Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 123/16
Data wyroku: 2016-04-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Wójcicki, Wiesława Kozikowska, Eugeniusz Dąbrowski
Podstawa prawna: art. 216 § 1 kc, art. 1070 kc

Sygn. akt I Ca 123/16

POSTANOWIENIE
Dnia 29 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Włodzimierz Wójcicki (spr.)

Sędziowie:

SSO Wiesława Kozikowska
SSO Eugeniusz Dąbrowski

Protokolant:

Alicja Gładysiak

po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. w Łomży na rozprawie
z wnioskuK. P.
z udziałemZ. B.,J. C.,M. C.,K. D.,D. G.,B. H.,J. K. (1),
A. K.,S. M.,K. O.,K. S.,L. C.,Z. S.
o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacjiK. O.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem
z dnia 11 stycznia 2016 r. sygn. akt I Ns 718/15
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie i uchylić je w punktach XI, XII, XIII, XIV i XV;

II
odstąpić od obciążania uczestników kosztami postępowania za instancję odwoławczą.

(...)

ZARZĄDZENIE

POUCZENIE
Sygn. akt I Ca 123/16

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniK. P.ostatecznie wniosła o ustalenie, że przedmiotem podziału majątku dorobkowego i działu spadku poZ. B.zmarłym 9 sierpnia 1990 roku wH.jest gospodarstwo rolne, położone we wsiH., składające się zdziałek nr (...)o pow. 5,8630 ha, nr 85/1 o pow. 1,6300 ha, nr 85/2 o pow. 0,9460 ha, tj. łącznie 8,4390 ha oraz udział ½ wdziałce siedliskowej nr (...)położonej wH.o pow. 0,4950 ha; dokonanie zniesienia współwłasności i działu spadku poR.iZ.małżonkachB.w ten sposób, że udział należny wnioskodawczyni, otrzymany w drodze zasiedzenia i w spadku po mężuA. P., przyznać na własność córce wnioskodawczyniK. O.bez zasądzenia spłat na rzecz wnioskodawczyni; stwierdzenie, żeZ. B.s.K.iM.i jego żonaR. B. (1)c.Z.iM.z dniem 27 lipca 1987 roku nabyli przez zasiedzeniedziałki nr (...)o pow. 5,8630 ha, nr 85/1 o pow. 1,6300 ha, nr 85/2 o pow. 0,9460 ha oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że spadkodawcaZ. B.był jej bratem i mężemR. B. (1), w spadku pozostały oprócz działki siedliskowej mającej uregulowany stan prawny, także inne nieruchomości rolne, co do nich brak jest tytułów własności. Sąd w sprawie I Ns(...)stwierdził prawa do spadku poZ. B.w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego na rzecz żonyR. B. (1)i wnioskodawczyniK. P.po ½ części spadku.
Uczestniczka postępowaniaK. O.przychyliła się do wniosku i poparła stanowisko wnioskodawczyni. Ostatecznie wniosła o przyznanie na jej wyłączną własnośćdziałki siedliskowej nr (...)o pow. 0,4950 ha położonej wH.oraz pozostałych działek rolnych i leśnych, tj.działki nr (...)o pow. 5,8630 ha oraz dwu działek leśnych 85/1 i 85/2 oraz o zasądzenie na rzecz uczestników stosownych spłat w łącznej kwocie 65 000,00 zł.
Uczestniczki postępowaniaK. D.iB. H.uznały wniosek co do zasady. Ostatecznie zgodziły się na przyznaniedziałki siedliskowej nr (...)orazdziałek nr (...)uczestniczceK. O.o ile spłata na ich rzecz wyniesie łącznie 65 000 zł.
UczestnicyS. M.,A. K.iZ. S.przychylili się do wniosku uczestniczkiK. O.na takich samych warunkach jak uczestniczkiK. D.iB. H..
Uczestniczka postępowaniaJ. K. (1)wniosła o nieuwzględnienie wniosku.
Pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie.
Postanowieniem z 11 stycznia 2016 roku, sygn. akt Ns(...)Sąd Rejonowy w(...)I Wydział Cywilny ustalił, że przedmiotem współwłasnościA. P.synaK.iB.orazK. P.córkiK.iM.jest udział wynoszący ½ część, aZ. B.synaK.iM.orazR. B. (1)córkiZ.iM.udział wynoszący 1/2 część we współwłasności nieruchomości położonej wH.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o numerze (...)o powierzchni 0,4950 ha (pkt I); ustalił, że w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawowąZ. B.synaK.iM.orazR. B. (1)córkiZ.iM.wchodzi udział we współwłasności nieruchomości szczegółowo opisany w punkcie I., niniejszego postanowienia oraz prawo własności nieruchomości położonej w obrębieH., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałki: numer (...)o powierzchni 5,8630 ha, numer 85/1 o powierzchni 1,6300 ha, numer 85/2 o powierzchni 0,9460 ha, nabyte przez zasiedzenie z dniem 27.07.1987 roku (pkt II); ustalił, że w skład spadku poZ. B., zmarłym dnia 09.08.1990 roku, wH.wchodzi udział wynoszący 1/2 część w majątku szczegółowo opisanym w punkcie II oraz taki sam udział wchodzi w skład spadku poR. B. (1)zmarłej dnia 04.11.2011 roku wS.(pkt III); wartość przedmiotu postępowania określił na kwotę 310 000,00 zł (pkt IV); dokonał zniesienia współwłasności oraz podziału majątku wspólnego i działu spadku poZ. B.synuK.i poR. B. (1)w ten sposób, że uczestniczceK. O.córceA.iK.przyznał prawo własności nieruchomości położonej wH.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o numerze (...)o powierzchni 0,4950 ha oraz prawo własności nieruchomości położonej w obrębieH., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałki: numer (...)o powierzchni 5,8630 ha, numer 85/1 o powierzchni 1,63 ha, numer 85/2 o powierzchni 0,9460 ha (pkt V); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiZ. S.kwotę 65 000,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt VI); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiK. D.kwotę 32 500,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt VII); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiB. H.kwotę 32 500,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt VIII); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiA. K.kwotę 32 500,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt IX); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestnikaS. M.kwotę 32 500,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt X); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiJ. K. (2)kwotę 21 670,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt XI); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestniczkiK. S.kwotę 5 420,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt XII); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz uczestnikaZ. B.kwotę 5 420,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt XIII); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz spadkobierców uczestniczkiK. C.kwotę 5 420,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt XIV); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz spadkobierców uczestnikaR. B. (2)kwotę 5 420,00 zł tytułem spłaty płatnej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności (pkt XV); zasądził od uczestniczkiK. O.na rzecz Skarbu Państwa- Sąd Rejonowy w(...)kwotę 1 950,90 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XVI); zasądził od uczestniczkiZ. S.na rzecz Skarbu Państwa-Sąd Rejonowy w(...)kwotę 651,00 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XVII); zasądził od uczestniczkiA. K.na rzecz Skarbu Państwa-Sąd Rejonowy w(...)kwotę 325,50 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XVIII); zasądził od uczestniczkiK. D.na rzecz Skarbu Państwa-Sąd Rejonowy w(...)kwotę 325,50 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XIX); zasądził od uczestniczkiB. H.na rzecz Skarbu Państwa Sąd Rejonowy w(...)kwotę 325,50 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XX); zasądził od uczestnikaS. M.na rzecz Skarbu Państwa-Sąd Rejonowy w(...)kwotę 325,50 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na opinię biegłego (pkt XXI); ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnicy sami ponoszą pozostałe koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt XXII).
Sąd Rejonowy ustalił, że postanowieniem z dnia 21.09.2010 r., wydanym w sprawie sygnatura akt I Ns 267/09 Sądu Rejonowego w(...)zostało stwierdzone, żeA. P.synK.iB.orazK. P.córkaK.iM.nabyli przez zasiedzenie z dniem 27.07.1987 roku, naprawach małżeńskiejwspólności majątkowej, udział wynoszący ½ część we współwłasności nieruchomości położonej wH.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o numerze (...)o powierzchni 0,4950 ha. Jednocześnie sąd stwierdził, żeZ. B.synK.iM.orazR. B. (1)córkaZ.iM.nabyli przez zasiedzenie z dniem 27.07.1987 roku, naprawach małżeńskiejwspólności majątkowej, udział wynoszący ½ część we współwłasności nieruchomości położonej wH.oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka o numerze (...)o powierzchni 0,4950 ha. Oprócz powyższejdziałki numer (...), która była działką siedliskową z częścią uprawną,Z. B.synK.iM.orazR. B. (1)córkaZ.iM.byli posiadaczami gruntów rolnych uprawnych w całości oraz gruntów leśnych w działkach położonych w obrębieH., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: numer 104/2 o powierzchni 5,8630 ha, numer 85/1 o powierzchni 1,6300 ha, numer 85/2 o powierzchni 0,9460 ha.
W dniu 09.08.1990 roku zmarłZ. B.. W sprawie sygnatura akt I Ns(...)Sąd Rejonowy w(...)stwierdził, że spadek po nim nabyli: żonaR. B. (1)w 12/24 częściach, siostraK. P.w 4/24 częściach, siostraJ. K. (1)w 4/24 częściach, bratanicaK. S.w 1/24 części, bratanicaK. C.w 1/24 części, bratanekR. B. (2)w 1/24 części i bratanekZ. B.w ¼ części, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wH.na podstawie ustawy nabyły: żonaR. B. (1)w ½ części i siostraK. P.w ½ części.
W dniu 23 marca 1993 roku zmarłA. P., a spadek po nim nabyły żonaK. P.w ½ części oraz córkaK. O.w ½ części, co zostało stwierdzone w sprawie I Ns(...)Sądu Rejonowego w(...).
W toku niniejszej sprawy zmarłaR. B. (1). Postanowieniem częściowym z 22.01.2013 roku, sąd w sprawie niniejszej stwierdził, że spadek po niej nabyli: siostraZ. S.w 2/6 częściach, siostraL. A. (1)w 2/6 częściach, bratanekS. M.w 1/6 części i bratanicaA. K.w 1/6 części.
SpadkobierczyniR. B. (1)– jej siostraL. A. (2)zmarła w dniu 26.03.2013 r. Postanowieniem z dnia 25 marca 2014 roku wydanym w sprawie sygnatura akt I Ns 1295/13 Sądu Rejonowego w(...)stwierdzono, że spadek po niej nabyli mążJ. A.w 1/3 części oraz córkiK. D.iB. H.po 1/3 części każda z nich.

J. A.zmarł w dniu 16.01.2015 roku wS.. Postanowieniem wydanym w sprawie sygnatura akt I Ns(...)Sądu Rejonowego w(...)stwierdzono, że spadek po nim nabyły córkiK. D.iB. H.w częściach równych.
Szacunkowa wartość nieruchomości objętej postępowaniem wynosi 309 586,00 złotych.
Sąd Rejonowy zważył, że skład majątku objętego wspólnością i majątku spadkowego w sprawie niniejszej nie był sporny. Skład w zakresie nieruchomości wynikał z przedłożonego dowodu własności, tylko co do działki siedliskowej oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 16 o powierzchni 0,495 ha (akta sprawy I Ns(...)). Pozostałe nieruchomości zgłoszone do podziału nie miały ustalonego tytułu własności i wnioskodawczyni domagała się, aby w toku postępowania działowego ustalić, że nastąpiło nabycie przezZ.iR. B. (1)w drodze zasiedzenia z dniem 27.07.1987 roku własności nieruchomości rolnej położonej w obrębieH., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałki: numer (...)o powierzchni 5,8630 ha, numer 85/1 o powierzchni 1,6300 ha, numer 85/2 o powierzchni 0,9460 ha. W sprawie niniejszej przeprowadzone dowody w postaci zeznań świadków:J. P. (1),J. P. (2),M. S.,J. S.oraz dokumentów, a zwłaszcza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy I Ns(...)pozwalają uznać, że nastąpiło nabycie przezZ.iR. B. (1)w drodze zasiedzenia z dniem 27.07.1987 roku własności nieruchomości rolnej położonej w obrębieH., oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałki: numer (...)o powierzchni 5,8630 ha, numer 85/1 o powierzchni 1,6300 ha, numer 85/2 o powierzchni 0,9460 ha. Bieg zasiedzenia rozpoczął się w dniu 27.07.1967 roku.Z.iR. B. (1)byli posiadaczmi w złej wierze, jednak w świetle poprzednio obowiązujących przepisów (zmiana stanu prawnego nastąpiła z dniem 01.10.1990 roku) do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie wystarczający był upływ 20 lat. W sprawie niniejszej na skutek negocjacji współspadkobierców przed sądem i poza sądem doszło do wypracowania zgodnego sposobu podziału, którego projekt zawarł w piśmie procesowym z dnia 28.12.2015 r. pełnomocnikK. O.. Ustalono mianowicie, że całość majątku objętego postępowaniem przypadnie na rzecz uczestniczkiK. O.. Została również na ostatniej rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia wynegocjowana wysokość spłat w ten sposób, że na rzeczK. D.iB. H.zostanie łącznie uiszczona kwota 65 000,00 zł. Obecni na tej rozprawieS. M.iZ. S.zaakceptowali proponowany przezJ. O.sposób podziału o ile na ich rzecz zostaną zasądzone spłaty na takich samych warunkach jak innym uprawnionym. Sąd Rejonowy rozstrzygnął sprawę w oparciu oart. 684 kpc,art. 688 kpc,art. 172 § 1 kc,art. 622 § 1 i 2 kpc, a o kosztach orzekł na podstawieart. 520 § 2 kpc.
Apelację od powyższego orzeczenia złożyła uczestniczka postępowaniaK. O.zaskarżając je wpunktach XI, XII, XIII, XIV i XV, zarzucając przede wszystkim naruszenieart. 216 § 1 kciart. 1070 kc.Uczestniczka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uchylenie wpunktów XI, XII, XIII, XIV, XV, zasądzających spłaty odK. O.na rzeczJ. K. (1),K. S.,Z. B.,K. C.,R. B. (2)oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi I-szej instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania za II- gą instancję.
W odpowiedzi na apelację uczestniczka postępowaniaJ. K. (1)wniosła o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja jako zasadna podlegała uwzględnieniu.
Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w(...)I Wydziału Cywilnego z 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt I Ns(...)stwierdzono, że pozostałe po zmarłym 9 sierpnia 1990 rokuZ. B.gospodarstwo rolne nabyły z ustawy żonaR. B. (1)i siostraK. P.w częściach po ½ każda z nich. W toku postępowania przed sądem I instancji uczestniczkaK. O.wniosła ostatecznie o przyznaniu na jej rzeczdziałek o nr (...)o pow. 5,8630 ha, nr 85/1 o pow. 1,6300 ha, nr 85/2 o pow. 0,9460 ha, tj. łącznie 8,4390 ha orazdziałki siedliskowej nr (...)położonej wH.o pow. 0,4950 ha na jej wyłączną własność z równoczesnym zasądzeniem spłaty na rzecz spadkobierców po zmarłejR. B. (1), tj. na rzecz uczestnikówZ. S.,K. D.,B. H.,S. M.iA. K.. Tymczasem, zaskarżonym postanowieniem w punktach XI, XII, XIII, XIV i XV Sąd Rejonowy zasądził spłaty również na rzecz rodzeństwaZ. B., tj.J. K. (3),K.S.,Z. B.oraz spadkobiercówK. C.iR. B. (2), co do których to osób nie stwierdzono postanowieniem z 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt I Ns(...), aby nabyły one z tytułu spadkobrania gospodarstwo rolne po zmarłymZ. B.. Zgodzić się zatem należało z apelacją uczestniczkiK. O., że skoro uczestnicy ci nie byli współspadkobiercami gospodarstwa rolnego, które było przedmiotem zniesienia współwłasności oraz podziału majątku wspólnego i działu spadku w niniejszym postępowaniu, to zasądzenie na ich rzecz spłat na podstawie przepisów o zniesieniu współwłasności jest bezpodstawne. W sprawie doszło zatem do naruszeniaart. 216 § 1 kcw zw. zart. 1070 kc.Zgodnie zart. 216 § 1 kcwysokość przysługujących współwłaścicielom spłat z gospodarstwa rolnego ustala się stosownie do ich zgodnego porozumienia, a w myślart. 1070 kcw razie podziału gospodarstwa rolnego, które należy do spadku, stosuje się odpowiednio przepisy o podziale gospodarstw rolnych przy zniesieniu współwłasności. Na podstawie wyżej powołanych przepisów stwierdzić należy, że osobą uprawnioną do żądania spłaty z gospodarstwa rolnego jest współspadkobierca tego gospodarstwa.
Za nietrafny należało uznać natomiast zarzut naruszeniaart. 670 zdanie 1 kpc, zgodnie z którym sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek zgromadzenia z urzędu materiału dowodowego w celu ustalenia, kto jest spadkobiercą w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (zob: postanowienie SN z 20 marca 2014 roku, sygn. akt II CSK 279/13, Lex nr 1477430).
W ocenie sądu, za chybione należało także uznać zarzuty naruszeniaart. 680 kpc, który dotyczy jedynie warunków jakie powinien spełniać wniosek o dział spadku orazart. 196 kciart. 210 kc, które określają odpowiednio zamknięty katalog rodzajów współwłasności oraz uprawnienie współwłaścicieli do wystąpienia z wnioskiem o zniesienie współwłasności.
W pozostałym zakresie Sąd Odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjął je za własne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 kpczmienił zaskarżone postanowienie i uchylił je w punktach XI, XII, XIII, XIV i XV, jak w pkt I sentencji wyroku.
Równocześnie Sąd Okręgowy odstąpił od obciążania uczestników postępowania kosztami za instancję odwoławczą na podstawieart. 520 § 1 kpc, jak w pkt II sentencji wyroku. W sprawach o zniesienie współwłasności nie występuje bowiem sprzeczność interesów między uczestnikami postępowania, niezależnie od tego, jaki sposób zniesienia współwłasności czy podziału oni postulują i jakie wnioski składają w tym względzie (por. postanowienie SN z 19 listopada 2010 r., III CZ 46//10, OSNC 2011 r., nr 7-8, poz. 88).