Sąd Okręgowy w Częstochowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 353/16
Data wyroku: 2016-08-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Robert Grygiel
Słowa kluczowe: Podleganie Ubezpieczeniom Społecznym
Podstawa prawna: Art. 4 ust. 1 i art. 33 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 1989 roku, nr 25, poz. 137 ze zm.), art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 963), art. 173 § i art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 887 ze zm.), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 277 ze zm.)

Sygn. akt IV U 353/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 sierpnia 2016 roku
Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie
Wydział IV
w składzie:
Przewodniczący SSO Robert Grygiel
Protokolant Karina Zbroińska
po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 roku w Częstochowie na rozprawie
sprawyK. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o ustalenie kapitału początkowego
na skutek odwołaniaK. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.
z dnia 29 stycznia 2016 roku Nr(...)

    zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwC.z dnia 29 stycznia 2016 roku numer(...)i ustala ponownie kapitał początkowyK. K.z uwzględnieniem dodatkowego okresu zatrudnienia od 1 listopada 1993 roku do 1 stycznia 1995 roku w wymiarze 1/2 etatuoraz z uwzględnieniem dodatkowego okresu zatrudnienia od 2 stycznia 1995 rokudo 31 stycznia 1998 roku w wymiarze 1/3 etatu.

Sygn. akt IV U 353/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 stycznia 2016 roku nr(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówiłK. K.ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w latach 1993-1998 ubezpieczona była pracownikiem(...)wN., jednakże od jej wynagrodzenia nie odprowadzano składek na ZUS, wobec czego brak jest podstaw do zaliczenia w/w lat do stażu pracy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaK. K., domagając się jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, że w okresach od 1 listopada 1993 roku do 1 stycznia 1995 roku i od 2 stycznia 1995 roku do 9 października 2015 roku była pracownikiem(...)N., a nie jak to wskazuje organ rentowy(...)wN..
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2007 roku nr(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.ustalił dlaK. K.kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 roku. Ustalając wartość kapitału początkowego ubezpieczonej organ rentowy:
- do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. z okresu od1 stycznia 1980 roku do 31 grudnia 1989 roku, wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalając na 6,19%, a podstawę wymiaru kapitału początkowego na kwotę 75,57 zł;
- uwzględnił okresy składkowe w wymiarze 7 lat, 11 miesięcy i 23 dni, tj. 95 miesięcy;
- uwzględnił okresy nieskładkowe sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze6 lat, tj. 72 miesięcy;
- uwzględnił współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego w wysokości 62,36%;
- uwzględnił średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach, które dla osóbw wieku 62 lat wynosi 209 miesięcy.
Obliczony z uwzględnieniem powyższych danych kapitał początkowy ubezpieczonej wyniósł 40.477,03 zł.
Dodatkowo organ rentowy poinformował odwołującą, że staż pracy pomniejszonoo 1 miesiąc urlopu bezpłatnego, zgodnie z kartą wynagrodzenia za rok 1980, a także nie uwzględniono okresu od 1 marca 1993 roku do 31 stycznia 1998 roku, gdyż przy ustalaniu kapitału początkowego nie uwzględnia się pracy w gospodarstwie rolnym.
W dniu 7 sierpnia 2015 rokuK. K.złożyła wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego, poprzez uwzględnienie dodatkowych okresów zatrudnieniaw(...)N..

    (v. akta rentowe, kserokopie dokumentów z akt rentowych załączonych do akt sprawy(...)wC.k. 69-84, kserokopia decyzji o ustaleniu kapitału początkowego z dnia 17 kwietnia 2007 roku k. 115-116)

W okresie od 1 listopada 1993 roku do 9 października 2015 rokuK. K.była zatrudniona w(...)wN.na stanowisku opiekunki domowej, w tym w okresie od 1 listopada 1993 roku do1 stycznia 1995 roku w wymiarze ½ etatu, w okresie od 2 stycznia 1995 roku do 31 stycznia 1998 roku w wymiarze ⅓ etatu i w okresie od 1 lutego 1998 roku do9 października 2015 roku ponownie w wymiarze ½ etatu.
W okresach od 7 grudnia 1992 roku do 31 października 1993 roku oraz od1 października 1994 roku do 31 marca 1998 roku odwołująca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, w tym za okresy od1 października 1992 roku do 31 grudnia 1993 roku i od 1 października 1994 roku do 31 marca 1998 roku opłaciła składki na to ubezpieczenie.
W latach 1993-2001(...)(...)
wN.prowadził(...)N., który z tytułu zatrudnienia ubezpieczonej w(...)ie odprowadzał jedynie zaliczki na podatek dochodowy i nie odprowadzał za nią składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne.

     (v. akta rentowe i osobowe ubezpieczonej, zaświadczenie(...)z dnia 3 czerwca 2016 roku k. 90-91, pismo(...)wN.z dnia 17 czerwca 2016 roku k. 95, pismo(...)N.z dnia 17 czerwca 2016 roku k. 97, kopia pisma(...)N.z dnia 19 listopada 2015 roku k. 84)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
W okresie od 1 listopada 1993 roku do 9 października 2015 rokuK. K.była zatrudniona w(...)wN.i z tego tytułu nie zostały za nią opłacone składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za sporny okres od 1 listopada 1993 roku do 31 stycznia 1998 roku. Fakt pozostawania ubezpieczonej w tym okresie w zatrudnieniu w(...)wN.jednoznacznie wynika z jej akt osobowych, a mylenie przez ubezpieczoną pracodawcy i przypisywanie przez nią tego uprawnienia(...)N.(która prowadziła obsługę administracyjno-kadrową(...)u pozostaje bez znaczenia dla sprawy).
Spór sprowadza się jedynie do ustalenia, czy pomimo powyższego okres ten podlega uwzględnieniu przy obliczaniu kapitału początkowego ubezpieczonej.
Zgodnie zart. 173 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 887 ze zm.), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.
Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (ust. 3).
W myśl art. 174 ust. 2 ustawy, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1
okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4(od dnia 1 stycznia 2014 roku 1-3)i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 roku (ust. 3).
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustaw emerytalnej, okresami składkowymi są między innymi okresy ubezpieczenia.
Nadto w myśl art. 6 ust. 1 pkt 1a ustawy, za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 roku następujące okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego – w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
W myślart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 rokuo systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2015 roku, poz. 121) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.
Pracownicy obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1).
W myślart. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacjii finansowaniu ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 1989 roku, nr 25, poz. 137 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracownicy.
Obowiązek ubezpieczenia pracownika powstaje z dniem nawiązania stosunku pracy, a wygasa z dniem jego ustania (ust. 3).
Zakład pracy jest obowiązany zgłosić do ubezpieczenia społecznego zatrudnionych pracowników. W razie niezgłoszenia pracownika do ubezpieczenia objęcie ubezpieczenia następuje z urzędu (ust. 4).
Zgodnie z art. 33 ust.1 w/w ustawy, składki na ubezpieczenie społeczne pracowników opłacają zakłady pracy z własnych środków za okres trwania ubezpieczenia społecznego każdego pracownika.
W myślart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 277 ze zm.), ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek.
Zgodnie art. 7 ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemui macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1
rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2
domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty.
Nadto w myśl art. 16 ust. 1 ustawy, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlegaz mocy ustawy:

1
rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2
domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1.

Ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:

1
innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym,

2
osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej nie nabywając prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin lub innemu ubezpieczeniu społecznemu przez okres co najmniej 50 kwartałów (ust. 2).

Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemulub ma ustalone prawo do emerytury albo renty (ust. 3).
W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy,w szczególności treść dokumentów znajdujących się w aktach osobowych odwołującej oraz pism(...)wN.z dnia 17 czerwca 2016 roku,(...)N.z dnia 19 listopada 2015 roku i 17 czerwca 2016 roku, jednoznacznie potwierdza, że w spornym okresie od 1 listopada 1993 roku do 31 stycznia 1998 rokuK. K.była zatrudniona w(...)wN.na stanowisku opiekunki domowej, w tymw okresie od 1 listopada 1993 roku do 1 stycznia 1995 roku w wymiarze ½ etatu,a w okresie od 2 stycznia 1995 roku do 31 stycznia 1998 roku w wymiarze ⅓ etatu. Podobnie niesporne jest, że w okresach od 7 grudnia 1992 roku do 31 października 1993 roku oraz od 1 października 1994 roku do 31 marca 1998 roku odwołująca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, w tym za okresy od1 października 1992 roku do 31 grudnia 1993 roku i od 1 października 1994 roku do 31 marca 1998 roku opłaciła składki na to ubezpieczenie.
Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów, w przypadku osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy i będącej jednocześnie rolnikiem, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia niejako „wyprzedzają” obowiązkowei dobrowolne ubezpieczenie społeczne rolników. Tym samym skoro w okresie od1 listopada 1993 roku do 31 stycznia 1998 rokuK. K.posiadała tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w postaci zatrudnieniaw(...)wN., to z mocy ustawy tym ubezpieczeniom podlegała, niezależnie od tego, że faktycznie była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego rolników.
Zgodnie przy tym z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 5 kwietnia 1995 roku, II UR 3/95 (OSNP 1995/17/222), a który to pogląd Sąd Okręgowy w pełni akceptuje i przyjmuje za własny, okresami składkowymiw rozumieniuart. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 rokuo rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw(Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) są te okresy zatrudnienia wykonywanego po dniu 15 listopada 1991 roku, w których istniał, wynikający zart. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych(jednolity tekst: Dz. U. z 1989 roku, nr 25, poz. 137 ze zm.) obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, chociażby pracodawca składek tych nie opłacił.
Podobnie Sąd Apelacyjny wK.w wyroku z dnia 19 września 2012 roku,III AUa 458/12 (LEX nr 1220517) wskazał, że dla uznania okresu zatrudnienia wykonywanego przed wejściem w życie ustawy z 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres składkowy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy nie jest wymagane wykazanie przez osobę ubiegającą się o emeryturę lub rentę faktu opłacenia przez pracodawcę składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne.
Analogicznie Sąd Apelacyjny wK.w wyroku z dnia 3 października 1994 roku, III Aur 263/94 (Pr.Pracy 1995/4/45) przyjął, że obowiązek ubezpieczenia społecznego pracowników spoczywa na pracodawcy i powstaje z dniem nawiązania stosunku pracy, a wygasa z dniem jego ustania. Stanowi o tym treśćustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 1989 roku nr 25, poz. 137 z późn. zm.). W konstrukcji tej ustawy zgłoszenie pracownika do ubezpieczenia jest jedynie czynnością techniczną, ewidencyjną. Ewentualne niezgłoszenie pracownika nie wpływa bowiem ujemnie na uprawnienia pracownika. Pracownik może więc udowodnić, że pozostawałw stosunku ubezpieczenia społecznego, mimo że nie był zgłoszony do ubezpieczenia. Wystarczy, że udowodni fakt trwania stosunku pracy.
Również Sąd Apelacyjny wR.w wyroku z dnia 22 września 1994 roku, III Aur 282/94 (OSA 1995/1/2) wskazał, że Każdy pracownik nawiązujący stosunek pracy staje się tym samym podmiotem stosunku ubezpieczenia społecznego, którego treścią są uprawnienia do świadczeń w razie wystąpienia określonych ryzyk (zdarzeń) ubezpieczeniowych m. in. do świadczenia emerytalnego, przy czym niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia (niepłacenie składki) nie ma wpływu na powstanie stosunku ubezpieczenia społecznego a zatem nie wpływa ujemnie na uprawnienia pracownika.
Przenosząc powyższe poglądy na grunt sprawy niniejszej należy wskazać, że skoro w spornym okresie od 1 listopada 1993 roku do 31 stycznia 1998 rokuK. K.z mocy ustawy podlegała obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu zatrudnienia w(...)wN., to okres ten podlega zaliczeniu do jej stażu emerytalnego jako okres składkowy, niezależnie od tego, że na skutek błędu jej ówczesnego pracodawcy, faktycznie nie została ona zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i nie została od niej odprowadzona składka na te ubezpieczenia.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy, na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.oraz przepisów powołanych w treści uzasadnienia, zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego, orzekając jak w sentencji wyroku.