Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 225/16
Data wyroku: 2016-07-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Kościołek, Andrzej Struzik, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc

Sygn. akt I ACa 225/16
I ACz 274/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lipca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wojciech Kościołek (spr.)

Sędziowie:

SSA Andrzej Struzik
SSA Marek Boniecki

Protokolant:

st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaL. C.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę zadośćuczynienia
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt I C 3067/14 oraz zażalenia strony pozwanej na rozstrzygnięcie o kosztach procesu z punktu V w/w opisanego wyroku

1
zmienia punkt V zaskarżonego wyroku w ten sposób, że znosi wzajemnie między stronami koszty procesu;

2
oddala apelację powódki;

3
oddala w pozostałym zakresie zażalenie strony pozwanej;

4
zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Andrzej Struzik  SSA Wojciech Kościołek  SSA Marek Boniecki
Sygn. akt I A Ca 225/16;I A Cz 274/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Kielcach częściowo oddalił powództwo powódkiL. C.– w zakresie żądania zapłaty 70 000 zł - tj. w części skierowanego przeciwko pozwanemu(...) S.A.wW.o zapłatę kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną w wyniku śmierci w dniu 1 maja 2002r. jej mężaS. C., spowodowanej wypadkiem komunikacyjnym, którego sprawcami byliJ. W.iB. M., posiadający obowiązkowe ubezpieczenie w pozwanej Spółce. Nadto zasądził Sąd Okręgowy od pozwanego ubezpieczyciela na rzez powódki kwotę 1085,00 zł tytułem kosztów procesu.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, ze powódka pozostawała w związku małżeńskim z bezpośrednio poszkodowanym od 1974r. Małżonkowie byli rodzicami dwojga dzieci, z których starszy synS.zginął tragicznie w wypadku samochodowym w 1999r. Powódka przez większą część małżeństwa zajmowała się wychowywaniem dzieci i prowadzeniem domu. Przez kilka miesięcy pracowała zawodowo, a czas jej zatrudnienie przerwała tragiczna śmierć syna. Zdarzenie to wpłynęło dramatycznie na postawę powódki, która przestała utrzymywać kontakty towarzyski ze znajomymi, izolowała się, miała samobójcze myśli. Osobą zabezpieczającą jej oparcie i bezpieczeństwo był mąż, syn, siostra i matka. Po dwóch latach od śmierci męża powódka podjęła leczenie wPZP, co było spowodowane kumulacją negatywnych przeżyć emocjonalnych w postaci śmierci syna i męża z trudną sytuacją materialno-bytową. Aktualnie u 59 letniej powódki nie występują u powódki zaburzenia sfery emocjonalnej. Nadto ustalił Sąd Okręgowy, ze w dniu 10 sierpnia 2002r. strony zawarły ugodę mocą której powódka otrzymała kwotę 40 000 zł tytułem odszkodowania za śmierć męża w związku z wypadkiem z dnia 1 maja 2002r., zaś wśród okoliczności leżących u podstaw ugody wskazano na utratę przez powódkę najbliższej osoby, co wywołało u niej poczucie krzywdy i osamotnienia. Mocą tejże ugody powódka zrzekła się wszelkich dalszych roszczeń odszkodowawczych na swoją rzecz.
W ocenie Sądu Okręgowego – ustalone w sprawie okoliczności faktyczne usprawiedliwiają roszczenie powódki do kwoty 35 000 zł na podstawieart. 448 k.c.wraz z ustawowymi odsetkami od daty wyrokowania, skoro na tę datę ustalono (art.361 § 2w zw. zart. 363 k.c.), skoro na tę datę ustalono stan krzywdy powódki.
Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na zasadzieart. 100 k.p.c.
Apelację od wyroku złożyła powódka zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo oraz w zakresie kosztów procesu.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.art. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.przez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że zasądzona kwota 30 000 zł stanowi adekwatne zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmierciąS. C..
Na tych podstawach domagała się zmiany zaskarżonej części wyroku przez uwzględnienie w całości powództwa w tym zasądzenia odsetek od powyższej kwoty od 30 czerwca 2014r., skoro obowiązek strony pozwanej w zaspokojeniu roszczenia przypadał w 30 dniu od chwili wezwania ubezpieczyciela sprawcy szkody do jego zaspokojenia.
Zażalenia na rozstrzygnięcia o kosztach procesu złożyła strona pozwana, zarzucając naruszenieart. 100 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji zasądzenie od pozwanego kosztów pomimo wygranej w sprawie pozwanej w większym zakresie (70% pozwany – 30% powódka).
Na tej podstawie domagała się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kwoty 1 446,80 zł .
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego.
Powódka wniosła o oddalenie zażalenia.
Rozpoznając apelacje zważył Sąd Apelacyjny;
Apelacja powódki jako bezzasadna podlega oddaleniu. Z kolei zażalenie strony pozwanej zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Stan faktyczny sprawy wymaga w sprawie uzupełnienia o niewątpliwe okoliczności faktyczne związane z przebiegiem likwidacji szkody powódki przez stronę pozwaną ( na co Sąd Apelacyjny na rozprawie zwrócił uwagę pełnomocnikowi procesowemu powódki).
W szczególności w dniu 15 lipca 2002 r zawodowy pełnomocnik powódki złożył u strony pozwanej wniosek o likwidacje szkody wyrządzonej powódce w wyniku śmierciS. C., który zmarł w wyniku obrażeń jakie odniósł wskutek wypadku drogowego spowodowanego przez osobę ubezpieczona o pozwanego. Wskazując podstawę prawną swego żądania na podstawieart. 446 § 3 k.c.ujawnił, że pogorszenie sytuacji życiowej powódki przejawia się w tym, że doznała silnego wstrząsu psychicznego w związku z tragiczną śmiercią męża, wymaga opieki matki. Utrata męża spowodowała stany jej otępienia, zniechęcenia do życia i próby samobójcze. Podał przy tym, że odszkodowanie którego żądała powódka w wysokości 50 000 zł nie ogranicza się wyłącznie do naprawienia szkód majątkowych, lecz obejmuje również występującą również z nimi krzywdę niemajątkową (dowód: kserokopia pisma r.pr.H. C.k.6-7 akt szkodowych)
Z kolei treścią ugody z 10 sierpnia 2002r. podpisanej przez powódkę i jej ówczesnego pełnomocnika powódka nie tylko wyraziła zgodę na pokrycie jej roszczeń z tytułu szeroko rozumianej szkody, ale także zrzekła się roszczeń na przyszłość (k. 32 kserokopii akt szkodowych).
Należy wskazać, że powódka powyższej okoliczności nie kwestionowała, a jej znaczenie dla rozstrzygnięcia jej apelacji posiada dwojakie znaczenie.
Przede wszystkim zauważyć należy, że regulacjaart. 448 k.c.przyznająca możliwość dochodzenia odpowiedniego odszkodowania obowiązuje od grudnia 1996r., co w świetle obowiązującego wówczasart. 446 § 3 k.c.prowadziło do swoistej sytuacji, w której wykładnia ostatniego z przepisów ograniczona być winna jedynie do kwestii majątkowych, zaś wskazanie okoliczności niemajątkowych wywołanych śmiercią osoby bliskiej, jako podstawy ustalenia wysokości zadośćuczynienia stanowiącego formę odszkodowania, znajdowało swoje oparcie wart. 448 k.c.
Ów szeroki zakres odpowiedzialności deliktowej związanej ze śmiercią osoby bliskiej w wyniku deliktu – jakkolwiek stosunkowo późno wyrażany we współczesnym orzecznictwie sądowym prezentowany był już w okresie międzywojennym ubiegłego wieku przy stosowaniuart. 166k.z. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1937 r. II C 2097/36 i 24 listopada 1937r. I C 2096/37). Tym niemniej nie może umykać z pola widzenia fakt, ze mieszany charakter odszkodowania (jako formy rekompensaty majątkowej i niemajątkowej szkody) od wielu lat wpływał na ustalenie wysokości odszkodowania należnego osobie pośrednio poszkodowanej w wyniku śmierci osoby bliskiej ( por. także wyrok Sadu Najwyższego z dnia 26 listopada 2010r. sygn.. akt IV CSK 70/10 i wyrok z dnia 3 grudnia 2010r. sygn.. akt I PK 88/10j czy podstawowa uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1970 r. III PZP 22/70 stanowiącą zasadę prawną). W ramach zatem ustalania rozmiaru szkody zart. 446 § 3 k.c.uwzględniane były takie okoliczności, jak utrata oczekiwanego wsparcia na przyszłość ( nie tylko w wymiarze materialnym), cierpienie związane z utratą osoby bliskiej i osłabienie aktywności życiowej, czy wreszcie utrata motywacji życiowej i poczucie krzywdy wywołane utrata osoby bliskiej. Niewątpliwie też powyższe okoliczności faktyczne ( jak to wynika z poczynionych w sprawie ustaleń) stanowiły podstawę ustalenia w ugodzie stron kwoty 40 000 zł z tytułu odpowiedniej rekompensaty. Zwrócenie na powyższe uwagi jest o tyle celowe, że podpisując ugodę (art.917 k.c.) powódka już wówczas ograniczyła swoje roszczenie z pierwotnie określonego na poziomie 50 000 zł do kwoty 40 000 zł , jako formy rekompensaty jej szkody, tak o charakterze majątkowym jak niemajątkowym. Co więcej podpisując ugodę – mimo reprezentacji przez zawodowego pełnomocnika –zrzekła się dalszych roszczeń (a zatem nie tylko o charakterze majątkowym, lecz i tych , których źródłem są okoliczności niemajątkowe). Powódka nie dostarcza w sprawie argumentów pozwalających uznać nieskuteczność swego oświadczenia o zrzeczeniu roszczenia. Tym samym w warunkach, w których znaczeniem tego oświadczenia jest zwolnienie pozwanego ze zobowiązania, a w procesowym ujęciu zapewnienie pozwanego, że nigdy nie będzie pozywany o to roszczenie, to przyjąć należy, że z mocy opisanej ugody roszczenie powódki wygasło ( nie tylko z uwagi na powagę rzeczy ugodzonej). W świetle powyższego – nie podziela Sąd Apelacyjny także oceny, ze zakresem ugody nie zostały objęte świadczenia związane z rekompensatą powódce krzywdy.
Przy ocenie apelacji powódki - nie może też zostać pominięta i kolejna okoliczność. Otóż składając swój pierwszy wniosek do pozwanego o wypłatę odszkodowania, powódka określiła swoje roszczenie na poziomie 50 000 zł ( obejmując nim także krzywdę), zaś w toku postępowania sądowego swoje roszczenie określiła na poziomie 100 000 zł nie wyjaśniając przy tym przyczyn swojego stanowiska w relacji do pierwotnie oczekiwanej rekompensaty, jak i nie wskazując zdarzeń nie mogących być identyfikowalnymi w dacie zawarcia ugody, a których nie wskazała za pierwszym razem formułując wniosek o odszkodowanie. Jedyne okoliczności jakie wskazała w motywach swego żądania łączyły się z kwestiami wysokości świadczeń zasądzanych w podobnych sprawach. Z kolei łączna suma świadczenia przyznanego powódce (40 000 + 30 000) w oczywisty sposób przewyższa pierwotne oczekiwania powódki.
W konsekwencji uznał, Sąd Apelacyjny, że zaprezentowany przez powódkę kierunek oceny prawnej jej sytuacji faktycznej nie zasługuje na aprobatę. Pojęcie „odpowiedniej sumy” użyte wart. 448 k.c.posiada co prawda charakter niedookreślony, niemniej jednak odnosi się do indywidualnej sytuacji, w jakiej znalazła się osoba poszkodowana, przy uwzględnieniu obiektywnych kryteriów oceny jej sytuacji (ustawodawca nie określił wysokości należnych z tego tytułu świadczeń) . Zadośćuczynienie to posiada przy tym charakter jednorazowy. Indywidualny opis krzywdy określany przez powódkę w 2002r. jest tożsamy z tym, jaki ustalono w realiach niniejszej sprawy. Wszystko to prowadzi do wniosku, że powódka nie wykazała w sprawie także podstaw dla których oczekiwane przez nią świadczenie ma przewyższać pierwotnie określone.
Nadto w warunkach, w których mimo treści ugody stron Sąd I instancji uznał za celowe przyznać powódce dalej idące, bo przewyższające pierwotnie oczekiwaną kwotę, zadośćuczynienie, to i w sytuacji ograniczeń wynikających zart.384 k.p.c.uznać należy, że określona data odsetek odpowiada prawu, gdyż odnosi się ustalenia szkody według wartości na chwilę orzekania. W ocenie Sądu Apelacyjnego – przyjęcie postulowanej apelacją konstrukcji prawnej wykluczają omówione wyżej kwestie mieszanego charakteru jej ugodzonego roszczenia z 2002r. i brak wyjaśnienia przez powódkę, jaka część ugodzonego świadczenia odpowiada wartości strat materialnych.
Wszystko to, w kontekście treści regulacji prawnej obowiązującej w dacie wyrządzenia powódce krzywdy pozwala przyjąć, że nie ma podstaw dla uznania, by w zakresie prawa podmiotowego powódki istniała możliwość dochodzenia od pozwanego dalszych kwot od przyjętych przez Sąd I instancji. Podkreślenia przy tym wymaga, że o istnieniu takiego prawa powódki nie decyduje sposób wykładni przepisów prawa, a obiektywna możliwość ich zastosowania w dacie powstania roszczenia i okoliczności faktyczne wskazane jako jego podstawa. Stan prawny obowiązujący w dacie wyrządzenia powódce krzywdy skutkował tym, ze zawierając ugodę, u której podstaw była opisana w sprawie krzywda powódka zasadniczo utraciła prawo dochodzenia dalszych kwot tak z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej jak i zadośćuczynienia wskutek utraty osoby bliskiej.
Także ostateczne przyznanie kwoty wyższej od pierwotnie oczekiwanej przez powódkę (przy niewyjaśnionej przez nią proporcji miedzy stratą majątkową i niemajątkową w warunkach mieszanego i łącznego zgłoszenia roszczenia w 2002r w relacji do obecnie wniesionego.) wyklucza możliwość uwzględnienia apelacji. Żądana w apelacji dalsza kwota 70.000 zł byłaby istotnie wygórowana w okolicznościach niniejszej sprawy, na które Sąd Apelacyjny powołał się powyżej. Ustalone zadośćuczynienie przez Sąd I instancji przy przyjęciu, że jego część uwzględniona została w przyznanym powódce odszkodowaniu, w przekonaniu Sądu odwoławczego spełnia swoją funkcję kompensacyjną w stosunku do powódki.
Mając to wszystko na uwadze orzekł Sad Apelacyjny jak w punkcie 2 wyroku na podstawieart. 385 k.p.c..
Rozpoznając zażalenie pozwanego zważył Sąd Apelacyjny co następuje;
Nie poszerzając ponad potrzebę rozważań w tej kwestii zgodzić należy się z pozwanym, że wynik postepowania przed Sądem I instancji nie stwarzał podstaw dla obciążania pozwanej kosztami procesu. W szczególności przyjmując, że prawomocne orzeczenie Sądu I instancji (punkt I) odnosi się do 30% poziomu wartości przedmiotu sporu oraz w pełni do zasady odpowiedzialności pozwanego z tytułu zadośćuczynienia uznać należy, ze istniały podstawy do wzajemnego zniesienia kosztów. W warunkach, w których spór dotyczył nie tylko wysokości świadczenia ale i zasady odpowiedzialności stosowanie reguł matematycznego rozliczenia kosztów jest trudne do zaakceptowania. (art. 100 k.p.c.).
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98§1 k.p.c.iart. 391§1 k.p.c.- uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz brak szczególnych okoliczności w sprawie i fakt wszczęcia postępowania apelacyjnego po 1 stycznia 2016r. - przy zastosowaniu§ 2, pkt.6 i § 10 ust.1pkt. w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015r. poz. poz. 1800).
SSA Andrzej Struzik SSA Wojciech Kościołek SSA Marek Boniecki