Sąd Rejonowy w Zgierzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 265/15
Data wyroku: 2016-06-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

Sygn. akt I C 265/15

WYROK

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 czerwca 2016 roku
Sąd Rejonowy w Zgierzu I Wydział Cywilny w składzie następującym:Przewodnicząca: Sędzia SR Małgorzata Nowak
Protokolant :sekr. sąd. Sylwia Domańska
po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 roku w Zgierzu na rozprawie sprawy
z powództwaM. Z.
przeciwkoM. M. (1)
o świadczenie alimentacyjne z umowy darowizny

1
oddala powództwo;

2
nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu pozwanej kosztów postępowania;

3
ustala i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Zgierzu adwokatowiM. S.prowadzącemu Kancelarię Adwokacką wZ.ul. (...)p.5 kwotę 1.476 złotych (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódceM. Z.z urzędu.

Sygn. akt I C 265/15

UZASADNIENIE
Pozwem z 20 stycznia 2015 r.M. Z.wystąpiła o zasądzenie odM. M. (1)kwoty 600 zł miesięcznie, poczynając od czerwca 2001 r. stosownie do przepisuart. 897 kc.W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, iż 11 maja 2001 r. darowała wnuczceM. M. (1)nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Obdarowana zobowiązała się ustnie do opiekowania powódką, z czego się nie wywiązuje.
(pozew – k. 2-3)
Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. Sąd zwolnił powódkę z kosztów sądowychw niniejszej sprawie w całości i ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu.
(postanowienie – k. 13)
Na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016 roku pełnomocnik powódki zmienił żądania wnosząc o zasądzenie renty w wysokości 800 złotych miesięcznie od chwili wniesienia powództwa . Ostatecznie powrócił do pierwotnego żądania kwoty 600 złotych miesięcznie od dnia wniesienia pozwu .
( protokół rozprawy k 79, 80 odwr.)
PozwanaM. M. (1)wniosła o oddalenie powództwaw całości i zasądzenie kosztów procesu. Pozwana podniosła, iż powódka nie udowodniła,że znajduje się w niedostatku. Ma przy tym 80 lat, wobec czego otrzymuje świadczenie emerytalne. Wobec ostatecznego sprecyzowania żądania pełnomocnik pozwanej podniósł również zarzut przedawnienia .
(odpowiedź na pozew – k. 18, protokół rozprawy k 80 odw )
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 11 maja 2001 r.M. Z.iU. C.zawarła zM. C.(obecnieM.) umowę darowizny, mocą którejM. Z.przekazała swojej wnuczceM. C.przysługujący jej udział wynoszący 4/6 w nieruchomości położonej wA.przyul. (...)objętejksięgą wieczystą KW nr (...)oznaczonej jako działka nr ew. 90. Ponadto mocą przedmiotowej umowy córkaM. U.C.przekazała swojej córceM. C.(obecnieM.) udział w nieruchomości wynoszący 1/6.
(bezsporne, nadto kopia aktu notarialnego – k. 4-5v)
Powódka przepisała dom na wnuczkęM. C., gdyż matka pozwanej i córka powódki -U. C.zachorowała i nie mogła dłużej opiekować się powódką. W planach Pozwana miała zamieszkać wraz z przyszłym mężem iM. Z.we wspólnym domu . Darowiznę zaproponowałaM. Z..
(zeznania świadkaU. C.– k. 52v)
Druga córka powódki –J. W.mieszka na stałe w Czechach.
(zeznania świadkaJ. W.– k. 26)
M. M. (1)mieszkała z powódką przez ok. rok czasu.
Po ślubie mąż pozwanejM. M. (3)zamieszkał wraz z nią i jej babcią. Pozwana wspólnie z mężem wyremontowała dach domu, zrobiła szambo. Po tym, jak córka powódkiJ. W.zaczęła domagać się spłaty od pozwanej, zaczęły się konflikty pomiędzy powódką a pozwaną. OstatecznieM. Z.zażądała, aby pozwanawraz z mężem się wyprowadzili.
(przesłuchanie pozwanej – k. 80-80v, zeznania świadkaU. C.– k. 52v, zeznania świadkaM. M. (3)– k. 53, zeznania świadkaA. S.– k., zeznania świadkaA. S.– k. 53)
M. M. (1)wraz z mężem zamieszkała u jego rodziców , gdzie mieszka do tej pory .
(bezsporne)
Powódka utrzymuje się z 1.294,17 zł emerytury i 208,17 zł dodatku pielęgnacyjnego. Łącznie do wypłaty pozostaje kwota 1.502,34 zł miesięcznie.
(pismo z ZUS – k. 42)
M. Z.korzystała z pomocy sąsiadaJ. N.w przynoszeniu wody, naprawie drzwi itp. CzasemJ. N.przywoził powódce ziemniaki z rynku czy robił zakupy. Pomoc ta świadczona była bezinteresownie w wymiarze 2-3 razy w miesiącu. Powódka zwracałaJ. N.pieniądze za zakupy. Czasami pożyczała od niego 100-200 zł. Kiedy zimą zamarzła woda,J. N.przynosił powódce wodę 2-3 razyw tygodniu.
(zeznania świadkaJ. N.– k. 38v)
Powódka pożyczyła od sąsiadki 1000 zł na węgiel. Oddawała pieniądze w ratach. Pożyczała też na lekarstwa 50-100 zł. Pieniądze oddawała po wypłacie emerytury.
(zeznania świadkaZ. C.– k. 38v)
Do lekarza powódka chodził sama. Sama robi zakupy. Po przebytym udarze porusza się sama , ale z trudnością . Korzysta z wizyt lekarza logopedy aby przywrócić mowę po przebytym udarze . Koszt wizyty u lekarza to 70 złotych . Powódka odbyła 3 konsultacje logopedyczne za które zapłaciła 210 zł łącznie
(zeznania świadkaJ. N.– k. 38v, zeznania świadkaZ. C.– k. 38v, faktury k 73-74 a ) )
Od 2 lat strony nie utrzymują kontaktów. Od tego czasu powódka nie prosiła pozwanej o pomoc. Nie pożyczała od niej pieniędzy.
(przesłuchanie pozwanej – k. 80-80v, zeznania świadkaU. C.– k. 52v, zeznania świadkaM. M. (3)– k. 53)
Ciotka pozwanej także nie dzwoniła do pozwanej, aby ta pomogła babci.
(przesłuchanie pozwanej – k. 80v)
Powódka nigdy nie narzekała rodzinie na brak pieniędzy.
(zeznania świadkaA. S.– k. 53-53v)
J. W.nie utrzymuje kontaktu z siostrąU. C..
(zeznania świadkaJ. W.– k. 26)
M. M. (1)pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem. Mieszkająu teściów pozwanej. Mają jedno(...). Pozwana zarabia 1.850 zł, zaś jej mąż – ok. 2.200 zł. Opłacają rachunki. Po połowie z teściami ponoszą koszty zakupu opału, koszty remontów, napraw. Mają na utrzymaniu niepełnosprawnego syna w wieku 12 lat. Dziecko ma problemy z koordynacją ruchową, trzymaniem postawy. Codziennie jest rehabilitowanew ramach NFZ. Poza tym 2-3 razy w tygodniu ćwiczy z opiekunem na basenie. Powódka ponosi koszty dojazdów, sprzętu rehabilitacyjnego (maty, odważniki, wałki, piłki etc.), specjalnego obuwia. Piłka kosztuje 90 zł (potrzebne są dwie), dysk – 65 zł, taśma – 15 zł, buty – 100 zł (raz na kwartał). Dziecko korzysta z opieki neurologa, neuropsychologa, logopedy, alergologa, ortopedy, rehabilitanta i psychologa. Ma kłopoty z pamięcią i z nauką. W 2010 r. u pozwanej zaczęto podejrzewać stwardnienie rozsiane. Miała kłopoty z wymową, straciła w połowie wzrok Cierpiała na zapalenie stawów, zwyrodnienie stawu barkowego. Podejrzenie stwardnienia rozsianego się nie potwierdziło. Pozwana została skierowanado szpitala, ale nie poszła do szpitala ponieważ musiała zostać z dzieckiem.
(przesłuchanie pozwanej – k. 80-80v, zeznania świadkaM. M. (3)– k. 53, kopia orzeczenia o niepełnosprawności – k. 69, kopia dokumentacji medycznej – k. 70-71, k. 75, faktur za terapię – k. 72-74)
Pozwana opłaca podatek i ubezpieczenie za dom, w którym mieszka powódka.
(przesłuchanie pozwanej – k. 80v, zeznania świadkaU. C.– k. 52v, zeznania świadkaM. M. (3)– k. 53, zeznania świadkaA. S.– k. 53, poświadczona za zgodność kopia pokwitowań – k. 44-45, ubezpieczenia – k. 46-51)
Powódka ma problemy z sercem i tarczycą. Choruje na cukrzycę i nadciśnienie. Powódka w dniu 28 grudnia 2015 r. doznała niedokrwiennego udaru mózgu
(zeznania świadkaJ. W.– k. 26, zeznania świadkaU. C.– k. 52v, kopia karty informacyjnej – k. 77-78)
W dniu 14 sierpnia 2002 roku do Sądu Rejonowego w Zgierzu wpłynęła sprawa z powództwaM. Z.przeciwkoM. M. (1)o odwołanie darowizny i zapłatę . Sprawa według właściwości była rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Łodzi . Wyrokiem zaocznym z dnia 20 stycznia 2004 roku w sprawie II C 1394/02 Sąd zasądził odM. M. (1)na rzeczM. Z.kwotę 5.983,84 złotych oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie , przy czym oddalona część powództwa dotyczyła żądania odwołania darowizny . Orzeczenie w tym zakresie zostało potwierdzone oddaloną apelacjąM. Z.z dnia 13 maja 2004 roku w sprawie I ACa 368/04 .
(wyrok z uzasadnieniem sądu Okręgowego k 97-102 , wyrok Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem k 120-124 z akt sprawi II C 895/15)
Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy , należy wskazać, iż powódka i jej córkaJ. W.są skonfliktowane z pozwaną i jej matkąU. C..J. W.zeznała, że jej siostraU. C.„wyciągnęła od mamy, co mogła”, „dostała moje mieszkanie”. Wynika z tego, że wyraźnie czuje się pokrzywdzona finansowoprzez siostrę. Odradzała matce darowiznę na rzecz pozwanej – córkiU. C.. Sąd dał zatem wiarę zeznaniom pozwanej i zgłoszonych przez nią świadków, że konflikt pomiędzy stronami rozpoczął się od domagania się przezU. C.spłaty przez pozwaną. Powódka stanęła po stronie córki i kazała się wyprowadzić wnuczce i jej mężowi. Od tego czasu kontakt pomiędzy stronami się urwał, a opiekę nad matką przejęła mieszkająca na stałe w Czechach córka . Wobec tak dużej odległości, oczywistym jest, że opieka ta ma jedynie sporadyczny charakter.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań stron i świadków nie jest rozbieżny co do wzajemnych relacji stron i przyczyn konfliktów .
Sąd zważył, co następuje:
Jak stanowiart. 897 kc, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadniew niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak. Obdarowany może jednak zwolnić sięod tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.
Roszczenia darczyńcy, o których mowa wart. 897 kc, są uzasadnione tylko wtedy, gdy darczyńca popada w niedostatek. Przepisy kodeksu nie wyjaśniają, co należy rozumieć przez wskazane pojęcie. Z treści przepisuart. 897 kcmożna wywnioskować, iż chodzio sytuację, gdy darczyńca nie posiada środków do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Przyjmuje się przy tym, iż określenie „niedostatek” należy oceniać na tle zasad formułowanych wKodeksie rodzinnym i opiekuńczymw odniesieniudo ogólnego obowiązku alimentacyjnego. Na tle przepisówart. 60 kroorzecznictwo wypracowało pogląd, iż niedostatek można tłumaczyć jako brak środków na pełne pokrycie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, to jest na zapewnienie sobie normalnych warunków bytowych adekwatnych do wieku i stanu zdrowia, pomimo wykorzystaniaprzez niego wszystkich dostępnych legalnie i w granicach rozsądku możliwości w celu uzyskania niezbędnych dochodów (wyroki SN: z 7 września 2000 r., I CKN 872/00,Lex nr 530682; z 5 lipca 2000 r., I CKN 226/00, Lex nr 51343; z 28 czerwca 2000 r., IV CKN 662/00, Lex nr 530594; z 7 października 1999 r., I CKN 146/98, Lex nr 1216917).
W myśl przepisuart. 897 k.c.obdarowany ma wówczas obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brakdo utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.
Obowiązek wykazania popadnięcia w niedostatek ciąży na darczyńcy. Brak takiej okoliczności po jego stronie jest równoznaczny z brakiem roszczeń, o których w przepisie mowa. W niniejszej sprawie powódka nie wykazała, stosownie do przepisuart. 6 kci232 kpc, aby po wykonaniu darowizny popadła w niedostatek. Utrzymuje się z emeryturyi dodatku pielęgnacyjnego w kwocie ok. 1.500 zł. Choruje na nadciśnienie i cukrzycę, wobec czego ponosi koszty leków i ogólnego utrzymania. Nie ponosi natomiast kosztów opłacania podatku od nieruchomości, które pokrywa pozwana. Faktem jest, że sporadyczne pożyczała od sąsiadów 100-200 zł na bieżące wydatki, ale kwoty te zwracała. Nie skarżyła się przy tym rodzinie, iż nie stać jej na utrzymanie. Sporadycznie również korzystała z pomocy sąsiadów przy pracach fizycznych, ale pomoc ta świadczona była nieodpłatnie. Jak wskazał przy tym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 1998 r. (III CKN 31/98, LEX nr 519257), środki uzyskiwane sporadycznie lub wyłącznie ze współczucia nie wpływają na ocenę istnienia niedostatku w rozumieniuart. 897 k.c.Powódka przeszła niedawno udar niedokrwienny mózgu, jednakże nie wykazała również, aby z tego powodu zwiększyły się jej usprawiedliwione potrzeby, których nie jest w stanie sama zaspokoić. Należy mieć również na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy. Strony generalnie są skłóconei od dwóch lat nie utrzymują żadnego kontaktu. Powódka nie zwracała się o pomocdo pozwanej. Nie miała ona zatem nawet możliwości pomagania babci, skoro ta sobie tego nie życzyła. Sama pozwana znajduje się natomiast w trudnej sytuacji majątkowej,gdyż przychody pozwanej i jej męża nie są wysokie, a mają na utrzymaniu niepełnosprawnego syna. Nie należy również zapominać , że przedmiotem darowizny nie była cała nieruchomość , a jedynie jej część w zakresie 4/6 części .
Wywód sądu nie dotyczy natomiast sfery uczuciowej i rodzinnej stron , a zwłaszcza córek powódki , jak i dalszej jej rodziny Powódka ze względu na podeszły wiek i obecny jej stan zdrowia i kondycji fizycznej powinna być podmiotem zainteresowania jej codziennym życiem i radzeniem sobie w czynnościach życia codziennego .
Pozwana podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia powódki za okresod 2001 r. Zarzut ten był częściowo uzasadniony, tj. za okres od 2001 r. do stycznia 2012 r. Świadczenie żądane przez powódkę ma bowiem charakter okresowy, wobec czego przedawnia się z upływem lat 3 stosownie do przepisuart. 118 kc.Wniesienie pozwu przerwało bieg przedawnienia zgodnie zart. 123 ust. 1 pkt 1 kc, wobec czego zaczyna ono bieg ponownie od zakończenia postępowania.
Na podstawieart. 102 k.p.c.Sąd postanowił nie obciążać powódki obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanej kosztów procesu. Zgodnie z powołanym przepisem, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2012 r. (V CZ 26/12, LEX nr 1231638), przepisart. 102 k.p.c.wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym,że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, czy wręcz niesprawiedliwe.Art. 102 k.p.c.znajduje zastosowanie "w wypadkach szczególnie uzasadnionych", które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo oceniane przez sąd orzekający na tle okoliczności konkretnej sprawy. Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony, powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami współżycia społecznego. Przy zastosowaniuart. 102 k.p.c.mogą być również brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2012 r., II CZ 95/12, LEX nr 1232771, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2012 r., I UZ 86/12, LEX nr 1228427).
W postanowieniu z dnia 26 września 2012 r. (II CZ 100/12, LEX nr 1232760) Sąd Najwyższy wskazał, iż ocena, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony należy do swobodnej decyzji sądu ze względu na konieczność zapewnienia poczucia sprawiedliwości oraz realizacji zasady słuszności.
W niniejszej sprawie powódka choruje na cukrzycę i nadciśnienie, niedawno przeszła udar. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.500 zł. Obciążenie powódki kosztami procesu zagroziłoby w tej sytuacji jej koniecznemu utrzymaniu. Godziłoby to również w poczucie sprawiedliwości i zasady słuszności.
Na podstawie§ 2, §19 oraz § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszeniaprzez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U.z 2013 r. poz. 461) Sad przyznał pełnomocnikowi z urzędu powódki kwotę 1.476 zł wynagrodzenia w tym należny podatek od towarów i usług.
W tym stanie faktycznym należało orzec jak w sentencji.