Sąd Okręgowy w Poznaniu
XIV Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XIV C 438/15
Data wyroku: 2016-06-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jan Sterczała
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1007 kc

Sygn. akt XIV C 438/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 czerwca 2016 roku

Sąd Okręgowy w Poznaniu XIV Wydział Cywilny z siedzibą wP.
w składzie następującym:
Przewodniczący  SSO Jan Sterczała
Protokolant   st. sekr. sąd. Ewa Szumiło
po rozpoznaniu w dniu 02 czerwca 2016 roku wP.
sprawy z powództwaK. B.
przeciwkoH. P.
o zachowek
oddala powództwo.
J. Sterczała
XIV C 438/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 22 kwietnia 2015 r., skierowanym przeciwkoH. P., powódkaK. B.wniosła o zasądzenie od pozwanego kwoty 172 750 zł tytułem zachowku po zmarłejC. P..
W uzasadnieniu stwierdzono między innymi, żeC. P.zmarła w 1989 roku, pozostawiła testament własnoręczny, w którym jedynym spadkobiercą ustanowiła pozwanegoH. P.. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy wW.stwierdził, że spadek nabył w całości pozwany. Zmarła pozostawiła majątek spadkowy w postaci nieruchomości. W wyniku przedstawionych w uzasadnieniu pozwu obliczeń powódce przysługuje tytułem zachowku kwota 172 750 zł.
Pozwany w odpowiedzi na pozew z dnia 22 czerwca 2016 r. wniósł o oddalenie powództwa, formułując wniosek jako „podniesienie zarzutu przedawniania i skorzystania przez mnie, z przysługującego mi prawa uchylenia się od zaspokojenia roszczeń składanych przez powódkę”.
Strony podtrzymały swe stanowiska do czasu zamknięcia rozprawy.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny :
C. P.urodziła się w (...)r. Zmarła w dniu 29 marca 1989 r. w miejscowościS., ostatnio stale zamieszkiwała wW.. Zmarła w chwili śmierci była wdową. Pozostawiła dwójkę dzieci, pozwanegoH. P.oraz powódkę - córkęK.B..
C. P.pozostawiła własnoręczny testament z dnia 10 października 1975 r., którym do całości spadku powołała pozwanego.
Pismem z dnia 27 kwietnia 1989 r. pozwany wniósł o otwarcie i ogłoszenie testamentu. W dniu 3 maja 1989 r. testament został otwarty i ogłoszony w Państwowym Biurze Notarialnym wW.w sprawie Ns 22/89. O otwarciu testamentu został zawiadomiony pozwany – w dniu 9 maja 1989 r.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku poC. P.zostało zainicjowane przez pozwanegoH. P.w dniu 3 listopada 2014 r., kiedy to pozwany wniósł do Sądu Rejonowego wW.o stwierdzenie nabycia spadku poC. P.. Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą I Ns 1137/14. Wnioskodawca wskazał we wniosku, że uczestniczką postępowania jest również powódkaK. B..
Na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r.K. B.zakwestionowała testament, podnosząc, iż „matka mogła być przymuszona do sporządzenia testamentu”, a powódka została „w ten sposób pokrzywdzona”.
Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. Sąd zakończył postępowanie i stwierdził, ze spadek po zmarłejC. P., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 10/10/1975 r. nabył w całościH. P..
Postanowienie uprawomocniło się w dniu 23 lutego 2015 r.
W skład spadku poC. P.wchodzą nieruchomości : udział w wysokości 2/8 w gospodarstwie rolnym o powierzchni 19.3 ha wD., grunty rolne o powierzchni 4.8 ha położone wD.oraz nieruchomość zabudowana o pow. 0.1125 ha, położona wW., przyul. (...).
Powyższy stan faktyczny był między stronami procesu niesporny i wynikał w sposób jednoznaczny i oczywisty z twierdzeń stron oraz z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz w aktach ubocznych, nadesłanych przez Sąd Rejonowy wW.o sygn.: Ns 22/89, 216/73, I Ns 1137/14. Zgromadzone w tych aktach dokumenty, w szczególności w postaci odpisów skróconych aktów stanu cywilnego, odpisy protokołów posiedzeń oraz orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, miały walor dokumentów urzędowych, zatem miały one moc, przewidzianą wart. 244 § 1 kpc. Jak zresztą już była mowa, żaden fakt wynikający z tych dokumentów nie był przedmiotem sporu.
Z kolei niewiele wniosły do sprawy zeznania stron, z których wynikały fakty niesporne kub niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Za trzecioplanową należało w szczególności uznać kwestię tego, czy powódka wiedziała o sporządzeniu testamentu przez spadkodawczynię w chwili jej śmierci, czy też dowiedziała się o tym dopiero w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku.
Nic do sprawy nie mogły również wnieść zeznania świadkaJ. B.(pomijając już oczywiste spóźnienie tego wniosku). Kwestia składu spadku oraz wiedzy powódki na temat testamentu nie miała znaczenia w niniejszej sprawie.
Sąd zważył, co następuje :
Powództwo okazało się bezzasadne.
Nie powinno ulegać najmniejszych wątpliwości, iż powódkaK. B.jest osobą uprawnioną do żądania zachowku po zmarłejC. P.. Jej legitymacja wynika w oczywisty sposób z treściart. 991 § 1 i n. kodeksu cywilnego. Powódka jest zstępną (dzieckiem) zmarłej, a pozwany jest osobą, która jest jedynym spadkobiercąC. P.. Wysokość zachowku wynosi, zgodnie zart. 991 § 1 kcw zw. zart. 931 § 1 kc, połowę wartości udziału, który powódce by przypadał, gdyby testamentu nie było. Zasadniczo poza sporem był również skład oraz szacunkowa wartość spadku, odziedziczonego przez pozwanego (rozbieżności dotyczyły stanu technicznego i wartości niektórych nieruchomości spadkowych).
W ocenie Sądu pozwany podniósł jednak skutecznie zarzut przedawnienia roszczenia przysługującego powódce. Zgodnie zart. 117 § 1 i 2 kc, cywilnoprawne roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu – po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się zarzutu przedawnienia.
Kwestia terminu przedawnienia roszczenia o zachowek jest uregulowana wart. 1007 §1 kc- w brzmieniu na chwilę otwarcia spadku i ogłoszenia testamentu - zgodnie z którym roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku (…) przedawniają się z upływem lat trzech od ogłoszenia testamentu.
Ogłoszenie testamentuC. P.nastąpiło w dniu 3 maja 1989 r. Przez 25 lat powódka – uprawniona do zachowku nie zrobiła nic dla dochodzenia swych roszczeń. Swej bierności nie wyjaśniła w żaden rozsądny sposób. Nie można było zgodzić się z powódką, iż początkiem biegu terminu przedawnienia nie powinien być moment otwarcia testamentu. Wiedza lub brak wiedzy o sporządzeniu testamentu nie ma tu żadnego znaczenia. Upływ terminu przedawnienia (w niniejszej sprawie ponad dwudziestoletni) jest sankcją za nieuzasadnioną bierność powódki w zakresie przeprowadzenia i uregulowania spraw spadkowych po matce. W ocenie Sądu powódka absolutnie nie naprowadziła zaistnienia jakichkolwiek zdarzeń prawnych, które mogłyby skutkować przyjęciem zaistnienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia przed jego upływem. Nie można też nie zauważyć, iż przepisart. 652 kpcw swoich wszystkich brzmieniach nigdy nie nakładał na organ dokonujący otwarcia testamentu (notariusz, sąd) bezwzględnego obowiązku zawiadamiania o rozrządzeniach spadkowych wszystkich osób, których rozrządzenia dotyczą (użyto zwrotu „w miarę możności”). Podsumowując, ustawodawca, regulując kwestię przedawnienia roszczenia o zachowek, uznał, iż to uprawniony winien podjąć minimalne, nietrudne zresztą kroki w celu sprawdzenia istnienia testamentu (np. zwrócenie się do sądu spadku lub – najlepiej – zainicjowanie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, w której można podnieść zarzut nieważności testamentu, co skutkować może przerwą biegu przedawnienia roszczenia o zachowek). Powódka nie zrobiła – od 1989 roku - nic w celu dochodzenia swych praw.
W konsekwencji należało uznać, iż pozwany skutecznie podniósł zarzut przedawnienia w niniejszej sprawie, co obligowało Sąd do oddalenie roszczeń powódki. W niniejszej sprawie powódka nie podniosła również zarzutu (choćby w formie ewentualnej) co do niezgodności zarzutu przedawnienia z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu nie ma w sprawie naprowadzonych żadnych okoliczności, które mogłyby w ogóle poddawać pod rozwagę tę właśnie kwestię. Co więcej – ogromne spóźnienie w dochodzeniu roszczenia powódki przemawia raczej za uznaniem, iż oddalenie powództwa jest jak najbardziej uzasadnione również względami moralnymi i względami pewności obrotu prawnego.
Podsumowując, powództwo oddalono z powodu przedawnienia roszczenia.
SSO Jan Sterczała