Sąd Okręgowy w Poznaniu
XVII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: XVII Ka 570/16
Data wyroku: 2016-07-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Justyna Andrzejczak, Dariusz Kawula, Małgorzata Susmaga

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lipca 2016r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XVII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Susmaga (spr.)
Sędziowie:  SSO. Dariusz Kawula
SSO Justyna Andrzejczak
Protokolant:   st.prot.sąd. Karolina Tomiak
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Arkadiusza Dzikowskiego
po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. sprawy
R. S.a na podstawieart. 435 kpkM. B. (1)
oskarżonych o przestępstwo zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonegoR. S.
od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 8 marca 2016r. sygn. akt. VIII K 570/14

1
zmienia pkt I zaskarżonego wyroku w ten sposób, że uniewinnia oskarżonegoR. S.od popełnienia zarzucanego mu czynu i w konsekwencji uchyla punkt IV zaskarżonego wyroku,

2
eliminuje z zarzucanego i przypisanego oskarżonemuM. B. (1)przestępstwa zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kk, działanie wspólnie i w porozumieniu z oskarżonymR. S.,

3
zmienia pkt V zaskarżonego wyroku wskazując, iż w ½ części kosztami sądowymi w sprawie obciąża Skarb Państwa a w ½ części zwalnia oskarżonegoM. B. (1)od zwrotu Skarbowi Państwa kosztów sądowych,

4
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,

5
kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

Justyna Andrzejczak   Małgorzata Susmaga   Dariusz Kawula

UZASADNIENIE
Zgodnie z przepisemart. 457 § 2 k.p.k.niniejsze uzasadnienie sporządzone zostało wyłącznie co do oskarżonegoR. S.na skutek złożonego przez prokuratora wniosku o uzasadnienie wyroku, który został w ten sposób ograniczony
R. S.iM. B. (1)zostali oskarżeni o to, że w dniu 1 października 2012 r. wP., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej usiłowali doprowadzić(...)wP.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 11.065,94 zł w postaci wypłaty odszkodowania z tytułu zawartej umowy ubezpieczeniowej dot. pojazduF. (...)onr rej. (...)poprzez wprowadzenie pracowników TU w błąd co do okoliczności powstania uszkodzeń pojazdu m-kiS. (...)onr rej. (...), lecz nie osiągnęli zamierzonego celu po weryfikacji okoliczności zdarzenia tj. o przestępstwo zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kk
Wyrokiem z dnia 8 marca 2016 roku w sprawie VIII K 570/14 Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu uznał oskarżonychM. B. (1)iR. S.za winnych przestępstwa zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.popełnionego w sposób wyżej opisany, przyjmując, że oskarżeni usiłowali doprowadzić(...) S.A.wW.(...)wP.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i za to przestępstwo na podstawieart. 14 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.wymierzył oskarżonemuM. B. (1)karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, a oskarżonemuR. S.karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawieart. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 pkt. 1 k.k.warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej wobec oskarżonegoR. S.kary pozbawienia wolności na okres 4 lat tytułem próby (k. 364 – 365).
Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła obrońca oskarżonegoR. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
- obrazę prawa materialnegoart. 13 § 1 kkpoprzez błędną jego wykładnię pomijającą brak znamion bezpośredniości w zachowaniu oskarżonegoR. S.
- obrazę przepisów postępowania w tym:art. 7 kpkpoprzez dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów w szczególności wyjaśnień oskarżonegoR. S.,art. 174 kpkprzez zastępowanie wyjaśnień oskarżonego oświadczeniami złożonymi w toku wizji lokalnej przeprowadzonej przez pracownika ubezpieczyciela z udziałemT. W.,art. 442 kpkw szczególności § 3 tego przepisu przez nieuwzględnienie wskazań oraz zapatrywań Sądu Okręgowego w Poznaniu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lutego 2014r. w sprawie sygn. XVII Ka 8/14,
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych przez Sąd Rejonowy polegający na nie znajdującym żadnych podstaw ustaleniu zachowań oskarżonegoR. S.uzasadniających przypisanie mu popełnienia przestępstwa w dniu 1 października 2012r wP., jak też dowolne ustalenie, że oskarżeni działali wspólnie i w porozumieniu, które to uchybienia miały wpływ na treść wyroku.
W konkluzji obrońca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonegoR. S.od zarzucanego mu czynu (k. 385 – 387).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonegoR. S.okazała się potrzebna, albowiem jej wniesienie pozwoliło Sądowi Okręgowemu na instancyjną kontrolę wydanego orzeczenia, która doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonegoR. S.od zarzucanego mu czynu.
Podniesione w niej zarzuty okazały się częściowo zasadne. Przede wszystkim skarżąca miała rację wskazując, iż Sąd Rejonowy dopuścił się błędnej oceny dowodów z wyjaśnień oskarżonegoR. S.oraz składanych przez niego oświadczeń w toku postępowania szkodowego. Nieprawidłowości te doprowadziły do ustalenia w niniejszej sprawie błędnego stanu faktycznego co do udziału oskarżonegoR. S.w inkryminowanym zdarzeniu. Ponadto trafnie wskazała także skarżąca, iż Sąd Rejonowy nie sprostał w pełnym zakresie zaleceniom wynikającym z uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2014 roku w sprawie XVII Ka 8/14, czym dopuścił się obrazy przepisuart. 442 § 3 k.p.k.
W pierwszej kolejności odnosząc się do oceny wyjaśnień oskarżonegoR. S.dokonanej przez Sąd Rejonowy, to w znacznej mierze nie można było jej zaaprobować, poza tą częścią, w której słusznie ustalono, że obaj oskarżeni nie znali się przed zdarzeniem, które miało miejsce w dniu 30 września 2012 roku oraz co do tego, iż do samego zdarzenia faktycznie doszło. Takie też ustalenia faktyczne poczynił Sąd I instancji. Co do pozostałej części wyjaśnień oskarżonego nie można zgodzić się z Sądem Rejonowym, iż nie zasługują na wiarę jego depozycje, iż poza podpisaniem oświadczenia z dnia 1 października 2012 roku (i to pod dyktando oskarżonegoM. B. (1)) dotyczącego przebiegu kolizji i uczestnictwa w wizji lokalnej nie miejscu wypadku nie miał ona jakiegokolwiek udziału w postępowaniu szkodowym, ani też w żaden inny sposób nie współdziałał z oskarżonymM. B. (1), jak i nie wiedział o jego poczynaniach. Przede wszystkim na wiarę zasługują szczerze i spontaniczne wyjaśnienia oskarżonego, iż to on był sprawcą kolizji do jakiej doszło w dniu 30 września 2012 roku i w pełni poczuwał się do winy za jej spowodowanie, albowiem niewątpliwie wymusił pierwszeństwo przejazdu wobec oskarżonegoM. B. (1)(k. 49). W wyjaśnieniach tych oskarżony wskazał, iż nie przyglądał się dokładnym uszkodzeniom motocykla, lecz jedynie pobieżnie stwierdzić, że na skutek upadku z pewnością został on uszkodzony. W tym miejscu zaznaczenia na marginesie wymaga, że wyjaśnieniaR. S.nie były wcale sprzeczne z wyjaśnieniamiM. B. (1)co do tego, iż ten drugi miał odjechać na własnym motocyklu z miejsca zdarzenia, albowiemR. S.wskazał jedynie, że motor odpalał (k. 49). Co istotne, oskarżonyS., wiarygodnie wyjaśniał iż „nie wzywał policji, ponieważ jeździ bardzo dużo, miał punkty karne i bał się, że utraci prawo jazdy” (k. 213).
Powracając do kwestii uszkodzeń motocykla, którym oskarżonyR. S.dokładnie się nie przyjrzał w dniu zdarzenia, to właśnie z tego względu, gdyM. B. (2)przyjechał do niego następnego dnia w celu spisania „oświadczenia o kolizji”,R. S.w poczuciu winy za spowodowaną kolizji napisał je pod dyktandoM. B. (1), w tym uwzględniając wskazane przez tego oskarżonego uszkodzenia. Brak jakichkolwiek dowodów na to, iżR. S.miał świadomość, iżM. B. (1)już w tym momencie wskazał także takie uszkodzenia, które nie powstały w wyniku zdarzenia, które miało miejsce dzień wcześniej.
Poza okolicznością spisania powyższego „oświadczenia o kolizji” udziałR. S.w całym zdarzeniu objętym aktem oskarżenia ograniczył się jeszcze do udziału w wizji lokalnej w dniu 10 października 2012 roku, której dokumentacja znajduje się w aktach szkodowych. Trzeba wyraźnie podkreślić, co umknęło zarówno prokuratorowi, jak i Sądowi I instancji, że z oświadczenia tego, które spisał rzeczoznawcaT. W.wynika, żeR. S.w ogóle nie wypowiadał się na temat powstałych w motocyklu uszkodzeń, w szczególności nie wymieniał ich szczegółowo, ani też nie wskazywał na nie. Nie można więc w żaden logiczny sposób przyjść, iżbyR. S.swoim zachowaniem bezpośrednio zmierzał do pomocyM. B. (1)w wyłudzeniu ubezpieczenia poprzez potwierdzanie powstałych uszkodzeń motocykla także w trakcie wizji lokalnej. Poza tymi przypadkamiR. S.w żaden sposób, z własnej inicjatywy, samodzielnie nie kontaktował się zM. B. (1). Przy czym w ocenie Sądu odwoławczego wysoce prawdopodobne są wyjaśnieniaR. S., iżM. B. (1), po odmowie wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, przyjeżdżał do niego i nagabywał o przekazanie pieniędzy na naprawę motocykla z własnych środków oskarżonego. Wobec całokształtu postawyM. B. (1), który starał się w przestępny sposób uzyskać środki z odszkodowania, takie zachowanie uznać należy, za przypuszczalną konsekwencję odmowy wypłaty odszkodowania. WszakżeM. B. (1)w dalszym ciągu potrzebował pieniędzy na naprawę motocykla.
Powyższe błędy w ocenie wyjaśnień oskarżonegoR. S.oraz jego oświadczeń z postępowania szkodowego doprowadziły Sąd Rejonowy do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w zakresie współsprawstwa oskarżonego. Wbrew wnioskom poczynionym przez Sąd Rejonowy nie można w sposób niewątpliwy i jednoznaczny uznać, iż pomiędzy oskarżonymi istniało jakiekolwiek porozumienie co do współdziałania w próbie popełnienia przestępstwa na szkodę ubezpieczyciela. Trudno bowiem logicznie przyjmować, iż była w ogóle możliwość zawiązania takiego porozumienia, także poprzez fakty dokonane, na które powoływał się Sąd Rejonowy. Trzeba bowiem mieć na uwadze, żeR. S.sporządził „oświadczenie o kolizji” pod wyłączne dyktandoM. B. (1), w szczególności co do powstałych uszkodzeń.R. S.w ogóle bowiem nie przyłożył do nich uwagi w dniu kolizji, a z uwagi na to, że poczuwał się za nią odpowiedzialny, sporządził oświadczenie zgodnie z twierdzeniamiM. B. (1). Takie postępowanie świadczy oczywiście o niefrasobliwości i naiwnościR. S., ale w żadnym razie nie może przemawiać za istnieniem przestępczego zamiaru popełnienia czynu zabronionego, czy też wejścia w porozumienie z drugim sprawcą. W świetle powyższego za niedopuszczalne także uznać należy, przy przyjętej kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu przestępstwa zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kk, lakoniczne, sprzeczne ustalenia Sądu I instancji, iż „oskarżony mógł chociażby domyślać się, że uszkodzenia tego pojazdu nie mogły powstać w trakcie zdarzenia” (k 374) oraz , że „oskarżonyR. S.wiedział, że zakres uszkodzeń motocykla nie mógł powstać w okolicznościach podawanych przez oskarżonych w oświadczeniu” (k 381). Po czym dalej Sąd Rejonowy rozważania swoje ogranicza do jednozdaniowego stwierdzenia, iż „przypisanego przestępstwa oskarżeni dopuścili się działając z zamiarem bezpośrednim.
Słuszność miała także skarżąca wskazując, iż Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy przepisuart. 442 § 3 k.p.k.Trzeba bowiem zauważyć, iż gdyby Sąd I instancji w sposób należyty i dokładny zastosował się do wskazań zawartych szczególnie na str. 7 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2014 roku w sprawie XVII Ka 8/14 to poczyniłby staranniejszej rozważania co do winy i sprawstwa oskarżonegoR. S.. Sąd Okręgowy wskazywał bowiem już w tamtym orzeczeniu, iż trzeba należycie rozważyć, czyR. S.nie działał wyłącznie w dobrej wierze wypełniając „oświadczenie o kolizji” z dnia 1 października 2012 roku. W ocenie Sądu odwoławczego w niniejszej sprawie zapatrywania tam wyrażone w pełnym stopniu się sprawdziły. Jak to bowiem wykazano powyżej analizując odpowiedni materiał dowodowyR. S.nie można przypisać zamiaru popełnienia przestępstwa i zawiązania porozumienia co do jego popełnia na podstawie tego, iż w zaufaniu doM. B. (1)wypełnił „oświadczenie o kolizji”. Sąd Rejonowy zaniechał więc należytego rozważenia winy i sprawstwa każdego z oskarżonych z osobna, co doprowadziło w konsekwencji do poczynienia takich ustaleń na etapie postępowania odwoławczego, w konsekwencji których doszło do uniewinnieniaR. S.od zarzucanego mu czynu.
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wszystkie poczynione powyżej rozważania, Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 437 § 1 i 2 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok w jego punkcie I w ten sposób, że uniewinnił oskarżonegoR. S.od popełnienia zarzucanego mu czynu i w konsekwencji uchylił także punkt IV zaskarżonego wyroku dotyczący warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności (o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku Sądu Okręgowego).
Ponadto Sąd Okręgowy co do oskarżonegoR. S.zmienił punkt V zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w ½ części kosztami sądowymi w sprawie obciążył Skarb Państwa, a to ze względu na uniewinnienie oskarżonegoR. S.od popełnienia zarzucanego mu czynu (o czym orzeczono w punkcie 3 wyroku Sądu Okręgowego).
Z kolei kosztami procesu za postępowanie odwoławcze Sąd Okręgowy na podstawie przepisówart. 634 k.p.k.w zw.art. 632 pkt 2 k.p.k.obciążył Skarb Państwa, albowiem w postępowaniu odwoławczym doszło do uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu (o czym orzeczono w punkcie 5 wyroku Sądu Okręgowego).
Justyna Andrzejczak   Małgorzata Susmaga   Dariusz Kawula