Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 569/15
Data wyroku: 2016-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Tyrka
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: art. 477^14^§ 1k.p.c.

Sygn. aktVIII U 569/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Grzegorz Tyrka

Protokolant:

Zuzanna Gulcz

po rozpoznaniu w dniu21 stycznia 2016 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawyK. B.,I. O.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
opodstawę wymiaru składek
na skutek odwołaniaK. B.,I. O.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia23 lutego 2015  r.nr(...)

1
oddala odwołania;

2
zasądza odK. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3
zasądza odI. O.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) SSO Grzegorz Tyrka

Sygn. akt VIII U 569/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23.02.2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.stwierdził, że odwołującaI. O.podlega od dnia 01.09.2014r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zgłoszenia do ubezpieczeń jako pracownik przez płatnika składek -K. B., z podstawą wymiaru składek w wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie, to jest 1.680,00 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy zakwestionował wysokość ustalonego przez odwołującą i płatnika składek wynagrodzenia w kwocie 5.700,00 zł brutto, które to wynagrodzenie, zdaniem organu rentowego, było wygórowane i służyło stworzeniu dla odwołującej możliwości uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych w wyższej wysokości. Organ rentowy zwrócił uwagę, iż ustalenie wynagrodzenia w wysokości j.w. przy wcześniejszym wykonywaniu tych samych czynności w ramach umowy zlecenia z wynagrodzeniem w wysokości 100,00 zł miesięcznie budzi uzasadnione podejrzenie, że kwota podstawy wymiaru składek zawarta w umowie o pracę miała jedynie umożliwić odwołującejI. O.skorzystanie z bardzo wysokich świadczeń finansowanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie organu rentowego tak ustalona w umowie o pracę kwota wynagrodzenia jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa.
W odwołaniu od powyższej decyzji sprecyzowanym w piśmie procesowym z dnia 04.08.2015r.I. O.domagała się jej zmiany przez przyjęcie, iż podstawę wymiaru składek za wyżej wymieniony okres zatrudnienia stanowi kwota 5.700,00 zł za pełny miesiąc oraz wniosła o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołująca generalnie podniosła, iż wynikająca z umowy o pracę kwota wynagrodzenia 5.700,00 zł nie jest wygórowana, jest adekwatna do powierzonych obowiązków. Wprawdzie, na umowę o pracę odwołująca wykonywała te same czynności co na umowie zlecenia, jednak w większym wymiarze w sytuacji, gdy na umowie zlecenia pracowała około 10 godzin miesięcznie, a na umowie o pracę pracowała na pełny etat. Zawarcie umowy o pracę związane było z rozwojemfirmy (...), do którego przyczyniła się odwołująca. Wreszcie, odwołująca dodała, iż bezzasadny jest zarzut organu rentowego, że umowa o pracę została stworzona po to, aby odwołująca miała możliwość skorzystania z zasiłku macierzyńskiego, gdyż o ciąży dowiedziała się pod koniec września.
Odwołanie od decyzji wniosła równieżK. B.podnosząc, iż się z nią nie zgadza i wskazując na okoliczności jak w odwołaniuI. O..
W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy złożył wniosek o zasądzenie, odrębnie od każdej z odwołujących, na rzecz tego organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wskazując, iż wartość przedmiotu sporu w każdej z tych spraw wynosi: 2.694 zł – jest to suma składek na ubezpieczenie społeczne za okres od dnia 01.09.2014r. do dnia 03.11.2014r. liczona od podstawy wymiaru składek stanowiącej różnicę pomiędzy podstawą deklarowaną przez płatnika, a przyjętą przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji.
Sąd połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd ustalił, co następuje:
OdwołującaK. B.od około 7 lat prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych krajowych i międzynarodowych oraz dodatkowo w zakresie sprzedaży samochodów używanych, pod nazwąUsługi (...)wG..
Firma dysponuje ośmioma samochodami, z których część pozostaje w leasingu, a część została zakupiona na kredyt.
OdwołującaK. B.zatrudnia ośmiu kierowców wyłącznie na podstawie umów zlecenia, w tym dwóch wykonuje usługi na rzecz odwołującej w ramach własnej działalności gospodarczej. Wynagrodzenie miesięczne kierowców pracujących na trasach międzynarodowych ( Belgia, Holandia, Niemcy ) wynosi około 4.000 zł brutto, natomiast wynagrodzenie miesięczne kierowców – kurierów pracujących na trasach krajowych, przy faktycznym wykonywaniu przez nich pracy przez co najmniej 8 godzin każdego dnia, jest stałe i wynosi 600 zł brutto miesięcznie.
Od 2009r. wfirmie (...)jest zatrudniony jej synD. B. (1)(urodzony w dniu (...)), na podstawie umowy o pracę w wymiarze ½ etatu i za wynagrodzeniem odpowiadającym połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Obsługę księgową firmy prowadziI. R..
OdwołującaI. O.(urodzona w dniu (...)) początkowo zatrudniona została u odwołującejK. B.w okresie od dnia 22.08.2012r. do dnia 31.10.2012r. na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy i za wynagrodzeniem w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę, na stanowisku kierowcy, przy czym faktycznie wykonywała wówczas pracę polegającą na pozyskiwaniu samochodów do sprzedaży.
Następnie po kilkumiesięcznej przerwie, to jest od dnia 01.08.2013r. podjęła uK. B.pracę na podstawie zawieranych z miesiąca na miesiąc umów zlecenia, za wykazanym w tych umowach wynagrodzeniem stałym wynoszącym 100 zł miesięcznie. Pracę na podstawie tak zawieranych umów świadczyła do dnia 31.08.2014r.
Do obowiązków odwołującej należało obsługiwanie biura firmy, nawiązywanie kontaktów z potencjalnymi klientami, utrzymywanie dotychczasowych kontaktów z kontrahentami, odbiór części samochodowych, pozyskiwanie samochodów do sprzedaży, zajmowanie się sprawami pracowniczymi, rozliczanie płatności, wystawianie faktur. W wykonywaniu tych czynności pomagała jej właścicielkafirmy (...)orazD. B. (1), który dodatkowo pracował jako kierowca.
OdwołującaI. O.początkowo w ramach tych umów nie wykonywała pracy codziennie, lecz z czasem, wraz z rozwojem firmy, pracy było coraz więcej.
W dniu 01.09.2014r.K. B.zawarła z odwołującąI. O.umowę o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku menadżera, w pełnym wymiarze czasu pracy i za wynagrodzeniem w kwocie 5.700 zł brutto miesięcznie.
Do zakresu obowiązków odwołującej wchodziły takie czynności jak wcześniej wykonywane na podstawie umów zlecenia z tym, że obecnie miały być świadczone w pełnym wymiarze czasu pracy.
Od dnia 04.11.2014r. odwołującaI. O.stała się niezdolna do pracy i złożyła w organie rentowym wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego. Powodem niezdolności był stan zagrożenia ciąży.
Z karty ciąży wynika, iż pierwsza wzmianka odnośnie ciąży odwołującej datowana była na dzień 16.09.2014r.
Ojcem dziecka odwołującej jestD. B. (1), z którym odwołująca pozostaje w związku od 2013r.
Na czas nieobecności w pracy odwołującejI. O.spowodowanej niezdolnością do pracy, a następnie korzystaniem z urlopu macierzyńskiego,K. B.nie zatrudniła na jej miejsce innego pracownika. Dotychczasowe obowiązkiI. O.przejęłaK. B.iD. B. (1), a od kwietnia 2015r. także częściowoM. L., która zatrudniona została przezK. B.na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem w kwocie 600 zł brutto miesięcznie.
Przed zawarciem umowy o pracę z dnia 01.09.2014r. łączny okres pracy zawodowej odwołującejI. O.wynosił około dwóch lat, gdy oprócz pracy u odwołującejK. B.,I. O.pracowała także w krótkich okresach czasu jako kelnerka, doradca telefoniczny i doradca na siłowni.I. O.z zawodu jest trenerem fitness, posiada wykształcenie średnie ogólnokształcące.
Z informacji o wysokości dochodu ( straty ) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 dotyczącejK. B.wynika, iż dochód ww. z tytułu prowadzenia firmy transportowej wyniósł 7.078,72 zł.
Wartość rat kredytowychK. B.w 2014r. wyniosła 6.430,80 zł, a rat leasingowych 29.353,56 zł.
OdwołującaK. B.zeznała, iż przeciętny jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około 1.000 zł miesięcznie.
/ dowód: z akt ZUS, akt osobowych odwołującejI. O.oraz świadkaD. B. (1), kserokopii karty ciąży, wydruków z programu komputerowego(...), dokumentacji księgowo – podatkowej dotyczącejK. B., umów zlecenia i rachunkówM. L., zeznań świadkówM. T.,T. T.,I. R.,D. K.,D. B. (1), zeznań odwołującychI. O.iK. B./.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołaniaK. B.iI. O.nie zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 6 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2015r., poz.121 ) – zwanej dalej ustawą, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów.
Po myśli art. 11 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12, zaś według art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Za pracownika natomiast – w myśl art. 8 ust. 1 – uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 – dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.
W rozpoznawanej sprawie nie był przedmiotem sporu fakt podlegania przez odwołującąI. O.obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu jako pracownika zatrudnionego uK. B.prowadzącejfirmę Usługi (...)wG..
Przedmiotem sporu była natomiast wysokość wynagrodzenia ustalonego przez strony umowy o pracę z dnia 01.09.2014r. na kwotę 5.700,00 zł brutto, gdy organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż ustalenie tak wysokiego wynagrodzenia miało na celu jedynie zapewnienie ubezpieczonej możliwości skorzystania z wyższych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że samo zawarcie umowy o pracę nawet w okresie ciąży i nawet, gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem( por wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 06.02.2006r., III UK 156/05, LEX nr 272549, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 04.08.2005r., II UK 320/04, OSNP 2006/7-8/122).
Natomiast ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne, jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu (art. 58 § 2 i §3 k.c.w związku zart. 300 k.p.)( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.01.2014r., I UK 302/13, LEX nr 1503234, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.08.2005r., III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192).Każdorazowo jednak należy badać okoliczności konkretnego przypadku.
Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych wysokość osiąganego wynagrodzenia ma doniosłe skutki, gdyż wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru składek na poszczególne ubezpieczenia, a zatem ma przełożenie na wysokość pobieranych świadczeń. Niesie to za sobą skutki zarówno w sferze interesu ubezpieczonego jak i interesu społecznego. Ustalenie nadmiernie wygórowanego wynagrodzenia prowadzącego – w okolicznościach konkretnej sprawy – do pobierania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nieadekwatnych do odprowadzonych wcześniej składek pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, do których na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych należy zaliczyć m. in. zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i niepokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków FUS.
Zgodnie zart. 78§1 kodeksu pracy(t.j. Dz.U. z 2014r., poz.1502) wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy.
Przyjmuje się, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji( por. uzasadnienie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27.04. 2005r., II UZP 2/05, OSNP 2005/21/338).
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd orzekający podzielił wątpliwości organu rentowego co do wysokości ustalonego przez strony wynagrodzenia, które również w ocenie tut. Sądu zostało zawyżone.
Zdaniem Sądu wynagrodzenie to było nieadekwatne w szczególności w odniesieniu do posiadanego przez odwołującąI. O.doświadczenia zawodowego, które w dacie zawarcia przedmiotowej umowy o pracę było znikome zważywszy, że odwołująca legitymowała się zaledwie 2 – letnim stażem pracy.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika, iż na podstawie zawartej w dniu 01.09.2014r. umowy o pracę w zakres obowiązków odwołującej wchodziły generalnie takie same czynności jak wcześniej wykonywane na podstawie umów zlecenia. W takiej sytuacji, nawet biorąc pod uwagę, że od września 2014r. odwołująca miała wykonywać pracę w zwiększonym, w stosunku do poprzedniego, wymiarze czasu pracy, to jest na pełny etat, nieuzasadnione zdaniem Sądu było ustalenie jej wynagrodzenia miesięcznego na poziomie kilkadziesiąt razy wyższym od otrzymywanego wcześniej z tytułu pracy na podstawie umów zlecenia ( 100 zł brutto ).
Wynagrodzenie odwołującej pozostaje w rażącej dysproporcji do zarobków pozostałych pracowników zatrudnionych wfirmie (...), a wykonujących pracę na terenie kraju, którzy – pozaD. B. (1)– zatrudnieni są na podstawie umów zlecenia, w sytuacji, gdy ich miesięczne wynagrodzenia kształtują się na poziomie 600 zł brutto, przy wykonywaniu pracy w wymiarze odpowiadającym pełnemu etatowi pracowniczemu. Wreszcie, wynagrodzenie to jest rażąco wygórowane także w odniesieniu do wynagrodzeniaD. B. (1), które w umowie o pracę określone zostało na kwotę odpowiadającą połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz do dochodu z działalności gospodarczej właścicielkifirmy (...), gdy zeznała ona, że wynosi on przeciętnie 1.000 zł. miesięcznie.
Zdaniem Sądu zatrudnienie odwołującejI. O.za tak wysokim wynagrodzeniem, nie znajdywało także uzasadnienia w kondycji finansowejfirmy (...)mając na uwadze fakt, iż dochód z tej firmy za cały 2014r. wyniósł 7.078,72 zł, a zatem był nieznacznie wyższy od przewidzianego w umowie o pracę jednomiesięcznego wynagrodzenia odwołującej.
Należy zauważyć, iż przed zatrudnieniem odwołującej na stanowisku menadżera, wfirmie (...)stanowiska takiego nie było, a w czasie nieobecności w pracy odwołującejI. O., na jej miejsce nie została zatrudniona inna osoba. Obowiązki ww. zostały przejęte przezD. B. (2),K. B.i częściowo także ( jak zeznałaI. O.w 1/3 ) przezM. L., która jednak została zatrudniona na umowę zlecenia za wynagrodzeniem zaledwie 600 zł brutto miesięcznie.
Reasumując, Sąd uznał, że zawarte w umowie o pracę zapisy określające wynagrodzenie odwołującejI. O.były – w opisanych wyżej okolicznościach niniejszej sprawy - sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i miały na celu umożliwienie pobierania przez odwołującą wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd miał tu na uwadze fakt, że odwołująca stała się niezdolna do pracy zaledwie po krótkotrwałym, bo 2 - miesięcznym okresie zatrudnienia. A zatem mając na uwadze treśćart. 58 kodeksu cywilnegopostanowienia te należało uznać za nieważne.
W konsekwencji powyższego, na podstawie uregulowań prawnych powołanych na wstępie rozważań, Sąd z mocyart. 47714§ 1 k.p.c.w pkt 1 wyroku oddalił odwołania jako bezzasadne.
W pkt 2 i 3 wyroku Sąd na podstawieart.98 k.p.c.iart.99 k.p.c.w związku z§2 ust.1 i ust.2 oraz §6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu( t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 490 ze zm. ) zasądził odrębnie od każdej z odwołujących na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.po 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wyliczoną od wartości przedmiotu sporu – 2.694 zł w odniesieniu do każdej z odwołujących.
W świetle ukształtowanego stanowiska judykatury w sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego ustalającej obowiązek ubezpieczenia oraz określającej wymiar składek, wynagrodzenie radcy prawnego powinno być ustalone na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r., a więc uzależnione od wartości przedmiotu sporu ( por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12.11.2012r. III AUz 290/12 ).
(-) SSO Grzegorz Tyrka