Sąd Okręgowy w Częstochowie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 264/16
Data wyroku: 2016-05-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSO.Agnieszka Gałkowska,SSO.Beata Jarosz, SSO.Rafał Olszewski
Słowa kluczowe: Fałszywe Zeznania
Podstawa prawna: art.233§1kk
Teza: Sąd Rejonowy co do zasady miał rację wskazując, że nie popełnia przestępstwa składania fałszywych zeznań osoba, która umyślnie składa nieprawdziwe zeznania dotyczące okoliczności mających znaczenie dla realizacji jej prawa do obrony. (...) . Sąd Rejonowy nie wykazał jednak jakie okoliczności miałyby wskazywać, że oskarżony miałby się akurat na tym etapie postępowania obawiać skierowania postępowania przeciwko niemu i składając fałszywe zeznania realizował swoje prawo do obrony. Okoliczności sprawy wskazują, że składając fałszywe zeznania na rozprawie starał się utajnić okoliczność wzięcia jego pojazdu przez R.R. i J. K., zatem nie realizował swojego prawa do obrony, lecz starał się chronić przed odpowiedzialnością swego kolegę. Żadne zaś przepisy prawa nie zwalniają w takiej sytuacji od odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Sygn. akt VII Ka 264/16

UZASADNIENIE
N. B.został oskarżony o to, że:
w dniu 13 września 2013r. przed Sądem Rejonowym w Częstochowie po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w toku postępowania sadowego o sygn. akt XI K 619/12 prowadzonego wobec ustalonego sprawcy o czyn zart. 280 §1 k.k.w zw. zart. 64§1 k.k.złożył fałszywe zeznania mające służyć za dowód w w/w postepowaniu co do zaistnienia przestępstwa, okoliczności przestępstwa, w tym jego obecności na miejscu zdarzenia,

tj. o czyn zart. 233 § 1 kk
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 3 lutego 2016r.:

1
uniewinnił oskarżonegoN. B.od zarzutu popełnienia mu czynu, opisanego w części wstępnej wyroku i na podstawieart. 632 k.p.k.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa;

2
na podstawieart. 29 ustawy prawo o adwokaturzezasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.R. K.kwotę 420 złote powiększoną o podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżycielce posiłkowej na etapie postępowania sądowego.

Apelację od powyższego wyroku wniósł Prokurator. Wyrokowi temu zarzucił na podstawęart. 427 § 2 k.p.k.orazart. 438 pkt 1 k.p.k.:

I
obrazę prawa materialnego, a toart. 233 §1 k.k.poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że zachowanie oskarżonegoN. B.polegające na złożeniu fałszywych zeznań mających służyć za dowód w postępowaniu o sygn. akt XI K 619/12 Sądu Rejonowego w Częstochowie, co do zaistnienia przestępstwa, jego okoliczności , w tym obecności na miejscu przestępstwa stanowiło działanie w warunkach pozaustawowego kontratypu, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadzi do odmiennego stwierdzenia, albowiem żaden przepis nie zezwala świadkowi składać fałszywe zeznania w sytuacji pouczenia zart. 183 k.p.k., albowiem przepis ten umożliwia świadkowi podczas przesłuchania uchylenie się od obowiązki odpowiedzi na pytania jeżeli udzielenie odpowiedzi mogło by narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo, w innym bowiem przypadku przepisart. 183 k.p.k.był by przepisem martwym.Stawiając powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja Prokuratora zasługiwała na uwzględnienie, gdyż istotnie Sad Rejonowy dopuścił się obrazy prawa materialnego uznając, że choć oskarżony złożył zeznania niezgodne z prawdą, to nie zrealizował swym zachowaniem znamion zart. 233 §1 k.k., gdyż działał w warunkach pozaustawowego kontratypu.
Na wstępie należy jednak wskazać, że Sąd Rejonowy co do zasady miał rację wskazując, że nie popełnia przestępstwa składania fałszywych zeznań osoba, która umyślnie składa nieprawdziwe zeznania dotyczące okoliczności mających znaczenie dla realizacji jej prawa do obrony.
W powyższej materii stanowisko Sądu Najwyższego jest od lat ugruntowane. Wyraża się ono w stwierdzeniu, że nie popełnia przestępstwa składania fałszywych zeznań (art. 233 § 1 k.k.) osoba, która umyślnie składa nieprawdziwe zeznania dotyczące okoliczności mających znaczenie dla realizacji jej prawa do obrony (tak m.in. w uchwale z dnia 20 września 2007 r., I KZP 26/07, OSNKW 2007, z. 10, poz. 71, wyroku z dnia 12 lutego 2009 r., III KK 339/08, LEX 486545, postanowieniu z dnia 22 września 2008 r., IV KK 241/08, Biuletyn Prawa Karnego 2008 nr 12 poz. 13). W tym miejscu należy wskazać, że z teoretycznego punktu widzenia brak odpowiedzialności zart. 233 § 1 k.k.w tego typu sprawach może być uzasadniany trojako:
- dlatego, iż jest to zachowanie legalne, gdyż w drodze zabiegów uadekwatniających treść normy sankcjonowanej stojącej u podstaw typu opisanego wart. 233 § 1 k.k.w oparciu o normy prawnoprocesowe, a w szczególnościart. 6 k.p.k.,74 § 1 k.p.k.i175 § 1 k.p.k.ulega ograniczeniu zakres jej zastosowania właśnie o sytuacje, w których sprawca składa fałszywe zeznania w realizacji swojego prawa do obrony,
- dlatego, iż jest to zachowanie prawnokarnie irrelewantne nie realizujące znamion typu zart. 233 § 1 k.k., bowiem odpowiedzialności karnej przewidzianej tym przepisem podlega jedynie osoba składająca zeznania, podczas gdy fałszywedepozycje sprawcy czynu zabronionego odnośnie kwestii mogących następnie być wykorzystanymi przeciwko niemuw postępowaniu karnym o ten czyn, z materialnego punktu widzenia mają charakter zbliżony do wyjaśnień, a nie zeznań świadka,
- dlatego, iż jest to tzw. kontratyp prawa do obrony, czyli okoliczność usprawiedliwiającą zachowanie naruszające normę sankcjonowaną, a polegające na przekazaniu nieprawdziwych informacji bądź zatajeniu prawdy w postępowaniu sądowym, bądź innym prowadzonym na podstawie ustawy.
Niezależnie jednak od rozstrzygnięcia tej teoretycznoprawnej kwestii, nie budzi wątpliwości, że w zarysowanych powyżej przypadkach sprawca nie popełnia przestępstwa zart. 233 § 1 k.k., z uwagi na realizację swojego prawa do obrony. Tymczasem w niniejszej sprawie w zaistniałej sytuacji procesowej nie sposób przyjąć, by oskarżony składając fałszywe zeznania na rozprawie sądowej w sprawie przeciwkoR. R.realizował swoje prawo do obrony. Prokurator formułując zarzut wobecR. R.wiedział już, żeN. B.był na miejscu zdarzenia, a także, że sprawca rozboju przyjechał do sklepu pokrzywdzonego samochodemN. B..J. B.bowiem słuchany w postępowaniu przygotowawczym bez żadnych wątpliwości rozpoznał pojazd markiF. (...)należący doN. B., jako pojazd jakim poruszał się sprawca rozboju na jego szkodę (k. 21v. akt sprawy). ZresztąN. B.w toku postępowania przygotowawczego sam przyznał, że do sklepu po alkohol pojechali jego samochodemR. R.iJ. K..N. B.zaprzeczał jednak, aby sam był w sklepie pokrzywdzonego. Niemniej jednak pokrzywdzonyJ. B.rozpoznał w toku okazaniaN. B.jako tego mężczyznę, który był wsklepie (...)bezpośrednio przed dokonaniem na jego osobie rozboju, a następnie wyszedł ze sklepu, która to okoliczność była znana Prokuratorowi wnoszącemu akt oskarżenia przeciwkoR. R.(vide akt oskarżenia przeciwkoR. R.k. 44 akt). Prokurator nie zdecydował się jednak na wniesienie aktu oskarżenia przeciwkoN. B., gdyż sama obecnośćN. B.w sklepie pokrzywdzonego przed dokonaniem rozboju nie świadczyła by był on współsprawcą. Co oczywiste bowiem nie dało się wykluczyć ekscesu sprawcy rozboju.
N. B.będąc zatem przesłuchiwany w charakterze świadka na rozprawie w sprawie przeciwkoR. R.nie mógł się obawiać, że stanie się podejrzanym w sprawie, nic bowiem nie wskazywało, że Prokurator zamierza postawić mu jakiekolwiek zarzuty. Okoliczność, żeN. B.był obecny na miejscu zdarzenia była już znana Prokuratorowi i nie stała się podstawą do wniesienia aktu oskarżenia przeciwko niemu. Sąd Rejonowy nie wykazał zatem jakie okoliczności miałyby wskazywać, żeN. B.miałby się akurat na tym etapie postępowania obawiać skierowania postępowania przeciwko niemu i składając fałszywe zeznania realizował swoje prawo do obrony. Okoliczności sprawy wskazują, że składając fałszywe zeznania na rozprawie starał się utajnić okoliczność wzięcia jego pojazdu przezR. R.iJ. K., zatem nie realizował swojego prawa do obrony, lecz starał się chronić przed odpowiedzialnością swego kolegę. Żadne zaś przepisy prawa nie zwalniają w takiej sytuacji od odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Brak jest jakichkolwiek dowodów byN. B.był sprawcą czynu karalnego i mógł się na rozprawie w dniu 13 września 2013r. przed Sądem Rejonowym w Częstochowie po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w toku postępowania sądowego o sygn. akt XI K 619/12 obawiać wszczęcia postepowania przeciwko swojej osobie. Nieprawdziwe zeznania o niewykorzystywaniu jego pojazdu przezR. R.w dniu 5.02.2012r. mogły być jedynie korzystne dlaR. R., a nie stanowić realizacji prawa do obronyN. B..
Wobec powyższego uznając, że Sąd Rejonowy dopuścił się obrazyart. 233 § 1 k.k.zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Częstochowie.
Podstawą orzeczenia był przepisart. 437  § 1 k.p.k.
O wynagrodzeniu dla adwokataR. K., obrońcy z urzędu oskarżonego orzeczono na podstawieart. 29ust.ustawy Prawo o Adwokaturzew zw. z§ 4 ust. 1w zw. z §17 ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r.)