Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 747/16
Data wyroku: 2016-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Rak, Józef Wąsik, Jerzy Bess
Słowa kluczowe: Niegodność Dziedziczenia
Podstawa prawna: art. 928 § 1 pkt 1 kc

Sygn. akt I ACa 747/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Józef Wąsik

Sędziowie:

SSA Teresa Rak (spr.)
SSA Jerzy Bess

Protokolant:

sekr.sądowy Marta Matys

po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaW. T.
przeciwkoM. T.
o uznanie za niegodnego dziedziczenia
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt I C 15/15
oddala apelację.
SSA Teresa Rak   SSA Józef Wąsik   SSA Jerzy Bess
Sygn. akt I ACa 747/16

UZASADNIENIE
PowódW. T.domagał się uznania pozwanegoM. T.za niegodnego dziedziczenia po zmarłej w dniu 20 sierpnia 2014 r.A. T..
Na uzasadnienie żądania podał, że strony są synami zmarłejA. T.i jej jedynymi spadkobiercami. Pozwany zaś dopuścił się ciężkiego przestępstwa przeciwko matce, za co został skazany wyrokiem Sadu Rejonowego wK.w sprawie IX K 966/10 na karę pozbawienia wolności, którą odbył. W chwili złożenia pozwu pozostaje w areszcie tymczasowym pod zarzutem dopuszczenia się wobec matki czynu zart. 148 par. 1 kk
PozwanyM. T.nie uznał żądania pozwu, a samo złożenie pozwu przezW. T.uznał za pomówienie. Podniósł, że po opuszczeniu przez niego zakładu karnego sytuacja rodzinna między nim, a matką była pozytywna. Przyznał, że był karany za znęcanie się nad matką oraz, że postawiono mu zarzut zabójstwa matki.
Zaskarżonymwyrokiem Sąd Okręgowy w Kielcach uznałM. T.za niegodnego dziedziczenia poA. T.z domuG.zmarłej w dniu 20 sierpnia 2014 r. wK.i nakazał pobrać od niego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 7.035 zł tytułem opłaty od pozwu, od której powód był zwolniony.
Rozstrzygnięcie wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny sprawy:
ZmarłaA. T.od śmierci męża i ojca stron w 2006 r. mieszkała z młodszym synemM.. Powód od 1990 r. mieszka wB.odwiedzając matkę rzadko, raz na cztery lata. W czasie pobytu wK., powód nie obserwował nagannych zachowań brata względem matki, gdyż na czas jego obecności w domu, pozwany wyprowadzał się. ZmarłaA. T.nie żaliła się na młodszego syna do powoda, niemniej jego zdaniem była zastraszona i zdominowana przez pozwanego. Między innymi na żądanie pozwanego zaciągnęła ona kredyt w wysokości 75.000 zł, który pozwany roztrwonił. Pozwany nie pracował, zabierał matce rentę. W lipcu 2010 r.A. T.uciekła z domu i błąkała się w pobliskim lesie nadZ., gdzie spała, żywiła się runem leśnym i piła wodę z rzeki. Odnaleziona po 22 dniach w stanie krytycznym została odwieziona do szpitala.
Wyrokiem Sądu Rejonowego wK.z dnia 17 lutego 2011 r. w sprawie IX K 986/10 pozwanyM. T.został uznany winnym tego, że w okresie od 27 grudnia 2007 r. do 4 lipca 2010 r. znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoja matkąA. T.w ten sposób, że wszczynał awantury, podczas których używał słów powszechnie uznanych za obelżywe, ubliżał matce, popychał, szarpał za włosy i ubranie, bił pięściami i kopał po ciele, zmuszał do chodzenia kilka razy dziennie po piwo, upokarzał swoją obecnością podczas kąpieli, a nadto w dniu 4 lipca 2010 r. poprzez przytrzymywanie za włosy i uderzanie głową o kafelki w łazience dokonał naruszenia czynności narządów ciałaA. T., w wyniku czego doznała ona dolegliwości bólowych twarzy, krwawienia z nosa, a obrażenia powyższe spowodowały uA. T.naruszenie nietykalności cielesnej w rozumieniuart. 217 k.k., co stanowi przestępstwo określone wart. 207 §1 k.k.Za powyższe przestępstwo Sąd wymierzył pozwanemu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawiania wolności. Na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 24 stycznia 2012 r. wymierzoną pozwanemu karę pozbawienia wolności zmniejszono do 1 roku i wykonanie jej warunkowo zawieszono tytułem próby na okres 5 lat, oddając oskarżonego pod dozór kuratora.
W dniu 20 sierpnia 2014 r .A. T.zmarła wskutek obrażeń wewnątrzczaszkowych w postaci stłuczenia mózgu i wylewów krwawych podoponowych do komór mózgu oraz mnogich złamań żeber. Prokuratura RejonowaK.-Zachód aktem oskarżenia z dnia 9 lutego 2015 r. skierowanym przeciwko pozwanemuM. T.zarzuciła mu, że w dniu 20 sierpnia 2014 r. działając z zamiarem ewentualnym pozbawienia życiaA. T.zadawał uderzenia w głowę i klatkę piersiową powodując u niej powyższe obrażenia, tj. o czyn zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
Dokonując oceny prawnejSąd Okręgowy wskazał, że pozwanyM. T., jako spadkobierca ustawowyA. T.jest legitymowany biernie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu,W. T.udowodnił, żeM. T.dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko matceA. T..Kodeks cywilnyikodeks karnynie zawierają definicji pojęcia „ciężkiego przestępstwa”. Stąd też przyjmuje się, że pojęcie „ciężkie przestępstwo” użyte wart. 928 § 1 pkt 1 k.c.nie jest tożsame z terminem „zbrodnia” określonym wart. 7 § 2 k.k.Ocena, czy dane przestępstwo ma charakter przestępstwa ciężkiego, należy do sądu cywilnego. O tym, czy umyślne przestępstwo przeciwko spadkodawcy może być potraktowane jako ciężkie przestępstwo decydują okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopień nasilenia złej woli sprawcy i dotkliwość skutków popełnionego czynu. Czyn zart. 207 § 1 k.k.stanowi występek. Niemniej z uwagi na to, że czyn ten został skierowany do osoby najbliżej, jaką jest matka, wobec której pozwany był moralnie zobowiązany do opieki, dbania o jej dobro i zdrowie, to w ocenie Sądu, okoliczności sprawy pozwalają na zakwalifikowanie działaniaM. T.jako „ciężkiego przestępstwa”, tym bardziej że pozwany w efekcie swego zachowania wobecA. T.w dniu 20 sierpnia 2014 roku stanął pod zarzutem działania z zamiarem ewentualnym pozbawienia jej życia, w wyniku którego to działania pozwanegoA. T.zmarła.
Apelacjęod wyroku złożył pozwany, zaskarżając go w całości i podkreślając, że wyrok Sądu Rejonowego wK.w sprawie o sygn. akt IX K 966/10 został zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie o sygn. akt IX Ka 698/11, którym to orzeczeniem zmniejszono mu karę i warunkowo zawieszono jej wykonanie oraz oddano go pod dozór kuratora. Poza tymA. T.cierpiała na depresję zaburzeniową. Pozwany wskazał, że jego relacje z matką były dobre i nie mógł się on przyczynić do jej błąkania się po lesie w 2011 r., ponieważ przebywał wtedy w areszcie karnym wK.. Jego matka kilka razy przewróciła się w domu i z tej przyczyny miała różne obrażenia. PowódW. T.ma skłonności do konfabulacji, a jego pozew realizuje znamiona występku zart. 212 § 1 k.k.
Sąd Apelacyjny dodatkowo ustalił co następuje:
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2015 r. sygn. akt III K 21/15M. T.został uznany za winnego tego, że w dniu 20 sierpnia 2014 r. wK., działając z zamiarem ewentualnym pozbawienia życiaA. T.wielokrotnie zadawał uderzenia w głowę i klatkę piersiową powodując u wyżej wymienionej obrażenia wewnątrzczaskowe w postaci stłuczenia mózgu i wylewów krwawych podoponowych do komór mózgu oraz mnogie złamania żeber, w wyniku czego nastąpił zgonA. T., przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu 1 roku i 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego wK.sygn. akt IX K 496/07 za przestępstwo zart. 191 § 1 k.k.iart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., którą odbył w okresie od 15 września 2010 r. do 7 grudnia 2011 r., tj. czynu zart. 148 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.Wyrok ten został utrzymany w mocy orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt II AKa 54/16.
Powyższych ustaleń Sąd Apelacyjny dokonał w oparciu o odpisy wymienionych wyżej wyroków, które jako dokumenty urzędowe zostały sporządzone w przepisanej formie, przez powołane do tego organy w zakresie ich działania, a ich prawdziwość nie była kwestionowana przez strony. Nie budziła także wątpliwości Sądu.
W pozostałym zakresie, Sąd Apelacyjny oparł się na ustaleniach faktycznych Sądu I instancji, przyjmując je za własne.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treściart. 928 § 1 pkt 1 k.c.spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy.
Kodeks cywilnynie zawiera definicji przestępstwa ciężkiego. Konieczne jest w tym zakresie dokonanie odpowiedniej oceny czynu pozwanego przez Sąd orzekający. Niewątpliwie za takie przestępstwo należy potraktować zbrodnie przeciwko spadkodawcy, usiłowanie ich popełnienia albo podżeganie do nich. Jednocześnie nie można wykluczyć, że jako przestępstwo ciężkie należy ocenić również występki, przy uwzględnieniu nasilenia złej woli spadkobiercy, podstaw oraz uporczywości jego działania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. I ACa 1191/14, Legalis nr 1213264).
Z ustalonego na chwilę orzekania stanu faktycznego wynika, że pozwanyM. T.został skazany prawomocnym wyrokiem za zabójstwo swojej matki,A. T., popełnione z zamiarem ewentualnym. Sąd cywilny jest związany wyrokiem skazującym wydanym w postępowaniu karnym na podstawieart. 11 k.p.c.Nie ulega przy tym wątpliwości, że przestępstwo, za które pozwanemu wymierzono karę 15 lat pozbawienia wolności, z uwagi na swój charakter oraz jego podmiot, spełnia przesłanki, o jakich mowa wart. 928 § 1 pkt 1 k.c.M. T.pozbawił życia swoją matkę, której moralnie winien był przynajmniej dbanie o jej dobro i zdrowie, co słusznie zauważył Sąd Okręgowy, ale również opiekę, zwłaszcza że wspólnie z nią mieszkał i jak deklarował razem z nią prowadził gospodarstwo domowe. Tymczasem dopuścił się on zamachu na jedno z najważniejszych dóbr prawnych, czyli jej życie, co ewidentnie świadczy o tym, że popełniony przez niego umyślny czyn zabroniony będący zbrodnią w rozumieniuart. 7 § 2 k.k.stanowi ciężkie przestępstwo, o jakim mowa wart. 928 § 1 pkt 1 k.c.pozwalające na uznanie go za niegodnego. Zatem przesłanki do uznania pozwanego za niegodnego dziedziczenia po jego matceA. T.zostały spełnione.
Wskazać jednak należy, że prawidłowe było również orzeczenie Sądu Okręgowego wydane na podstawie stanu faktycznego z postępowania w I instancji, a apelacja pozwanego stanowi wyłącznie polemikę z nim, nie znajdującą podstaw w obowiązującym stanie prawnym. Sam fakt, że nastąpiło złagodzenie wyroku Sądu Rejonowego wK.w sprawie o sygn. IX K 966/10 nie świadczy jeszcze o tym, że popełnione przezM. T.przestępstwo zart. 207 § 1 k.k.nie było przestępstwem ciężkim. Zmiana wyroku dotyczyła wyłącznie kary i wynikała z odmiennego zastosowania przez Sąd II instancji dyrektyw wymiaru kary zart. 53i następnychk.k., uwzględniających stopień winy i społecznej szkodliwości czynu popełnionego przez pozwanego, a także prewencję generalną i indywidualną. Nie ma natomiast znaczenia z punktu widzenia oceny dokonywanej przez sąd cywilny odnoszącej się do uporczywości i podstaw działania pozwanego w stosunku do jego matki, a także nasilenia jego złej woli. Mimo bowiem, że zarzucanyM. T.w toku omawianego postępowania czyn stanowił występek, należało uznać, że był on ciężkim, umyślnym przestępstwem popełnionym przeciwko spadkodawczyni z powodów wskazanych przez Sąd Okręgowy, których nie ma potrzeby przytaczać w tym miejscu ponownie.
Tłumaczenia apelującego na temat choroby jego matki, utrzymywania z nią dobrych relacji czy pochodzenia jej obrażeń są gołosłowne i zupełnie niewiarygodne w kontekście dowodów przeprowadzonych w toku postępowania przez Sądem I instancji oraz wyroków w sprawach karnych wydanych przeciwko pozwanemu.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny działając w oparciu o przepisart. 385 k.p.c.oddalił apelację pozwanego.

SSA Teresa Rak    SSA Józef Wąsik    SSA Jerzy Bess