Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1443/15
Data wyroku: 2016-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Klesyk, Sławomir Buras, Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Legitymacja Procesowa, Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 10 ust. 1 ukwh, art. 192 pkt. 3 kc, art. 383 kpc

Sygn. akt II Ca 1443/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:SSO Sławomir Buras
Sędziowie:SSO Małgorzata Klesyk
SSO Rafał Adamczyk (spr.)
Protokolant: starszy protokolant sądowy Iwona Cierpikowska
po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. w Kielcach
na rozprawie
sprawy z powództwaS. D.
przeciwkoC. Ł.
o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionymw księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Końskich
z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt I C 275/14
oddala apelację i zasądza odS. D.na rzeczC. Ł.kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 1443/15

UZASADNIENIE
PowódkaS. D., po ostatecznym sprecyzowaniu żądania o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wniosła o zamknięcieksięgi wieczystej Kw nr (...)Sądu Rejonowego w Końskich, założonej na nazwiskoC. Ł., tak w wersji papierowej jak i elektronicznej - w oparciu oart. 189 k.p.c.orazart. 31 ust. 2u.k.w.h.
Powódka wskazała, że jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o wpis wksiędze wieczystej nr (...). Prowadzenie tej księgi wieczystej było od początku bezprzedmiotowe, gdyż do wniosku o dokonanie wpisów nie dołączono dokumentów stanowiących podstawę wpisów. Brak jest dokumentów potwierdzających własność nieruchomościC. Ł., jak również jego poprzedników -S.iJ. Ł.. Dostarczone jako załącznik do wniosku opis i mapa zostały wydane przez nieuprawnioną osobę – geodetkęE. P. (1), a nie przez organ wydający, jakim jest Starostwo Powiatowe wK.. Ponadto na mapie powołano się na decyzję zatwierdzającą projekt wymiany gruntów położonych we wsiachW.iW., ale nawet gdyby powołano się na decyzję Wojewody(...)zatwierdzającą projekt wymiany gruntów położonych we wsiK., nic by to nie dało, gdyż ta decyzja nie zawierała takich zmian. Świadectwo wykwalifikowanego rolnika nr(...)z dnia 9 czerwca 1980 r., wydane przez(...)Urząd Wojewódzki wK.zostało wystawione na nazwiskoC. L., a nie na nazwiskoC. Ł.. Ponadto nie wiadomo, na czyje zlecenie dokonano podziałudziałki nr (...)(k. 98-103v).
Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w Końskich oddalił powództwo (k. 169).
Sąd Rejonowy ustalił, że umową z dnia 3 lipca 1978 r.G. O.(matka powódki), sprzedała Spółdzielni Kółek Rolniczych wM.działki gruntu o numerach(...)o łącznej powierzchni 0,58 ha. Decyzją Naczelnika Gminy wM.z dnia 10 października 1978 r., znak:(...)została zatwierdzona umowa z dnia 3 lipca 1978 r. o sprzedaży działek na rzecz Spółdzielni Kółek Rolniczych wM.. Decyzja stała się prawomocna i uległa wykonaniu z dniem 27 października 1978 r. Wydzielenie zdziałki nr (...)położonej wK.,działek nr (...)nastąpiło w celu zawarcia umowy sprzedaży sporządzonej w dniu 3 lipca 1978 r. Z rejestru szacunku porównawczego gruntów wynika, że powierzchniadziałki nr (...)wynosiła 0,56 ha, adziałki nr (...)ha. Na podstawie aktu własności ziemi nr(...)z dnia 13 kwietnia 1973 r. wydanego przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wK.małżonkowieS. Ł.iJ. Ł.stali się właścicielami nieruchomości oznaczonej jakodziałki gruntu nr (...)o łącznej powierzchni 4,10 ha, położonej wK., powiatK.. Akt własności ziemi nr(...)z dnia 13 kwietnia 1973 r. stał się ostateczny i podlega wykonaniu. Decyzją Wojewody(...)z dnia 5 grudnia 1978 r., znak:(...)zatwierdzono projekt wymiany gruntów położonych we wsiK.w gminieM.o ogólnym obszarze 93,62 ha, sporządzony i wykazany na mapie i w rejestrze gruntów po wymianie przez geodetęJ. Ś.oraz zatwierdzono warunki objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku wymiany, zawarte w protokole z dnia 20 października 1978 r. W wyniku wymiany gruntów zatwierdzonej decyzją Wojewody,działki nr (...)zostały wydzielone jako ekwiwalent zadziałkę nr (...)dlaS.iJ.małżonkówŁ.. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 1980 r., sygn. akt I Ns 1020/80, Sąd Rejonowy w Końskich dokonał działu spadku poS. Ł.i zniesienia współwłasności w ten sposób, że nieruchomość rolną oznaczoną jakodziałki gruntu nr (...)o łącznej powierzchni 4,10 ha przyznał na wyłączną własnośćJ. Ł..C. Ł.stał się właścicielem tych działek na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego, znak:(...)z dnia 2 lutego 1981 r., zawartej przed Naczelnikiem Gminy wM..J. Ł.oświadczyła w treści umowy, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,10 ha, oznaczonego numeramidziałek (...)(przed wymianą gruntów wsiK.).Księga wieczysta (...)Sądu Rejonowego w Końskich jest prowadzona dla nieruchomości położonej w miejscowościK., gminaS., powiat(...), województwo(...), oznaczonej jakodziałki nr (...)o powierzchni 3,6300 ha. Jako właściciel nieruchomości w dziale II księgi jest ujawnionyC. Ł., synS.iJ.. Pozostałe działy księgi wieczystej są wolne od wpisów. Jako podstawę wpisów przywołano mapę oraz umowę przekazania gospodarstwa rolnego, znak:(...)z dnia 2 lutego 1981 r. Księgę wieczystą założono w dniu 6 marca 1995 r. Jako podstawę oznaczenia nieruchomości powołano mapę z dnia 18 czerwca 1994 r., sporządzoną przez geodetęE. P. (2). Na mapie widnieje pieczęć Wójta GminyS., działającego w imieniu Kierownika Urzędu Rejonowego wK.oraz informacja, że dokument służy za podstawę wpisu do księgi wieczystej. Na mapie zamieszczono uwagę, iżdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 4,10 ha, wymienione w umowie znak:(...)odpowiadajądziałkom nr (...)o łącznej powierzchni 4,24 ha po wymianie gruntów we wsiK., zatwierdzonej decyzją Wojewody(...)nr(...). Pismem z dnia 19 czerwca 2015 r., znak:(...)Starostwo Powiatowe wK.udzieliło wyjaśnienia, że wymiany gruntów wsiK.dokonano na podstawie decyzji Wojewody(...)z dnia 5 grudnia 1978 r., nr(...), a to w związku z zapytaniem sądu o błędny numer decyzji na mapie z dnia 18 czerwca 1994 r. Przed Sądem Rejonowym w Końskich toczyła się sprawa z powództwaC. Ł.przeciwkoS. D.o wydanie nieruchomości (sygn. akt I C 78/12), zakończona nieprawomocnym wyrokiem z dnia 27 listopada 2014 r., na mocy którego dokonano rozgraniczenia między nieruchomościami stanowiącymidziałki nr (...), a następnie nakazano pozwanejS. D.wydanie spornego pasa gruntu.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powództwo podlegało oddaleniu wobec braku legitymacji po stronie powódki. Powołując się na treść § 127 - 129 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 2013 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1411) oraz treśćart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 790, ze zmianami - dalej u.k.w.h.) Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż powódce nie przysługuje żadne prawo podlegające ujawnieniu wksiędze wieczystej (...), założonej dla nieruchomości należącej do pozwanego. Powódka nie wykazała interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia określonego prawa do nieruchomości, który mógłby uzasadnić jej legitymację w wytoczeniu powództwa. Sąd Rejonowy pokreślił, że wszelki interes prawny powódki w stosunku dodziałek nr (...)wygasł z chwilą, gdyG. O.przeniosła własność tych działek na rzecz Spółdzielni Kółek Rolniczych. Dalsze prawne losy sprzedanej nieruchomości to wyłącznie kwestia relacji między Skarbem Państwa aC. Ł.. AniG. O., aniS. D.nie pozostawały zC. Ł.i jego rodzicami w żadnych stosunkach prawnych, które skutkowałby obecnie występowaniem jakiegokolwiek interesu prawnego w pozywaniuC. Ł.. Oznacza to, że powództwo winno ulec oddaleniu. Wyjaśniając ubocznie niektóre kwestie poruszane przez powódkę, Sąd Rejonowy wskazał, iż irrelewantny jest fakt, że w dniu 20 października 1978 r. (data wydania protokołu o wydzielonych gruntach w związku z ich wymianą), nie uprawomocniła się decyzja z dnia 10 października 1978 r. o zatwierdzeniu umowy sprzedaży z dnia 3 lipca 1978 r. Sam protokół z dnia 20 października 1978 r. nie tworzył nowej rzeczywistości prawnej, którą ukonstytuowała dopiero decyzja z dnia 5 grudnia 1978 r., a wówczas decyzja z dnia 10 października 1978 r. była już ostateczna i prawomocna. Ponadto zgodnie z § 3 umowy z dnia 3 lipca 1978 r., Spółdzielnia Kółek Rolniczych rozpoczęła użytkowanie gruntów z chwilą zawarcia umowy („od zaraz” - jak stanowi umowa). Nie istniały żadne przeszkody faktyczne, aby już wówczasdziałki nr (...)objąć przygotowaniami do scalenia. Sąd pierwszej instancji podniósł, że(...) Ośrodek (...)Starostwa Powiatowego wK.nie dysponuje aktualnie mapą podziałowądziałki nr (...), sporządzoną w związku ze sprzedażą części nieruchomości, nie oznacza to jednak, iż takiej mapy nie mogło być. Natomiast jej brak stanowi o trudnościach w ustaleniu przebiegu granicy międzydziałkami nr (...)i ta okoliczność może mieć znaczenie dla sprawy z udziałemC. Ł.o rozgraniczenie nieruchomości. W ocenie Sądu Rejonowego, w tamtej sprawieS. D.mogła dochodzić swoich racji związanych z przebiegiem granicy między działkami, a nie w sprawie niniejszej związanej z ogólnym ustaleniem podstawy prawa własności przysługującego pozwanemuC. Ł.. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że akt własności ziemi wydany na rodzicówC. Ł.został sporządzony w sposób prawidłowy. Fakt, iż na jakimś odpisie nie ma wszystkich podpisów, ma oczywiście znaczenie, ale tylko dla danego odpisu, a nie dla decyzji jako takiej. Niezależnie od powyższego, wykonalność i ostateczność aktu własności ziemi została potwierdzona przez Wójta GminyS., a takie potwierdzenie ma skutek z datą wsteczną. Nie przekreśla prawa własności okoliczność, że w postanowieniu Sądu Rejonowego w Końskich z dnia 30 grudnia 1980 r., sygn. akt I Ns 1020/80, oraz w umowie z dnia 2 lutego 1981 r. nieruchomość należącą doJ. Ł.opisano według oznaczenia pochodzącego z aktu własności ziemi, mimo iż w tych datach została już wydana decyzja o scaleniu gruntów wsiK.. Taka wada nie może jednak skutkować nieważnością orzeczenia lub umowy. Ponadto w umowie z dnia 2 lutego 1981 r. opisano wprost, że chodzi o działki, które następnie zostały objęte scaleniem. Sąd Rejonowy zaznaczył, iż umowy zawarte pod rządem ustawy z dnia 12 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140), zgodnie z art. 52 ustawy, są ważne i nie wymagają formy aktu notarialnego. Przepis ten jest przepisem szczególnym do przepisówkodeksu cywilnegow zakresie formy umowy i tym samym uchyla zastosowanie przepisów kodeksowych. Odnosząc się do zarzutów stawianych pod adresem mapy z dnia 18 czerwca 1994 r. Sąd Rejonowy zauważył, że są o tyle trafne, iż istotnie osoba sporządzająca mapę pomyliła się w oznaczeniu decyzji scaleniowej. Tę oczywistą omyłkę wyjaśniono w piśmie Starosty(...)z dnia 18 czerwca 2015 r. Poza tym mapa ta ma wszelkie podpisy, pieczęcie i klauzule stanowiące o tym, iż jest pełnoprawnym dokumentem. Nie jest to mapa „prywatna”, bowiem widnieją na niej podpisy osób uprawnionych do jej wytworzenia i pieczęcie organów. Fakt, że na mapie znalazło się nazwisko i pieczęć imienna geodety, oznacza, iż mapę tę technicznie sporządził wskazany geodeta, co jest oczywistym, bowiem nie wykonał jej osobiście kierownik urzędu rejonowego ani wójt, a obecnie starosta. W świetle powyższych ustaleń Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia jakiejkolwiek wadliwości tytułu prawnego - własnościC. Ł.w stosunku do nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...)i uczynienia zadość żądaniu powódki zamknięcia tej księgi wieczystej (k. 174 - 177v).
Powódka wniosła apelację od powyższego wyroku. Zaskarżyła orzeczenie Sądu Rejonowego w całości. Zarzuciła:
- obrazęart. 233 § 1 k.p.c., czyli przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów;
- obrazęart. 227 k.p.c.poprzez pominięcie dowodów dotyczących istoty pozwu;
- obrazęart. 6262§ 3 k.p.c.w zw. zart. 6268§ 3 k.p.c.w zw. zart. 6269k.p.c., czyli całkowite pominięcie wskazanego w pozwie braku dokumentów niezbędnych do założenia księgi wieczystej.
Ponadto skarżąca zarzuciła Sądowi Rejonowemu „naruszenie i całkowitą ignorancję przepisów prawa, dowolność ich interpretacji - doprowadzonej do absurdu, a także pełną niekompetencję w zrozumieniu prostego żądania pozwu”.
Wskazując na powyższe zarzuty, powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu apelacji powódka podniosła, że błędne jest stanowisko Sądu Rejonowego o braku po jej stronie legitymacji czynnej. Zakwestionowała pogląd tego Sądu, iż treść księgi wieczystej jest zgodna z danymi wskazanymi w ewidencji gruntów, bowiem przedstawiła dokumenty znajdujące się w ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego wK., z których wynika - w ocenie skarżącej - żeJ. Ł.nie nabyła własnościdziałek (...). Dowodzi tego również postanowienie Sądu Rejonowego w Końskich z dnia 30 grudnia 1980 r. Powódka podkreśliła, iż podpis na akcie własności ziemi nie ma znaczenia, skoro sam akt nie został zaopatrzony w klauzulę wykonalności, jak również istnieje podejrzenie sfałszowania „adnotacji o prawomocności”. Ona sama na swoim egzemplarzu AWZ wystawionym na nazwiskoG. O., otrzymanym w dniu 23 czerwca 1987 r., takiej adnotacji nie posiada. Skarżąca twierdziła, że dokument umowy przekazania gruntu przezG. O.nie został sporządzony w formie aktu notarialnego, a Sąd przyjął błędnie, iżdziałka nr (...)mogła zostać zbyta na rzecz Skarbu Państwa, gdyż nigdy nie została podzielona. Ponadto wydzielonadziałka nr (...)nie miałaby dostępu do drogi publicznej. Zdaniem powódki, do 1989 r. w ewidencji gruntów to ona widniała jako właścicielka niepodzielonejdziałki nr (...), a projekt zabudowy sąsiedniej działki również uwzględniał ją jako właścicielkę;S. D.została wskazana na mapach wykonanych do założeniaksięgi wieczystej nr (...), zatem posiada legitymację czynną. Finalnie skarżąca akcentowała to, iż przy zakładaniuksięgi wieczystej nr (...)nie było niezbędnych do tego dokumentów w postaci AWZ i postanowienia Sądu Rejonowego w Końskich, wydanego w sprawie o sygn. I Ns 1020/80 o dział spadku (k. 182 - 189).
W odpowiedzi na apelację, pozwany domagał się oddalenia apelacji i zasądzenia od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję (k. 206 - 207).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, bowiem są one prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w przeprowadzonych dowodach, ocenionych według reguł wskazanych wart. 233 § 1 k.p.c.Na aprobatę zasługuje również argumentacja prawna Sądu pierwszej instancji.
Uwzględniając zakres zaskarżenia wyroku Sądu Rejonowego oraz ciążący na Sądzie odwoławczym obowiązek rozważenia z urzędu ewentualnego naruszenia prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji, przede wszystkim należy wyjaśnić kwestię legitymacji czynnej powódki, bowiem jej brak legł u podstaw oddalenia powództwa. Trzeba przy tym zaznaczyć, że uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może polegać na nakazaniu zamknięcia księgi, jeżeli nie było podstaw do jej założenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lutego 2011 r., I CSK 305/2010, OSNC - ZD 2012/1/7).
W judykaturze utrwalony jest pogląd, iż powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Stanowisko to uzasadnia się treściąart. 10u.k.w.h. orazart. 6262§ 5 k.p.c.(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 marca 2006 r., III CZP 106/05, OSNC 2006/10/160 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 10 maja 2006 r., III CZP 31/06, LEX nr 180645). Przepisart. 10 ust. 1u.k.w.h. przewiduje, iż w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Przepis ten należy interpretować w powiązaniu zart. 6262§ 5 k.p.c., który stanowi, że wniosek o wpis może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. W sprawach dotyczących obciążeń powstałych z mocy ustawy wniosek może złożyć uprawniony organ. Wytaczając powództwo przewidziane wart. 10 ust. 1u.k.w.h., powód nie ogranicza się do żądania ustalenia przez sąd istnienia prawa powoda, które nie jest wpisane do księgi wieczystej lub jest wpisane błędnie, bądź też do żądania ustalenia nieistnienia obciążenia lub ograniczenia dotykającego prawa powoda wpisanego do księgi wieczystej, lecz w istocie obejmuje żądaniem także samo uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W konsekwencji sąd rozpoznający takie powództwo w ogóle nie bada interesu prawnego powoda, a interes ten nie stanowi źródła legitymacji procesowej do wytoczenia powództwa. Zastosowana wart. 10 ust. 1u.k.w.h. konstrukcja wiążąca uzgodnienie z wpisem wskazuje na synchronizację unormowania legitymacji do wytoczenia powództwa z legitymacją do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Tym samym trzeba przyjąć, iż te same osoby, które mogą złożyć wniosek o dokonanie wpisu (art. 6262§ 5 k.p.c.), są legitymowane do wytoczenia powództwa przewidzianego wart. 10u.k.w.h., a więc właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na której rzecz wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. Gdyby wolą ustawodawcy było uzależnienie tej legitymacji od interesu prawnego, to wskazanie wart. 10 ust. 1u.k.w.h. osób uprawnionych do wytoczenia powództwa byłoby bezprzedmiotowe. Podzielenie poglądu, że uzgodnienia stanu prawnego wynikającego z treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym mógłby żądać każdy, kto ma w tym interes prawny, pomijałoby unormowanie zawarte wart. 6262§ 5 k.p.c., regulującym legitymację do złożenia wniosku o wpis w postępowaniu wieczystoksięgowym. Wytworzyłoby to sytuację, w której osoba niewskazana wart. 10u.k.w.h., a mająca interes w omawianym uzgodnieniu, po uwzględnieniu powództwa nie mogłaby skutecznie wystąpić z wnioskiem o dokonanie na podstawie tego wyroku wpisu w księdze wieczystej. Prowadzenie takiego procesu byłoby zatem iluzorycznym środkiem ochrony prawnej podmiotów legitymowanych do wystąpienia z żądaniem opartym na interesie prawnym. Osoba ta mogłaby obalać domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej w innym postępowaniu, w którym przesłanką rozstrzygnięcia jest stwierdzenie rzeczywistego stanu prawnego, np. wnosząc powództwo windykacyjne właściciel nieruchomości, który nie jest ujawniony w księdze wieczystej, może bez uzgodnienia wpisu z rzeczywistym stanem prawnym żądać wydania nieruchomości. W postępowaniu tym wykazanie przez powoda, iż jest właścicielem, stanowi przesłankę rozstrzygnięcia. W wyniku uwzględnienia żądania określonego wart. 10 ust. 1u.k.w.h. następuje natomiast nie tylko obalenie domniemania przewidzianego wart. 3u.k.w.h., ale również ujawnienie w księdze wieczystej aktualnego stanu prawnego. Wyrok będzie stanowił podstawę wpisu, przy czym sąd wieczystoksięgowy nie może badać jego zasadności, a jedynie prawomocność oraz wymagania wymienione wart. 31 ust. 2u.k.w.h. iart. 6268§ 2 k.p.c.Wpis taki jest orzeczeniem i podlega zaskarżeniu na ogólnych zasadach.
Przenosząc powyższe uwagi teoretyczne na grunt niniejszej sprawy, trzeba wskazać, że powódce na datę orzekania, tak przez Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji, nie przysługiwały żadne prawa do nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...).S. D.nie wykazała, aby należała do kręgu podmiotów, które – zgodnie zart. 6262§ 5 k.p.c.- mogą skutecznie złożyć wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Ani powódka, ani jej matka nie pozostawały zC. Ł.i jego rodzicami w stosunkach prawnych, które skutkowałby obecnie możliwością złożenia przezS. D.wniosku o wpis wksiędze wieczystej (...). Powódka nie ma więc legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Legitymacja procesowa stanowi przesłankę materialnoprawną, sąd dokonuje oceny jej istnienia w chwili orzekania co do istoty sprawy (wyrokowania), a brak legitymacji procesowej – czynnej bądź biernej – prowadzi do oddalenia powództwa. Tylko marginalnie wypada dodać, że prawidłowa jest argumentacja Sądu pierwszej instancji odnosząca się do ostateczności decyzji Naczelnika Gminy wM.z dnia 10 października 1978 r., znak:(...), zatwierdzającej umowę sprzedażydziałek gruntu nr (...)na rzecz Spółdzielni Kółek Rolniczych wM.z dnia 3 lipca 1978 r. oraz do faktu podziałudziałki nr (...).
Umową darowizny z dnia 7 stycznia 2016 r. pozwanyC. Ł.przeniósł naR. S.iG. S.własnośćdziałek nr (...)o łącznej powierzchni 0,58 ha, położonych wK., gminaS., objętychksięgą wieczystą (...), której uzgodnienia treści z rzeczywistym stanem prawnym domagała się powódka (k. 217 - 219). W dacie wniesienia pozwuC. Ł.był wpisany w tej księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, a do zbycia nieruchomości doszło w toku procesu. Zgodnie zart. 192 pkt. 3 k.p.c., z chwilą doręczenia pozwu, zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej. W myślart. 391 § 1 zdanie drugie k.p.c., w postępowaniu przed sądem drugiej instancji nie mają zastosowania przepisyart. 194 - 196 k.p.c.iart. 198 k.p.c., regulujące przekształcenia podmiotowe w toku procesu. Celemart. 192 pkt 3 k.p.c.jest stabilizacja postępowania, które może być kontynuowane po zawiśnięciu sporu (z chwilą doręczenia odpisu pozwu pozwanemu) z tymi samymi stronami, mimo zmian podmiotowych w stosunku materialnoprawnym leżącym u podstaw sporu dotyczącego rzeczy lub prawa będących przedmiotem sporu sądowego. Przepis ten ma zastosowanie, jeżeli dochodzi do następstwa prawnego osoby trzeciej w miejsce podmiotu uczestniczącego w postępowaniu w charakterze strony. Mimo to, na mocy szczególnej unormowania zart. 192 pkt. 3 k.p.c., dotychczasowa strona postępowania zachowuje legitymację procesową do dalszego udziału w postępowaniu sądowym; choć nie jest już uprawniona materialnoprawnie, działa ona dalej w postępowaniu we własnym imieniu, ale na rzecz nabywcy rzeczy lub prawa. W razie ziszczenia się warunków określonych wart. 192 pkt. 3 k.p.c.powaga rzeczy osądzonej wyroku zapadłego przy udziale zbywcy rzeczy lub prawa objętego postępowaniem obejmuje swoimi granicami podmiotowymi także nabywcę, w związku z czym klauzula wykonalności może być nadana na rzecz lub przeciwko niemu w trybieart. 788 § 1 k.p.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., V CSK 248/07, OSNC -ZD 2008/2/45). Konstrukcja przewidziana wart. 192 pkt 3 k.p.c.wykazuje silny związek z uregulowaniem zawartym wart. 788 § 1 k.p.c., co oznacza, że ma ona zastosowanie przede wszystkim do tego rodzaju powództw, których przedmiotem jest uprawnienie bądź obowiązek. Zart. 192 pkt 3 k.p.c.wynika także, iż nabywca rzeczy lub prawa objętych sporem za zgodą strony przeciwnej może wejść na miejsce zbywcy. Wówczas w dalszym postępowaniu nie będzie brał już udziału zbywca rzeczy lub prawa. Przepis ten wyklucza więc, aby w postępowaniu uczestniczyli w charakterze współuczestników zbywca oraz nabywca rzeczy lub prawa i może być stosowany w postępowaniach, których przedmiotem jest rzecz bądź prawo albo uprawnienie lub obowiązek związany z rzeczą bądź prawem, objęte następstwem prawnym pomiędzy dotychczasową stroną postępowania a osobą trzecią (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2013 r., V CSK 34712, LEX nr 1381043). Powyższe cechy instytucji przewidzianej wart. 192 pkt 3 k.p.c.przemawiają przeciwko możliwości jej zastosowania do powództwa zart. 10 ust. 1u.k.w.h. Nie pozwala na to przedmiot postępowania o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w którym żądanie polega na tym, aby sąd w procesie przez samo ustalenie doprowadził do zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Przedmiotem tego postępowania nie jest więc jedynie rzecz lub prawo, o których mowa wart. 192 pkt 3 k.p.c., względnie związane z rzeczą bądź prawem uprawnienie lub obowiązek. Wyrok wydany w tej sprawie nie korzysta z rozszerzonej podmiotowo powagi rzeczy osądzonej, nie nadaje się do egzekucji i nie stanowi tytułu egzekucyjnego w rozumieniuart. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2010 r., V CSK 77/10, LEX nr 622218); w konsekwencji nie może mieć do niego zastosowaniaart. 788 § 1 k.p.c.Przeciwko zastosowaniuart. 192 pkt 3 k.p.c.w sprawach o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przemawia również przyjęta w tego rodzaju sprawach zasada aktualności rozstrzygnięcia na chwilę wydania orzeczenia - polegająca na konieczności doprowadzenia treści księgi wieczystej do aktualnego w dacie orzekania jej stanu prawnego - oraz związana z tym reguła współuczestnictwa koniecznego po stronie czynnej bądź biernej, skutkująca koniecznością oddalenia powództwa z uwagi na brak pełnej legitymacji procesowej łącznej, jeżeli w postępowaniu nie brały udziału w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby wpisane wdziale drugimksięgi wieczystej oraz osoby, których uprawnienia z tytułu własności nie zostały - bez względu na przyczynę - dotychczas ujawnione (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 grudnia 1988 r., III CRN 434/88, OSNC 1991/1/12; z 28 czerwca 2000 r., IV CKN 71/00, LEX nr 52649; z 11 września 2003 r., III CKN 471/01, LEX nr 453173; z 8 czerwca 2005 r., I CK 701/04, LEX nr 190656; z 9 czerwca 2005 r., III CK 699/04, LEX nr 277069; z 15 lutego 2012 r., I CSK 264/11, LEX nr 1215251 oraz z 29 listopada 2012 r., II CSK 86/12, LEX nr 1288637).
Powódka podnosiła na rozprawie apelacyjnej w dniu 18 października 2016 r., że działki gruntu o numerach(...), o łącznej powierzchni 0,58 ha nie są już objęteksięgą wieczystą (...), lecz została dla nich założonaksięga wieczysta Kw nr (...), w której jako współwłaścicieli nieruchomości wpisanoR. S.iG. S.. W związku z tymS. D.oświadczyła, że modyfikuje żądanie pozwu i wnosi o zamknięcieksięgi wieczystej Kw nr (...)(k. 290v). Zmiana żądania pozwu dokonana ustnie na rozprawie jest nieskuteczna (art. 193 § 21k.p.c.), a ponadto niedopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym. W postępowaniu tym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami (art. 383 k.p.c.). Sąd drugiej instancji co prawda nie ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji i ponownie - w granicach apelacji - rozpoznaje sprawę w jej aspekcie merytorycznym, jednak punktem wyjścia są dla niego skonkretyzowane już wcześniej żądania oraz twierdzenia obronne stron. Powódka nie domagała się przed Sądem pierwszej instancji zamknięciaksięgi wieczystej Kw nr (...). W świetle poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2001 r., I PZ 22/01, OSNP 2003/10/255 i w postanowieniu Sądu Najwyższego z 9 maja 2014 r., I PZ 3/14, LEX nr 1475233, niedopuszczalność zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 k.p.c.) nie uzasadnia odrzucenia apelacji, w sytuacji gdy został zaskarżony wyrok oddalający powództwo. Takie stanowisko jest prezentowane także w piśmiennictwie (T. Ereciński: Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2009, s. 146). Sąd drugiej instancji ma zatem obowiązek orzec merytorycznie o przedmiocie postępowania, który uległ ustaleniu w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Skoro określona kwestia nie stanowiła przedmiotu wcześniejszego orzekania a strona zmienia żądanie w postępowaniu apelacyjnym, sąd odwoławczy jest zobowiązany do oddalenia apelacji, wskazując jedynie w uzasadnieniu wyroku motywy (wynikające zart. 383 k.p.c.), którymi się kierował wydając takie rozstrzygnięcie.
Dla porządku należy dodać, że chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 227 k.p.c.Przepis ten samodzielnie nie może być przedmiotem zarzutu apelacyjnego, ponieważ nie jest on źródłem obowiązków ani uprawnień jurysdykcyjnych, lecz określa jedynie wolę ustawodawcy ograniczenia faktów, które mogą być przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym. Naruszenie tego przepisu powinno się zatem łączyć z uchybieniem przez Sąd innym przepisom postępowania. Twierdzenie o naruszeniu przez sąd rozpoznający sprawę przepisuart. 227 k.p.c.miałoby rację bytu tylko wtedy, gdyby skarżący wykazał, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdyby sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, błędnie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru. W niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja, czego wyrazem jest kwestionowanie przez powódkę przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy oceny dowodów oraz poczynionych na jej gruncie ustaleń.
Nie mógł również odnieść skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancjiart. 6262§ 3 k.p.c.w zw. zart. 6268§ 3 k.p.c.w zw. zart. 6269k.p.c.W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przedmiotem rozpoznania sądu jest ustalenie aktualnego stanu prawnego, następnie stwierdzenie, czy stan ten odbiega od tego, jaki jest ujawniony w księdze wieczystej oraz ocena, czy w przypadku zaistnienia rozbieżności w tym zakresie sformułowane przez stronę powodową żądanie umożliwia doprowadzenie do zgodności stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej objętej pozwem z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd w procesie zart. 10 ust. 1u.k.w.h. nie bada prawidłowości postępowania wieczystoksięgowego, w szczególności dochowania wymogów formalnych wniosku, jak również merytorycznych przesłanek oddalenia wniosku o wpis, bowiem jest to zadaniem sądu wieczystoksięgowego rozpoznającego konkretną sprawę. Z tych przyczyn Sąd Rejonowy nie mógł naruszyć wskazanych przez skarżącą przepisów.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.,art. 391 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 1w zw. z§ 7 pkt 8 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 490, ze zmianami) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w postępowaniu apelacyjnym w kwocie 60 zł.
SSO Sławomir Buras    SSO Małgorzata Klesyk SSO Rafał Adamczyk