Sąd Apelacyjny w Katowicach
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 15/16
Data wyroku: 2016-10-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Sznajder, Barbara Kurzeja, Jadwiga Galas
Słowa kluczowe: Kary Umowne
Podstawa prawna: art. 483 kc

Sygn. akt V ACa 15/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 października 2016r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jadwiga Galas

Sędziowie:

SA Barbara Kurzeja (spr.)
SO del. Katarzyna Sznajder

Protokolant:

Anna Fic

po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwa(...)Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wM.

przeciwkoH. K.i(...)Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wŁ.

o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 20 sierpnia 2015r., sygn. akt XIV GC 673/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanych kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO del. Katarzyna Sznajder

SSA Jadwiga Galas

SSA Barbara Kurzeja

Sygn. akt V ACa 15/16

UZASADNIENIE
(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wM.domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych kwoty 90 428,36 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 90 000 zł - od dnia 29 lutego 2014r. i od kwoty 428,36 zł - od dnia wniesienia pozwu.
W uzasadnieniu podał, iż zawarł z pozwanymi - działającymi w ramach konsorcjum - umowę o roboty budowlane i naliczył im karę umowną za 9 dni opóźnienia w wykonaniu - na podstawie § 18 ust. 1 umowy - robót budowlanych, obejmujących ich pierwszy odcinek, które miały być wykonane do dnia 7 lutego 2012 r. Wraz ze zgłoszeniem gotowości do odbioru nie dostarczyli bowiem dokumentacji odbiorowej tj. szkiców geodezyjnych wykonanej sieci oraz zapisu z inspekcji telewizyjnej. Dopiero w dniu 16 lutego 2012r. pozwani dostarczyli zapis telewizyjny potwierdzający prawidłowość wykonania tego odcinka. Zdaniem powoda doszło do 9 dniowego opóźnienia wykonania robót budowalnych w ramach odcinka(...), gdyż termin wykonania odcinka(...)został wyznaczony na 7 lutego 2012r. a prace zostały faktycznie zakończone dopiero 16 lutego 2012r. Oprócz kary umownej powód domagał się zapłaty kwoty 428,36 zł tytułem odsetek naliczonych za opóźnienie w zapłacie należności za zajęcie pasa drogowego i zużycie wody w toku realizacji inwestycji.
Od wydanego przez Sąd Okręgowy w postępowaniu upominawczym nakazu zapłaty pozwani wnieśli sprzeciw podnosząc zarzut nieistnienia roszczenia powoda, a z ostrożności procesowej - w razie jego nieuwzględnienia – wnieśli o miarkowanie kary umownej. Podnieśli, iż roboty obejmujące odcinek(...)zostały odebrane przez inspektora nadzoru bez zastrzeżeń przed dniem 7 lutego 2012r. Wyjaśnili, iż wpis do dziennika budowy o braku gotowości do odbioru w dniu 15 lutego 2012r. wynikał z błędnego odczytu inspekcji telewizyjnej odcinka kanalizacji (kamerowania sieci). Ponownie wykonana inspekcja sieci (w dniu 16 lutego 2012r.) potwierdziła należytą jakość wykonanych robót i tego samego dnia inspektor nadzoru potwierdził gotowość do ich odbioru technicznego. Wpis do dziennika budowy z dnia 15 lutego 2012r. o braku gotowości do odbioru był zatem bezzasadny, gdyż na dzień wymagany umową (7 lutego 2012r.) odcinek(...)był prawidłowo zgłoszony do odbioru. Opóźnienie w odbiorze kanalizacji wyniknęło wyłącznie z przyczyn od nich niezależnych.
Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015r. pozwany oświadczył, iż nie kwestionuje dochodzonej kwoty 428,36 zł tytułem odsetek za opóźnienie.
W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał powództwo w całości. Dodał, iż po zgłoszeniu przez pozwanych do odbioru robót w dniu 7 lutego 2012r. powód poinformował pozwanych, że dokumentacja odbiorowa jest niekompletna i nie pozwala na dokonanie odbioru robót. Powód wskazał, iż obowiązek zgromadzenia pełnej dokumentacji projektowej wynikał z § 2 ust. 1 umowy i(...)STWiORB cz.(...), gdzie wskazano, iż odbiór robót wykonanych w ramach odcinka następował w oparciu o odbiór techniczny, na który wyznaczono 7 dni od daty zgłoszenia gotowości a do dokonania odbioru technicznego wymagane było przedstawienie kompletnej dokumentacji w tym zapisu z kamerowania studni. Powód podkreślił, iż skoro w umowie mowa o karach umownych za opóźnienie, to pozwani odpowiadają za każe opóźnienie, nie tylko zawinione.
Wyrokiem z dnia Sąd Okręgowy zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 428,36 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 8 września 2014 r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu ustalając, co następuje.
Bezsporne jest w sprawie, iż w dniu 7 lipca 2011r. strony zawarły umowę o roboty budowlane, na podstawie której pozwani zobowiązali się wykonać dla powoda jako zamawiającego budowę kanalizacji i przebudowę sieci wodociągowej wM., w tym odcinek(...)(rejonul. (...)), którego termin realizacji przypadał na dzień 7 lutego 2012r.
W myśl § 2 ust. 1 umowy wykonawca zobowiązał się wykonać roboty zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia przedstawionym w dokumentacji projektowej i Specyfikacji Technicznej Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych (STWiORB - część(...)i(...)), wykonać inwentaryzację geodezyjną powykonawczą, przedstawić komplet dokumentów do odbioru końcowego oraz zgłaszać na piśmie w dzienniku budowy:
- gotowość do odbioru robót zanikowych i ulegających zakryciu,
- gotowość do odbioru technicznego,
- gotowość do odbioru końcowego,
- gotowość do odbioru przedmiotu umowy – po uzyskaniu ostatecznej decyzji pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego przez wykonawcę i obustronnym podpisaniu protokołu odbioru końcowego oraz usunięciu wad stwierdzonych w tym protokole.
Zgodnie z § 3 ust. 3 pkt 3.2. umowy zamawiający zobowiązał się dokonywać czynności odbiorowych robót – odbioru technicznego – w terminie 7 dni roboczych od ich zgłoszenia przez wykonawcę.
W świetle § 14 ust. 2 umowy do obowiązków wykonawcy należało skompletowanie i przedstawienie zamawiającemu niezbędnych dokumentów, a w szczególności prawidłowo wypełnionego i zakończonego dziennika budowy, zaświadczeń właściwych jednostek i organów, protokołów odbiorów technicznych, niezbędnych świadectw kontroli jakości oraz dokumentacji powykonawczej ze wszystkimi zmianami dokonanymi w toku budowy oraz pisemne potwierdzenie o uporządkowanie terenu po prowadzonych robotach, najpóźniej w dniu zgłoszenia gotowości do odbioru końcowego, zaś stosownie do § 15 ust. 1 umowy zakończenie wszystkich odcinków i przeprowadzenie z wynikiem pozytywnym wymaganych prób i sprawdzeń, kierownik budowy stwierdza wpisem do dziennika budowy.
W § 18 ust. 1 umowy strony postanowiły, iż wykonawca zapłaci zamawiającemu kary umowne za opóźnienie w wykonaniu każdego odcinka zadania w wysokości 10 000 zł za każdy dzień opóźnienia.
Stosownie do postanowień STWiORB – część(...), pkt(...). odbiór techniczny polega na ocenie rzeczywistego wykonania robót w odniesieniu do ich ilości i jakości. Całkowite zakończenie realizacji robót oraz gotowość do odbioru technicznego będzie stwierdzona przez wykonawcę wpisem do dziennika budowy. Odbiór techniczny robót nastąpi w terminie ustalonym przez zamawiającego nie później niż 7 dni roboczych od zgłoszenia przez wykonawcę. Zamawiający dokona oceny jakościowej robót na podstawie przedłożonych dokumentów, wyników badań i pomiarów, oceny wizualnej oraz zgodności wykonania robót z dokumentacją projektową i STWiORB. W ramach przedłożonych dokumentów wskazano elektroniczny zapis z inspekcji telewizyjnych wszelkich wykonanych kanałów.
Do dnia 18 stycznia 2012r. wykonano prace obejmujące odcinek(...)w zakresie kanalizacji sanitarnej i deszczowej i po tym dniu była jedynie gromadzona dokumentacja. W dniu 7 lutego 2012r. wpisem do dziennika budowy zgłoszono gotowość do odbioru wykonanych robót. Dokumentacja odbiorowa obejmująca: protokoły odbioru robót zanikowych, podsypki, zasypki, obsypki, badań zagęszczenia gruntów, prób szczelności, inwentaryzacji geodezyjnej oraz inspekcji telewizyjnej wykonanych kanałów kanalizacyjnych została powodowi dostarczona w dniu 10 lutego 2012 r. w odpowiedzi na wezwanie powoda wysłane mailem w dniu 9 lutego. Po weryfikacji dokumentacji przedłożonej przez pozwanych okazało się, iż zapis inspekcji telewizyjnej kanału sanitarnego na odcinku(...)do(...)wskazywał na niezgodność wykonanych robót w związku z czym w dniu 15 lutego 2012r., wpisem do dziennika budowy nie potwierdzono gotowości odbioru wskazując, iż dokumentacja nie spełnia wymogów. W dniu 16 lutego 2012r. pozwani ponownie dokonali inspekcji telewizyjnej kanału sanitarnego i przekazali powodowi tę dokumentację ponownie zgłaszając gotowość do odbioru. Po dokonaniu ponownej inspekcji telewizyjnej kanału okazało się bowiem, że w rzeczywistości kanały zostały wykonane prawidłowo.
W ocenie Sądu Okręgowego, roszczenie powoda podlega uwzględnieniu jedynie w części dotyczącej zapłaty 428,36 zł za opóźnienie w realizacji płatności za zajęcie pasa drogowego i za zużytą wodę; brak jest natomiast podstaw do jego uwzględnienia w części obejmującej kary umowne.
Z § 18 ust. 1 łączącej strony umowy wynika bowiem, iż kary umowne mogły być naliczone w razie opóźnienia w wykonaniu każdego objętego umową odcinka i tylko  w przypadku kar umownych za zakończenie przedmiotu umowy data sporządzenia protokołu odbioru dawała podstawę do naliczenie kar umownych. W przypadku odbiorów poszczególnych odcinków brak  jest wskazania w umowie, iż wykonanie prac należy utożsamiać z podpisaniem protokołu odbioru tych prac w związku z czym  z punktu widzenia zobowiązania pozwanych do zapłaty kary umownej za wykonanie prac danego odcinka istotny był moment zakończenia prac. Protokolarne odebranie potwierdza tylko wykonanie prac zgodnie z umową i w świetle zawartej umowy stanowi podstawę do wystawienia faktury - § 10 ust. 2 umowy. Datą wykonania prac danego odcinka nie jest zatem data protokolarnego odebrania tych prac, ale data faktycznego zakończenia prac danego odcinka.
W rozpoznawanej sprawie prace, co do których sporządzono protokół odbioru z dnia 17 lutego 2012r. w zakresie kanalizacji sanitarnej i deszczowej były wykonane przed wyznaczonym terminem ich zakończenia, bowiem do dnia 18 stycznia 2012r. zakończono wszystkie prace przy kanalizacji sanitarnej i deszczowej odcinka(...)- rejonul. (...), a jak wynika ze Specyfikacji – część(...)pkt(...), „całkowite zakończenie realizacji robót będzie stwierdzone wpisem do dziennika budowy o gotowości do odbioru”, co w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 7 lutego 2012r., a więc w wyznaczonym umownie terminie do zakończenia prac tego odcinka. Po umownym terminie przewidzianym do wykonania odcinka(...)– tj. po dniu 7 lutym 2012r. żadne prace w zakresie kanalizacji sanitarnej i deszczowej nie były wykonywane. Konieczność wykonania ponownie inspekcji telewizyjnej kanałów (z uwagi na wcześniejszy nieprawidłowy zapis tej inspekcji) nie stanowi wykonania prac zleconych w ramach odcinka(...)w zakresie kanalizacji sanitarnej i deszczowej, ale – jak wynika ze Specyfikacji – część(...)pkt(...)– czynność zbierania dokumentacji celem ustalenia prawidłowości wykonania tych prac w ramach czynności odbiorowych. Co więcej, z § 2 ust. 1 i 14 ust. 2 umowy wynika, iż taką dokumentację należy złożyć najpóźniej do odbioru końcowego.
Wbrew twierdzeniom powoda, po dniu 7 lutego 2012r. nie usuwano żadnych usterek w wykonanych pracach, a nieprawidłowość zapisu wykonanej inspekcji telewizyjnej nie stanowi niewykonania prac. Skoro zatem pozwani zakończyli wykonywanie prac do dnia 7 lutego 2012r. i zgłosili je do odbioru, a w pracach tych nie było wad istotnych uniemożliwiających ich odbiór, brak było – w ocenie Sądu pierwszej instancji - podstaw do naliczenia kary umownej.
Apelację od powyższego wyroku, w części oddalającej powództwo wniósł powód i podnosząc zarzut naruszenia:
-art. 233 k.p.c.poprzez pominięcie wynikającego z całokształtu okoliczności sprawy faktu, że przygotowanie dokumentacji odbiorowej wchodziło w zakres prac realizowanych w ramach danego odcinka,
-art. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak wskazania w motywach rozstrzygnięcia, którym dowodom Sąd Pierwszej instancji nie dał wiary i z jakich przyczyn,
-art. 65 § 1 i 2 k.c.poprzez błędną wykładnię postanowień umowy stron i przyjęcie, że strony jako termin wykonania odcinka rozumiały zrealizowanie robót budowlanych
wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Odniesienie się do zarzutów apelacji odnoszących się do kwestii proceduralnych i mogących ewentualnie rzutować na ocenę poczynionych ustaleń faktycznych, bo dotyczących oceny wiarygodności i mocy dowodów należy poprzedzić stwierdzeniem, że zasadą orzekania jest zachowanie samodzielności i niezależności sądu meriti w ustaleniu i wyciągnięciu wniosków istotnych z punktu widzenia prawa materialnego, a tej Sąd Okręgowy nie przekroczył. Również zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.okazał się nietrafny, gdyż zaskarżone orzeczenie poddawało się kontroli instancyjnej, a w orzecznictwie podkreśla się, iż zarzut naruszenia tego przepisu powinien być uznany za uzasadniony jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy treść uzasadnienia całkowicie uniemożliwia sądowi drugiej instancji dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia. Taka zaś sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Ustalenia faktyczne wyprowadzone z przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonego materiału dowodowego, która w żaden sposób nie uchybia treściart. 233 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny akceptuje i uznaje za własne.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie sposób również zaaprobować twierdzeń skarżącej, jakoby Sąd Okręgowy dokonał nieprawidłowej oceny jurydycznej dokonanych ustaleń i naruszył wskazany w apelacjiart. 65 k.c.Kara umowna objęta niniejszym sporem stanowi postać kary umownej za nienależyte wykonanie zobowiązania. Sąd Okręgowy dokonując wykładni niejednoznacznych postanowień umownych powiązał zakończenie robót ze zdarzeniem polegającym na faktycznym wykonaniu prac obejmujących odcinek(...)w zakresie kanalizacji sanitarnej i deszczowej i ich zgłoszeniu do odbioru, co nastąpiło w dniu 7 lutego 2012 r., a więc w wyznaczonym umownie terminie do zakończenia prac tego odcinka. Sąd Okręgowy wskazał dodatkowo, że konieczna dokumentacja została dostarczona w terminie pozwalającym na ich odbiór techniczny. Wskazał, że datą wykonania prac danego odcinka nie jest  data ich protokolarnego odebrania lecz data faktycznego ich zakończenia. Z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że przedmiot umowy został pisemnie zgłoszony do odbioru w dniu 7 lutego 2012 r., gdyż przed tym dniem w istocie roboty zostały zakończone a zapisy umowy nie dawały podstaw do odmiennego wnioskowania. Ponieważkodeks cywilnynie przesądza z jakim zdarzeniem należy wiązać uzasadniające naliczanie kary umownej za nieterminowe wykonanie zobowiązania, to w tej sytuacji należało odwołać się – co prawidłowo uczynił Sąd pierwszej instancji - do zawartej przez strony umowy. W jej § 18 zawarły one postanowienie, że kara umowna mogła być naliczona za "opóźnienie w wykonaniu każdego odcinka". Terminowe wykonanie umowy strony powiązały zatem z terminem ich zakończenia, którym posłużyły się także w § 15 umowy („zakończenie wszystkich odcinków i przeprowadzenie z wynikiem pozytywnym wymaganych prób i sprawdzeń, kierownik budowy stwierdza wpisem do dziennika budowy”); nie oznacza to jednak, że tego rodzaju nieprecyzyjny zapis umowny dawał podstawę do wnioskowania, że uzależnia on uznanie, że umowa została wykonana, od potwierdzenia zakończenia robót przez inspektora nadzoru. Zaznaczyć zaś należy, że inspektor nadzoru wskazał w dzienniku budowy, w dniu 15 lutego 2012 r. (k 26), że nie potwierdza gotowości do odbioru wyłącznie „z powodu konieczności wykonania korekty posadowienia kanału sanitarnego”, co – jak się okazało – wynikało z błędnego odczytu dokonanej wcześniej inspekcji telewizyjnej. Ponownie dokonana – w dniu następnym - inspekcja tegoż kanału wykazała bowiem prawidłowe jego posadowienie, co pozwoliło na dokonanie jego odbioru technicznego i na przyjęcie w związku z tym przez Sąd Okręgowy, że zakończenie robót nastąpiło z chwilą ich pierwszego zgłoszenia do odbioru technicznego i że w dniu jego dokonywania była zgromadzona konieczna dokumentacja.
Nie ulega zatem wątpliwości, że podstawę zgłoszenia robót do odbioru stanowiło ich faktyczne wykonanie. Wyliczenie kar umownych, w którym wskazano jako datę "faktycznego zakończenia robót" datę potwierdzenia ich wykonania przez inspektora nadzoru było zatem nieuprawnione. Twierdzenie skarżącego, że poprzez wykonanie robót strony rozumiały nie tylko wykonanie robót budowlanych, ale również zgromadzenie pełnej dokumentacji pozwalającej na ich nie mógł być uwzględniony w sytuacji, gdy jej brak w dniu zgłoszenia gotowości do odbioru nie przeszkodził powodowi w przystąpieniu do ich odbioru technicznego w wyznaczonym terminie; w tym dniu dysponował bowiem konieczną dokumentacją. Wprawdzie uzupełnienie dokumentacji nastąpiło z jednodniowym opóźnieniem, niemniej jednak z przyczyn niezawinionych przez pozwanych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że umówiony zakres robót został wykonany na dzień zgłoszenia ich gotowości do odbioru, zaś spór pomiędzy stronami sprowadzał się do braku potwierdzenia ich wykonania przez inspektora nadzoru z uwagi na nieprzygotowanie w dniu zgłoszenia gotowości do odbioru koniecznej dokumentacji, o której mowa w pkt(...)STWiORB cz.(...)stanowiących integralną część umowy. Zgromadzenie dokumentacja jest konieczne do odbioru technicznego, który powinien się odbyć nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zgłoszenia robót do odbioru a skoro w tym dniu zamawiający nią dysponował to brak jest podstaw do uznania, aby prowadząca do tej konstatacji wykładnia umowy nie uwzględniała reguł określonych wart. 65 k.c.Zapisy umowy nie dawały bowiem podstaw do wnioskowania, że terminem zakończenia robót, bądź oddania przedmiotu umowy był termin odbioru częściowego jednego z jej elementów, bądź by przez zakończenie robót rozumieć ich dzień ich zgłoszenia do odbioru wraz z konieczną dokumentacją. Wyliczenie kar umownych, w którym wskazano jako datę zakończenia robót datę ich faktycznego odbioru, po uzupełnieniu braków w przedłożonej dokumentacji było zatem dowolne i w związku z tym nieuzasadnione. O zgromadzeniu koniecznej na dzień zgłoszenia robót do odbioru dokumentacji – na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy - mowa jest bowiem jedynie w postanowieniach umownych dotyczących odbioru końcowego; nadto za opóźnienie w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorze odcinka nie zastrzeżono kar umownych, tak jak to miało miejsce w przypadku wad stwierdzonych przy odbiorze przedmiotu umowy (§ 19).
Nie ulega też wątpliwości, że kara umowna zastrzeżona przez strony za opóźnienie w realizacji przedmiotu umowy, stanowiła postać kary umownej za nienależyte wykonanie zobowiązania, a nie zastrzeżenie o charakterze gwarancyjnym nakładające obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej w razie niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania wskutek okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (por. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 331/12, LEX nr 1293724) i wprawdzie odbiór techniczny wskazanych robót nastąpił z jednodniowym opóźnieniem jednakże nastąpił z przyczyn niezawinionych przez pozwanych(art. 483 k.c.). Jest bowiem bezsporne, że roboty zostały wykonane prawidłowo, a zgłoszone zastrzeżenia były wynikiem nieprawidłowego odczytu elektronicznego zapisu z inspekcji sanitarnej wykonanych kanałów i w tym przypadku można mówić jedynie o - usuniętej niezwłocznie - usterce w dostarczonej dokumentacji.
Z powyższych względów i na podstawieart. 385 k.p.c.apelacja podlegała oddaleniu, jako nieuzasadniona.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia z koleiart. 98w zw. zart. 108 § 1 k.p.c., stosownie do wyniku procesu. Wynagrodzenie pełnomocnika powodów, przy wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącym 90.000 zł, Sąd Apelacyjny przyznał w stawce minimalnej w wysokości 2700 zł, na podstawie§ 6 pkt 6 i § 12 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
SSA Barbara Kurzeja SSA Jadwiga Galas SSO del Katarzyna Sznajder