Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 137/16
Data wyroku: 2016-06-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Urban, Bożena Grubba, Małgorzata Gerszewska
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia Społeczne
Podstawa prawna: art. 6 ust. 5, art. 8 ust. 2, art. 11 ust.2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 137/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 czerwca 2016 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Małgorzata Gerszewska

Sędziowie:

SSA Bożena Grubba (spr.)
SSA Aleksandra Urban

Protokolant:

stażysta Sylwia Gruba

po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. w Gdańsku
sprawyP. R. (1)iP. R. (2)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt VI U 1266/15

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.na rzecz ubezpieczonychP. R. (1)iP. R. (2)kwotę 270,00 (dwieście siedemdziesiąt 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Bożena Grubba SSA Małgorzata Gerszewska SSA Aleksandra Urban
Sygn. akt III AUa 137/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 1 kwietnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.stwierdził, żeP. R. (2)jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składekP. R. (1)nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia8 września 2014 r.
Płatnik składekP. R. (1)orazP. R. (2)odwołali się od tej decyzji wnosząco jej zmianę poprzez uznanie, że podlega ona jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek ww. ubezpieczeniom od dnia 8 września 2014 r.
W odpowiedzi organ rentowy wniósł o ich oddalenie.
Odwołania zostały zarejestrowane pod sygnaturami VI U 1266/15 i VI U 1267/15, Sąd połączył ww. sprawy do łącznego rozpoznania pod sygn. VI U 1266/15.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz dnia 3 listopada 2015 r. w sprawie VI U 1266/15 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.poprzez stwierdzenie, żeP. R. (2)jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolnicza działalność u płatnika składekP. R. (1)podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 8 września 2014 r. (punkt pierwszy) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.na rzecz ubezpieczonych kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt drugi).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.P. R. (1)w sierpniu 2014 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczejw zakresie wykonywania instalacji elektrycznej. Działalność obejmowała również sprzedaż hurtową perfum i kosmetyków oraz zabiegi kosmetyczne. Dnia 8 września 2014 r. jako osoba współpracująca została zgłoszona do ZUS żonaP. R. (2). Płatnik składekP. R. (1)zadeklarował podstawę wymiaru składek w wysokości 5.000 zł. W okresie prowadzonej działalności gospodarczejP. R. (1)zajmował się wykonywaniem instalacji elektrycznej, a w ograniczonym zakresie sprzedażą kosmetyków, żonaP. R. (2)zajmowała się świadczeniem usług kosmetycznych. Jest z wykształcenia technikiem usług kosmetycznych.P. R. (2)posiada m.in. certyfikat przedłużania i zagęszczania rzęs, przedłużania i stylizacji paznokci, zabiegów na twarz i ciało. Z usług kosmetycznych świadczonych przez odwołującą korzystała m.in. świadekK. M..P. R. (2)świadczyła usługi w domu klientek. Dojeżdżała z profesjonalnym sprzętem kosmetycznym. Artykuły kosmetyczne uzupełniała na bieżąco, kupowała je za pośrednictwem Internetu. Usługi kosmetyczne reklamowała za pomocą wizytówek, które były dostępne m.in.w salonach fryzjerskich. Wszystkie dochody były odnotowywane w księdze przychodów i rozchodów.
Zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie dowodowe wykazało ponad wszelką wątpliwość,iżP. R. (2)jako osoba współpracująca faktycznie wykonywała profesjonalne usługi kosmetyczne w miejscu zamieszkania klientek i zamierza je kontynuować. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, zgodnie z którym wkład pracyP. R. (3)przy prowadzeniu działalności gospodarczej był marginalny. W zakresie świadczenia usług kosmetycznych to wyłącznieP. R. (2)osiągała przychód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.P. R. (1)świadczył usługi wyłącznie w zakresie instalacji elektrycznych i pomiarów. WspółpracaP. R. (2)odpowiada kryteriom, o których mowa w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008, II UK 286/07, zgodnie z którym za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, którama charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. Sąd Okręgowy odwołał się do treściart. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 20 ust. 3w zw. zart. 18 ust.8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.). Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony wyroku z dnia11 grudnia 2014 r., I UK 145/14) dotyczący możliwości swobodnego określania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez osoby prowadzące działalność gospodarczą także w stosunku do osób z nimi współpracujących. Reasumując, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, organ rentowy nie był uprawniony do podważania zadeklarowanej przez płatnikaP. R. (4)kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowei wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie choroboweP. R. (3)pod kątem zgodnościz prawem lub zasadami współżycia społecznego. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancjina podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach orzeczonona podstawieart. 98 k.p.c.oraz§ 12 ust. 2 i § 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust.1, art. 13 pkt 5 ustawyz dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U. z 2015 r., 121) oraz naruszenie przepisów prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.
Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji organ rentowy wskazał, że sugerowany wkład pracy ubezpieczonej był marginalny, o czym świadczą przychody ze sprzedaży kosmetyków. Wielkość dokonanych obrotów jest mało znacząca, wręcz okazjonalna.P. R. (2)nie zależało na rzeczywistych dochodach z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, o czym świadczy sam fakt zgłoszenia do ubezpieczeń krótko przed okresem korzystania z zasiłku chorobowego.P. R. (2)nie wykazała aktywności w poszukiwaniu kontrahentów, ograniczając się jedynie do sprzedaży mało znaczącej ilości kosmetyków. Nie dbając zupełnie o wynik finansowy nie skorzystano z możliwości opłacenia składek zgodnie z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej. ZaP. R. (2)zostały zadeklarowane składki od podstawy w wysokości 5.000 zł, nie posiadając środków na pokrycie składek, wypracowanych z prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji cel zarobkowy, jaki powinien wyznaczać rozpoczęcie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, ustąpił celowi w postaci uzyskania jedynie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.
Wnioskodawca na rozprawie apelacyjnej w dniu 8 czerwca 2016 r. wniósł o zasądzenieod pozwanego kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie zawiera zarzutów skutkujących koniecznością zmiany bądź uchylenia zaskarżonego wyroku.
Przedmiotem sporu była ocena, czyP. R. (2)(żona) jako osoba współpracującaz osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składekP. R. (1)(mąż) podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 8 września 2014 r.
Odnośnie lakonicznie sformułowanego przez pozwanego zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wskazać należy, że skuteczne jego postawienie wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, lub nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CK 245/04, LEX 174185). Do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie jest zatem - wbrew ocenie pozwanego - wystarczające przekonanie apelującego o innej, niż przyjęta wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez Sąd (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/00, LEX nr 40424 i wyrok Sądu Apelacyjnegow Poznaniu z dnia 21 marca 2006 r., I ACa 1116/2005, LEX nr 194518). W ocenie Sądu II instancji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zdołał wykazać wadliwości rozumowania Sądu Okręgowegoz punktu widzenia zaprezentowanych powyżej kryteriów.
W ocenie Sądu II instancji Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktycznyw oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając, jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzaniew uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada1998 r., I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776).
Przechodząc do rozważań merytorycznych wskazać można, iż zgodnie zart. 6 ust. 5 ustawyz dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121ze zm.; dalej ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 tej ustawy, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Jak wskazuje art. 8 ust. 11 ustawy systemowej za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochęi ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Art. 11 ust. 2 ustawy systemowej stanowi, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione wart. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10. Zaś zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby współpracujące - od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej albo umowy zlecenia do dnia zakończenia tej współpracy (art. 13 pkt 5 ustawy systemowej).
Ustawa systemowa nie zawiera legalnej definicji „współpracy przy prowadzeniu działalności”, definicja ta została wypracowana przez orzecznictwo Sądu Najwyższego, który, przykładowo,w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010/13-14/170 uznał, iż cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności gospodarczej”, o której mowa w 8 ust.11 ustawy systemowej są występujące łącznie: istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego, bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej, stabilność i zorganizowanie oraz znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.
Warunkiem przy tym, jaki jest konieczny do uznania danej osoby za osobę współpracującąz osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, jest zaliczenie tej osoby do kręgu osób najbliższych dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Za osobę tę może być uznana tylko osoba, która poza łączącym ją z prowadzącym działalność gospodarczą pokrewieństwem, pozostajez nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza natomiast wspólne zamieszkiwanie tych osób połączone ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych, czyli ścisłą współpracą w załatwianiu spraw związanych z codziennym prowadzeniem domu (np. zakupy, opłata rachunków). Jak wskazuje się w orzecznictwie (por. uzasadnieniedo wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 56/95, ocena, czy osoba „pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym” zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia [...]. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udziałi wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują”. Tym samym przyjąć należy, iż współpracującyto członkowie najbliższej rodziny, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, przyczyniający się do prowadzenia działalności, działającyna rzecz i w imieniu osoby prowadzącej działalność, zaangażowani w prowadzenie tej działalności.
Mając na uwadze powyższe rozważania prawne i okoliczności faktyczne sprawy Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, żeP. R. (2)jako osoba współpracująca faktycznie wykonywała profesjonalne usługi kosmetyczne w miejscu zamieszkania klientek i zamierza je kontynuować. W zakresie świadczenia usług kosmetycznych to wyłącznieP. R. (2)osiągała przychód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.P. R. (1)pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w energetyce i jednocześnie świadczył usługi wyłącznie w zakresie instalacji elektrycznych i pomiarów. Wszystkie dochody były odnotowywanew księdze przychodów i rozchodów
Ubezpieczona miała odpowiednie certyfikaty i dyplomy z zakresu technika usług kosmetycznych, przedłużania i zagęszczania rzęs, paznokci, a także doświadczenie zawodowe -prowadziła działalności gospodarczej (głównie zajmowała się paznokciami) i była zatrudnionana stanowisku kosmetyczki od dnia 10 października 2012 r. do dnia 14 czerwca 2014 r. w zakładzie fryzjerskim wG.(dyplomy –k. 30, 33 a.s., zaświadczenia – k. 31,37 a.s., certyfikaty – k. 32, 34-36 a.s., świadectwo pracy – k. 39-39v a.s.).
Ubezpieczona po zakończeniu zatrudnienia była zarejestrowana jako osoba bezrobotnai chciała razem z mężem prowadzić działalność gospodarczą. Jeździła z wizytówkami, ogłaszała sięw internecie. Jej zadaniem było zamówienie potrzebnych kosmetyków do wykonywania zabiegów. Ponadto zawoziła deklaracje, załatwiała pocztę, bo mąż pracował na etacie i nie miał na to czasu. Dysponowała sprzętem potrzebnym do zabiegów w zakresie pielęgnacji paznokci, rzęs, zabiegówna twarz i ciało. Zajmowała się również wizażem i w weekendy miała w związku z tym dużo usług – zrobienie makijażu. Małżonkowie reklamowali swoje usługi za pomocą wizytówek, które z jednej strony dotyczyły usług kosmetycznych, a z drugiej strony usług elektryczne (przesłuchaniew charakterze strony ubezpieczonej – k. 26-27 a.s., zapis na płycie CD 00:09:01-00:09:13, 00:24:08-00:35:43, płyta CD – k. 28 a.s., przesłuchanie w charakterze strony ubezpieczonego – k. 26-27 a.s., zapis na płycie CD 00:09:01-00:24:08, płyta CD – k. 28 a.s.). Wykonywanie prac kosmetycznych przez ubezpieczoną w domu klientki potwierdziłaK. M., która skorzystała z jej usług w październiku i grudniu 2014 r. (zeznania świadkaK. M.– k. 26 a.s., zapis na płycie CD 00:02:59-00:08:14, płyta CD – k. 28 a.s., wizytówka – k. 29v a.s.).
Wbrew twierdzeniom organu rentowego pomoc ubezpieczonej nie miała charakteru marginalnego, pomimo, że dochód z jej czynności nie był wysoki.
Przeprowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe i dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne i prawne, nie dają podstaw do przyjęcia, iż podjęcie współpracy przezP. R. (2)przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez jej mężaP. R. (1)dokonane zostało w celu obejścia prawa. Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanej w apelacji obrazy przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego.
Na zakończenie Sąd Apelacyjny podkreśla, że czym innym jest określenie podstawy wymiaru składki oraz wymiar świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a czym innym sam tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym. W rozpoznawanej sprawie decyzja organu rentowego, jak również zaskarżony wyrok, dotyczą wyłącznie kwestii podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniom społecznym i nie obejmowały wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego, która to kwestia może być przedmiotem decyzji tzw. „wymiarowej” i nie jest przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie. Podkreślić należy, iż organ rentowy nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składekna ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą z o systemie ubezpieczeń społecznych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, OSNP 2010/21-22/267).
W konsekwencji, wbrew twierdzeniom apelującego, wyrok Sądu Okręgowego należało uznać za prawidłowy. W związku z tym Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację, jakw punkcie pierwszym sentencji wyroku.
Sąd Odwoławczy w punkcie drugim sentencji orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję stosownie do treściart. 98 § 1 k.p.c.i108 § 1 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie(Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) (75 % z kwoty 360 zł).
SSA M. Gerszewska   SSA Bożena Grubba   SSA Aleksandra Urban