Sąd Rejonowy w Wągrowcu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 998/15
Data wyroku: 2016-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Szymczewska

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 21.07.2015 r. (data wpływu do Sądu Rejonowego w Chodzieży - 31.07.2015 r.), złożonym w postępowaniu upominawczym, powódJ. M., reprezentowany przez radcę prawnego, domagał się zasądzenia od pozwanejSpółdzielni (...)z siedzibą wA.kwoty 5.498,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 22.01.2013 r. do dnia zapłaty. Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając żądanie pozwu wskazano, iż powód był członkiem pozwanej spółdzielni do 31.08.1996 r., a w dniu 20.05.1998 r. złożył w spółdzielni wniosek o wypłatę udziałów ponadobowiązkowych po waloryzacji. Podano, że informację o wartości posiadanych udziałów ponadobowiązkowych powód posiadał w oparciu o pismo, które otrzymał od zarządu spółdzielni w dniu 19.05.1992 r. Podniesiono, że spółdzielnia w odpowiedzi z dnia 25.05.1998 r. odmówiła wypłaty udziałów z uwagi na nieosiągnięcie dochodu w 1997 roku. Wskazano, że powód po raz wtóry wezwał pozwaną do wypłaty udziałów ponadobowiązkowych powstałych po waloryzacji w piśmie z dnia 21.01.2013 r., natomiast w kolejnym piśmie z dnia 15.03.2013 r. zwrócił się do spółdzielni o wyjaśnienie przyczyn, dla których otrzymał z tytułu wypłaty udziałów kwotę 1.319,18 zł; pozwana wyjaśniła, iż jest to cała kwota udziałów należna powodowi. Podano, że powód w dniu 26.04.2013 r. po raz kolejny wezwał pozwaną spółdzielnię do wypłaty świadczenia zgodnie z informacją z dnia 19.05.1992 r. Argumentując o zasadności pozwu powołano się na zapisy § 18 ust. 4 i 5 statutuSpółdzielni (...), które określają terminy i sposób wypłaty działów ponadobowiązkowych oraz wskazano, że ewentualne zmiany statutu nie wiążą osób, których członkowstwo ustało wcześniej; w tym zakresie powołano się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2001 r.
W niniejszej sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Chodzieży pod sygn. I Nc 1039/15 w dniu 21.08.2015 r. został wydany nakaz zapłaty zgodnie z żądaniem pozwu.
W sprzeciwie wniesionym w dniu 09.09.2015 r. pozwana, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła nakaz zapłaty w całości, wnosząc o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu przedstawiono zarzuty niewłaściwości Sądu, braku podstawy prawnej do dochodzenia roszczenia przez powoda, a z ostrożności procesowej również zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego przez powoda. Pozwana spółdzielnia przyznała okoliczności dotyczące pozostawania przez powoda członkiem spółdzielni oraz podjęcia przez Zebranie Przedstawicieli Członków uchwał (nr 4/5/90 z dnia 18.12.1990 r. i nr 2/2/91 z dnia 16.11.1991 r.) skutkujących przeniesieniem majątku członków w ramach funduszu zasobowego na fundusz udziałowy oraz w sprawie waloryzacji udziałów członkowskich. Wskazano, że następnie w dniu 20.11.1999 r. Zebranie Przedstawicieli Członków podjęło uchwałę nr 5/I/99 o uchyleniu uchwały nr 4/5/90 oraz o wykreśleniu § 2 w uchwale nr 2/2/91, na skutek której przeniesione na fundusz udziałowy członków w 1990 r. kwoty, zostały ponownie przeniesione na fundusz zasobowy. Podano, że w piśmie z dnia 16.04.2013 r. pozwana poinformowała powoda o stanie jego udziałów i wypłaciła należną kwotę udziałów ponadobowiązkowych w całości. Podniesiono nadto, że uchwały z 1998 i 1999 r. były obowiązujące dla wszystkich i żaden z członków spółdzielni nie wystąpił o ich uchylenie jako sprzecznych z ustawą lub statutem bądź dobrymi obyczajami. W odniesieniu do zarzutu przedawnienia wskazano, że zgodnie z zapisami § 19 statutu spółdzielni roszczenie o zwrot udziałów ulega przedawnieniu z upływem 3 lat, zaś zwrot udziału obowiązkowego następuje w przypadku ustania członkowstwa.
W odpowiedzi na sprzeciw strona powodowa złożyła w dniu 27.10.2015 r. pismo przygotowawcze, w którym podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Podniesiono, że uchwały podjęte w latach 1998 – 1999 nie obowiązują powoda, który w tym czasie nie był już członkiemspółdzielni (...). W odniesieniu do zarzutu przedawnienia zwrócono uwagę na złożenie przez powoda w dniu 20.05.1998 r., tj. w okresie 3 lat od ustania członkowstwa, do spółdzielni wniosku o wypłatę udziałów. Nadto powołano się na treść § 18 ust. 4 i 5 statutu pozwanej, w którym wskazano, że udziały ponadobowiązkowe mogą być wypłacane po upływie 5 lat od daty podjęcia uchwały o waloryzacji, a spółdzielnia była zobowiązana przez okres 15 lat po upływie w/w okresu zabezpieczyć kwoty na wypłaty udziałów.
Postanowieniem z dnia 04.11.2015 r. Sąd Rejonowy w Chodzieży przekazał niniejszą sprawę do Sądu Rejonowego w Wągrowcu.
Strona pozwana w piśmie przygotowawczym z dnia 03.11.2015 r. podtrzymała dotychczasowe stanowisko, w szczególności argumentację o upływie biegu terminu przedawnienia roszczenia.
Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska i wykluczyły możliwość zawarcia ugody.
Sąd Rejonowy ustalił  następujący stan faktyczny:
Zebranie Przedstawicieli Członków pozwanej spółdzielni w dniu 18.12.1990 r. podjęło uchwałę nr 4/5/90, na mocy której przeniesiono zgromadzony od 1983 r. do 1989 r. majątek własny członków w ramach funduszu zasobowego na fundusz udziałowy członków spółdzielni. Następnie w dniu 16.11.1991 r. Zebranie podjęło uchwałę nr 2/2/91, którą dokonano waloryzacji udziałów członkowskich; w § 1 uchwały podjęto decyzję o waloryzacji udziałów członkowskich za okres od 1956 r. do 1990 r., zaś w § 2 zwaloryzowano udziały członkowskie za okres 1983 – 1990 roku powstałe z przeniesienia części funduszu zasobowego na fundusz udziałowy, przy czym zgodnie z § 4 uchwały kwoty udziałów przeniesione z funduszu zasobowego nie mogły być wypłacone przed upływem 5 lat od 16.11.1991 r. Pismem z dnia 19.05.1992 r. zarząd spółdzielni zawiadomił powoda o stanie jego udziałów ponadobowiązkowych wskazując, że posiadał on 9 pełnych udziałów o wartości 54.986.939 zł.
okoliczności bezsporne, nadto dowód: kopia uchwały nr 4/5/90 (k. 63-64), kopia uchwały nr 2/2/91 (k. 65-66), pismo z dnia 19.05.1992 r. (k. 7)
J. M.był członkiemspółdzielni (...)wA.do dnia 31.08.1996 r.
okoliczność bezsporna, nadto dowód: świadectwo członkostwa (k. 62)
Zgodnie z zapisami § 18 ust. 4 statutu obowiązującego w dacie wykreśleniaJ. M.z listy członków spółdzielni (zatwierdzonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 20.04.1995 r.) udziały ponadobowiązkowe oraz powstałe po waloryzacji poprzez przeniesienie z funduszu zasobowego mogą być po upływie 5 lat od daty podjęcia uchwały o waloryzacji wypłacane: w formie pieniężnej ze środków wydzielonych na ten cel z dochodu ogólnego lub w formie rzeczowej z majątku zbędnego dla wspólnego gospodarowania i z majątku przeznaczonego do sprzedaży. Statut w § 18 ust. 5 przewidywał, że na wypłatę udziałów ponadobowiązkowych i zwaloryzowanych udziałów Zebranie przedstawicieli wydzieli w okresie do 15 lat, po upływie okresu określonego w ust. 4 z dochodu ogólnego kwotę w zależności od sytuacji finansowej spółdzielni, z uwzględnieniem zapewnienia jej ciągłości działalności gospodarczej. W § 18 ust. 7 statutu zapisano, że zwrot udziałów może nastąpić na wniosek członka, zaś § 18 ust. 3 stanowił, że roszczenie o zwrot udziałów ulega przedawnieniu z upływem trzech lat.
okoliczność bezsporna , nadto dowód: wyciąg ze statutuSpółdzielni (...)(k. 73-75)
W dniu 20.05.1998 r.J. M.zwrócił się do pozwanej z wnioskiem o zwrot udziałów ponadobowiązkowych oraz powstałych po waloryzacji. W odpowiedzi z dnia 25.05.1998 r.Spółdzielnia (...)wskazała, że zgodnie z § 18 ust. 4 i 5 statutu kwoty udziałów mogą być wypłacone w formie pieniężnej ze środków pochodzących z dochodu osiągniętego za dany rok obrachunkowy, natomiast Spółdzielnia za 1997 rok nie uzyskała dochodu. Wskazano nadto, że wniosek powoda miał zostać rozpatrzony na najbliższym zebraniu bilansowym, a powód miał zostać powiadomiony w przypadku podjęcia przez Zebranie Przedstawicieli uchwały o przeznaczeniu części dochodu na wypłatę udziałów.
okoliczności bezsporne, nadto dowód: pismo powoda z dnia 20.05.1998 r. (k. 9), pismo zarządu pozwanej z dnia 25.05.1998 r. (k. 8)
W dniu 09.05.1998 r. Zebranie Przedstawicieli Członków spółdzielni podjęło uchwałę nr 9/I/98, na mocy której uchylono uchwałę nr 4/5/90 z dnia 18.12.1990 r. oraz skreślono § 2 w uchwale nr 2/2/91 z dnia 16.11.1991 r. Następnie Zebranie Przedstawicieli Członków SpółdzielniA.w dniu 20.11.1999 r. podjęło uchwałę nr 5/II/99 w sprawie niepodzielności funduszu zasobowego Spółdzielni w trakcie trwania działalności Spółdzielni, w której powtórzono decyzję o uchyleniu uchwały nr 4/5/90 oraz wykreśleniu § 2 z uchwały o nr 2/2/91, a moc straciła uchwała o nr 9/I/98.
dowód: kopia uchwały nr 9/I/98 (k. 67), kopia uchwały nr 5/II/99 (k. 68)
W dniu 21.01.2013 r.J. M.ponownie zwrócił się do pozwanej z wnioskiem o wypłatę udziałów ponadobowiązkowych powstałych po waloryzacji wraz z odsetkami, a następnie o wyjaśnienie sposobu obliczenia wypłaconej mu kwoty. W odpowiedzi z dnia 16.04.2013 r.Spółdzielnia (...)przedstawiła obliczenie wartości przysługujących powodowi udziałów na dzień 09.05.1998 r. – o łącznej wartości 2.228,18 zł i wskazała, że dotychczas dokonane na rzeczJ. M.wypłaty, pomniejszone o podatek ryczałtowy, stanowiły należną część udziałów. Pismem z dnia 26.04.2013 r.J. M.wezwał spółdzielnię do zapłaty pozostałej części udziałów w wysokości 6.098,69 zł, w tym kwotę 5.498,69 zł z tytułu udziałów ponadobowiązkowych.
okoliczności bezsporne, nadto dowód: pisma powoda z dnia 21.01.2013 r., z dnia 15.03.2013 r. oraz z dnia 26.04.2013 r. (k. 10, 12, 14), pismo zarządu pozwanej z dnia 16.04.2013 r. (k. 11)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów wymienionych powyżej.
Autentyczność przedstawionych przez powoda i pozwaną dokumentów nie była kwestionowana przez strony, jak również nie wywołała żadnych uzasadnionych wątpliwości Sądu co do ich prawdziwości. Zgodnie zart. 245 k.p.c.stanowiły one dowód tego, że osoby, które je podpisały złożyły oświadczenie zawarte w ich treści. W związku z powyższym Sąd uwzględnił je przy odtwarzaniu stanu faktycznego. W związku z powyższym Sąd w całości uwzględnił je przy odtwarzaniu stanu faktycznego. Fakt niekwestionowania przez strony treści kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy pozwolił nadto na potraktowanie tychże kserokopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej.
Sąd Rejonowy zważył co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do treściart. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia  30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw(Dz. U. z 1991 r., nr poz. z późn. zm.) spółdzielnie, z wyłączeniem spółdzielni mieszkaniowych, mogą dokonać waloryzacji udziałów członkowskich za okres lat 1944-1990 przez przeniesienie na fundusz udziałowy części funduszu zasobowego. Uchwałę w sprawie waloryzacji udziałów podejmuje do dnia 31 sierpnia 1992 r. walne zgromadzenie (zebranie przedstawicieli) większością 3/4 głosów. Z kolei zgodnie zart. 5. ust. 1 i 2 powołanej ustawy kwoty udziałów przeniesione z funduszu zasobowego nie mogą być wypłacone przed upływem 5 lat od dnia podjęcia uchwały, o której mowa wart. 1 ust. 2. Zasady i terminy wypłat uprawnionym członkom oraz byłym członkom określa statut spółdzielni. Członkowie uczestniczą w pokrywaniu strat spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów, z uwzględnieniem kwot przeniesionych z funduszu zasobowego.
W niniejszej sprawie było bezsporne, że na zasadach przewidzianych w powołanej ustawie Zebranie Przedstawicieli Członków SpółdzielniA.podjęło uchwały o przeniesieniu zgromadzonego w latach 1983 -1989 majątku własnego członków ramach funduszu zasobowego na fundusz udziałowy oraz o waloryzacji powstałych w ten sposób udziałów ponadobowiązkowych. Strony prezentowały natomiast odmienne stanowiska w kwestii związania powoda uchwałami wydanymi w 1998 i 1999 roku, które w istocie doprowadziły do powrotnego przeniesienia majątku z udziałów ponadobowiązkowych na fundusz zasobowy spółdzielni. W myślart. 42 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze(t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 21) uchwały walnego zgromadzenia obowiązują wszystkich członków spółdzielni i wszystkie jej organy; stąd co do zasady uchwały podjęte po 31.08.1996 r. nie obowiązywały powoda, który w tej dacie nie posiadał już statusu członka spółdzielni. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że powołany przez stronę powodową wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2001 r. (sygn. V CKN 504/00, publ. LEX nr 52762), podobnie jak szereg innych orzeczeń wydanych w związku z zapisami powołanej ustawy o waloryzacji (przykładowo: uchwała z dnia 03.04.1998 r. w sprawie o sygn. III CZP 5/98, wyrok z dnia 28.04.2000 r. w sprawie o sygn. II CKN 258/00, wyrok z dnia 24.11.2000 r. w sprawie o sygn. V CKN 1124/00) zapadł w związku z roszczeniami osób, których członkowstwo w spółdzielniach ustało przed podjęciem uchwał o przeniesieniu kwot z funduszu zasobowego na fundusz udziałowy i o waloryzacji. Z uzasadnień powołanych orzeczeń wynikało przede wszystkim, że byli członkowie również nabywali prawo do zwaloryzowanych udziałów ponadobowiązkowych oraz że zmieniony statut spółdzielni nie mógł w sposób niekorzystny kształtować uprawnienia byłych członków do wypłaty udziałów. Niemniej jednak w niniejszej sprawie zachodziła specyficzna sytuacja, gdyż w latach 1998 - 1999 członkowie spółdzielni zadecydowali o cofnięciu skutków uchwał i przeniesieniu środków z funduszu udziałowego ponownie na fundusz zasobowy spółdzielni; w tamtym okresie czasu (jak wynika z pisma dot. odmowy wypłaty z dnia 25.05.1998 r.)Spółdzielnia (...)znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej i za 1997 rok nie uzyskała dochodu. Zarazem z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy o waloryzacji wynikało, że członkowie uczestniczą w pokrywaniu strat spółdzielni, a statut spółdzielni (w brzmieniu zatwierdzonym 20.04.1995 r.) w § 18 ust. 4 przewidywał wypłaty udziałów ponadobowiązkowych ze środków wydzielonych na ten cel z dochodu ogólnego. Spółdzielnia dochodów nie osiągała, a członkowie zadecydowali o przeniesieniu kwot na fundusz zasobowy. W konsekwencji wykładnia przedstawiona przez stronę powodową oznaczałaby, że osoby, które utraciły członkostwoSpółdzielni (...)w latach 1991 – 1998, zachowując prawo do wypłaty udziałów ponadobowiązkowych, znajdowałyby się w lepszej sytuacji niż członkowie, którzy w spółdzielni pozostali. W opinii Sądu, z tej przyczyny korzystanie przez byłych członków pozwanej spółdzielni z tego uprawnienia, należałoby rozpatrywać w kategoriach nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniuart. 5 k.c.
Niezależnie od powyższego podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia był w pełni zasadny. Stosownie do treściart. 117 § 1 i § 2 k.c.roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko któremu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W myślart. 118 § 1 k.c.termin przedawnienia co do zasady wynosi dziesięć lat z tym zastrzeżeniem, że dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi trzy lata. Natomiastart. 120 § 1 zd. 1 k.c.stanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wedleart. 123 § 1 pkt 1 k.p.c.bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Zgodnie zart. 124 § 1 k.p.c.po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.
Szczególne terminy do wypłaty zwrotu udziałów przewidują zapisyustawy Prawo spółdzielcze. Zgodnie z art. 153 § 1 ustawy wkład pieniężny wniesiony do rolniczej spółdzielni produkcyjnej podlega zwrotowi w wypadku ustania członkostwa. Zwrot następuje w gotówce przy uwzględnieniu zasad, o których mowa w art. 152 § 2. Z kolei art. 29 § 1 ustawy stanowi, że roszczenia o wypłatę udziałów, udziału w nadwyżce bilansowej oraz z tytułu zwrotu wkładów albo ich równowartości pieniężnej ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Analogiczny zapis został zawarty również w § 18 ust. 3 statutuSpółdzielni (...)obowiązującego w dacie ustania członkostwa powoda. Jednocześnie dla określonego wustawie Prawo spółdzielczei statucie 3-letniego terminu przedawnienia jako termin wymagalności roszczenia o zwrot udziałów ponadobowiązkowych należy przyjąć nie datę ustania członkostwa powoda, lecz termin 5-letni od podjęcia uchwały o waloryzacji; w niniejszej sprawie roszczenie stało się wymagalne w dniu 16.11.1996 r., natomiast bieg terminu przedawnienia roszczenia o zwrot udziałów ponadobowiązkowych upłynął w dniu 16.11.1999 r. Zdaniem Sądu zapis § 18 ust. 5 statutu przewidujący obowiązek zabezpieczenia przez spółdzielnię środków na wypłatę udziałów ponadobowiązkowych w okresie 15 lat stanowi jedynie wytyczne dla organów spółdzielni, lecz nie skutkuje przedłużeniem terminu przedawnienia roszczeń o zwrot udziałów dla członków spółdzielni. Nawet jednak w przypadku przyjęcia odmiennego zapatrywania, łącznie 20-letni termin wynikający ze statutu wraz z 3-letnim okresem przedawnienia upłynąłby w dniu 16.11.2014 r., zaś pozew został złożony dopiero w lipcu 2015 r. Wbrew stanowisku strony powodowej, do daty wystąpienia z powództwem, nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, gdyż wszelkie wnioski i wezwania do zapłaty kierowane do spółdzielni przez powoda nie stanowiły czynności przedsięwziętych bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia w rozumieniuart. 123 § 1 pkt 1 k.c.Nie sposób również kwalifikować wypłaty równowartości udziałów dokonanej przezSpółdzielnię (...)na rzecz powoda jako uznania roszczenia w rozumieniuart. 123 § 1 pkt 2 k.c., gdyż pozwana dokonała wypłaty jedynie świadczenia w wysokości uznawanej przez siebie za bezsporną, negując istnienie po stronieJ. M.dalszych roszczeń z tytułu udziałów ponadobowiązkowych.
W rezultacie Sąd oddalił powództwo.
O kosztach procesu orzeczono w pkt 2 wyroku według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.obciążając nimi w całości powoda, który zobowiązany jest do zwrotu pozwanej poniesionych wydatków. Na poniesione przez pozwaną koszty procesu składały się: koszty zastępstwa prawnego dla strony reprezentowanej przez radcę prawnego w wysokości 1.200 zł – według stawki minimalnej przewidzianej w § 2 ust. 1 i 2 w zw. z§ 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
SSR Katarzyna Szymczewska

ZARZĄDZENIE
Proszę:

1
odnotować w kontrolce uzasadnień,

2
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć wnioskodawcy: pełnomocnikowi powoda r.pr.M. P.;

3
za 14 dni od doręczenia lub z apelacją.

W., dnia 11 marca 2016 r.
SSR Katarzyna Szymczewska
KARTA KWALIFIKACYJNA ORZECZENIA

1
sygn. akt I C 998/15;

2
wyrok z dnia24.02.2016 r.;

3
hasło tematyczne orzeczenia:przedawnienie roszczeń;

4
podstawa prawna orzeczenia:art. 117 § 1 k.c.,art. 29 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze

5
istotność orzeczenia:2;

6
teza orzeczenia – nietezowane.

SSR Katarzyna Szymczewska