Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 189/16
Data wyroku: 2016-06-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wojciech Damaszko, Alicja Izydorczyk, Beata Glazar

Sygnatura akt II Ca 189/16
Jelenia Góra, dnia 9 czerwca 2016 r.

POSTANOWIENIE
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
PrzewodniczącySSO Wojciech Damaszko /spr/
SędziowieSSO Alicja Izydorczyk, SSO Beata Glazar
ProtokolantMagdalena Rybak
po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. w Jeleniej Górze
na rozprawie
sprawy z wnioskuB. M.
z udziałemB. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,R. M. (1),P. K.,A. K.,T. K.i GminyJ.
o zasiedzenie
na skutek apelacji uczestnikaG. B.,B. K.,G. K.,P. K.,T. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze
z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt I Ns 1748/14
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w pkt I, II i IV w ten sposób, że:

1
w pkt I wniosek oddalić, w pkt II zasądzić odB. M.na rzeczG. B.kwotę 1.817 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania, w pkt IV zasądzić odB. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego dla nieustalonego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1);

I
zasądzić od wnioskodawczyniB. M.na rzecz uczestnikaG. B.kwotę 2.900 zł z tytułu zwrotu kosztów w postępowaniu odwoławczym;

II
zasądzić odB. M.na rzeczM. S.kwotę 300 zł tytułem wynagrodzenia w postepowaniu odwoławczym za czynności kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1).

Sygn. akt II Ca 189/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze zaskarżonym postanowieniem stwierdził, że wnioskodawczyniB. M.nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 listopada 2004r. własność nieruchomości w postaci częścidziałki gruntu nr (...), położonej wJ.przyul. (...), dla której to nieruchomości jest prowadzonaksięga wieczysta (...), o powierzchni 88 m2, oznaczonej w opinii biegłego z zakresu geodezjiA. O. (1)z dnia 30.04.2015r. nr 300/3 oraz kolorem żółtym na załączonej do opinii mapie, stanowiącej integralną część niniejszego orzeczenia. W dalszej części sąd ten zasądził od uczestników:B. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,R. M. (1),P. K.iT. K.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniB. M.kwotę 1.768,12 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; przyznałM. S.kwotę 600 zł tytułem wynagrodzenia za czynności kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1)w niniejszej sprawie i zasądził od uczestników:B. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,P. K.iT. K.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1).
Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych.
W 1971 roku małżonkowieK. H.iM. H.nabyli prawo użytkowania wieczystegodziałki gruntu numer (...)położonej wJ.przyul. (...)i rozpoczęli na niej budowę domu jednorodzinnego. W październiku 1974 r. małżonkowieH.wykonując decyzję o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budynku mieszkalnego postawili wokół swojej nieruchomości ogrodzenie na podmurówce betonowej i przekraczając granice działki objęli w posiadanie również część sąsiadującejdziałki o nr (...). Na podstawie umowy zamiany z dnia 31 grudnia 2001 roku użytkownikiem wieczystym działki gruntu i właścicielem budynku stała sięB. M.córkaK. H.iM. H.. Decyzją Prezydenta MiastaJ.z dnia 27 września 2007 roku prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostało przekształcone w prawo własności.
Ustalił dalej sąd, że wskazana część nieruchomości(...), o powierzchni 88 m2, którą ustalił w opinii sądowej biegły geodetaA. O. (2), nieprzerwanie od końca października 1974 r. do chwili obecnej pozostaje oddzielona od pozostałej częścidziałki (...)trwałym ogrodzeniem wykonanym na podmurówce i jest wykorzystywana przezB. M.i jej poprzedników prawnych jako część ichdziałki nr (...).K.iM. H.od 1972 r. czyli od ukończenia budowy domu mieszkają w budynku przyul. (...). Natomiast ich córka,B. M.zamieszkiwała z nimi do 2002 roku a następnie przeprowadziła się do innej częściJ.natomiast w 2007 roku wyjechała doG.. Mieszkając wJ.prawie codziennie odwiedzała rodziców a obecnie przyjeżdża do nich w weekendy i święta.
Prawo własnościdziałki numer (...)położonej wJ.przyul. (...)przysługiwało uprzednio GminieJ.. Decyzją Prezydenta MiastaJ.z dnia 15 kwietnia 2015 r., prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przekształcono w prawo własności i obecnie działka ta stanowi współwłasnośćB. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,R. M. (1),P. K.,T. K.,A. K..
W tak ustalonych okolicznościach, uznanych za bezsporne, Sąd Rejonowy ocenił wniosek za uzasadniony. Rozważania sądu skupiały się na rozstrzygnięciu czy wnioskodawczyni, w powyższym stanie rzeczy, spełniła przesłanki uprawniające do stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem, a w szczególności czy posiadała nieprzerwanie przedmiotowy grunt przez okres 30 lat. Na podstawie uznanych za wiarygodne zeznań świadków, opinii biegłego oraz dowodów z dokumentów w sposób niewątpliwy przyjęto, że część nieruchomości sąsiedniej objętej żądaniem, wnioskodawczyni oraz jej poprzednicy prawni posiadają w sposób samoistny w rozumieniuart. 336 kcod chwili posadowienia trwałego ogrodzenia z sąsiadującą nieruchomością tj. od października 1974 roku do chwili obecnej. Dowodziły tego w szczególności zeznania świadkaK. H., ojca wnioskodawczyni, który osobiście przedmiotowe ogrodzenie wzniósł, a także zeznania świadkaM. H., matkiB. M.. Zeznania te spójnie łączyły termin wykonania ogrodzenia z datą wyznaczoną w decyzji(...) i Ochrony (...)Urzędu Miasta i Powiatu wJ.o pozwoleniu na użytkowanie obiektu z dnia 4 lipca 1974 r. Nie budził wątpliwości Sądu także zakres posiadania spornej działki, albowiem jej wyodrębnienie oparte zostało na wzniesionym na trwałej podmurówce ogrodzeniu, stanowiącym widoczne dla wszystkich zainteresowanych urządzenie wskazujące na fakt wyłącznego, samoistnego posiadania części sąsiedniego gruntu. Stan ten potwierdził w pełni przeprowadzony dowód z opinii biegłego z zakresu geodezji, który nie został zakwestionowany przez żadną ze stron.
Za nie mającą znaczenia uznał sąd okoliczność, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje wJ.przyul. (...)od 2002 r. Niewątpliwe bowiem jako właścicielce powyższej nieruchomości przysługuje przymiot posiadacza samoistnegodziałki (...), wraz ze stanowiącą przedmiot postępowania częściądziałki nr (...). Zgodnie zaś zart. 337 kcposiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. W konsekwencji, stosując przy tym zasadę wynikającą zart. 175 § 1 kc, Sąd uznał, żeB. M.od października 1974 r. była samoistnym posiadaczem w złej wierze oddzielonej trwałym ogrodzeniem częścidziałki nr (...)o powierzchni 0,088 ha położonej wJ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Uwzględniając fakt, żedziałka (...)stanowiła uprzednio własność Skarbu Państwa a następnie GminyJ.powołał się sąd pierwszej instancji na regulację zawartą wart. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, zgodnie z którą jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy istniał stan rzeczy, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po jej wejściu w życie prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia ustawy w życie, z tym że termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Uwzględniając zatem wynikający z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, stan samoistnego posiadania w złej wierze wnioskodawczyni częścidziałki gruntu nr (...)oznaczonej w opinii biegłego geodetyA. O. (1)z dnia 30.04.2015 r. jakodziałka nr (...), zasiedzenie tej nieruchomości na podstawieart. 172 k.c.w związku zart. 10noweli z 1990 r., mogło nastąpić najwcześniej w dniu 1 października 2005 r. Orzekając w niniejszej sprawie, Sąd omyłkowo wskazał, iż termin ten rozpoczął się w dniu 1 listopada 2004 r.
Na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 102 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., sąd orzekł o kosztach postępowania przyjmując, iż wnioskodawczyni należy się wprawdzie zwrot kosztów postępowania od tych uczestników, którzy mając sprzeczne z nią interesy kwestionowali ziszczenie się przesłanek zasiedzenia nieruchomości zawartych we wniosku wszczynającym postępowanie sądowe, ale zasady słuszności o których mowa wart. 102 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.przemawiały jednak za tym, aby uczestników tych obciążyć obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz wnioskodawczyni w połowie. W związku z tym zasądził od uczestników:B. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,R. M. (1),P. K.iT. K.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniB. M.kwotę 1.768,12 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej przyznałM. S.kwotę 600 zł tytułem wynagrodzenia za czynności kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1)i zasądził od uczestników:B. K.,G. K.,G. B.,B. P.,R. P.,P. K.iT. K.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnikaR. M. (1).
Z rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego nie zgodzili się uczestnicy:G. B.orazB. K.,G. K.,P. K.iT. K..
G. B.działając za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika zaskarżył postanowienie w punkcie I, II i IV zarzucając: naruszenie prawa procesowego –art. 233 kpc– poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów i przyjęcie, żeB. M.była właścicielemdziałki numer (...)od 1974 roku w sytuacji, gdy ona i jej poprzednicy prawni byli jej użytkownikiem wieczystym od 1971 do 2007 r.; naruszenie prawa materialnego –art. 172 § 1 i 2 kcw zw. zart. 336 kciart. 176poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnioskodawczyni była posiadaczem samoistnym częścidziałki (...)podczas gdy jej posiadanie odpowiadało prawu użytkowania wieczystego i błędne przyjęcie, że okres posiadania przez nią tej nieruchomości pozwalał na nabycie prawa własności zajmowanej części działki przez zasiedzenie w sytuacji gdyB. M.jest posiadaczem samoistnym dopiero od 2007 r.
W oparciu o tak wskazane zarzuty skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez oddalenie wniosku i zasądzenie odB. M.na rzeczG. B.kosztów postępowania za obie instancje oraz zasądzenie od wnioskodawczyni zwrotu kosztów kuratora sądowego ustanowionego dlaR. M. (1).
Z kolei uczestnicyB. K.,G. K.,P. K.,T. K.w apelacji zarzucili naruszenieart. 175 kci błędne przyjęcie okresu posiadania od roku 1974, w sytuacji gdy wnioskodawczyni nabyła swoją nieruchomość na podstawie umowy z 31 grudnia 2001 r., a zatem termin zasiedzenia może upłynąć dopiero 31 grudnia 2016 r. oraz naruszenieart. 233 kpcpoprzez błędne przyjęcie, żeB. M.była posiadaczem nieruchomości a w rzeczywistości wyprowadziła się z niej w 2002 r.
W oparciu o powyższe uczestnicy wnieśli o zmianę postanowienia poprzez oddalenie wniosku na koszt wnioskodawczyni.
Apelację poparł również kuratorR. M. (2)S..
Z kolei wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji jako nieuzasadnionych na koszt skarżących uczestników postepowania.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacjom uczestników postępowania w znacznej części nie sposób odmówić słuszności.
Skarżący w złożonych środkach odwoławczych zarzucili zarówno naruszenie prawa procesowego jak i materialnego. W zakresie wad proceduralnych wydanego orzeczenia uczestnicy akcentowali przede wszystkim błędne ustalenia faktyczne dotyczące prawa jakie przysługiwało wnioskodawczyni dodziałki numer (...). Istotnie dokonując ustaleń faktycznych w sprawie uszedł uwadze sądu pierwszej instancji charakter uprawnień wnioskodawczyni i jej poprzedników prawnych w stosunku dodziałki (...), a uczestników dodziałki nr (...). Tymczasem małżonkowieM. H.iK. H.nabyli prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...)na podstawie umowy z dnia 19 lutego 1971 r. Z kolei ich córkaB. M.nabyła powyższe prawo do nieruchomości gruntowej oraz prawo własności posadowionego na niej budynku mieszkalnego na podstawie umowy zamiany z dnia 31 grudnia 2001 r. Prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostało przekształcone w prawo własności decyzją Prezydenta MiastaJ.z dnia 27 września 2007 roku.
Natomiast sąsiednia działka gruntu(...)stanowiła własność Skarbu Państwa i w wyniku decyzji komunalizacyjnej Wojewody(...)z 1995 r. stała się własnością GminyJ.. Prawo użytkowania wieczystego na tej nieruchomości zostało ustanowione umową z dnia 29 grudnia 2000 r. przy wyodrębnieniu pierwszego lokalu mieszkalnego i ujawnione w księdze wieczystej 13 lutego 2001 r., a zatem z tą datą zatem prawo to powstało (art. 237 kc). Następnie prawo współużytkowania wieczystego tej działki przekształcono w prawo współwłasności decyzją Prezydenta MiastaJ.z 15 kwietnia 2015 r. Powyższy stan prawny nieruchomości w sposób istotny rzutował na możliwość nabycia przez zasiedzenie spornego pasa gruntu. Natomiast jako prawidłowe należało ocenić te ustalenia Sądu Rejonowego, które dotyczyły wybudowania w 1974 r. przez małżonkówM.iK. H.ogrodzenia na betonowej podmurówce z przekroczeniem sąsiedniejdziałki (...)na powierzchni 88 m2i korzystaniem z tego pasa gruntu nieprzerwanie do chwili obecnej.
Zasiedzenie jest instytucjąprawa rzeczowegoprowadzącą do nabycia prawa własności rzeczy cudzej poprzez jej samoistne posiadanie przez czas wymagany przez przepisy ustawy. W polskim systemie prawnym przedmiotowa zdolność do zasiedzenia obejmuje z mocyart. 172 kcistniejące prawa własności nieruchomości. Na podstawieart. 292 kcprzepisy o nabyciu prawa własności przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio także do zasiedzenia służebności polegającej na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Natomiast per analogiom dopuszczalne jest nabycie prawa użytkowania wieczystego przeciwko poprzedniemu użytkownikowi wieczystemu (zob. uchwała SN (7) z dnia 11 grudnia 1975 r. III CZP 63/75).
W przedmiotowej sprawie należało rozważyć czy wnioskodawczyni oraz jej poprzednikom prawnym jako użytkownikom wieczystym do roku 2007działki (...)biegł w tym okresie termin do zasiedzenia nie będącej w użytkowaniu wieczystym częścidziałki (...). Niewątpliwie do 1 października 1990 r. z mocyart. 177 kcwykluczone było prawo własności przez zasiedzenie nieruchomości Skarbu Państwa. W ocenie Sądu Okręgowego również po tej dacie, pomimo wejścia w życie art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyzasiedzenie częścidziałki (...)nie biegło na rzecz wnioskodawczyni.
W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że dla nabycia przez zasiedzenie prawa podmiotowego, które może być przedmiotem zasiedzenia konieczne jest, aby osoba znajdująca się in statu usucapiendi tego prawa, była posiadaczem rzeczy, w zakresie prawa, którego zasiedzenie dotyczy (zob. post. SN z 15 października 2015 r. II CSK 811/14). Nabycie prawa własności rzeczy następuje z mocy prawa z chwilą upływu terminu obliczonego według wskazań ustawodawcy. Przyjęcie za Sądem Rejonowym, że wnioskodawczyni nabyła z dniem 1 października 2005 r. części działki gruntu(...)oznaczałoby, że jako użytkownik wieczystydziałki (...)nabyła prawo własności sąsiadującego pasa gruntu. Tymczasem przyjmuje się, że prawo użytkowania wieczystego jest, mimo wielu podobieństw, prawem odmiennym od prawa własności. W związku z tym również posiadanie nieruchomości ma odmienny charakter w zakresie każdego z tych praw. Samoistne posiadanie nieruchomości w zakresie przysługującego prawa użytkowania wieczystego pozostaje ograniczone uprawnieniami użytkownika wieczystego określonymi wart. 233 kc.W szczególności użytkownik wieczysty może co prawda korzystać z gruntu, ale jest ograniczony nie tylko przepisami ustaw i zasadami współżycia społecznego ale również treścią umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste (zob. wyrok SN z 28 września 2000 r. IV CKN 103/00). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 marca 2014 r. III CZP 8/14 każdy z typów posiadania – jak właściciel i jak użytkownik wieczysty – posiada specyficzny charakter i jego wykonywanie może prowadzić do nabycia jedynie tego prawa, które jest faktycznie wykonywane. W związku z tym do terminu zasiedzenia prawa własności nieruchomości nie zalicza się okresu jej posiadania w zakresie treści prawa użytkowania wieczystego. Również we wcześniejszej uchwale z dnia 23 lipca 2008 r. (III CZP 68/08) Sąd Najwyższy stwierdził, że do okresu posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie dolicza się okresu posiadania rzeczy jak użytkownik wieczysty.
Warto również zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z 14 marca 2012 r. II CSK 127/11, zgodnie z którym posiadanie w zakresie odpowiadającym użytkowaniu wieczystemu, nie jest tożsame z posiadaniem właścicielskim i nie prowadzi do zasiedzenia własności nieruchomości, zaś samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste nie może nabyć własności, lecz co najwyżej użytkowanie wieczyste.
Podzielając wyżej przedstawione stanowiska Sądu Najwyższego Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawczyni nie nabyła w drodze zasiedzenia prawa własności częścidziałki oznaczonej numerem (...). Skoro bowiem do 2007 r. była użytkownikiem wieczystymdziałki (...)to jednocześnie przysługiwało jej prawo posiadania tej nieruchomości w zakresie użytkowania wieczystego. Taki zatem również charakter posiadania rozciągnął się na część pasa gruntudziałki (...). Wnioskodawczyni jak i jej poprzednicy prawni byli wszak przekonani, że zajęty pas gruntu wchodzi w skład ich działki i są jego użytkownikami wieczystymi z wszystkimi tego konsekwencjami łącznie z uiszczaniem corocznej opłaty. Posiadanie zaś jak użytkownik wieczysty nie może prowadzić do nabycia przez zasiedzenie prawa własności. Natomiast w ocenie Sądu Okręgowego byłoby dopuszczalne nabycie przez wnioskodawczynię w drodze zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego częścidziałki (...)gdyby nieruchomość ta była wcześniej oddana w użytkownie wieczyste. Tymczasem powstanie prawa użytkowania wieczystegodziałki (...)należy liczyć od 13 lutego 2001 r. Od tego zaś okresu nie upłynął okres niezbędny do zasiedzenia wynoszący 20 lat w dobrej wierze i 30 lat w złej wierze (art. 172 § 1 kc).
Z tych względów podzielając zarzuty zawarte zwłaszcza w apelacjiG. B.– na podstawieart. 386 § 1 kc- zmieniono zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalono. W konsekwencji na podstawieart. 520 § 3 kpczasądzono odB. M.na rzeczG. B.kwotę 1.817 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji obejmujących wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika i opłatę od pełnomocnictw oraz kwotę 2.900 zł przed Sądem II instancji obejmujących opłatę od apelacji i wynagrodzenie pełnomocnika (§ 7 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 rozp. Min. Spr. z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.11.2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w postępowaniu cywilnym zasądzono na rzecz kuratoraM. S.kwotę 600 zł przed Sądem I instancji i 300 zł przed Sądem II instancji tytułem jego wynagrodzenia.