Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 3258/15
Data wyroku: 2016-03-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Milczarek
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy emerytalnej

Sygn. akt VI U 3258/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Ewa Milczarek
Protokolant – sekr. sądowyS. S.
po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. w Bydgoszczy
na rozprawie
odwołania:R. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.
z dnia 17 września 2015 r., znak:(...)
w sprawie:R. J.
przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o emeryturę

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemuR. J.prawo do emerytury od dnia(...)

2
stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Na oryginale właściwy podpis.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 17 września 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeodmówił ubezpieczonemuR. J.prawa do emerytury, wskazując, że nie udowodnił on wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył ubezpieczony, który wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że wnosi o zaliczenie mu okresu pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, a nadto pracy w odlewni jako nadzorujący kontroler oraz okresu służby wojskowej.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołanie, wskazując, że okres pracy ubezpieczonego na stanowisku kontrolera jakości nie stanowiło pracy w szczególnych warunkach, a także, że ubezpieczony nie spełnił wymogu posiadania 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

Sąd ustalił, co następuje:
Dziadkowie ubezpieczonegoR. J.posiadali 10-hektarowe gospodarstwo rolne położone w miejscowościP.. W ramach tego gospodarstwa hodowany był żywy inwentarz (2 konie, 8-10 krów, do 5 owiec, 10-12 świń, 20-50 sztuk drobiu), pola uprawne, łąki. Uprawiane było żyto, ziemniaki, buraki pastewne. Prace rolne wykonywane były ręcznie. Na gospodarstwie tym pracował ubezpieczony – od ukończenia 13 roku życia do(...)roku, kiedy się ożenił i wyprowadził z gospodarstwa. W okresie kiedy ubezpieczony uczęszczał do szkoły zawodowej pracował codziennie po 4-5 godzin, także zimą. Przed szkołą pracował około godziny dziennie, a po szkole – 3-4 godziny dziennie. W soboty i niedziele Pasł krowy, pracował przy sianokosach i przy żniwach; zimą oporządzał inwentarz i wyrzucał obornik. Również w czasie wakacji ubezpieczony pracował codziennie we wskazanym gospodarstwie.
dowody: zeznania ubezpieczonego, zeznania świadkaI. P., zeznania świadkaF. W. (1)– zapis protokołu rozprawy k. 38.
W okresie od 7 lipca 1975 roku do 31 grudnia 1998 roku ubezpieczony pracował w(...)wN.jako nadzorujący kontroler na odlewni przy obróbce odlewów. W ramach wykonywanych przez siebie obowiązków ubezpieczony częściowo kontrował produkcję dla wojska, a częściowo sprawdzając produkcję odlewniczą na wydziale, w którym było 15 stanowisk pracy. Czynności administracyjne związane z podpisywaniem raportów oraz wystawianiem kart braków zajmowały mu pół godziny. Otrzymywał on wówczas dodatek z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W ramach wykonywanych czynności dokonywał pomiarów mechanicznych przy użyciu suwaka, mikromierza, średnicówki; oglądał gotowe odlewy przy pomocy rękawic. Ubezpieczony nie korzystał we wskazanym okresie z urlopów bezpłatnych.
dowody: świadectwa pracy – k. 8-11, zeznania ubezpieczonego, zeznaniaJ. Ł., zeznaniaA. S.–zapis protokołu rozprawy k. 38.
Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał na podstawie wskazanych wyżej dowodów.
Sąd uznał za wiarygodne zgromadzone w aktach sprawy dokumenty prywatne oraz urzędowe, albowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich wiarygodności ani autentyczności, zaś Sąd nie powziął w tym zakresie wątpliwości z urzędu.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadkówI. P.orazF. W. (2). Zeznania te nie tylko były – mając na uwadze znaczny upływ czasu – szczegółowe i pokrywały się z zeznaniami ubezpieczonego, ale przede wszystkim wzajemnie ze sobą korespondowały i się uzupełniały. Wskazani świadkowie, podobnie jak ubezpieczony, zamieszkiwali i miejscowościP.i obserwowali pracę ubezpieczonego na roli, a zatem ich zeznania uznać należało za wiarygodne.
W ocenie Sądu na przymiot wiarygodności zasługiwały również zeznaniaJ. Ł.orazA. S., którzy pracowali z ubezpieczonym w(...)wN.. Pracownicy ci z bliska obserwowali warunki pracy ubezpieczonego na stanowisku kontrolera i w sposób wzajemnie ze sobą korespondujący, jak również zbieżny z zeznaniami ubezpieczonego, wskazali na warunki, w których ubezpieczony wykonywał swoje obowiązki. Mając to na względzie, treść tych zeznań uznać należało za wiarygodną.
Sąd uznał również za wiarygodne zeznania ubezpieczonego, zarówno w odniesieniu do okoliczności związanych z pracą w gospodarstwie jak również związanych z pracą na stanowisku kontrolera jakości. W odniesieniu do obu tych kwestii zeznania te pokrywały się z zeznaniami wskazanych wyżej świadków, co przemawia za ich wiarygodnością. Nadto wskazać należy, że ubezpieczony zeznawał spontanicznie i logicznie, zaś praca w odlewni została dodatkowo udokumentowana stosownymi świadectwami.

Sąd zważył, co następuje:
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia miało dokonanie oceny, czy ubezpieczony zdołał wykazać dwie kwestionowane przez organ rentowy przesłanki konieczne dla ustalenia ubezpieczonemu prawa do emerytury. Pierwszą z nich było wykazanie 15 lat pracy w szczególnych warunkach, natomiast drugą – wykazania wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych (25 lat).
Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
A art. 184 ust. 2 wynika natomiast, iż emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Zgodnie z§4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzepracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Stosownie do treści §2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, natomiast z §2 ust. 2 wynika, że okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.
W ocenie Sądu ubezpieczony zdołał wykazać, że pracował 15 lat w szczególnych warunkach w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów. Podkreślić należy, że w wykazie A dziale XIV pkt. 24 załącznika do przytoczonego rozporządzenia jako praca w szczególnych warunkach wskazana została „kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie”. W ocenie Sądu ubezpieczony pracując jako kontroler jakości stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał wskazaną wyżej pracę, mając na względzie, że pracował w dziale zajmującym się wyróbką odlewów, nadzorując pracowników, którzy niewątpliwie wykonywali pracę w szczególnych warunkach w myśl wskazanego rozporządzenia. Uzupełniające wykonywanie prac o charakterze administracyjnym, związane z wypełnianiem niezbędnej dokumentacji ubezpieczony wykonywał jedynie pół godziny dziennie – okoliczność ta nie jest przeszkodą od przyjęcia, że wykonywał on pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Obowiązki te ubezpieczony wykonywał w latach 1975-1998, a zatem spełnia on wymóg pracy w szczególnych warunkach, niezbędny do przyznania mu emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W dalszej kolejności należy się odnieść do wymogu spełnienia przez ubezpieczonego posiadania 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Jak wynika z art. 10 ust.1. pkt 3 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe:
1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,
2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności:
1) wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o u.s.r. oraz
2) czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie. Zob. wyrok SA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 1996 r., III AUr 833/95 (OSA 1998, z. 4, poz. 15) i wyroki SN: z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 (OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 473); z dnia 13 stycznia 1998 r., II UKN 433/97 (OSNAPiUS 1998, nr 22, poz. 668); z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98 (OSNAPiUS 1999, nr 24, poz. 799); z dnia 18 lutego 1999 r., II UKN 491/98 (OSNAPiUS 2000, nr 8, poz. 324, notka); z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/90 (OSNAPiUS 2001, nr 4, poz. 122, notka); z dnia 3 grudnia 1999 r., II UKN 235/99 (OSNAPiUS 2001, nr 7, poz. 236, notka); z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 650); z dnia 12 maja 2000 r., II UKN 538/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 651); z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN 612/99 (OSNAPiUS 2002, nr 1, poz. 21, notka); z dnia 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00 (OSNPUSiSP 2003, nr 7, poz. 186).
W myśl art.6 pkt 2 ustawy z dnia 20.12.1090 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:
a) ukończyła 16 lat,
b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Należy w tym miejscu przytoczyć wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2012 w sprawie o sygn. akt III AUa 59/12 (LEX nr 1217735) zgodnie z którym praca w gospodarstwie rolnym domownika musi mieć charakter stały i wymiar czasu odpowiadający co najmniej 1/2 etatu pracowniczego. Nie sprzeciwia się zaliczeniu takiej pracy fakt równoległej nauki, jeśli okoliczności faktyczne wskazują na potrzebę pomocy domownika w gospodarstwie i na realną możliwość pogodzenie pracy w gospodarstwie z nauką, nawet okresowo, od wiosny do jesieni. Podobne stanowisko zajął Sad Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 28 czerwca 1991 r. (IIIAUr 23/91 OSA 1992/2/11) wskazując , iż dla zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po 16 roku życia bez znaczenia pozostaje fakt uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej, o ile z całokształtu okoliczności wynika, że nauka nie wyklucza możliwości stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Zdaniem Sądu, przeprowadzone dowody pozwalają na zaliczenie ubezpieczonemu pracy w gospodarstwie rolnym w spornym okresie od 21 lipca 1971 roku do 6 lipca 1975 roku. Z zeznań ubezpieczonego oraz świadków wynika, iż pracował on we wskazanym okresie na gospodarstwie rolnym dziadków co najmniej 4 godziny dziennie.
Przy zaliczeniu wskazanych wyżej okres ubezpieczony spełnił przesłanki uprawniające do emerytury określone w art.184 ustawy emerytalnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia(...)r.
Na zasadzie art. 118 ust 1 a ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS Sąd Okręgowy orzekł o braku odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z uwagi na konieczność przeprowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego na okoliczność pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym jego dziadków przed Sądem i charakteru pracy ubezpieczonego w trakcie zatrudnienia w(...)wN..

SSO Ewa Milczarek