Sąd Okręgowy w Białymstoku
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Ko 188/16
Data wyroku: 2016-09-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Brysiewicz
Słowa kluczowe: Odszkodowanie Za Niesłuszne Skazanie, Tymczasowe Aresztowanie Lub Zatrzymanie
Podstawa prawna: art. 552§4 kpk

Sygn. akt III Ko 188/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 września 2016 roku
Sąd Okręgowy w Białymstoku III Wydział Karny w składzie:
Sędzia:  SO Beata Brysiewicz
Protokolant Paulina Sokół
przy udziale prokuratora Sławomira Kowalczyka
po rozpoznaniu w dniach 2 i 29 września 2016roku
sprawy z wnioskuG. K.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
na podstawieart. 552 § 4 k.p.k.w zw. zart. 555 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 7) k.p.k.

I
Oddala wniosek;

II
Kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

III Ko 188/16

UZASADNIENIE
G. K.złożył wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa: kwoty 73 819,93 zł z tytułu naprawienia poniesionej przez niego szkody, stanowiącej różnicę między sumą utraconych zarobków w Urzędzie Celnym wB.Izby Celnej wB.na stanowisku starszego kontrolera celnego, w stopniu dyspozytora celnego, w okresie pozostawania bez pracy od zwolnienia ze służby z dniem 25 lipca 2006roku, w następstwie wszczęcia postępowania karnego przez Prokuratora Okręgowego VIDs.19/06SW i tymczasowego aresztowania przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IIIKp(...)od dnia 6 stycznia 2012roku do dnia prawomocnego uniewinnienia w sprawie o sygn. VIIK 349/08 tj. do dnia 5 lipca 2013roku, a sumą otrzymywanych w tym okresie świadczeń chorobowych i rentowych, oraz zasiłku dla bezrobotnego; kwoty 63000 zł jako zadośćuczynienie za doznane cierpienia moralne i psychiczne, wskutek objęcia go postępowaniem karnym, przygotowawczym i sądowym, czego następstwem było zwolnienie ze służby i pozostawanie bez pracy, jak również negatywnych skutków związanych nieuzasadnioną przewlekłością postępowania karnego na przestrzeni ponad 7 lat.
Podczas rozprawy Prokurator podniósł zarzut przedawnienia w stosunku do żądań odszkodowawczych oraz zarzut res iudicata w stosunku do żądania zadośćuczynienia.

Sąd ustalił, co następuje:
Dnia 18 czerwca 2014roku pełnomocnik wnioskodawcyG. K.- adw.H. M., złożył do Sądu Okręgowego w Białymstoku wniosek o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z tymczasowym niesłusznym tymczasowym aresztowaniem w okresie od 11 lipca do 6 października 2006roku w sprawie VIDs. 19/06 Prokuratury Okręgowej w Białymstoku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że z chwilą tymczasowego aresztowania wnioskodawca utracił pracę w Urzędzie Celnym, a następnie po 7 latach trwania postępowania został uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów. Podczas postępowania, które toczyło się z wnioskuG. K.( sygn. akt IIIKo236/14) wnioskodawca oświadczył (k. 57), że na drodze procesu cywilnego domaga się odszkodowania – wyrównania strat jakie poniósł przez okres 7 lat, pozostawania poza służba celną. Wyrokiem z dnia 27 marca 2015roku Sąd Okręgowy w Białymstoku ( k. 62) zasądził od skarbu państwa na rzecz wnioskodawcyG. K.kwotę 30 000 zł tytułem zadosyćuczynienia, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Uwzględniając co do zasady wniosek o zadosyćuczynienie Sąd Okręgowy ustalił, że w 2006 rokuG. K.był funkcjonariuszem Służby Celnej. Służbę pełnił w Oddziale Celnym wB.na stanowisku starszego kontrolera celnego. W dniu 11 lipca 2006 roku funkcjonariusze(...) OddziałuStraży Granicznej wB.zatrzymaliGrzegorza S. K.w jego mieszkaniu (k. 359). Po dokonaniu przeszukania mieszkania wnioskodawcy został on przewieziony oznakowanym samochodem Straży Granicznej typu więźniarka doB.– do miejsca jego pracy, gdzie w jego obecności przeszukano jego szafkę służbową. Następnie przewieziono wnioskodawcę do siedziby Straży Granicznej wB., i tam został przesłuchany przez oficera Straży Granicznej.
Prokurator przedstawił wnioskodawcy zarzuty popełnienia szeregu czynów kwalifikowanych zart. 231 § 1 i 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.oraz zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 63 § 3 k.k.s.w zw. zart. 6 § 2 k.k.s.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2006 roku wydanym w sprawie III Kp 1525/06 Sąd Rejonowy w Białymstoku zastosował wobecG. K.środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy tj. do dnia 11 października 2006 roku (k. 8 akt III Kp 1525/06).G. K.został osadzony w Areszcie Śledczym wB.najpierw w celi przejściowej, (wieloosobowej) a następnie w celi trzyosobowej, gdzie przebywał do dnia 6 października 2006 roku. Tego dnia prokurator uchylił stosowany wobec niego środek izolacyjny i zastosował środki wolnościowe - poręczenie majątkowe w kwocie 8 000 złotych i zakaz opuszczania kraju.
Decyzją z dnia 14 lipca 2006 roku Dyrektor Izby Celnej wB.zwolniłG. K.ze służby stałej w Urzędzie Celnym wB.Izby Celnej wB.z dniem doręczenia decyzji.
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2012 roku wydanym w sprawie VII K 349/08 Sąd Rejonowy w Białymstoku uniewinniłG. K.od wszystkich czynów zarzuconych mu aktem oskarżenia. Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 lipca 2013 roku wydanym w sprawie VIII Ka 841/12 utrzymał w mocy opisany wyżej wyrok Sądu pierwszej instancji.
W dniu 3 lipca 2014roku(k. 77)G. K.działając z pełnomocnikiem adw.H. M.złożył do Sądu Okręgowego w Białymstoku pozew o zapłatę kwoty:
- 150 101,24zł z tytułu różnicy między sumą utraconych zarobków w Urzędzie Celnym wB.Izby Celnej wB.na stanowisku starszego kontrolera celnego, w stopniu dyspozytora celnego, w okresie pozostawania bez pracy od zwolnienia ze służby z dniem 25 lipca 2006roku, w następstwie wszczęcia postępowania karnego przez Prokuratora Okręgowego VIDs.19/06SW i tymczasowego aresztowania przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IIIKp(...)do dnia ponownego przywrócenia do służby na tych samych warunkach w dniu 15 października 2013roku, a sumą otrzymywanych w tym okresie świadczeń chorobowych i rentowych, oraz zasiłku dla bezrobotnego;
- 48 917, 63zł stanowiącej sumę utraconych wpłat składek na fundusze emerytalno- rentowe w ZUS, od dnia 1 sierpnia 2006roku do 30 września 2013roku;
- 803,00zł stanowiącej sumę utraconych odsetek od kwoty poręczenia majątkowego w wysokości 8000zł;
- 150 000, 00zł jako zadosyćuczynienia za doznane przez niego, wskutek objęcia go postępowaniem karnym- przygotowawczym i sądowym, związanego z tym zwolnienia ze służby, pozostawania bez pracy, cierpienia fizycznego i moralnego związanego z nieuzasadnioną przewlekłością postępowania przez okres 7 lat.
Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2015roku Sąd Okręgowy w Łomży w sprawie IC 256/15 (k. 93) zasądził od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 18 000zł tytułem zadosyćuczynienia oraz kwotę 56 145,41 zł tytułem odszkodowania. Sąd Apelacyjny w Białymstoku na skutek apelacji pozwanego Sądu rejonowego w Białymstoku zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łomży i wyrokiem z dnia 6 lipca 2016roku(k. 109-110) w sprawie IACa 178/16 zasądził od Sądu Rejonowego w Białymstoku i Sądu Okręgowego w Białymstoku kwotę 18 000zł tytułem zadośćuczynienia oraz kwotę 47 895,43zł tytułem odszkodowania.

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 552 § 4 k.p.k.oskarżonemu przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie w wypadku niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Jednak zgodnie zart. 555 k.p.k.wymienione roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie należne z powodu niesłusznego tymczasowego aresztowania przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Orzeczenie uniewinniające wnioskodawcęG. K.od popełnienia zarzucanych mu czynów uprawomocniło się w dniu 5 lipca 2013 roku. Swoje roszczenie o odszkodowanie i zadosyćuczynienie wnioskodawca złożył do Sądu Okręgowego w Białymstoku w dniu 14 czerwca 2016roku, w okresie po 3 latach od uprawomocnienia się orzeczenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenieG. K.o odszkodowanie w przedmiotowej sprawie przedawniło się.
Podkreślić należy, że w sposób odmienny należało odnieść się do żądań o zadośćuczynienie, z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki w postaci powagi rzeczy osadzonej, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
Przedawnienie, o którym mowa w wart. 555k.p.k.jest tożsame z instytucją o której mowa wart. 117 § 1 k.c.(L. Paprzycki, Komentarz aktualizowany do art. 555 k.p.k., Lex). Niekwestionowany jest pogląd, że przedawnione roszczenie majątkowe nie wygasa, jednakże po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia (SA wS.II AKa 43/09, OSA 2011, z. 6, poz. 20). Należy jednak badać, czy podniesienie zarzutu przedawnienia nie stanowił nadużycia prawa, o którym mowa wart. 5 k.c.Zgodnie z tym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
R.legis instytucji przedawnienia sprowadza się do usunięcia stanu niepewności prawnej w sytuacji, gdy uprawniony przez bardzo długi czas nie wykonuje swoich praw podmiotowych, nie realizuje przysługujących mu roszczeń. Przepisy te mają też charakter dyscyplinujący strony stosunków prawnych. Potencjalne zagrożenie skutkami przedawnienia ma na celu mobilizację wierzyciela, by wykonał swoje prawo podmiotowe, poprzez realizację przysługującego mu roszczenia, doprowadzając tym samym do zgodności stanu faktycznego z obowiązującym prawem (Tak: A. Jedliński, Komentarz do art. 117 Kodeksu cywilnego, Lex).
W orzecznictwie dominuje pogląd, żeart. 5 k.c.będzie miał zastosowanie, gdy o przedawnieniu zdecydowały wyjątkowe okoliczności. Do takich okoliczności zaliczano błędne pouczenie o terminie przez sąd albo prokuratora, (SN WA 7/00, OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 73, SN IV KK 172/02, OSNKW 2003, nr 1-2, poz. 19).
Nie można uznać za nadużycie prawa wykorzystywania przez prokuratora swoich uprawnień i zgłoszenie zarzutu przedawnienia w sytuacji, gdy uchybienie terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie jest zawinione. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.
W toku rozprawyG. K.wskazał, że zbyt późne złożenie wniosku o odszkodowanie było podyktowane uzyskaniem orzeczenia Sądu Okręgowego w Łomży- uzasadnienia, w którym Sąd wskazał jako drogę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych postępowanie karne-art.552§4kpk. Zdaniem zarówno wnioskodawcy jak i jego pełnomocnika dopóki toczyło się postępowanie przed Sądem cywilnym nie mogło być mowy o przedawnieniu roszczenia. Analiza składanych przez wnioskodawcę i jego pełnomocnika pism procesowych przed sądami cywilnymi jak i karnymi wskazuje na ich tożsamość co do żądań, oraz na posiadanie pełniej wiedzy odnośnie dochodzonych roszczeń i z jakiego tytułu są dochodzone. Treśćart. 555 k.p.k.jest jednoznaczna i jego zrozumienie nie wymaga wiedzy prawniczej. Warto też zaznaczyć, że wnioskodawca korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Sąd analizując zasadność zgłoszonego wniosku o odszkodowanie nie dopatrzył się żadnych wyjątkowych okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiałyby złożenie wniosku w ustawowym terminie, łącznie ze złożonym wnioskiem w trybieart.552§4kpko zadośćuczynienie w dniu 18.06.2014roku.
Mając na uwadze powyższe należało uznać, że prokurator ponosząc zarzut przedawnienia nie uczynił ze swojego prawa użytku sprzecznego z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem ani z zasadami współżycia społecznego. Zarzut przedawnienia należało uznać za skuteczny i w konsekwencji wniosek oddalić.
Odnosząc się natomiast do żądania zadosyćuczynienia to podkreślić należy, że odnośnie tego żądania Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 marca 2015roku w sprawie IIIKo 236/14 orzekł o zasądzeniu kwoty 30 000zł zadosyćuczynienia z powodu niesłusznego tymczasowego aresztowania, uznając, że przedmiotowa kwota wyczerpuje całość żądania. Zatem z uwagi na fakt, że postępowanie w przedmiocie żądania zadośćuczynienia zostało prawomocnie zakończone, ponowne rozpoznanie winsoku o zadośćuczynienie z uwagi na powagę rzeczy osadzonej nie było możliwe-art.17§1pkt7kpk.
Na marginesie należy wskazać, że w postępowaniu cywilnym Sąd orzekając o częściowym uwzględnieniu powództwa odniósł się do kwestii związanych z długotrwałością postępowania karnego – vide uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łomży oraz Sądu Apelacyjnego w Białymstoku.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 554 § 4 k.p.k.