Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 21/16
Data wyroku: 2016-07-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Bartosz Kaźmierak, SO Beata Matysik, sędzia SO Marzena Eichstaedt
Słowa kluczowe: Nieważność Postępowania
Podstawa prawna: art. 386 § 2 k.p.c.

Sygn. akt XIII Ga 21/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2015 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – ŚródmieściawŁ.nakazał pozwanymA. D.iS. D.solidarnie opróżnić lokale użytkowe znajdujące się na nieruchomościach(...)Sp. z o.o. z siedzibą wŁ., położonych wŁ.,przyul. (...)(...), stanowiących działki gruntu o numerach(...)i(...)i oddać te lokale w posiadanie powodowi –(...)Sp. z o.o. (pkt I) oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2.833,89 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania, w tym kwotę 2.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Pozwani wnieśli apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi pozwani zarzucili:

1
nieważność postępowania wskazaną wart. 379 pkt 5 k.p.c.polegającąna pozbawieniu pozwanych możliwości obrony swych praw i udziału w istotnej części postępowania, poprzez niezawiadomienie pozwanych o podjęciu postępowania, podjęciu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron pomimo braku wniosku o podjęcie postępowania, wyznaczeniu terminui przeprowadzeniu rozprawy z dnia 28 lipca 2015 roku pod nieobecność pozwanych, co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pozwanych w charakterze strony oraz uniemożliwieniem zgłoszenia przez pozwanych dalszych wniosków dowodowych oraz zajęcia przez pozwanych ostatecznego stanowiskaw sprawie;

2
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, w postaci:

a
art. 181 k.p.c.poprzez podjęcie z urzędu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron, pomimo braku wniosku o podjęcie złożonego przez którąkolwiek ze stron,

b
art. 179 § 3 k.p.c.poprzez podjęcie czynności nie mających na celu podjęcie postępowania, pomimo trwania zawieszenia postępowania, polegającychna przeprowadzeniu rozprawy w dniu 28 lipca 2015 roku i zamknięciuna w/w rozprawie przewodu sądowego pomimo nieobecności pozwanych,

c
art. 178 k.p.c.poprzez zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stronna czas oznaczony – „na trzy miesiące”, pomimo, że takiej możliwościnie przewiduje kodeks postepowania cywilnego, a nadto było to niezgodnez wnioskiem stron, które wnosiły o zawieszenie postępowania bez wskazywania jakichkolwiek terminów,

d
art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.poprzez nierozpoznanie wniosku pełnomocnika pozwanych o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie z urzędu, złożonego w dniu 22 stycznia 2015 roku ze względu na fakt, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej w osobie Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie rozpatrzenia wniosku pozwanych o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody(...)z dnia08 czerwca 1993 roku ((...)) w sprawie stwierdzenia nabycia przez(...)prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego wŁ., przyul. (...)iul. (...).(...)oraz nabycia prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, w zakresie stwierdzenia nabycia przez w/w podmiot prawa użytkowania wieczystego oraz prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na nieruchomościach stanowiących obecniedziałki nr (...),

e
art. 326 § 3 k.p.c.poprzez zaniechanie podania ustnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia lub wygłoszenia uzasadnienia na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2015 roku,

f
art. 157 § 1 k.p.c.poprzez zaniechanie sporządzenia protokołu z posiedzeniaz dnia 11 sierpnia 2015 roku, na którym ogłoszono wyrok w niniejszej sprawie,

g
art. 227 k.p.c.w zw. zart. 236 k.p.c.poprzez zaniechanie wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu oraz przeprowadzenia dowoduz przesłuchania w charakterze strony pozwanych, pomimo zgłoszeniaprzez pozwanych wniosku o przeprowadzenie w/w dowodu w odpowiedzina pozew oraz faktu, iż przeprowadzenie w/w dowodu miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

h
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez zastosowanie całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w zakresie uznania, że:

- pozwani uznali powództwo, podczas gdy pozwani konsekwentnie w toku całego postępowania wnosili o oddalenie powództwa i podnosili,że nie korzystają z nieruchomości objętych pozwem,
- pozwani władają i korzystają z nieruchomości wskazanych w pozwie,a co za tym idzie mają legitymację bierną w niniejszym postępowaniu,podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jedynie, że część nieruchomości powoda znajduje się pod budynkiem znajdującym się również na nieruchomościach pozwanych, jednak nie zostało wykazane, aby pozwani korzystali z w/w nieruchomości, a nie ograniczali się tylko i wyłącznie do korzystania ze swoich nieruchomości w ramach istniejących zabudowań; na okoliczność faktycznego korzystaniaprzez pozwanych z nieruchomości wskazanych w pozwie nie został przeprowadzony żaden dowód, co więcej, nawet nie zostały na tę okoliczność przesłuchane strony; sąd całkowicie dowolnie uznał natomiast, że z samego faktu, że nieruchomość znajduje się po drugiej stronie ściany oddzielającej budynki, wynika, że pozwani władają nieruchomością i z niej korzystająw sposób bezprawny,
- na nieruchomościach wskazanych w pozwie znajdują się wyodrębnione lokale, z których możliwe jest przeprowadzenie eksmisji, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie,że na w/w nieruchomościach znajdują się jedynie części pomieszczeń użytkowych, w żaden sposób nie wyodrębnione od nieruchomości należących do pozwanych, którą to okoliczność wielokrotnie podnosił pełnomocnik pozwanych.
W oparciu o powyższe pozwani wnieśli:
- w przypadku uznania za uzasadniony zarzutu nieważności postępowania – o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnościąi przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania;
- w przypadku uznania za uzasadnione innych zarzutów – o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych, ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy –o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżący wnieśli ponadto o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanych w całościi zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja pozwanych, na skutek zasadności zarzutu naruszeniaart. 379 pkt 5 k.p.c., skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania SądowiI instancji.
Pozwani zarzucili Sądowi Rejonowemu procedowanie w taki sposób, który pozbawił ich możności obrony swoich praw.
Przesłanka pozbawienia strony możności obrony swych praw, przewidziana wart. 379 pkt 5 k.p.c., zachodzi, gdy rzeczywiście, na skutek naruszenia przepisów przez sądlub przeciwnika procesowego, strona nie brała udziału w postępowaniu sądowymlub w istotnej jego części albo też w sytuacji pozbawienia jej możności podejmowanialub też niepodejmowania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej sfery prawnej
    (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.04.2015 r., V CSK 573/14, LEX

    nr 1678097, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.02.2015 r. IV CZ 113/14, LEX

    nr 1656519).
Skarżący dopatrują się tego uchybienia w braku zawiadomienia pozwanych o podjęciu postępowania, podjęciu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron pomimo braku wniosku którejkolwiek ze stron o podjęcie, wyznaczeniu i przeprowadzeniu terminu rozprawy w dniu 28 lipca 2015 roku pod nieobecność pozwanych, co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia dowodu z ich przesłuchania w charakterze strony oraz uniemożliwiłoim zgłoszenie dalszych wniosków dowodowych.
Zarzut ten jest zasadny w całości. Wskazać należy, że do wydania przez Sąd Rejonowy wyroku z naruszeniem prawa strony do obrony swoich praw doszło na skutek szeregu wcześniejszych naruszeń procesowych. Po pierwsze na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku nie stawiła się pozwanaA. D., ani jej pełnomocnik adw.R. M.. Obecny na posiedzeniu adw.P. S.był umocowany jedynie do reprezentowania pozwanegoS. D.(pełnomocnictwo k. 19). W tych warunkach zawieszenie postępowania na podstawieart. 178 k.p.c.nie miało podstawy w postaci zgodnego wniosku wszystkich stron postępowania. Kolejnym naruszeniem było zakreślenie terminu,na który postępowanie zostało zawieszone, czego powołany wyżej przepis nie przewiduje. Ogłoszenie na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku postanowienia o zawieszeniu postępowania na wniosek stron, po wcześniejszym odroczeniu rozprawy do dnia 28 lipca 2015 roku, jak trafnie wskazują pozwani, mogło stwarzać domniemanie uchylenia postanowienia o odroczeniu rozprawy. Zasadnie zatem pozwani oczekiwali na doręczenie ewentualnego postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania (bądź o jego umorzeniu), wydanego na posiedzeniu niejawnym. W literaturze ugruntowanejest stanowisko, że postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron może zostać podjęte przez sąd jedynie na wniosek którejkolwiek ze stron, a nie z urzędu

    (tak Zieliński w art. 181 KPC red. Zieliński 2016, wyd. 8, Legalis, E. Rudkowska – Ząbczyk w art. 181 KPC

    red. Marszałkowska-Krześ 2016, wyd. 15/E, Legalis). Także w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że działanie sądu z urzędu w tej sprawie nie jest dopuszczalne. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05 marca 2013 roku, II PZ 43/12

    (Legalis)stwierdził,że postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron może być podjęte tylko wtedy,gdy wniosek o takie podjęcie złoży jedna ze stron (art. 181 pkt 2 k.p.c.). Przepisynie przewidują możliwości podjęcia postępowania zawieszonego na podstawieart. 178 k.p.c.przez sąd z urzędu.
Wydając na rozprawie w dniu 28 lipca 2015 roku z urzędu postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania Sąd Rejonowy naruszył zatem przepisart. 181 pkt 2 k.p.c.Doszło wówczas także do naruszeniaart. 179 § 3 k.p.c.
Skutkiem takiego sposobu prowadzenia postępowania pozwanyS. D.nie stawił się na rozprawę w dniu 28 lipca 2015 roku, zasadnie oczekując na postanowienieo podjęciu postępowania i zawiadomienie o kolejnym terminie rozprawy. Z kolei pozwanaA. D.nie stawiła się, ponieważ nie była obecna osobiścieani przez pełnomocnika na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku, a Sąd I instancjinie zawiadomił jej ani pełnomocnika adw.R. M.o tym terminie rozprawy odroczonej na 28 lipca 2015 roku. Skutkiem powyższych uchybieńbyło pozbawienie pozwanych możliwości udziału w posiedzeniu w dniu 28 lipca 2015 roku, na którym rozprawa została zamknięta i Sąd postanowił odroczyć ogłoszenie orzeczeniado dnia 11 sierpnia 2015 roku.
Nieobecność pozwanych, wywołana nieprawidłowym procedowaniem Sądu Rejonowego, przesądziła o nieważności postępowania na skutek pozbawienia ich możliwości obrony swoich, chociażby przez podtrzymanie zgłoszonego w odpowiedzi na pozew wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, ewentualnego zgłoszenia zastrzeżenia w trybieart. 162 k.p.c., czy podtrzymania wniosku o zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1 pkt 3 k.p.c., zgłoszonego w piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2015 roku (pismo procesowe k. 103 – 104).
Nie rozpoznanie przez Sąd Rejonowy wymienionego wyżej wniosku o zawieszenie postępowania także stanowiło uchybienie procesowe, podobnie jak zaniechanie sporządzenia protokołu z posiedzenia, na którym nastąpiło ogłoszenie wyroku oraz podania zasadniczych motywów rozstrzygnięcia czy brak postanowienia dowodowego w przedmiocie wnioskuo dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron. Uchybienia te stanowiły naruszenie wskazanych w apelacji przepisówart. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.,art. 157 § 1 k.p.c.,art. 326§ 3 k.p.c.iart. 227w zw. zart. 236 k.p.c.
W kontekście zasadności zarzutu nieważności postępowania i konieczności ponownego rozpoznania sprawy bezprzedmiotowy stał się zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., poprzez zastosowanie całkowicie dowolnej oceny dowodów. Orzeczenie wydane w wyniku postępowania obarczonego nieważnością nie podlega bowiem merytorycznej ocenie w toku postepowania odwoławczego.
Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem I instancji od dnia 27 lutego 2015 roku do dnia wydania wyroku, tj. do 11 sierpnia 2015 roku i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcieo kosztach postępowania apelacyjnego, zgodnie zart. 108 § 2 k.p.c.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji rozpozna wniosek pozwanego z dnia22 stycznia 2015 roku o zawieszenie postępowania a także nada bieg wnioskowi pozwanejz dnia 01 czerwca 2016 roku, poprzez usunięcie jego braków formalnych, a następnie rozpozna oraz wyda postanowienie w przedmiocie zgłoszonych, a dotychczasnie rozpoznanych wniosków dowodowych pozwanych, w tym także wniosków zgłoszonych na rozprawie apelacyjnej w dniu 27 lipca 2016 roku i wyda orzeczenie w sprawie, stosownie do wyników przeprowadzonego postępowania.