Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 829/16
Data wyroku: 2016-10-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Artur Żymełka, Marcin Rak, Gabriela Sobczyk
Słowa kluczowe: Użyczenie, Nadużycie Praw Podmiotowych, Eksmisja
Podstawa prawna: art. 5 k.c., art. 222 § 1 k.c., art. 715 k.c., art. 718 k.c.

Sygn. akt III Ca 829/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Gabriela Sobczyk
Sędzia    SO Marcin Rak (spr.)
Sędzia     SO Artur Żymełka
Protokolant    Agnieszka Wołoch
po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaR. G.iD. G.
przeciwkoR.J.iT. J.
o wydanie nieruchomości
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu
z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt I C 22/16

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanejR.J.na rzecz powodów solidarnie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym;

3
nie obciąża pozwanegoT. J.kosztami postępowania odwoławczego.

SSO Artur Żymełka  SSO Gabriela Sobczyk  SSO Marcin Rak
Sygn. akt III Ca 829/16

UZASADNIENIE
Powodowie domagali się nakazania pozwanym aby opróżnili i wydali im bliżej określoną nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym. W wskazali, że są współwłaścicielami tej nieruchomości. Pozwana z mężem i dziećmi zasiedliła nieruchomość na podstawie ustnej zgody wyrażonej przez powodów mężowi pozwanej. Mąż pozwanej wyprowadził się jednak z nieruchomości, co skutkowało wypowiedzeniem umowy użyczenia ze skutkiem na koniec marca 2015 roku.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, a w razie jego uwzględnienia do ustalenia uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymania opróżnienia lokalu wskazanego w pozwie do czasu złożenia przez właściwą Gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Zarzucili, że wystąpienie z powództwem stanowi nadużycie prawa niekorzystające z ochrony, a to zgodnie zart. 5 k.c.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w zakresie żądania wydania nieruchomości; ustalił, że pozwanym przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego; nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia pozwanym przez GminęR.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego i orzekł o kosztach postępowania obciążając nimi pozwanych.
Wyrok ten zapadł po ustaleniu, że powodowie są współwłaścicielami na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, wskazanej w pozwie nieruchomości obejmującej budynek mieszkalny w którym obecnie zamieszkuje pozwana ze swym 16 – letnim synem – również pozwanym w sprawie. Wcześniej w nieruchomości mieszkał mąż pozwanej. Podstawę zajmowania nieruchomości stanowiła umowa użyczenia zawarta z powodami. Umowa ta została pozwanej wypowiedziana przez powodów i obecnie pozwana nie posiada żadnego tytułu prawnego do opisanej nieruchomości.
Pozwana zarabia 1.350 zł miesięcznie. Jest to jej jedyny dochód. Otrzymuje też alimenty na syna w wysokości od 330 zł do 350 zł.
Sąd Rejonowy oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków wnioskowanych przez pozwaną uznając, że okoliczności, na jakie pozwani mieliby zeznawać nie były istotne dla rozstrzygnięcia.
Uwzględniając te ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy powołałart. 222§1 k.c.jako podstawę prawną żądania.
Ocenił nadto, że w świetleart. 2 ust 1 i 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego(Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm. – dalej jako u. o o.l.) pozwani mieli status lokatorów albowiem utracili tytuł prawny do spornego budynku w którym zaspokajali swoje potrzeby mieszkaniowe. W konsekwencji zachodziły podstawy do orzekania o uprawnieniu pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego na podstawieart. 14 u. o o.l. Ustalając to uprawnienie Sąd Rejonowy miał tu na względzie, że pozwanym nie przysługuje prawo do innego lokalu, ich dochód jest niewielki a pozwany jest niepełnoletni. Jednocześnie na podstawieart. 14 ust 6 u. o o.l. Sąd Rejonowy wstrzymał wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia pozwanym przez GminęR.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego. Wywiódł, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły wyjątkowe, szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanieart. 5 k.c.
Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu wskazałart. 98§1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 105§1 k.p.c.w zw. zart. 108§1 k.p.c.w zw. zart. 109§1 i 2 k.p.c.oraz §13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2015.1801).
Apelację od tego wyroku wnieśli pozwani zarzucając naruszenie:
-art. 233§1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadkówM.J.iR. P.;
-art. 5 k.c.poprzez nierozpoznanie zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez powodów;
- błędnie ustalenie, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do nakazania pozwanym aby opróżnili i opuścili nieruchomość powodów.
Formułując te zarzuty domagali się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa względnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu pozwana akcentowała, że zajmowała nieruchomość od 1988 roku, wraz z mężem dokończyła budowę domu, poczyniła tam szereg nakładów a powodowie wielokrotnie deklarowali, że przeniosą na nią i jej męża własność nieruchomości.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Z okoliczności sprawy wynikało – i w istocie nie było kwestionowane, a zatem zgodnie zart. 229 k.p.c.i230 k.p.c.nie wymagało dowodzenia – że powodowie będący właścicielami zabudowanej nieruchomości wskazanej w pozwie, udostępnili ją na zasadzie użyczeniaM.J.i jego żonie – pozwanejR.J..M.J.jest bratem powódki, a nieruchomość została oddana w użyczenie na czas zamieszkiwania tam jego rodziny. Po wyprowadzeniu sięM.J.z nieruchomości z uwagi na konflikt z pozwaną powodowie wypowiedzieli pozwanej umowę użyczenia ze skutkiem na koniec marca 2015 roku. Pozwana nie wydała nieruchomości powodom i nadal zaspokaja w niej swoje potrzeby mieszkaniowe wraz z 16 – letnim synem, pozwanymT. J.. Jedyny dochód pozwanych to obecnie wynagrodzenie pozwanej w wysokości 1350 zł netto oraz alimenty na pozwanego wynoszące około 350 zł. Pozwani nie mają możliwości zamieszkania w innym lokalu.
Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut naruszeniaart. 233§1 k.p.c.Wskazać bowiem trzeba, że wskazane wyżej ustalenia faktyczne, wystarczające dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu, w istocie nie były sporne między stronami. Skarżący formułując omawiany zarzut w istocie kwestionują oddalenie wniosków o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków powołanych na okoliczność poczynionych na nieruchomości nakładów oraz rzekomych zapewnień powodów co do zamiaru przeniesienia własności nieruchomości na pozwaną i jej męża.
Pozwani zarzucają więc Sądowi Rejonowemu naruszenieart. 217§3 k.p.c.
Także i ten zarzut nie mógł okazać się skuteczny. Zeznania wnioskowanych świadków nie miały bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia.
W ustalonych okolicznościach faktycznych nie budziło bowiem wątpliwości, że podstawą zajmowania nieruchomości przez pozwanych była umowa użyczenia motywowana chęcią zapewnienia troski o nieruchomość i zarazem zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych brata powódki i jego rodziny. W sytuacji gdy brak powódki skonfliktował się z żoną pozwaną w sprawie i wyprowadził się z nieruchomości, cel zawarcia umowy użyczenia ustał, co skutkowało jej rozwiązaniem w trybieart. 715 k.c.Dodatkowo skutek rozwiązania umowy użyczenia potęgowany był jej pisemnym wypowiedzeniem na koniec marca 2015 roku.
Wobec ustania umowy najmu pozwani zobowiązani byli do jej zwrotu zgodnie zart. 718 k.c.a powodom przysługiwało uprawnienie do skutecznego żądania jego wydania, a to na podstawieart. 222§1 k.c.
Dalej, odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 5 k.c.wskazać trzeba, że w orzecznictwie dopuszcza się możliwość oddalenia powództwa windykacyjnego na podstawie tego przepisu. Niemniej jednak stosowanie tejże regulacji jako podstawy wyłączenia możliwości realizacji roszczenia zart. 222§1 k.c.nastąpić może wyjątkowo, w przypadkach szczególnie uzasadnionych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2013 roku, I ACa 815/12, Lex nr 1515732, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 listopada 2011 roku, I ACa 1065/12, Lex nr 1280317, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 stycznia 2014 roku, I ACa 861/13, Lex nr 1428182, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2011 roku, I CSK 520/10, Lex nr 1129076).
Okolicznością pozwalającą na uznanie tego zarzutu za skuteczny nie mógł być fakt ewentualnego poniesienia nakładów na nieruchomość. Nie świadczył on bowiem o uzyskaniu przez pozwanych prawa do nieruchomości jako takiej. Roszczenia związane z nakładami miały bowiem swoje źródło w odrębnych przepisach, a nawet w razie przysługiwania pozwanym roszczeń z tego tytułu nie stanowiły one podstawy prawa do zatrzymania nieruchomości. Wynikało to wprost zart. 461§2 k.c.Sam fakt wydania nieruchomości nie niweczył też uprawnienia do zwrotu nakładów, a jedynie miał wpływ na początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o ich zwrot (art. 719 k.c.).
Podobnie, nie sposób było upatrywać źródła nadużycia prawa w ewentualnych obietnicach przeniesienia własności nieruchomości na pozwaną i jej męża. Wszak obietnice dokonania darowizny nieruchomości wyrażane w rozmowach towarzyskich nie stanowią źródła jakiegokolwiek zobowiązania powodów względem pozwanej jak i nie źródłem uprawnienia do władania nieruchomością niweczącego powództwo windykacyjne. Wszak zgodnie zart. 158 k.c.umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. W świetleart. 5 k.c.przekonanie pozwanej, że w przyszłości zgodnie z zapewnieniami powodów uzyska ona wspólnie z mężem własność nieruchomości, nie mogło niweczyć uprawnienia powodów do żądania zwrotu nieruchomości zwłaszcza w sytuacji gdy przyczyną rozwiązania umowy użyczenia było opuszczenie nieruchomości przez męża pozwanej i zarazem brata powódki.
Zatem rozstrzygnięcie w części uwzględniającej powództwo o wydanie znajdowało oparcie w przepisach prawa.
Nie było też kwestionowane przez żadną ze stron rozstrzygnięcie o uprawnieniu pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymaniu w związku z tym wydania nieruchomości. Znajdowało ono swoją podstawę prawną w prawidłowo powołanych i zastosowanych przez Sąd Rejonowy przepisach u. o o.l.
Z tych też względów Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną, a to na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego obciążających pozwaną Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.i§7 pkt 1w zw. z §10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1500). Zasądzona na rzecz powodów kwota obejmowała wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości stawki minimalnej.
O kosztach postępowania odwoławczego obciążających pozwanego Sąd Okręgowy orzekł z kolei na zasadzieart. 102 k.p.c.uznając, że nie powinien ich ponosić z uwagi na to, że jest niepełnoletni i nie miał wpływu na wniesienie apelacji gdyż zaskarżenie wyroku na jego rzecz było konsekwencją zaskarżenia wyroku przez pozwaną, która była główną inicjatorką postępowania odwoławczego.
SSO Artur Żymełka SSO Gabriela Sobczyk SSO Marcin Rak