Sąd Okręgowy w Warszawie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 3575/15
Data wyroku: 2016-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Królikowski, Zbigniew Podedworny, Tomasz Pałdyna

Sygn. aktV Ca 3575/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 sierpnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:

SSO Zbigniew Podedworny

Sędziowie:

SO Tomasz Pałdyna
SR del. Piotr Królikowski (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sąd. Marcin Ponikowski

po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaL. S.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie

z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt II C 3191/14

I
oddala apelację,

II
zasądza odL. S.na rzecz(...) S.A.wW.kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w instancji odwoławczej.

Sygn. akt. V Ca 3575/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 15 września 2014 r. rokuL. S.wniósł o zasądzenie od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą w(...).419,33zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od tej kwoty od dnia 24 listopada 2008 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedługnorm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 24 listopada 2006 r. zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze Składką Regularną(...). Umowa została potwierdzonapolisą nr (...). W zamian za ochronę ubezpieczeniową powód wpłacał na rzeczubezpieczyciela składkę pieniężną. W związku z zaprzestaniem opłacania przez powodaskładki w drugim roku trwania umowy, w dniu 24 listopada 2008 r. doszło do jej rozwiązania,a ubezpieczyciel potrącił ze środków zgromadzonych na indywidualnym rachunku klienta (powoda) opłatę likwidacyjną uregulowaną w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU), która stanowiła 55 % zebranych środków, tj. 2419,33 zł. W opinii powoda uregulowana wOWU możliwość pobrania opłaty likwidacyjnej stanowi klauzulę niedozwoloną, określoną wart. 385łk.c, gdyż kształtuje ona obowiązki powoda jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza jego interesy. Z tego względu pobrana opłata likwidacyjna stanowi świadczenie nienależne w rozumieniuart. 405 k.c.i winna podlegać zwrotowi na rzecz powoda.
W odpowiedzi na pozew(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW., wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Strona pozwana przyznała, że powód zawarł z nią umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, na podstawie wniosku o zawarcie umowy ubezpieczenia na życie z dnia 10 listopada 2006 r. Do umowy tej zastosowanie znalazłyOgólne Warunki Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką RegularnąM.Spektrum oznaczone jako(...). Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda i jednocześnie wskazał, że umowa z dnia10 listopada 2006 r. miała charakter mieszany- ochronny i oszczędnościowo- inwestycyjny. Zarzucił także, że powód nie sprostał obowiązkowi wykazania, iż wzorzec umowny wiążący strony niniejszego postępowania zawierał klauzule abuzywne i uniemożliwił jego kontrolę
pod kątem przesłanek wynikających zart. 3852k.c.Podkreślił, iż pozwany wskazał jako podstawę pozwu inny produkt, niż ten który nabył od pozwanej załączając do pozwu OWU dotyczące produktu(...)w sytuacji gdy powód nie nabył od pozwanej takiego produktu.
Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. pozwany podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, a jednocześnie podniósł, że powód nie sprostał ciężarowi dowodu i nie wykazał zasadności swojego roszczenia, bowiem nie załączył do akt sprawy Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze SkładkąRegularnąM.Spektrum(...), mających zastosowanie do umowy z dnia 24 listopada 2006 r. Tym samym powód uniemożliwił przeprowadzenie oceny umowy zgodnie zart. 3852k.c.
Wyrokiem z dnia 1 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy- Mokotowa wWarszawie w sprawie pod sygn. akt II C 3191/14 oddalił powództwoL. S.przeciwko(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.. Tym samym orzeczeniem Sąd zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 24 listopada 2006 r. powódL. S.zawarł z pozwanym(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.umowę ubezpieczeniana życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularnąM.(...)m. Na podstawie umowyL. S.zobowiązał się do uiszczania rocznej składkiw kwocie 6.000 zł. Zawarcie umowy między stronami zostało potwierdzone przez pozwanego wydaniempolisy nr (...). Prawa i obowiązki wynikające z umowy zostały określonew Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze składką RegularnąM.(...)m o indeksie(...)i Regulaminie Ubezpieczonych Funduszy Kapitałowych o indeksie(...)(...).
Dnia 27 listopada 2008 r. umowa została rozwiązana. Powód skierował do ubezpieczyciela wniosek o wykup wartości polisy. Dnia 16 grudnia 2008 r. pozwany wypłacił powodowi kwotę 2.962,94 zł, która to suma nie stanowiła pełnej kwoty środkówzgromadzonych na rachunku powoda.
Sąd Rejonowy wskazał, że spór w niniejszej sprawie koncentrował się na kwalifikacji postanowień OWU, uprawniających pozwanego do naliczenia opłaty likwidacyjnej w
związku z wygaśnięciem stosunku ubezpieczenia na danym etapie wykonywania umowy,jako abuzywnych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie zart. 3851kodeksu cywilnegopostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążągo, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy topostanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument niemiał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowyprzejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Na podstawieart. 3852k.c.oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajamidokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Następnie wskazał, że zgodnie zart. 6k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutkiprawne. Wykazanie charakteru zawartej umowy jak i zaistnienia przesłanek do uznania postanowień wzorca umownego za niedozwolone spoczywał więc na powodzie.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Rejonowy przyjął, że powód nie sprostał ciężarowi udowodnienia charakteru zawartej umowy, jak również wykazania zaistnienia przesłanek uznania postanowienia wzorca umowy zawieranej z konsumentem za niedozwolone postanowienia umowne. Powód bowiem do akt sprawy załączył ogólne warunki umowy(...)na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze składką Regularną(...)((...)), zaś do umowy zawartej międzystronami zastosowanie miały ogólne warunki umowy(...)na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze składką Regularną(...)((...)) i Regulamin Ubezpieczonych Funduszy Kapitałowych o indeksie(...)- (...).Tym samym powód nie udowodnił faktów przemawiających za zasadnością powództwa.
Nadto Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart. 120 k.c.bieg przedawnieniaroszczenia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Zgodnie zart. 123 k.c.bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń, a w myśl zart. 819§ 4 k.c.bieg przedawnienia roszczenia o świadczenia względem ubezpieczyciela przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia.
Sąd Rejonowy mając na uwadze okoliczności sprawy przyjął, że termin przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem w sprawie upłynął z dniem 15 grudnia 2011 r., bowiem w sprawie zastosowanie znalazł 3- letni termin przedawnienia zart. 819 § 1 k.c.Sąd pokreślił,że pozwany nic zanegował przy tym twierdzenia powoda, żc termin przedawnienia rozpoczął swój bieg w dniu 15 grudnia 2008 r.
W konsekwencji Sąd Rejonowy oddalił żądanie powoda w całości zasądzając odeń na rzecz pozwanej Spółki koszty postępowania.
Apelacją z dnia 3 sierpnia 2015 r. powód zaskarżył powyższy wyrok w całości,żądając jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Powódzarzucił wyrokowi:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wyniksprawy, tj:

-

art. 5051k.p.c, polegające na rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, podczas gdy powód uzasadniając swoje roszczenia wskazał, że pozwany pobierając opłatę likwidacyjną uzyskał korzyść bez podstawy prawnej i tym samym, iż roszczenie powoda jest roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i powinno zostać rozpoznane w postępowaniu zwykłym,

art. 233 k.p.c.w zw. zart. 232 k.p.c.orazart. 6 k.c, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że powód nie podołał ciężarowi dowodu w zakresie wykazania charakteru zawartej umowy oraz zaistnienia przesłanek uznania postanowień wzorca za niedozwolony, podczasgdy okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie takich twierdzeń, w szczególności przez błędną ocenę łączącej strony umowy ubezpieczeniowej, skutkującej błędnym ustaleniem, iż zawarta umowa jest umową ubezpieczenia, a mechanizm naliczania przez pozwanego opłaty likwidacyjnej przedstawiony przez powoda nie może zostać uznany w świetle zebranego materiału dowodowego za sprzeczny z dobrymi obyczajami i tym samym rażąco naruszaćmoże równość kontraktową stron,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

-

art. 123 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że bieg terminu przedawnienia dla roszczenia o wypłatę bezpodstawnie pobranych przez Ubezpieczyciela środków pieniężnych tytułem opłaty likwidacyjnej nie uległ przerwaniu się przez uznanie roszczenia, które to uznanie przyjęło postać prowadzenia rozmów ugodowych przez pozwanego, co w konsekwencji przesądziło o wyraźnym przyznaniu przez pozwanego, że postanowienia stosowane we wzorcu umowy mają charakter abuzywny,

-

art. 120 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała błędnymuznaniem, że roszczenie powoda o wypłatę bezpodstawnie pobranych środków pieniężnych przez pozwanego Ubezpieczyciela tytułem opłaty likwidacyjnej stało się wymagalne w chwili przelania przez pozwanego na rachunek bankowy powoda rozliczenia z tytułu rozwiązania umowy, podczas gdy roszczenie stało się wymagalne w chwili wezwania pozwanego dozapłaty,

art. 118 § 1 k.c.poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji spowodowało niezasadne przyjęcie, że termin przedawnienia roszczenia wynosił trzy lata, podczas gdy właściwym było zastosowanie przepisu ogólnego,

art. 819 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że roszczenie o wypłatę bezpodstawnie pobranych przez Ubezpieczyciela środków pieniężnych tytułem opłaty likwidacyjnej jest roszczeniem wynikającym ze stosunku ubezpieczeniapodczas gdy mając na uwadze fakt, że środki te zostały przez Ubezpieczyciela pobrane bez podstawy prawnej należy stwierdzić, że przedmiotowe roszczenie jest roszczeniem o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia i tym samym, że przedawnia się ono z upływem 10 lat od dnia wymagalności roszczenia.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w II instancji.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy oraz w części dokonaną na ich podstawie ocenę prawną. Sąd Okręgowy w zaskarżonymwyroku nie dopatrzył się rozważanych z urzędu i skutkujących nieważnością postępowania naruszeń prawa proceduralnego stwierdzając, iż podważany przez stronę powodową wyrok odpowiada prawu.
Analiza poszczególnych zarzutów zawartych w apelacji prowadzi do wniosku, iżpomimo zasadności części z nich wyrok wydany przez Sąd Rejonowy odpowiada prawu, bowiem wobec niewykazania przez powoda podstawy faktycznej roszczenia kwestia jego przedawnienia nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.
W pierwszej kolejności wypadnie wskazać, że podniesiony przez stronę apelującą zarzut naruszeniaart. 5051k.p.c.jest chybiony. Strona apelująca zarzucała, że niniejszasprawa powinna zostać rozpoznana w postępowaniu zwykłym, a nie uproszczonym, bowiem roszczenie powoda jest wywodzone w oparciu o bezpodstawne wzbogacenie pozwanego. Apelujący formułując ten zarzut pominął całkowicie okoliczność, że zarówno Sąd I instancji
jak i Sąd Okręgowy prowadziły postępowanie w trybie zwykłym, a nie uproszczonym, w związku z czym zarzut ten nie ma podstawy faktycznej.
Kluczowy dla oceny zasadności apelacji zarzut powoda odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania tj. zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.w zw. zart. 232 k.p.c.orazart. 6k.c, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że powód nie podołał ciężarowi dowodu w zakresie wykazania charakteru zawartej umowy oraz zaistnienia przesłanek uznaniapostanowień wzorca za niedozwolony, w ocenie Sądu Okręgowego nie jest trafny.
W niniejszej sprawie strony znalazły się w sporze zasadniczo w zakresie kwestii prawnych związanych z charakterem klauzul umownych zawartych w dołączonych dokumentach stanowiących integralne części umowy. Sąd Rejonowy dla oceny zasadności dochodzonego pozwem roszczenia musiał dokonać oceny, czy w okolicznościach sprawy postanowienia OWU, określające uprawnienie strony pozwanej do pobrania opłaty likwidacyjnej były wiążące dla powoda, czy też stanowiły niewiążące go klauzuleniedozwolone w świetleart. 3851§ 1 k.c.Należy wskazać, że zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisieart. 3 k.p.c., rozwiniętą w przepisieart. 232 k.p.c, obowiązek przedstawieniadowodów spoczywa na stronach, a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c). W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że powód wywodzący korzystne dla siebie skutki prawne z faktu zawarcia w OWU niedozwolonych klauzul umownych, to ciężar udowodnienia, że wzorzec umowny stosowany przez pozwaną wumowie zawartej z powodem zawiera takie klauzule spoczywał w całości i wyłącznie na nim.W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy słusznie przyjął, że strona powodowa, wbrew obowiązkom wynikającym zart. 6 k.c.i232 k.p.c, nie wykazała, by jakiekolwiekpostanowienia zawarte w OWU nr(...)zawierały klauzule niedozwolone inie wiązały powoda. Na podstawie przedstawionych przez powoda dowodów ustalić możnabyło jedynie to, że w dniu 24 listopada 2006 r. zawarta została pomiędzy stronami umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi potwierdzonapolisą numer (...), do której to umowy zastosowanie miały ogólne warunki umowy(...)na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze składką Regularną(...)((...)) i Regulamin Ubezpieczonych Funduszy Kapitałowych o indeksie(...)- (...). Stąd też zawarcie przedmiotowej umowy słusznie nie budziło żadnej wątpliwości Sądu Rejonowego. Tego samego nie można zaś powiedzieć o pozostałych twierdzeniach pozwu, bowiem powód nie złożył do akt sprawyOWU, obowiązujących strony w ramach zawartej w dniu 24 listopada 2006 r. umowy
ubezpieczenia.L. S.załączył bowiem do pozwu postanowienia ogólnych warunków umowy(...)na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze składką Regularną(...)((...)), które nie miały zastosowania w ramach umowy zawartej między stronami. Tym samym w oparciu o OWU dołączone do akt Sąd I instancji nie mógł było czynić merytorycznych rozstrzygnięć o istocie sporu. Apelujący zdaje się stać na stanowisku, iż sam fakt pobrania przez pozwanąjakiejkolwiek opłaty i charakter sprawy zwalniają go z obowiązku wykazania abuzywności postanowień uprawniających pozwaną do jej pobrania. Tymczasem w sytuacji gdy pozasporem między stronami było istnienie podstawy w umowie do pobrania opłaty przezpozwaną, to powód winien wykazać, że postanowienia umowy w tym zakresie go nie wiążą. Pozwany kwestionował istnienie takich klauzul w umowie, wskazywał także na to, iż powód domaga się zwrotu świadczenia głównego, które nie może być badane pod kątemabuzywności. Nie przedstawienie przez powoda wiążących strony zapisów OWU uniemożliwia odniesienie się do zarzutów pozwanej. Powód był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zaś pozwany kwestionował załączone do pozwu OWU już w odpowiedzi na pozew. Mimo tego strona powodowa nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych w tym zakresie, nie przedstawiła wiążących strony OWU, ani nie wniosła o zobowiązanie pozwanej do ich przedłożenia do akt sprawy - wobec powyższego stanowisko Sądu Rejonowego, iż powód nie sprostał ciężarowi dowodu w niniejszej sprawie zasługuje na pełną aprobatę.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko apelującego jedynie odnośnie błędnej oceny prawnej dokonanej przez Sąd Rejonowy w zakresie w którym Sąd wskazał na przedawnienie dochodzonego roszczenia. Przy ocenie zasadności podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia należy zastosowaćart. 118 k.c, który wskazuje na ogólny dziesięcioletnitermin przedawnienia, a nie przewidziany wart. 819 § 1 k.c.termin szczególny trzyletni. Dochodzone pozwem roszczenie zapłaty w opinii Sądu Okręgowego nie jest bowiem, jak twierdzi pozwany, roszczeniem wynikającym z umowy ubezpieczenia (powód nie domaga się zapłaty przez pozwanego świadczenia umownego), lecz roszczeniem o zapłatę kwoty wynikającej z umowy mieszanej, gdzie oczekiwanym przez klienta świadczeniemTowarzystwa jest kwota zarobiona, oszczędzona i zainwestowana, a nie kwota wypłacana w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego. Pozwany sam w odpowiedzi na pozew wskazał, iż istotą zawartej umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest gromadzenie i inwestowanie środków finansowych - wskazując na jej mieszanycharakter. Tym samym wbrew stanowisku Sądu I instancji nie było konieczne czynienie
ustaleń faktycznych w tym zakresie w oparciu o OWU, skoro pozwany przyznał, że zawarta przez strony umowa ma charakter mieszany. W ocenie Sądu Okręgowego nie można norm prawnych stanowiących wyjątek od zasady jaką jest dziesięcioletni termin przedawnienia stosować rozszerzająco. Skoro więc przedmiotowa umowa ma charakter umowy mieszanej, to zastosowanie względem niej znajdzieart. 118 k.c.przewidujący 10- letni okresprzedawnienia, który nie upłynął do dnia wytoczenia powództwa, ani od daty jej zawarcia, ani rozwiązania.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd Okręgowy uznał częściowo podniesione w apelacji zarzuty powoda za zasadne, jednak pomimo swej trafności nie miały wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Nie wykazanie powództwa czyniło zarzut przedawnienia irrelewantnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu apelację powodaSąd Okręgowy uznał za niezasadną i jako taką oddalił.
W zakresie kosztów postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażonej wart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 zd. 1 k.p.c.Strona odwołująca się przegrała postępowanie przed Sądem drugiej instancji, przez co konieczne było obarczenie jej kosztami poniesionymi przez pozwanego, na które złożył się koszt zastępstwa procesowego w wysokości połowy tegoż kosztu w postępowaniu przed Sądem I instancji, tj. kwoty 300 zł.
Mając to wszystko na względzie należało orzec jak w sentencji.