Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1547/16
Data wyroku: 2016-11-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krystyna Darmoń, Renata Stępińska, Magdalena Meroń-Pomarańska

II Ca 1547/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 listopada 2016 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Magdalena Meroń-Pomarańska

Sędziowie:

SO Renata Stępińska (sprawozdawca)
SR (del.) Krystyna Darmoń

Protokolant: protokolant sądowyI. T.
po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 roku w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. P. (1),M. P. (2)iM. P. (3)
przeciwkoA. L. (1)iK. S.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie
z dnia 4 marca 2016 r., sygnatura akt I C 2500/14/K
1. oddala apelację,
2. zasądza od pozwanegoA. L. (1)na rzecz powodów kwotę 2.400 zł (dwa tysiące czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania odwoławczego,
3. zasądza od pozwanejK. S.na rzecz powodów kwotę 2.400 zł (dwa tysiące czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania odwoławczego.
SSO Renata Stępińska SSO Magdalena Meroń-Pomarańska SSR Krystyna Darmoń
II Ca 1547/16

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 listopada 2016 r.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt I C 2500/14/K, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie w punkcie I zasądził od pozwanegoA. L. (1)na rzecz: a) powódkiM. P. (1)kwotę 15.575,17 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; b) powodaM. L. (1)kwotę 15.575,17 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; c) powodaM. L. (2)kwotę 22.080 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; w punkcie II zasądził od pozwanejK. S.na rzecz: a) powódkiM. P. (1)kwotę 13.267,74 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; b) powodaM. L. (1)kwotę 13.267,74 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; c) powodaM. L. (2)kwotę 18.808,88 zł złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty; w punkcie III oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w punkcie IV nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie od: pozwanegoA. L. (1)kwotę 2.662 zł; pozwanejK. S.kwotę 2.269 zł tytułem części nieuiszczonej opłaty sądowej, od której uiszczenia powodowie byli zwolnieni; w punkcie V zniósł wzajemnie pozostałe koszty postępowania.
Sąd I instancji jako bezsporne przyjął, iż powodowieM. P. (1),M. P. (2)iM. P. (3)są wnukami spadkodawcyJ. L. (1). Ich matką byłaA. P., córka spadkodawcy z pierwszego małżeństwa zJ. L. (2). Drugim dzieckiemJ.iJ. L. (2)byłaA. L. (2). Rozwiązanie ich małżeństwa nastąpiło 8 listopada 1977 roku. Po rozwodzie zJ. L. (2)spadkodawca ożenił się po raz drugi zJ. L. (3)i posiadał z tego związku dwójkę dzieciK. S.orazA. L. (1).A. L. (3)zmarła we(...)w dniu(...)2001 roku, tuż po urodzeniuM. P. (3).M. P. (1)miała wówczas 10 lat, aM. P. (2)9 lat. W dniu(...)2011 roku zmarłJ. L. (1). Na podstawie sporządzonego przez niego w dniu(...)roku testamentu własnoręcznego spadek z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: żonaJ. L. (3)w 108.331/700.028 części w stosunku do całości spadku, synA. L. (1)w 308.159/700.028 części w stosunku do całości spadku, córkaK. S.w 254.358/700.028 części w stosunku do całości spadku, córkaA. L. (2)w 7295/700.028 części w stosunku do całości spadku, wnuczkaM. P. (1)w 7295/700.028 części w stosunku do całości spadku, wnukM. P. (2)w 7295/700.028 części w stosunku do całości spadku oraz wnukM. P. (3)w 7295/700.028 części w stosunku do całości spadku. Przed dniem doręczenia pozwu w niniejszej sprawie, zmarła pozwanaJ. L. (3).
Nadto Sąd Rejonowy ustalił, że w skład majątku spadkowego poJ. L. (1)wchodzą:
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)we własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej wZ., składającej się zdziałki ewidencyjnej nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...);
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)we własności lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wK., objętegoksięgą wieczystą nr (...), z którym związany jest udział w nieruchomości wspólnej w 82/10.000 części;
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)we własności lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wK., objętegoksięgą wieczystą nr (...), z którym związany jest udział w nieruchomości wspólnej w 59/10.000 części;
- udział w wysokości 1/2 we własności nieruchomości położonej wZ., składającej się zdziałek nr (...)o łącznej powierzchni 0,2507 ha, objętejksięgą wieczystą nr (...);
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)w udziale wynoszącym 1/56 części we współwłasności nieruchomości stanowiącej lokal o innym przeznaczeniu niż mieszkalne – garaż CE położony wK.przyul. (...), objętyksięgą wieczystą nr (...);
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)w udziale wynoszącym 1/56 części we współwłasności nieruchomości stanowiącej lokal o innym przeznaczeniu niż mieszkalne – garaż CE położony wK.przyul. (...), objętyksięgą wieczystą nr (...);
- współudział na zasadzie wspólności małżeńskiej zJ. L. (3)samochodu osobowego markiS. (...)nr rej. (...);
- środki pieniężne zgromadzone wBanku (...)w kwocie 666,81.
Wartość przedmiotów spadkowych przeznaczonych dla powodów w testamencie sporządzonym przezJ. L. (1)wynosiła po 7.295 zł.
W 1978 roku zakończyło się postępowanie o podział majątku dorobkowegoJ. L. (1)iJ. L. (2), którego przedmiotem było: mieszkanie położone wK.przyul. (...), wkład na to mieszkanie w wysokości 37.713 złotych i udział członkowski w kwocie 500 zł, urządzenie mieszkania o wartości 68.713 zł, samochód osobowy markiF. (...)o wartości 80.000 zł oraz 1.493 dolarów amerykańskich złożonych na rachunku bankowym. Całkowita wartość majątku dorobkowego wynosiła 202.782 zł. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie z dnia 27 grudnia 1978 roku, spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu wraz z udziałem członkowskim oraz urządzeniami domowymi zostało przyznaneJ. L. (2), spadkodawca otrzymał natomiast na własność samochód osobowy i dolary amerykańskie. W dniu 22 kwietnia 2004 roku pomiędzyJ. L. (2), aSpółdzielnią Mieszkaniową (...)została zawarta umowa, na mocy której spółdzielcze lokatorskie prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wK.przyul. (...)przekształciło się w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Umową darowizny z dnia 9 września 2004 roku,(...), prawo to zostało przekazane przezJ. L. (2)na rzecz jej córkiA. L. (2). Przed zawarciem małżeństwa zJ. L. (3)spadkodawca był właścicielemdziałki nr (...)(obecnie(...)) o pow. 0,1062 ha położonej wZ., współwłaścicielemdziałek leśnych nr (...)położonych wZ., a nadto przysługiwało mu spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego przyul. (...)wK.. Na mocy umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 17 stycznia 1986 rokuJ. L. (1)iJ. L. (3)rozszerzyli wspólność majątkową na wszystkie składniki majątku nabyte przed zawarciem małżeństwa przez każdego z nich. W dniu 7 grudnia 1994 roku zawarli w formie aktu notarialnego umowę darowizny, na podstawie którejJ. L. (1)darował żonie, aJ. L. (3)samej sobie, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...), objęte od tej pory wyłącznie majątkiem odrębnymJ. L. (3). Następnie spółdzielcze własnościowe prawo do ww. lokalu zostało przekształcone w odrębną własność lokalu. Na podstawie umowy darowizny z dnia 10 maja 1995 r., Rep.(...)J. L. (3)stała się współwłaścicielem nieruchomości położnej wZ., stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...)(obecnie(...)). 27 grudnia 1994 rokuJ.iJ. L. (4)uzyskali pozwolenie na budowę domu mieszkalnego na działkach wZ., którą rozpoczęli się w 1995 roku. Część środków na budowę pochodziła z pieniędzy z książeczki mieszkaniowej założonej na nazwiskoJ. R.(późniejL.) wraz ze zgromadzonym wkładem na mieszkanie lokatorskie kategorii M-3 wO.. Kwota uzyskana na skutek zlikwidowania tej książeczki wynosiła 27.000 (starych) zł. Znaczna część materiałów budowlanych oraz środków pieniężnych była dostarczana przez rodzicówJ. L. (3), którzy w owym czasie prowadzili własną działalność gospodarczą w postaci piaskowni oraz posiadali las. W budowę domu w dużym stopniu angażowała się równieżJ. L. (3), która samodzielnie wykonywała wiele prac remontowych. W 2008 rokuJ.iJ. L. (4)zawarli z(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wG.umowę nr (...)o kredyt budowlano-hipoteczny, przeznaczony na zakup mieszkania na pierwotnym rynku nieruchomości. Z pozyskanych w ten sposób środków pieniężnych zakupilimieszkania nr (...)położone wK.przyul. (...)- w tak zwanym stanie deweloperskim, które miały być przeznaczone dla ich dzieciK. L.iA. L. (1). Całość kosztów związanych z adaptacją mieszkań do użytkowania została poniesiona przezK. L.iA. L. (1), a także częściowo przezA. R. (1), która zakupiła wnukom sprzęt gospodarstwa domowego. W latach 2005-2009K. L.pracowała w(...)i tam zgromadziła środki finansowe na wyremontowanie mieszkania.A. L. (1)pieniądze na adaptację lokalu czerpał z oszczędności zgromadzonych z wynagrodzenia za pracę oraz środków otrzymanych w prezencie ślubnym. Wartość nakładów w postaci płytek, paneli i farb to łącznie 38,500 zł na obydwa mieszkania.K. L.obecnie wynajmuje mieszkanie położone wK.przyul. (...). Na dzień śmierciJ. L. (1)do spłaty pozostało 129.184,85 zł. Kredyt spłacają pozwani, także z pieniędzy z wynajmu ww. lokalu. Po rozwodzie zJ. L. (2), spadkodawca utrzymywał kontakty ze swoimi dziećmi z pierwszego małżeństwa. Spotkania zA. L. (2)iA. L. (3)odbywały się w różnych miejscach, w tym również wZ.iZ., chociaż wizyty tych ostatnich w domu należącym doJ.iJ. L. (1)należały do rzadkości.J. L. (3)starała się utrzymać poprawne relacje z córkami swojego męża i nie utrudniała jego kontaktów.J. L. (1)płacił na rzecz swoich córek z pierwszego małżeństwa alimenty w wysokości 7.000 (starych) złotych. Spadkodawca spotykał się także z wnukami:M. P. (1),M. P. (2)iM. P. (3), choć kontakt ten nie był częsty.A. P.chciała, aby spadkodawca był obecny w życiu jej dzieci, w związku z czym zapraszała go na rodzinne spotkania oraz zawoziła powodów doZ..J. L. (1)uczestniczył w szczególności we wszystkich uroczystościach rodzinnych, takich jak chrzciny, czy komunie powodów, z okazji których wręczał wnukom zwyczajowo przyjęte podarunki pieniężne. W większym zakresie nie wspierał ich finansowo. Po śmierciA. P., relacje pomiędzyJ. L. (1), a jego wnukami uległy znacznemu rozluźnieniu i odbywały się bardzo sporadycznie, zwłaszcza że w stosunkowo krótkim czasie ich ojciec powodów zawarł kolejny związek małżeński. W okresie od 2001 do 2011 roku powodowie spotkali się z dziadkiem tylko dwa razy. W 2005 rokuM. P. (2)zachorował na białaczkę, a leczenie trwało około 2 lat. W szpitalu przebywał przez blisko 2 miesiące a potem okresowo był hospitalizowany, kiedy wymagał tego stan zdrowia. W tym czasieJ. L. (1)nigdy nie odwiedził wnuka. RodzinaP.nie zamieszkiwała wK.. W 2011 rokuJ. L. (1)poważnie zachorował i wymagał całodobowej opieki, którą sprawowała przede wszystkim jego córkaK. L., ponieważJ. L. (3)cierpiała w tym czasie na chorobę nowotworową i z tego powodu nie była w stanie zająć się chorym mężem.K. L.codziennie odwiedzała spadkodawcę w szpitalu, a następnie zapewniła mu kompleksową opiekę w domu. W pomoc na chorym ojcem angażował się również jej bratA. L. (1). W czasie pobytuJ. L. (1)w szpitalu, wizytę złożyła muA. L. (2)oraz powódkaM. P. (1), która w tym celu przyjechała zW.. Poza tym powodowie nie interesowali się stanem zdrowia dziadka, w szczególności nie uczestniczyli w opiece nad nim, nie odwiedzali go w domu, ani w szpitalu, jak również nie telefonowali do niego. O chorobieJ. L. (1)powodowie dowiedzieli się odA. L. (2).J. L. (1)partycypował w kosztach zorganizowania pogrzebuA. P., w szczególności wykupił piwniczkę, w której znajduje się rodzinny grób.  Koszty pogrzebuJ. L. (1)poniosłaJ. L. (3)i wyniosły one 19.361,01 zł, natomiast ryczałt z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyniósł 6.406,16 zł.
Wartość rynkowa według stanu na 21 lutego 2011 roku i poziomu cen na luty 2015 roku wynosi: odnośnie prawa własności do 1/2 częścidziałki nr (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w miejscowościZ., objętejksięgą wieczystą (...)- 297.589 zł; odnośnie prawa własności do 1/2 części niezabudowanego kompleksu składającego się zdziałek nr (...), położonego w miejscowościZ., objętegoksięgą wieczystą nr (...)- 24.393 zł; odnośnie prawa własności 1/2 częścilokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK.przyul. (...), objętegoksięgą wieczystą nr (...)- 177.913 zł; odnośnie prawa własności do 1/2 częścilokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK.przyul. (...), objętegoksięgą wieczystą nr (...)- 131.083 zł; odnośnie prawa własności do 1/112 części do lokalu o przeznaczeniu innym niż mieszkalne, tj. garażu CE, położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK., miejsce parkingowe nr 39, objętegoksięgą wieczystą nr (...)- 9.726 zł; odnośnie prawa własności do 1/112 części do lokalu o przeznaczeniu innym niż mieszkalne, tj. garażu CE, położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wK., miejsce parkingowe nr 40, objętegoksięgą wieczystą nr (...)- 9.726 zł; odnośnie spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)wbudynku nr (...)przyul. (...)wK.na sierpień 2015 roku wynosi 316.725 zł.
PozwanaK. S.obecnie ma zawieszoną działalność gospodarczą. Utrzymuje się z dochodów męża w wysokości 15.000 – 20. 000 zł miesięcznie. Nadto czerpie dochód z wynajmu mieszkania. Jednocześnie ma kredyt w wysokości 900.000 zł. PozwanyA. L. (1)jest informatykiem i pracuje i zarabia „nieźle”.
Oceniając materiał dowodowy, Sąd I instancji wskazał, że stan faktyczny ustalił w oparciu o dokumenty, których autentyczności nie kwestionowano, a których treść i forma nie budziły jego wątpliwości, co do ich mocy dowodowej. Nadto oparł się na zeznaniach pozwanegoA. L. (1)oraz zeznaniach świadków:M. P. (4),D. S.,K. R.,E. W.,M. W. (1)iA. S., które w całości ocenił jako rzetelne, wyczerpujące i wiarygodne. Zeznania świadkówA. K.,P. S.,W. T.,S. L.iA. R. (2)Sąd w przeważającej części uznał za przekonujące, chociaż w pewnych fragmentach odmówił im wiary. Odnośnie zeznańA. K.,W. T.iS. L., uznał, że nie polegają na prawdzie twierdzenia, jakobyJ. L. (1)cały majątek zgromadzony podczas trwania pierwszego małżeństwa pozostawił byłej żonie oraz ich wspólnym dzieciom. Podział majątku dorobkowegoJ.iJ. L. (1)został dokonany na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie, wobec czego nie był wynikiem autonomicznej decyzji podjętej przez spadkodawcę. Z uwagi na fakt, iż wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami powierzonoJ. L. (2), Sąd jako niewiarygodne ocenił również zeznania świadkówA. K.iP. S., w których utrzymywali, żeJ. L. (1)w dużym stopniu wspomagał finansowoM. P. (1),M. P. (2)orazM. P. (3). Dowodem przeciwnym w niniejszym zakresie są nie tylko zeznania samych powodów, ale także depozycje procesoweA. L. (2)iJ. L. (2), które utrzymują bliski kontakt z wnukami spadkodawcy, a tym samym posiadają wiedzę na temat ich sytuacji życiowej. Jakkolwiek Sąd miał na uwadze, że zarównoA. L. (2), jak iJ. L. (2)mieszczą się w kręgu osób bliskich wobec stron, a co za tym idzie zainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy na korzyść powodów, to jednak za przyjęciem wersji prezentowanej przez powodów przemawiają również zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Po śmierciA. P.kontakt pomiędzyJ. L. (1), a jego wnukami uległ znacznemu osłabieniu, spadkodawca był obecny jedynie na najważniejszych uroczystościach rodzinnych i nie odwiedził nawet wszpitalu (...)w czasie jego poważnej choroby. Tym samym nie sposób przyjąć, że angażował się w pomoc finansową na rzecz powodów, skoro ich codzienny kontakt był ograniczony do minimum. Z dużą dozą krytycyzmu Sąd podszedł również do oceny zeznań świadkaJ. L. (2), która ze względu na zaszłości rodzinne, mogła starać się przedstawić pozwanych w negatywnym świetle. Sąd nie obdarzył walorem wiarygodności jej zeznań, że toJ. L. (3)utrudniała kontakt spadkodawcy z jego córkami z pierwszego małżeństwa. Owego twierdzenia nie można bowiem pogodzić z konsekwentnymi i spójnymi zeznaniami złożonymi przezD. S.,A. K.,A. R. (1),E. W.iS. L., z których to jednoznacznie wynika, żeJ. L. (2)starała się zapewnić prawidłowe racje pomiędzy jej mężem, aA. P.iA. L. (2). Sąd nie uwzględnił ponadto depozycjiJ. L. (2), jakoby spadkodawca nie poniósł żadnych kosztów związanych ze zorganizowaniem pogrzebu ich córkiA. P.. Niniejsze twierdzenie w oczywisty sposób kłóci się przede wszystkim z zeznaniamiP. P. (2)– mężaA. P., który przyznał, że toJ. L. (1)pokrył koszty wykupienia rodzinnego grobowca. Za przekonujące Sąd uznał zeznania świadkaA. L. (2)poza fragmentem, w którym utrzymywała, że prawie codziennie odwiedzała swojego ojca podczas jego pobytu w szpitalu. Zeznania powodówM. P. (1),M. P. (2)iM. P. (3), co do charakteru ich relacji rodzinnych z dziadkiem Sąd uznał za wiarygodne. Nie podzielił jedynie ich twierdzenia, jakoby nie zdawali sobie sprawy ze stanu zdrowiaJ. L. (1), zwłaszcza iż wiedzieli o jego pobycie w szpitalu. Zeznań pozwanejK. L.Sąd nie uwzględnił jedynie w zakresie, w którym utrzymywała, że to ona razem z bratemA. L. (1)pokryli koszty pogrzebuJ. L. (1), albowiem depozycje te stoją w sprzeczności z treścią faktur VAT, na których jako nabywca usług pogrzebowych widniejeJ. L. (3). Nadto Sąd I instancji oparł się na wartościach nieruchomości ustalonych na potrzeby postępowania w sprawie I C 1129/14, prowadzonej w Sądzie Okręgowym w Krakowie, które nie były kwestionowane przez strony. Natomiast nie poczynił ustaleń na podstawie odręcznej notatki z k. 95/2, albowiem była niepodpisana. Koszty pogrzebu ustalił na podstawie faktur oraz zeznań pozwanejK. S..
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji cytując przepisyart. 991-1011 k.c.stwierdził, że roszczenie powodów okazało się częściowo zasadne. Powodowie w świetleart. 991 § 1 k.c.należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku, albowiem są wnukami spadkodawcyJ. L. (1), zaś ich matkaA. P.zmarła przed dniem otwarcia spadku. Równocześnie spadkodawca nie złożył w testamencie oświadczenia o pozbawieniu ich prawa do zachowku, którą to możliwość przewidujeart. 1008 k.c.Zarówno powodowie, jak i pozwana otrzymali w testamencie poszczególne składniki majątkowe, przy czym wartość majątku im przyznanego jest niższa od wartości zachowku. W obszernych wywodach prawnych, Sąd Rejonowy z odwołaniem się do orzecznictwa Sądu Najwyższego stwierdził, że bezzasadny był zarzut pozwanych - sprzeczności żądania powodów zart. 5 k.c., a tym samym z zasadami współżycia społecznego, co nie było przedmiotem apelacji. Cytując przepisyart. 993-995 k.c.Sąd I instancji wskazał, że w toku postępowania ustalił, że w skład masy spadkowej poJ. L. (1)wchodzą ww. składniki majątkowe. Zgodnie zart. 993 k.c.przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Sąd stanął na stanowisku, że umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność majątkową zawartą pomiędzyJ.aJ. L. (2)należy traktować, jak umowę darowizny, na co wskazywali pozwani. Nie ulega wątpliwości, iż umowa rozszerzająca ustawową wspólność majątkową małżeńską jest swoistą, odrębną od umowy darowizny, umową nazwaną, uregulowaną wKodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Jej celem jest ustalenie zasad, według których kształtować się mają wzajemne stosunki majątkowe małżonków, a więc uregulowanie w granicach dozwolonych przez prawo – istnienia i zakresu wspólności majątkowej małżeńskiej (wyrok SN z dnia 25 listopada 2003 roku, II CK 273/02, Lex nr 424449). Do zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej dochodzi zatem nie tylko wówczas, gdy małżonkowie decydują się na zmianę ustroju majątkowego, lecz także wtedy, gdy modyfikują jedynie zakres majątku wspólnego, powodując jednocześnie przesunięcie określonych praw między majątkami osobistymi małżonków, a majątkiem wspólnym i wywierają skutek rozporządzający. Wspólny skutek obu umów w postaci dokonania przesunięć majątkowych nie oznacza jednak, iż umowę rozszerzającą ustawową wspólność majątkową traktować należy dla potrzeb ustalenia substratu zachowku, jak umowę darowizny. Z uwagi na konstrukcję wspólności łącznej, wskutek przesunięcia składników majątkowych z majątku osobistego do majątku wspólnego, korzyść uzyskują bowiem oboje małżonkowie, a więc i ten z nich, któremu dane prawo przysługiwało dotychczas niepodzielnie. Tym samym nie ma żadnych podstaw, aby do substratu zachowku doliczyć wartość przedmiotów, które na skutek umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność majątkową weszły następnie w skład majątku wspólnegoJ.iJ. L. (1). Sąd podzielił pogląd prawny wyrażony w monografii „Zachowek w polskimprawie spadkowym”P. W.2010 r., s. 290 zgodnie, z którym „jak darowizny należy traktować przesunięcie pomiędzy masami majątkowymi małżonków, które mogą następować nie tylko w drodze darowizny sensu stricto, ale również przez rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej”. Umowy takie muszą być uwzględniane przy obliczaniu zachowku, z uwagi na podobieństwo skutków z umową darowizny. Stąd przy uwzględnianiu wartość należało także zaliczyć wartość całej nieruchomości w postaci mieszkania przyul. (...)wK., uwzględniając najpierw umowę małżeńską z 17 stycznia 1986 r., a następnie umowę darowizny z dnia 7 grudnia 1994 r. oraz drugą połowę nieruchomości położonej wZ., składającej się zdziałki nr (...), przekazanej umową darowizny w 1995 r. o wartości 297.589 zł. Ponieważ powodowie dochodzili zachowku wskazując jedynie te dwie nieruchomości, jako objęte umową małżeńską majątkową, a także umowami darowizn, dlatego Sąd uwzględnił jedynie te nieruchomości. Jako darowizny na rzecz powodów nie można w ocenie Sądu I instancji traktować wpłaty, jakiej dokonałJ. L. (1)na poczet częściowego pokrycia kosztów pogrzebuA. P., bowiem pozwani nie wykazali jej wysokości. Przy określaniu wysokości substratu zachowku Sąd nie uwzględnił ponadto kwot pieniężnych, jakie pozwanaK. S.otrzymywała z tytułu wynajmowania lokalu mieszkalnego przyul. (...)wK., bowiem ich wysokość nie została wykazana przez powodów. Uwzględniając wartość zachowku Sąd Rejonowy na podstawieart. 922 k.c.w związku zart. 713 k. c.w związku zart. 754 k.c.uwzględnił długi spadkowe w postaci: niespłaconego na dzień śmierciJ. L. (5)kredytu w wysokości 129.184,85 zł, nakładów na lokale mieszkalne w kwocie 38.500 zł, kosztów pogrzebu (19.361,01 – 6.406,16 = 12.954,85 zł), łącznie 116.047,28 zł. Łączna wartość aktywów majątku spadkowego poJ. L. (1)wynosi zatem 658.146,81 zł + 614.314 zł (darowizny i umowa majątkowa) = 1.272.460,81 zł. 1.272.460,81 zł - 116.047,28 zł = 1.156.413,53 zł.
Powodowie są wnukami spadkodawcy i jeżeli dziedziczyliby spadek z ustawy, to przypadłoby im po 1/16 części całego spadku. W związku z tym, z tytułu zachowkuM. P. (1)iM. P. (2)należy się po 1/32 całości spadku, zaśM. P. (3), który jest małoletni – 1/24 całości spadku. Wartość przedmiotów spadkowych przeznaczonych dla powodów w testamencie sporządzonym przezJ. L. (1)wynosiła po 7.295 zł. W związku z powyższym,M. P. (1)iM. P. (2)należy się kwota 36.137,92 zł, co stanowi 1/32 całości spadku, zaśM. P. (3)kwota 48.183,89 zł, co stanowi 1/24 całości spadku. Po odliczeniu wartości przedmiotów spadkowych przeznaczonych dla powodów w testamencie,M. P. (1)iM. P. (2)przysługuje zachowek w kwocie 28.842,92 zł, aM. P. (3)w kwocie 40.888,89 zł, przy czym brak było podstaw, aby zasądzić te roszczenia solidarnie (art. 366 i nast. k.c.). PozwanaJ. L. (3)zmarła przed otrzymaniem pozwu, a zatem jej wartość spadku w wysokości 108.331 zł należało podzielić na jej spadkobiercówK. S.iA. L. (1)(po 54.165,50 zł). Stąd udziałA. L. (1)wyniósł: 308.159 zł + 54.165,50 zł = 362.324,50 zł (54 %). UdziałK. S.wyniósł: 254.358 zł + 54.165,50 zł = 308.523,50 zł (46 %). Zatem od pozwanych należało zasądzić odpowiednio 54 % i 46 %. Na rzeczM. P. (1)iM. P. (2): 28.842,92 x 0,54 = 15.575,17 zł; 28.842,92 x 0,46 = 13267,74 zł. Na rzeczM. P. (3): 40.888,89 x 0,54 = 22.080 zł; 40.888,89 x 0,46 = 18.808,88 zł. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo, jako niewykazane.
O odsetkach orzekł na podstawieart. 455 k.c.iart. 481 k.c., mając na uwadze, że wezwania do zapłaty z dnia 10 maja 2013 r. skierowane do pozwanych, wskazywały termin zapłaty 30 dni od daty otrzymania wezwania. Stąd żądanie zasądzenia odsetek od dnia 13 maja 2013 r. było niezasadne.
Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanych o rozłożenia należności na raty, bowiem nie zachodziły szczególnie uzasadnione wypadki w rozumieniuart. 320 k.p.c.Dochody pozwanych znacznie przekraczają średnia krajową, a nadto co najmniej od 2011 r. mieli świadomość, że powodom przysługuje prawo do zachowku i mogli poczynić stosowne oszczędności.
Na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych orazart. 98 k.c.Sąd I instancji nakazał ściągnąć od pozwanych część opłaty sądowej, od której uiszczenia powodowie byli zwolnieni w zakresie odpowiadającym zasądzonym kwotom. W pozostałym zakresie koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł, na podstawieart. 100 k.p.c., bowiem w podobnym zakresie wygrały i przegrały sprawę.
Pozwani w apelacji od części ww. wyroku: od punktu I lit. a) w zakresie ponad kwotę 7881,00 zł, tj. w zakresie kwoty 7694,17 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku; od punktu I lit. b) w zakresie ponad kwotę 7881,00 zł, tj. w zakresie kwoty 7694,17 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku; od punktu I lit. c) w zakresie ponad kwotę 11821,10 zł, tj. w zakresie kwoty 10258,90 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku; od punktu II lit. a) w zakresie ponad kwotę 6713,44 zł, tj. w zakresie kwoty 6554,30 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku; od punktu II lit. b) w zakresie ponad kwotę 6713,44 zł, tj. w zakresie kwoty 6554,30 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzona od dnia wydania wyroku; od punktu II lit. c) w zakresie ponad kwotę 10069,82 zł, tj. w zakresie kwoty 8739,06 zł oraz w zakresie całości rozstrzygnięcia o odsetkach, które powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku; od punktu IV lit. a) i b). zaskarżonego wyroku – zarzucili naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.:
-art. 993 k.c.w zw. zart. 888 § 1 k.c., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w rozumieniu przepisuart. 993 k.c., jako darowizna mogą być traktowane także inne umowy niż nazwana umowa darowizny, o której mowa w przepisieart. 888 § 1 k.c., w szczególności - umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu ogranicza zakres pojęcia darowizny jedynie do umów darowizny sensu stricto (tj. umów nazwanych, regulowanych przepisemart. 888 § 1 k.c.).
-art. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 995 k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu na rzecz powodów odsetek ustawowych od dnia wezwania ich do zapłaty, zamiast od daty wydania wyroku przez Sąd I Instancji (tj. od daty, na jaką ustalona została wartość substratu zachowku).
W konkluzji apelujący wnioskowali o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części i oddalenie roszczeń o zasądzenie odsetek od niezaskarżonej części roszczeń głównych za okres przed wydaniem wyroku oraz o ściągnięcie od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy według norm prawem przepisanych, tj. proporcjonalnie do uwzględnionej części powództwa, a nadto o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanych kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Powodowie domagali się oddalenia apelacji i zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja była bezzasadna i podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny, Sąd Okręgowy przyjął za własny – za wyjątkiem o którym mowa poniżej, gdyż ma on źródło w dowodach, które ocenione zostały zgodnie z wymogamiart. 233 § 1 k.p.c.Dodać należy, że ustalenia te nie były przedmiotem apelacji.
Rozstrzygnięcie apelacji w niniejszej sprawie sprowadzało się w istocie do rozwiązana dwóch problemów prawnych, które co należy podkreślić - nie są jednolicie postrzegane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, a także w doktrynie. Sąd Okręgowy po wnikliwym i wszechstronnym przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stoi na stanowisku, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy, zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione przez pozwanych nie mogą odnieść skutku.
I tak, nie doszło do naruszeniaart. 993w zw. zart. 888 k.c., albowiem Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów (mimo pewnej niespójności poglądów) i przyjął, że w rozumieniuart. 993 k.c., jako darowizna, o której mowa wart. 888 § 1 k.c.może być traktowana także umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską. W konsekwencji trafnie zaliczył do substratu zachowku przekazane przezJ. L. (1)umową majątkową małżeńską na rzeczJ. L. (3)udziały po ½ części w nieruchomości lokalowej przyul. (...).30 wK.i nieruchomości wZ., objętejksięgą wieczystą nr (...).
Przypomnieć należy, że już w uchwale z dnia 14 czerwca 1963 r., III CO 24/63, OSNCP 1964, nr 5, poz. 88, Sąd Najwyższy przyjął, że umowa majątkowa małżeńska rozszerzająca wspólność ustawową o konkretny przedmiot wchodzący w skład majątku odrębnego jednego małżonka jest umową zbycia tego przedmiotu, nieodpłatnym rozporządzeniem nim. Natomiast w wyroku 7 sędziów z dnia 24 lutego 2011 r., III CSK 137/10, LEX nr 1084562, w sprawie o odwołanie darowizny, jako zasadę prawną przyjął, iżUmowa majątkowa małżeńska rozszerzająca wspólność ustawową o konkretny przedmiot wchodzący w skład majątku odrębnego jednego małżonka jest umową zbycia tego przedmiotu, nieodpłatnym rozporządzeniem nim.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną było, że na mocy umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 17 stycznia 1986 roku, repertorium(...)J. L. (1)iJ. L. (3)rozszerzyli wspólność majątkową na wszystkie składniki majątku nabyte przez każdego z nich przed zawarciem małżeństwa (k. 80). Zatem należało rozważyć charakter tego rodzaju umowy.
Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu rozbieżnych poglądów judykatury i doktryny, na które powoływały się strony, stoi na stanowisku, że o tym, czy rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej na wszystkie składniki majątku nabyte przed zawarciem małżeństwa przez każdego z małżonków może by traktowane, jako darowizna, decydują okoliczności konkretnej sprawy. Tym samym Sąd Odwoławczy podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego w Łodzi, wyrażone w wyroku z dnia 25 marca 2014 r., I ACa 1204/13, LEX nr 1451710, żeNa gruncieart. 993 k.c., jako darowizny należy traktować nie tylko umowy zawarte na podstawieart. 888 k.c., lecz również wszelkie inne czynności, mocą których dochodzi do nieodpłatnego przysporzenia.NatomiastRozszerzenie przez małżonków ustroju ustawowej wspólności majątkowej na majątek odrębny (obecnie osobisty) jednego z małżonków może być uznane w konkretnych okolicznościach sprawy za nieodpłatne przysporzenie, zbliżone swoim charakterem do umowy darowizny. W konsekwencji udział objęty taką umową podlega uwzględnieniu przy obliczeniu należnego zachowku na podstawieart. 993 k.c.Zgodzić się też należy z poglądem, że odmienna wykładnia sprzeciwiłaby się celowi powyższego przepisu, jakim jest ochrona należnego zachowku. Natomiast oceny, czy w danym stanie faktycznym nastąpiło nieodpłatne przysporzenie winien dokonać sąd w każdej konkretnej sprawie (orzeczenie SN z dnia 17 czerwca 1953 r., II C 534/53, OSN 1954, poz. 60).
Przenosząc te rozważania na realia niniejszej sprawy należy zauważyć, że umowa majątkowa małżeńska z dnia 17 stycznia 1986 roku, repertorium(...)była w istocie darowizną. Po pierwsze świadczy o tym zapis samej umowy, zawarty w punkcie III, iż strony oświadczają, że nie mają żadnych nieruchomości, a tylko spółdzielcze własnościowe mieszkanie (przyul. (...)) o wartości 706.000 zł. Natomiast Sąd I instancji ustalił, że przed zawarciem małżeństwa zJ. L. (3)spadkodawca był także właścicielem nieruchomości wZ., składającej się zdziałki nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...)i współwłaścicielem nieruchomości składającej się zdziałek leśnych nr (...), objętejksięgą wieczystą nr (...). Z ww. umowy nie wynika natomiast, abyJ. L. (3)przed zawarciem małżeństwa miała jakiej nieruchomości, a okolicznością bezsporną było, że na tą datę ich nie posiadała. Wbrew twierdzeniom apelujących, z materiału dowodowego nie wynika też, aby dysponowała jakimś innym majątkiem osobistym, który by wszedł mocą zawartej umowy do majątku wspólnego obojga małżonków. Faktem jest, żeJ. R.(późniejL.) posiadała książeczkę mieszkaniową, zarejestrowaną wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wO.w(...), ze zgromadzonym wkładem na mieszkanie lokatorskie kategorii M-3 w wysokości 27.000 (starych) zł. Jednak nie nabyła żadnego mieszkania, a jak wynika z pisma tej spółdzielni z dnia 19 września 2013 r., w dniu 16 września 1988 r. została skreślona z rejestru członków (k. 63). Pozwani nie wykazali natomiast np. zaświadczeniem z banku, aby z chwilą likwidacji książeczki, poza kwotą wkładu - 2,72 zł po denominacji,J. L. (3)otrzymała premię gwarancyjną. Dla porównania dodać należy, iż w 1988 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie wynosiło 53.090 zł. W konsekwencji Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom świadkówA. R. (1)iD. S., odnośnie „

    dużej waloryzacji” i nie podzielił ustaleń Sądu Rejonowego, że część pieniędzy na budowę domu wZ.pochodziła z książeczki mieszkaniowej wraz z wkładem. Nadto należy zauważyć, że - jak słusznie podali powodowie - w świetleart. 49 § 1 pkt 3 k.r.o.nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na prawa niezbywalne, które przysługują tylko jednej osobie. Natomiast skoro pozwolenie na budowę domu na nieruchomości wZ.wydane zostało w dniu 27 grudnia 1994 r. (k. 60), to z pewnością nie można przyjąć, aby przed zawarciem małżeństwa w dniu 30 grudnia 1982 r.J. R.(późniejL.) posiadała już materiały budowlane, które pobodnie jak i pieniądze zostały jej podarowane przez rodziców później, w związku z budową domu. Pozwani nie udowodnili też, aby przed zawarciem małżeństwa miała jakiś inny majątek ruchomy, np. oszczędności, wartościowe obrazy itp. O tym, że umowa majątkowa małżeńska z dnia 17 stycznia 1986 roku, repertorium A II nr 660/86 miała w istocie postać rozporządzenia nieodpłatnego, bowiemJ. L. (1), z którego majątku odrębnego przeniesiono opisane wyżej składniki majątkowe do majątku wspólnego, nie uzyskał w ramach tej umowy żadnego ekwiwalentu, świadczą także inne fakty. Po pierwsze, darowizna z dnia 7 grudnia 1994 roku, repertorium(...)(k. 188) na rzeczJ. L. (3)pozostałej części mieszkania położonego wK.przyul. (...). Po drugie, darowizna z dnia 10 maja 1995 roku, repertorium A(...)(k. 85) na rzeczJ. L. (3)połowy nieruchomości składającej się zdziałki nr (...)wZ., objętejksięgą wieczystą nr (...). Nawet gdyby przyjąć, że druga darowizna, choć to ona była podstawą wpisu w księdze wieczystej była pozorna – jak chcą tego pozwani, to i tak jej zawarcie wskazuje cel, jaki przyświecał obojgu małżonkom.
Reasumując, w chwili zawierania umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 17 stycznia 1986 roku, repertorium A II(...), spadkodawca dysponował dużym majątkiem osobistym, natomiastJ. L. (3)nie posiadała majątku osobistego. W rezultacie Sąd I instancji trafnie przyjął, że spadkodawca dokonał nieodpłatnego przysporzenia, zbliżonego swoim charakterem do umowy darowizny na rzecz swojej drugiej żony i w konsekwencji zgodnie z żądaniem powodów, przy obliczeniu należnego im zachowku uwzględnił wartość całej nieruchomości lokalowej przyul. (...)wK.i udział w ½ nieruchomości wZ., składającej się zdziałki nr (...).
Na marginesie należy zauważyć, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 lipca 2013 r., I ACa 244/13, LEX nr 1353761, zawierający odmienne poglądy zapadł w takim stanie faktycznym, że istotnie brak było podstaw do przyjęcia w okolicznościach tamtej sprawy nieodpłatnego charakteru umowy, mocą której małżonkowie rozszerzyli ustawową wspólność majątkową małżeńską zarówno na majątek nabyty przez każdego z nich przed zawarciem małżeństwa, jak i w czasie jego trwania z jakiegokolwiek tytułu. Skutki zawartej umowy rozciągnęły się bowiem na majątki osobiste obojga małżonków, tj. umowa ta objęła nieruchomość stanowiąca wcześniej majątek osobisty zmarłego oraz udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości i prawa własności budynków posadowionych na nieruchomości, stanowiący wcześniej majątek osobisty pozwanej.
Bezzasadny był także zarzut naruszeniaart. 481 § 1w zw. zart. 455w zw. zart. 995 k.c., albowiem Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował te przepisy i zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia następnego po dacie określonej w wezwaniu do zapłaty, a nie jak chcieli tego apelujący - od daty wydania wyroku. Wprawdzie nie wyjaśnił szerzej swojego stanowiska, ale skoro w toku procesu strony prezentowały w tej kwestii odmienne poglądy, to znaczy, że podzielił koncepcję powodów i ich uzasadnienie. W orzecznictwie i doktrynie występują dwa stanowiska. Pierwsze wskazuje, że roszczenie o zachowek jest roszczeniem bezterminowym i jego wymagalność należy ustalić w oparciu o regułę zart. 455 k.c.Dopóki dłużnik nie zostanie wezwany do spełnienia świadczenia, dopóty obowiązek zapłaty kwoty pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku nie aktualizuje się. Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się dopiero od daty wezwania zobowiązanego do zapłaty zachowku. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1976 r., III CRN 128/76, LEX nr 2040, z 16 czerwca 2000 r., IV CKN 58/00, LEX nr 490431, z 10 października 2008 r., II CNP 35/08, LEX nr 560540, z 17 września 2010 r., II CSK 178/10, LEX nr 942800). Drugie stanowisko podkreśla, że skoro ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu o zachowek, to odsetki od tak ustalonego świadczenia pieniężnego powinny być naliczone dopiero od daty wyrokowania w sprawie, skoro dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej kwoty stało się wymagalne. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98, LEX nr 898244, z 25 maja 2005 r., I CK 765/04, LEX nr 180835, wyrok Sądu Apelacyjnego w łodzi z 7 maja 2014 r., I ACa 1397/13, LEX nr 1466839). Przy tym żadne z tych rozwiązań nie jest uznawane za wyłączne. Sąd Okręgowy podziela stanowisko doktryny, że w związku z takimi rozbieżnościami, określenie wymagalności roszczenia o zachowek należy pozostawić w zakresie dyskrecjonalnego uznania sądu, zgodnie z ogólnie przyjętymi standardami wykładni, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy (M. W. (2)roszczenia o zachowek – początkowy termin liczenia odsetek za opóźnienie w przypadku niespełnienia świadczenia z tytułu zachowku). W konsekwencji zdaniem Sądu II instancji, ocena Sądu Rejonowego mogłaby być podważona jedynie w przypadku rażącego naruszenia ww. przepisów. Tymczasem Sądowi I instancji nie sposób zarzucić takiego naruszenia, skoro z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że pozwani już co najmniej od daty wydania postanowienia spadkowego poJ. L. (1)w dniu 27 listopada 2012 r., sygn. akt I Ns 707/11/K znali wartość masy spadkowej, którą dla potrzeb tego postępowania ustalił Sąd na podstawie opinii biegłego sądowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na mocyart. 385 k.p.c.oddalił apelację, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw prawnych.
O kosztach procesu, które stanowiły koszty zastępstwa prawnego powodów w postępowaniu odwoławczym, orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.oraz§ 2 ust. 5w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800).
SSO Renata Stępińska SSO Magdalena Meroń-Pomarańska SSR Krystyna Darmoń