Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 292/16
Data wyroku: 2016-07-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Bańkowska, Anna Zawadka, Włodzimierz Suwała
Słowa kluczowe: Przestępstwo Przeciwko Wolności
Podstawa prawna: art. 190a § 1 kk i art. 190 § 1 kk

Sygn. akt VI Ka 292/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lipca 2016 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: SSO Małgorzata Bańkowska
Sędziowie:  SO Włodzimierz Suwała
SO Anna Zawadka (spr.)
Protokolant: sekr. sądowy Łukasz Sierdziński
przy udziale Prokuratora Anny Radyno-Idzik
po rozpoznaniu dnia 12 lipca 2016 r.
sprawyK. B.synaS.iF.,ur. (...)wG.
oskarżonego o przestępstwo zart. 190a § 1 kkw zb. zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego i obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim
z dnia 30 lipca 2015 r.    sygn. akt II K 297/14
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Nowym Dworze Mazowieckim do ponownego rozpoznania; zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. K. (1)kwotę 516, 60 zł obejmującą wynagrodzenie za obronę z urzędu w instancji odwoławczej oraz podatek VAT; zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. H.kwotę 516, 60 zł obejmującą wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu oskarżycielowi posiłkowemu w instancji odwoławczej oraz podatek VAT.
SSO Włodzimierz Suwała SSO Małgorzata Bańkowska SSO Anna Zawadka
Sygn. akt VI Ka 292/16

UZASADNIENIE
K. B.został oskarżony o to, że:
w okresie od czerwca 2012 roku do dnia 16 grudnia 2013 roku w m.G.gm.P.poprzez uporczywe nękanie w postaci wszczynania awantur, wyzywania wyrazami powszechnie uznawanymi za obelżywe, hałasowania, trzaskania drzwiami, głośnego oglądania telewizji w tym również w godzinach nocnych, powodowania zwarcia instalacji elektrycznej, grożenia pozbawieniem życia, spaleniem mienia oraz spowodowania uszkodzeń ciała, które to groźby wzbudziły uzasadnioną obawę ich spełnienia, wzbudził uJ. B.,M. B.oraz ich córekE. B.iW. B.uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz istotnie naruszył ich prywatność,
tj. o czyn zart. 190a § 1 kkw zb. zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk
Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim wyrokiem z dnia 30 lipca 2015 roku w sprawie o sygn. akt II K 297/14 uznał oskarżonegoK. B.w ramach zarzucanego mu czynu za winnego tego, że w okresie od czerwca 2012 roku do dnia 16 grudnia 2013 roku w m.G.gm.P.poprzez uporczywe nękanie w postaci wszczynania awantur, wyzywania wyrazami powszechnie uznawanymi za obelżywe, hałasowania, trzaskania drzwiami, głośnego oglądania telewizji w tym również w godzinach nocnych, grożenia pozbawieniem życia, spaleniem mienia oraz spowodowania uszkodzeń ciała, które to groźby wzbudziły uzasadnioną obawę ich spełnienia, wzbudził uJ. B.,M. B.oraz ich córekE. B.iW. B.uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz istotnie naruszył ich prywatność, tj. popełnienia występku zart. 190a § 1 kkw zb. zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk, i za to na podstawieart. 190a § 1 kkw zw. zart. 190 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkoskarżonego skazał, a na podstawieart. 190a § 1 kkw zw. zart. 11 § 3 kkw zw. zart. 37a kkwymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy ograniczenia wolności polegającej na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 (dwudziestu) godzin miesięcznie oraz na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.iart. 629 k.p.k.zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych.
Wskazany wyrok został zaskarżony przez obrońcę oskarżonego i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego.
Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonego i zarzucił wyrokowi:
- na podstawieart. 438 pkt 2 kpknaruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj.art. 7 k.p.k., poprzez sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego uznając, że zeznania świadkówA. P.,M. K. (2),I. K.,I. P.,M. P.iD. C.stanowią o winie oskarżonego, a nie jak wynika z ich prawidłowej analizy o jego niewinności, co w konsekwencji miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia;
- obrazęart. 438 pkt 3 k.p.k.tj. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku polegającym na założeniu, że z całości zeznań pokrzywdzonejM. B.wynika, iż przyczyną jej wyprowadzenia się z domu tj. zG.gm.P.wraz z córkamiE.iW.było złe zachowanie oskarżonego, a nie jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego złe stosunki z mężemJ. B..
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od przypisanych mu czynów.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej kary na niekorzyść oskarżonego i w oparciu oart. 427 § 1 i 2 k.p.k.wyrokowi temu zarzuciła:
- na podstawieart. 438 pkt 4 k.p.k.rażącą niewspółmierność orzeczonej kary w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości przestępstwa jakiego dokonał oskarżony, wynikającą z orzeczenia zbyt niskiej kary, co powoduje, że kara ta nie spełnia swej funkcji w zakresie wychowania i prewencji indywidualnej oraz nie zaspokaja społecznego poczucia sprawiedliwości.
Podnosząc powyższy zarzut pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnosił o zmianę wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonego surowszej kary za popełnione przestępstwo, która powodowałaby możliwość orzeczenia wobec niego obowiązków określonych wart. 72 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacjach obrońcy i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego stwierdzić należy, iż zaskarżony wyrok dotknięty jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., której stwierdzenie skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Oskarżonemu zarzucono popełnienie czynu zart. 190a § 1 k.k.w zb. zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart.12 k.k.Wskazać należy, że oba przestępstwa zarówno groźby karalne jak i stalking w typie podstawowym są przestępstwami bezwzględnie wnioskowym, co oznacza, że brak wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej stanowi ujemną przesłankę procesową skutkującą niedopuszczalność postępowania karnego.
W analizowanej sprawie pokrzywdzonymi sąJ. B.iM. B.oraz dwie ich córki, które na etapie postępowania przygotowawczego nie osiągnęły jeszcze pełnoletności (obecnie jedynieE. B.jest osobą pełnoletnią). Tak więc skoro dwie pokrzywdzoneE.iW.były wówczas małoletnie, a zatem nie mogły samodzielnie złożyć wniosku o ściganie. W tej sytuacji aktualizowała się dyspozycjaart. 51 § 2 k.k.stanowiąca, że jeżeli pokrzywdzony jest małoletni, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Przedstawicielstwo ustawowe opiera się na wynikającym z ustawy umocowaniu do działania w cudzym imieniu (art. 96 k.c.). Przedstawicielami ustawowymi małoletniego są rodzice (art. 98 k.c.w zw. zart. 92 k.r.o.). Tym samym należy przyjąć, że wniosek o ściganie obu czynów w toku dochodzenia w imieniu małoletnich pokrzywdzonych mogli złożyć matka lub ojciec, co też nastąpiło.
Z akt sprawy wynika jednak, że wnioski o ściganie czynu zart. 190a § 1 k.k.nie zostały złożone w sposób skuteczny przez wszystkich pokrzywdzonych. MianowicieJ. B.żądał ścigania i ukaraniaK. B.za nękanie jego oraz rodziny oraz za groźby kierowane wobec jego osoby (k.13v). NatomiastM. B.złożyła wniosek o ściganieK. B.tylko za groźby wobec niej i dzieci (k.17). Brak zatem wniosku o ściganieK. B.za czyn zart. 190a § 1 k.k.popełniony na szkodęM. B.. Zauważyć należy, iżJ. B.nie miał umocowania do złożenia w imieniu swojej żony wniosku o ściganie oskarżonego za występek stalkingu. Sąd Rejonowy orzekając w niniejszej sprawie nie zauważył tego braku i nie uzupełnił go w toku postępowania sądowego. Należy wskazać, że w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek, trzeba wymagać od uprawnionej osoby jednoznacznego wyrazu woli ścigania, przy czym należy tą osobę pouczyć o możliwościach i konsekwencjach złożenia takiego wniosku. Wszelkie zawiadomienia choćby nawet wyrażały wolę ścigana, do czasu spełnienia pouczenia nie mogą stanowić skutecznego wniosku o ściganie w rozumieniuart. 12 § 1 k.p.k.( vide: wyrok s.apel. w Katowicach z 23.12.2009r. II AKa 373/09).
W sytuacji, w której Sąd wydał wyrok w niniejszej sprawie i uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu zabronionego, którego ściganie odbywa się na wniosek pokrzywdzonego, wyrok w sprawie należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Nowym Dworze Mazowieckim do ponownego rozpoznania. Brak wniosku o ściganie jest bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.powodującą uchylenie orzeczenia, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Nie zmienia tego przyjęcie kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu, będącej następstwem uznania, że czyn sprawcy wyczerpuje jednocześnie znamiona innego czynu ściganego na wniosek, który został złożony tylko w odniesieniu do tego jednego czynu bądź nie został złożony przez wszystkich pokrzywdzonych.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się zgodnie, że nie jest dopuszczalne przyjęcie tzw. kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu sprawcy i ujęcie w opisie czynu przypisanego sprawcy elementów faktycznych należących do istoty przestępstwa ściganego na wniosek w sytuacji, gdy brak jest wniosku o ściganie tego przestępstwa (por. wyrok z dnia 14 czerwca 2002 r., II KKN 267/2001, LEX nr 54399, wyrok z dnia 15 października 2003 r., IV KK 299/2003, OSNwSK 2003/1/2147).
W toku ponownego postępowania Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim powinien pouczyć pokrzywdzonąM. B.o możliwości złożenia wniosku o ściganie zgodnie z dyspozycjąart. 12 § 1 k.p.k., a następnie odebrać od niej stosowne oświadczenie. Należy także podkreślić, iż ustawa karnoprocesowa nie określa formy w jakiej pokrzywdzony ma wyrazić wolę ścigania, tj. złożyć wniosek, o którym mowa wart. 12 k.p.k.Wola ta może być zatem wyrażona tak na piśmie, jak i np. do protokołu przesłuchania w charakterze świadka, istotne aby z takiego dokumentu procesowego w sposób wyraźny wynikało żądanie pokrzywdzonej przestępstwem ścigania sprawcy za czyn zart. 190a § 1 k.k.( vide: post. SN z 16.03.2011r. IV KK 426/10).
W sytuacji gdy pokrzywdzonaM. B.nie zdecyduje się na złożenie wniosku o ściganie w zakresie przestępstwa zart. 190a § 1 k.k.Sąd powinien rozważyć możliwość zmodyfikowania opisu czynu poprzez wyłączenie tych elementów zachowania, które wyczerpują znamiona przestępstwa ściganego na wniosek, popełnionego na szkodęM. B.w zakresie wszystkich elementów charakteryzujących zarzucone działanie, wyczerpujące dyspozycjęart. 190a § 1 k.k.
Wobec treściart. 436 k.p.k.Sąd odwoławczy ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego do uchybień uwzględnionych z urzędu, gdyż rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające, biorąc pod uwagę fakt, iż sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, a tym samym rozpoznanie zarzutów przedstawionych w obu apelacjach byłoby na obecnym etapie przedwczesne i bezprzedmiotowe.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji.
SSO Anna Zawadka SSO Małgorzata Bańkowska SSO Włodzimierz Suwała