Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 285/16
Data wyroku: 2016-06-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maciej Piankowski, Aleksandra Urban, Bożena Grubba
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 734, art. 750 , art. 627 kc., art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13.09.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 285/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 czerwca 2016 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maciej Piankowski

Sędziowie:

SSA Bożena Grubba (spr.)
SSA Aleksandra Urban

Protokolant:

sekr.sądowy Agnieszka Makowska

po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. w Gdańsku
sprawyE. T. (1)
z udziałem zainteresowanychM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),
J. S. (1),M. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacjiE. T. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt VI U 443/15

1
oddala apelację;

2
zasądza odE. T. (1)na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.kwotę 900,00 (dziewięćset 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

SSA Bożena Grubba SSA Maciej Piankowski SSA Aleksandra Urban
Sygn. akt III AUa 285/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonymi decyzjami z dnia 30 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.stwierdził, żeM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1)iM. S., jako osoby wykonujące pracę na podstawie umówo świadczenie usług, nazwanych „umowami o dzieło” na rzecz płatnika składek:Zakładu (...), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu, wypadkowemu w okresach wskazanych w decyzjach, z podstawą wymiaru składek na te ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotnew miesiącach poszczególnych lat i w wysokościach wskazanych w treści decyzji.
Odwołania od powyższych decyzji wniósł płatnik składekE. T. (1)domagając się ich zmiany i ustalenia, żeM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1)iM. S., jako osoby wykonujące na podstawie umów o dzieło, dzieła w postaci profesjonalnego wykonania prac polowych, na rzecz płatnika składek, w okresach wskazanychw decyzjach, nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowymi wypadkowemu.
Organ rentowy w odpowiedziach na odwołania wnosił o ich oddalenie.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz dnia 29 października 2015 r. w sprawie VI U 443/15 oddalił odwołania.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.
Płatnik składekE. T. (1)(prowadzącyZakład (...)wŻ.) w latach 2007 – 2014 zawarł zM. F. (2),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1)iM. S.umowy, nazywane umowami o dzieło, na mocy których:
-M. F. (2)– na zamówienieE. T. (1)– zobowiązał się (jako wykonawca)do wykonania: sadzenia roślin według norm akordowych, rozstawiania roślin pole 1 i 2, zabezpieczania roślin na zimę, prac w matecznikach, przesadzania roślin, sadzenia roślin (500 zł), gracowanie (200 zł), sadzenia roślin, przygotowania do odbezpieczania i odbezpieczania roślin, zabezpieczania roślin pole 2, budowy dróg, cięcia sadzonek, oprysków (200 zł), naprawyi obsługi sprzętu ciągnikowego (600 zł), prac pielęgnacyjnych szkółka 1 i 2, odbezpieczanie roślin pole 3, upraw gruntowych i mateczników, hakania mateczników, porządków w kuwetach, oprysków chemicznych, układania roślin w zagonach, odbezpieczania roślin pole 2, prac porządkowych dział gospodarczy;
-L. O. (1)– na zamówienieE. T. (1)– zobowiązał się (jako wykonawca)do wykonania: pielęgnacji pola 2, sadzenia wg norm, sadzenia roślin wg norm akordowych, pielenia – pole drzew, zabezpieczenia roślin na zimę, prac porządkowych na placu gospodarczym, porządków dział gospodarczy (800 zł), pielenia pola 2, sadzenia roślin, sadzenia roślin wg norm, odbezpieczania pola 2, przeróbki kwater drzew, cięcia żywopłotów, naciąganie folii 100, pielenie 200, naciągania folii i cieniówek na tunele, przesadzania roślin, odbezpieczania roślin;
-K. T. (1)– na zamówienieE. T. (1)– zobowiązał się (jako wykonawca)do wykonania: przesadzania roślin, sadzenia roślin, przycinania i odbezpieczania roślin, zabezpieczania pola 4, pielenia pola 3, cięcia żywopłotu, cięcia drzew i krzewów, zabezpieczania roślin na zimę pola 3, cięcia mateczników, hakania mateczników, porządku w matecznikach, porządków 2 szkółka, wiosennego przycinania mateczników, cięcia zimowego mateczników, zabezpieczania roślin na zimę, płytkowania za szklarnią, cięcia żywopłotów, porządków pole 2, utrzymania szkółki 2, wysadzenia roślin 5000 sztuk, porządkowania szkółka 2, odbezpieczania pole 1;
-J. S. (1)– na zamówienieE. T.– zobowiązał się (jako wykonawca)do wykonania odbezpieczania pola 3;
-M. S.– na zamówienieE. T. (1)– zobowiązała się (jako wykonawca) do wykonania: odbezpieczania roślin pole 1, zabezpieczania roślin na zimę, pielęgnacji pole 1, pielenia pole 1, sadzenia według norm akordowych, sadzenia roślin wg norm akordowych, pielenia pole 4, pielenia pole 3, sadzenia roślin wg norm, sadzenia roślin, odbezpieczania pole 4, naciągania folii 100,00, pielenia 200,00, pielenia pole 7,odbezpieczania roślin.
W postanowieniach powyższych umów strony określiły terminy ich wykonania oraz uzgodniły, iż zamawiający odbiera dzieło na podstawie protokołu przekazania spisanego w obecności przedstawiciela zamawiającego. Ponadto strony w postanowieniach umów określiły też wysokość wynagrodzeń oraz wskazały, iż w przypadku zwłoki przy wykonaniu dzieła wykonawca zapłaci karę umowną w wysokości 0,5 % wartości dzieła za każdy dzień zwłoki, a jeżeli zwłoka przekroczy okres 14 dni zawierający będzie mógł odstąpić od umowy. Sprawy nie uregulowane umowami unormowane być miały przepisamiKodeksu cywilnego. Do każdej umowy wystawiony był rachunek potwierdzający odbiór wynagrodzenia (na którym podpisywała się osoba – będąca wykonawcą),a w treści rachunku zamawiającyE. T. (1)stwierdzał też wykonanie prac objętych umowąo dzieło. Umowy nazwane „umowami o dzieło” zawarte przezE. T. (1)zM. F. (1)wykonywane były w ten sposób, iżM. F. (1)sadził rośliny na wskazanym mu przezE. T. (1)zagonie (na jednym polu wZakładzie (...)było około 30 zagonów), oddzielał i rozstawiał rośliny w doniczkach na odległości 10 cm, zabezpieczał rośliny na zimę (co polegało na zgromadzeniu donic z roślinami blisko siebie i okrywaniu ich korą, plewił zagony (co polegało na wyhakaniu zielska), przesadzał rośliny z mniejszych doniczek do większych, odbezpieczał rośliny po zimie – co polegało na zdejmowaniu z górnych warstw donic kory, budował drogi –co polegało na rozgarnianiu drobnych kamyków i utwardzaniu ich podłoża na wskazanym mu przez
E. T.odcinku, opryskiwał (jeden raz) rośliny przy pomocy opryskiwacza plecakowego, jeździł ciągnikiem i przy pomocy podłączonego do ciągnika kultywatora równał i spulchniał grunt,w miejscu wskazanym mu przezE. T., podlewał i sprawdzał wilgotność ziemiw doniczkach, przygotowywał uprawy gruntowe pod mateczniki (co polegało na wyrównywaniu terenu, wyrwaniu korzeni i posadzeniu roślin w gruncie); porządkował kwatery – co polegałona usuwaniu chwastów z doniczek; układał rośliny w zagonach; porządkował dział gospodarczy –w ramach tych prac układał stare doniczki, segregował donice oraz usuwał („hakał”) zielsko z placu. PrzeciętnieM. F. (3)pracował od 3 do 5 godzin. Umowy zawarte przezE. T. (1)zL. O. (1)wykonywane były w ten sposób, żeL. O. (1)przeprowadzał pielęgnację pól (co polegało na oczyszczaniu ich z chwastów) na wyznaczonym mu przez
E..T.terenie, sadził rośliny na polach, usuwał chwasty z donic, w których umieszczone były sadzonki drzew, zabezpieczał rośliny na zimę (co polegało na okrywaniu ich korą, segregował donice według ich wielkości na placu gospodarczym, układał cieniówki (służące do zacieniania roślin w trakcie silnego nasłonecznienia), pielił grunt, przerabiał kwatery drzew – co polegało na zakładaniu linek na kołki, których zadaniem było przytrzymanie wysokich drzew, ciął żywopłoty ręczną maszyną elektryczna, przycinał rośliny w poziomie i pionie (aby liście bardziej odrastały w żywopłotach), naciągał też folie i cieniówki na metalowe stelaże (tworząc tunele).L. O. (1)wykonując powyższe prace pracował krócej niż 8 godzin dziennie. Tak samo przedstawiało się wykonywanie umów przezK. T. (1),J. S. (2)iM. S..J. S. (1)zawarł zE. T. (1)tylko jedną umowę nazwaną umową o dzieło, na mocy której jako wykonawca zobowiązał się do wykonania odbezpieczenia pola 3. Strony procesu nie kwestionowały faktu zawierania umów nazwanych umowami o dzieło oraz uzyskania przez zainteresowanych:M.F.,L. O.,K. T., J.S.i M.S.wynagrodzeń z tytułu wykonania tych umów w wysokościach wskazanych w treści umów, rachunkach do tych umów,a następnie w zaskarżonych decyzjach, w których organ rentowy przyjął wysokość tych wynagrodzeń jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz ubezpieczenia zdrowotne.
Spór w rozpoznawanych łącznie sprawach sprowadzał się do prawidłowej kwalifikacji umów zawartych przezE. T. (1)z zainteresowanymi osobami. Kwestia czy umowy te były umowami o dzieło – jak twierdził odwołujący się płatnik – czy umowami o świadczenie usług (do których z mocyart. 750 k.c.stosuje się odpowiednie przepisy o zleceniu) – jak twierdził organ rentowy – decyduje bowiem o istotnych skutkach prawnych tych umów w sferze prawa ubezpieczeń stron tychże umów, przede wszystkim – w zależności od rzeczywistego ich charakteru – o objęciu zainteresowanych obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym oraz o podstawie wymiaru składek na te ubezpieczenia.
W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawydo zakwalifikowania umów, których spór dotyczył, jako umów o świadczenie usług, a nie umówo dzieło. Umowy nazwane przez ich strony „umowami o dzieło” wskazywały w bardzo ogólny sposób przedmiot tychże umów np. poprzez określenie jedynie rodzaju czynności, które zainteresowane osoby fizyczne miały wykonywać: pielenie, sadzenie, odbezpieczanie i zabezpieczanie roślin, naciąganie folii i cieniówek, pielęgnacja pola itd. (jak wskazano wyżej). Już ten element stanu faktycznego sprawy przemawiał zatem przeciwko stanowisku odwołującego się, zgodnie z którym sporne umowy były umowami rezultatu przewidującymi wykonanie określonego dzieła. Taki sposób określeniaw postanowieniach umownych przedmiotu umów dawał także podstawy do przyjęcia, iż przedmiot tych umów był precyzowany przez strony na bieżąco dopiero w czasie ich wykonywania (co odwołujący przyznał także w treści odwołań). Powyższy sposób określenia przedmiotu umów wskazywał wyraźnie, iż strony za istotę świadczeń uznawały wykonywanie prostych i powtarzalnych czynności faktycznych (wskazanych wyżej), które ze swej natury wykluczały możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. W tym kontekście nie można zgodzić się z prezentowanym przez skarżącego stanowiskiem, zgodnie z którym zainteresowani nie wykonywali wielokrotnie tych samych czynności, lecz zobowiązywali się do osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego materialnego rezultatu w postaci całkowitej zmiany określonej nieruchomości poprzez profesjonalne zasadzenie roślin i drzew, co przesądza o zawieraniu między stronami umów o dzieło. Postanowienia spornych umów – jak już wcześniej zaznaczono –w sposób ogólny wskazywały ich przedmiot, odwołując się właśnie do czynności powtarzalnych, nie wskazywały też konkretnych rezultatów – za które nie mogą być uznane tego rodzaju czynności.Z umów nie wynika bowiem np. ile żywopłotów, drzew czy krzewów ma przyciąć zainteresowany,w jaki sposób i w jakim zakresie ma dokonać zabezpieczenia roślin na zimę i ich odbezpieczaniapo zimie. Tylko pojedyncze umowy określały liczbę sztuk roślin, które w ramach wykonania umowy miały zostać np. posadzone. Za dzieła nie mogą być uznane czynności proste i powtarzalne,a do wykonania takich właśnie czynności zobowiązywali się zainteresowani. Czynności te nie tworzyły dzieł w rozumieniuart. 627 k.c.Sąd Okręgowy odwołał się do treściart. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i 3, art. 13 pkt 2, art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) orazart. 81 ust. 1w zw. zart. 85 i art. 86 ust. 1 pkt 13a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanejze środków publicznych(t.j.Dz.U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.). Skoro umowy zawierane przez odwołującego się płatnika były umowami o świadczenie usług, to był on obowiązany do realizacji powyższych ustawowych obowiązków z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Zaskarżone decyzje odpowiadały zatem prawu, a wniesione od nich odwołania podlegały oddaleniu na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.w związku z powołanymi wyżej przepisami prawa materialnego.
Apelację od wyroku wywiódł płatnik składek zaskarżając go w całości i zarzucając:
1) naruszenie prawa procesowego, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego mający wpływ na wynik sprawy wynikający z wadliwej oceny:
- dowodu z dokumentu, tj. odpisów umów i rachunków na okoliczność rodzaju wykonywania przez zainteresowanych w spornych okresach prac objętych tymi umowami i rachunkami i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż zainteresowani wykonywali w spornym okresie prace zaliczane do prac wykonywanych na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podczas gdy z dowodu z dokumentu, tj. ww. umów i rachunków, wynika, że czynności wykonywane przez nich w spornym okresie to czynności zaliczane do czynności wykonywanych na podstawie umów o dzieło,
- dowodu z dokumentu, tj. protokołu kontroli z dnia 23 października 2014 r. wraz załącznikamina okoliczność rodzaju wykonywania przez zainteresowanych w spornych okresach prac objętych tymi umowami i rachunkami i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż zainteresowani wykonywali w spornym okresie prace zaliczane do prac wykonywanych na podstawie umówo świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podczas gdy z przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności z dowodu z zeznań zainteresowanych, jednoznacznie wynika, że ustalenia protokołu kontroli są niezgodne z prawdziwym stanem faktycznymi w konsekwencji nie może stanowić podstawy orzekania,
- dowodu z zeznań zainteresowanychM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1),M. S.na okoliczność rodzaju wykonywanych przez nich pracw spornym okresie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że wykonywali oni w spornym okresie prace zaliczane do prac wykonywanych na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podczas gdy z dowodu z ich zeznań, wynika, że czynności wykonywane przez nich w spornym okresie to czynności zaliczane do czynności wykonywanych na podstawie umówo dzieło,
- dowodu z przesłuchania płatnika składek na okoliczność wykonywania przez zainteresowanychw spornych okresach prac i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż zainteresowani wykonywali w spornym okresie prace zaliczane do prac wykonywanych na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podczas gdy z dowodu z przesłuchania płatnika składek, wynika, że czynności wykonywane przez zainteresowanych w spornym okresie to czynności zaliczane do czynności wykonywanych na podstawie umów o dzieło;
2) naruszenie prawa materialnego, tj.art. 627 k.c.,art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i 3, art. 13 pkt 2, art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,art. 81 ust.1w związku zart. 85 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznychpoprzez jego niezastosowanie w konsekwencji przyjęcia,że zainteresowani w spornym okresie wykonywali czynności na podstawie umów o świadczenie usług, podczas gdy zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na takie przyjęcie;
3) całkowite pominięcie okoliczności powszechnie akcentowanej i utrwalonej w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, że ogólnikowy sposób określenia w umowach ich przedmiotów nie przekreśla kwalifikacji tych umów jako umów o dzieło, gdyż mając na uwadze specyfikę produkcji sadowniczej, dookreślenie rezultatu może, a wręcz powinno następować na polu, na zagonie, tj.w miejscu tworzenia dzieła, i nie świadczy ani o precyzowaniu na bieżąco w czasie ich wykonywania, ani o powtarzalnym ich charakterze.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że zainteresowaniM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1),M. S.nie podlegająw spornym okresie obowiązkowi ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnieo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu apelacji szczegółowo przedstawił argumentacje na poparcie swojego stanowiska.
Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
ApelacjaE. T. (1)jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie podtrzymuje stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie III AUa 1942/15.
Przedmiotem sporu w analizowanej sprawie jest kwestia, czy umowy zawarte pomiędzyZakładem (...)E. T. (1)aM. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1)iM. S.miały charakter umów o dzieło, czy też umów o świadczenie usług, do których na podstawieart. 750 k.c.stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c.Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655, LEX nr 41437). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r., I ACa 447/05 (LEXnr 177024), które Sąd odwoławczy podziela, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł Sąd na jego podstawie. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że Sąd uchybił przy ocenie dowodów zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. W takim jedynie wypadku podważona skutecznie może być przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Nie jest wystarczające jedynie przekonanie o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Ustalenia Sądu Okręgowego nie noszą cech dowolności i nie są sprzecznez zebranym materiałem dowodowym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybieńw zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej uzasadniających ingerencjęw treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji Sąd Odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne. Podkreślić należy, iż przedmiotem oceny Sądu Okręgowego były dowody zaoferowane przez strony (m.in. umowy nazwane umowami o dzieło wraz z rachunkami, zeznania zainteresowanych i płatnika składek), zostały one wnikliwie przeanalizowane, a następnie szeroko omówione w uzasadnieniu,co pozwala na ich instancyjną kontrolę i prowadzi do wniosku, że wszystkie one zostały ocenionew zgodzie w zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego.
Rozważania dotyczące zakwalifikowania umów łączących zainteresowanych iZakład (...), jako umów o dzieło lub jako umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, należy rozpocząć od wskazania na normęart. 3531k.c.ustanawiającą zasadę swobody umów. Zasada ta umożliwia stronom wybór rodzaju stosunku prawnego, który będzie ich łączył, przy czym możliwe jest kształtowanie stosunków zobowiązaniowych w sposób odmienny aniżeli czynią to umowy nazwane, normatywnie uregulowane wkodeksie cywilnymlub innych ustawach. Strony mogą stosować umowy nazwane w kształcie, jaki wynika z odpowiednich aktów prawnych, mogą również wzorować się na nich, ale określając łączący je stosunek zobowiązaniowy dokonywać modyfikacji lub uzupełnień, tak aby ukształtować najbardziej dla nich odpowiedni instrument prawny, mogą też tworzyć zupełnie nowe rodzaje umów (Kodeks Cywilny. Komentarz do Kodeksu Cywilnego, Tom III. Zobowiązania – część ogólna, A. Kidyba, LEX, 2010 r.).
Przedstawiona zasada swobody umów nie ma charakteru bezwzględnego, a zadaniem sądu rozpoznającego daną sprawę jest ocena łączącego strony stosunku zobowiązaniowego pod kątem zgodności jego treści i celu z ustawą, zasadami współżycia społecznego, jak również zgodnościz właściwością stosunku prawnego. Przekroczenie przez strony zasady swobody umów poprzez naruszenie wyżej wymienionych kryteriów skutkuje nieważnością umowy bądź jej części. Podstawowe znaczenie dla oceny stosunku zobowiązaniowego ma przy tym nie literalne brzmienie umowy, ale przede wszystkim zgodny zamiar stron i cel umowy.
Art. 734 § 1 k.c., który stanowi, że przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jest to wąskie ujęcie przedmiotu zlecenia. Za sprawąart. 750 k.c.przepisy o zleceniu stosuje się do świadczenia usług, a więc czynności o charakterze faktycznym, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. W odróżnieniu od umowy o dzieło, umowa zlecenia oraz umowyo świadczenie usług są umowami starannego działania. Choć zakładają one dążenie do osiągnięcia pewnego rezultatu, to jednak działający z zachowaniem należytej staranności zleceniobiorca - w razie niezrealizowania celu umowy – nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Umowa zlecenia nie akcentuje konkretnego rezultatu jako koniecznego do osiągnięcia - nie wynik zatem, lecz starania w celu osiągnięcia tego wyniku, są elementem wyróżniającym dla umowy zleceniatj. elementem przedmiotowo istotnym. Natomiast przez umowę o dzieło, zgodnie zart. 627 k.c., przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiającydo zapłaty wynagrodzenia. Co prawdakodeks cywilnynie podaje definicji „dzieła”, jednakw doktrynie i orzecznictwie jednomyślnie przyjmuje się, iż wykonanie dzieła oznacza określony proces pracy lub twórczości o możliwym do wskazania momencie początkowym i końcowym, którego celem jest doprowadzenie do efektu ustalonego przez strony w momencie zawierania umowy. Jakoże umowa o dzieło jest umową o „rezultat usługi” - co jest podstawową cechą odróżniającąją od umowy o pracę oraz od umowy zlecenia - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu –w postaci materialnej bądź niematerialnej (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia21 grudnia 1993 r., III AUr 357/93, OSA 1994/6/49). Dzieło jest przy tym wytworem, któryw momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określonyw sposób umożliwiający jego późniejszą weryfikację (w szczególności przy użyciu jednostek metrycznych, przez porównanie z istniejącym wzorem, z wykorzystaniem planów, rysunków lub też przez opis). Przedmiot umowy o dzieło może zatem zostać określony w różny sposób, jednakże określenie to musi być na tyle precyzyjne, aby nie było wątpliwości, o jakie dzieło chodzi. Cechą konstytutywną dzieła jest samoistność rezultatu, przez co rozumie się jego niezależność od dalszego działania twórcy. Innymi słowy – z chwilą ukończenia dzieła staje się ono odrębne od twórcy.W przypadku rezultatu materialnego, samoistną wartością, dla której osiągnięcia strony zawarły umowę o dzieło jest konkretna rzecz (np. wykonany na zamówienie mebel, wyremontowany lokal). Wskazuje się również, iż jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dziełood umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowina istnienie wad fizycznych. Istotą umowy o dzieło jest więc zawsze osiągnięcie umówionego przez strony konkretnego i sprawdzalnego rezultatu, a nie – jak w przypadku umowy zlecenia – staranne działanie. Zgodnie z powyższym przyjmujący zamówienie odpowiada, więc za nieosiągnięcie określonego efektu pracy, a rodzaj i intensywność pracy świadczonej w celu wykonania dzieła pozostają bez znaczenia dla jego odpowiedzialności umownej (Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna,Z. G.,A. J., A.K.,K. K.-P.,G. K.,E. N.,T. S., LEX, 2010).
Umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy umowy o osiągnięcie rezultatu, stanowiącego dzieło w rozumieniu przepisówart. 627 i n. k.c., nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresuart. 750 k.c.wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania. Cechą charakterystyczną takich umów jest również to, że zazwyczaj są to umowy oparte na zaufaniu między stronami i z uwagi na to wymagają osobistego wykonania przez usługodawcę. Zlecający usługę powierza jej wykonanie danej osobie w zaufaniu do jej umiejętności, kwalifikacji, wiedzy i innych walorów. Świadczeniem usług może być zarówno wykonywanie czynności faktycznych, jaki prawnych. Jednakże spod dyspozycjiart. 750 k.c.wyłączone są umowy o świadczenie usług polegających na dokonywaniu czynności prawnych. W związku z tym należy przyjąć, że przepisart. 750 k.c.ma zastosowanie do umów o świadczenie usług, polegających na dokonywaniu czynności faktycznych. Przykładami umów, do których przepisart. 750 k.c.może mieć zastosowanie, są: umowy o sprawowanie nadzoru inwestorskiego i autorskiego, jak również o zastępstwo inwestycyjne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lutego 2001 r., IV CKN 269/00, OSNC 2001, nr 9, poz. 139;M. Nesterowicz (w:) J. Winiarz, Komentarz, t. II, 1989, s. 692), umowy o zarządzaniew szczególności przedsiębiorstwem, w części, w jakiej dotyczą dokonywania czynności faktycznych oraz jednocześnie nieuregulowanej odrębnymi przepisami (por. wyrok Sądu Apelacyjnegow Katowicach z 17 stycznia 2007 r., I ACa 1440/06, LEX nr 307287), dotyczący umowyo zarządzanie targowiskiem (Z. Gawlik, A. Janiak, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX, 2010).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 czerwca 1976 r., II CR 193/76, OSP 1977/11/194 wskazał, że umowa pomiędzy rolnikiem a spółdzielnią kółek rolniczych, mająca za przedmiot wykonanie prac polowych (orka, siew, żniwa, młócenie itp.), jest umową o dzieło (art. 627 k.c.).
Zdaniem Sądu Apelacyjnego apelujący błędnie wywodził, że umowy zawarte pomiędzyE. T. (1)a zainteresowanymi były umowami o dzieło, o których mowa wart. 627 k.c.
Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika wprawdzie, iż umowy zawarte pomiędzyZakładem (...)E. T. (1)a zainteresowanymi zostały nazwane „umowami o dzieło”, zaś ich przedmiotem było: sadzenie roślin, rozstawianie roślin - pole, zabezpieczanie roślin na zimę, prace w matecznikach, przesadzanie roślin, gracowanie, przygotowanie do odbezpieczania i odbezpieczania roślin, budowa dróg, cięcie sadzonek, opryski, naprawy i obsługa sprzętu ciągnikowego, prace pielęgnacyjne szkółki, odbezpieczania roślin - pole, upraw gruntowychi mateczników, hakanie mateczników, porządki w kuwetach, opryski chemiczne, układanie roślinw zagonach, prace porządkowe dział gospodarczy, pielęgnacja pola, pielenie, przeróbki kwater drzew, cięcie żywopłotów, drzew i krzewów, naciąganie folii i cieniówek na tunele, przycinania roślin, zabezpieczanie pola, cięcie mateczników, porządki w matecznikach, porządki szkółka, wiosenne przycinanie mateczników, cięcie zimowe mateczników, płytkowanie za szklarnią, utrzymanie szkółki, wysadzenie roślin, porządkowanie szkółka 2, odbezpieczanie pola, jednakże - zdaniem Sądu Apelacyjnego - biorąc pod uwagę zaprezentowane rozważania prawne nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowe zobowiązania nie miały takiego charakteru.
W ocenie Sądu Odwoławczego czynności będące przedmiotem spornych umów niesą czynnościami przynoszącymi konkretny materialny rezultat, możliwy do obiektywnej weryfikacji, albowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jasno wynika, że w samej treści umów zawartych pomiędzy stronami, pomimo nazwania ich umowami o dzieło, strony nie sprecyzowaływ sposób zindywidualizowany konkretnego dzieła, a jedynie – wymieniając szereg czynności związanych z sadzeniem oraz dbaniem o rośliny – czynnościowo określiły prace do wykonania przez zainteresowanych. Co istotniejsze, z zeznań zarówno zainteresowanych, jak i samego wnioskodawcy jednoznacznie wynika, że treścią spornych stosunków prawnych było wykonywanie przez nich stosunkowo prostych i powtarzalnych czynności, polegających np. na posadzeniu określonej ilości sztuk roślin, załadunku krzewów, przygotowaniu roślin do zimy, wycince mateczników, itp. Pracete wykonywali samodzielnie, ale bezsprzecznie nie musieli się w tym względzie wykazywać własną inwencją, jako że powierzone czynności mieli wykonać według wskazańE. T. (1).Z odbioru wykonanych prac nie był sporządzany protokół. Z przedstawionych okoliczności wynika,że od zainteresowanych wymagano starannego wykonania określonej liczby powtarzalnych czynności, co oznacza, że w spornych umowach efekt nie mógł być uznany za dzieło stanowiące konkretny, indywidualnie oznaczony rezultat, który zamawiający chce osiągnąć. Oczywiście wykonane czynności musiały podlegać weryfikacji, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że ich przedmiotem mogło być nie tyle sprawdzenie pod kątem wad fizycznych „dzieła”, jak przede wszystkim kontrola, czy wykonawca nie zaniechał dołożenia należytej staranności podczas podejmowanych prac (por. wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku, VU87/13, http://orzeczenia.bialystok.so.gov.pl/ content/$N/150505000
002521 _V_U_000087_2013_Uz_2013-05-31_001).
Twierdzenia apelującego jakoby czynności zainteresowanych dotyczyły specjalistycznej wiedzy odnośnie głębokości i wielkości wykopu, kierunku sadzenia, reakcji rośliny na wiatr, opad czy słońce - nie wynikają z zebranego materiału dowodowego.
Zebrany materiał dowodowy nie daje nadto podstaw do uznania, iż wypłata należnego zainteresowanym wynagrodzenia uzależniona była od określonych efektów ich pracy. Jak wynikaz doktryny, w przypadku umowy o dzieło wynagrodzenie winno mieć postać pieniężną względnie być świadczeniem innego rodzaju, które posiada wartość majątkową, a także stanowi ekwiwalent wartości dzieła (zob. W. Czachórski, Zobowiązania, 2007, s. 466; K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1040; A. Zimny, Umowa..., s. 19; A. Brzozowski, Odpowiedzialność..., s. 40 i n.). Jeżeli strony umowy o dzieło nie umówiły się inaczej, wynagrodzenie jest należne w momencie oddania (wydania) dzieła, albo - w wypadku gdy dzieło ma być oddane (wydane) częściami i wynagrodzenie zostało obliczone osobno za każdą jego część - z chwilą spełnienia każdego ze świadczeń częściowych (art. 641 § 1 i 2 k.c.; zob. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 355).W analizowanej sprawie strony umówiły się na wynagrodzenie nie uzależniając jego wypłatyod efektów i od faktycznego oddania dzieła (w całości lub części) oraz dokonanej przez zamawiającego weryfikacji (oceny) jego rezultatów.
W kontekście powyższych ustaleń oraz dokonanych rozważań prawnych uznać należało,że zainteresowanych łączyły zE. T. (1)umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Podkreślić raz jeszcze należy, że umowy, której przedmiotem są usługi (np. związane z dbaniem o rośliny) w szerokim tego słowa znaczeniu nie można uznać za umowę o dzieło, lecz jak wynika z samej nazwy tego stosunku prawnego za umowęo świadczenie usług. Wykonywanie powtarzalnych czynności - usług (np. zabezpieczaniei odbezpieczanie roślin, porządkowanie pola, sadzenie roślin, przesadzanie roślin, pielenie pola, porządkowanie mateczników, porządkowanie działu gospodarczego, płytkowanie za szklarnią, gracowanie, odbezpieczanie pola, wycinka mateczników, cięcie krzewów, przygotowanie roślindo zimy, obcinanie drzew i krzewów, cięcie żywopłotu, gracowanie i porządkowanie, wiosenne cięcie drzew i krzewów, przeróbka mateczników, opryski chemiczne, porządkowanie zakładu) w pewnym przedziale czasowym nie może zostać zakwalifikowane, jako umowa o dzieło z uwagi na ciągłość czynności i brak ich wyraźnie twórczego charakteru (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczeciniez dnia 11 września 2013 r., III AUa 225/13, LEX nr 1422414). Przedmiotem umowy o dzieło nie może być osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów. Tego rodzaju czynnościsą natomiast charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego działania - starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności. O tym, jaki stosunek prawny łączy strony w rzeczywistości rozstrzyga całokształt okoliczności towarzyszących, tak zawarciu umowy, jak i jej wykonywaniu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia14 lutego 2013 r., III AUa 714/12, LEX nr 1322060).
Z opisanym wyżej kryterium przedmiotowym, pozostaje w związku kryterium podmiotowe umowy. Kryterium to określa relację między stronami, sprowadzającą się do stwierdzenia,iż przyjmujący zamówienie (w przypadku umowy o dzieło) wybierany jest z uwagi na jego cechy podmiotowe, tj. odpowiedni zawód, specyficzne umiejętności czy też predyspozycje. Nie powinno budzić wątpliwości, iż zamawiający, dokonując wyboru przyjmującego zamówienie, kieruje się oceną jego potencjalnych kwalifikacji do wykonania zamawianego dzieła. Również przyjmujący zamówienie dokonuje takiej oceny, przed przyjęciem oferty zamawiającego lub w procesie rokowań, zwłaszcza, iż wskutek zawarcia umowy bierze na siebie ryzyko pomyślnego wyniku spełnianej czynności, czyli wykonania zamawianego dzieła. W przypadku umowy o świadczenie usług cechy osobowe zleceniobiorcy nie są tak istotne, bowiem przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności (III AUa 1529/12, LEX nr 1223179).
Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy nie sposób nie zauważyć, że jedynym kryterium podmiotowym, jakim kierował się wnioskodawca w procesie zawieraniaz zainteresowanymi umów o dzieło, było to czy podlegają oni ubezpieczeniu społecznemu:M. F. (1),M. S.,J. S. (1)– ubezpieczeni w KRUS,K. T. (1)- emeryt,L. O. (1)– rencista, co oznacza, że jakiekolwiek cechy osobnicze poszczególnych osób, ich kwalifikacje, doświadczenie, predyspozycje, względnie doświadczenie zawodowe nie miaływ procesie rekrutacji żadnego znaczenia.
Sąd Apelacyjny w świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy, stanął na stanowisku, że zawarcie pomiędzyE. T. (1)a zainteresowanymi:M. F. (1),L. O. (1),K. T. (1),J. S. (1)iM. S.„umów o dzieło” stanowiło próbę obejścia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych/t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej ustawa systemowa/), albowiem ich zawarcie nie wynikało wcale z chęci spełnienia ich przesłanek, a jedynie zmniejszenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej poprzez uniknięcie obowiązków ubezpieczeniowych - zawarcie umowy o dzieło nie pociągało bowiem za sobą obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy systemowej ustanawia obowiązkowe objęcie ubezpieczeniem emerytalno - rentowym wyłącznie osób fizycznych, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracęna podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług,do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia („tzw. „zleceniobiorców”), jak również osób z nimi współpracującymi. Ww. osoby – zgodnie z art. 12 ust.1 ustawy systemowej– podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu. Art. 13 pkt2 ustawy systemowej stanowi, iż zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Z art. 36 ust.1 w zw. z ust. 2 ustawy systemowej wynika natomiast obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek każdej osoby objętej obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Ponadtoart. 81 ust.1 ustawy z dnia27 sierpnia 2004r. o świadczenia opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(t.j. Dz. U. z 2015r. poz.581 ze zm.) do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorców stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób, z zastrzeżeniem ust.5,6 i 10. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. „e” ww. ustawy - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisyKodeksu cywilnegodotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.
Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, iżZakład (...)E. T. (1)był w spornych okresach, szczegółowo określonych w zaskarżonych decyzjach, zobowiązany do zgłoszenia zainteresowanych do ubezpieczeń społecznych i odprowadzania należnych składek od wynagrodzenia.
W świetle powyższego uznać należało, że wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, albowiem bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
Zgodnie z§ 2 ust. 1w zw. z§ 11 ust. 2w zw. z§ 12 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. 2013 r., poz.490 ze zm.), przy uwzględnieniu treściart. 108 § l k.p.c.,art. 98 § l i 3 k.p.c.Sąd Apelacyjny, uwzględniając nakład pracy pełnomocnika, orzekł o kosztach postępowania w ten sposób, że zasądził odE. T. (1)na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.kwotę 900 złotych (5x180 zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancje (punkt drugi sentencji).
SSA Maciej Piankowski   SSA Bożena Grubba   SSA Aleksandra Urban