Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 740/15
Data wyroku: 2016-02-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Antonina Grymel, Marek Procek, Anna Petri
Słowa kluczowe: Nienależne Świadczenie
Podstawa prawna: art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej

Sygn. akt III AUa 740/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 lutego 2016 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Procek

Sędziowie

SSA Antonina Grymel
SSO del. Anna Petri (spr.)

Protokolant

Beata Kłosek

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaA. B.(A. B.)
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o wypłatę świadczeń niezrealizowanych
na skutek apelacji ubezpieczonejA. B.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie z dnia 17 lutego 2015r. sygn. akt IV U 2046/14

1
zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonejA. B.świadczenie należne jej mężowiE. B.za okres od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r.,

2
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz ubezpieczonejA. B.kwotę 210 zł (dwieście dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

/-/SSA A.Grymel /-/SSA M.Procek /-/SSO del. A.Petri

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 740/15

UZASADNIENIE
UbezpieczonaA. B.wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 września 2014r., odmawiającej wypłaty niezrealizowanego przez jej męża świadczenia za okres od 1 kwietnia 2014r. do 29 sierpnia 2014r. Domagała się jej zmiany i przyznania jej prawa do dochodzonego świadczeniaw kwocie 6.992,54 zł. Wskazała, iż brak możliwości doręczenia mężowi emerytury rolniczej, nie oznaczał utraty prawa do niej.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie odwołania zarzucając, iż przyczyna wstrzymania wypłaty świadczenia jej mężowi, jaką było jego zaginięcie, nigdy nie ustała, więc nie było podstaw do wznowienia wypłaty, a obecnienie ma ich do wypłaty niezrealizowanego świadczenia.
Wyrokiem z dnia 17 lutego 2015r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił odwołanie.
Sąd I instancji ustalił, że mąż ubezpieczonej -E. B.urodził się (...)Począwszy od 29 maja 1995r. pobierał emeryturę rolniczą, wypłacaną mu do rąk własnych. W kwietniu 2014r. organ rentowy otrzymał zwrot emerytury za ten miesiąc, którą przekazał mu ponownie 30 kwietnia 2014r. W dniu 21 maja 2014r. została ona zwrócona organowi rentowemu wraz z emeryturą za maj 2014r.
W dniu 23 maja 2014r. organ rentowy otrzymał pismo Komendy Powiatowej PolicjiwL., potwierdzające przyjęcie zawiadomienia o zaginięciuE. B.w dniu24 maja 2014r. W związku z tym, począwszy od 1 czerwca 2014r., organ rentowy wstrzymał dalszą wypłatę jego emerytury rolniczej.E. B.zmarł(...)W dniu 1 września 2014r. ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o wypłatę zasiłkupogrzebowego po zmarłym mężu i wypłatę jego emerytury za okres od kwietnia 2014r.do dnia zgonu.
Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie.W ocenie tego Sądu, do dnia śmierci jej męża nie odpadła przyczyna uzasadniająca wstrzymanie wypłaty jego świadczenia, co sprawia, że obecnie brak jest podstawdo wypłaty jego żonie niezrealizowanych świadczeń emerytalnych. Podstawę rozstrzygnięciastanowił przepisart. 134 ust. 1 pkt 5, art. 135 ust. 1 i art. 136 ust. 1 ustawy z dnia17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U.z 2015r. poz. 748) w zw. zart. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r.o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1403 z późn. zm.).Dla potwierdzenia słuszności prezentowanego stanowiska, organ orzekający przytoczył wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 lipca 2003r. (III AUa 763/03, OSA 2004/5/35),gdzie wskazano, że nieuprawniony jest pogląd, iż sam fakt śmiercipowoduje, że niewypłacone osobie zmarłej świadczenie, do którego wcześniejuzyskała prawo i je pobierała powoduje, że można je traktować, jako świadczenie niezrealizowane, należne osobom najbliższym i uzasadnia zastosowanie art. 136 ust. 1ustawy emerytalnej.
Apelację od tego wyroku wniosła ubezpieczona.
Apelująca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzjii przyznania jej prawa do niezrealizowanych świadczeń po mężu lub uchylenia wyrokui przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Zarzuciła wyrokowi:
-  sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału  dowodowego, poprzez przyjęcie, że ubezpieczonej nie przysługuje prawo do wypłaty  świadczeń po mężu, których wypłata była wstrzymana, z uwagi na niemożność  doręczenia ich z powodu jego zaginięcia;
-  naruszenie przepisu art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, poprzez jego niewłaściwą  wykładnię i niezastosowanie oraz przyjęcie, że sam fakt śmierci męża ubezpieczonej  nie powoduje, że niewypłacone mu świadczenie, do którego wcześniej uzyskał prawoi je pobierał, można traktować, jako niezrealizowane i należne osobie najbliższej,  pomimo, iż żona zmarłego posiada samodzielne prawo do niego, niezależnegood rozporządzenia zmarłego, lecz tylko od tego, czy przed śmiercią te świadczeniamu przysługiwały;
-  naruszenie przepisów art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej, poprzez jego niezastosowanie  i przyjęcie, że prawo do świadczenia nie ustało w dacie śmierci uprawnionego,tj.(...), lecz w dacie braku jego odbioru, począwszy od kwietnia 2014r.
Apelująca podkreśliła, iż niepobrana emerytura jest świadczeniem majątkowym emeryta i nie przepada, lecz po jego śmierci staje się świadczeniem niezrealizowanym, należnym najbliższym członkom jego rodziny.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Sąd odwoławczy uznaje za własne ustalenia poczynione przez Sąd I instancji,lecz nie podziela dokonanej na ich podstawie oceny prawnej zasadności odwołania ubezpieczonej. Przedstawiona przez ten Sąd wykładnia i zastosowanieart. 136 ust. 1 ustawyz dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U z 2015r. poz. 748), zwanej dalej ustawą emerytalną w zw. zart. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 704 z późn. zm.), są błędne.
Sformułowany przez apelującą zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest trafny. Zgodnie z jego brzmieniem, w razie śmierci osoby, która zgłosiła wnioseko świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.
Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy świadczenie emerytalne męża ubezpieczonej było mu należne do dnia jego śmierci, w rozumieniu powołanej regulacji. Pozytywna odpowiedź na to pytanie nie może budzić wątpliwości. Prawo do emerytury rolniczej zostało mu przyznane od 29 maja 1995r. Do jego ustania mogło dojść wyłączniez mocy art. 101 pkt 1 i 2 ustawy emerytalnej w zw. zart. 52 ust. 1 pkt 2 ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten zawiera dwie enumeratywnie wymienione przyczyny ustania prawa do świadczenia, które stanowią ustanie któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa lub śmierć ubezpieczonego. W niniejszym przypadku, prawo męża ubezpieczonej do świadczenia ustało z mocy art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej dopiero wraz z jego śmiercią, która - jak wynika z aktu zgonu - nastąpiła(...)Do tego czasu świadczenie to było mu należne. Przed jego śmiercią nie ustał bowiem żaden warunek wymagany do uzyskana tego prawa.
Wbrew założeniom Sądu I instancji, przyjętym za organem rentowym, językowa wykładnia powołanego art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej wykluczała możliwość przyjęcia,iż dotyczy on świadczeń, które „winny być wypłacone” osobie uprawnionej, a nie świadczeń „należnych”. Gdyby bowiem taki był zamiar ustawodawcy, to zostałby w ten sposób wyrażony. Mimo tego, organ orzekający uznał, iż świadczenie, którego wypłata została wstrzymana, to nie jest świadczenie należne świadczeniobiorcy, choć jak wykazano wyżej - brak ku temu podstaw prawnych. Żadnego znaczenia nie ma w tej sytuacji zasadność wstrzymania wypłaty świadczenia z mocy art. 134 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, z uwagi na brak możliwości doręczenia go z przyczyn niezależnych od organu rentowego ze względuna zaginięcie męża ubezpieczonej i wynikający z art. 135 ust. 1 ustawy brak podstawdo wznowienia wypłaty, z uwagi na nie odnalezienie go do dnia jego śmierci.Jak zaakcentowano wyżej, w świetle stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, okoliczności związane z brakiem podstaw do wypłaty świadczenia męża ubezpieczonej w spornym okresie nie rzutują w żaden sposób na przysługiwanie mu w tym czasie prawa do emerytury, które przed jego śmiercią nie ustało.
Trafność prezentowanego stanowiska potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia9 maja 2013r. (II UZP 3/13, OSNP 2013/19-20/229), którą tutejszy Sąd w pełni podziela. Wynika z niej, iż w razie śmierci osoby uprawnionej do emerytury wojskowej, której wstrzymano wypłatę świadczenia z powodu zaginięcia, prawo do wstrzymanego świadczenia za okres do dnia śmierci przysługuje jej małżonkowi. Co prawda, podstawę rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego stanowił przepisart. 46 ustawy z 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz. U. z 2004r., nr 8, poz. 66z późn. zm.), ale ma on brzmienie dokładnie takie, jak przytoczony wyżej art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, leżący u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jak wskazanow motywach powołanej uchwały, w niniejszym przypadku nie występuje problem luki prawnej, gdyż wykładnia logiczna przepisu art. 46 ust. 1 ustawy z 1993r. (tak też jej odpowiednika w systemie powszechnym - art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej) uprawniado wnioskowaniaa minori ad maius. Skoro w razie śmierci osoby, która zgłosiła wnioseko emeryturę, prawo do wypłaty świadczenia przysługuje jego małżonkowi za okres przed rozpoznaniem wniosku, to małżonek zachowuje również takie prawo do świadczenia później wstrzymanego, które nie zostało wypłacone, wobec niemożności doręczenia go z powodu zaginięcia i śmierci emeryta. Nie można bowiem przyjąć, by dobrodziejstwo tej regulacji ograniczono tylko do okresu przed przyznaniem świadczenia, skoro przed śmiercią małżonek i osoby bliskie nie mogą wystąpić o rentę rodzinną i świadczenie, które należało się zmarłemu jest wyłączone ze spadku. Jak podkreślił przy tym Sąd Najwyższy - małżonek jednaknie czerpie swojego prawa do wypłaty należnego świadczenia z przepisów o wstrzymaniui podjęciu wypłaty wstrzymanego świadczenia, lecz z samodzielnej i odrębnej regulacjizart. 46 ustawy z 10 grudnia 1993r., którego odpowiednikiem w systemie powszechnym jest art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej. Odnosząc się do wykładni tej regulacji, dokonanejw powołanym przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 lipca 2003r. (III AUa 763/03), Sąd Najwyższy uznał go za orzeczenie jednostkowe i odosobnione.
Mając powyższe na względzie, wobec trafności zarzutów podniesionych przez apelującą, z mocyart. 386 § 1 k.p.c., należało zmienić zaskarżony wyrok i poprzedzającągo decyzję organu rentowego i przyznać ubezpieczonej świadczenie należne jej mężowiod dnia 1 kwietnia 2014r. do 27 sierpnia 2014r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z§ 12 ust. 2 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r.w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t.j. Dz. U z 2013r., 461), zasądzającod organu rentowego na rzecz ubezpieczonej koszty zastępstwa procesowego za I i II instancję oraz zwrot poniesionych przez nią kosztów sądowych tytułem opłaty od apelacji.
/-/SSA A.Grymel  /-/SSA M.Procek  /-/SSO del. A.Petri

Sędzia    Przewodniczący   Sędzia
JR