Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 64/15
Data wyroku: 2016-03-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Pawlikowska
Słowa kluczowe: Skarga Pauliańska
Teza: Niewykazanie przez pwooda niewypłacalności dłużniczki prowadzi do przełamania domniemania istnienia złej wiary po stronie osoby trzeciej, w sytuacji gdy jeszcze przed zawarciem umowy o podział majątku wspólnego osoba trzecia (mąż dłużniczki) dokonała spłaty na rzecz służniczki w znacznej kwocie.

Sygn. akt: I C 64/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
W., dnia 11 marca 2016 r.
Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący:SSR Małgorzata Pawlikowska
Protokolant:stażysta Paulina Kruk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04.03.2016 r. wW.
sprawy z powództwa:(...)przy(...)wP.
przeciwko:K. Ś.
- o uznanie czynności za bezskuteczną

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powoda(...)przy(...)wP.na rzecz pozwanegoK. Ś.kwotę 2.417(dwa tysiące czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sędzia

Małgorzata Pawlikowska
Sygn. akt I C 64/15

UZASADNIENIE
(...)przy(...)wP.reprezentowany przez pełnomocnika wystąpił do Sądu z pozwem o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy z 24.04.2013r. o podział majątku wspólnego, zawartej pomiędzy pozwanym, aH. Ś., z pokrzywdzeniem powoda, któremu służy wierzytelność przeciwkoH. Ś.w wysokości 19.520zł stwierdzona tytułem wykonawczym w postaci wyroku Sądu Rejonowego wC.z 13.03.2013r., sygn. akt VII K(...), opatrzonego klauzulą wykonalności z 30.01.2014r. oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą za udzielenie pełnomocnictwa. Uzasadniając swoje stanowisko procesowe, powód podał, że dłużniczkaH. Ś.uiszczając na jego rzecz drobne kwoty jedynie pozorowała spłatę zadłużenia, a zawierając ze swoim mężem umowę o podział majątku wspólnego wyzbyła się całego mienia, zaś otrzymaną spłatę w kwocie 45.000zł rozdysponowała.
W odpowiedzi na pozew pozwany reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o odrzucenie pozwu podnosząc zarzut braku zdolności sądowej powoda, ewentualnie o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
w dniu 24.08.1991r.H. Ś.iK. Ś.zawarli związek małżeński. Prawomocnym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego wC.VII Zamiejscowy Wydział Karny z/s wW.z dnia 13.03.2013r. wydanym w sprawie VII K(...)oskarżonaH. Ś.została uznany winną popełnienia przestępstwa zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 12 kkpolegającego na tym, że w okresie od 10.05.2007r. do 30.06.2012r. wP.woj.,(...)- (...)działając z góry powziętym zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim wprowadzeniu w błąd członków zarządu(...)co do posiadanego zadłużenia doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi w łącznej kwocie 19529 zł nie mając zamiaru wywiązania się z zawartych zobowiązań czym działała na szkodę członków(...)przy(...)wP.. W wyroku tym Sąd zobowiązałH. Ś.do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 19.520zł w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. Prawomocnym wyrokiem z dnia 28.02.2013r wydanym w sprawie III Rc(...), Sąd Rejonowy wC.z dniem 26.04.2012r. zniósł wspólność majątkową małżeńskąK.iH.małżonkówŚ.i ustanowił pomiędzy nimi rozdzielność majątkową. W dniu 24.04.2013r.H. Ś.zawarła zK. Ś.umowę o podział majątku wspólnego w formie aktu notarialnego sporządzonego w kancelarii notarialnej wC.przed notariuszemN. K.numer rep. A(...). Zgodnie z tą umową cały majątek objęty wspólnością ustawową, w tym m.in. nieruchomość gruntową położoną wC., oznaczoną geodezyjnie jakodziałka nr (...)o pow.(...)ha, dla której Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie prowadziksięgę wieczystą nr (...), nabył na wyłączną własnośćH. Ś., który dokonał spłaty na rzeczH. Ś.w kwocie(...). W okresie od 12.12.2013r. do 10.10.2014r.H. Ś.dokonała na rzecz(...)przy(...)wK.dwunastu wpłat na łączną kwotę 350 złotych, tytułem spłaty zadłużenia. W dniu 31.03.2015r. do komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym wT.R. C.wpłynął wniosek(...)przy(...)wP.o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwkoH. Ś.w oparciu o tytuł wykonawczy w postaci wyroku Sądu Rejonowego wC.VII Zamiejscowy Wydział Karny z/s wW.z 13.03.2013r. sygn. akt VIIK(...). W toku postępowania egzekucyjnego komornik uzyskał informację z ZUS dot. nie pobierania przezH. Ś.renty/emerytury oraz dokonał zajęcia jej rachunku bankowego w(...) S.A.wS.. Wówczas doszło do zbiegu egzekucji z postępowaniami prowadzonymi przez komorników sądowych przy Sądach Rejonowych wC.iT..
okoliczności bezsporne, ponadto
dowód: - odpis skrócony aktu małżeństwa nr(...)(k.4 akt IIIRc(...))

     - wyrok zaoczny SR wC.z 13.03.2013r. sygn. akt VIIK(...)(k.10-11, k.130-130v akt VIIK(...))

- akt notarialny nr rep.A(...)(k.12)

     - wyrok SR wC.z 28.02.2013r. sygn. akt III Rc(...)(k.27 akt IIIRc(...))

- dowody wpłat gotówkowych (k.47-52)
- akta komornicze KM(...)
- przesłuchanie w charakterze strony powodowejM. B.iA. K.(k.164v-165)
Sąd zważył, co następuje:
powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.
Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o dokumenty urzędowe w postaci wyroków sądowych, aktu notarialnego i dokumentu stanu cywilnego, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony i nie budziła wątpliwości Sądu. Okoliczność powstania zadłużeniaH. Ś.względem(...)przy(...)wP.znalazła także potwierdzenie w dowodzie z przesłuchaniaM. B.iA. K.w charakterze strony powodowej. Relacje tych osób były logiczne i spójne, dlatego zostały uznane przez Sąd za wiarygodne.
W realiach niniejszej sprawy spór pomiędzy stronami koncentrował się wokół kwestii posiadania przez powoda zdolności sądowej oraz wystąpienia przesłanek warunkujących możliwość uznania przedmiotowej czynności prawnej za bezskuteczną, w szczególności, czy wskutek zawarcia w dniu 24.04.2013r. umowy o podział majątku wspólnego,H. Ś.stała się niewypłacalna lub niewypłacalna w większym stopniu i działała z taką świadomością, a w konsekwencji, czy doszło do pokrzywdzenia wierzyciela (powoda).
Odnosząc się do zarzutu pozwanego dotyczącego braku posiadania przez stronę powodową zdolności sądowej, Sąd uznał go za niezasadny.
(...)działają na podstawierozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.12.1992r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w zakładach pracy(Dz.U.1992.100.502 ze zm.) Przepisy prawa nie przyznają(...)osobowości prawnej, ani nie wyposażają ich w zdolność prawną pozwalającą uznać je za jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, pomimo, iż(...)posiadają własne organy, których tworzenie i kompetencje zostały uregulowane w § 13–27 wskazanego rozporządzeniu.(...)nie stanowią również elementu struktury organizacyjnej zakładu pracy, przy którym działają, wykazują samodzielność w stosunku do tego zakładu, o czym świadczą uregulowania § 4 i § 23 rozporządzenia. Jednocześnie w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe działające na podstawie wymienionego rozporządzenia posiadają zdolność sądową, ponieważ spełniają zasadnicze kryteria prawne, pozwalające na uznanie ich za organizacje społeczne w rozumieniuart. 64 § 2 kpc(vide: uchwała SN z 13.10.2006 r., III CZP 79/06, Zbigniew Ofiarski, Prawo Bankowe, Komentarz Lex, Warszawa 2013, s. 375). Sąd w pełni aprobuje ten pogląd.
Roszczenie powoda w niniejszej sprawie było oparte o treśćart. 527 § 1 kc, który stanowi, iż gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.Jest to tzw. skarga pauliańska, instytucja wywodząca się z prawa rzymskiego i mająca na celu ochronę interesów wierzyciela na wypadek nielojalnego, czy wręcz nieuczciwego postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciągając kolejne zobowiązania, i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności (M. Pyziak-Szafnicka [w:] System prawa prywatnego, t.6, s. 1226 i n.).Art. 527 § 2 kcprecyzuje, że czynność prawna dłużnika jest dokonywana z pokrzywdzeniem wierzyciela, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w stopniu wyższym niż przed dokonaniem czynności. Do przesłanek skargi pauliańskiej należą więc:

1
istnienie interesu wierzyciela w postaci wierzytelności,

2
dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią,

3
dokonanie przez dłużnika czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli, a jednocześnie takiej, z której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,

4
dokonanie przez dłużnika czynności ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,

5
działanie osoby trzeciej w złej wierze.

Aby móc skorzystać z roszczenia przewidzianego wart. 527 kc, wszystkie powyższe przesłanki winny zostać spełnione kumulatywnie, a ciężar udowodnienia każdej z nich spoczywa na powodzie (wierzycielu), zgodnie zart. 6 kc.
Ponadto po myśliart. 527 § 3 kc, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że o istnieniu wierzytelności powoda względemH. Ś.świadczy prawomocny wyrok zaoczny Sądu Rejonowego wC.VII Zamiejscowy Wydział Karny z/s wW.z dnia 13.03.2013r., z kolei zawarcie przezH. Ś.zK. Ś.umowy o podział majątku wspólnego wskazuje na dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią, która w ten sposób uzyskała korzyść majątkową. Pozostałych przesłanek skargi pauliańskiej powód nie zdołał w toku procesu wykazać, w szczególności, aby przedmiotowa czynność prawna została dokonana z jego pokrzywdzeniem oraz posiadania przez dłużnika świadomości, iż do takiego pokrzywdzenia doszło.
Na potrzeby instytucji skargi pauliańskiej ustawodawca nie zdefiniował pojęcia niewypłacalności. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 24.01.200 r. (III CKN 554/98, LEX nr 52736) oraz z 18.04.2012r. (V CSK 183/11, LEX 1231628) wyraził słuszne stanowisko, że niezasadne byłoby utożsamianie niewypłacalności w rozumieniuart. 527 kcz przyczynami ogłoszenia upadłości dłużnika (art. 1 ust. 1 i 2 p.u.n.). W doktrynie oraz w orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że niewypłacalność dłużnika w rozumieniuart. 527 § 2 kcoznacza taki stan majątku dłużnika, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisamikpcnie może przynieść zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej przeciwko temu dłużnikowi (M. Pyziak-Szafnicka [w:] System prawa prywatnego, t. 6, s. 1249; wyrok SA w Warszawie z 19.11.199 r., I ACa 737/97, Apel. W-wa 1998, nr 4, poz. 36; wyrok SN z 24.01.2000r., III CKN 554/98, LEX nr 52736; wyrok SA w Katowicach z 11.07.2013r., I ACa 417/13, LEX nr 1349916). Sąd Najwyższy wyroku z dnia 29 września 2011 r. (IV CSK 99/11, Rzeczpospolita(...)2011, nr 231, s. 3) stwierdził, że o istnieniu pokrzywdzenia można mówić, gdy porównanie wartości sprzedanego prawa i wysokości niespłaconych wierzytelności przysługujących przeciwko dłużnikowi prowadzi do wniosku o niemożliwości zaspokojenia się powoda chociażby w części. W orzecznictwie wskazuje się ponadto, że niekiedy nawet uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu rozporządzenia majątkowego od osoby trzeciej nie eliminuje stanu pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli nie miał on możliwości uzyskania zaspokojenia wierzytelności z tego ekwiwalentu (wyrok SN z 07.03.2013r., IV CSK 452/12, LEX nr 1314438). Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że pokrzywdzenie wierzyciela winno być oceniane nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili wystąpienia wierzyciela ze skargą pauliańską (wyrok SN z 22.03.2001r., V CKN 280/00, LEX nr 52793; wyrok SN z 23.07.2003 r., II CKN 299/01, LEX nr 121702; wyrok SN z 29.06.2004r., II CK 367/03, LEX nr 174173, wyrok SN z 16.03.2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207), a w przypadku wystąpienia zmiany w tym zakresie – według chwili orzekania (wyrok SN z 15.06.2005r., IV CK 806/04, LEX nr 177223; wyrok SN z 06.10.2011 r., V CSK 493/10, LEX nr 1102271; wyrok SN z 16.12.2011r., V CSK 35/11, LEX nr 1130304).
Wykazanie stanu niewypłacalności dłużnika należy do powoda. Tego rodzaju sytuacja może występować w sytuacji, gdy przeprowadzona egzekucja komornicza świadczenia pieniężnego choćby z części składowej majątku dłużnika, okaże się bezskuteczna, przy czym za wystarczające należy uznać również udowodnienie, że wobec stanu majątku dłużnika niemożliwe jest zaspokojenie wierzytelności skarżącego (wyrok SN z 24.01.2000r., III CKN 554/98, LEX nr 52736). Niewypłacalność dłużnika może być przez wierzyciela wykazywana za pomocą wszelkich dowodów (vide: wyrok SA w Warszawie z 06.12.1996 r., I ACr 853/96, Apel. W-wa 1997, nr 3, poz. 23).
Skoro w ramach umowy o podział majątku wspólnego,H. Ś.otrzymała spłatę w kwocie 45.000zł, zaś wierzytelność powoda wynosiła 19.520zł, trudno jest uznać, że zawarcie wskazanej umowy doprowadziło do pokrzywdzenia(...)przy(...)wP.. Wprawdzie z akt komorniczych KM(...)wynika, iż w stosunku do rachunku bankowego dłużniczki występuje zbieg trzech różnych egzekucji, to jednak powód zgodnie ze spoczywającym na nim ciężarze dowodowym nie wykazał ich wielkości oraz okoliczności, że łącznie przewyższają one wartość spłaty otrzymanej przez dłużniczkę jeszcze przed zawarciem umowy z dnia 24.04.2013r. Dowodzenie posiadania przez dłużnika świadomości pokrzywdzenia może być w praktyce trudne i często opiera się na dowodach pośrednich, ocenianych przez Sąd swobodnie w ramach domniemań faktycznych. Na tej podstawie w orzecznictwie przyjmuje się np., że zużycie przez dłużnika ekwiwalentu uzyskanego z czynności prawnej w całości lub w części w inny sposób niż na zaspokojenie wierzyciela jednoznacznie wskazuje na zamiar jego pokrzywdzenia (vide: wyrok SA w Warszawie z 06.12.1996r., I ACr 853/96, Apel. W-wa 1997, nr 3, poz. 23). W niniejszej sprawie żaden z przeprowadzonych dowodów nie wskazuje, abyH. Ś.dokonała zużycia kwoty 45.000zł, otrzymanej odK. Ś.jako ekwiwalent rozporządzenia majątkowego lub też z jakichkolwiek innych względów powód nie miał możliwości zaspokojenia się z niej. Powód podnosił, iż brak terminowej spłaty całej wierzytelności i dokonywanie na jego rzecz wpłat drobnych kwot wynoszących od 20 do 50zł (łącznie 350zł) oraz posiadanie przezH. Ś.także innych wierzycieli, świadczy o istnieniu niewypłacalności dłużniczki. W ocenie Sądu sformułowanie tego rodzaju tezy należy uznać za niewystarczające procesowo, ponieważ może ona znajdować oparcie w rzeczywistości, lecz nie musi. Wydaje się, iż do podobnej konstatacji doszedł również powód, który dopiero w trakcie procesu wszczął przeciwkoH. Ś.egzekucję komorniczą i wystąpił do Sądu z wnioskiem o zawieszenie postępowania, do czasu jej zakończenia. Według stanu w chwili wyrokowania, egzekucja komornicza prowadzona wobecH. Ś.była w toku i nie stwierdzono jej bezskuteczności. Wniosek powoda o zawieszenie postępowania podlegał oddaleniu, ponieważ nie zachodziła konieczność oczekiwania na wydanie orzeczenie merytorycznego o charakterze prejudycjalnym, czyli tzw. przedsądu dla rozpoznawanej sprawy, którego treść, pośrednio poprzez powagę rzeczy osądzonej, miałaby kształtować treść rozstrzygnięcia. Sąd stoi na stanowisku, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 nie powinno stanowić instrumentu do uzyskiwania dowodów na potrzeby innych spraw (vide: postanowienie SA w Warszawie z 29.04.2005 r., I ACz 438/05, LEX nr 1642243).
Brak wykazania wskazanych okoliczności oznacza również przełamanie domniemania istnienia złej wiary po stronie osoby trzeciej, która pozostawała z dłużniczką w bliskim stosunku, w sytuacji, gdy w § 5 umowy o podział majątku wspólnego strony złożyły zgodne oświadczenia, że, jeszcze przed jej zawarciem,H. Ś.dokonał spłaty na rzeczH. Ś.w kwocie 45.000zł.
Reasumując, w niniejszej sprawie nie zostały wykazane wszystkie niezbędne przesłanki warunkujące skuteczność skargi pauliańskiej, dlatego w pkt I wyroku Sad oddalił powództwo.
O kosztach procesu w pkt II Sąd orzekł w oparciu oart. 98 § 1 i § 3 kpcw zw. zart. 99 kpcorazart. 108 § 1 kpc, kierując się zasadami odpowiedzialności finansowej strony przegrywającej za wynik postępowania oraz rozstrzygania o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji. Z uwagi na okoliczność, iż powód przegrał w całości spór sądowy, winien zwrócić swojemu przeciwnikowi procesowemu koszty procesu, które wynoszą 2.417 zł i składają się na nie: koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2.400 zł – w wysokości wynikającej z§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U.2013.490) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.10.215r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) oraz 17 zł opłaty skarbowej od czynności złożenia dokumentu pełnomocnictwa.

Sędzia

Małgorzata Pawlikowska