Sąd Okręgowy w Lublinie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 605/15
Data wyroku: 2016-04-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Gulska

Sygn. akt VII U 605/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 08 kwietnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Ewa Gulska

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Marta Szacoń

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2016 r. w Lublinie
sprawyM. J.
z udziałem zainteresowanegoŁ. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołaniaM. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
z dnia 26 stycznia 2015 roku, nr(...)- (...)
zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, żeM. J.jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek(...)podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od dnia 03 września 2014 roku.
Sygn. akt VII U 605/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 stycznia 2015 roku, nr(...)- (...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.stwierdził, żeM. J.jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą u płatnika składek(...)Ł. J.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 3 września 2014 roku. W uzasadnieniu wskazano, iż wszelkie okoliczności sprawy wskazują, iż zgłoszenieM. J.do ubezpieczeń społecznych jako osoby współpracującej nastąpiło pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia (k. 35-39 akt ZUS).
W odwołaniu od decyzjiM. J.wniosła o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że od dnia 3 września 2014 roku podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej w firmie mężaŁ. J.. W uzasadnieniu wskazała, iż jej współpraca w firmie męża rzeczywiście miała miejsce, w spornym okresie firma była w czasie przeprowadzki na nowe miejsce, prace te absorbowały jej męża, w związku z tym podjęli oni decyzję o współpracy. W jej ramach miała ona być odpowiedzialna za bieżąca obsługę firmy, począwszy od obowiązków biurowych poprzez obsługę klienta, składanie zamówień, zaopatrywanie biura w konieczny asortyment (k. 2-3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wnosił o ich oddalenie, wskazując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 5-6 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił , co następuje :
Ł. J.prowadzi od grudnia 2008 roku działalność gospodarczą w zakresie produkcji grzejników i kotłów centralnego ogrzewania, pod nazwą(...)Ł. J.. Firmę tą założył i wcześniej prowadził ojciec zainteresowanego, klientami są najczęściej osoby fizyczne. Biuro i hala produkcyjna znajdowały się do września 2014 roku wŁ.przyul. (...), przy domu zainteresowanego. Po uzyskaniu dotacji na rozbudowęfirmy (...)postanowił przenieść produkcję w inne miejsce – do miejscowościT., natomiast firmę handlową pozostawić pod starym adresem, z uwagi na przyzwyczajenie klientów. Nadto zaplanowane zostało otworzenie sklepu z artykułami hydraulicznymi, które do chwili obecnej nie doszło do skutku – sklep ten miała prowadzić wnioskodawczyni tak więc jego otwarcie małżonkowie przełożyli do dnia jej powrotu do pracy. Przeprowadzka była przeprowadzana etapami, produkcja nie była wstrzymywana, z tego powodu przez dłuższy okres firma funkcjonowała i produkowała pod dwoma adresami. Biuro firmy znajduje się nadal w domu zainteresowanego i wnioskodawczyni. Księgowość prowadzi księgowa zatrudniona w firmie na 1/8 etatu. Zainteresowany zatrudnia dziewięciu pracowników produkcji, sam zajmuje się przede wszystkim kontaktował się klientami, jeździł na pomiary do klientów oraz kontrolował prawidłowość procesu produkcji (vide wpis CEIDG – k. 15 a.s., wyjaśnienia i zeznania wnioskodawczyniM. J.– k. 17v-18 a.s. w zw. z k. 165 a.s., zeznania zainteresowanegoŁ. J.k. 18v-19 a.s., w zw. z k. 102v a.s. oraz 165v a.s., umowa o przyznaniu pomocy k. 43-58 a.s., pismo z(...)z dnia 15 maja 2014 roku k. 59-60 a.s.).
Firma (...)w latach 2013 – 2015 osiągała dochody w wysokości od 165 000 zł do 184 000 zł (vide wydruki elektronicznej księgi przychodów i rozchodów k. 110-150 a.s.).
W związku z planowanym rozwojem firmy zainteresowany i jego żonaM. J.podjęli decyzję o rozpoczęciu współpracy i od dnia 3 września 2014 rokuŁ. J.zgłosił wnioskodawczynię do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej (bezsporne).
Wcześniej wnioskodawczyni, która z wykształcenia jest technologiem żywności, była zatrudniona w okresie od 1 czerwca 2005 roku do 2 września 2014 roku jako osoba obsługująca klientów w punkcie kasowym wfirmie (...)E. R.wŁ.. Bezpośrednio przed rozwiązaniem umowy o pracę skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym (od 1 listopada 2011 roku do 2 września 2014 roku). Umowa ta została rozwiązania za porozumieniem stron (porozumienie oraz świadectwo pracy k. 63-65 a.s.). Starsze dziecko odwołującej,urodzone w dniu (...)zaczęło uczęszczać do przedszkola od września(...). W chwili podejmowania współpracy z mężemM. J.była we wczesnej ciąży, z którejw dniu (...) urodziło siędrugie dzieckoM.iŁ. J.. Wcześniej zaś w maju 2014 roku odwołująca przebywała w szpitalu z powodu poronienia (zeznania i wyjaśnienia wnioskodawczyni k. k. 17v-18 a.s. w zw. z k. 165 a.s., karta informacyjna k. 67 a.s.).
W związku z podjęciem współpracy wnioskodawczyni przejęła obowiązki męża związane z monitorowaniem pracy osób zatrudnionych w firmie, kontrolowaniem list obecności, nadto odbierała płatności od klientów, wystawiała faktury, dokonywała przelewów, przyjmowała zamówienia od klientów bądź od pracowników firmy na konkretne materiały potrzebne do produkcji. Współpracowała również z księgową, ucząc się od niej podstawowych czynności księgowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym obsługi programów komputerowych Płatnik,(...)orazE.iW.. Przebywała w biurze firmy w godzinach od 8 do 16, w dni powszednie. Obowiązki te miały odciążyćŁ. J.przede wszystkim w okresie przedłużającej się przeprowadzki, na przyszłość małżonkowie(...)współpracę wnioskodawczyni wiązali z planami otworzenia sklepu z artykułami hydraulicznymi, przy domu. Miała go prowadzić wnioskodawczyni. Zainteresowany zakupił samochód dostawczy w celu obsługi tego sklepu (faktury wystawiane przezM. J.w okresie od września do grudnia 2014 roku - k. 21-42 a.s., faktura zakupu samochodu dostawczego zamkniętego k. 61-62 a.s., zeznania świadkówE. B.– k. 102v-103 a.s.,R. P.k. 103v a.s.,W. O.k. 103v-104 a.s.,C. B.k. 104-104v a.s.,R. J.k. 104v-105 a.s.,E. O.k. 105-105v a.s.,D. Z.k. 105v a.s.,W. C.k. 106 a.s.,M. Z.k. 106v a.s.,D. W.k. 106v a.s. orazM. W.k. 107 a.s.) .
Skarżąca pracowała w biurze do 18 grudnia 2014 roku, następnie w związku z dolegliwościami ciążowymi otrzymała zwolnienie lekarskie, na którym przebywała do dnia porodu (bezsporne). Wnioskodawca nie zatrudnił nikogo na jej miejsce, sam przejął jej obowiązki. W grudniu następował zwykle okres spadku w sprzedaży oferowanych przez niego kotłów.
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o powołane dowody osobowe i z dokumentów. Jeżeli chodzi o powołane dokumenty zgromadzone w aktach ZUS to nie budziły one wątpliwości Sądu ani stron co do ich wiarygodności. Strona powodowa przedstawiła liczne kserokopie faktur, wystawionych przez wnioskodawczynię dla klientów dokonujących zakupu wfirmie (...). Widnieją na niej podpisy wnioskodawczyni. Były to dokumenty wystawiane klientom firmy i ich autentyczność, w tym autentyczność złożonych przez wnioskodawczynię podpisów nie może budzić wątpliwości. Tak samo rzecz ma się z pozostałymi przedstawionymi przez skarżąca dokumentami – przyznaniem dotacji, fakturą dotyczącą kupna samochodu dostawczego, kserokopiami księgi przychodów i rozchodów za lata 2013-2015, potwierdzonymi przez, nadesłane przez Urząd Skarbowy, deklaracje PIT. Wszystkie te dokumenty potwierdzają aktywny udziałM. J.w obsłudze administracyjnej firmy męża, a także obrazują intensywne działaniaŁ. J., mające na celu rozszerzenie działalności firmy i podniesienie uzyskiwanych z niej dochodów, w tym poszerzenie działalności o sklep oferujący artykuły hydrauliczne.
Zeznania świadków sąd obdarzył wiarą co do faktu czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię, ich charakteru i częstotliwości, oraz kontaktu z nią w spornym okresie. Stwierdzenie świadkaC. B., zatrudnionej wfirmie (...)w charakterze księgowej, że wnioskodawczyni przejęła obowiązki zainteresowanego, w spornym okresie oraz szkoliła się cały czas aby przejąć również obsługę księgowa firmy zasługuje w ocenie Sądu na wiarę. Świadek dokładnie podał jakie czynności wykonywała wówczas skarżąca oraz jaki czynności wykonywał wówczasŁ. J.. Potwierdzili to pozostali świadkowie zeznający w sprawie, w tym pracownicy zatrudnieni wfirmie (...)w charakterze pracowników produkcji, którzy co prawda nie znali szczegółów dotyczących pracy skarżącej ale kontaktowali się z nią na co dzień w sprawach dotyczących firmy. Podobnie zeznawali świadkowie będący klientami firmy jak i osoby współpracujące z firmą zainteresowanego z racji wykonywanej działalności gospodarczej – byli ono poinformowani, iżM. J.działa w imieniu firmy, mieli z nią okazjonalny kontakt zawodowych w spornym okresie. Zeznania tych świadków, a takżeE. B., która grzecznościowo pomagała w prowadzeniu księgowości firmy oraz brata zainteresowanego –R. J., który zorientowany był w planach rozbudowy rodzinnej firmy, dają podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni wykonywała wskazane czynności w sposób stały, a jej praca miała istotny wymiar dla prowadzonej działalności gospodarczej zainteresowanego.
Na tym tle zeznania zainteresowanego oraz wnioskodawczyni w pełni zasługują na wiarę – są bowiem w pełni zgodne z pozostałym materiałem dowodowym oraz logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
OdwołanieM. J.zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121) Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
W myśl art. 8 ust. 11 tej ustawy za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.
Zgodnie z art. 13 pkt 5 pkt tej ustawy osoby fizyczne będące osobami współpracującymi przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej albo umowy zlecenia do dnia zakończenia tej współpracy.
Spór w przedmiotowej sprawie koncentruje się na kwestii, czy od dnia 3 września 2014 rokuM. J.ma status prawny osoby współpracującej w rozumieniu art. 8 ust. 11 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń, a w konsekwencji, czy zachodzą przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 5 ustawy systemowej do objęcia jej obowiązkowo od tego dnia: obowiązkowo ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym oraz dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym.
Organ rentowy zarzucał, że zgłoszenie wnioskodawczyni do ubezpieczeń społecznych jako osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności gospodarczej męża oraz podjęte przez nią - w ramach tej współpracy - czynności miały charakter pozorny, służący jedynie sztucznemu wykreowaniu tytułu prawnego do objęcia jej obowiązkowo ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym.
Treść w/w przepisów wskazuje, że do uznania za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność konieczne jest aby osoba ta była jedną z osób w nim wymienionych, tj. małżonkiem, dzieckiem własnym, dzieckiem drugiego małżonka, dzieckiem przysposobionym, rodzicem, macochą, ojczymem, albo osobą przysposabiającą, pozostawała z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz współpracowała przy prowadzeniu tej działalności.
W przedmiotowej sprawie nie jest przedmiotem sporu, ani nie budzi wątpliwości, że wnioskodawczyni jest żonąŁ. J.oraz pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Spór natomiast dotyczy kwestii faktycznej współpracy wnioskodawczyni z zainteresowanym przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 3 września 2014 r.
W ocenie Sądu okoliczność ta została w niniejszym postępowaniu udowodniona bez wątpliwości. Dokumenty jakie przedstawili zainteresowany iM. J.potwierdzają stały i aktywny jej udział w obsłudze administracyjnej firmy męża, a także wskazują, iż w spornym okresieŁ. J.podejmował działania zmierzające do rozszerzenie działalności firmy i podniesienie uzyskiwanych z niej dochodów – planował po przeprowadzce poszerzyć działalności o utworzenie sklepu detalicznego z artykułami hydraulicznymi
Osobną rzeczą jest, czy wzrost dochodów nastąpił faktycznie w okresie, gdy wnioskodawczyni współpracowała z mężem przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Organ rentowy podniósł zarzut, iż taki przyrost nie nastąpił. Nie zmienia to jednak faktu, iżM. J.i jej małżonek dążyli do tego. Dokonano zakupu nowego samochodu, zatrudniono nowych pracowników, część produkcyjna firmy została rozbudowana i przeniesiona w nowe miejsceŁ. J.musiał koncentrować się na przeprowadzce, która z racji prowadzonej w sposób ciągły produkcji, musiała odbywać się etapami. Zdaniem Sądu racjonalnym było wówczas korzystanie ze stałej pomocy skarżącej, która z czasem miała przejąć całą obsługę firmy wraz z księgowością – dotychczasowa księgowa jest już osobą starszą, na emeryturze i zmierzała zrezygnować zupełnie z pracy. Była to już wówczas pomoc na tyle czasochłonna, że nie można mówić o „doraźnej” pomocy, świadczonej w ramach ustawowego obowiązku wzajemnej pomocy jako normalną konsekwencję współdziałania małżonków na rzecz założonej przez niech rodziny. Wzrost dochodów w firmie zależy natomiast od wielu czynników, jest procesem złożonym i z pewnością rozłożonym w czasie. Wnioskodawczyni i jej mąż zmierzali niewątpliwie do podniesienia tego dochodu, jednak nie na wszystkie czynniki z tym związane mieli oni wpływ. Trudno więc jedynie na tym kryterium opierać zasadność rozpoczęcia współpracy zainteresowanego z wnioskodawczynią. Nadto z racji kłopotów zdrowotnych związanych z ciążą wnioskodawczyni małżonkowie nie doprowadzili do końca projektu stworzenia sklepu hydraulicznego, zamierzają jednak doprowadzić do tego w momencie powrotu do pracy skarżącej – obecnie zajmuje się ona młodszym dzieckiem.
Wątpliwość Sądu w niniejszej sprawie może budzić natomiast podwyższona wysokość podstawy wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wnioskodawczyni. Zaznaczyć jednak należy, iż okoliczność ta, w obliczu ustalenia, iżM. J.rzeczywiście współpracowała z mężem przy prowadzeniu działalności gospodarczej, nie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących wysokość składek nie jest związana z faktycznie osiąganym przychodem i jego wysokością, lecz jedynie z istnieniem tytułu ubezpieczeń i zadeklarowaną kwotą. Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe tej grupy ubezpieczonych mieści się w przedziale od 60% do 250% przeciętnego wynagrodzenia i zależy od deklaracji płatnika składek. Zaznaczenia także wymaga, że na osobie prowadzącej pozarolniczą działalność spoczywa obowiązek finansowania w całości z własnych środków składek na ubezpieczenia społeczne osoby współpracującej (art. 16 ust. 5 lit. au.s.u.s.), brak jest natomiast obowiązku zapłaty wynagrodzenia. Skoro przepis prawa ubezpieczeń społecznych o charakterze ius cogens zezwala na zadeklarowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osoby współpracującej na poziomie do 250% przeciętnego wynagrodzenia w oderwaniu od pojęcia rzeczywistego przychodu, to zachowanie płatnika, realizującego swe uprawnienie w oparciu o taki bezwzględnie obowiązujący przepis prawa, nie może być podważone przez odwołanie się doart. 58 k.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2014 roku, sygn.. I UK 145/14, LEX nr 1622302, uchwała SN z dnia 21 kwietnia 2010 r. w sprawie II UZP 1/10, publik. OSNP z 2010 r., nr 21-22, poz. 267; LEX nr 575822). Ponadto jak wynika z pisma ZUS z dnia 4 marca 2015 roku skarżący za siebie odprowadzał niewiele mniejsze składki, a jego roczne i miesięczne dochody pozwalały z pewnością na taki wydatek.
W chwili podjęcia współpracy z mężemM. J.była we wczesnej ciąży (urodziła w dniu(...)roku), poprzedzonej poronieniem w maju 2014 roku. Bardzo prawdopodobne jest, iż nie wiedziała wówczas o ciąży, jednak Sąd uznał to ostatecznie za okoliczność bez znaczenia dla niniejszej sprawy i dlatego oddalił wniosek pozwanego o dołączenie dokumentacji medycznej z okresu prowadzenia ciąży skarżącej. Podkreślić należy, że podjęcie współpracy przez kobietę w ciąży przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli współpraca ta była faktycznie wykonywana (vide wyrok S.N. z dnia 6 lutego 2006 r. w sprawie III UK 156/05, publik. LEX nr 272549).
Reasumując uznać należy, iż wbrew zarzutom organu rentowego wszechstronna i wnikliwa analiza całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy prowadzi do wniosku, iżM. J.od dnia 3 września 2014 roku podjęła i rzeczywiście wykonywała współpracę przy prowadzeniufirmy (...)prowadzonej mężaŁ. J.. Świadczą o tym jednocześnie dokumenty sporządzane przez nią w tym okresie jak i zeznania świadków. Współpraca ta miała charakter systematyczny, zorganizowany i ciągły - ubezpieczona codziennie pomagała mężowi w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie ograniczała się jedynie do udzielania okazjonalnej, zwyczajowej pomocy wymaganej od współmałżonka.
W myśl powyższych przepisów nie ma więc podstaw, aby wyłączyćM. J.z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego rentowego i wypadkowego w okresie od 3 września 2014 roku jako osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.
Mając powyższe na uwadze oraz na podstawie powołanych przepisów i na mocyart. 47714§2 k.p.cSąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.