Sąd Okręgowy w Siedlcach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 312/15
Data wyroku: 2016-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Kirsch
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art.417 § 1 k.c.

Sygn. akt I C 312/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 czerwca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch
Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać
po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. w Siedlcach
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółka z o.o.z siedzibą wS.
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
o zapłatę

I
powództwo oddala,

II
zasądza od powoda(...) spółki z o.o.z siedzibą wS.na rzecz pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 312/15

UZASADNIENIE
W dniu 12 marca 2015r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew(...) sp. z o.o.z siedzibą wS.przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach, w którym powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 81.093,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 lipca 2014r do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu podniesiono, że na podstawiefaktury vat nr (...)z dnia 3 sierpnia 2011r, powódka(...) sp. z o.o.z siedzibą wS.zobowiązała się dostarczyć towar w postaci 24 ton cukru na rzecz(...)domiejscowości M.na Litwie. Usługa przewozu 24 ton cukru została zleconaG. T.prowadzącemu działalność gospodarczą podfirmą (...)z siedzibą wM.. Przewożony towar nie dotarł na miejsce, ponieważ na polecenie osób podszywających się podfirmę (...), został on przewieziony i rozładowany wT., a następnie przewieziony do(...) sp. z o.o.z siedzibą wR.. Powódka podniosła, że osoby uczestniczące w procederze oszustwa zostały skazane prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu. Powódka podała, że w toku postępowania karnego, które nadzorowała Prokuratura Rejonowa w Siedlcach, odzyskany cukier został zabezpieczony i oddany na przechowanieA. W. (1). W dniu 2 września 2011r, na podstawie podrobionego postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 31 sierpnia 2011r o zwolnieniu z przechowania rzeczy, zabezpieczony cukier został usunięty spod zajęcia. Powódka podała, że domagała się zasądzenia odszkodowania odM. K., która była faktycznym przewoźnikiem towaru, ale ostatecznie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – powództwo w stosunku do niej zostało oddalone. W związku z powyższym powódka stwierdziła, że odpowiedzialność za szkodę ponosi Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratora Rejonowego w Siedlcach. Powódka zarzuciła naruszenie przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcachart. 228 par. 1 kpkoraz niewłaściwe postępowanie z dowodami rzeczowymi. Roszczenie w niniejszej sprawie oparte zostało o treśćart. 417 kc.
W dniu 10 sierpnia 2015r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew pozwanego Skarbu Państwa zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, w której nie uznano powództwa, wniesiono o jego oddalenie w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że sprawcami szkody byliT. D.,N. W.iJ. T., którzy dopuścili się przestępstwa na szkodęspółki (...) sp. z o.o.z siedzibą wS., za które zostali prawomocnie skazani przez Sąd Okręgowy w Poznaniu. Ponadto, mocą powyższego wyroku nałożony został na nich obowiązek naprawienia szkody. Pozwany podniósł, że działań Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach nie sposób uznać za niezgodne z prawem. Odzyskany i zabezpieczony cukier został uznany za dowód rzeczowy w sprawie i oddany na przechowanieA. W. (1). Niespełna miesiąc po wszczęciu śledztwa wydane zostało postanowienie, którym zmienione zostało miejsce przechowywania cukru na magazyn powodowej spółki. Nie zostało ono jednak wykonane z uwagi na wcześniejszą kradzież cukru. Zdaniem pozwanej, osobami wyłącznie winnymi wyrządzenia szkody powodowej spółce są osoby, które zostały prawomocnie skazane za zagarnięcie 24 ton cukru z(...) sp. z o.o.wR., w oparciu o sfałszowane postanowienia Prokuratora (k. 73-77).
Na rozprawie w dniu 13 maja 2016r strony podtrzymywały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie (stanowiska pełnomocników stron zarejestrowane na rozprawie w dniu 13 maja 2016r – 00:03:36-00:04:25).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

T. D.iN. W.w okresie od 2 do 5 sierpnia 2011r – działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami – podszyli się podfirmę (...)wM., wprowadzili w błąd zleceniodawcę co do tożsamości osób i firmy wykonujących zlecenie oraz faktycznego zamiaru realizacji zleconej usługi transportowej, czym doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem zleceniodawcę(...) sp. z o.o.wS., w ten sposób, że przejęli na internetowej giełdzie transportowej zlecenie przewozu 48 ton cukru, zmienili miejsce przeznaczenia tego ładunku naT., gdzie towar ten przeładowano i wywieziono do(...), a następnie do(...) sp. z o.o.wR., celem dalszej sprzedaży.
Za pośrednictwem firmy(...)wG., zlecono transport cukruM. K., która wykonała go za pośrednictwem swojego pracownika (kierowcy)M. D.. Niezgodnie ze wskazanym w liście przewozowym miejscem przeznaczenia cukru, jakim byłM.na Litwie, przewiózł on cukier doT..
W trakcie działań policji, skradziony cukier został odnaleziony i zabezpieczony. W toku wszczętego śledztwa, Prokuratura Rejonowa w Siedlcach wydała w dniu 11 sierpnia 2011r postanowienie o zatwierdzeniu zatrzymania rzeczy. Mocą powyższego postanowienia zobowiązano przechowywać przedmiotowy cukier w(...) sp. z o.o.wR., reprezentowanej przez prezesaA. W. (3). Prokurator postanowił również zwrócić zabezpieczone przedmioty w postaci 24 ton cukru w opakowaniach(...)o masie 1000 kg/szt, w razie stwierdzenia, że są zbędne dla postępowania. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że zabezpieczony cukier może stanowić dowód popełnienia przestępstwa.
Postanowieniem z dnia 6 września 2011r Prokurator Rejonowy w Siedlcach zmienił postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia zatrzymania rzeczy z dnia 11 sierpnia 2011r, w ten sposób, że nakazał przechowywanie cukru w magazynie powódki (przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.z siedzibą wS.) i zwolnił z obowiązku przechowywania cukruA. W. (3).
Do wykonania powyższego postanowienia nie doszło. Otóż w dniu 2 września 2011r na podstawie podrobionego postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 31 sierpnia 2011r o zwolnieniu z przechowania rzeczy i upoważnienia dla kierowcy podającego się zaZ. B., cukier został usunięty spod zajęcia uA. W. (3). W ten sposób cukier stał się po raz drugi przedmiotem przestępstwa.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu, wydanym w dniu 28 marca 2013r w sprawie XVI K 36/13, za popełnienie przestępstw przeciwko(...) sp. z o.o.z siedzibą wS., skazani zostaliT. D.,N. W.iJ. T.. Nałożono również na nich solidarny obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 244.093,60 zł.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów:fakturę Vat nr (...)z dnia 3 sierpnia 2011r (k. 9), dokumentu(...)z dnia 2 września 2011r (k. 10), wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu wydanego w dniu 28 marca 2013r w sprawie XVI K 36/13 (k. 11-45), postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 6 września 2011r w przedmiocie zatwierdzenia zatrzymania rzeczy (k. 46), wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wydanego w dniu 17 kwietnia 2014r w sprawie V ACa 136/14 wraz z uzasadnieniem (k. 47-60), postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach wydanego w dniu 11 sierpnia 2011r o zatwierdzenie zatrzymania rzeczy (k. 81).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 415 kc"kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia". Z kolei w myślart. 417 par. 1 kc„za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa”. Przepis ten stanowi podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej. Odpowiedzialność zartykułu 415 kcwarunkuje zatem: powstanie szkody, zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy, oraz związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą. Natomiast dla ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek:1)niezgodnego z prawem działania (zaniechania) przy wykonywaniu władzy publicznej,2)wystąpienie szkody oraz3)adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tak określoną przyczyną sprawczą, a szkodą. Kluczową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest działanie lub zaniechanie „niezgodne z prawem”. W doktrynie pojawiły się wątpliwości, co do interpretacji tej przesłanki oraz relacji pojęć „niezgodności z prawem” i „bezprawności”. Jak podnosił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00 OTK 2001/8/256) „pojęcie działania niezgodnego z prawem należy rozumieć jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej (...)". „Niezgodność z prawem" w świetleart. 77 ust. 1 Konstytucjimusi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa. Pojęcie to jest więc węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Pomimo, iż powyższy pogląd został wypowiedziany jeszcze przed nowelizacjąart. 417 kci odnosił się doart. 77 Konstytucji, zachowuje swą aktualność, gdyż obecne brzmienieart. 417 kcjest powtórzeniem przepisów konstytucyjnych. Pogląd ten zyskał również poparcie wśród przedstawicieli doktryny.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy można z całą stanowczością stwierdzić, że źródłem szkody majątkowej wyrządzonej powodowejspółce (...) sp. z o.o.z siedzibą wS.było przestępstwo popełnione przezT. D.,N. W.iJ. T.. W oparciu o podrobiony dokument w postaci Postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 31 sierpnia 2011r, usunęli oni spod zajęcia uA. W. (3)- 24 tony cukru. Jak podniesiono powyżej, wszyscy sprawcy skazani zostali wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu wydanym w dniu 28 marca 2013r w sprawie XVI K 36/13, a ponadto nałożony został na nich solidarny obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzeczspółki (...)kwoty 244.093,60 zł. Na gruncie przepisów prawa cywilnego, odpowiedzialność sprawców przestępstwa wynika z treściart. 415 kc.
Powodowa spółka dochodziła w niniejszym procesie odszkodowania w kwocie 81.094 zł, twierdząc, że Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Siedlcach ponosi odpowiedzialność za bezprawne działanie lub zaniechanieA. W. (3), który w oparciu o postanowienie Prokuratora Rejonowego w Siedlcach o zatwierdzeniu zatrzymania rzeczy, wydane w dniu 11 sierpnia 2011r w sprawie 1 Ds. 1754/11/D, przechowywał 24 tony cukru. W celu wykazania zasadności swojego stanowiska, powodowa spółka powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010r (IV CSK 159/07).
Zgodnie zart. 228 par. 1 kpk– „przedmioty wydane lub znalezione w czasie przeszukania należy po dokonaniu oględzin, sporządzeniu spisu i opisu zabrać albo oddać na przechowanie osobie godnej zaufania z zaznaczeniem obowiązku przedstawienia na każde żądanie organu prowadzącego postępowanie”. Powyższy przepis określa sposób postępowania z wydanymi lub znalezionymi w trakcie przeszukania przedmiotami. Organ prowadzący postępowanie może oddać rzeczy na przechowanie osobie godnej zaufania, a więc dającej rękojmię przechowywania rzeczy w należyty sposób, bez narażania jej na uszkodzenie czy utratę, albo dostęp do niej osób, które takiej możliwości mieć nie powinny. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie ulega wątpliwości, że osobą godną zaufania może być osoba, u której rzecz znaleziono, zwłaszcza gdy wydaje ona tę rzecz dobrowolnie.
Zgodnie zart. 6 kc– „ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne”. W ocenie Sądu Okręgowego, powodowej spółce nie udało się wykazać w niniejszej sprawie, aby zaistniały przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Co więcej,spółka (...) sp. z o.o.z siedzibą wS.nie podjęła nawet takiej próby. Wszystkie dowody przedstawione przez powódkę ponad wszelką wątpliwość wykazały, że popełniono na jej szkodę przestępstwa. Jedno z nich polegało na zagarnięciu mienia w postaci 24 ton cukru, poprzez usunięcie go spod zajęcia sprawowanego przezA. W. (3), w oparciu o podrobione postanowienie Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 31 sierpnia 2011r. Przedstawione dowody, w szczególności wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu, przesądzają również, kto ponosi odpowiedzialność za to przestępstwo.
W ocenie Sądu Okręgowego oczywistym jest, że działanie Prokuratora Rejonowego w Siedlcach polegające na wydaniu w dniu 11 sierpnia 2011r postanowienia, mocą którego m.in. zatrzymał rzeczy w postaci 24 ton cukru i oddał je na przechowanie(...) sp. z o.o.wR.reprezentowanej przez prezesaA. W. (3), nie było niezgodne z prawem. Powyższa decyzja miała umocowanie w treściart. 228 kpk, a ponadto, podmiotu, który zawodowo i komercyjnie zajmuje się obrotem cukru, nie sposób uznać za niegodny zaufania. Należy stwierdzić, że organ prowadzący postępowanie karne uwzględnił specyficzne cechy i wymagania w zakresie przechowywania 24 ton cukru. Oczywiście to nie na pozwanym Skarbie Państwa, ale na powodowej spółce ciążył obowiązek wykazania, że w odniesieniu do treściart. 228 kpk– Prokurator Rejonowy w Siedlcach dokonał wyboru podmiotu, który nie był godny zaufania. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, absolutnie nie sposób zarzucić Prokuratorowi Rejonowemu w Siedlcach postępowania niezgodnego z prawem, albowiem decyzja o oddaniu rzeczy na przechowanie znajdowała w pełni oparcie w treściart. 228 kpk. Powodowa spółka nie wykazała natomiast okoliczności przeciwnych.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2007r (IV CSK 159/07), na który powołuje się strona powodowa w uzasadnieniu pozwu – „stosunku prawnego powstałego na podstawieart. 228 kpknie sposób utożsamiać ze stosunkiem obligacyjnym w rozumieniuart. 835i następnychkc, gdyż cechuje go współwystępowanie elementów prywatnoprawnych oraz publicznoprawnych; w sytuacji, kiedy osoba godna zaufania wybierana jest przez organ prowadzący postępowanie karne i na potrzeby tego organu posiada i sprawuje pieczę nad powierzoną jej rzeczą – musi być uznana za wykonującą zadania z zakresu władzy publicznej w rozumieniuart. 417 par. 1 kc; jej uprawnienia względem przechowywanej rzeczy są bowiem pochodną i mają zapewnić sprawny oraz właściwy tok ich czynności; za jej bezprawne działania lub zaniechania Skarb Państwa także ponosi więc odpowiedzialność”. Analizując uzasadnienie pozwu oraz wszystkie zaprezentowane przez powodową spółkę dowody, nie sposób doszukać się dowodu, który przesądzałby o bezprawnym działaniu lub zaniechaniuA. W. (3). Należy zdecydowanie podkreślić, że do zagarnięcia mienia poprzez usunięcie go spod dozoruA. W. (3), doszło w wyniku przestępstwa polegającego na posłużeniu się przez sprawców podrobionym postanowieniem Prokuratury Rejonowej w Siedlcach datowanym na dzień 31 sierpnia 2011r. Powodowa spółka nie podjęła w niniejszej sprawie jakichkolwiek starań w celu wykazania okoliczności, w jakich doszło do wydania przezA. W. (3)24 ton cukru sprawcom przestępstwa. Nie zawnioskowano nawet do przesłuchania w charakterze świadka choćby właśnieA. W. (3), który jako prezes spółki sprawował nadzór nad zabezpieczonym cukrem. Zastanawiająca jest zatem przytoczona w treści uzasadnienia pozwu teza, żeA. W. (3)„nie podjął jakichkolwiek aktów staranności, nie podjął choćby próby kontaktu z organami prowadzącymi postępowanie przygotowawcze, które zleciły mu przechowywanie towaru”. Rzekomego bezprawnego zaniechaniaA. W. (3)absolutnie nie dowodzi zawnioskowany w pozwie wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 28 marca 2013r wraz z uzasadnieniem, ponieważ dokument ten zawnioskowany został wyłacznie na okoliczność powstania szkody w mieniu powódki i jej wysokości. Za takowy dowód nie można również uznać postanowienia Prokuratury Rejonowej w Siedlcach z dnia 6 września 2011r. Wynika z niego wyłącznie to, że odnaleziony i zabezpieczony cukier został przekazany na przechowanie(...) sp. z o.o.z siedzibą wR.reprezentowanej przez prezesaA. W. (3)oraz, żeA. W. (3)został zwolniony z obowiązku przechowywania przedmiotowego cukru. W oparciu o ten dokument nie można czynić ustaleń, w jaki sposóbA. W. (3)wywiązywał się z powierzonych mu obowiązków, a tym bardziej, aby w sposób bezprawny czegokolwiek zaniechał. Strona powodowa zdecydowanie zbyt dużą wagę przywiązała do treści uzasadnienia wyroku Sąd Apelacyjnego w Gdańsku, wydanego w dniu 17 kwietnia 2014r w sprawie V ACa 136/14. Oczywistym jest, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku przesądził wyłącznie brak odpowiedzialności odszkodowawczej względem(...) sp. z o.o.z siedzibą wS.pozwanejM. K.. Sąd ten nie analizował natomiast ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa pod kątemart. 228 kpki417 kpc. Być może rzeczywiście za anormalne i niecodzienne należy uznać zdarzenie, polegające na przestępnym zagarnięciu mienia, które uprzednio zostało odzyskane przez policję. Mimo wszystko nie może być jednak mowy niejako o automatycznej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zaistniałą szkodę. Wbrew oczekiwaniom powodowej spółki, nie sposób o takiej odpowiedzialności wnioskować w oparciu o jedno orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2007r, które, co ważne, zapadło w odmiennym do niniejszej sprawy stanie faktycznym.
Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd Okręgowy uznał, że w zakresie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, powództwo nie zostało udowodnione. Tym samym, zupełnie wtórne i nieistotne dla sprawy pozostawały dowody na okoliczność wysokości szkody, tj. wartości zagarniętego w wyniku przestępstwa cukru należącego do powodowej spółki. O kosztach procesu orzekł Sąd w oparciu o treśćart. 98 par. 1 kpc.