześćdziesięciu) złotych.

Powyższy wyrok został zaskarżony przez prokuratora.Prokurator zaskarżył wyrok w całościna niekorzyść obu oskarżonych. W apelacji podniósł zarzuty obrazy prawa karnego procesowego polegające na pominięciu w opisie czynu znamion zart. 158 § 1 kkw postaci „narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo wystąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklub wart. 157 § 1 kk” oraz obrazy prawa karnego materialnego, tj.art. 67 § 3 kk.
W konkluzji prokurator wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna i w wyniku jej rozpoznania doszło do konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania – aczkolwiek Sąd Okręgowy dostrzegł z urzędu dalej idące uchybienia od tych, podniesionych w apelacji i aby umożliwić ich konwalidowanie w przyszłości skorzystał z dyspozycjiart. 440 kpk.
Przy rozpoznawaniu sprawy doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa karnego materialnego, które miały ewidentny wpływ na treść wyroku powodując, że wyrok ten jest wadliwy.
Prokurator w apelacji wychwycił, że w opisie czynu przypisanego oskarżonym brak jest ustawowego znamienia w postaci „narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo wystąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklub wart. 157 § 1 kk”. Niestety, ale to nie jedyny błąd Sądu Rejonowego –prokurator dostrzegł w tej sprawie jedynie „wierzchołek góry lodowej” ( i gdyby uchybienie Sądu Rejonowego polegało jedynie na tym, co zarzucił prokurator, Sąd Okręgowy nie uchylałby zaskarżonego wyroku, tylko konwalidiowałby go poprzez jego zmianę). Jednak w tej sprawie powierzchownie zasygnalizowany przez apelanta problem sięga głębiej – i skoro prokurator tego w apelacji nie dostrzegł, Sąd Okręgowy zmuszony był zastosować instytucję zart. 440 kpki zaskarżony wyrok uchylić przekazując sprawę do ponownego rozpoznania ( gdyż wobec braku właściwych zarzutów w apelacji profesjonalisty wniesionej na niekorzyść oskarżonych Sąd drugiej instancji wyroku na ich niekorzyść zmienić nie mógł – ale mógł w celu dokonania takich zmian wyrok ten uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania).
Przechodząc do konkretów – w zaskarżonym wyroku opis czynu przypisanego oskarżonym faktycznie nie oddaje ustawowych znamion przestępstwa zart. 158 § 1 kk( chodzi o znamię „narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo wystąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklub wart. 157 § 1 kk”.). Jednak sedno tego problemu leży nie tylko w opisie czynu ( a zatem nie tylko w naruszeniu dyspozycjiart. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 kpk- jak tego chce apelant). Otóż Sąd Rejonowy dał w pełni wiarę i w całości oparł się na opinii biegłego lekarza. Tymczasem biegły ten stwierdził, że podczas inkryminowanego zdarzenia „nie mogło dojść do narażeniaI. K.na bezpośrednią utratę zdrowia, życia lub wystąpienie skutku opisanego w treściart. 156 lub art. 157 § 1 Kodeksu Karnego” – vide opinia k. 70.
Wobec takiej wymowy zgromadzonego materiału dowodowego – któremu Sąd Rejonowy w pełni dał wiarę – nie powinno dojść do przypisania oskarżonym czynu zart. 158 § 1 kk. Już autor aktu oskarżenia zdaje się nie odróżniać pobicia w znaczeniu potocznym od pobicia w znaczeniu prawnym, albowiem choć prawdopodobnie zapoznał się on z opinią biegłego ( i właśnie dlatego w opisie czynu zawartym w akcie oskarżenia nie ma znamienia narażenia na niebezpieczeństwo), to najwidoczniej nie rozumiał, że takie zdarzenie nie powinno być kwalifikowane zart. 158 §1 kk. Natomiast Sąd Rejonowy co prawda rozróżnił te sytuacje i z pewnością zdawał sobie sprawę, że dla przypisania przestępstwa zart. 158 § 1 kkkonieczne jest narażenie pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo co najmniej skutku zart. 157 § 1 kk( wiedzę tą zaprezentował bowiem w obszernym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), to jednak dopuścił się obrazyart. 410 kpki nie wziął pod uwagę całości materiału dowodowego ujawnionego na rozprawie głównej ( gdyby bowiem brał go pod uwagę nie skazałby oskarżonych za czyn zart. 158 § 1 kk, gdyż ujawniona na rozprawie i uznana za wiarygodną i rzetelną opinia biegłego lekarza nie pozwoliłaby mu na to – w każdym razie nie w kontekście wywodów o charakterze akademickim zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na temat znamion przestępstwa zart. 158 § 1 kk). Uchybienie to miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, albowiem doprowadziło do przypisania oskarżonym czynu o takiej kwalifikacji prawnej, na przyjęcie której nie pozwalał zgromadzony materiał dowodowy.
Co więcej, analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wskazuje, aby ustalając stan faktyczny Sąd Rejonowy przypisał oskarżonym, że narazili oni pokrzywdzonego na skutek chociażby zart. 157 § 1 kk. Owszem, w części teoretycznej uzasadnienia, w sposób akademicki opisującej znamiona przestępstwa zart. 158 § 1 kk, przytacza się tezy z komentarzy i judykatów, w których mowa jest o znamieniu w/w narażenia na niebezpieczeństwo, ale nie doszło w ustalonym stanie faktycznym do przypisania oskarżonym, aby takie narażenie sprowadzili. Tym samym ustalenia te nie pozwalałyby na przypisanie oskarżonym przestępstwa zart. 158 § 1 kk. Jak na wstępie zaznaczono, apelant tego nie dostrzegł, zarzucając wyrokowi w tym zakresie jedynie naruszenie prawa karnego procesowego ( tj. dyspozycjiart. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 kpk) – podczas gdy sedno sprawy leży w braku poczynienia ustaleń, czy do takiego narażenia doszło. Stąd konieczność sięgnięcia przez instancję odwoławczą do dyspozycjiart. 440 kpk, rażąco niesprawiedliwe byłoby bowiem, aby sprawcy pobicia uniknęli odpowiedzialności za czyn zart. 158 § 1 kktylko dlatego, że Sąd pierwszej instancji nie przypisał im takiego narażenia, a prokurator zarzutu w tym zakresie nie podniósł ( choć na szczęście wniósł apelację na niekorzyść, co umożliwia stosowanie instytucji zart. 440 kpk).
Jednak na tym problem się nie kończy – otóż zdaniem Sądu Okręgowego w/w opinia biegłego lekarza ( którą Sąd Rejonowy przyjął bezkrytycznie, choć w zastosowanej kwalifikacji prawnej się do wniosków z niej płynących nie zastosował) jest niejasna, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego, lakoniczna, nielogiczna i powierzchowna. Oto bowiem biegły stwierdza, że zgodnie z jego doświadczeniem życiowym inkryminowane zdarzenie nie wiązało się z narażeniem pokrzywdzonego na powstanie skutków nawet zart. 157 § 1 kk. Sąd Okręgowy nie wie, gdzie i w jakich okolicznościach biegły lekarz wydający tę opinię zdobywał doświadczenie życiowe ( i bynajmniej mu takich doświadczeń nie zazdrości), bo z doświadczenia życiowego i zawodowego ( wynikającego z analizy dziesiątek jeśli nie setek już spraw tego rodzaju) Sądu Okręgowego wynika, że jeżeli dwóch pijanych mężczyzn dając upust samczej agresji wali głową ( z tzw. „byka”) oraz pięścią w twarz trzeciego, a ten trzeci zalewa się krwią i jego stan jest na tyle poważny, że zostaje przyjęty na oddziale ratunkowym szpitala, to niestety ale ten trzeci zazwyczaj zostaje narażony co najmniej na skutki zart. 157 § 1 kk. Wystarczy bowiem, aby na skutek ciosu w nos ( czy to głową, czy pięścią) doszłoby do złamania kości nosa ( o co nietrudno) i do jej nieznacznego przemieszczenia, a już takie obrażenie kwalifikowane byłoby zart. 157 § 1 kk. W przypadku takich ciosów naraża się również człowieka na wstrząśnienia mózgu, złamania kości twarzoczaszki, urazy oczu, itp. Dlatego opinia biegłego lekarza w tej sprawie budzi konsternację Sądu Okręgowego i nakazuje dopatrywać się w niej cech opinii co najmniej niejasnej ( nie jest bowiem jasne na jakich przesłankach biegły oparł swoje przekonanie, że dwóch pijanych mężczyzn okładających po twarzy trzeciego nie naraża go nawet na stosunkowo nieznaczne skutki zart. 157 § 1 kk).
Dlatego w tej sprawie Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia prawa karnego procesowego, tj. obrazyart. 410 kpk( co zostało już omówione) oraz obrazyart. 201 kpk( uznał bowiem za prawidłową opinię biegłego lekarza, mimo, że budzi ona poważne zastrzeżenia). Miało to ewidentny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bo doprowadziło do przypisania oskarżonym czynu nie mającego odzwierciedlenia w przyjętym za wiarygodny materiale dowodowym.
Pozostałe zarzuty apelacyjne nie będą szczegółowo omawiane, gdyż wobec uchylenia zaskarżonego wyroku z przyczyn podanych powyżej byłoby to przedwczesne (art. 436 kpk). Zasygnalizować należy jedynie, iż prokurator w apelacji słusznie podniósł zarzut naruszenia prawa karnego materialnego, a mianowicie dyspozycjiart. 67 § 3 kkw zakresie orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody i podmiotu na rzecz którego orzeczono nawiązkę – przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustrzeże się powielenia tych błędów.
Dlatego zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy:

-

dopuści dowód z uzupełniającej opinii biegłego lekarza na okoliczność wyjaśnienia sygnalizowanych powyżej wątpliwości co do stopnia narażenia pokrzywdzonego na niebezpieczeństwo wystąpienia skutku co najmniej zart. 157 § 1 kk;

w pozostałym zakresie skorzysta zart. 442 § 2 kpki nie będzie powtarzał postępowania dowodowego;

w razie ustalenia, że do takiego narażenia doszło ( a takie ustalenie będzie możliwe, gdyż w tym zakresie do uchylenia zaskarżonego wyroku doszło w trybieart. 440 kpk), Sąd Rejonowy będzie mógł przypisać oskarżonym czyn zart. 158 § 1 kk– i wówczas:



będzie pamiętał, aby uzupełnić opis czynu o ustawowe znamię narażenia na wskazane w tym przepisie niebezpieczeństwo;

będzie miał na uwadze słuszne zarzuty apelacji co do naruszenia dyspozycjiart. 67 § 3 kki uniknie powielenia tych błędów;

jeżeli biegły lekarz zdoła wspiąć się na wyżyny sofistyki i przekonać Sąd Rejonowy, że uderzanie głową i pięścią przez dwóch mężczyzn w twarz człowieka nie naraża go na skutki co najmniej zart. 157 § 1 kk, Sąd Rejonowy:



poczyni ustalenia, czy któremuś z oskarżonych można przypisać zaistniały skutek zart. 157 § 2 kki go mu przypisze, a drugiemu ze sprawców przypisze przestępstwo kwalifikowane zart. 217 § 1 kk

oczywiście w razie nie dających się usunąć wątpliwości w tym zakresie obu sprawcom należałoby przypisać jedynie czyn zart. 217 § 1 kk. chyba że zgromadzony materiał dowodowy pozwoli na ustalenie pełnego współsprawstwa obu oskarżonych co do czynu zart. 157 § 2 kk;

w każdym przypadku w/w zmian należy odebrać od prokuratora oświadczenie w trybieart. 60 § 1 kpk;

w takim układzie procesowym Sąd Rejonowy niestety nie będzie mógł skorzystać z ułatwienia określonego wart. 442 § 2 kpk, albowiem będzie trzeba przypisać zaistniałe skutki konkretnemu sprawcy, co będzie wymagało ponowienia postępowania dowodowego, gdyż dotychczas w tym kierunku prowadzone nie było;

będzie pamiętał o zakazie reformationis in peius w zakresie reakcji karnej ( niezależnie od tego, czy czyn oskarżonych ostatecznie zakwalifikowany zostanie zart. 158 § 1 kk, czy jedynie zart. 157 § 2 kkczy też zart. 217 § 1 kk) – w każdym razie warunkowe umorzenie postępowania wydaje się być słuszną reakcją na ten konkretny czyn ( w związku z zaprezentowaną w procesie spolegliwą postawą sprawców i niewielkimi skutkami) i dolegliwość reakcji karnej nie powinna przekraczać tej, którą zastosowano w zaskarżonym wyroku.

Wobec powyższego orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.