Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 511/15
Data wyroku: 2016-07-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Oleksiak ( sprawozdawca), Magdalena Meroń – Pomarańska

Sygn. akt II Ca 511/15

POSTANOWIENIE
Dnia 21 lipca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział II Cywilny –Odwoławczy
w składzie:  Przewodniczący: SSO Izabella Stawicka
Sędziowie: SO Katarzyna Oleksiak ( sprawozdawca)
SO Magdalena Meroń – Pomarańska
Protokolant: starszy protokolant sądowy Ewelina Hazior
po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuM. D.
przy uczestnictwieF. P.,Ł. P.,Z. D.,L. K.,M. K. (1),W. D.
o zniesienie współwłasności
na skutek apelacjiF. P.,Ł. P.,M. K. (1),W. D.
od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie
z dnia 29 kwietnia 2008 r., sygn. akt. I Ns 1343/00/S
postanawia :

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że pkt VII-X (w uwzględnieniu numeracji zaskarżonego postanowienia nadanej mu postanowieniem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2013 roku, sygn. akt. II Ca 1278/08) nadać brzmienie i dodać pkt XI –XIII o treści:

„ VII. zasądzić od uczestnikaF. P.na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.solidarnie kwotę 18 247,95 zł ( osiemnaście tysięcy dwieście czterdzieści siedem złotych 95/100) płatną w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, a w pozostałej części żądanie oddalić,
VIII. zasądzić od uczestnikaF. P.na uczestnikaW. D.kwotę 18 053,70 zł ( osiemnaście tysięcy pięćdziesiąt trzy złote 70/100) płatną w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, a w pozostałej części żądanie oddalić,
IX. zasądzić od uczestnikaŁ. P.na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.solidarnie kwotę 54 869,76zł zł (pięćdziesiąt cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt dziewięć 76/100) płatną w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia , a w pozostałej części żądanie oddalić,
X. zasądzić od uczestnikaŁ. P.na uczestnikaW. D.kwotę 36 107,41 zł (trzydzieści sześć tysięcy sto siedem złotych 41/100) płatną w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, a w pozostałej części żądanie oddalić,
XI. oddalić żądanieM. D.iZ. D.skierowane przeciwkoM. K. (1)o rozliczenie z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości „ponad udział”,
XII. oddalić żądanieW. D.skierowane przeciwkoM. K. (1)o rozliczenie z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości „ponad udział”,
XIII. stwierdzić, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie”,

2
odrzucić apelacjęF. P.iŁ. P.w zakresie dotyczącym rozliczenia pożytków,

3
w pozostałej części oddalić apelacjęF. P.iŁ. P.,

4
zasądzić od uczestnikaŁ. P.na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.solidarnie kwotę 39 745 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy siedemset czterdzieści pięć złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty ,

5
zasądzić od uczestnikaF. P.na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.solidarnie kwotę 19 872 zł (dziewiętnaście tysięcy osiemset siedemdziesiąt dwa złote ) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,

6
zasądzić od uczestnikaŁ. P.na rzeczW. D.kwotę 76 358 zł ( siedemdziesiąt sześć tysięcy trzysta pięćdziesiąt osiem złotych) wraz z:

- ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 39 444 zł od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 36 914 zł od dnia 28 lipca 2015 roku do dnia 31. 12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
a w pozostałej części żądanie oddalić,
7. zasądzić od uczestnikaF. P.na rzeczW. D.kwotę 38 179 zł (trzydzieści osiem tysięcy sto siedemdziesiąt dziewięć złotych) wraz z:
- ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 19 722 zł od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 18 457 zł od dnia 28 lipca 2015 roku do dnia 31.12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
a w pozostałej części żądanie oddalić,

8
zasądzić odM. D.na rzeczŁ. P.kwotę 85 801,03 zł (osiemdziesiąt pięć tysięcy osiemset jeden złotych 03/100) wraz z:

- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 82 597,43 zł od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia 31 12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 3203,60 zł od dnia 28 lipca 2015 roku do dnia 31.12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
- w pozostałej części żądanie oddalić,

9
zasądzić odM. D.na rzeczF. P.kwotę 42 900,52 zł ( czterdzieści dwa tysiące dziewięćset złotych 52/100) wraz z:

- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 41 298,72 zł od 6 kwietnia 2013 roku do dnia 31.12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
- ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 1601,80 zł od dnia 28 lipca 2015 roku do dnia 31.12.2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1.01.2016 roku do dnia zapłaty,
- w pozostałej części żądanie oddalić,
10. nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Okręgowego w Krakowie od:
a) odŁ. P.kwotę 1 515,20 zł ( jeden tysiąc pięćset piętnaście złotych 20/100)
b)F. P.kwotę 757,62 zł ( siedemset pięćdziesiąt siedem złotych 62/100)
c) solidarnieM. D.iZ. D.kwotę 12 547,94 zł ( dwanaście tysięcy pięćset czterdzieści siedem złotych 94/100)
d)W. D.kwotę 12 453,44 zł ( dwanaście tysięcy czterysta pięćdziesiąt trzy złote 44/100)
- tytułem wydatków związanych z opiniami biegłych poniesionymi w postępowaniu odwoławczym,
11. stwierdzić, że w pozostałym zakresie każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie w postępowaniu odwoławczym.
SSO Magdalena Meroń – Pomarańska SSO Izabella Stawicka SSO Katarzyna Oleksiak
Sygn. akt. II Ca 511/15

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2008 roku, sygn. akt I Ns 1343/00/S, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie: w punkcie I ustalił, że przedmiotem częściowego zniesienia współwłasności jest nieruchomość składająca się z działki nr(...), obr.(...), o powierzchni(...), zabudowana budynkiem wielomieszkaniowym przyul. (...)w(...), objęta księgą wieczystą nr(...), prowadzoną przez(...); w punkcie II ustanowił w w/w budynku odrębną własność lokali zgodnie z „Projektem podziału nieruchomości położonej w(...)przyul. (...)przez częściowe zniesienie współwłasności”, sporządzonym przez biegłegoR. L.
(...)oraz opinią uzupełniającą biegłegoR. L.z(...)które to opinie stanowią integralną część postanowienia, w następujący sposób: 1) lokal użytkowy(...), położony na parterze(...)o łącznej powierzchni 35.2m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie parteru kolorem żółtym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 35/967 części; 2) lokal użytkowy(...), położony na parterze(...)o łącznej powierzchni 90.4m2, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 90/967 części; 3) lokal użytkowy(...), położony na parterze(...)o łącznej powierzchni 58.2m2, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 58/967 części; 4) lokal użytkowy(...), położony na pierwszym piętrze o łącznej powierzchni 106.6 m2, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 107/967 części; 5) lokal użytkowy(...), położony na pierwszym piętrze o łącznej powierzchni 48.3 m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie pierwszego piętra kolorem zielonym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 48/967 części; 6) lokal mieszkalny nr(...), położony na pierwszym piętrze w(...)o łącznej powierzchni 59,9 m2, wraz z przynależnym do tego lokalu strychem znajdującym się nad lokalem o powierzchni 62,7m2, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 123/967 części; 7) lokal mieszkalny nr(...), położony na drugim piętrze o łącznej powierzchni 122.3m2, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 122/967 części; 8) lokal mieszkalny nr(...), położony na drugim piętrze o łącznej powierzchni 56.9m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie drugiego piętra kolorem zielonym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 57/967 części; 9) lokal użytkowy(...), położony w piwnicach o łącznej powierzchni 168.6 m2. z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 169/967 części; 10)(...)- lokal przeznaczony na inne cele niż mieszkalne o powierzchni 158,2m2, z którym związany jest udział w częściach wspólny cl wynoszący 158/967 części; w punkcie III dokonał częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości opisanej w punkcie I w ten sposób, że: a) opisany w pkt. II 1) lokal użytkowy(...)przyznał na współwłasność uczestnikomŁ. P., synowiZ.iZ., w 2/3 części iF. P., synowiŁ.iJ., w 1/3 części; b) opisany w pkt. II 2) lokal użytkowy(...)przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D., córkiJ.iL., i uczestnikowiZ. D., synowiK.iW., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej w 2/10 częściach, i uczestnikowiW. D., synowiZ.iM., w 8/10 częściach; c) opisany w pkt. II 3) lokal użytkowy(...)przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; d) opisany w pkt. II 4) lokal użytkowy(...)przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; e) opisany w pkt. II 5) lokal użytkowy(...)przyznał na wyłączną własność uczestniczkiL. K., córkiJ.iM.; f) opisany w pkt. II 6) lokal mieszkalny nr(...)przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; g) opisany w pkt. II 7) lokal mieszkalny nr(...)przyznać na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; h) opisany w pkt. II 8) lokal mieszkalny nr(...)przyznał na wyłączną własność uczestniczkiL. K.; i) opisany w pkt. II 9) lokal użytkowy(...)przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; j) opisany w pkt. II 10)(...)- lokal przeznaczony na inne cele niż mieszkalne o powierzchni 158,2m2, przyznał na współwłasność wnioskodawczyniM. D.i uczestnikowiZ. D., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, w 2/10 częściach i uczestnikowiW. D.w 8/10 częściach; w punkcie IV ustalił, że opisana w pkt I nieruchomość w zakresie działki nr(...)obr.(...)
(...)o powierzchni 450 m2 oraz niewydzielone części budynku służące do wspólnego użytku współwłaścicieli, a w szczególności sień, klatki schodowe, układ konstrukcyjny budynku, główne piony instalacyjne spalinowe i wentylacyjne, przyłączenia mediów i układ konstrukcyjny budynku - pozostają we współwłasności właścicieli wydzielonych lokali w częściach określonych jak w pkt II postanowienia; w punkcie V zasądził od uczestnikaF. P.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwotę 24 384,47 zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie VI zasądził od uczestnikaF. P.na rzecz uczestnikaW. D.kwotę 24 196,63 zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie VII zasądził od uczestnikaŁ. P.solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwotę 233 691,67 zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie VIII zasądził od uczestnikaŁ. P.na rzecz uczestnikaW. D.kwotę 231 891,42zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie IX zasądził od uczestniczkiM. K. (1)solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwotę 92 461,33zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie X zasądził od uczestniczkiM. K. (1)na rzecz uczestnikaW. D.kwotę 91 749,07zł, płatne w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia; w punkcie XI stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu wnioskodawczyniM. D.wniosła o częściowe zniesienie współwłasności w/w nieruchomości, poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali: na rzeczL. K.- lokali użytkowych nr(...), na rzeczŁ.iF. P.- lokalu użytkowego nr(...), zaś w pozostałej części pozostawienie nieruchomości (tj. pozostawienie wyodrębnionych lokali) we współwłasności wnioskodawczyni i uczestnikaZ. D.w 2/10 części, naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej, iW. D.w 8/10 części. Wniosła ona również o rozliczenie pożytków z nieruchomości poprzez zasądzenie ich na rzecz swoją,Z. D.iW. D., proporcjonalnie do wielkości przypadających im udziałów, a także o przyznanie w/w osobom pożytków przypadającychL. K.w częściach równych, tj. po 1/3. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że strony postępowania są współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, nie podzielonej do wspólnego użytkowania, natomiast sposób korzystania z niej jest identyczny do zawnioskowanego sposobu podziału. Wszystkie lokale są lokalami samodzielnymi. UczestnicyW. D.iZ. D.przychylili się do wniosku wnioskodawczyni. W ostatecznie sprecyzowanym stanowisku uczestniczkaL. K.wniosła o przyznanie na jej rzecz odrębnej własności lokalu użytkowego nr(...)wraz ze stosownym udziałem we współwłasności części wspólnych budynku, przychyliła się do przydzielenia lokalu użytkowegoŁ.iF. P.oraz wyraziła zgodę na przydzielenie pozostałych lokali na współwłasność wnioskodawczyni,Z. D.iW. D.. Jednocześnie zrzekła się w stosunku do wnioskodawczyni i tych uczestników wszelkich roszczeń wynikających z rozliczeń z tytułu posiadania i nakładów poniesionych dotychczas na nieruchomość wspólną. Ponadto przeniosła na w/w roszczenia o zwrot nadwyżki pożytków uzyskanych przez uczestnikówM. K. (1)orazŁ.iF. P.ponad wartość im należną z tytułu posiadanych udziałów w nieruchomości. UczestniczkaM. K. (1)zgodziła się na podział nieruchomości, przyłączając się do stanowiska uczestniczkiL. K.. Nie kwestionowała rozliczeń nakładów i pożytków. Potwierdziła, że nigdy nie pobierała dochodu z kamienicy, ani nie partycypowała w kosztach. Wnosiła jedynie o nieobciążanie jej kosztami pożytków należnych innym współwłaścicielom. UczestnicyŁ. P.iF. P.wyrazili zgodę na zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości poprzez przyznanie im na współwłasność lokalu użytkowego nr(...), bez spłat i dopłat na rzecz pozostałych współwłaścicieli.
Sąd I instancji ustalił, że przedmiotem zniesienia współwłasności jest prawo własności nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr(...), o pow. 450 m2, położonej w obrębie(...)wK.przy ul.(...)i zabudowanej budynkiem wielomieszkaniowym, dla której(...), prowadzi księgę wieczystą nr KW(...). Nieruchomość stanowi współwłasnośćL. K.w 39/192 części,Ł. P.w 2/36 części,M.iZ. D.na prawach wspólności ustawowej w 187/576 części,W. D.w 14/36 części orazF. P.w 1/36 części. Nieruchomość powyższa nadaje się do fizycznego podziału i można w niej ustanowić prawo odrębnej własności dziesięciu lokali (jak w punkcie II postanowienia).M.iZ. D.nie zajmowali i nie zajmują żadnego lokalu w przedmiotowej nieruchomości.L. K.zajmuje lokale użytkowe nr(...). W lokalu nr(...)ojciec uczestniczkiJ. S.prowadzi działalność handlową -(...). Lokal użytkowy na parterze od frontu zajmowany jest przezŁ. P.iF. P.. Wcześniej zajmowany był przezM. K. (1), która współposiadała ten lokal w okresie od(...)do(...). wraz z uczestnikiemŁ. P.. W dniu(...)zbyła ona swój udział we współwłasności nieruchomości na rzeczF. P..W. D.zajmuje lokal mieszkalny zarówno w części frontowej, jak i w oficynie, oraz piwnicę zaadaptowaną na potrzeby działalności gastronomicznej. W(...)objął on lokal w części frontowej, a na przełomie lat(...)w oficynie. Piwnicę zaadaptowaną na potrzeby gospodarcze uczestnik zajął w(...)Pieniądze z czynszów za wynajem lokali nie były wzajemnie pomiędzy współwłaścicielami dzielone. W ramach zawartej pomiędzy współwłaścicielamiM.,Z.iW. D.aL. K.ugody z dnia(...)strony ustaliły, że lokale mieszkalne nr(...)o pow. 56,9 m2 oraz nr(...)o pow. 48,2 m2, powinny przypaśćL. K., natomiast pozostałe lokale winny stanowić współwłasnośćM.,W.iZ. D..L. K.zrzekła się w stosunku do w/w wszelkich roszczeń wynikających z rozliczeń z tytułu posiadania i nakładów poniesionych dotychczas. Ponadto przeniosła na nich roszczenia o zwrot nadwyżki pożytków uzyskanych przez uczestnikówM. K. (1)orazŁ.iF. P.ponad wartość im należną oraz z tytułu rozliczenia wartości lokali, które otrzymają wskutek zniesienia współwłasności nieruchomości.M.,Z.iW. D.zobowiązali się do pokrycia kosztów postępowania, które obciążałybyL. K., za wyjątkiem kosztów zastępstwa adwokackiego. Nakłady dokonane na kamienicę ponosiła rodzina wnioskodawczyni. W kosztach tych - na podstawie umowy z(...)- nie partycypowała uczestniczkaL. K., jak równieżM. K. (1)iŁ. P.. Pożytki z tytułu udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, przy uwzględnieniu powierzchni zajmowanych przez uczestników lokali, po waloryzacji wynoszą łącznie : dla uczestnikaW. D.- 296 250,51 zł; dla uczestnikówM.iZ. D.- 247 364,29 zł oraz dla uczestniczkiL. K.- 154 759,82 zł. Obowiązek pokrycia tych pożytków obciąża uczestnikówM. K. (1),Ł. P.iF. P., którzy korzystali z nieruchomości w zakresie szerszym, niżby wynikało to z posiadanych udziałów. Mając na względzie powyższe oraz treść ugody z dnia(...)Sąd I instancji ustalił, że uczestnikF. P.jest zobowiązany do pokrycia solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwoty 24 384,47zł., natomiast na rzecz uczestnikaW. D.kwoty 24 196,63 zł. UczestnikŁ. P.jest zobowiązany do pokrycia solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwoty 233 691,67 zł, a na rzeczW. D.kwoty 231 891,42 zł. Z kolei uczestniczkaM. K. (1)zobowiązana jest - tytułem rozliczenia pożytków - pokryć solidarnie na rzecz wnioskodawczyniM. D.i uczestnikaZ. D.kwotę 92 461,33 zł, natomiast na rzecz uczestnikaW. D.kwoty 91 749,07 zł. Powyższe Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów urzędowych i prywatnych, opinii biegłych i zeznań stron. Sąd I instancji pominął podnoszone przez uczestnikówŁ. P.iF. P.kwestie arbitralnego podejmowania przez uczestnikaW. D.czynności zarządu oraz samowolnego zajęcia przez niego piwnic, gdyż nie podlegały one ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu prawnym Sąd I instancji zważył, że wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości znajduje uzasadnienie w przepisachart. 213 k.c.orazart. 2 i 7 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Mając na względzie zgodne stanowisko uczestników co do sposobu zniesienia współwłasności oraz możliwość ustanowienia odrębnej własności lokali z uwagi na ich samodzielność, Sąd postanowił jak w punkcie II, w oparciu o wariant I podziału wskazany w opinii głównej z dnia(...)., oraz jak w punkcie III. Sąd Rejonowy odstąpił od szacowania wartości poszczególnych lokali oraz udziałów poszczególnych współwłaścicieli z uwagi na stanowisko uczestników podziału nieruchomości bez ustalania wartości poszczególnych lokali. Jednocześnie Sąd I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość w zakresie działki nr(...), obr.(...)
(...)o pow.(...), oraz niewydzielone części budynku służące do wspólnego użytku współwłaścicieli, a w szczególności sień, klatki schodowe, układ konstrukcyjny budynku, główne piony instalacyjne spalinowe i wentylacyjne, przyłączenia mediów i układ konstrukcyjny budynku pozostają we współwłasności właścicieli wydzielonych lokali w częściach wynikających i powiązanych z udziałami przypisanymi do poszczególnych wyodrębnionych lokali. O rozliczeniu pożytków Sąd I instancji orzekł na podst.art. 207 k.c., opierając się na opinii biegłegoM. M. (2)w jej kształcie określonym w(...). - wg wariantu II uwzględniającego rozliczenia właścicieli zgodnie z kryterium dochodowym, przy uwzględnieniu czynszu rynkowego całej powierzchni użytkowej oraz okoliczności zajmowania lokali przez właścicieli na użytek własny oraz kosztów rzeczywistych. Przy rozliczaniu pożytków Sąd Rejonowy miał na uwadze ich niedobór po stronie części uczestników tjZ.iW. D.orazM. D.. Przy rozliczaniu pożytków należnych uczestniczceL. K., Sąd Rejonowy miał na względzie treść ugody, zgodnie z którą przeniosła ona na wnioskodawczynię oraz uczestnikówZ.iW. D.roszczenia o zwrot nadwyżki pożytków uzyskanych przez uczestnikówM. K. (1)orazŁ.iF. P.. Jako wystarczający na dokonanie spłat Sąd I instancji uznał termin 6-miesięczny, umożliwiający zobowiązanym zorganizowanie źródeł ich finansowania. O kosztach Sąd Rejonowy orzekł na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c.
Od powyższego rozstrzygnięcia apelacje wnieśli uczestniczkaM. K. (1), uczestnicyŁ. P.iF. P.oraz uczestnikW. D..
UczestnicyŁ. P.iF. P.zaskarżyli w/w postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:art. 207 k.c.w zw. zart. 53 k.c., poprzez błędną ich wykładnię, orazart. 206 k.c.,art. 224 k.c.orazart. 225 k.c., poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało nieuprawnionym rozliczeniem stron w zakresie korzystania z nieruchomości przez poszczególnych współwłaścicieli, błędnie nazywanym „rozliczeniem pożytków", wobec braku przesłanek do dokonywania takich rozliczeń, w szczególności braku przesłanki „niedopuszczenia współwłaścicieli do posiadania nieruchomości", a nadto w sytuacji, gdy pomiędzy współwłaścicielami był dokonany podział quoad usum;art. 211 k.c.iart. 212 § 1 k.c., poprzez przyznanie w postanowieniu o zniesieniu współwłasności poszczególnym współwłaścicielom lokali, których powierzchnia i wartość jest rażąco nieproporcjonalna do wielkości udziałów poszczególnych współwłaścicieli, bez orzeczenia w zakresie wyrównania wartości poszczególnych udziałów przez dopłaty w sytuacji, gdy powierzchnia i wartość lokalu nr(...), który przypadłŁ.iF. P., stanowi mniej niż 50 % tego, co jest im należne mając na względzie wysokość ich udziałów we współwłasności nieruchomości;art. 211 k.c.w zw. zart. 2 i art. 7 ustawy o własności lokali, poprzez ustanowienie odrębnej własności lokalu nazwanego „(...)" bez określenia, czy jest to lokal mieszkalny czy też użytkowy, oraz w sytuacji niepotwierdzenia w opinii i oględzinach biegłego sądowego oraz w pozostałym materiale dowodowym zaistnienia przesłanek samodzielności tego lokalu. Skarżący podnieśli również zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to:art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dowolną ocenę dowodów z dokumentów, zeznań świadków i stron oraz z opinii biegłych i bezzasadne uznanie, że uczestnicy inni niżŁ.iF. P.dokonali na przedmiotową nieruchomość takich nakładów, które mogłyby być kwalifikowane jako nakłady konieczne bądź takie, z których nie skorzystał wyłącznie poszczególny uczestnik, oraz poprzez dowolną ocenę dowodów z opinii biegłegoM. M. (2), w szczególności z(...)., i bezkrytyczne uznanie w ślad za biegłym, że możliwe jest waloryzowanie kwot domniemanych „pożytków";art. 278 § 1 k.p.c.w zw. zart. 292 k.p.c., poprzez zaniechanie zlecenia biegłemuR. L.ponownych oględzin przedmiotowej nieruchomości i oparcie rozstrzygnięcia między innymi o opinię uzupełniającą biegłego, który nie wykonał czynności samodzielnie, a bazował jedynie na dostarczonej przez uczestnikaW. D.tzw. „opinii prywatnej";art. 304 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni i uczestników. Jako zarzut ewentualny skarżący podnieśli naruszenieart. 618 § 1 k.p.c., poprzez niedokonanie rozliczenia stron w zakresie pobieranych jedynie przez niektórych ze współwłaścicieli pożytków w postaci czynszów najmu. Wskazując na powyższe uczestnicy wnieśli o zmianę skarżonego postanowienia poprzez: wyeliminowanie punktu II.10) oraz III.j) postanowienia; zmianę punktu III.e), poprzez przyznanie opisanego w punkcie II.5) postanowienia lokalu użytkowego(...)na wyłączną własność uczestnikomŁ. P., synowiZ.iZ., w 2/3 części, orazF. P., synowiŁ.iJ., w 1/3 części; zmianę punktu IV postanowienia, poprzez dodanie po słowach „układ konstrukcyjny budynku” wyrażenia „strych frontowy”, oraz uchylenie punktów V-X postanowienia. Ewentualnie wnieśli o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, oraz o zasądzenie na ich rzecz od pozostałych uczestników kosztów postępowania II-instancyjnego. Skarżący złożyli również wniosek o przeprowadzenie opinii biegłego sądowego ds. szacowania nieruchomości na okoliczność wyceny poszczególnych lokali podlegających podziałowi oraz wyceny wartości dopłat przypadających na rzecz poszczególnych współwłaścicieli, oraz o przeprowadzenie opinii biegłego sądowego na okoliczność ustalenia udziałów w częściach wspólnych związanych z poszczególnymi lokalami. W piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2008 roku uczestnicy zarzucili nadto naruszenie przepisów postępowania, a toart. 321 k.p.cw zw. zart. 13 § 2 k.p.ci w zw. zart. 618 k.p.c.oraz w zw. zart. 187 § 1 pkt 1 k.p. c.przez zasadzenie w pkt V-X zaskarżonego postanowienia kwot pieniężnych od uczestników w sytuacji, gdy brak było skonkretyzowanych żądań zapłaty określonych kwot.
UczestnikW. D.zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w zakresiepunktu II, zarzucając mu naruszenieart. 316 § 1 k.p.c.iart. 233 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.orazart. 2 ust. 5w zw. zart. 11 ust. 1 ustawy o własności lokali, poprzez nieuwzględnienie w ramach opisu wydzielonych lokali danych wynikających z inwentaryzacji nieruchomości budynkowej zawartej w projekcie ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych i o przeznaczeniu innym niż mieszkalne, sporządzonej przez arch.M. J.i arch.K. S.w(...)., która została przyjęta jako własna przez biegłego sądowegoR. L., a w konsekwencji pominięcie w treści punktu II zaskarżonego postanowienia istotnych elementów związanych z identyfikacją i opisem wydzielonych lokali, a także poprzez dokonanie opisu w/w lokali w sposób częściowo niezgodny z treścią opinii biegłegoR. L.. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę punktu II postanowienia poprzez zaznaczenie, że ustanowienie odrębnej własności lokali wynika również z „Projektu ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych i o przeznaczeniu innym niż mieszkalne w budynku przy ul.(...)wK.”, stanowiącego inwentaryzację budowlaną budynku, sporządzoną przez arch.M. J. (1)i arch.K. S. (1)w(...).

UczestniczkaM. K. (1)zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w zakresie punktów IX i X, zarzucając mu naruszenieart. 233 § 1 k.p.c., poprzez przyjęcie, że: pomiędzy współwłaścicielami nie doszło do podziału nieruchomości do korzystania - podziału quoad usum

    ,a w szczególności brak uznania, że w wyniku takiego podziału uczestniczce oraz uczestnikomŁ. P., a następnie równieżF. P., przysługiwało wyłączne prawo do korzystania z lokalu użytkowego nr(...)(tzw.(...)), co wyłącza obowiązek rozliczenia jakichkolwiek pożytków i nakładów pomiędzy współwłaścicielami, a w konsekwencji nietrafne przyjęcie przez Sąd Rejonowy w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego, że uczestniczka jest zobowiązana do zapłaty kwot określonych w punktach IX i X postanowienia; uczestniczka oraz uczestnicyŁ. P.iF. P.(którzy pozostają w tej samej sytuacji prawnej) korzystali z nieruchomości ponad swój udział, przy jednoczesnym wyliczeniu przez biegłego wysokości ich udziałów w wysokości większej niż powierzchnia użytkowa lokalu ((...)), z którego współkorzystała uczestniczka; wyliczenie zasądzonej od uczestniczki kwoty obejmuje okres od grudnia(...)do dnia zbycia przez uczestniczkę udziału w nieruchomości, zgodnie z opinią biegłego, pomimo że Sąd Rejonowy wskazał w uzasadnieniu, że uczestniczka „współposiadała lokal ten w okresie od(...)do połowy(...). wraz zŁ. P.", a zatem kwota wyliczona przez biegłego powinna zostać przez Sąd odpowiednio zmniejszona. Ponadto skarżąca zarzuciła: naruszenieart. 328 § 2 k.p.c., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu przyczyn, dla których Sąd I Instancji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom oraz dowodom przedłożonym przez uczestnikówŁ. P.iF. P., które wskazywały na podział nieruchomości do korzystania, co ma istotny wpływ na wynik sprawy oraz dotyczy bezpośrednio uczestniczki; naruszenieart. 207 k.c., poprzez jego zastosowanie jako podstawy rozstrzygnięcia w zakresie rozliczenia pożytków i nakładów z nieruchomości, mimo że przepis ten nie powinien mieć zastosowania w sprawie z uwagi na udostępnienie lokalu użytkowego nr(...)uczestniczce oraz uczestnikowiŁ. P.do wyłącznego korzystania i pobierania pożytków, i wynikający z tego brak konieczności rozliczenia pożytków z pozostałymi współwłaścicielami. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę punktów IX i X skarżonego postanowienia poprzez ich uchylenie, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje. Z ostrożności procesowej uczestniczka podniosła, że formalnie prowadziła ona działalność gospodarczą w lokalu użytkowym nr(...)wyłącznie w okresie od(...)do dnia(...)., w którym mogła ewentualnie pobierać pożytki z tytułu użytkowania tego lokalu. Na wypadek nie uwzględnienia zarzutów apelacji, skarżąca wniosła o zmianę punktów IX i X skarżonego postanowienia poprzez wydłużenie terminu spłaty z 6 miesięcy do co najmniej 1 roku.
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Krakowie po rozpoznaniu apelacji uczestników w pkt 1.zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że z punktu I wyeliminował słowo „ częściowego” punkt XI uchylił a punktom II oraz V-X nadał następujące brzmienie :
„II ustanowić w budynku znajdującym się na nieruchomości opisanej w pkt. I odrębną własność lokali zgodnie z „ Projektem ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych i o przeznaczeniu innym niż mieszkalne w budynku przy ul.(...)”, sporządzonym przezM. J.iK. S.z(...)stanowiącym załącznik do zaświadczenia z(...)do sprawy(...)(...). którą uczynić integralną częścią postanowienia, w następujący sposób:
1) lokal użytkowy(...)składający się z pomieszczeń o nr(...), położony na parterze budynku o łącznej powierzchni 35.15 m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie parteru kolorem żółto- pomarańczowym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 35/966 części;
2) lokal użytkowy(...), składający się z pomieszczeń o nr(...)położony na parterze budynku o łącznej powierzchni 90.41m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie parteru kolorem żółtym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 90/966 części;
3) lokal użytkowy(...), składający się z pomieszczeń o nr(...)położony na parterze oficyny o łącznej powierzchni 58.22 m2, oznaczony w wyżej powołanej opinii na rzucie parteru kolorem żółtym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 58/966 części;
4) lokal użytkowy(...), składający się z pomieszczeń o nr(...)położony na pierwszym piętrze o łącznej powierzchni 106.57 m2,oznaczony kolorem żółto- zielonym , z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 107/966 części;
5) lokal użytkowy(...), składający się z pomieszczeń o nr(...)położony na pierwszym piętrze o łącznej powierzchni 48.3 m2, oznaczony kolorem jasno- zielonym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 48/966 części;
6) lokal mieszkalny nr(...), położony na pierwszym piętrze w oficynie o łącznej powierzchni 59,51 m2, wraz z przynależnym do tego lokalu strychem znajdującym się na drugim piętrze nad lokalem o powierzchni 62,7m2 o łącznej powierzchni 122,2 m2, składający się z pomieszczeń o nr(...)oznaczony kolorem zielonym, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 122/966 części;
7) lokal mieszkalny nr(...), położony na drugim piętrze, składający się z pomieszczeń nr(...)o łącznej powierzchni 122.3m2, oznaczony kolorem jasno zielonym , z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 122/966 części;
8) lokal mieszkalny nr(...), położony na drugim piętrze, składający się z pomieszczeń o nr(...)o łącznej powierzchni 56.93 m2, oznaczony kolorem niebieskim, z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 57/966 części;
9) lokal użytkowy(...), położony w piwnicach składający się z pomieszczeń o nr(...)oznaczony kolorem czerwonym, o łącznej powierzchni 168.6 m2. z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 169/966 części;
10) strych frontowy - lokal przeznaczony na inne cele niż mieszkalne(...)o powierzchni 158,18 m2, składający się z pomieszczeń o nr(...)położony na poddaszu oznaczony kolorem niebieskim z którym związany jest udział w częściach wspólnych wynoszący 158/966 części;
V. zasądzić od uczestnikaŁ. P.tytułem dopłaty : na rzeczM. D.,Z. D.orazW. D.kwoty po 15869,56 ( piętnaście tysięcy osiemset sześćdziesiąt dziewięć 56/100 ) zł z ustawowymi odsetkami od 20 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty;
VI. zasądzić od uczestnikaF. P.tytułem dopłaty : na rzeczM. D.,Z. D.orazW. D.kwoty po 7934,78 ( siedem tysięcy dziewięćset trzydzieści cztery 78/100) zł z ustawowymi odsetkami od 20 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty;
VII. oddalić żądaniaM. D.,Z. D.orazW. D.skierowane doF. P.,Ł. P.iM. K. (1)o rozliczenie z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości ponad udział;
VIII. zasądzić odM. D.na rzeczF. P.:
- kwotę 7381,94 ( siedem tysięcy trzysta osiemdziesiąt jeden 94/100) zł z ustawowymi odsetkami od 25 kwietnia 2007 r do dnia zapłaty tytułem pożytków;
- kwotę 40632,86 ( czterdzieści tysięcy sześćset trzydzieści dwa 86/100) zł z ustawowymi odsetkami od 6 kwietnia 2013 do dnia zapłaty  tytułem dalszych pożytków po dniu 29 kwietnia 2008 r.
IX. zasądzić odM. D.na rzeczŁ. P.:
- kwotę 84.210,94 ( osiemdziesiąt cztery tysiące dwieście dziesięć 94/100) zł z ustawowymi odsetkami od 25 kwietnia 2007 r do dnia zapłaty tytułem pożytków
- kwotę 81.265,72 ( osiemdziesiąt jeden tysięcy dwieście sześćdziesiąt pięć 72/100) zł z ustawowymi odsetkami od 6 kwietnia 2013 do dnia zapłaty   tytułem dalszych pożytków po dniu 29 kwietnia 2008 r ;
X. stwierdzić , że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania we własnym zakresie”.
w pkt 2. oddalił w pozostałym zakresie apelacjęŁ. P.iF. P.iW. D.; w pkt 3. nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie odZ. D.,W. D.iM. D.kwoty po 5162,29 (pięć tysięcy sto sześćdziesiąt dwa 29/100) zł a odŁ. P.iF. P.kwoty po 3871,72 ( trzy tysiące osiemset siedemdziesiąt jeden 72/100 ) zł tytułem wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczym ; w pkt 4. stwierdził , że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego we własnym zakresie.
Od orzeczenia tego skargę kasacyjną wywiedliZ. D.,W. D.iM. D.. Skarga kasacyjna wnioskodawczyni dotyczyła pkt 1. VII, VIII, X oraz pkt 2, 3, 4 i oparta była na obu podstawach zart. 398(

    3)k.p.c- zawierała zarzut naruszeniaart. 391 § 1, 382, 386 § 1, 373, 328, 618 § 1 k.p.c.oraz316

    § 1k.p.c., a także

art. 206,

    207,

    224 § 2,

    225k.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia w zaskarżonej części oraz przekazania sprawy w tej części do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna uczestników postępowaniaZ. D.iW. D.dotyczyła pkt 1. VII, X oraz pkt 2, 3, 4 - oparta na obu podstawach z

art. 398(

      3)
k.p.c.- zawierała zarzut naruszenia

art. 373,

    325,

    618 § 1k.p.c.,

art. 206,

    224,

    225k.c., i zmierzała do uchylenia tego postanowienia w zaskarżonej części oraz przekazania sprawy w tej części do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 roku, III CSK 351/13 Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w pkt 1 (pierwszym) w części dotyczącej pkt VII, VIII, IX, X oraz w pkt 2 (drugim), 3 (trzecim) i 4 (czwartym), i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, iż zgłaszając roszczenia z tytułu posiadania rzeczy w trybieart. 618 k.p.cuczestnik postępowania musi dokładnie oznaczyć ich wysokość i podstawę faktyczną. Sąd zaś orzekając o tych roszczeniach, dla zapewnienia postanowieniu pełnej jednoznaczności, powinien nie tylko ujmować poszczególne o nich rozstrzygnięcia, zamieszczone w jego sentencji, w odrębnie oznaczone punkty, lecz także w razie uwzględnienia danego roszczenia jedynie w pewnym zakresie, dokładnie wskazywać, iż sąd żądanie częściowo oddala. Taka praktyka stwarza jasność co do dalszych środków prawnych przysługujących zainteresowanym uczestnikom postępowania: postanowienie podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych, w wypadku zaś niepełnego rozstrzygnięcia co do omawianego roszczenia - postanowienie, na podstawieart. 351w zw. z13§ 2k.p.c., może zostać uzupełnione. W świetle tych założeń Sąd Najwyższy uznał za uprawniony pogląd skarżącej, że pominięcie przez Sąd Rejonowy w sentencji orzeczenia rozstrzygnięcia o roszczeniu z tytułu pożytków zgłoszonym przez uczestnikówŁ. P.iF. P.stworzyło po ich stronie uprawnienie do domagania się uzupełnienia orzeczenia. Nie dało im natomiast podstawy do zaskarżenia z tej przyczyny orzeczenia. Nie można bowiem zaskarżyć orzeczenia, które nie istnieje. Substrat zaskarżenia jest nieodzowny. Skoro Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych założeń i w tej części apelacji nie odrzucił, przeto zasadny okazał się zarzut naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Na marginesie Sąd Najwyższy zauważył, że w postępowaniu nieprocesowym nadal aktualne jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1969 r., II CR 732/69 (OSPiKA 1970, z. 9, poz. 193), w myśl którego, zgłoszenie przez współwłaściciela roszczenia z tytułu współposiadania rzeczy dopiero w postępowaniu rewizyjnym (obecnie więc apelacyjnym) w sprawie o zniesienie współwłasności może mieć wpływ jedynie na orzeczenie o kosztach procesu (art. 103k.p.c.), nie może jednak zwolnić sądu od obowiązku oceny zasadności samego roszczenia materialnoprawnego właściciela. Poza tym, stosownie do treściart. 383k.p.c.w postępowaniu apelacyjnym dopuszczalne jest rozszerzenie żądania o świadczenia za dalsze okresy. Przepis dotyczy wprawdzie żądania pozwu wniesionego w trybie procesowym, ale z mocyart. 13 § 2k.p.c.jego odpowiednie stosowanie w postępowaniu nieprocesowym musi prowadzić do przyzwolenia każdemu uczestnikowi na rozszerzenie jego żądania i to nawet niezależnie od tego czy wniósł on apelację. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, iż orzekając o roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy, przewidzianych wart. 618 § 1k.p.c.Sąd, jest bezwzględnie związany zakresem zgłoszonego roszczenia, co oznacza, że nie może orzekać, co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani ponad żądanie. Wskazał przy tym, że z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd orzekł w pkt 1. VIII, IX o uzyskanych przez wnioskodawczynię pożytkach także za okres nie objęty wnioskami uczestnikówŁ. P.iF. P.. Zauważył nadto, że wierzytelność z tytułu czynszu najmu, podobnie jak inne przychody, jakie rzecz wspólna przynosi, stanowi składnik pewnej gospodarczej całości, która niejednokrotnie - jeżeli współwłaściciele nie korzystają z prawa domagania się zniesienia współwłasności - ma byt długotrwały. Wierzytelność ta nie jest przeto wierzytelnością przypadkowo powstałą dla kilku osób, lecz jest wierzytelnością wspólną, przypadającą kilku osobom związanym węzłem współwłasności i powstałą ze względu na tę współwłasność. W tych warunkach żaden ze współwłaścicieli nie może żądać, aby inny współwłaściciel lub współwłaściciele, którzy zajmują się zarządzaniem rzeczą wspólną, wypłacali do jego rąk odpowiadającą jego udziałowi część każdej wierzytelności, jaka powstała w związku z eksploatacją rzeczy wspólnej. Dopiero wyrażający się w określonej kwocie dochód netto, pozostały po upływie roku gospodarczego, w którym pokrywane były wydatki na rzecz wspólną, odrywa się całkowicie od przedmiotu współwłasności i dzieli się na odrębne części, przypadające poszczególnym współwłaścicielom. Chodzi więc, co wymaga podkreślenia, o prawo uczestników do partycypowania w dochodach faktycznie uzyskanych, a nie potencjalnych. Na koniec Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy zmieniając postanowienie Sądu Rejonowego w pkt 1.VII oddalił żądanie skarżących zapłaty określonej kwoty tytułem uzyskanych korzyści skierowane do uczestnikówŁ. P.iF. P.z tej tylko przyczyny, że skarżący nie domagali się dopuszczenia do współposiadania bliżej określonego lokalu. Uszło uwagi Sądu Okręgowego, że dla dochodzenia tego roszczenia nie jest obowiązkowe dążenie do wyrównania uprawnień określonych wart. 206k.c.w naturze (np. w drodze roszczenia o dopuszczenie do współposiadania). Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2013 r.,III CZP 88/12(OSNC 2013/9/103) dokonując - w sposób zbieżny, jak w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r.,III CZP 9/06(OSNC 2007/3/37) - wykładniart. 206k.c.
W toku postępowania odwoławczego wnioskodawczyni,Z. D.orazW. D.rozszerzyli żądanie w zakresie dotyczącym zasądzenia od uczestnikówŁ. P.iF. P.wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wspólnej.
Ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2016 roku (k.2784 t. XIV) podtrzymali oni żądanie zgłoszone i sprecyzowane w tym zakresie w piśmie z dnia 22 marca 2013 roku i 27 marca 2013 roku ( za okres od maja 2008 roku do grudnia 2011 roku ) oraz sprecyzowali żądanie za okres od czerwca 2005 roku do kwietnia 2008 roku, a także od stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku.
W konsekwencji żądania wnioskodawczyni i uczestników wynikające z wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wspólnej przez pozostałych współwłaścicieli nieruchomości przedstawiały się następująco.
Przed Sądem I InstancjiM. D.iZ. D.w piśmie z dnia 28 sierpnia 2007 roku ( k.733 t.IV odwołując się do opinii biegłegoM. M. (2)oraz ugody zawartej(...)zL. K.) wnieśli o zasądzenie odŁ. P.kwoty 233 691,67 zł za okres od grudnia 1990 roku do maja 2005 roku,(...)kwoty 92 461,35 zł za okres od grudnia 1990 roku do 18 lipca 2002 roku, a odF. P.kwoty 24 384,48 zł za okres od 18 lipca 2002 roku do maja 2005 roku.
Z koleiW. D.w piśmie z dnia 23 sierpnia 2007 roku (k. 731 t.IV odwołując się do opinii biegłegoM. M. (2)oraz ugody zawartej(...)zL. K.) wniósł o zasądzenie na swoją rzecz odŁ. P.kwoty 231 891,42 zł za okres od grudnia 1990 roku do maja 2005 roku,M. K. (1)kwoty 91 749,07 zł za okres od grudnia 1990 roku do 18 lipca 2002 roku, a odF. P.kwoty 24 196,64 zł za okres od 18 lipca 2002 roku do maja 2005 roku.
W toku postępowania odwoławczegoM. D.iZ. D.w piśmie z dnia 27 marca 2013 roku rozszerzając żądanie za okres od maja 2008 roku do grudnia 2011 roku (k.2129 t.XI) wnieśli o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od uczestnikaŁ. P.kwoty 39 745 zł z ustawowymi odsetkami liczonym od daty uprawomocnienia się postanowienia, a odF. P.kwoty 19 872 zł z ustawowymi odsetkami liczonym od daty uprawomocnienia się postanowienia.
W. D.w piśmie z dnia 22 marca 2013 roku (k.2117-21125 t.XI) za okres od maja 2008 roku do grudnia 2011 roku wniósł o zasądzenie od uczestnikaŁ. P.kwoty39 444 zł z ustawowymi odsetkami liczonym od daty prawomocności postanowienia w niniejszej sprawie, a odF. P.19 722 zł z ustawowymi odsetkami liczonym od daty prawomocności postanowienia w niniejszej sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 6 czerwca 2016 roku (k.2784-2795 t.XIV precyzującym żądanie zgłoszone w piśmie z dnia 25 maja 2015 roku k.2655 t. XIII)W. D.wniósł nadto ( na wypadek przyjęcia dopuszczalności rozszerzenia żądania za okres poprzedzający wydanie orzeczenia przez Sąd I Instancji ) o zasądzenie za okres od czerwca 2005 roku do kwietnia 2008 roku odŁ. P.kwoty 66 192 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 maja 2015 roku do dnia zapłaty, a odF. P.kwoty 33 096 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 maja 2015 roku do dnia zapłaty.
Za okres od stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku wniósł nadto o zasądzenie odŁ. P.kwoty 36 914 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 maja 2015 roku do dnia zapłaty, a odF. P.kwoty 18 456 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 maja 2015 roku do dnia zapłaty ( z uwzględnieniem, iżZ. D.iM. D.dokonali cesji swoich roszczeń za okres od stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku na jego rzecz).
Ł. P.iF. P.w toku postepowania przed Sądem I Instancji na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 roku (k.705 t. IV) wnieśli o zasądzenie solidarnie odM. D.,Z. D.orazW. D.na rzeczF. P.kwoty 48 581,12 zł, a na rzeczŁ. P.kwoty 465 583,09 zł tytułem rozliczenia pożytków uzyskiwanych z kamienicy.
W toku postępowania odwoławczego rozszerzyli to żądanie ostatecznie precyzując je w pismach z dnia 7 marca 2013 roku i 25 marca 2013 roku ( k. 2102 i 2 133 t.XI) oraz z dnia 4 maja 2015 roku ( k. 2617 t. XIII) oraz z dnia 7 lipca 2015 roku ( k. 2792 t.XIV) wnosząc o zasądzenie odM. D., ewentualnieZ. D., ewentualnieW. D.na rzecz:

1
Ł. P.kwoty 84 210,94 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 kwietnia 2007 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od grudnia 1990 roku do maja 2005 roku,

2
Ł. P.kwoty 80 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 30 kwietnia 2008 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres czerwca 2005 roku do kwietnia 2008 roku,

3
Ł. P.kwoty 85 997,26 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od maja 2008 roku do stycznia 2013 roku,

4
Ł. P.kwoty 30 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 4 maja 2015 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od lutego 2013 roku do kwietnia 2015 roku,

5
F. P.kwoty 7 381,94 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 kwietnia 2007 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od 18 lipca 2002 roku do maja 2005 roku,

6
F. P.kwoty 40 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 30 kwietnia 2008 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres czerwca 2005 roku do kwietnia 2008 roku,

7
F. P.kwoty 42 998,63 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od maja 2008 roku do stycznia 2013 roku,

8
F. P.kwoty 20 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 4 maja 2015 roku do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia pożytków za okres od lutego 2013 roku do kwietnia 2015 roku,

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż wobec uchylenia orzeczenia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2013 roku jedynie w zakresie w pkt 1 w części dotyczącej pkt VII, VIII, IX, X oraz w pkt 2, 3 i 4 i w tym zakresie przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, prawomocność orzeczenia w pozostałym zakresie a to dotyczącym zniesienia współwłasności nieruchomości nie może budzić wątpliwości.W związku z tym przedmiotem sporu na obecnym etapie jego rozpoznania pozostają w istocie tylko zagadnienia o charakterze obligacyjnym, rozstrzygane w tej sprawie na podstawieart. 618 § 1 k.p.c., a to rozliczenia z tytułu pożytków oraz wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wspólnej, a także rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania.W tej sytuacji ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne ograniczone będą do tych kwestii z uwzględnieniem wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Sąd Najwyższy.
I.W tym zatem zakresie Sąd Okręgowy przyjmuje za własne te ustalenia Sądu Rejonowego, w których Sąd ten określa sposób korzystania przez poszczególnych współwłaścicieli z nieruchomości wspólnej za wyjątkiem twierdzenia, iżM.iZ. D.nie zajmują żadnego lokalu w nieruchomości. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym przesłuchania stron wynika bowiem, iż jakkolwiek wnioskodawczyni iZ. D.nie zamieszkują w kamienicy przyul. (...)wK., to jednak w ich posiadaniu do dna 19 kwietnia 2013 roku były lokale(...)i(...)położone na parterze i I piętrze w oficynie kamienicy, w których prowadzona jest działalność polegająca na ich wynajmowaniu krótkoterminowym.
Nadto dodać należy, iż od lat ‘ 90 XX wieku administracja i zarząd budynku przy(...)wK.prowadzona jest przeM. D., która wynajmowała wolne lokale w budynku pobierając z tego tytułu czynsz najmu. Od 1996 roku wynajmowane przez nią były zatem lokale znajdujące się w części frontowej kamienicy oznaczone nr(...)i(...)Początkowo oba lokale wynajmowała firma(...)– lokal na parterze pod sklep odzieżowy , a na piętrze jako magazyn z zapleczem, a z czasem lokal nr(...)( na piętrze) został podzielony na dwie części do których prowadzą dwa osobne wejścia z klatki schodowej. Jedna część (oznaczona nr(...)) wynajmowana była przez kancelarię prawniczą, a druga (oznaczona nr(...)) przez szkołę językową. Lokal(...)nieprzerwanie był zaś wynajmowany pod sklep odzieżowy. Co najmniej od maja 2008 roku zarządczyni budynku wynajmowała lokal użytkowy(...)znajdujący się w piwnicy w części frontowej kamienicy. W lokalu tym znajduje się(...)i(...)Taki stan istniał do dnia uprawomocnienie się orzeczenia o zniesieniu współwłasności tj. do dnia 19 kwietnia 2013 roku.
Do(...)lokal nr(...)w oficynie zajmowany był przez najemcę z przydziału na pracownię artystyczną, z tego tytułu najemca opłacał na rzecz administracji czynsz regulowany. Pozostałe lokale objęte szczególnym trybem najmu zostały zwolnione wcześniej ( przed 2000 rokiem) i objęte w posiadanie przez współwłaścicieli tj.W. D.bądźM.iZ. D.. Z czynszów uzyskiwanych z tytułu wynajmu lokali użytkowych przezM. D.pokrywane były koszty zarządu i administracji budynku, a także niezbędne remonty. Powyższe okoliczności wynikają z przesłuchania stron ( t. I k. 142-144, t.V k.964- 969, t.XIV 2794- 2795) oraz złożonych przez wnioskodawczynię rachunków z zarządu nieruchomością i zasadniczo nie były w sprawie kwestionowane. Bezsporne także między stronami było, iż lokal(...)od(...)roku znajdował się w posiadaniuŁ. P., który do grudnia 1999 roku prowadził w nim wspólnie zM. K. (1)(...)i(...). Po grudniu 1999 rokuM. K. (1)zrezygnował z prowadzonej działalności, a(...)zbyła swoje udziały w nieruchomościF. P., który od tej daty wspólnie z ojcem prowadzi tam(...)i(...). Wskazane okoliczności wynikają nie tylko z przesłuchania stron, ale także z decyzji(...)z dnia(...)o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej ( k. 862 t.V).
Okolicznościami niekwestionowanymi było także, że w lokalu(...)położonym na piętrze w części frontowej budynku od 1990 roku prowadzony jest zakład optyczny przezJ. S.– ojca uczestniczkiL. K.. Od 1975 rokuL. K.( obecne jej ojciec) zajmuje na własne cele mieszkalne lokal mieszkalny(...)położony na drugim piętrze w części frontowej kamienicy.

W. D.od 1993 roku zajmuje na własne potrzeby mieszkalne lokal(...)znajdujący się na II piętrze w części frontowej budynku, a od 1999 roku zajmował też piwnice budynku prowadząc tam pub.
Sposób korzystania z lokali przez poszczególnych współwłaścicieli nie wynikał z zawartego porozumienia przez wszystkich współwłaścicieli i ich woli w tym zakresie ale z okoliczności faktycznych i zaszłości. Początkowo w latach 90- tych wszyscy współwłaściciele udzielili pełnomocnictwaM. D.do prowadzenia w nieruchomości administracji i zarządu. Jednak ok. 1994, 1995 roku powstał między stronami konflikt, którego, źródłem była kwestia płacenia podatku dochodowego od kwoty przypadających na poszczególnych współwłaścicieli pożytków.M. D.prowadząc zarząd i administrację budynku rozliczała się bowiem na piśmie z uzyskiwanych przychodów i ponoszonych kosztów przesyłając wszystkim rozliczenia miesięcznie i roczne z zarządu nieruchomością. Za tymi pisemnymi rozliczeniami nie dochodziło jednak do rozliczeń finansowych i wpłaty uzyskiwanych pożytków. Na tej podstawieŁ. P.uzyskał wiedzę, iż kamienica przynosi dochód, który nie jest mu wypłacany i zaprzestał płacenia czynszu za zajmowany przez siebie lokal, który dotąd uiszczał zajmując lokal na zasadzie tradycji rodzinnej sięgającej(...)roku. PoczątkowoM. D.kierowała do niego pisma dot. płacenia czynszu ale ostatecznie uczestnik nigdy nie otrzymał wezwania do zapłaty, w konsekwencji także nie żądał wypłaty przypadających na niego pożytków przyjmując, iż pokrywają one koszty prowadzonych w kamienicy remontów i kompensują wzajemne rozliczenia. Taki stan istniał do 2001 roku, nawet bowiem jeszcze w 2000 rokuM. D.składając wniosek o zniesienie współwłasności nie domagała się dokonania wzajemnych rozliczeń z tytułu korzystania z lokalu(...)przezŁ. P.iM. K. (1). Po raz pierwszy takie żądania zostały zgłoszone w toku niniejszego procesu. Powyższe okoliczności Sąd Okręgowy ustalił na podstawie przesłuchania stron k.964-969 t.V i t.XIV 2794- 2795.
Ostatecznie niekwestionowane między uczestnikami było, że do dnia 19 kwietnia 2013 rokuM. D.nie wypłacała na rzeczŁ. P.iF. P.należnej im części pożytków jakie generowała kamienica, aŁ. P.iF. P.nie płacili na rzecz pozostałych współwłaścicieli wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy.
W okresie od stycznia 2001 roku do maja 2005 roku struktura przychodu z kamienicy przy ul.(...)wK.przy przyjęciu, iż lokale(...)do 2002 roku - generują przychód odpowiadający czynszowi najmu za które były wynajmowane przez zarządcę, a pozostałe lokale zajmowane przez współwłaścicieli na cele mieszkalne lub użytkowe mogłyby generować przychód wynikający z obowiązujących na rynku nieruchomości czynszów najmu przedstawia się jak w poniższej Tabeli nr 1. Łączna suma uzyskanego w tym okresie przychodu ( zarządca + lokale zajmowane przez współwłaścicieli) mogłaby wynieść przy wskazanym założeniu 2 232 318,62 zł. Przy czym w poniższej tabeli przychód zarządcy z tytułu najmu lokalu(...)i(...)podano łącznie, a to wobec faktu iż były one w tym okresie wynajmowane przez jeden podmiot ((...)).
Tabela nr 1
Dane dotyczące przychodów z czynszu najmu ustalono na podstawie opinii biegłegoM. M. (2)z września 2004 r. k.378-380 w zakresie przychodu uzyskiwanego przez zarządcę w okresie od stycznia 2001 roku do października 2003 roku a w pozostałej części tj. od listopada 2003 roku do maja 2005 roku na podstawie rozliczeń sporządzonych przezM. D.k.2221- 2222, 2209, 2204. Natomiast w zakresie czynszów za pozostałe lokale na podstawie opinii biegłegoM. M. (2)z września 2004 r. k.416 oraz opinii uzupełniającej tego biegłego z lipca 2005 roku k.551.
W tym okresie zgodnie z danymi wynikającymi z opinii biegłegoM. M. (2)z września 2004 r. k. 405-409 oraz rozliczeniami sporządzonymi przezM. D.k.2221- 2222, 2209, 2204 koszty uzyskania przychodu przez administrację wynosiły 640 541,56 zł.
Według danych przedstawionych w tabeli 1 na rzecz każdego ze współwłaścicieli stosownie do posiadanych udziałów we współwłasności mogły przypaść we wskazanym okresie dochody przedstawione w Tabeli nr 2.
Tabela nr 2
We wskazanym okresieŁ. P., a następnie takżeF. P.uzyskali korzyść odpowiadającą kwotom wskazanym w Tabeli nr 3 w pozycji „P.(faktycznie)”, a polegającą na zaoszczędzeniu środków na wynajem lokalu użytkowego(...). ( kwoty z Tabeli nr 1 za loka(...)) Gdyby nie zajmowali oni tego lokalu środki z tytułu jego wynajmu na wolnym rynku przypadałyby wszystkim współwłaścicielom nieruchomości. Tymczasem stosownie do posiadanych przezŁ. P.iM. K. (1), a następnieF. P.udziałów w nieruchomości wspólnej należne im kwoty w sytuacji, gdyby wszystkie lokale w nieruchomości przynosiły dochód według założeń przedstawionych w tabeli nr 1 odpowiadają kwotom przedstawionym w pozycji „P.(z udziału)” w poniższej tabeli nr 3. ( zgodnie z wyliczeniem z Tabeli nr 2).
Różnica opisanych kwot oznacza nadwyżkę, z której posiadacze lokalu(...)winni się rozliczyć.
Tabela nr 3
Wskazana w Tabeli nr 3 nadwyżka powinna przypadać pozostałym współwłaścicielom nieruchomości proporcjonalnie do wielkości ich udziałów w nieruchomości. Proporcja tego rozliczenia przedstawia się następująco:
W konsekwencji na rzecz poszczególnych współwłaścicieli winny przypaść następujące kwoty z nadwyżki wyliczonej w tabeli nr 3. Z tym jednak, iż wobecL. K.wyliczenie obejmuje okres od daty 10 października 2003 roku tj. daty zawarcia ugody międzyL. K.aM.iZ. D.orazW. D., a wobecW. D.od 1 sierpnia 2003 roku O przyczynie takich ustaleń w rozważaniach prawnych.
Tabela nr 4
W okresie od maja 2008 roku do 19 kwietnia 2013 roku struktura dochodu z kamienicy przy ul.(...)wK.przy przyjęciu, iż lokale(...)generują przychód odpowiadający czynszowi najmu za które były wynajmowane przez zarządcę, a pozostałe lokale zajmowane przez współwłaścicieli na cele mieszkalne lub użytkowe mogłyby generować przychód wynikający z obowiązujących na rynku nieruchomości czynszów najmu przedstawiałby się jak w poniższej Tabeli nr 5.
Tabela nr 5
Według danych przedstawionych w tabeli nr 5 na rzecz każdego ze współwłaścicieli stosownie do posiadanych udziałów we współwłasności mogły przypaść we wskazanym okresie dochody przedstawione w Tabeli nr 6.
Tabela nr 6
We wskazanym okresieŁ. P.iF. P.uzyskali korzyść odpowiadającą kwotom wskazanym w poniższej Tabeli nr 7 w pozycji „P.(faktycznie)”, a polegającą na zaoszczędzeniu środków na wynajem lokalu użytkowego(...). ( kwoty z Tabeli nr 5 za loka(...)). Gdyby nie zajmowali oni tego lokalu środki z tytułu jego wynajmu na wolnym rynku przypadałyby wszystkim współwłaścicielom nieruchomości. Wówczas stosownie do posiadanych przezŁ. P.iF. P.udziałów w nieruchomości wspólnej należne im kwoty w sytuacji, gdyby wszystkie lokale w nieruchomości przynosiły dochód według założeń przedstawionych w tabeli nr 5 odpowiadałyby kwotom przedstawionym w pozycji „P.(z udziału)” w poniższej tabeli nr 7. ( zgodnie z wyliczeniem z Tabeli nr 6).
Różnica opisanych kwot oznacza nadwyżkę, z której posiadacze lokalu(...)winni się rozliczyć.
Tabela nr 7.
Podział owej nadwyżki proporcjonalnie do udziałów pozostałych współwłaścicieli w nieruchomości wspólnej przedstawia się jak w Tabeli nr 8.
Tabela nr 8.
W okresie od maja 2008 do 19 kwietnia 2013 roku pożytki uzyskane przezM. D.z tytułu zarządu kamienicy przy ul.(...)wK.wyniosły 1 769 091,00 zł, koszty zaś 224 672,43 zł. Przy czym koszty obniżono w stosunku do kwot wskazanych w opinii biegłejE. H. (1)z k.2751 t.XIV z pozycji zweryfikowane o kwotę 455,44 zł, (abonament telefoniczny), 204,78 zł ( czajnik), 813,01 zł ( wymiana kotła) a przychód powiększono w stosunku do danych wynikających z opinii tej biegłej z k. 2750 t.XIV o kwotę 19 000 zł ( czynsz najmu za lokal(...)za marzec i kwiecień 2013 roku).
Wysokość uzyskiwanych przez zarządcę nieruchomości pożytków tytułu wynajmu lokali w kamienicy za poszczególne lata przedstawia tabela nr 9. W tabeli tej przedstawiono także kwoty przychodu przypadające, zgodnie z posiadanymi udziałami w nieruchomości, na rzeczŁ. P.iF. P..
Tabela nr 9
Dodać należy, iż bezsporne w sprawie (art. 230 k.p.c) było, żeZ. D.iM. D.dokonali cesji swoich roszczeń z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy przez współwłaścicieli za okres od stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku na rzeczW. D..
Dane dotyczące przychodów z czynszu najmu za okres od 2008 roku do 2013 roku ustalono na podstawie opinii biegłejE. H. (1)k.1837 ( okres od maja 2008 do grudnia 2011 r), k. 2750 ( okres od stycznia 2012 roku do stycznia 2013 roku), k.2703 ( okres od 1 lutego 2013 roku do 19 kwietnia 2013 roku ), a wydatki na podstawie zestawienia (za okres od stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku) k.1838, (za okres od maja 2008 do grudnia 2011) k.2761. W ocenie Sądu Okręgowego opinie sporządzone przez biegłąE. H. (1)w zakresie dotyczącym zestawienia uzyskiwanych przez zarządcę przychodów i kosztów oraz w zakresie dotyczącym czynszów wolnorynkowych zostały sporządzone w sposób, jasny, czytelny i logiczny, a wynikające z nich wnioski są stanowcze i jednoznaczne, stąd opinie te mogły stanowić podstawę ustaleń faktycznych sprawy. Biegła w sposób wyczerpujący odpowiedziała też na stawiane zarzuty. W ocenie Sądu Okręgowego zasadne było przyjęcie za podstawę opisanych wyliczeń wyłącznie wydatków eksploatacyjnych opisanych w opinii biegłej jako zweryfikowane oraz wydatków na media bowiemM. D.ani pozostali uczestnicy nie wykazali związku pozostałych wydatków opisanych przez biegłą jako tych co do których „ niemożliwe było określenie ich przeznaczenia” z zarządem nieruchomością wspólną. Za niezasadne też uznano przyjęcie do rozliczenia zakwestionowanych przez uczestnikówŁ. P.iF. P.wydatków w kwocie 455,44 zł (abonament telefoniczny), 204,78 zł ( czajnik), 813,01 zł ( wymiana kotła) bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, iż wiązały się one z zarządem nieruchomością. Natomiast co do przychodu za 2013 roku z tytułu najmu lokalu(...)doliczono kwotę 19 000 zł tytułem czynszu najmu za lokal(...)za marzec i kwiecień 2013 roku, gdyż słusznie uczestnicyŁ. P.iF. P.wskazali, iż skoro lokal ten był wynajmowany w miesiącu styczniu i lutym, a nie przedłożono dowodu wygaśnięcia umowy najmu, brak było podstaw dla przyjęcia, iż dochodu w pozostałym okresie nie osiągnięto. Tym bardziej , iż w toku przesłuchania w dniu 7 lipca 2014 rokuW. D.zeznał, iż możliwe jest, iż lokal ten był wynajmowany w tym okresie, a jedynie były ustalenia z najemcą, że z uwagi na okres wypowiedzenia i oczekiwanie na nowego najemcę czynsz był płacony w ½ dotychczasowej wysokości. Dowodu na tę okoliczność jednak nie przedłożono.
II. Przechodząc do rozważań prawnych w kontekście wskazanego stanu faktycznego, w pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymagała kwestia za jaki okres dopuszczalne jest zgłoszenie w toku postępowania odwoławczego roszczeń w trybieart. 618 k.p.cw zakresie rozliczenia pożytków oraz wynagrodzenia za korzystania z rzeczy przez współwłaścicieli, a to w aspekcie wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Sąd Najwyższy.
Podkreślić zatem należy, iż celem postępowania o zniesienie współwłasności jest komplementarne i ostateczne dokonanie podziału majątku oraz rozliczenia między właścicielami. Zart. 618 § 2 k.p.c.wynika, że z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności kształtuje się i utrwala wyłączna właściwość sądu prowadzącego postępowanie o zniesienie współwłasności w zakresie wszystkich roszczeń w tym przepisie przewidzianych. Dochodzi także do obligatoryjnej, ustawowej kumulacji roszczeń wymienionych wart. 618 k.p.c., w związku z czym odrębne postępowanie w sprawach dotyczących tych roszczeń nie może się toczyć; wszczęcie odrębnej sprawy nie jest dopuszczalne, a sprawy będące w toku są przekazywane do sądu prowadzącego postępowanie o zniesienie współwłasności lub łączone z tą sprawą. Specyficzny charakter postępowania o zniesienie współwłasności przejawiający się prekluzją wynikającą zart. 618 § 3 k.p.c.powoduje konieczność rozważenia sytuacji, w której roszczenia podlegające tej prekluzji (przede wszystkim z tytułu pożytków i nakładów) stają się wymagalne po zakończeniu postępowania przed sądem I instancji. W orzecznictwie wskazuje się, że w takiej sytuacji roszczenie musi być zgłoszone i rozpoznane w postępowaniu o zniesienie współwłasności, i nie sprzeciwia się temu charakter postępowania przed sądem II instancji ani treśćart. 383 k.p.c., który należy stosować z uwzględnieniem kompleksowego charakteru postępowania o zniesienie współwłasności. W tym znaczeniu pogląd wyrażony w orzecznictwie na tle przepisów o rewizji zachował swoją aktualność także w obecnym stanie prawnym (uchwała SN z dnia 27 czerwca 1969 r.,III CZP 34/69, OSPiKA 1970, z. 5, poz. 94,). Oznacza to, że zgłoszenie roszczeń o jakich mowa wart. 618 k.p.c.dopuszczalne jest do daty zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Zgłoszenie ich przed sądem drugiej instancji można zaś uznać za skuteczne, gdy powstały albo stały się wymagalne w trakcie postępowania międzyinstancyjnego i później. Powyższe stanowisko uznać należy za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1961 r., IV CO 15/61, OSN 1962, nr 4, poz. 131 i z dnia 27 czerwca 1969 r. III CZP 34/69, OSPiKA 1970, nr 5, poz. 94 oraz postanowienie z dnia 26 marca 2004 r., IV CK 209/03, niepubl, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2016 r.IV CSK 593/15). Wbrew stanowisku uczestnikówŁ. P.iF. P.brak było zatem podstaw do przyjęcia, iż w postępowaniu odwoławczym dopuszczalne jest zgłoszenie roszczeń z tytułu pożytków za okres poprzedzający wydanie orzeczenia przez Sąd I Instancji. Rozpoznaniu podlegało zaś żądanie rozliczenia w zakresie pożytków, które stały się wymagalne od maja 2008 roku do daty zniesienia współwłasności. Dopuszczalność zgłoszenia tego żądania nie następuje na podstawieart. 383 k.p.c.a na podstawieart. 618 § 2 k.p.c.Skoro bowiem Sąd I Instancji nie orzekał o żądaniu rozliczenia pożytków, to nie można mówić o rozszerzeniu żądania o świadczenie za dalsze okresy. Nie było też podstaw do dokonywania rozliczeń pożytków za okres po dacie zniesienia współwłasności. Po tej dacie nie istnieje bowiem już stan współwłasności lokali z których czerpane są pożytki, a zatem odpada podstawa rozliczeń z tego tytułu wynikająca zart.207 k.c.
III. W dalszej części rozważań zwrócić należy uwagę na wiążące w niniejszej sprawie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2014 roku, III CSK 351/13, iż sąd, orzekając o roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy, przewidzianych wart. 618 § 1 k.p.c., jest bezwzględnie związany zakresem zgłoszonego roszczenia, co oznacza, że nie może orzekać co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani ponad żądanie. Sąd zaś orzekając o tych roszczeniach, dla zapewnienia postanowieniu pełnej jednoznaczności, powinien nie tylko ujmować poszczególne o nich rozstrzygnięcia, zamieszczone w jego sentencji, w odrębnie oznaczone punkty, lecz także w razie uwzględnienia danego roszczenia jedynie w pewnym zakresie, dokładnie wskazywać, iż sąd żądanie częściowo oddala. Taka praktyka stwarza jasność co do dalszych środków prawnych przysługujących zainteresowanym uczestnikom postępowania: postanowienie podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych, w wypadku zaś niepełnego rozstrzygnięcia co do omawianego roszczenia - postanowienie, na podstawieart. 351w zw. z 13§ 2 k.p.c., może zostać uzupełnione.W świetle tych założeń Sąd Najwyższy uznał za uprawniony pogląd , że pominięcie przez Sąd Rejonowy w sentencji orzeczenia rozstrzygnięcia o roszczeniu z tytułu pożytków zgłoszonych przez uczestnikówŁ. P.iF. P.stworzyło po ich stronie uprawnienie do domagania się uzupełnienia orzeczenia. Nie dało im natomiast podstawy do zaskarżenia z tej przyczyny orzeczenia. Nie można bowiem zaskarżyć orzeczenia, które nie istnieje. Substrat zaskarżenia jest nieodzowny. W tej sytuacji apelację uczestników w części skierowanej w kierunku nieistniejącego rozstrzygnięcia należało na podstawieart. 370 k.p.cw zw. zart. 373 k.p.c.. odrzucić o czym orzeczono wpkt. 2.
Kwesta związania Sądu zakresem zgłoszonego roszczenia i wynikający z tego faktu zakaz orzekania co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani ponad żądanie wpłynęła także na merytoryczną treść rozstrzygnięcia w kontekście zgłoszonych przez uczestników żądań i zarzutu apelacjiŁ. P.iF. P.opartym na normieart. 321 k.p,c. w zw. zart. 13 § 2 k.p.c, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
IV. Odnosząc się do zgłoszonego przez wnioskodawczynię i uczestnikówZ. D.orazW. D.żądania zasądzenia od uczestnikówŁ. P.iM. K. (1)a następnieF. P.wynagrodzenia za posiadanie rzeczy wspólnej, wskazać należy iż uczestnicyŁ. P.iF. P.zarzucili Sądowi I Instancji naruszenieart. 207 k.c.w zw. zart. 53 k.c., poprzez błędną ich wykładnię, orazart. 206 k.c.,art. 224 k.c.orazart. 225 k.c., poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało nieuprawnionym rozliczeniem stron w zakresie korzystania z nieruchomości przez poszczególnych współwłaścicieli, błędnie nazywanym „rozliczeniem pożytków", wobec braku przesłanek do dokonywania takich rozliczeń, w szczególności braku przesłanki niedopuszczenia współwłaścicieli do posiadania nieruchomości, a nadto w sytuacji, gdy pomiędzy współwłaścicielami był dokonany podział quoad usum. Do tego zarzutu przyłączyła się w swojej apelacjiM. K. (1).
W tym zakresie Sąd Najwyższy rozpoznając kasację wnioskodawczyni iZ. D.orazW. D.wskazał, iż dla dochodzenia roszczenia z tytułu posiadania rzeczy przez współwłaściciela nie jest obowiązkowe dążenie do wyrównania uprawnień określonych wart. 206 k.c.w naturze (np. w drodze roszczenia o dopuszczenie do współposiadania) powołując w tej mierze stanowisko jakie zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2013 r., III CZP 88/12(OSNC 2013/9/103) dokonując - w sposób zbieżny, jak w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 9/06 (OSNC 2007/3/37) - wykładniart. 206 k.c.
Zauważyć zatem należy, iż o ile słuszne jest stanowisko skarżącychŁ. P.iF. P.co tego, że Sąd Rejonowy rozpoznając żądanie wnioskodawczyni i uczestnikówZ. D.iW. D.pomylił pojęcia i żądanie korzystania z nieruchomości „ponad udział” rozpoznał jako żądanie rozliczenia pożytków oparte naart. 207 k.c., to jednak podstawa faktyczna zgłoszonego przez wskazanych uczestników żądania była jednoznaczna i wynikała z faktu korzystania przezŁ.P.,M. K. (1)iF. P.z lokalu(...)poza określony wart. 206 k.c.zakres „uprawnionego" posiadania rzeczy wspólnej przez konkretnego współwłaściciela. Podstawą tak sformułowanego żądania nie była zatem normaart. 207 k.c.aart. 206 k.c.Nie może bowiem budzić wątpliwości, że pojęcia „pożytki” i „wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości” nie są tożsame choć oba związane są z posiadaniem i korzystaniem z przedmiotu współwłasności. O pożytkach (art. 207 k.c) możemy mówić wtedy, gdy następuje pośrednie posiadanie i korzystanie przez współwłaścicieli z całej rzeczy lub z jej części np. gdy rzecz wspólna zostaje oddana w najem lub dzierżawę i wtedy zgodnie zart. 53 §2 k.cpożytkami są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego. Natomiast w razie bezpośredniego i wspólnego posiadania całej rzeczy lub części rzeczy przez współwłaścicieli mamy do czynienia z korzystaniem opartym naart. 206 k.c..
W niniejszej sprawie ze względu na specyfikę nieruchomości w której istniało kilka lokali, współposiadanie nieruchomości przez współwłaścicieli polegało z jednej strony na zajmowaniu przez każdego z nich lokalu do swojej dyspozycji bądź to na cele mieszkalne bądź na cele prowadzonej działalności gospodarczej oraz na wynajmowaniu pozostałej części na wolnym rynku przez zarządcę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalony uznać już należy pogląd, iż współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniemart. 206 k.c.w sposób wyłączający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawieart. 224 § 2 lub art. 225 k.c.(uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 19 marca 2013 r. III CZP 88/12 ). Wobec powyższego tylko w przypadku naruszeniaart. 206 k.cdopuszczalne jest dochodzenie roszczenia wynikającego z nieuzasadnionego korzystania ze współwłasności. Podkreślić należy, iżart. 206 k.c.podlega ochronie na podstawie przepisówart. 222 i nast. k.c., ponieważ współwłasność jest postacią własności. Przepisart. 206 k.c.nie stanowi jednak samodzielnej podstawy roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy przez współwłaściciela. Służy zaś do oceny sposobu posiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej. Zgodnie zart. 206 k.c.każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli Uprawnienia te mogą być zatem wykonywane w takim zakresie, jaki daje się pogodzić z korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Zakres ten musi być oceniany na tle konkretnych okoliczności faktycznych, ponieważ zależy on od rodzaju rzeczy wspólnej oraz charakteru stosunków między współwłaścicielami, i dlatego dopiero po zbadaniu konkretnych okoliczności można ocenić, czy posiadanie jednego ze współwłaścicieli daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych. Z regulacji zawartej wart. 206 k.c.wynika, że posiadanie w granicach uprawnienia do posiadania rzeczy wspólnej jest uzależnione od możliwości pogodzenia posiadania współwłaściciela ze współposiadaniem rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Wszystkie inne przypadki posiadania rzeczy wspólnej wykraczają poza określony wart. 206 k.c.zakres „uprawnionego" posiadania rzeczy wspólnej przez konkretnego współwłaściciela.Art. 206 k.c., odwołując się do obiektywnego kryterium pogodzenia posiadania współwłaściciela z posiadaniem pozostałych współwłaścicieli, abstrahuje w swej treści od wielkości udziałów we współwłasności. Wielkość udziału jest jednak elementem oceny, w jakim zakresie posiadanie współwłaściciela daje się pogodzić ze współposiadaniem rzeczy wspólnej przez pozostałych współwłaścicieli. Tego rodzaju zależność między wielkością udziału a zakresem uprawnienia do korzystania z rzeczy wspólnej jest dostrzegana zarówno w orzecznictwie, jak i w nauce prawa, a zachodzące w tym względzie dysproporcje są często zarzewiem sporów między współwłaścicielami. W praktyce ujawniają się one zwłaszcza wtedy, gdy z racji posiadania rzeczy wspólnej lub jej części współwłaściciel uzyskuje wymierną korzyść, np. nie płaci czynszu za mieszkanie zajmowane we wspólnym budynku. Roszczenie współwłaściciela przeciwko innemu współwłaścicielowi o wynagrodzenie za korzystanie przez niego z rzeczy wspólnej może uzasadniać tylko ziszczenie się określonych wart. 224 § 2lub wart. 224 § 2w związku zart. 225 k.c.przesłanek w razie naruszenia przez tego innego współwłaścicielaart. 206 k.c.W konsekwencji jego posiadanie rzeczy musi być kwalifikowane jako posiadanie w złej wierze. Posiadaczem w złej wierze jest zaś posiadacz, który wie lub przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że nie przysługuje mu prawo podmiotowe (w przypadku posiadania samoistnego – prawo własności) do posiadanej rzeczy. Z uwagi zatem na powyższe istotne jest ustalenie, od którego momentu posiadacz samoistny będący w dobrej wierze stał się posiadaczem samoistnym w złej wierze. Od tego momentu bowiem właściciel danej nieruchomości może dochodzić swoich roszczeń. Istotne dla określenia dobrej i złej wiary jest także ukonstytuowane wart. 7 k.c.domniemanie dobrej wiary. W związku z tym właściciel nieruchomości obowiązany jest wykazać złą wiarę jej posiadacza, jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary (por. wyrok SN z dnia 9 marca 1967 r., II CR 340/66, OSP 1967, z. 11, poz. 262). W niniejszej sprawie uczestnicyŁ. P.,M. K. (1)iF. P.podnieśli, iż ich posiadanie lokalu(...)nie naruszało normyart. 206 k.c.a to z uwago na zawartą przez współwłaścicieli umowę o podział quoad usum. Stanowiska tego, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie można podzielić.
W piśmiennictwie prawniczym i orzecznictwie istnieje zgodny pogląd co do tego, że umowa quoad usum nie wymaga określonej formy i może dojść do skutku poprzez takie zachowanie współwłaścicieli, które w danych okolicznościach nie budzi wątpliwości co do ujawnionej w taki sposób ich woli (art. 65k.c.). W taki też sposób może być kształtowana treść umowy w trakcie jej wykonywania (por. uchwałą SN III CO 33/62 - OSNCP 21/1964, poz. 22 oraz orz. SN III CR 81/63 - OSNCP 1964 r., poz. 189). Oznacza to, iż umowa o podziale rzeczy quoad usum może być zawarta także w sposób dorozumiany przez utrwalony między współwłaścicielami sposób korzystania z części rzeczy wspólnej. Dokonując takiego podziału strony umawiają się również w sposób dorozumiany, że ciężary i wydatki dotyczące zajętej części rzeczy ponosi tylko ten, kto z niej korzysta z wyłączeniem innych i to samo dotyczy pożytków które rzecz przynosi.
Podkreślić też należy, że z uwagi na to, że podział ten jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli. W niniejszej sprawie w świetle ustalonego stanu faktycznego, choć między stronami nie było sporu co do tego, kto korzysta z jakiego lokalu położonego w budynku, to jednak nie było zgody co do tego, w jaki sposób powinny być rozliczane ponoszone przez współwłaścicieli ciężary i wydatki dotyczące zajętej części rzeczy oraz co do kwestii pożytków, co wyklucza przyjęcie, iż doszło do podziału rzeczy quoad usum. Skoro tak, to ustalenia wymagało od kiedy posiadacze lokalu(...)stali się posiadaczami w złej wierze. Od tego momentu bowiem współwłaściciel danej nieruchomości może dochodzić swoich roszczeń. O zmianie kwalifikacji posiadania decyduje w każdym wypadku powzięcie wiadomości o konkretnych okolicznościach, chwila ta decyduje o tym, czy rozliczenia z właścicielem będą się odbywały wedługart. 224 lub art. 225 k.c.. Przy czym podkreślić należy, iż jak wskazał Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną w niniejsze sprawie, dla dochodzenia roszczenia z tytułu posiadania rzeczy przez współwłaściciela nie jest obowiązkowe dążenie do wyrównania uprawnień określonych w

art. 206k.c.w naturze (np. w drodze roszczenia o dopuszczenie do współposiadania). Współwłaściciel pozbawiony lub bezprawnie niedopuszczony do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej może dochodzić zarówno dopuszczenia do współposiadania, jak i wynagrodzenia za bezprawne korzystanie z rzeczy przez innych współwłaścicieli, gdyż takie roszczenie, jeżeli powstanie, ma charakter samodzielny, a nie akcesoryjny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r.,

    III CZP 19/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 195 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2000 r.,

    IV CKN 1159/00, "Biuletyn SN" 2000, nr 10, s. 10, z dnia 31 marca 2004 r.,

    II CK 102/03, "Wokanda" 2004, nr 11, s. 10, z dnia 15 kwietnia 2004 r.,

    IV CK 273/03, niepubl., z dnia 9 marca 2007 r., 11 CSK 457/06, niepubl., z dnia 3 lutego 2010 r.,

    II CSK 444/09, niepubl., oraz z dnia 23 czerwca 2010 r.,

    II CSK 32/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 27). W niniejszej sprawie wystąpiła taka właśnie sytuacja. Wnioskodawczyni orazZ. D.iW. D.wprawdzie bowiem nie żądali dopuszczenia do współposiadania lokalu(...), ale skierowali doŁ. P.,M. K. (1)iF. P.żądanie zapłaty wynagrodzenia z tytułu posiadania rzeczy z naruszeniem normyart. 206 k.c.. Od tej zatem daty przyjąć należy, iż posiadanie wskazanych uczestników było posiadaniem w złej wierze uzasadniającym zapłatę wynagrodzenia. Posiadaczem w złej wierze jest bowiem posiadacz, który wie lub przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że nie przysługuje mu prawo podmiotowe (w przypadku posiadania samoistnego – prawo własności) do posiadanej rzeczy. O ile zatem istniejący między uczestnikami od lat ’90 XX wieku konflikt co do zasad rozliczania kamienicy, nie uzasadniał przyjęcia istnienia pomiędzy stronami umowy quoad usum, to jednak mając na uwadze iż doŁ. P.,M. K. (1)nie były kierowane wezwania do zapłaty, przyjąć należało, przy istnieniu domniemania zart. 7 k.c., iż pozostawali oni w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie naruszają niczyich praw, a wzajemne rozliczenia kompensują się. Sytuacja ta zmieniła się od daty złożenia w niniejszej sprawie przez wnioskodawczynię iZ. D., a następnieW. D.żądań obejmujących wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. Od dat złożenia takich żądań przez poszczególnych uczestników, uczestnicy muszą być uznani za posiadaczy w złej wierze bowiem uzyskali wiedzę, iż posiadanie przez nich rzeczy wspólnej wykracza poza określony wart. 206 k.c.zakres „uprawnionego" posiadania rzeczy wspólnej przez konkretnego współwłaściciela. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika bowiem, iż jakkolwiek wielkość lokalu zajmowanego przezŁ. P.iM. K. (1)a następnieF. P.nie jest duża, to jednak jest to lokal użytkowy, który z uwagi na swoje położenie ( parter we frontowej części budynku położonego przy ulicy znajdującej się w ścisłym centrumK.) może generować duży dochód z tytułu czynszu najmu. Zajmując ten lokal na prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą uczestnicy uzyskują więc wymierną korzyść nie płacąc czynszu za lokal użytkowy zajmowany we wspólnym budynku, której to korzyści nie mogą uzyskać pozostali współwłaściciele zajmując inne lokale, które nie przedstawiają tego samego potencjału gospodarczego. W tym zatem sensie nie może budzić wątpliwości, że posiadanie rzeczy nastąpiło z naruszeniem normyart. 206 k.ci uzasadniało żądanie zapłaty wynagrodzenia na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Należy jednak zwrócić uwagę, iż po raz pierwszy żądanie zapłaty z tytułu wynagrodzenia za korzystanie rzeczy zostało skierowane do uczestnikówŁ. P.iM. K. (1)w grudniu 2000 roku przez wnioskodawczynię, a to pismem z dnia 1 grudnia 2000 roku (k. 39 t.I), a przez uczestnikaW. D., także w odniesieniu doF. P.dopiero pismem z dnia 17 lipca 2003 roku( k. 255 t.II). Przy czym podstawa faktyczna żądaniaW. D.obejmowała także postanowienia ugody zawartej przez tego uczestnika w dniu 10 października 2003 roku zL. K., co wynika z pisma na k. 266 t.II. Sprecyzowanie tych żądań w sensie kwotowym nastąpiło zaś pismami dnia 28 sierpnia 2007 roku ( wnioskodawczyni iZ. D.k. 733 t.IV) i z dnia 10 października 2005 roku (k 590-591 t.III w odniesieniu doW. D.). Przy czym wnioskodawczyni i uczestnikZ. D.dopiero w piśmie z 28 sierpnia 2007 roku podstawą faktyczną żądania objęli postanowienia ugody zawartej zL. K.z dnia 10 października 2003 roku.
W konsekwencji przyjąć należało, iż żądanie zapłaty z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy skierowane przeciwkoM. K. (2)nie znajdowało uzasadnienia. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika bowiem, iż uczestniczka ta posiadała lokal(...)jedynie do grudnia 1999 roku, po tej dacie nie prowadziła już działalności gospodarczej. Do 1999 roku nie mogła być z przyczyn wyżej opisanych uznana za posiadacza w złej wierze. W stosunku do niej nie zostały zatem spełnione przesłanki zart. 206 k.cw zw. zart. 225 k.c.Z tej przyczyny żądania zapłaty należało wobec niej oddalić, o czym orzeczono w pkt. 1 XI i XII sentencji postanowienia.
Inaczej rzecz przedstawia się w odniesieniu do korzystania z lokalu(...)przezF. P.iŁ. P.. W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie o zapłatę wynagrodzenia z tytułu korzystania z lokalu skierowane przeciwko tym uczestnikom przezM. D.iZ. D.było uzasadnione częściowo, a to wobecŁ. P.za okres od 1 stycznia 2001 roku do maja 2005 roku, a w wobecF. P.od 18 lipca 2002 roku do maja 2005 roku – w zakresie żądania zgłoszonego przed Sądem I Instancji, a w całości w zakresie żądania zgłoszonego przed Sądem II instancji. Data maj 2005 roku zdeterminowana jest zakresem żądania złożonego przez wnioskodawczynię iZ. D.orazW. D.przed Sądem I Instancji. Zgodnie bowiem zart. 321 k.p.cżądanie określone jest nie tylko przez jego przedmiot (kwotę pieniężną) ale także przez wskazanie jego podstawy faktycznej. Zasądzenie zaś sumy pieniężnej, która wprawdzie mieści się w granicach kwotowych powództwa, lecz z innej podstawy faktycznej, stanowi orzeczenie ponad żądanie. Z kolei datę początkową wyznacza, w odniesieniu doŁ. P.pismo z dnia 1 grudnia 2000 roku zawierające wezwanie do rozliczenia z tego tytułu złożone w niniejszej sprawie przez wnioskodawczynię, jako determinujące datę powzięcia przez uczestnika informacji o bezprawnym korzystaniu z rzeczy, a w odniesieniu doF. P.data nabycia udziałów w nieruchomości. Dokonując tego rozliczenia w zakresie żądaniaM. D.iZ. D.nie uwzględniono treści ugody z dnia 10 października z dnia 2003 roku. Wynikający z niej przelew wierzytelności należnejL. K.z tytułu wynagrodzenia z tytułu korzystania z rzeczy wspólnej przez posiadaczy lokalu(...)nie może być bowiem skuteczny w zakresie poprzedzającym wezwanie do zapłaty z tego tytułu ( lub żądania do dopuszczenia do posiadania ) dokonanego przezL. K.lub podmiot na rzecz którego przelała ona tę wierzytelność, a to z przyczyn wyżej opisanych a dotyczących spełnienia przesłanek zart. 206 k.c.w zw. zart. 225 k.c.. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika zaś, że uczestniczka ta nie kwestionowała sposobu korzystania z nieruchomości wspólnej przez posiadaczy lokalu(...), a w pismach składanych w sprawie domagała się jedynie rozliczenia pożytków pobieranych z tytułu zarządu kamienicy przezM. D.. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, iż od 2001 roku istniały przesłanki do uwzględniania tej części żądania.M. D.iZ. D.zaś objęli podstawą faktyczną swojego żądania treść ugody zawartej zL. K.dopiero w piśmie z dnia 28 sierpnia 2007 roku, zatem od tej daty można co najwyżej mówić o spełnieniu przesłanek materialnoprawnych w zakresie tej części roszczenia zart. 206 k.c.w zw. zart. 225 k.c.. Jednakże żądanie zapłaty zgłoszone przed Sądem i Instancji nie obejmuje okresu po 28 sierpnia 2007 roku.
W konsekwencji w zakresie żądania zgłoszonego przed Sądem I Instancji zasadne było zasądzenia odŁ. P.iF. P.na rzeczM. D.iF. D.kwot wskazanych w pkt 1 VII i 1 IX sentencji niniejszego orzeczenia, a w pozostałym zakresie żądanie to jako nieuzasadnione należało oddalić. Jak wynika z tabeli nr 4 przypadająca na nich wysokość nadwyżki wyliczonej w tabeli nr 3 za ten okres to kwota 73 117,71 zł, co w przeliczeniu na udziały w nieruchomości wspólnej tych uczestników i okresy w jakich władali nieruchomością (F. P.od 18 lipca 2002 roku), a także fakt, iż żądanie wobecM. K. (1)za okres od 1 stycznia 2001 roku do 18 lipca 2002 roku zostało oddalone ( przypadając na nią za ten okres kwota to 9202,11 zł) ( art.. 321k.p.c.) daje kwoty : odŁ. P.54 869,76 zł, a odF. P.18 247,95 zł.
Z kolei żądanieW. D.zgłoszone przed Sądem I instancji zasadne było w części obejmującej okres od 1 sierpnia 2003 roku do maja 2005 roku, przy czym w zakresie wierzytelności nabytej odL. K.od daty 10 października 2003 roku. Daty początkowe wyznaczone są pismami procesowymi w których zgłaszane były przez tego uczestnika żądania zapłaty, przyjmując, iż od nich można dopiero mówić o posiadaniu lokalu(...)przezF. P.iŁ. P.wobecW. D.w złej wierze. Zgodnie z tabeląnr 4 należna za ten okres kwota na rzeczW. D.to 46 806,28 zł co w odniesieniu do udziałówŁ. P.uzasadnia zapłatę kwot odŁ. P.31 204,18 zł a odF. P.kwoty 15 602,09 zł. Do tego doliczyć należy ( zgodnie z postanowieniami ugody zawartej międzyW. D.aL. K.) 1/3 z kwoty 22 064,51 zł ( tabela 4 nadwyżka przypadająca na rzeczL. K.), co w odniesieniu do udziałówŁ. P.iF. P.daje kolejno kwoty 4903,22 zł i 2 451,81 zł. Suma opisanych kwot daje kwoty zasądzone odŁ. P.iF. P.w pkt 1 pkt X ( 31 204,18 zł + 4 903,22 zł) i pkt 1 VIII orzeczenia ( 15 602,09 zł +2 451,69 zł).
Wobec nie zgłoszenia przed Sądem i Instancji żądania zasądzenia odsetek od kwot należnych tytułem wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wspólnej ( k. 731 i 733) brak było podstaw do ich zasądzenia, w tym zakresie zasadny był zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji normyart. 321 k.p.c.Sąd Okręgowy z uwag na normęart. 384 k.p.c.zakazreformationis in peius(orzeczenie w tej części zaskarżyli wyłącznieŁ. P.iF. P.) nie znalazł także podstaw do zmiany sposobu płatności zasądzonych kwot w części, w jakiej Sąd Rejonowy zdecydował o odroczeniu ich płatności.
W zakresie żądań zgłoszonych przez wnioskodawczynię i uczestnikówZ. D.orazW. D.za okres od maja 2008 roku do kwietnia 2013 roku, to w ocenie Sądu Okręgowego podlegały one uwzględnieniu w całości, za wyjątkiem odsetek, które zasądzono zgodnie zart. 455 k.cw związku zart. 481 k.cod dat doręczenia pisma z dnia 25 maja 2015 roku, przy czyn w tym zakresie zgodnie zart. 321 k.p.cuwzględniono wysokość roszczeń zgłoszonych w sprawie przez tych uczestników. Zgodnie bowiem z wyliczeniem zawartym w tabeli nr 8 kwota należna na rzeczM. D.iZ. D.z tytułu korzystania przez posiadaczy lokalu(...)z rzeczy wspólnej za okres od maja 2008 roku do grudnia 2011 roku ( pismo k.2130) wynosiła 46 117,08 zł ( 30 744,72 zł odŁ. P.i 15 372,36 zł odF. P.), a do kwoty tej należało dodać 2/3 z kwoty należnej za ten okresL. K.tj. 19 325,23 zł (12 883, 48 zł odŁ. P.i 6 441,75 zł odF. P.). Łącznie zatem należna odŁ. P.kwota to 43 628,21 zł, a odF. P.21 814,11 zł. Skoro jednak wnioskodawczyni i uczestnikZ. D.żądali zasądzenia niższych kwot (39 745 zł i 19 872 zł), to te podlegały zasądzeniu. O czym orzeczono w pkt 4 i 5 orzeczenia.
Podobnie rzecz ma się w odniesieniu do żądaniaW. D.. Zgodnie z tabela nr 8 należna na jego rzecz za okres maja 2008 roku do grudnia 2011 roku ( z uwzględnieniem ugody zL. K.) była kwota: odŁ. P.44 213,83 zł , a odF. P.22 106,91 zł, zaś za okres od 1 stycznia 2012 roku do 19 kwietnia 2013 roku (z uwzględnieniem przelewu wierzytelności odL. K.iM.iZ. D.) :odŁ. P.37 450,51 zł, a odF. P.18 725,25 zł. Skoro jednak uczestnik ten żądał zasądzenia niższych kwot, te podlegały zasadzeniu, o czym orzeczono jak w pkt 6 i 7 orzeczenia.
W orzecznictwie nie wywołuje wątpliwości pogląd, że o wysokości należnego uprawnionemu współwłaścicielowi wynagrodzenia decydują stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy oraz czas bezprawnego współposiadania i korzystania z rzeczy przez innego współwłaściciela (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1984 r.,III CZP 20/84, OSNCP 1984, nr 12, poz. 209, z dnia 7 stycznia 1998 r.,III CZP 62/97, OSNC 1998, nr 6, poz. 91 i z dnia 13 marca 2008 r.,III CZP 3/08, OSNC 2009, nr 4, poz. 53 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r.,IV CK 273/03, niepubl.). W literaturze trafnie nadto zwrócono uwagę, że poza zakresem pożytków i innych przychodów z rzeczy wspólnej (art. 207k.c.) pozostają inne korzyści, np. płynące z używania lokali, rzeczy lub też stanowiące "korzyści osobiste". Poza tym podniesiono, że te inne korzyści to szeroko rozumiane zyski wynikające z używania rzeczy obejmujące także zmniejszenie wydatków, np. właściciel zabudowanej nieruchomości nie płaci czynszu za najem pomieszczeń od osób trzecich, ponieważ zajmuje własną nieruchomość.
V. W odniesieni do zgłoszonego przez uczestnikówŁ. P.iF. P.żądania rozliczenia pożytków za okres od maja 2008 roku do 19 kwietnia 2013 roku, to wskazać należy, iż było ono usprawiedliwione w kwotach zasądzonych wpkt 8 i 9orzeczenia. Zasadność tego żądania opartego na normieart. 207 k.c.w istocie nie była co do swej istoty kwestionowana przez wnioskodawczynię. Okolicznościami niespornymi między stronami było bowiem, iżM. D.prowadząc zarząd i administrację nieruchomości uzyskuje z tytułu wynajmu części lokali położonych w budynku przy ul.(...)wK.określone przychody, z których pokrywa wydatki i niezbędne remonty związane z utrzymaniem nieruchomości wspólnej, a pozostałej z tego tytułu nadwyżki nie rozliczyła zŁ. P.iF. P.. W tej sytuacji zasądzeniu od niej na rzeczŁ. P.iF. P.podlegały kwoty wynikające z wyliczenia zawartego w tabeli nr 9. Przy czym
zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego uwzględniono przy tym rozliczeniu dochody netto faktycznie uzyskane, a nie potencjalne. O odsetkach w tym zakresie orzeczono na podstawieart. 455 k.ci481 k.clicząc termin wymagalności od daty doręczeń pism procesowych zawierających sprecyzowanie wskazanych żądań.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt 1 i 3 sentencji na zasadzieart. 386 § 1 k.p.coddalając w pozostałym zakresie zgłoszone apelacje na zasadzieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., a w zakresie pkt 4-9 obejmujących roszczenia zgłoszone w toku postępowania odwoławczego na podstawie powołanych przepisów. Przy czy podkreślenia wymaga, iż numeracja zmienionych punktów orzeczenia Sądu Rejonowego uwzględnia zmianę numeracji wprowadzoną orzeczeniem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2013 roku, które uprawomocniło się w części dotyczącej zniesienia współwłasności, co odniosło także skutek w zakresie oznaczenia poszczególnych wyrzeczeń Sądu Rejonowego.
O kosztach postępowania odwoławczego w zakresie wydatków orzeczono na zasadzieart. 520 § 2 k.p.crozliczając je proporcjonalnie do udziałów uczestników w nieruchomości wspólnej, przyjmując, iż udziały te wyznaczają stopień zainteresowania poszczególnych uczestników wynikiem sprawy, także w zakresie rozliczeń objętych normąart. 618 k.p.c.. Na wydatki te złożyły się koszty opinii biegłych w postępowaniu odwoławczym :(...)wK.kwota 8165,75 zł ,E. H.opinia z lutego 2012 i stycznia 2013 łącznie kwota 9633,44 zł ,E. H.opinia z dnia 27.05.2010 i 2.12.2010 ( postanowienie z dnia 15 czerwca 2011 r k. 1639 ) na kwotę 5431,14 zł oraz opinieE. H.z dnia 8.10.2015 r. i 13.05.2016 r. w kwotach 1551,20 zł i 2 493 zł. Kwota wydatków wyniosła łącznie 27 274 , 20 zł. Zgodnie z ugodą koszty postępowania zaL. K.ponosząM. D.,Z. D.iW. D.w częściach równych z wyjątkiem kosztów adwokackich, natomiast brak jest podstaw do obciążania tymi wydatkamiM. K. (1)albowiem wydatki te nie dotyczyły jej interesów. W konsekwencji wnioskodawczynię iZ. D.obciąża kwota 12 547,94 zł (27 274, 20 zł x 187/576 + 27 274,20 zł x 117/576 x2/3),W. D.kwota 12 453,44 zł (27 274 , 20 zł x 224/576 + 27 274, 20 zł x 117/576 x1/3),F. P.kwota 757,62 zł (27 274, 20 zł x 16/576), aŁ. P.kwota 1515,20 zł (27 274, 20 zł x 32/576). W pozostałym zakresie o kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, iż zarówno wnioskodawczyni i uczestnicyZ. D.orazW. D.oraz uczestnicyŁ. P.iF. P.tylko częściowo utrzymali się ze swoimi stanowiskami w sprawie.
SSO Katarzyna Olesiak  SSO Izabella Satwicka SSO Magdalena Meroń - Pomarańska