Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 805/16
Data wyroku: 2016-10-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Bartkowiak, Sławomir Jęksa, Leszek Matuszewski

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący: SSO Sławomir Jęksa
Sędziowie:  SSO Hanna Bartkowiak (spr.)
SSO Leszek Matuszewski
Protokolant:  p.o. staż.M. P.
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w PoznaniuA. K.
po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r.
sprawy skazanegoW. S.
na skutek apelacji wniesionej przez skazanego
od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Pile
z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt II K 287/16

1
Uchyla zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umarza.

2
Kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

L. M.S. H.B.

UZASADNIENIE
W dniu 30 marca 2016 r.skazanyW. S.zwrócił się z wnioskiem o wydanie wyroku łącznego (data złożenia pisma w administracji Aresztu Śledczego wZ.k. 2-3). Skazany wnosił o nowe połączenie skazań z wyroków Sądu Rejonowego w Pile objętych wyrokiem łącznym tego Sądu z dnia 8 maja 2012 r. pod sygn. II K 217/12, gdzie orzeczono wobec niego dwie kary łączne pozbawienia wolności: 1 rok i 6 miesięcy z wyroków SR Piła o sygn. II K 189/09 i II K 835/09 oraz 2 lata z wyroków SR Piła o sygn. VII K 95/09 i II K 314/09. Wnosił o zastosowanie pełnej absorpcji i połączenie wskazanych wyżej kar łącznych pozbawienia wolności.
Sąd Rejonowy w Pile, wyrokiem łącznym z dnia 14 czerwca 2016 r. wydanym w postępowaniu o sygn. II K 287/16, w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę oraz na podstawie samodzielnych ustaleń, stwierdził, żeW. S.został skazany następującymi wyrokami Sądu Rejonowego w Pile:

I
z dnia 26 lipca 2005 r. w sprawie VII K 398/05 za przestępstwa:

a
zart. 157 § 2 kkpopełnione w dniu 26 lutego 2005 r. na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem świadczenia nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie,

b
zart. 190 § 1 kkpopełnione w dniu 26 lutego 2005 r. na karę 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem świadczenia nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie;

powyższe kary ograniczenia wolności połączono i orzeczono karę łączną 10 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem świadczenia nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie;

I
z dnia 15 kwietnia 2009 r. w sprawie VII K 95/09 za przestępstwa:

a
zart. 158 § 1 kkiart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kkpopełnione w dniu 4 sierpnia 2007 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

b
zart. 157 § 2 kkpopełnione w dniu 9 kwietnia 2007 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności,

c
zart. 190 § 1 kkpopełnione w dniu 26 lipca 2007 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności,

d
zart. 288 § 2 kkpopełnione w dniu 4 sierpnia 2007 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

powyższe kary pozbawienia wolności połączono i orzeczono karę łączną 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat tytułem próby, oddano skazanego pod dozór kuratora sądowego, zobowiązano do powstrzymania się od nadużywania alkoholu - prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 14 kwietnia 2010 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;

III
z dnia 21 października 2009 r. w sprawie II K 189/09 za przestępstwa:

a
zart. 191 § 2 kkpopełnione w dniu 18 kwietnia 2009 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności,

b
zart. 244 kkpopełnione w dniu 18 kwietnia 2009 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

powyższe kary pozbawienia wolności połączono i orzeczono karę łączną 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat tytułem próby, oddano skazanego pod dozór kuratora sądowego -prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 14 kwietnia 2010 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;

IV
z dnia 17 listopada 2009 r. w sprawie II K 835/09 za przestępstwa:

a
zart. 288 § 1 kkpopełnione w okresie od 17 do 25 sierpnia 2009 r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności,

b
zart. 244 kkpopełnione w okresie od 17 do 25 sierpnia 2009 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

powyższe kary pozbawienia wolności połączono i orzeczono karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat tytułem próby, orzeczono wobec skazanego karę 50 stawek dziennych grzywny po 20 złotych - prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 14 września 2010 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;
wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Pile z dnia 8 maja 2012 r. w sprawie II K 217/12 połączono kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w Pile w sprawach II K 189/09 oraz II K 835/09 i orzeczono karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

V
z dnia 29 stycznia 2010 r. w sprawie II K 314/09 za przestępstwa:

a
zart. 158 § 1 kkpopełnione w dniu 19 maja 2007 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,

b
zart. 158 § 1 kkpopełnione w dniu 18 maja 2007 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

c
zart. 160 § 1 kkpopełnione w dniu 19 maja 2007 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,

d
zart. 157 § 3 kkpopełnione w dniu 19 maja 2007 r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

powyższe kary pozbawienia wolności połączono i orzeczono karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Pile z dnia 8 maja 2012 r. w sprawie II K 217/12 połączono kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w Pile w sprawach VII K 95/09 oraz II K 314/09 i orzeczono karę łączną 2 lat pozbawienia wolności;

VI
z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie II K 1222/13 za przestępstwo zart. 286 § 1 kkiart. 270 § 1 kkiart. 297 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kkpopełnione w dniu 17 lipca 2009 r. na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat tytułem próby.

W oparciu o tak poczynione ustalenia Sąd Rejonowy w omawianym wyroku łącznym:
- w punkcie 1 na podstawieart. 575 § 1 kpkrozwiązał węzeł kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 21 października 2009 r. wydanej w sprawie o sygn. akt II K 189/09,
- w punkcie 2 na podstawieart. 575 § 1 kpkrozwiązał węzeł kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Pile z dnia 17 listopada 2009 r. wydanej w sprawie o sygn. akt II K 835/09,
- w punkcie 3 na podstawieart. 85 kkiart. 86 § 1 kkiart. 89 § 1 kkorazart. 568a § 1 pkt 2 kpkorzeczone wyrokami wskazanymi w punktach III, IV i VI kary pozbawienia wolności połączył i orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności,
- wpunkcie 4na podstawieart. 572 kpkw pozostałym zakresie umorzył postępowanie
Następnie, na podstawieart. 577 kpkna poczet wymierzonej wpunkcie 3kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył okres wykonania kary od 17 maja do 14 października 2013 r. Określenie początku i końca odbywania przez skazanego kary łącznej pozbawienia wolności pozostawił administracji zakładu karnego.
Na koniec orzekł o kosztach postępowania i na podstawieart. 624 § 1 kpkzwolnił skazanego w całości od ponoszenia kosztów sądowych.
Powyższy wyrok zaskarżył skazanyW. S..
Zarzucił orzeczeniu mający wpływ na treść orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych oraz rażącą niewspółmierność kary łącznej. Podniósł również zarzut obrazy prawa materialnego.
Wywodząc tak, apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku łącznego i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę poprzez wymierzenie łagodniejszej kary łącznej pozbawienia wolności przy pełniejszym zastosowaniu zasady absorpcji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja odniosła ten skutek, że zainicjowała postępowanie odwoławcze, które zakończyło się uchyleniem zaskarżonego wyroku i umorzeniem postępowania w oparciu oart. 440 kpkw zw. zart. 572 kpk.
Zaznaczyć na wstępie trzeba, że jakkolwiek apelujący podniósł merytoryczne zarzuty apelacyjne – wyrażając przede wszystkim pogląd, iż Sąd Rejonowy nie uwzględnił wszystkich istotnych okoliczności, a przez to nieprawidłowo wymierzył karę łączną – Sąd Okręgowy odstąpił od ich rozpatrzenia. Zaniechanie to było umotywowane normą postępowania wywiedzioną zart. 440 kpk.
Analiza akt sprawy, a przede wszystkim wydanych względem skazanego orzeczeń ukazała, że objęcie węzłem wyroku łącznego skazań w sprawach Sądu Rejonowego w Pile o sygn. akt. II K 189/09, II K 835/09 i II K 1222/13 nastąpiło z obrazą prawa materialnego - to jestart. 89 § 1 kkiart. 89 § 1a kkorazart. 4 § 1 kkpoprzez nierozważenie i niezastosowanie tego ostatniego przepisu. Sąd Rejonowy nie uwzględnił bowiem, że po dniu 8 czerwca 2010 r., czyli po wejściu w życie ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy… (Dz. U. Nr 206, poz. 1598) nowelizującejart. 89 kk, powinien był rozważyć względność ustaw przy porównaniu stanu normatywnego z daty orzekania w przedmiocie wyroku łącznego oraz stanu normatywnego z czasu popełnienia każdego z przestępstw wchodzących w skład zbiegu. Szczególnie, gdy przestępstwa wchodzące w skład realnego zbiegu, za które orzeczono kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania i bez warunkowego zawieszenia wykonania, zostały popełnione przed wejściem w życie wspomnianej ustawy zmieniającejKodeks karny.
W tym miejscu wymaga przypomnienia, żeart. 89 § 1 kkw brzmieniu obowiązującym do 8 czerwca 2010 r. wykluczał możliwość wymierzenia w wyroku łącznym kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, jeżeli miałaby ona powstać z połączenia kary z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia. Jedyna możliwość połączenia tak orzeczonych kar jednostkowych w wyroku łącznym zachodziła wówczas w razie spełnienia warunków zart. 69 kki wymierzenia kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Jeśli zaś sąd orzekający w przedmiocie wyroku łącznego stwierdził, że nie zachodzą przesłanki zart. 69 kkpozwalające na warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej utworzonej z kary warunkowo zawieszonej oraz kary bezwzględnej, powinien był odstąpić od wymierzenia kary łącznej w wyroku łącznym (umorzyć postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego), pomimo tego, że przestępstwa, za które kary te zostały orzeczone, pozostawały w zbiegu realnym o konfiguracji czasowej odpowiadającej warunkom zart. 85 kk(por. wyrok SN z 22 maja 2013 r., IV KK 138/13, LEX nr 1504810).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w okresie, gdy skazanyW. S.dopuszczał się czynów osądzonych w sprawach o sygn. akt. II K 189/09, II K 835/09 i II K 1222/13, przepisyKodeksu karnegookreślały naturę wyroku łącznego w ten sposób, iż orzeczona nim kara łączna nie mogła wywołać dla skazanego skutków mniej korzystnych niż te, które wynikały dlań z wykonania poszczególnych kar orzeczonych w jednostkowych wyrokach. Wyrok łączny nie mógł więc służyć naprawianiu zaniechań organów postępowania w zakresie łącznego oskarżenia lub rozpoznania sprawy o wszystkie czyny pozostające w zbiegu realnym. Wykluczona była przez to możliwość orzeczenia kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności według zasad określonych wart. 86 § 1 kkw okolicznościach przypadku typu tu rozpoznawanego, gdyż oznaczało to obarczenie skazanych ryzykiem włączenia do tej kary kar orzeczonych z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, jako podstawy do ferowania wyższej kary niż suma tych, które wykonane byłyby oddzielnie(por. wyrok SN z 3 czerwca 2009 r., III KK 27/09, LEX nr 512127).
Sąd odwoławczy widział zatem konieczność zastosowania w tym przypadku zasady intertemporalności. Przyznał rację Sądowi I instancji o tyle, że w tym postępowaniu należało zastosować przepisy o karze łącznej w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2015 r. (vide: art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw przepisówrozdziału IX ustawy Kodeks karny(Dz. U. poz. 396), kiedy to zostały wprowadzone nowe zasady orzekania kary łącznej. W dawnym stanie prawnym (przed 1 lipca 2015 r.) następowały jednak również zmiany przepisów dotyczących kary łącznej i w związku z tym należało rozważyć, którą regulację prawną zastosować w okolicznościach tej konkretnej sprawy. Krótko mówiąc, należało wskazać tą względniejszą dlaW. S.ubiegającego się o wydanie wyroku łącznego. Procedując w tym względzie Sąd Okręgowy podzielił przy tym dominujący w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, szczegółowo wyżej zaprezentowany, że na gruncie stanu prawnego obowiązującego do 8 czerwca 2010 r. łączenie kar w wyroku łącznym nie mogło prowadzić do skutków mniej korzystnych dla skazanego niż te, które wynikały z wykonania kar jednostkowych. W konsekwencji uznał, że „stary” stan prawny co do łączenia kar pozbawienia wolności w wyroku łącznym, do dnia 8 czerwca 2010 r. był w rozważanym aspekcie korzystniejszy dla skazanego niż ten później obowiązujący. Ustawa w brzmieniu obowiązującym poprzednio i to sprzed nowelizacji wprowadzonej dnia 8 czerwca 2010 r. była zatem względniejsza dla podsądnego w rozumieniuart. 4 § 1 kk. Nie zostało to dostrzeżone przez Sąd I instancji
Podsumowując, Sąd Okręgowy stwierdził, że orzeczenie w punkcie 3 zaskarżonego wyroku kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności nastąpiło wbrew regule zart. 4 § 1 kk. Porównanie stanu, który zaistniałby, gdyby orzeczono zgodnie z treściąart. 89 § 1 kksprzed nowelizacji, z decyzją podjętą w zaskarżonym wyroku, prowadziło przy tym do wniosku, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego było rażąco niesprawiedliwe. Jego konsekwencją było bowiem faktyczne „zarządzenie” wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej po połączeniu jej z karami pozbawienia wolności z rozwiązanych węzłów kar łącznych orzeczonych w wyrokach o sygn. akt. II K 189/09 i II K 835/09, a które to kary zostały już względem skazanego wykonane.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że o takie połączenie kar nie wnosił skazany i w swoim wniosku o wydanie wyroku łącznego nie ujął nawet skazania gdzie wymierzono mu karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (SR Piła II K 1222/13). Oczywiście nie było to dla sądu orzekającego wiążące, jednak symptomatyczne i akurat w tym konkretnym przypadku, z racji zmiany regulacji prawnej, zasadne ograniczenie.
Podkreślić trzeba, żeart. 440 kpkwskazuje, iż: „Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono zmianie na korzyść oskarżonego albo uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów”. Owa oczywista niesprawiedliwość, należąca do kategorii względnych przyczyn odwoławczych (art. 438 kpk), musi wywierać rzeczywisty skutek i wpływ na treść orzeczenia wobec czego możliwym jest uznanie stwierdzonego uchybienia jako rażąco niesprawiedliwego. Podnieść przy tym należy, że każdą podstawę odwoławczą (art. 438 kpk) sąd może uwzględnić z urzędu, jeśli byłaby ona przyczyną wydania nieprawidłowego orzeczenia. Przepisart. 440 kpkuprawniający sąd do zmiany lub uchylenia orzeczenia na korzyść oskarżonego, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (w wypadku oczywistej niesprawiedliwości), dotyczy jedynie orzeczenia, które przynajmniej w części zostało zaskarżone zwykłym środkiem odwoławczym.
Ponieważ z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 440 kpki uchylił wyrok Sądu Rejonowego. Jednocześnie postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego umorzył. Uczynił tak na podstawieart. 572 kpk. Zastosowanie jako „ustawy względniejszej” przepisuart. 89 kkw brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 8 czerwca 2010 r., to jest w brzmieniu obowiązującym w chwili popełnienia czynów osądzonych w postępowaniach II K 189/09, II K 835/09 oraz II K 1222/13, powodowało, że w sprawie brak było warunków do wydania nowego wyroku łącznego. Oznacza to, że pozostają niezmienne rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Pile podjęte w wyroku łącznym z dnia 8 maja 2012 r. (sygn. akt II K 217/12).
Podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w sprawie, którymi wobec umorzenia postępowania obciążono w całości Skarb Państwa, stanowiłart. 632 pkt 2 kpk.
L. M.S. H.B.