Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 839/15
Data wyroku: 2016-03-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Zofia Klisiewicz
Słowa kluczowe: Dział Spadku
Podstawa prawna: art. 1039 kc

Sygn. akt III Ca 839/15

POSTANOWIENIE
Dnia 3 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:

Przewodniczący:

Sędzia SO Agnieszka Skrzekut
Sędzia SO Ewa Adamczyk (sprawozdawca)
Sędzia SO Zofia Klisiewicz

Protokolant:

st. sekr. sąd. Anna Burnagiel

po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. B. (1)
przy uczestnictwie:J. S. (1),J. B. (1),M. B. (2),Z. K. (1),C. F.,H. M.,K. K. (1),M. G.,I. D.,J. B. (2),D. S.,T. M.,M. B. (3)
o dział spadku poK. B. (1)i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji uczestników|:J. S. (1),Z. K. (1),C. F.,H. M.,K. K. (1)iI. D.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Targu
z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt I Ns 587/13

p o s t a n a w i a :
1. zmienić zaskarżone postanowienie w pkt III w ten sposób, że zasądzić od wnioskodawczyniM. B. (1)na rzecz uczestników:C. F.,I. D.,H. M.,K. K. (1),J. S. (1)solidarnie kwotę 9 706 zł (dziewięć tysięcy siedemset sześć złotych) tytułem spłaty, płatną w terminie do dnia 3 czerwca 2016r. z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia;
2. w pozostałej części apelację oddalić;
3. orzec, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
(...)

Sygn. akt III Ca 839/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu w sprawie z wnioskuM. B. (1)z udziałemJ. S. (1),J. B. (1),M. B. (2),Z. K. (1),C. F.,H. M.,K. K. (1),M. G.,I. D.,J. B. (2),D. S.,T. M.,M. B. (3)dział spadku poK. B. (1)i zniesienie współwłasności :
- ustalił, że przedmiotem działu spadku jest gospodarstwo rolne składające się z dz. ewid.(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o powierzchni 1.2585 ha położone wN.wraz z zabudowaniami objęteKW (...)Sądu Rejonowego w Nowym Targu V Wydział ksiąg Wieczystych (pkt I);
- dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności w ten sposób, że:
a/ dz. ewid.(...),(...),(...),(...),(...)wraz z zabudowaniami przyznał na wyłączną własnośćM. B. (1)c.K.iZ.,
b/ dz. ewid.(...),(...)przyznał na współwłasność po 1/5 części dlaC. F.c.J.iJ.,I. D.c.J.iJ.,H. M.c.J.iJ.,K. K. (1)c.J.iJ.,J. S. (1)s.J.iJ.(pkt II);
- zasądził od uczestnikówC. F.,I. D.,H. M.,K. K. (1),J. S. (1)– solidarnie- na rzecz wnioskodawczyniM. B. (1)kwotę 32 018 zł tytułem spłaty, płatną w terminie jednego roku od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, z ustawowymi odsetkami w przypadku zwłok (pkt III);
- wartość działu spadku poK. B. (2)i zniesienie współwłasności ustalił na kwotę 663 484 zł a wysokość opłaty sądowej na kwotę 1 000 zł (pkt IV);
- nakazał ściągnąć od wnioskodawczyniM. B. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 300 zł tytułem uzupełnienia opłaty sądowej od wniosku (pkt V);
- nakazał ściągnąć odC. F.,I. D.,H. M.,K. K. (1),J. S. (1)- solidarnie- na rzecz Skarbu Państwa, kwotę 200 zł tytułem uzupełnienia opłaty sądowej od wniosku (pkt VI);
- nakazał ściągnąć od wnioskodawczyniM. B. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1540,08 zł tytułem zwrotu zaliczek na wynagrodzenie biegłych, tymczasowo wypłaconych ze środków budżetowych (pkt VII);
- zasądził od wnioskodawczyniM. B. (1)na rzecz uczestniczkiC. F.kwotę 2 000 zł tytułem zwrotu zaliczek na wynagrodzenie biegłych za sporządzone opinie (pkt VIII);
- pozostałe koszty postępowania w tym koszty zastępstwa procesowego wzajemnie zniósł (pkt IX).
Sad ustalił ,że właścicielem dz.ewid.(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)położonych wN.wraz z zabudowaniami o łącznej powierzchni 1.2585 ha byłK. B. (1).K. B. (1)zmarł a jego spadkobiercami zostały dzieci;M. B. (1),C. B. (1),A. B. (1),Z. K. (1)iJ. S. (2)z tym, że uprawnionymi do dziedziczenia wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego zostali:M. B. (1),J. S. (2),C. B. (1)iA. B. (1). Spadkobierczyni ustawowaJ. S. (2)zmarła a jej spadkobiercami zostali mążJ. S. (3), dzieci:C. F.,J. S. (1),I. D.,H. M.,M. G.,K. K. (1)(S.). Wchodzące w skład spadku poJ. S. (2)gospodarstwo rolne na mocy ustawy nabyły wyłącznie dzieci. MążJ.S.–J. S. (3), zmarł a jego spadkobiercami zostały dzieci:C. F.,J. S. (1),I. D.,H. M.,M. G.,K. K. (1)(S.).
SpadkodawcaK. B. (1)wspólnie ze swoją żonąZ. B.prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni około 4 ha, w skład którego weszły zarówno działki pochodzące z majątku rodzicówZ. B.(m.in. jej matkiW. M.) jak i z majątku rodzicówK. B. (1). Po śmierciZ. B.w 1953/1954 roku,K. B. (1)wspólnie ze wszystkimi dziećmi dokonali nieformalnego działu spadku poZ. B.i zniesienia współwłasności.
W wyniku tego działu spadku, nieruchomości otrzymali;C. B. (1),J. S. (2)iM. B. (1). Na działki, które były przedmiotem nie tylko nieformalnego działu spadku poZ. B.ale również przedmiotem darowizny ze stronyK. C.B.,J. S. (2)iM. B. (1)uzyskali akty własności ziemi.
Spadkobierca ustawowyC. B. (1)na działki otrzymane w wyniku nieformalnego działu spadku po matce i nieformalnej darowizny od ojcaK. B. (1), otrzymał następujące akty własności ziemi :(...)nr(...)obejmujący dz.ewid.(...),(...)o pow.0.5794ha położone wO.bez zabudowań - o wartości 17.738 zł;(...)nr(...)obejmujący dz.ewid.(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)o pow.1.0983 ha położone wK.bez zabudowań, z tym że jedynie dz.ewid.(...),(...),(...),(...)o pow. 0.5672 ha były przedmiotem nieformalnego działu spadku poZ. B.i darowizny ze strony ojcaK. B. (1)- o wartości 43.128złł;(...)nr(...)wydany zarówno naC. B. (1)jak i na jego żonęJ. B. (2), którego przedmiotem były dz.ewid.(...),(...),(...),(...),(...)o pow.1.1363 ha położone wN.wraz z zabudowaniami. Z protokołu uwłaszczeniowego z dnia 17.07.1976r. wynika, że jedyniedziałki nr (...)były przedmiotem nieformalnej darowizny uczynionej przez rodzicówC. B. (1)w 1955 r- na rzecz obojga małżonków tj.C. B. (1)i jego żonyJ. B. (2). Wartośćdziałek nr (...)– wynosi 459.288 zł.Ł.wartość nieruchomości otrzymanych przezC. B. (1)w wyniku nieformalnego działu spadku po matce i darowizn od ojcaK. B. (1)wynosi 290.510zł ( 459.288 : 2 = 229.644 zł) wartość darowizny dla każdego małżonka tj.C. B. (1)iJ. B. (2), wartość darowizny w kwocie 229.644 zł dlaJ. B. (2)nie podlega zaliczeniu (+ 17.738 + 43.128 ).
Na otrzymane działki od ojcaK. B. (1)i dokonanego nieformalnego działu spadku po matce, akty własności ziemi otrzymały równieżJ. S. (2)iM. B. (1).
SpadkobierczyniJ. S. (2)otrzymała(...)nr.(...)obejmujący działki wraz z zabudowaniami o powierzchni 0.9574 ha położone wN..Ł.wartość nieruchomości otrzymanych przezJ. S. (2)w wyniku nieformalnego działu spadku po matceZ. B.i darowizn od ojcaK. B. (1)wynosi 142.909 zł.
Na rzeczM. B. (1)zostały wydane trzy akty własności ziemi nr(...),(...),(...)ale jedyniedziałki nr (...)bez zabudowań uwidocznione w AWZ(...), były przedmiotem nieformalnego działu spadku po matceZ. B.i nieformalnej darowizny od ojcaK. Ł.wartość darowizn wynosi 51 799 zł.
W dniu 19 sierpnia 2011 roku, wnioskodawcyC. B. (1)iA. B. (1)umową darowizny sporządzoną przed notariuszemA. P.darowali swojej siostrzeM. B. (1)całe swoje udziały wynoszące po ¼ części w nieruchomościach objętych niniejszym działem spadku. Darowiznę powyższąM. B. (1)przyjęła. W dniu 11 września 2011 roku zmarł wnioskodawcaA. B. (2)a jego spadkobiercami zostali; rodzeństwo:M. B. (1),C. B. (1),Z. K. (1), siostrzeńcy:C. F.,I. D.,H. M.,M. G.,K. K. (1),J. S. (1). W dniu 30.06.2014 r. zmarł wnioskodawcaC. B. (1)a jego spadkobiercami została żonaJ. B. (2)i dzieci:J. B. (1),M. B. (2),D. S.,T. M.,M. B. (3).
Wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nie jest wykorzystywane do produkcji rolnej. Żaden ze spadkobierców nie jest zainteresowany produkcją rolną na tych działkach. Wszystkie działki zmieniły swoje przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania. Gospodarstwo pomimo obszaru przekraczającego 1 ha, nie posiada żadnych cech charakteryzujących gospodarstwo rolne i może być przez Sąd w sposób dowolny przyznawane z uwzględnieniem ich wartości i wielkości udziałów posiadanych przez poszczególnych uprawnionych. Wartość tego gospodarstwa wynosi - 663.484 zł. UczestniczkaM. G.zrzekła się na rzecz rodzeństwa tj. na rzeczC. F.,I. D.,H. M.,K. K. (1),J. S. (1)swojej części w spadku poK. B. (1). Pełnomocnicy uczestniczkiZ. K. (1)nie złożyli wniosku o przyznanie na jej rzecz jakiejkolwiek działki lub zasądzenie spłat.
W swych rozważaniach prawnych opartych na powyższych ustaleniach Sąd Rejonowy przyjął m.in, iż w związku z darowizną dokonaną przez wnioskodawcówC. B. (1)orazA. B. (1)na rzeczM. B. (4), jej udział w spadku wynosi ¾. W ocenie Sądu darowiznę tę, wbrew podnoszonym zarzutom, należało traktować nie jako wymagające zgody pozostałych spadkobierców rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku (art. 1036 kc) lecz jako nie wymagające takiej zgody zbycie udziału w spadku (art. 1051 zd. 2 kc).
Dalej uznając za bezsporne, że spadkodawcaK. B. (1)wspólnie ze swoją żonąZ. B.prowadzili objęte wnioskiem gospodarstwo na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej, wspólnie dokonali darowizn na rzecz swych dzieci, a następnie po śmierciZ. K. (2)B.wspólnie z dziećmi:J. S. (2),C. B. (1)iM. B. (1)przeprowadzając nieformalny dział spadku po żonie dokonał równocześnie darowizn na rzecz tych dzieci „części swojego majątku objętego wspólnością ustawową”, w oparciu o przepisart. 1039 § 1 kciart. 1042 § 1 kc, dokonał odpowiedniego zaliczenia tych darowizn na poczet schedy spadkowej.
Sąd przyjął, że wartość schedy spadkowej wynosi 906 092 zł. Kwotę tę uzyskał dodając do wartości gospodarstwa rolnego - 663 484 zł połowę wartości poszczególnych darowizn: 71 454 (1/2 z 142 909 zł), 145 255 zł (1/2 z 290.510 zł) oraz 25 899 (1/2 z 51 799zł). Kwotę tę podzielił następnie na 4 przyjmując, że każdy ze spadkobierców powinien otrzymać udział o wartości 226 523 zł. Dalej uwzględniając podlegające zaliczeniu darowizny wskazał, że darowizna dokonana na rzeczC. B. (2)nie przewyższyła jego udziału. Odpowiadała ona bowiem jedynie kwocie 145 255zł. Tak samo darowizny dokonane na rzeczM. B. (1)(25 899 zł ) iJ. S. (2)(71 454 zł). Mając na uwadze darowiznę dokonaną na rzeczM. B. (1)przez jej braci wskazał z kolei, że wartość jej udziału w schedzie wzrosła do kwoty 508 415 zł.
Dokonując działu spadku Sąd miał na względzie brak zgodnego wniosku stron w tym zakresie oraz wnioski opinii biegłego, co do braku przeszkód do dowolnego podziału gospodarstwa. Kierował się tym, aby każdy ze spadkobierców otrzymał działki, które z jednej strony odpowiadałyby wartościom ich udziałów a z drugiej strony aby taki podział zgodny był z ich wnioskami. Przyznając spadkobiercom poJ. S. (2)działki o wartości przekraczającej ich udział ( 187 087 zł) zasądził Sąd od nich solidarnie na rzecz wnioskodawczyni spłatę w kwocie 32 018 zł.
Za niewykazany uznał Sąd zarzut uczestników będących spadkobiercamiJ. S. (2), że budynek mieszkalny na działkach, które ona otrzymała od rodziców został wybudowany przezJ. S. (2)i jej męża.
Apelację od tego postanowienia złożyli uczestnicyJ. S. (1),Z. K. (1),C. F.,H. M.,K. K. (1),I. D.zaskarżając ją w pkt II i III.
Zarzucili dopuszczenie się błędów w ustaleniach faktycznych polegających na bezzasadnym uznaniu, że:
- jedynie połowa wartości nieruchomości dotyczących dz. ewid. nr(...)i(...).(...)nr(...)winna być zaliczona jako darowizna dokonana na rzeczC. B. (1), bowiem druga połowa została zaliczona na rzecz jego małżonki;
- wartość nieruchomości dotyczących dz. ewid. nr(...),(...),(...),(...).(...)nr(...)winna być zaliczona jako darowizna dokonana na rzeczC. B. (1);
- wartość nieruchomości dotyczących dz. ewid. nr(...),(...)obj.(...)nr(...)winna być zaliczona w całości jako darowizna dokonana na rzeczC. B. (1), podczas gdy z protokołów uwłaszczeniowych wynika, że nieruchomości teC. B. (1)otrzymał od rodziców;
- połowa wartości nieruchomości dotyczącej dz. ewid. nr(...),(...),(...),(...),(...),(...).(...)nr(...)winna być zaliczona jako darowizna dokonana na rzeczJ. S. (2), mimo że z protokołów uwłaszczeniowych wynika, że darowizna ta została dokonana przez matkęJ. S. (2)J. B. (2)a nie również przez jej ojca;
- połowa wartości nieruchomości dotycz. dz. ewid.(...),(...),(...),(...).(...)nr(...)winna być zaliczona jako darowizna dokonana na rzeczM. B. (1), mimo, że z protokołów uwłaszczeniowych wynika, że darowizna ta została dokonana tytułem nieprzeprowadzonego spadku po matceZ. B.z czego nie wynika, że ojciec stron był współwłaścicielem nieruchomości po połowie;
- zabudowania znajdujące się na nieruchomości obj. AWZ(...)winny być zaliczone na poczet uczynionej przezK. B. (1)na rzeczJ. S. (2)darowizny, mimo braku jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że budynek ten został wzniesiony przez rodzicówJ. S. (2). Podnieśli, że błędy te skutkowały naruszeniem przepisów prawa materialnego, a toart. 1039 kciart. 1040 kc.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia, twierdząc, że brak ustaleń stanu faktycznego uniemożliwia ustalenie wartości schedy spadkowej przy zaliczeniu wartości wszystkich darowizn.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się częściowo uzasadniona.
Przed odniesieniem się do podniesionych w niej zarzutów stwierdzić jednak trzeba, że w sprawie nie zachodzą uchybienia, które Sąd Okręgowy bierze pod uwagę z urzędu, a których skutkiem byłaby nieważność postępowania –art. 378 § 1 kpc.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je za własne. Wskazana w sentencji zmiana zaskarżonego postanowienia jest następstwem stwierdzenia uchybień Sądu I instancji zaistniałych w ramach dokonywanej subsumpcji, a dotyczących podniesionej w apelacji kwestii nieprawidłowości przy ustaleniu darowizn podlegających zaliczeniu na schedę spadkową.
Stwierdzenia w pierwszym rzędzie wymaga, że wyprowadzone w tym zakresie przez Sąd Rejonowy wnioski prawne nie wynikają z dokonanych uprzednio ustaleń faktycznych. W ramach tych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął jedynie, że spadkodawcaK. B. (1)wspólnie ze swoją żonąZ. B.prowadzili gospodarstwo rolne o pow. 4 ha, w skład którego weszły zarówno działki pochodzące z majątku rodzicówZ. B.(m.in. jej matkiW. M.) jak i z majątku rodzicówK. B. (1). Dokonując subsumpcji Sąd uznał natomiast, że przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność obydwojga małżonków. Za bezsporny przyjął Sąd fakt, iż skoro prowadzili oni to gospodarstwo wspólnie to występowała między nimi ustawowa wspólność co do wszystkich wchodzących w skład tego gospodarstwa działek.
Powyższe zestawienie ewidentnie zatem wskazuje, że wnioski prawne Sądu nie znajdują oparcia w ustalonym stanie faktycznym. Ten ostatni nie daje mianowicie jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, aby wszystkie działki wchodzące w skład gospodarstwa małżonkówZ.iK. B. (1)zostały objęte ustrojem małżeńskiej wspólności ustawowej. Ma to natomiast, o tyle istotne znaczenie, że za uzasadnione pozwala ocenić zarzuty, w których apelujący kwestionowali zaliczenie na poczet schedy spadkowej darowizn uczynionych wyłącznie przezZ. B.. Na aprobatę zasługuje tu bowiem stanowisko apelujących, że na poczet schedy spadkowej zalicza się tylko takie darowizny, których przedmiotem były nieruchomości stanowiące własność spadkodawcy lub w odpowiedniej części jego współwłasność na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej. Brak jest natomiast podstaw do zaliczenia darowizn dokonanych przez współmałżonka spadkodawcy, których przedmiotem były nieruchomości stanowiące jego własność.
Sąd Rejonowy w swych rozważeniach przyjął niejako ad hoc, że przedmiotem wszystkich darowizn, jakie skutkowały wydaniem kolejnych(...)były nieruchomości objęte ustawową wspólnością małżeńską. Założenie to, jak słusznie podnoszą apelujący w żaden sposób nie wynika tymczasem z zebranego materiału dowodowego.
Wskazania w tym miejscu jednak wymaga, że brak takiego materiału nie pozwalał na przychylenie się do wniosku apelacyjnego o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Brak materiału dowodowego koniecznego dla merytorycznej oceny zasadności wniosku, w myśl at. 386§ 4 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcmoże co prawda skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, ale wskazany przepis nie nakłada jednak na Sąd drugiej instancji obowiązku zastosowania takiego skutku a jedynie pozostawia mu taką możliwość. W niniejszej sprawie kwestia własności nieruchomości będących przedmiotem dokonanych darowizn stanowiła istotę sprawy. W interesie wnioskodawczyni oraz uczestników a obecnie też apelujących leżało zatem przedstawienie odpowiednich dowodów w tym zakresie przed sądem I instancji, bądź w postępowaniu apelacyjnym. Apelujący mimo, że prezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika takich natomiast nie wskazali.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, iż do podniesionych w apelacji zarzutów można się odnieść jedynie w kontekście takich dowodów, jakie zostały w sprawie zgromadzone. To natomiast oznacza, iż koniecznym jest oparcie się jedynie na dowodach z akt uwłaszczeniowych i zeznaniach stron, co do tego, które darowizny były uczynione przez oboje rodziców (z założeniem, iż te w ½ części mogły być zaliczone na poczet schedy spadkowej jako dotyczące nieruchomości których spadkodawcaK. B. (1)był w takim udziale na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej współwłaścicielem) a które wyłącznie przezZ. B.z założeniem, że obejmowały one nieruchomości stanowiące jej majątek odrębny i jako takie nie mogły być zaliczone na poczet schedy spadkowej poK. B. (1).
I tak jak wynika z protokołów uwłaszczeniowych dz. ewid.(...),(...),(...),(...).(...)nr(...)wydanym na rzeczM. B. (1), ta ostania otrzymała w 1956 r. tytułem nieprzeprowadzonego spadku po swej matceZ. B..
Z tego samego tytułuJ. S. (2)zgodnie z tymi protokołami miała otrzymać obj.(...)nr(...)dz. ewid.(...),(...),(...),(...),(...),(...).C. B. (1)obj.(...)(...)dz. ewid.(...),(...),(...),(...)również otrzymał w 1956r z tytułu spadku po matceZ. B.. Według tych protokołów jedyniedziałki (...)obj.(...)nr(...)(k. 233) oraz dz. ewid. nr(...)i(...).(...)nr(...)(k. 225) miał otrzymać od rodziców. Przy czym ta pierwsza darowizna miała mieć miejsce na jego rzecz najpóźniej w 1968 r. a ta druga na rzecz jego i jego współmałżonki w 1955 r.
Zawarte w protokołach uwłaszczeniowych zapisy dotyczące tytułu posiadania wskazanych nieruchomości zostały poczynione na podstawie oświadczeń zainteresowanych uzyskaniem potwierdzenia własności.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ujawnione w tych protokołach informacje znajdują potwierdzenie w złożonych w niniejszej sprawie zeznaniach uczestników. I tak jako szczególnie istotne ocenić tu trzeba zeznaniaM. B. (1), która stanowczo podała, że zarówno ona jak iJ. S. (2)sporne działki miały otrzymać po swej matce, że tytułem spadku po matce otrzymał też działki bratC.. (k. 211, 273). Potwierdziła te zeznania uczestniczkaC. F.( k – 210) podając, żeJ. S. (2)otrzymała grunty na terenieK.od swoich krewnych ze strony matki. RównieżC. B. (1)mimo, że nie miał w tym interesu zeznał, żeM. B. (1)otrzymała działki od babkiW.i z tytułu nieformalnego działu spadku po matce , takżeJ. S. (2)otrzymała działki z tytułu działu spadku po matce. ( k – 272 )
Odnośnie swojej sytuacjiC. B. (1)podał, że działkę na której stoi budynek mieszkalny miał otrzymać w 1957 r. aktem notarialnym od ojca oraz oświadczył ,że innych działek od ojca nie dostał (k. 211), natomiastdziałki (...)objęte(...)otrzymał od obojga rodziców.( k – 272 )
Wskazana konsekwencja powołanych wyżej twierdzeń stron co omawianej kwestii, mimo upływu okresu czasu obejmującego ponad 30 lat, tym bardziej prowadzi do przekonania, że powinny one stanowić podstawę dla wniosków, jakie należy wyciągnąć w niniejszej sprawie.
I tak też Sąd Okręgowy oceniając powyższe informacje pod kątem obowiązujących norm prawnych uznał, iż zaliczeniu stosownie do treściart. 1039 § 1 k.ciart. 1042 § 1 i 2 k.c, na poczet schedy spadkowej podlegają jedynie darowizny dokonane na rzeczC. B. (1), które objęte zostały(...)
( połowa wartości tj. kwota 8869 zł ) oraz(...), w części obejmującejdziałki (...)( ¼ ich wartości w kwocie 114 822 zł ).Działki (...)objęte AWZ(...)jako otrzymane przezC. B. (1)tytułem działu spadku po matce nie podlegały zaliczeniu na schedę spadkową po ojcuK. B. (1).
Konsekwencją powyższych ustaleń i podjętych wniosków prawnych, przy podzieleniu w przeważającej mierze zarzutów apelujących, była częściowa zmiana zaskarżonego postanowienia.
Za pozbawione podstaw ocenić trzeba zarzuty apelujących, iż Sąd Rejonowy bezzasadnie zaliczył całą wartość działek obj.(...)nr(...), a powinien zaliczyć jedynie połowę wartości tych działek jako żeC. B. (1)otrzymał je od rodziców a zatem przedmiotem darowizny ze stronyC. B. (1)mogła być jedynie ½ udziału. Z uzasadnienia postanowienia wynika jednoznacznie, że Sąd Rejonowy w istocie darowizny tej nie zaliczył w całości a jedynie we wskazywanej przez apelujących części.
Nie można też zgodzić się z apelującymi w zakresie, w jakim kwestionowali uznanie przez Sąd Rejonowy, że jedynie połowa wartości nieruchomości dotyczących dz. ewid. nr(...)i(...).(...)nr(...)winna być zaliczona jako darowizna dokonana na rzeczC. B. (1), bowiem druga połowa została zaliczona na rzecz jego małżonki, wobec wydania(...)na oboje małżonków.
Wskazania wymaga, że wbrew temu co podnoszą apelujący z protokołu uwłaszczeniowego wynika, że przedmiotowe działki małżonkowieC. B. (1)iJ. B. (2)w całości posiadali od początku wspólnie, jako małżonkowie. Sugestia płynąca z twierdzeń apelujących, że w chwili darowizny ,być możeC. B. (1)nie pozostawał w związku małżeńskim, nie podważa wniosków prawnych Sądu I instancji co do możliwości zaliczenia darowizny w wysokości odpowiadającej ¼ wartości dz. ewid. nr(...)i(...).(...)nr(...). Odwołać w tym miejscu należy się do utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu co do charakteru nabycia nieruchomości przez małżonków w trybie ustawy z dnia 26 października 1971r.
W postanowieniach z dnia 28 czerwca 2002r sygn. I CKN 884/00 i dnia 11 września 2002r sygn. V CKN 1232/00 Sad Najwyższy stwierdził, że nieruchomość rolna nabyta na podstawieart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychprzez jedno z małżonków wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, nawet gdy stroną umowy zawartej bez prawem przewidzianej formy o przeniesienie własności nieruchomości był jeden z małżonków.
Kontynuacją powyższego stanowiska było postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004r sygn.. III CK 475/02 w którym przedstawiono charakter prawny nabycia na podstawieart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) oraz dotychczasowy dorobek orzecznictwa w tym przedmiocie. Sad Najwyższy stwierdził m/i, że kwestia zaliczenia do majątku wspólnego lub odrębnego małżonków nieruchomości nabytej na podstawie podlega ocenia na gruncie przepisówkodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stanowisko to wywodzi się z powszechnie aprobowanego poglądu, że nabycie własności nieruchomości, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy, ma charakter nabycia pierwotnego. Podłożem tego poglądu jest stwierdzenie, żeart. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychnie był wyrazem konwalidacji nieformalnych umów zbycia nieruchomości rolnych, lecz stanowił formę pierwotnego nabycia własności. W istocie chodziło o usankcjonowanie stanów posiadania gruntów rolnych oraz uporządkowanie skomplikowanych stosunków własnościowych na wsi, w związku z czym prawodawca istniejącym stanom faktycznym nadał walor prawny przez przyznanie samoistnym posiadaczom - z mocy samej ustawy prawa własności posiadanych nieruchomości.
Według zasadkodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w brzmieniu obowiązującym na dzień 4 listopada 1971r a w szczególności jegoart. 31, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa małżeńska obejmująca ich dorobek, chyba że ustrój ten zostanie umownie wyłączony przez zainteresowane strony. Wspólny majątek małżonków stanowią przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Dorobek - w rozumieniuart. 31 k.r.i op. obejmuje wszelkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, jeżeli tylko nie stanowią one odrębnego majątku jednego z małżonków z mocy przepisuart. 33 k.r.i op.
W myśl tych zasad każda nieruchomość rolna nabyta na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychpowinna być zaliczona do majątku wspólnego małżonków, gdy w dniu 4 listopada 1971 r. istniała między nimi wspólność ustawowa (taką ostatecznie ukształtowaną linię orzecznictwa potwierdzają np.: uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 1 lutego 1989 r., III CZP 114/88 , z dnia 24 stycznia 1991 r., III CZP 61/90 i z dnia 14 kwietnia 1994 r., III CZP 45/94 , wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 września 1999 r., II CKN 458/98, z dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 327/00.
Za uzasadniony ocenić trzeba natomiast zarzut, w którym podnosili apelujący że na poczet schedy spadkowej nie powinna być zaliczona jako darowizna wartość budynku na działkach, które otrzymałaJ. S. (2). Okoliczność dokonania darowizny samej działki a dopiero potem przystąpienie do budowy przezJ. S. (2)przy pomocy członków rodziny wynika z materiału dowodowego sprawy. Jest to jednak dla rozstrzygnięcia sprawy nieistotne, skoro jak wskazano to wyżej nieruchomości teJ. S. (2)otrzymała tytułem działu spadku po matce, co powoduje niezaliczenie jako darowizny w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że wartość podlegających zaliczeniu na schedę spadkową darowizn opiewa łącznie na kwotę 123 691 zł. I tak przyjmując, że darowizna obejmującadziałki (...)o wartości 17 738 zł podlegała zaliczeniu w połowie uwzględniono kwotę 8869 zł. Przyjmując z kolei, żedziałki (...)o wartości 459 288 zł stanowiły własnośćC. B. (1)i jego żonyJ., a także, że również na poczet schedy spadkowej mogła być zaliczona taka jej część, która odpowiadała wartości udziału spadkodawcyK. B. (1)w majątku wspólnym (1/2) uwzględniono ¼ tej wartości, tj. kwotę 114 822 zł. Suma obu tych kwota daje podaną wartość 123 691 zł. Doliczając tę kwotę do wartości majątku spadkowego- 663 484 zł przyjąć należy, że wartość całej schedy spadkowej wynosi 787 175 zł a zatem wartość schedy spadkowej każdego ze spadkobierców wynosi 196 794 zł. ( 787 175 : 4 ) W przypadkuC. B. (3)wartość tej schedy należało jednak obniżyć o wartość dokonanej na jego rzecz darowizny w kwocie 123 691 zł, co oznacza że należna mu scheda odpowiada kwocie 73 103 zł (art. 1042 § 1 i 2 kc). PonieważC. B. (1)orazA. B. (1)dokonali skutecznego darowania swych udziałów w spadku na rzeczM. B. (1), przyjąć z kolei należało, że tak obliczony jej udział w spadku wzrósł do kwoty 466 691zł (196 794 zł +73 103 zł +196 794 zł).
Ponieważ tytułem działu spadku otrzymała ona nieruchomości o wartości 476 397 zł, a zatem przewyższającej o kwotę 9706 zł wartość swego udziału, to taką kwotę powinna uiścić na rzecz apelujących tytułem spłaty. Wartość nieruchomości jaką ci otrzymali tytułem dokonanego działu wynosi bowiem 187 087 zł a zatem spłata ta pozwoli na wyrównanie należnego im udziału w wysokości 196 794 zł.
Na uwzględnienie nie zasługiwała apelacja co do pkt II. Stwierdzenia wymaga, że apelujący wskazując jako zakres zaskarżenia także tę część postanowienia, nie podnieśli żadnych co do niej zarzutów. Również w pisemnym uzasadnieniu apelacji do tejże części postanowienia w żaden sposób się nie ustosunkowali. Obecny na rozprawie apelacyjnej w dniu 2 marca 2016 r. pełnomocnik apelujących nie uzupełnił natomiast braków w tym zakresie.
Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 385 k.p.ciart. 386 § 1 k.p.cw zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 kp.c przyjmując, że w sprawie o dział spadku, niezależnie od zajmowanych stanowisk co do sposobu dokonania działu, brak podstaw do odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów postępowania wynikającej zart. 520 § 1 k.p.c.
(...)