Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 31/16
Data wyroku: 2016-04-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan, Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski, Sądu Rejonowego Krzysztof Niezgoda ()
Słowa kluczowe: Służebność Gruntowa
Podstawa prawna: art. 292 k.c.

Sygn. akt II Ca 31/16

POSTANOWIENIE

Dnia 14 kwietnia 2016 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan
Sędzia Sądu Rejonowego Krzysztof Niezgoda (del.)
Protokolant Katarzyna Szumiło
po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 roku w Lublinie na rozprawie
sprawy z wnioskuŁ. J.
z udziałemA. J. (1),M. J.,P. J.,T. P.,S. P.,W. B.iJ. B.
o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej
na skutek apelacji uczestnikówJ. B.iW. B.od postanowienia Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z dnia 19 listopada 2015 roku, sygn. akt I Ns 43/15
postanawia:

I
oddalić apelację;

II
zasądzić na rzeczŁ. J.odJ. B.iW. B.kwoty po 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Krzysztof Niezgoda  Andrzej Mikołajewski  Ewa Bazelan

Sygn. akt II Ca 31/16

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 1 czerwca 2012 rokuŁ. J.wniósł o ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji numerem(...), położonej wR., służebności gruntowej drogi koniecznej obciążającej nieruchomość stanowiącą działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...), należącą doW.iJ.małżonkówB..
W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2013 roku (data wpływu) wnioskodawca zmienił żądanie wniosku i w miejsce pierwotnego żądania wniósł o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej prawa przejazdu i przechodu w postaci utwardzonego szlaku drogowego przebiegającego wzdłuż wschodniej granicydziałki nr (...)podziałce nr (...)o szerokości 6 metrów i długości około 61 metrów. W piśmie procesowym z dnia 1 października 2015 roku wnioskodawca wniósł o stwierdzenie zasiedzenia wyżej opisanej służebności na swoją rzecz, ewentualnie na rzecz swoich rodzicówJ.iM.małżonkówJ.na zasadzie wspólności ustawowej.
*
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 roku Sąd Rejonowy w Opolu Lubelskim:
I. stwierdził, że z dniem l stycznia 2004 rokuJ. J. (4)iM. J.na zasadzie wspólności ustawowej nabyli przez zasiedzenie służebność gruntową obciążającą nieruchomość stanowiącą działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...)położoną wR., dla której w Sądzie Rejonowym w Opolu Lubelskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), której treść polega na prawie przechodzenia i przejeżdżania pasem gruntu oznaczonym kolorem czerwonym znajdującym się między punktami(...)o łącznej powierzchni 268 m(

    2), zobrazowanym na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęG. J., zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wL.(...) Ośrodku (...)pod numerem(...)w dniu 9 lipca 2014 roku, przy czym prawo to przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...)położonej wR., dla której w Sądzie Rejonowym w Opolu Lubelskim prowadzona jestksięga wieczysta nr (...);
II. zasądził odW. B.iJ. B.solidarnie na rzeczŁ. J.kwotę 2807 zł oraz na rzeczP. J.,M. J.,T. P.,S. P.,A. J. (1)kwoty po 50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
III. nakazał ściągnąć odW. B.iJ. B.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Lublinie kwotę 1272,31 zł tytułem wydatków pokrytych tymczasowo z sum budżetowych Skarbu Państwa.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 4 listopada 1971 roku w trybieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychA.iS.małżonkowieJ.nabyli prawo własności nieruchomości rolnej składającej się z dwóch działek oznaczonych: numerem(...)o powierzchni 3,34 ha i numerem(...)o powierzchni 0,75 ha, położonych wR..
Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu małżonkówA.iS. J.co najmniej od lat pięćdziesiątych XX wieku. Wznieśli oni na niej przed 1971 roku budynek mieszkalny, w którym zamieszkiwali wraz z dziećmi:M.,M.,J.,A.,S.,T.i najstarszym synemJ.. Za budynkiem mieszkalnym małżonkowieJ.zbudowali budynki gospodarcze, tj. stodołę i oborę oraz w 1965 roku przechowalnię na jabłka, w której prowadzili skup owoców. Za siedliskiem prowadzili kilkuhektarowy sad.
Do budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych zajmowanych przez małżonkówJ.wraz z dziećmi prowadziła od drogi publicznej biegnącej przez wieśR.droga, która była utwardzana przezA. J. (2)i jego synów żużlem oraz pozostałościami z gorzelni, w której pracowałA.. Z drogi tej korzystali wszyscy członkowie rodzinyJ.oraz osoby, które oddawały owoce na skup prowadzony przezA. J. (2).
W dniu 3 maja 1969 rokuJ. J. (4), synA.iM.zawarli związek małżeński i zamieszkali u rodzicówM.wR.. Po ślubie synaA. J. (2)pozwoliłJ.iM.użytkować z należącego do niego gospodarstwa 1 ha sadu położony od strony wschodniej i wznieść nadziałce nr (...)w pobliżu domu rodzinyJ.ich własny dom mieszkalny. Począwszy od 1974 rokuJ.iM.małżonkowieJ.gromadzili materiały budowlane nadziałce nr (...), zaś w 1977 roku sprowadzili się do nowo wzniesionego domu.
Z chwilą wyjścia za mąż pozostałych córek,A.iS.małżonkowieJ.przekazywali im poszczególne części sadu do użytkowania. W ten sposóbM. P.dostała sad położony od strony zachodniej,M. G.sad położony za domemJ.iM.małżonkówJ., zaśJ. B., która wyszła za mąż w 1979 roku, sad położony za budynkami rodziców. Pozostałe rodzeństwo zostało spłacone.
Umową z dnia 21 listopada 1980 rokuA.iS.małżonkowieJ.przekazali w zamian za świadczenia emerytalne należące do nich gospodarstwo rolne, w tymdziałki nr (...), córceM. P.. Z uwagi na brak możliwości podziału gospodarstwa rolnegoA.iS.małżonkowieJ.przekazali gospodarstwo rolne tylko tej jednej córce, natomiast przedmiotowa umowa nie zmieniła wcześniejszych ustaleń co do podziału do użytkowania między ich dzieci sadu znajdującego się nadziałkach o numerach (...).
Decyzją z dnia 7 grudnia 1981 roku Naczelnik GminyC.podzieliłdziałkę nr (...)na dwie działki: jedną o numerze(...)o szerokości 19 metrów i powierzchni 1 ha i drugą o numerze(...)i powierzchni 2,34 ha. Podział działki został uzasadniony tym, że przed przekazaniem gospodarstwa przezA. J. (2)na rzeczM. P.pozwolił on synowiJ.wybudować nadziałce nr (...)dom mieszkalny iJ. J. (4)zamierzał wnieść budynki gospodarcze. Na powstałej z podziałudziałce nr (...)znajdowały się zarówno dom mieszkalnyJ.iM.małżonkówJ., jak i dom mieszkalnyA.iS.małżonkówJ..
Umową z dnia 31 marca 1982 rokuM. P.sprzedała na rzeczM.iJ.małżonkówJ.działkę nr (...)o powierzchni 1 ha, którą dotąd użytkowała jako sad.
W międzyczasie między rodzeństwemJ.doszło do zamiany użytkowanych przez nich części sadu polegającej na tym, że ostatecznieM. P.użytkowała sad położony od wschodu,J.iW.małżonkowieB.sad położony za budynkamiA.iS. J.,J.iM.małżonkowieJ.sad położony za ich budynkiem mieszkalnym i od strony zachodniej.
Po powiększeniu użytkowanego areału sadu i zakupiedziałki nr (...)w pierwszej połowie lat osiemdziesiątychJ.iM.małżonkowieJ.wznieśli za budynkiem mieszkalnym budynek inwentarsko-składowy, do którego przenieśli trzymany dotąd w budynku gospodarczymA. J. (2)inwentarz żywy.
W 1981 roku po dwuletnim okresie zamieszkiwania wR.zA.iS.małżonkamiJ.małżonkowieB.przeprowadzili się doŁ., gdzieW. B.podjął pracę jako górnik.
W 1991 roku doszło do podziałudziałki nr (...)nadziałkę nr (...)o powierzchni 1,84 ha zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi użytkowanymi przezM. P.idziałkę nr (...)o powierzchni 0,50 ha zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi użytkowanymi przez małżonkówJ.iM. J.. Umową z dnia 13 września 1991 rokuM. P.darowała na rzeczM. J.nieruchomość stanowiącą działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...), oświadczając, że jej wolą jest, aby przedmiot darowizny stanowił majątek wspólnyM.iJ.małżonkówJ..
Począwszy od 1974 rokuJ.iM.małżonkowieJ.zwożąc materiały budowlane na budowę własnego domu korzystali z dotychczasowej drogi prowadzącej od drogi publicznej w kierunku południowym do siedliskaA.iS.małżonkówJ., podobnie jak pozostali członkowie rodzinyJ., którzy użytkowali sad położony nadziałkach o numerach (...). Dla wszystkich możliwość korzystania przezJ.iM.małżonkówJ.z drogi była oczywista i na tym tle nie było żadnych konfliktów.
W związku z tym, że pod tą drogą dojazdową znajdowały się podskórne źródła, w okresie od wiosny do jesieni w czasie roztopów droga ta stawała się grząska i wymagała utwardzenia. Zjawisko rozmakania drogi nasiliło się zwłaszcza w czasie zwożenia samochodami materiałów na budowę domuJ.iM.małżonkówJ.. Aby temu zapobiec i utrzymać możliwość korzystania z drogi i zapewnienia dojazdu do nowo wznoszonego domuJ. J. (4)samodzielnie bądź z synami co najmniej kilka razy w roku począwszy od 1974 roku utwardzał drogę wysypując na nią żużel, gruz i popiół. CzęstoJ. J. (4)utwardzał drogę wraz z ojcemA., który pracował w gorzelni wR., skąd brał pozostałości, które następnieJ.przywoził wozem konnym na drogę.
Przedmiotowa droga była również sporadycznie utwardzana przez pozostałe osoby z niej korzystające, np.Z. P. (1),W. B.(zwłaszcza w okresie jego zamieszkiwania wR., tj. do 1981 roku).
Po wprowadzeniu się do domu nadziałce nr (...), tj. od 1977 roku,J.iM.małżonkowieJ.nadal korzystali z opisanej wyżej drogi dojazdowej w ten sposób, że przechodzili przez nią, przejeżdżali maszynami rolniczymi. Pomiędzy siedliskiemJ.iM.małżonkówJ.a siedliskiemA.iS.małżonkówJ.(a późniejM. P.) nie było żadnych ogrodzeń, przedzielała je natomiast wskazana droga, która na wysokości południowej ściany budynku mieszkalnegoJ. J. (4)rozwidlała się i jedna odnoga drogi prowadziła na podwórkoJ.iM.małżonkówJ., zaś druga odnoga drogi na podwórkoA.iS.małżonkówJ.(a późniejM. P.). Przedmiotowa droga przebiegała w niewielkiej odległości od wschodniej ściany domu mieszkalnegoJ.iM.małżonkówJ.. Pomiędzy drogą a ścianą pozostawiony został pas gruntu porośnięty trawą o szerokości nie większej niż 1 metr, zaś schody prowadzące do drzwi wejściowych do domu wychodziły wprost na drogę. Z drogi tej zgodnie korzystali zarównoJ.iM.małżonkowieJ., jak iA.iS.małżonkowieJ.oraz ich dzieci, które użytkowały sad nadziałce nr (...)i przechowalnię, w tym m. in.J.iW. B.,M.iZ. P. (2). Po przekazaniu gospodarstwa rolnego przez małżonkówJ.na rzeczM. P., opisany wyżej stan faktyczny nie uległ zmianie.
S. J.zmarła w 1984 roku.A. J. (2)zmarł w 1993 roku.
Umową z dnia 30 kwietnia 1993 rokuM. P.sprzedałaJ. B.działkę numer (...)zabudowaną murowanym domem, murowaną przechowalnią owoców, murowaną oborą, przy czymJ. B.oświadczyła, że zakupu dokonuje za fundusze dorobkowe z mężemW. B.. Po zawarciu przedmiotowej umowyM. P.wyjechała do USA.
Po nabyciudziałki nr (...)przez małżonkówB.J.iM.małżonkowieJ.przestali korzystać z dawnej przechowalni wzniesionej jeszcze przezA. J. (2). MałżonkowieB.mieszkający wŁ.traktowalidziałkę nr (...)jak działkę rekreacyjną, przyjeżdżając doR.głównie w weekendy. Dokończyli oni budowę nowego domu, którą rozpoczęłaM. P., wzniesionego obok dawnego domuA.iS.małżonkówJ.. Począwszy od 2001 roku małżonkowieB.zaczęli częściej przyjeżdżać nadziałkę nr (...), przebywając na niej głównie w okresie letnim.
Osobami, które w największym stopniu i najczęściej, co najmniej kilka razy w roku, utwardzały opisaną wyżej drogę dojazdową byłJ. J. (4)oraz jego synowie, gdyż była to jedyna droga prowadząca do zajmowanego przez nich siedliska. Do chwili obecnejŁ. J., na rzecz któregoJ.iM.małżonkowieJ.przekazali w 2010 roku gospodarstwo rolne, w tymdziałkę nr (...), narzucają na drogę żużel, gruz w okresie od jesieni do wiosny.
W 2001 rokuW. B.wykonał swój wjazd nadziałkę nr (...)i wzniósł ogrodzenie składające się z metalowych przęseł rozpiętych pomiędzy słupkami z cegły klinkierowej od strony północnej i zachodniejdziałki nr (...), przy czym na długości 48,5 m ogrodzenie to biegło w linii prostej równolegle do dotychczasowej drogi, a następnie skręcało w kierunku zachodnim kończąc się na ścianie budynku przechowalni. W ogrodzeniu tym na wysokości budynkuJ.iM.małżonkówJ.W. B.wykonał furtkę. Przed wzniesieniem ogrodzenia w jego miejscu rosły drzewa i trawa.W. B.postawił przedmiotowe ogrodzenie nie przy samej krawędzi drogi, tylko cofnął się w kierunku wschodnim, tj. w głąb swojej działki, pozostawiając pomiędzy ogrodzeniem a krawędzią drogi pas porośnięty trawą o szerokości kilkudziesięciu centymetrów. Pozostawił użytkowaną dotychczas przez małżonkówB.i małżonkówJ.drogę dojazdową poza ogrodzeniem, gdyż chciał, podobnie, jak i jego żonaJ., aby była ona użytkowana nadal przez małżonkówJ..
Po wzniesieniu przezW. B.ogrodzenia, międzyJ.iM.małżonkamiJ.aW.iJ.małżonkamiB.rozpoczął się konflikt. Na skutek wzniesienia ogrodzeniaJ. J. (4)i jego synowie zostali bowiem pozbawieni możliwości wjazdu samochodem z drogi do garażu, który znajdował się we wschodniej części budynku mieszkalnego, gdyż ogrodzenie uniemożliwiło wykonanie manewru skrętu pojazdem z drogi do garażu. W konsekwencji powyższego członkowie rodzinyJ.przestali korzystać z garażu i zamurowali otwór znajdujący się we wschodniej ścianie domu. Ponadto wzniesienie ogrodzenia w sposób istotny utrudniło wykonywanie manewru skrętu maszynami rolniczymi na odcinku między domemJ. J. (4), przechowalnią użytkowaną przez małżonkówB.i dostawionym do niej budynkiem gospodarczymJ. J. (4), gdyż znacznie ograniczyło przestrzeń, która do tej pory była wykorzystywana do przeprowadzenia tego manewru. W efekcie powyższego zdarzało się, że jadąc przedmiotową drogą od drogi publicznej na swoje podwórko i skręcając na wysokości południowo-wschodniego narożnika domu członkowie rodzinyJ.zahaczali fragmentami maszyn rolniczych, np. kombajnem, o ten narożnik bądź wjeżdżali na schody prowadzące do domu, niszcząc je.
Po wykonaniu przedmiotowego ogrodzenia małżonkowieB.zaprzestali korzystania z opisanej wyżej drogi dojazdowej, natomiastJ. J. (4)i pozostali członkowie jego rodziny nadal nią przejeżdżali i przechodzili. Celem odprowadzenia gromadzącej się na niej wodyM. J.wykonała rowek położony bezpośrednio wzdłuż ogrodzenia, którym woda spływała do rowu melioracyjnego biegnącego wzdłuż drogi publicznej.Ł. J.kosił również oba pasy porośnięte trawą przebiegające wzdłuż zachodniej i wschodniej krawędzi drogi, po to, aby zachować możliwość przejazdu maszynami rolniczymi, których obrys wykraczał poza rozstaw kół.
J.iM.małżonkowieJ.nie korzystali z innej, aniżeli wyżej opisana, drogi dojazdowej prowadzącej do ich siedliska.
Szerokość utwardzenia opisanej wyżej drogi dojazdowej nie była cały czas taka sama, gdyż wysypywany na nią żużel, gruz i popiół spływał na boki pod wpływem wody oraz był rozjeżdżany przez pojazdy i maszyny rolnicze. Aktualnie, po wzniesieniu w 2001 roku ogrodzenia z cegły, szerokość ta wynosi od 3,27 m przy drodze publicznej do 2,8 m przy narożniku południowo-wschodnim domu rodzinyJ..
Korzystanie z opisanej wyżej drogi dojazdowej przezJ.iM.małżonkówJ.polegało nie tylko na przechodzeniu nią, ale również przejeżdżaniu własnymi, pożyczanymi od rodziny bądź wynajmowanymi z kółka rolniczego maszynami rolniczymi, np. siewnikiem, agregatem, gruberem, snopowiązałką, maszyną do młockarni, prasą, kombajnem, ciągnikiem, w tym dużym ciągnikiem z gorzelni do wyrywania drzew oraz ciągnikiem z beczkami o szerokości większej niż 3 metry. Część z tych maszyn posiadała zewnętrzny obrys szerszy niż rozstaw kół, który mniej więcej pokrywał się z krawędziami utwardzenia. W konsekwencji część maszyny rolniczej przejeżdżającej sporną drogą wystawała poza utwardzony teren, przemieszczając się w przestrzeni nad pasami trawy znajdującymi się po obu stronach utwardzenia. Do czasu wzniesienia przezW. B.płotu z cegły klinkierowej rodzinaJ., jak wjeżdżała kombajnem na podwórko, nie odczepiała od niego hedra, którego długość wynosiła około 4,8 – 4,9 m. W czasie budowy budynku mieszkalnego w latach siedemdziesiątych XX wieku a następnie w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych XX wieku budynku gospodarczego sporną drogą wjeżdżały duże samochody ciężarowe zwożące materiały budowlane.
Dla nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...)prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), w której jako właściciel ujawniony jestŁ. J., któremu małżonkowieJ.iM. J.przekazali tę działkę w 2010 roku.
Dla nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...)prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), w której jako właściciele ujawnieni sąJ.iW.małżonkowieB..
Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 maja 2009 roku, sygn. akt I Ns 268/07, Sąd Rejonowy w Opolu Lubelskim dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonych wR.: oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), stanowiącej własnośćJ.iW.małżonkówB., z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), stanowiącą wówczas własnośćM.iJ.małżonkówJ.według linii łączącej punkty(...)oznaczone na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęG. J.w dniu 12 maja 2008 roku, a następnie od punktu(...)według linii łączącej punkty(...)oznaczone na mapie sporządzonej przez biegłego geodetęG. J.w dniu 30 grudnia 2008 roku. Tak ustalona linia graniczna biegnie po wschodniej ścianie budynku mieszkalnego wzniesionego przezJ. J. (4), a opisana wyżej droga dojazdowa znajduje się w całości na działce małżonkówB.pomiędzy granicą a wzniesionym przezW. B.ogrodzeniem z cegły klinkierowej.
J. J. (4)zmarł w dniu 14 czerwca 2013 roku i pozostawił po sobie jako spadkobierców ustawowychM. J.,Ł. J.,A. J. (1),P. J.,T. P.iS. P..
Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny.
Sąd Rejonowy podkreślił, że dokumenty, na których się oparł, nie były kwestionowane co do ich wiarygodności, a opinie biegłego geodetyG. J.należy uznać za rzetelne.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z drugiej ustnej opinii biegłego geodety zgłoszony przez uczestników po naniesieniu przez biegłego na opracowane pisemnie warianty szerokości pasa służebności (w wariancie pierwszym od granicydziałki nr (...)do linii wyznaczonej przez ogrodzenie z cegły klinkierowej, w wariancie drugim w ramach krawędzi utwardzenia) z uwagi na fakt, że zmierzał on jedynie do przedłużenia postępowania. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano bowiem, że biegły w opinii uzupełniającej wskazał, że pas służebności na całej szerokości i długości jest utwardzony żużlem, co nie jest prawdą. Z powyższym twierdzeniem w żadnym wypadku nie można się zgodzić, gdyż zadaniem biegłego sporządzającego uzupełniającą opinię miało być wyłącznie naniesienie miar na uprzednio sporządzone opinie, przy czym opiniując ustnie przed Sądem Rejonowym w dniu 30 czerwca 2015 roku co do wariantu pierwszego biegły wprost wskazał, że jego zdaniem obszar objęty zasiedzeniem powinien wyznaczać obszar zajęty przez obrys poruszających się pojazdów a nie krawędź utwardzenia, która jest węższa niż ten obrys. Tym samym szerokość pasa służebności opracowana przez niego w wariancie pierwszym opinii nigdy nie pokrywała się z granicami utwardzenia i wykraczała poza nie, sięgając dotąd, dokąd sięgał obrys maszyn rolniczych. Z kolei zarzut, że opracowana przez biegłego uzupełniająca opinia nie uwzględnia gabarytów pojazdów mechanicznych i maszyn rolniczych, która jest większa niż rozstaw kół, został ponownie powtórzony, mimo, że biegły na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 roku ustnie się do niego ustosunkował, wskazując, z jakich przyczyn sporządził wariant pierwszy, w którym uwzględnił nie tylko rozstaw kół, ale właśnie szerszy niż ten rozstaw obrys pojazdów.
Sąd Rejonowy zaznaczył, że w przeważającej części okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy były bezsporne. Uczestnicy nie kwestionowali bowiem tego, żeJ.iM.małżonkowieJ.korzystali poprzez przechodzenie i przejeżdżanie ze spornej drogi i ją utwardzali nawożąc na nią gruz, popiół i żużel.
W zakresie daty, od którejJ.iM.małżonkowieJ.rozpoczęli składowanie materiałów budowalnych nadziałce nr (...), a w konsekwencji traktowanie drogi, która dotychczas prowadziła wyłącznie do siedliska zajmowanego przezA.iS.małżonkówJ.jako drogi prowadzącej również do tworzonego przez nich siedliska, Sąd Rejonowy przyjął, że z pewnością taki stan rzeczy zaistniał od początku 1974 roku. Wskazują na to zeznaniaJ. B., która zeznała, że w 1973 roku rodziceŁ. J.zaczęli się budować (k. 69), jak również zeznaniaM. J.. Mając jednak na uwadze, że w sprawie o rozgraniczenie prowadzonej pod sygn. akt I Ns 268/07M. J.wielokrotnie zeznała, że dom zaczęli wznosić w 1974 roku (m. in. k. 124) Sąd Rejonowy uznał, że rozpoczęcie czynności związanych z budową nadziałce nr (...)na pewno nastąpiło począwszy od 1 stycznia 1974 roku.
Za ustaloną uznał również Sąd Rejonowy okoliczność utwardzania przezJ. J. (4)początkowo samodzielnie, a następnie wraz z dorastającymi synami drogi, która prowadziła do zajmowanego przez niego budynku mieszkalnego oraz do siedliska rodziców. Fakt ten został bowiem potwierdzony nie tylko zeznaniami wnioskodawcy, jego matki i rodzeństwa, ale również uczestniczkiJ. B.(k. 69v), uczestnikaW. B.(k. 89v) oraz świadków. Podkreślić przy tym należy, że jeszcze przed 1974 rokiemJ. J. (4), który w 1969 roku wyprowadził się zR.doR.wrazA. J. (2), właścicielemdziałki nr (...), wysypywał gruz, żużel na tę drogę, niemniej jednak wówczas czynił to w ramach pomocy ojcu. Sytuacja uległa diametralnej zmianie w 1974 roku, kiedy wymieniony podjął decyzję o budowie domu nadziałce nr (...)i gromadzeniu materiałów budowlanych. Od tego bowiem czasuJ. J. (4)i jego żonaM.zaczęli korzystać ze spornej drogi traktując ją nie tylko jako dojazd do domu ojca i należących do niego zabudowań gospodarczych, ale przede wszystkim jako trakt prowadzący do ich własnego domu. Tym samym czynności polegające na utwardzeniu drogiJ. J. (4)podejmował przede wszystkim działając we własnym interesie, a nie tylko z chęci pomocy ojcu, który zamieszkiwał obok. Skoro bowiem była to jedyna droga, po której się poruszał dojeżdżając do domu i która to droga w czasie roztopów bądź na skutek przejechania cięższego samochodu, np. z materiałami budowlanymi, traciła stabilność, oczywistym było, że narzucając na nią gruz, żużel czynił to dla własnych potrzeb i własnej korzyści, zapewniając sobie możliwość bezpiecznego dojazdu.
Sąd Rejonowy nie uznał za wiarygodne zeznań wnioskodawcy i członków jego rodziny w zakresie, w jakim zeznali, żeA. J. (2)twierdził, że sporna droga miała należeć doJ. J. (4). Przeczą temu bowiem zasady logiki i racjonalnego rozumowania. Przedmiotowa droga prowadziła bowiem nie tylko do siedliskaJ.iM.małżonkówJ., ale również do siedliska zajmowanego przezA.iS.małżonkówJ., które następnie przekazaliM. P.. Z drogi tej korzystał nie tylkoJ. J. (4)i członkowie jego najbliższej rodziny, ale również ojciecJ.i wszystkie jego pozostałe dzieci, które użytkowały sad nadziałkach o numerach (...)oraz przechowalnię wzniesioną przezA.. Powyższe ustalenie nie stoi natomiast na przeszkodzie uznaniu, żeA.iS.małżonkowieJ.oraz ich następcy prawni, tj.M. P.orazJ.iW. B., w sposób dorozumiany wyrazili zgodę na korzystanie przezJ.iM.małżonkówJ.ze spornej drogi. Znamienne jest w tym względzie zachowanie uczestników, którzy w 2001 roku wykonali własny wjazd nadziałkę nr (...)i wznieśli trwałe ogrodzenie z cegły klinkierowej pozostawiając drogę w użytkowaniu rodzinyJ., a następnie w sprawie o rozgraniczenie toczącej się pod sygn. akt I Ns 268/07 zeznali, że uczynili tak, bo chcieli zostawićJ.drogę. Zeznania te zostały również złożone w sprawie niniejszej, w której uczestnicyB.ponownie wskazali, że stawiając ogrodzenie nie postawili go w miedzy, bo zostawili drogęJ. J. (4).
Sąd Rejonowy nie podzielił twierdzeń uczestników co do tego, że czynności polegające na nawożeniu przezJ.iM.małżonkówJ.żużlu i gruzu na sporną drogę miały charakter sporadyczny. Podnieść bowiem należy, że od 1981 rokuJ.iW.małżonkowieB.mieszkają wŁ.oddalonej odR.o 70 km i nie przebywają na stałe wR., co w oczywisty sposób ograniczyło możliwość obserwacji tego, w jaki sposóbJ.iM.małżonkowieJ.dbali o jedyny dojazd prowadzący do ich domu.
Sąd Rejonowy nie uznał również za wiarygodne twierdzeń uczestników o korzystaniu przezJ.iM.małżonkówJ.z innej drogi dojazdowej prowadzącej do ich siedliska. Okoliczność ta nie została bowiem potwierdzona przez żaden inny dowód, jak również przeczą jej spostrzeżenia, jakie Sąd poczynił w trakcie oględzindziałek o numerach (...)w sprawie niniejszej oraz w sprawie o rozgraniczenie.
Nie znajdują również potwierdzenia zeznaniaJ. B., która stwierdziła, że nie widziała, aby na podwórko doJ.iM.małżonkówJ.wjeżdżały maszyny, bo nie było takiej potrzeby (k. 310). Sam fakt, że uczestniczka, która przebywała wR.jedynie w sobotę i niedzielę, nie widziała tych maszyn, nie świadczy o tym, że takowe maszyny w ciągu tygodnia nie przejeżdżały sporną drogą. Uwzględniając fakt, żeJ.iM.małżonkowieJ.prowadzili gospodarstwo rolne składające się m. in. z sadu i nie korzystali z innej drogi dojazdowej, sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem byłoby przyjęcie, że użytkując maszyny rolnicze nie wjeżdżali nimi na swoje podwórko, choćby w celu ich naprawy bądź przerwy w pracy.
Za okoliczność bezsporną należało również uznać to, że obrys części maszyn, którymi poruszali sięJ. J. (4)i członkowie jego najbliższej rodziny po spornej drodze, wykraczał poza rozstaw kół i krawędź utwardzenia żużlem. W piśmie procesowym pełnomocnika uczestników z dnia 11 marca 2015 roku wprost wskazano, że w ocenie uczestników sporządzony przez biegłego geodetę projekt pasa gruntu użytkowanego przezJ.iM.małżonkówJ.jako droga dojazdowa w wariancie drugim ograniczonym krawędziami utwardzenia nie odpowiada rzeczywistemu zakresowi posiadania, gdyż szerokość utwardzenia nie uwzględnia gabarytów pojazdów mechanicznych i maszyn rolniczych, która jest większa niż rozstaw osi kół, a tym samym pasa utwardzonego żużlem (k. 196).
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał za zasadny wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej przechodu i przejazdu obciążającej nieruchomość stanowiącą działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...).
Zgodnie zart. 292 k.c.służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. Stosowanie odpowiednie przepisów o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie oznacza, że przy ocenie, czy doszło do nabycia służebności przez zasiedzenie należy mieć na uwadze regulację przewidzianą wart. 172 § 1 i 2 k.c.zgodnie z którą posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), przy czym po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Jednocześnie należy przytoczyć brzmienieart. 352 § 1 k.c., zgodnie z którym kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności.
Zdaniem Sądu Rejonowego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wnioskodawca wykazał przesłanki pozwalające uznać jego poprzedników prawnych – rodziców za posiadaczy służebności gruntowej przechodu i przejazdu w rozumieniuart. 352 § 1 k.c.
Poza sporem pozostawał fakt, że od chwili rozpoczęcia gromadzenia materiałów na budowę domuJ.iM.małżonkowieJ.korzystali z opisanej wyżej drogi dojazdowej przechodząc przez nią i przejeżdżając samochodami osobowymi i ciężarowymi oraz maszynami rolniczymi. Postępowanie dowodowe wykazało, że była to jedyna droga, z której korzystali chcąc dostać się na swoje siedlisko. Równocześnie z nimi z drogi tej korzystali również właścicieledziałki nr (...), tj.A.iS.małżonkowieJ., następnieM. P., a po niej do 2001 rokuW.iJ.małżonkowieB.. Okoliczność wspólnego korzystania z drogi z jej właścicielami wykluczyła możliwość przyjęcia, żeJ.iM.małżonkowieJ.nabyli przez zasiedzenie prawo własności części nieruchomości, po której ta droga przebiegała, na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy w Lublinie w uzasadnieniu do postanowienia oddalającego apelacjęJ.iM.małżonkówJ.od orzeczenia w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Nie stanowi ona natomiast przeszkody do stwierdzenia, że wymienieni korzystali z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przechodu i przejazdu poprzez przechodzenie i przejeżdżanie po niej.
W ocenie Sądu RejonowegoŁ. J.wykazał również, że jego rodzice przejawiali wolę, zamiar korzystania z cudzej nieruchomości dla siebie (animus rem sibi utendi) tak, jak czyni to osoba, której przysługuje służebność gruntowa przechodu i przejazdu. Z zeznań świadków wynikało, że nikt z okolicznych sąsiadów, rodziny, dalszych znajomych nie miał wątpliwości co do tego, żeJ.iM.małżonkowieJ.korzystając z drogi czynili to dla samych siebie. Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że rodzice wnioskodawcy korzystali z możliwości przechodzenia i przejeżdżania przez drogę na zasadzie grzecznościowej. Przeczy temu długotrwałość tego korzystania.
Zdaniem Sądu Rejonowego korzystanie to było wykonywane jak prawo podmiotowe ze stosunku rzeczowego a nie obligacyjnego. Na tle korzystania z drogi nie było żadnych konfliktów i dla wszystkich oczywiste było, żeJ.iM.małżonkowieJ.najpierw zwozili tą drogą materiały budowlane na budowę domu, a po jego wzniesieniu uczynili z niej jedyny szlak drogowy prowadzący do ich siedliska.A.iS.małżonkowieJ.pozwalającJ.iM.małżonkomJ.zbudować dom nadziałce nr (...), zezwolili im jednocześnie co najmniej w sposób dorozumiany na korzystanie z drogi. NastępcyA.iS.małżonkówJ., tj.M. P., a następnieW.iJ.małżonkowieB., w pełni ustalenia te akceptowali i honorowali.
Należy podkreślić, że uczestnicyB.nie zaoferowali żadnego dowodu, który pozwoliłby na obalenie mającego źródło w normie zawartej wart. 339 k.c.w zw. zart. 352 § 2 k.c.domniemania, żeJ.iM.małżonkowieJ., faktycznie korzystający z nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem(...), poprzez wykonywanie w stosunku do niej aktów przechodzenia i przejeżdżania byli posiadaczami służebności.
W niniejszej sprawie za trwałe i widoczne urządzenie, o którym mowa wart. 292 k.c., należało uznać wykonywane co najmniej od 1974 roku, kilka razy do roku, utwardzenie żużlem, popiołem, gruzem, przedmiotowej drogi przezJ.iM.małżonkówJ.. Przy czym, jak już wyżej wskazano, zupełnie inaczej należało ocenić fakt wykonywania tego utwardzenia przezJ. J. (4)przed 1974 rokiem, tj. w okresie zamieszkiwania z rodzicami przed ślubem, a inaczej po powzięciu przez niego decyzji o budowie domu i jej realizacji. Okoliczność, że przedmiotowa droga była również utwardzana przez kolejnych właścicielidziałki nr (...), nie pozbawia znaczenia i skutków wiążących się z jej utwardzaniem przezJ. J. (4), który co należy podkreślić, czynił to w największym rozmiarze. Inna bowiem byłaby ocena sytuacji tylko wówczas, gdyby utwardzenie to wykonywali wyłącznie właścicieledziałki nr (...).
Okolicznością sporną w toku postępowania był zakres służebności, o zasiedzenie której wystąpił wnioskodawca. W tym względzie należy wskazać, że zakresu tego nie wyznacza wyłącznie obrys utwardzenia. Istotnie, wskazuje on na przebieg konkretnego szlaku drożnego, natomiast nie powinien on określać terytorialnych granic korzystania z nieruchomości uczestników w ramach nabytej przez zasiedzenie służebności. Wymiary pasa wyznaczającego terytorialny zakres służebności przechodu i przejazdu winny być bowiem określone z uwzględnieniem faktu korzystania przez poprzedników prawnych wnioskodawcy z przestrzeni nad gruntem położonym wzdłuż utwardzonych kolein poprzez przemieszczanie się w tej przestrzeni części maszyn rolniczych. Dowodem potwierdzającym ten fakt, poza zeznaniami świadków i uczestników – matki i rodzeństwa wnioskodawcy, jest źródło powstania konfliktu między rodzicami wnioskodawcy a uczestnikamiB.. Konflikt ten pojawił się z chwilą wzniesienia przezW. B.trwałego ogrodzenia, które w znacznym stopniu ograniczyło (ale nie uniemożliwiło) możliwość przejazdu większymi maszynami przez sporną drogę z uwagi na ryzyko zahaczenia nimi o ogrodzenie, jak również utrudniło wjazd do garażu znajdującego się we wschodniej części budynku mieszkalnegoJ. J. (4)z uwagi na zmniejszenie przestrzeni do wykonania manewru skrętu samochodem. W tym miejscu należy podnieść, jak już wyżej wskazano, że posiadanie służebności nie łączy się z władzą nad rzeczą w ścisłym tego słowa znaczeniu, a jedynie korzystaniem z niej, przy czym trwałe urządzenie nie wyznacza zakresu tego korzystania pełniąc jedynie funkcje ostrzegawczą, manifestującą. Korzystaniem z cudzej nieruchomości jest np. otwieranie okna w przestrzeń powietrzną sąsiada, które ogranicza w wyraźny i trwały sposób tę przestrzeń znajdującą się nad gruntem i może prowadzić do zasiedzenia służebności okna (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1980 roku, III CZP 83/79, OSNC 1980/9/158). Rozpatrując kwestię zakresu terytorialnego służebności przechodu i przejazdu warto również przytoczyć tezę wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1981 roku, III CRN 232/81, OSNC 1982/4/62, zgodnie z którą ustanowienie służebności drogi koniecznej nie zawsze polega na urządzeniu drogi w ścisłym tego słowa znaczeniu, w szczególności może się wyrażać w zezwoleniu na przejeżdżanie przez grunty obciążone, a w wypadku konieczności przejazdów przez pojazdy o szerszym nadwoziu aniżeli istniejąca droga – w obowiązku tolerowania przez właścicieli gruntów przylegających do tej drogi takiego stanu, że w czasie przejeżdżania nadwozia tych pojazdów będą się znajdować w przestrzeni powietrznej nad tymi przylegającymi gruntami, z czym musi się łączyć zakaz wznoszenia w bezpośrednim sąsiedztwie drogi budynków i innych urządzeń (płotów). Powyższe stwierdzenie wskazuje wprost, na czym może polegać korzystanie w ramach służebności przejazdu i winno mieć odpowiednie zastosowanie w przypadku nie tylko ustanowienia służebności, ale również stwierdzenia jej zasiedzenia. Z powyższych przyczyn Sąd Rejonowy uznał, że zakres terytorialny korzystania przez rodziców wnioskodawcy z nieruchomości uczestnikówB.oddaje wariant pierwszy opinii sporządzony przez biegłego geodetęG. J..
Reasumując, Sąd Rejonowy przyjął, że posiadanie służebności przechodu i przejazdu wykonywane było przezJ.iM.małżonkówJ.począwszy od 1 stycznia 1974 roku, przy czym było to posiadanie w złej wierze, a zatem stosownie doart. 172 § 1 i § 2 k.c.w zw. z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1990 roku, Nr 55, poz. 321) bieg terminu zasiedzenia służebności upłynął z dniem 1 stycznia 2004 roku. W sprawie niniejszej bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się po wejściu w życieKodeksu cywilnego, ale jego zakończenie nie nastąpiło przed dniem 1 października 1990 roku, do kiedy obowiązywały krótsze terminy zasiedzenia (przy dobrej wierze lat 10, przy złej wierze 20 lat). Z dniem 1 października 1990 roku ustawodawca przedłużył terminy zasiedzenia przy dobrej wierze do lat 20, a przy złej wierze do lat 30.
Sąd pierwszej instancji dodał, że w sprawie o zasiedzenie nie jest związany wnioskiem w tym sensie, że w razie zaistnienia przesłanek stwierdza z urzędu zasiedzenie na rzecz osoby (osób), chociażby były nimi inne podmioty niż te, które zostały wskazane w żądaniu wniosku oraz w innej dacie, aniżeli wskazana we wniosku. Wynika to z wykładniart. 609 § 1 k.p.c., zgodnie z którym do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony jest każdy zainteresowany oraz odesłania przezart. 610 § 1 k.p.c.do przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku, a zatem również doart. 677 § 1 k.p.c., w myśl którego sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W sprawie niniejszej początkowo wnioskodawca wnosił o stwierdzenie nabycia służebności na swoją rzecz, jednakże w fazie końcowej postępowania zmodyfikował żądanie wnosząc o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz swoich rodziców, na wypadek, gdyby Sąd nie uwzględnił pierwotnego żądania wniosku. Tym samym należy uznać, że dopuszczalne było stwierdzenie zasiedzenia służebności również na rzecz rodziców wnioskodawcy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 roku, III CZP 112/14).
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd Rejonowy uzasadnił§ 8 pkt 3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461) orazart. 520 § 3 k.p.c., zgodnie z którym, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. W niniejszej sprawie interesy wnioskodawcy i uczestnikówW.iJ. B.co do oczekiwanego wyniku sprawy były w oczywisty sposób sprzeczne, co uzasadniało obciążenie uczestnikówB.obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez wnioskodawcę i pozostałych uczestników, którzy uznawali wniosek.
Rozstrzygnięcie z punktu III. postanowienia Sąd Rejonowy uzasadniłart. 113 ust. 1w zw. zart. 83 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2014 roku, poz. 1025).
*
Apelację od tego postanowienia wnieśliJ. B.iW. B., zaskarżając postanowienie Sądu Rejonowego w całości.
Skarżący zarzucili zaskarżonemu orzeczeniu:
I. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 233 § l k.p.c., przez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny i sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego w odniesieniu do dowodu z zeznańJ. B.iW. B.w zakresie, w jakim mówili, że nigdy nie widzieli, aby na podwórko doJ.iM. J.wjeżdżały maszyny, tylko z tego względu, że Sąd uznał, że przebywali wR.jedynie w soboty i niedziele, w sytuacji gdy uczestnicy wskazali, że wR.spędzali całe wakacje, a powszechnie wiadomo, iż jest to okres wzmożonych prac, a w konsekwencji uznanie żądań wnioskodawcy,
II. obrazęart. 5 k.c.przez jego niezastosowanie i uwzględnienie wniosku według wariantu oznaczonego kolorem czerwonym, w sytuacji gdy brak jest podstaw do tak szerokiego usytuowania projektu drogi, co stanowi nadużycie przez wnioskodawcę prawa podmiotowego w rozumieniu wskazanego przepisu,
III. obrazę prawa procesowego, tj.art. 520 § 3 k.p.c., poprzez jego zastosowanie i orzeczenie obowiązku zwrotu wszelkich kosztów postępowania przez uczestników w sytuacji braku ku temu podstaw.
Apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
ApelacjaJ. B.iW. B.nie jest zasadna.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i ocenił dowody zgodnie z dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy przyjmuje te ustalenia faktyczne za własne.
Sąd Okręgowy w pełni podziela też obszerną i wnikliwą ocenę dowodów przedstawioną przez Sąd Rejonowy oraz co do zasady dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego, zarówno w zakresie uzasadnienia rozstrzygnięcia co do istoty jak i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Zbędne jest powtarzanie tych wywodów i argumentów przez Sąd Odwoławczy.
Odnosząc się do zarzutów apelacji należy wskazać, że skuteczne zgłoszenie przez stronę zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., tj. przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, jedynie bowiem to może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisuart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. IV CK 122/05, Lex nr 187124).
W apelacji skarżący ostatecznie nie kwestionują ustalenia Sądu pierwszej instancji, że rodzice wnioskodawcy od 1974 roku korzystali z przedmiotowej drogi w sposób odpowiadający posiadaniu służebności gruntowej przechodu i przejazdu oraz, że regularnie, nawet jeżeli w pewnych odstępach czasowych, utwardzali tę drogę, co czyni zadość przesłance istnienia trwałego i widocznego urządzenia.
Apelujący koncentrują się natomiast na kwestii zakresu korzystania przez rodziców wnioskodawcy z przedmiotowej drogi, a mianowicie na tym, czy korzystali oni z niej tylko w zakresie wyznaczonym istniejącym jej utwardzeniem, czy też korzystali z tej drogi w szerszym zakresie wyznaczanym przez obrys różnego rodzaju pojazdów, które swoimi rozmiarami zajmowały pas szerszy od istniejącego utwardzenia. W tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji zostało jednak przekonująco uzasadnione i zasługuje na podzielenie w całości. Bynajmniej nie jest tak, aby Sąd Rejonowy odmówił wiarygodności zeznaniom skarżących tylko z tego względu, że przyjął, iż przebywając w ograniczonym zakresie na własnej nieruchomości mogli nie widzieć pojazdów rolniczych wjeżdżających na podwórzeJ.iM.małżonkówJ.. Argument ten został powołany przez Sąd Rejonowy jako jeden z wielu i bynajmniej nie miał on istotnej rangi, stanowił zaś raczej próbę korzystnego dla skarżących wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy ich zeznaniami a zeznaniamiŁ. J.,M. J.iA. J. (1), jak równieżG. S.iA. Ś.. Zakładając bowiem, że skarżący – tak jak utrzymują w apelacji – przebywali wR.w dłuższych okresach letnich, kiedy wykonywane są wzmożone prace polowe, musieli oni bowiem widzieć, że z drogi korzystają różnego rodzaju pojazdy o większych gabarytach niż obszar istniejącego utwardzenia. Ich odmienne zeznania należy zatem uznać za nieprawdziwe i niewiarygodne, a mające na celu jedynie uzyskanie możliwie korzystnego dla nich wyniku postępowania. Nie jest bowiem prawdopodobne, aby doszło do wzniesienia na nieruchomości stanowiącej obecnie własność wnioskodawcy budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych bez wykorzystania cięższych samochodów ciężarowych transportujących materiały budowlane. Podobnie, zważywszy, że zabudowania na nieruchomości stanowiącej obecnie własność wnioskodawcy tworzą siedlisko, w którym znajduje się również budynek obory i budynek stodoły (w sposób oczywisty przeznaczony do składowania płodów rolnych), zaś małżonkowieJ.iM. J.utrzymywali się z rolnictwa (zeznaniaG. S.– k. 280v), utrzymywanie przez skarżących, że nigdy nie korzystali oni z maszyn rolniczych o obrysie nadwozia szerszym od utwardzenia drogi jawi się jako nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Pomijając już odmienne zeznania wnioskodawcy i osób z jego najbliższej rodziny, także obcy świadkowieG. S.iA. Ś.wskazywali, żeJ.korzystali z maszyn rolniczych o znacznej szerokości i długości (co wiąże się też ze sposobem manewrowania tymi maszynami, które w czasie skrętu zajmują znaczną powierzchnię), np. z siewnika, agregatu, kombajnu. Nie ma przy tym istotnego znaczenia to, czy sprzęt ten był ich własnością czy też był przez nich wynajmowany do prac polowych, ani też to, czy korzystanie przez rodziców wnioskodawcy z tego sprzętu było bardzo częste. Istotne bowiem jest to, że na przestrzeni okresu zasiedzenia przedmiotowej służebności gruntowej czynności takie nie mogły zostać uznane za okazyjne, wyjątkowe, ale za powtarzalne, nawet jeżeli miały miejsce w pewnych odstępach czasowych. Wobec powyższego Sąd Rejonowy dokonał w tym zakresie prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Nawet, jeżeli w latach siedemdziesiątych XX wieku pojazdy i maszyny o takich gabarytach były wykorzystywane rzadziej, niż ma to miejsce obecnie, nie można przyjąć, aby urządzenia takie w ogóle nie poruszały się przedmiotową drogą.
Całkowicie chybiony jest zarzut, jakoby żądanie wniosku było sprzeczne zart. 5 k.c., tzn. miało stanowić nadużycie prawa podmiotowego.
Po pierwsze należy wskazać, że ugruntowany jest pogląd, że oddziaływanieart. 5 k.c.nie sięga takich zdarzeń prawnych jak zasiedzenie (czy to własności nieruchomości, czy służebności gruntowej), gdyż zasiedzenie następuje z mocy prawa i zastosowanie tej klauzuli nie może prowadzić do wyłączenia skutku w postaci nabycia własności nieruchomości czy służebności (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1998 roku, III CKN 396/97, Lex nr 496490).Art. 5 k.c.mógłby co najwyżej znaleźć zastosowanie w odrębnym postępowaniu wówczas, gdyby chodziło o ocenę, czy korzystanie przez właściciela nieruchomości z posiadanej służebności w określony sposób nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. Takich okoliczności nie sposób jednak dopatrzyć się w sprawie niniejszej. Przedmiotowa droga istnieje od kilkudziesięciu lat i była wykorzystywana przez poprzedników prawnych wnioskodawcy oraz skarżących jako droga dojazdowa do ich siedlisk. Korzystanie z tej drogi przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych ogranicza się do celów mieszkaniowych i rolniczych, a uciążliwość z tym związaną należy ocenić jako niewielką, zwłaszcza, że droga znajduje się poza ogrodzeniem wykonanym przez skarżących z klinkieru i metalowych przęseł. Szerokość wykorzystywanego w ten sposób pasa gruntu tylko w nikłym stopniu może wpływać na tę uciążliwość. Odmienne twierdzenie skarżących należy uznać za dowolne i w żaden sposób nie udowodnione.
Niezależnie od tego, że skarżący uważają, iż spory o przedmiotową drogę (a wcześniej o budynek przechowalni i o przebieg granicy) zostały zainicjowane przez rodzinę wnioskodawcy, która manifestowała niezadowolenie z usytuowania przez skarżących przedmiotowego ogrodzenia, utrudniającego im w pełni swobodny wjazd na podwórze oraz do garażu znajdującego się w budynku mieszkalnym, aktualnie to nieprzejednaną postawę skarżących należy uznać za przyczynę kontynuowania tych sporów. Pomimo tego, że jeszcze w 2001 roku skarżący wykonali trwałe, trudne do przesunięcia ogrodzenie, pozostawiając poza tym ogrodzeniem pas gruntu wykorzystywany przez rodzinę wnioskodawcy jako droga do ich siedliska, respektując w ten sposób stan faktyczny istniejący na gruncie od kilkudziesięciu lat, w następstwie zaistniałych konfliktów skarżący zaczęli konsekwentnie dążyć do zlikwidowania przedmiotowej drogi i zakazania rodzinie wnioskodawcy przejazdu i przechodu tą drogą. Skarżący wystąpili nawet ze stosownym powództwem opartym o przysługujące im prawo własności przedmiotowego gruntu.
Niniejsza sprawa powinna zatem być postrzegana jako zainicjowana w następstwie takiej, nieprzejednanej postawy skarżących, którzy pomimo tego, że korzystanie przez rodzinę wnioskodawcy z drogi pozostawionej poza ich ogrodzeniem nie stanowi dla nich istotnej uciążliwości, dążą do pozbawienia wnioskodawcy i jego rodziny takiej możliwości. Niniejsza sprawa jest obroną wnioskodawcy przed takim dążeniem skarżących.
Należy z ubolewaniem stwierdzić, że mimo bliskich więzi pokrewieństwa (ojciec wnioskodawcy i skarżąca uczestniczka to rodzeństwo) konflikt o tę drogę wciąż trwa, a skarżący, pomimo wygranej sprawy o rozgraniczenie, nie byli w stanie zachować się pojednawczo. W ich postawie można wręcz widzieć chęć odwetu.
W stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej sprawie, niezależnie od tego, że stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej nastąpiło w interesie wnioskodawcy i członków jego rodziny, istnieje oczywista sprzeczność interesów, co uprawniało Sąd Rejonowy do zastosowaniaart. 520 § 3 k.p.c.i nałożenia na skarżących obowiązku zwrotu wnioskodawcy i pozostałym uczestnikom poniesionych kosztów postępowania.
Wprawdzie stwierdzenie zasiedzenia służebności może nastąpić tylko w odpowiednim postępowaniu sądowym, co wiąże się z określonymi kosztami tego postępowania, jednakże gdyby nie tak nieprzejednana postawa skarżących i wytoczenie przez nich powództwa zmierzającego do zakazania rodzinie wnioskodawcy korzystania z przedmiotowej drogi i do jej likwidacji, wnioskodawca mógł nie mieć potrzeby wystąpienia z wnioskiem w niniejszej sprawie, a przynajmniej postępowanie mogłoby okazać się dużo krótsze i rodzące znacznie niższe koszty. Możliwe wreszcie było ustanowienie przez skarżących odpowiedniej służebności drogowej w drodze umowy z wnioskodawcą, co wprawdzie nie oddawałoby faktu zasiedzenia tej służebności, ale eliminowałoby konieczność uzyskania przez wnioskodawcę orzeczenia sądowego potwierdzającego jego tytuł prawny do korzystania z przedmiotowej drogi.
Odnosząc się do oceny prawnej dokonanej przez Sąd Rejonowy należy jedynie dodać, że Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że sąd w sprawie o zasiedzenie (czy to własności nieruchomości, czy służebności gruntowej) jest związany wnioskiem co osoby mającej nabyć prawo (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 roku, I CZP 112/14, OSNC 2015/11/127), jednakże w niniejszej sprawie o tyle nie ma to znaczenia, że wnioskodawca wyraźnie wnosił o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej na jego rzecz bądź na rzecz jego rodziców.
Dodać też należy, że posiadanie przedmiotowej służebności mogło mieć miejsce, zanim rodzice wnioskodawcy nabyli własnośćdziałki nr (...), a jedynie zasiedzenie służebności nie mogło nastąpić wcześniej niż nabycie własności nieruchomości władnącej (por. G. Karaszewski, komentarz do art. 292 k.c., Lex, tezy 4-6).
Wobec oddalenia apelacjiJ. B.iW. B., na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.należało zasądzić od skarżących w częściach równych na rzecz wnioskodawcy zwrot kosztów postępowania odwoławczego, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawcy – adwokata w stawce minimalnej wynikającej z§ 13 ust. 1 pkt 1w zw. z§ 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461, ze zm.).
W sprawie nie miało zastosowania rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1801) ze względu na unormowanie § 22 cyt. rozporządzenia.
Z tych względów na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia.