Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 2183/13
Data wyroku: 2016-02-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 2183/143

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 lutego 2016r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Agnieszka Stachurska

Protokolant:

Joanna Walczak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016r. wW.
sprawyJ. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczenia Społecznego(...)Oddział wW.
o zwrot nadpłaconych składek
na skutek odwołaniaJ. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 24 czerwca 2013r., nr:(...)-RKS-411- (...) (...)- (...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
J. M.w dniu 24 lipca 2013r. złożył za pośrednictwem Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), odmawiającej zwrotu dokonanych wpłat zaewidencjonowanych na koncie płatnika składek z powodu nie stwierdzenia nadpłaty.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 obowiązującej od dnia 1 marca 2009r. umowy z dnia 2 kwietnia 2008r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, osoby zamieszkujące w USA i prowadzące działalność w Polsce podlegają w zakresie ubezpieczeń przepisom prawa amerykańskiego.J. M.mieszka w USA od dnia28 października 2004r. opłacając składki na ubezpieczenia społeczne w państwie zamieszkania. Zdaniem ubezpieczonego, zaskarżona decyzja ZUS odnosząca się do zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 17 grudnia 2009r. do chwili obecnej jest więc bezzasadna. Dodatkowo ubezpieczony wskazał, że niesłusznie pobrano z jego rachunku bankowego kwoty na ubezpieczenia, poprzez zajęcie komornicze. W związku z powyższym wniósł o zwrot niesłusznie pobranych składek wraz z odsetkami oraz kosztów egzekucyjnych(odwołanie od decyzji ZUS z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), wraz z załącznikami, k. 2-14 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podniósł, że decyzjąz dnia 29 stycznia 2013r., znak(...)/s/12 stwierdzono, żeJ. M.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia 17 grudnia 2009r. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Wobec braku odwołania wskazana decyzja stała się prawomocna. W związku z powyższym płatnik prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany był do opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne za każdy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej bez uprzedniego wezwania, w obowiązującym terminie i w odpowiedniej wysokości. Z ustawowo nałożonego obowiązku ubezpieczony nie wywiązał się i powstało zadłużenie:
- na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w kwocie 23.028,96 zł plus odsetki do dnia zapłaty włącznie;
- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2011r. do maja 2011r. oraz od lipca 2011r. do kwietnia 2013r. w kwocie 5.747,98 zł plus odsetki do dnia zapłaty włącznie;
- na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 2.010,55 zł.
Dodatkowo organ rentowy powołał się na art. 46 ust. 1 ustawy systemowej, zgodnie z którymJ. M.obowiązany był do obliczania, rozliczania i przekazywania co miesiąc do Zakładu, składek na ubezpieczenia społeczne. Od nieopłaconych w terminie składek zgodnie z art. 23 w/w ustawy są należne odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonejustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 t.j. z późn. zm.). Oznacza to, że obowiązek odprowadzania składek w prawidłowej wysokości i w terminie ciąży na płatniku składek i winien on wywiązywać się ze swych obowiązków wobec organu rentowego, a ubezpieczony tego nie zrobił. W dniu 22 kwietnia 2013r. złożył wniosek o ustalenie właściwego ustawodawstwa w okresie od dnia 17 grudnia 2009r., kiedy jednocześnie prowadził działalność gospodarczą w Polsce i USA. Pismem z dnia 13 maja 2013r., znak:(...)/UBS/UE/(...), organ rentowy poinformował ubezpieczonego, że dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą w dwóch państwach właściwym ustawodawstwem jest miejsce zamieszkania. W toku postępowania nie zostały jednak przedstawione wiarygodne dokumenty świadczące o ubezpieczeniu w USA. Z kolei w dniu 29 maja 2013r. pełnomocnik płatnika złożył wniosek o zwrot kwot pobranych w wyniku działań egzekucyjnych oraz zwrot kosztów przelewów bankowych i kosztów egzekucyjnych. Egzekucja została jednak wszczęta przez Zakład na podstawie decyzji stwierdzającej zadłużenie z dnia 25 października 2012r., a zatem organ rentowy nie stwierdził istnienia nadpłaty na koncie płatnika i w związku z tym decyzją z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), odmówiłJ. M.zwrotu zaewidencjonowanych na koncie składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że zgodnie z art. 31 ustawy systemowej w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, za nadpłatę składek uważa się nadpłacone lub nienależnie pobrane składki. W przypadku ubezpieczonego nie stwierdzono nadpłaty na koncie płatnika. Ewentualna nadpłata, gdyby wystąpiła, z uwagi na istniejące zadłużenie, zostałaby automatycznie zaliczona na poczet tego zadłużenia, co wynika z dyspozycji art. 24 ust. 6a powołanej ustawy
     (odpowiedź ZUS na odwołanie z dnia 21 sierpnia 2013r., k. 15-17 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. M.ur. (...), od dnia 24 czerwca 2004r. do dnia23 czerwca 2005r. posiadał zezwolenie na podjęcie pracy w Stanach Zjednoczonych
    (zezwolenie na pracę, a.s.).Od dnia 28 października 2004r. prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Stanów Zjednoczonych pod nazwą „H. (...)” – numer rejestru:(...)i opłaca z tego tytułu składki
    (umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki - zaświadczenie o ubezpieczeniu, t. I, a.r., świadectwo rejestracji firmy, świadectwo autoryzacji, k. 27-32 a.s., potwierdzenie płatności,k. 62-65 a.s.).

Dodatkowo ubezpieczony dokonał zgłoszenia w Polsce działalności gospodarczej pod nazwą(...)(NIP:(...), REGON:(...)) w zakresie niewyspecjalizowanej sprzedaży hurtowej, z datą rozpoczęcia wykonywania działalności od dnia 17 grudnia 2009r. Jako adres głównego miejsca wykonywania działalności wskazałul. (...)lok. 9 wW.
    (wpis w(...), t. II, a.r., dane o zgłoszeniach ubezpieczonego, t. I, a.r., zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 14 października 2009r., t. IV, a.r., wniosek o wpis do(...), t. IV, a.r.).Od tego dnia, tj. od 17 grudnia 2009r., dokonał również zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej
    (dane o zgłoszeniach ubezpieczonego, t. I, a.r., t. IV, a.r., ZUS P ZFA – zgłoszenie płatnika składek, t. IV, a.r., ZUS ZFA, t. IV, a.r., ZUS ZZA, t. IV, a.r., dane ubezpieczonego o podstawach wymiaru składek, t. IV, a.r.).

Działalność gospodarczą w PolsceJ. M.prowadzi za pośrednictwem swojego pełnomocnikaT. C., którego upoważnił do reprezentowania we wszelkich sprawach związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, prowadzenia i zarządzania przedsiębiorstwem(akt notarialny repetytorium nr(...), k. 26 a.s.).
Pismem z dnia 9 listopada 2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformowałJ. M., że otrzymał z(...)D.T.wW.zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej w związku ze zgłoszeniem przez w/w wykonywania działalności gospodarczej od dnia 17 grudnia 2009r. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że na podstawie wspomnianego wpisu, w ZUS dokonane zostało na formularzu ZUS ZFA zgłoszenie ubezpieczonego jako płatnika składek z datą powstania obowiązku opłacania składek od dnia 17 grudnia 2009r.(pismo ZUS z dnia 9 listopada 2009r., t. IV, a.r.).
W ewidencjiP.Urzędu SkarbowegoW.T.wW.zarejestrowano deklaracje podatkowe dot. prowadzenia działalności gospodarczej przezJ. M., tj. PIT -36L za lata 2010 – 2011, PIT-36 za rok 2009, VAT-7 za okres od grudnia 2009r. do grudnia 2012r. Nie zarejestrowano przy tym przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej(pismo Naczelnika Urzędu SkarbowegoW.T.wW.z dnia 5 lutego 2013r., t. II, a.r., zestawienie danych z deklaracji VAT-7, VAT-7K, VAT-7D za okres 1 stycznia 1997r. – 31 grudnia 2012r., t. II, a.r., zestawienie dochodów podatnika za lata1997 – 2012r., t. II, a.r., stany należności dla płatnika, t. I, a.r.).
J. M.uzyskał obywatelstwo USA w drodze naturalizacji z dniem 6 maja 2010r.(świadectwo naturalizacji, a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 grudnia 2010r. zwrócił się do płatnika składek z prośbą o wyjaśnienie braku składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009r. do października 2010r. Dodatkowo wskazał, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że w powyższym okresie nie wystąpił inny tytuł do ubezpieczeń społecznych, który stanowiłby podstawę do zwolnieniaJ. M.z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej(pismo ZUS z dnia 1 grudnia 2010r., t. IV, a.r.).
Następnie organ rentowy wystosował do płatnika składek wezwanie do zapłaty nr(...)dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, wskazując, że zaległość z tego tytułu za okres od kwietnia 2010r. do października 2010r., na dzień 1 grudnia 2010r. wynosi 1.190,60 zł, z czego kwota 1.166,60 zł należna jest tytułem składek, a kwota 24,00 zł tytułem odsetek za zwłokę(wezwanie do zapłaty nr(...)z dnia 1 grudnia 2010r., t. IV, a.r.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych kolejnym pismem z dnia 19 sierpnia 2011r. zawiadomił ubezpieczonego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2010r. do czerwca 2011r. w ramach zakresów numerów deklaracji(...)w łącznej kwocie 3.329,58 zł (składki - 3.093,58 zł oraz odsetki za zwłokę - 236,00 zł)(zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 19 sierpnia 2011r., t. III, wraz z załącznikiem, a.r.).Następne pismo z dnia 22 września 2011r. zawierało powiadomienie ubezpieczonego o tym, że w toku postępowania zebrano dowody i materiały umożliwiające wydanie decyzji w sprawie,a ubezpieczony ma możliwość zapoznania się i wypowiedzenia w kwestii zebranych dowodów(pismo ZUS o zakończeniu postępowania dowodowego z dnia 22 września 2011r., t. III, a.r.).
W październiku 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych skierował doJ. M.kolejne pismo, w którym zawiadomił go o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2011r. do września 2012r. w ramach zakresów numerów deklaracji(...)w łącznej kwocie 4.078,29 zł (składki - 3.751,29 zł oraz odsetki za zwłokę - 327,00 zł(zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 24 października 2012r. oraz z dnia 25 października 2012r., wraz z załącznikiem, t. III, a.r.).
Pismem z dnia 11 stycznia 2013r. organ rentowy zawiadomił ubezpieczonego o zakończeniu postępowania dowodowego, wskazując przy tym, że został wyznaczony 7-dniowy termin, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia, na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie określenia wysokości należnościz tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne(zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego z dnia 11 stycznia 2013r., t. III, a.r.).J. M.nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się odnośnie zebranego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych materiału dowodowego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 października 2012r., znak sprawy:(...), określiłJ. M.wysokość zadłużenia z tytułu składekw wysokości 3.093,58 zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne (zakres nr deklaracji(...)) za okres od kwietnia 2010r. do czerwca 2011r. w kwocie 3.093,58 zł oraz należne odsetkiw kwocie 769,00 zł. Wskazane powyżej odsetki naliczone zostały na dzień 24 października 2012r. Jednocześnie poinformowano ubezpieczonego, że na podstawieart. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), odsetki naliczane będą nadal do dnia zapłaty, włącznie z tym dniem, na zasadach i w wysokości określonej wustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa(t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.). W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano m.in., że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie wykazało, że nie zostały przekazane na rachunek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłaty, wpłaty zostały dokonane po terminie płatności, bez uwzględnienia należnych odsetek za zwłokę, wpłaty zostały dokonane w niepełnej wysokości za miesiące, w których zgodnie z art. 47 ust. 2a-f ustawy płatnik był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i jednocześnie na koncie płatnika nie stwierdzono nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy mogłyby podlegać zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek(decyzja ZUS z dnia 24 października 2012r., znak sprawy:(...)wraz z załącznikiem, t. III, a.r.).
Następnie decyzją z dnia 25 października 2012r., nr RWA:(...)DZP-(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych określiłJ. M.wysokość zadłużeniaw kwocie 3.093,58 zł z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne (zakres nr deklaracji(...)) za okres od kwietnia 2010r. do czerwca 2011r. oraz należne odsetki w kwocie 769,00 zł naliczone na dzień 25 października 2012r. Jednocześnie poinformowano ubezpieczonego, że na podstawieart. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), odsetki naliczane będą nadal do dnia zapłaty, włącznie z tym dniem, na zasadach i w wysokości określonej wustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa(t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.). W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano m.in., że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie wykazało, że nie zostały przekazane na rachunek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłaty, wpłaty zostały dokonane po terminie płatności, bez uwzględnienia należnych odsetek za zwłokę, wpłaty zostały dokonane w niepełnej wysokości za miesiące, w których zgodnie z art. 47 ust. 2a-f ustawy, płatnik był zwolnionyz obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i jednocześnie na koncie płatnika nie stwierdzono nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy mogłyby podlegać zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek(decyzja ZUS z dnia 25 października 2012r., nr RWA:(...)DZP-(...)wrazz załącznikiem, t. III, a.r.).
Pismem z dnia 28 grudnia 2012r. organ rentowy zawiadomił ubezpieczonego o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej(zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 28 grudnia 2012r., t. II, a.r.).
W dniu 29 stycznia 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydałdecyzję nr (...), w której stwierdził, żeJ. M.jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od dnia 17 grudnia 2009r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że analiza posiadanej przez organ rentowy dokumentacji wykazała, żeJ. M.zgłosił się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 17 grudnia 2009r. Od tego czasu do chwili obecnej, nie posiadał innego tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Z uwagi na powyższe, w ocenie ZUS, od dnia 17 grudnia 2009r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej(decyzja ZUS z dnia 29 stycznia 2013r., nr(...), t. II, a.r.).Powyższa decyzja została przesłanaJ. M.na adres, który wskazał i została odebrana przez osobę uprawnioną do odbioru korespondencji.J. M.nie skorzystał jednak z możliwości odwołania się od w/w decyzji, a zatem decyzja ta w konsekwencji stała się prawomocna.
W dniu 23 kwietnia 2013r. pełnomocnik ubezpieczonegoT. C.zwrócił się do ZUS z wnioskiem o ustanowienie właściwego ustawodawstwa w okresie prowadzenia przezJ. M.działalności gospodarczej od dnia 17 grudnia 2009r. (jednocześnie w Polsce oraz USA)(podanie z dnia 23 kwietnia 2013r., t. I, a.r.).
W odpowiedzi na powyższe pismo, Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował wnioskodawcę, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 6 ust. 1 obowiązującej od dnia 1 marca 2009r. umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki z dnia 2 kwietnia 2008r., osoby podlegają ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego tej umawiającej się strony, na terytorium której pracują. Przepis ten dotyczy zarówno pracowników, jak również osób prowadzących działalność na własny rachunek. Osoba pracująca na własny rachunek, która ma miejsce zamieszkania na terytorium strony, podlega przepisom prawa tylko tej strony (art. 6 ust. 4). Wskazano przy tym, że osoba prowadząca działalność w Stanach Zjednoczonych mieszkająca w Polsce, podlega ubezpieczeniom tylko w Polsce, a osoba prowadząca działalności w Polsce mieszkająca w Stanach Zjednoczonych podlegać będzie ubezpieczeniom wyłącznie w Stanach Zjednoczonych. W związku z powyższym, uznano, że w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą w dwóch państwach, właściwym ustawodawstwem jest ustawodawstwo miejsca zamieszkania(pismo ZUS z dnia 13 maja2013r., t. I, a.r.).
Następnie pismem z dnia 29 maja 2013r. pełnomocnik ubezpieczonego zwrócił się do organu rentowego o zwrot niesłusznie pobranych kwot na ubezpieczenia społecznei zdrowotne(pismo z dnia 29 maja 2013r., t. I, a.r.).
Analiza stanu rozliczeń konta płatnika składek wykazała zaległości z tytułu nieopłaconych składek:
- na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 23.028,96 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie;
- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2011r. do maja 2011r. oraz od lipca 2011r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 5.747,98 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie;
- na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 2.010,55 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie.
W związku z powyższym, decyzją z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.odmówiłJ. M.zwrotu dokonanych wpłat zaewidencjonowanych na koncie płatnika składek z powodu nie stwierdzenia nadpłaty(decyzja ZUS z dnia 24 czerwca 2013r. nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), t. I, a.r.).Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji(odwołanie od decyzji ZUS z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), wraz z załącznikami, k. 2-14 a.s.).
W toku postępowania pełnomocnik ubezpieczonego złożył wniosek z dnia 3 sierpnia 2014r. o wyłączenieJ. M.z ubezpieczeń społecznych w Polsce. Sąd tenże wniosek przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.(postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 17 września 2014r., k. 101 a.s.).
Decyzją z dnia 3 kwietnia 2015r., nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie niepodlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym przezJ. M.z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce(decyzja ZUS z dnia 3 kwietnia 2015r. nr(...), k. 127-128 a.s., a.r.).Pełnomocnik ubezpieczonego odwołał się od powyższej decyzji.
Postanowieniem z dnia 19 października 2015r. Sąd Okręgowy Warszawa – Pragaw Warszawie odrzucił odwołanie od decyzji z dnia 3 kwietnia 2015r., nr(...). Nie zostało ono zaskarżone i stało się prawomocne
    (postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 19 października 2015r., k. 171 a.s.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach rentowychJ. M..Autentyczność zgromadzonych dokumentów, przywołanych powyżej, nie była kwestionowana przez żadną ze stron, dlatego Sąd uznał je za pełnowartościowy materiał dowodowy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
OdwołanieJ. M.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 24 czerwca 2013r., nr(...)-RKS-411- (...) (...)- (...), jako niezasadne nie zasługiwało na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy podnieść, iż przedmiotem odwołaniaJ. M.w rozpatrywanej sprawie była nie decyzja z dnia 29 stycznia 2013r. bądź jakakolwiek inna dotycząca podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale decyzja odmawiająca zwrotu nadpłaconych składek, o które do organu rentowego wystąpił pełnomocnik ubezpieczonego. Jest to o tyle istotne, że treść zaskarżonej decyzji wyznacza przedmiot rozpoznania w sprawie, ponieważ w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznaczony jest treścią konkretnej decyzji organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779i art. 47714k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności.
Kwestia zwrotu nienależnie opłaconych składek, której dotyczy zaskarżona decyzja, uregulowana została wart. 24 ust. 6a-6h ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. 2015r., poz. 121 – tekst jednolity),zwanej dalej ustawą systemową. Jest to regulacja własna, obowiązująca w prawie ubezpieczeń społecznych w związku z powyższym w tego typu sprawach nie będą miały zastosowania regulacje zawarte w ordynacji podatkowej czy też przepisyart. 410 k.c.o nienależnie pobranym świadczeniu.Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznychnie zawiera definicji "nienależnie opłaconej składki", a jedynie przez art. 31 odsyła w tym zakresie do przepisów ordynacji podatkowej. Przez to pojęcie rozumie się zarówno nienależne świadczenie, czyli świadczenie uiszczone przez płatnika składek bez podstawy prawnej, jak i świadczenie spełnione w wysokości wyższej niż należna, tzw. nadpłatę. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2010r.(P 29/08, Dz. U. Nr 105, poz. 668)definiując pojęcie nienależnie opłaconej składki, wskazał, że nie stanowi jej składka ustalona w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej, czyli zasady obowiązkowego świadczenia w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego.
W przypadku stwierdzenia, że na koncie widnieją nienależnie opłacone składki, w pierwszej kolejności Zakład z urzędu zalicza je na poczet zaległych lub bieżących składek, a w przypadku ich braku - na poczet przyszłych składek. Jest to podstawowy sposób postępowania Zakładu w przypadku stwierdzenia nadpłaty. Dopiero na wniosek płatnika składek Zakład może skorzystać z alternatywnego sposobu rozliczenia z płatnikiem składek, tj. na jego wniosek dokonać zwrotu nienależnie opłaconych składek. Procedura związana ze zwrotem nienależnie opłaconych składek została uregulowana w art. 24 ust. 6b-6e. Zgodnie z tymi przepisami Zakład ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 24 ust. 6b ustawy systemowej). W sytuacji gdy nienależnie opłacone składki nie przekraczają kosztów upomnienia, Zakład nie ma obowiązku zawiadamiać płatnika o nienależnie opłaconych składkach, jednak na jego wniosek ma obowiązek dokonania ich zwrotu. W przypadku zgłoszenia przez płatnika wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek Zakład zobowiązany jest do ich zwrotu w terminie 30 dni od dnia wpływu tego wniosku. Zgodnie z art. 31 ustawy systemowej w związku z art. 77b Ordynacji podatkowej Zakład może dokonać zwrotu nienależnie opłaconych składek na wskazany rachunek bankowy płatnika składek lub w gotówce, jeżeli płatnik nie jest zobowiązany do posiadania rachunku bankowego, chyba że zażąda zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy.
Dla oceny zasadności zaskarżonej decyzji, w świetle powołanych regulacji, najistotniejsze było, czy w przypadkuJ. M.zaistniała sytuacja, by na koncie prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystąpiła nadpłata składek. Organ rentowy wskazywał, że taka sytuacja nie zaistniała, a wręcz przeciwnie. Dokument w postaci stanów należności dla płatnika z 19-20 czerwca 2013r. wskazuje, że kontoJ. M.wykazuje zaległości z tytułu nieopłaconych składek:
- na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 23.028,96 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie;
- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2011r. do maja 2011r. oraz od lipca 2011r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 5.747,98 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie;
- na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 2.010,55 zł plus odsetki należne do dnia zapłaty włącznie.
Wskazany dokument obrazujący stan należności dla płatnikaJ. M., jest zdaniem Sądu wystarczający dla zobrazowania zadłużenia, skoro jak wynika z art. 34 ust. 2 ustawy systemowej, informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzone w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał podstaw, aby dokonać zwrotu jakichkolwiek składek na rzecz ubezpieczonego. Wprawdzie ubezpieczony powoływał się na okoliczność, że składki, które zostały od niego ściągnięte w drodze egzekucji są nienależne, ale nie wynika to ze zgromadzonego materiału dowodowego. Tenże materiał dowodowy zawiera m.in. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 29 stycznia 2013r., stwierdzającą, żeJ. M.jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadowemu od dnia 17 grudnia 2009r. Z tego też tytułu powinien opłacać należne składki, czego nie czynił, choć decyzji z dnia 29 stycznia 2013r. nie zakwestionował. Organ rentowy pouczyłJ. M.o sposobie i terminie odwołania od w/w decyzji do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie. Powyższa decyzja została odebrana pod adresem zgłoszonym w Polsce w dniu 4 lutego 2013r. (organ rentowy nie został poinformowany przez ubezpieczonego o jakimkolwiek adresie w Stanach Zjednoczonych). Mimo tego ubezpieczony nie skorzystał z możliwości odwołania do Sądu. W związku z tym wskazana decyzja stała się prawomocna i wiązała się z określonymi konsekwencjami dla ubezpieczonego, jak choćby w zakresie opłacania należnych składek.
W orzecznictwie charakter takich decyzji jak ta z 29 stycznia 2013r. był szeroko omawiany. Zgodnie przyjmuje się, że tego rodzaju decyzje mają charakter deklaratoryjny. Jednocześnie m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011r.(I UK 403/10, ODNP 2012/13-14/178)zostało zaakcentowane, że sądy są związane ostatecznymi decyzjami administracyjnymi o charakterze konstytutywnym oraz decyzjami deklaratoryjnymi, wydanymi w sprawach administracyjnych w znaczeniu materialnym, czyli sprawach wynikających ze stosunków z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Związanie sądu decyzjami deklarującymi podleganie (niepodleganie) ubezpieczeniom społecznym potwierdził Sąd Najwyższy w wyrokach: z 10 czerwca 2008r.(I UK 376/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 295)oraz z 29 stycznia 2008r.(I UK 173/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 78).
Dla rozpoznawanej sprawy przytoczone powyżej poglądy mają takie znaczenie, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ZUS dotycząca podleganiaJ. M.ubezpieczeniom społecznym w Polsce w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, dopóty sąd rozpoznający sprawę odnoszącą się do zwrotu składek opłaconych w Polsce na to ubezpieczenie, jest związany tą decyzją, co oznacza, że nie może kontrolować jej prawidłowości. Takie też stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w powołanym już wyroku z dnia 19 maja 2011r.(I UK 403/10, ODNP 2012/13-14/178)Inaczej rzecz ujmując, niezależnie od tego, czyJ. M.faktycznie powinien podlegać ubezpieczeniom społecznym z w/w tytułu, czy też taka kwalifikacja jest błędna - bez uchylenia, zmiany bądź unieważnienia decyzji o podleganiu polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych - nie jest możliwe stwierdzenie, że składki na ubezpieczenie społeczne zostały opłacone nienależnie.
Biorąc pod uwagę powyższe,J. M.powinien najpierw doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym w Polsce (czy to wnioskując o ponowne ustalenie, czy też o stwierdzenie nieważności tej decyzji, jeśli warunki zostały spełnione), a dopiero po pozytywnym dla niego rozstrzygnięciu tej kwestii, wnioskować o zwrot opłaconych składek. Odwrotna kolejność nie może doprowadzić do pożądanego przez ubezpieczonego skutku.
Jeśliby jednak rozważyć zapisy umowy z dnia 2 kwietnia 2008r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki(Dz. U. z 2009r., Nr 46, poz. 374),to dla rozpatrywanej sprawy istotny jest art. 6 ust. 4, który wskazuje, że osoba pracująca na własny rachunek, która ma miejsce zamieszkania na terytorium Strony, podlega przepisom prawa tylko tej Strony.
Strony przedmiotowej sprawy były zgodne co tego, że sytuacjaJ. M.winna być rozpatrywana w świetle powołanej regulacji, inna była jednak ocena zgromadzonych dowodów. Zdaniem Sądu, ubezpieczony – choć to jego obciążał obowiązek dowodzenia w tym zakresie – nie wykazał dostatecznie, że od daty 17 grudnia 2009r. zamieszkiwał na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki. Potwierdzeniem tego nie jest ani świadectwo naturalizacji, ani potwierdzenie opłacania składek, tym bardziej, że w dokumentach dotyczących zarejestrowania działalności gospodarczej w Polsce i zgłaszających ubezpieczonego do ubezpieczeń, jako adres zamieszkania został wskazany adres wW.. Ubezpieczony w żadnym z dokumentów, do chwili, kiedy zaczął się ubiegać o wyłącznie spod ustawodawstwa polskiego i o zwrot składek, nie podawał, by faktycznie zamieszkiwał w Stanach Zjednoczonych. Ponadto, jak wynika z porozumienia administracyjnego w sprawie stosowania Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, podpisanego wW.dnia 2 kwietnia 2008r. (Dz. U. z 2009r., nr 46, poz. 376)jeżeli przepisy prawa jednej ze Stron są stosowane zgodnie z postanowieniami Części II Umowy, instytucja właściwa tej Strony, na wniosek pracodawcy lub osoby pracującej na własny rachunek, wydaje zaświadczenie o tym, że pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek podlega tym przepisom prawa i wskazujące okres przez który to zaświadczenie jest ważne. Zaświadczenie to jest dowodem, że pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek jest wyłączona spod przepisów prawa o obowiązkowym ubezpieczeniu drugiej Strony (art. 5 ust. 1). Zaświadczenie, o którym mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu, jest wydawane przez instytucje właściwe, o których mowa w artykule 3 niniejszego Porozumienia Administracyjnego (art. 5 ust. 2). Instytucja właściwa Strony, która wydaje zaświadczenie, o którym mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu, dostarcza do instytucji właściwej drugiej Strony kopię tego zaświadczenia lub uzgodnione informacje z zaświadczenia, jakie są potrzebne instytucji właściwej drugiej Strony.
W rozpatrywanej sprawie ubezpieczony nie przedstawił zaświadczenia, o którym mowa w powołanych przepisach, a zatem niezależnie od stanowiska zaprezentowanego w pierwszej części rozważań, nie było podstaw, by uznać, iż od dnia 17 grudnia 2009r. nie podlegał ubezpieczeniom społecznym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą według przepisów prawa polskiego. Tym samym składki, które zostały wyegzekwowane nie są nienależne i zaskarżona decyzja odmawiająca zwrotu składek odpowiada prawu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł o oddaleniu odwołania.

ZARZĄDZENIE
(...)