Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII Ua 43/16
Data wyroku: 2016-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Czechowicz, Lucyna Łaciak, Zbigniew Szczuka
Słowa kluczowe: Zasiłek Macierzyński
Podstawa prawna: Ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubepzieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

Sygn. akt VII Ua 43/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2016 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Włodzimierz Czechowicz (spr.)
Sędziowie: SO Lucyna Łaciak
SO Zbigniew Szczuka
Protokolant: st.sekr. sądowy Monika Olszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. w Warszawie
sprawyA. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.
o zasiłek macierzyński
na skutek apelacji wniesionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych II OddziałwW.
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w WarszawieVI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2016 rokusygn. akt VI U 170/15

1
oddala apelację;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.na rzeczA. J.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

SSO Lucyna Łaciak SSO Włodzimierz Czechowicz SSO Zbigniew Szczuka

Sygn. akt VII Ua 43/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 12 maja 2016 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawyA. J.na skutek jej odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.z dnia 29 stycznia 2015 znak:(...)zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznałA. J.prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 grudnia 2014 roku do 16 grudnia 2015 roku oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.na rzeczA. J.kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
A. J.prowadzi działalność gospodarczą od 26 października 2005 i od czerwca 2013 odprowadza składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. W dniu 25 września 2013 odwołująca urodziła pierwsze dziecko. Za miesiąc sierpień 2013 r odprowadziła składki w pełnej wysokości w łącznej kwocie 2.711,50 złotych natomiast za miesiąc wrzesień (miesiąc porodu) odprowadziła pomniejszone składki w kwocie 1.898,06 złotych obliczając je za okres do dnia porodu. Za okres od dnia 25 września 2013 r wnioskodawczyni pobierała zasiłek macierzyński. W analogiczny sposób wnioskodawczyni postąpiła w sytuacji będącej podstawą wydania zaskarżonej decyzji.
Za miesiąc listopad 2014 rA. J.odprowadziła składki w pełnej wysokości w łącznej kwocie 2.711,50 złotych od podstawy 5.000 złotych natomiast za miesiąc grudzień (miesiąc porodu) w dniu 9 stycznia 2015 r odprowadziła pomniejszone składki w kwocie 1.574,42 złotych. Niedopłata wynosiła 1.137,08 złotych. Odwołująca urodziła dziecko w dniu 18 grudnia 2014, czyli w okresie, kiedy nie podlegała ona ubezpieczeniu chorobowemu.
Decyzją z dnia 29 stycznia 2015 Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.odmówiłA. J.prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 grudnia 2014 do 16 grudnia 2015. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że odwołująca nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 grudnia 2014, gdyż w zaniżonej wysokości została opłacona należna składka na ubezpieczenie za miesiąc grudzień 2014.
W związku z otrzymaną decyzją odwołująca z ostrożności w dniu 9 lutego 2015 dopłaciła różnicę składki za grudzień 2014 w taki sposób, że składka łącznie za grudzień 2014 wynosiła 2.711,50 złotych. Dodatkowo złożyła również dokument(...)za grudzień 2014, który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 lutego 2015. Wnioskodawczyni złożyła także w dniu 12 lutego 2015 wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne za grudzień 2014 po obowiązującym terminie płatności. Pismem z dnia 25 lutego 2015 poinformowano odwołującą o odmowie wyrażenia zgody na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za w/w miesiąc. Organ rentowy odmawiając przywrócenia terminu powtórzył argumentację z zaskarżonej decyzji, a mianowicie, że składka za miesiąc grudzień 2014 została opłacona po obowiązującym terminie płatności oraz że istnieją zaległości – nie wskazując, w jakiej wysokości. Dodatkowo organ rentowy przytoczył przepisyart. 14 ust 2 pkt .2 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń Społecznych.
W dniu 16 lutego 2015 r oraz 24 lutego 2015 wnioskodawczyni uzyskała na telefonicznej infolinii od pracownika ZUS informację o możliwości proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki do dnia porodu. W dniu 21 kwietnia 2015 odwołująca ponownie zadzwoniła na infolinię i nagrała całą rozmowę. Pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poinformował odwołującą, że może obniżyć proporcjonalnie podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.
Po otrzymaniu negatywnej odpowiedzi na pierwszy wniosek ubezpieczonej o wyrażenie zgody na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne za grudzień 2014 po obowiązującym terminie odwołująca złożyła kolejny wniosek w dniu 6 marca 2015 i ponownie otrzymała negatywną odpowiedź z marca 2015 (bez daty).
A. J.złożyła odwołanie od decyzji z dnia 29 stycznia 2015 i podnosiła, że decyzja ZUS z dnia 29 stycznia 2015 narusza podstawowe zasady równego traktowania obywateli. Potraktowanie ubezpieczonej w odmienny sposób niż w analogicznej sytuacji poprzedniego porodu jest dyskryminujące oraz narusza jej poczucie bezpieczeństwa i pewności prawa.
Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania argumentując to faktem, iż za miesiąc grudzień 2014 składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe została opłacona w niepełnej wysokości, a odwołująca nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 grudnia 2014, co oznacza utratę prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jednocześnie organ rentowy nie wyraził zgody na opłacenie składki po terminie. Odwołująca w chwili powstania przesłanek do wypłaty zasiłku macierzyńskiego tj w dniu 18 grudnia 2014 nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Zatem zasiłek macierzyński za okres od 18 grudnia 2014r do 16 grudnia 2015 nie przysługuje.
Na podstawie dokonanych ustaleń Sąd Rejonowy zważył, że zgodnie zart. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwazasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. Przepis art. 1 ustawy stanowi, że świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym wustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(dalej "ubezpieczonymi"). W zakresie podmiotowym ustawy zasiłkowej mieszczą się osoby uprawnione do otrzymywania świadczeń. Objęte są więc nim osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu w razie choroby i macierzyństwa (ubezpieczeniu chorobowemu). Zasady podlegania temu tytułowi ubezpieczenia określaustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zart. 4 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,ubezpieczonymi są osoby fizyczne podlegające, chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych (tj. emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu). Świadczenia pieniężne w razie ciąży i macierzyństwa uzależnione są od spełnienia przesłanki „bycia ubezpieczonym w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznych" (od posiadania tytułu - obowiązkowego albo dobrowolnego - ubezpieczenia).
Sąd Rejonowy wskazał, że spór w rozpoznawanej sprawie był w swej istocie sporem prawnym i sprowadzał się do wykładni przepisówustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychw kontekście możliwości zmniejszenia zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku macierzyńskiego oraz zarzutu odwołującej się, że pozbawienie jej, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, takiej możliwości, byłoby przejawem dyskryminacji w stosunku do pozostałych ubezpieczonych.
W ocenie Sądu Rejonowego odwołanie było uzasadnione. Sąd powołał się naart. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychzgodnie z którym, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybieart. 19 ust. 10na dany rok kalendarzowy. W przepisie tym określona została dolna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Podstawę taką, zgodnie z przepisami art. 18 ust. 9 i 10 ustawy, zmniejsza się proporcjonalnie do długości okresu czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jeżeli ubezpieczony z tego tytułu spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego. Uregulowania zawarte w art. 18 ust. 9 i 10 ustawy stanowią wyjątki od reguły wyrażonej w art. 18 ust. 8 tejże ustawy i pozwalają na proporcjonalne pomniejszenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. W ocenie Sądu Rejonowego nawet najniższa podstawa wymiaru może ulec proporcjonalnemu obniżeniu. W ocenie Sądu przepisy ustawy nie odbierają ubezpieczonym, którzy zadeklarowali składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w rozmiarze przekraczającym ustawowe minimum, prawa do proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki w miesiącu, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniami, bądź - jak było w niniejszej sprawie - w przypadku urodzenia dziecka trwającej przez część miesiąca. Skoro prawo takie zachowują osoby deklarujące minimalną podstawę wymiaru składek, to tym bardziej winni z niego korzystać ubezpieczeni wnoszący składki wyższe od minimalnych. Przesądzając kwestie dopuszczalności zastosowania zasady proporcjonalności wymiaru składek Sąd uznał prawo odwołującej do proporcjonalnego zmniejszenia składek za miesiąc grudzień 2014. Taką informację otrzymała ona dwukrotnie dzwoniąc na infolinię Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z nagrania przedłożonego przez organ rentowy.
Sąd Rejonowy wskazał przy tym, że przedstawiony pogląd nie stanowi interpretacji rozszerzającej art. 18 ust. 9 i ust. 10 ustawy systemowej i podzielony został w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt III AUa 908/09 oraz dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt III AUa 2177/10. Stanowisko tam wyrażone podzielił również Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 19 lutego 2014 r. III AUa 705/13.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego przywołując przepisart. 98 § 1 k.p.c.oraz§ 11 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Wyrok został zaskarżony w całości przez organ rentowy, który zarzucił naruszenie:1. przepisuart. 47711§ 1w związku zart. 476 § 2 k.p.c.poprzez orzeczenie przez sąd ubezpieczeń społecznych wbrew rozstrzygnięciu prawomocnej decyzji organu rentowego, od której nie zostało wniesione odwołanie,
2. naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowanieart. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwaw związku zart. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r.o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez przyznanie prawa do zasiłku macierzyńskiego osobie, która w dacie porodu nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu,
3. błędną wykładnię prawa materialnego -art. 18 ust. 9 i 10 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez przyjęcie, że podstawa wymiaru składek zadeklarowana w wysokości wyższej niż minimalna, podlega proporcjonalnemu zmniejszeniu za miesiąc w którym istniała niezdolność do pracy,
4. błąd w ustaleniach istotnych okoliczności faktycznych sprawy poprzez przyjęcie, że ubezpieczona w dniu porodu (18 grudnia 2014 r.) podlegała ubezpieczeniu chorobowemu.
Wskazując powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do sądu I instancji celem ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonych akt ubezpieczeniowych ZUS obejmujących wydaną ubezpieczonej decyzję z dnia 03.04.2015 nr(...), w przedmiocie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że Sąd Rejonowy oparł się na błędnej wykładniart. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(„u.s.u.s”). Przepisy te przewidują proporcjonalne zmniejszanie najniższej podstawy wymiaru skałek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności za miesiąc, w którym wystąpiła u ubezpieczonego niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca. Zmniejszenie podstawy wymiaru skutkuje zaś zmniejszeniem, lub nawet wyzerowaniem kwoty składek należnych za dany miesiąc na ubezpieczenia społeczne. W treściart. 18 ust. 9u.s.u.s. jest mowa tylko o kwocie najniższej podstawy wymiaru składek, a więc już wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że proporcjonalnej redukcji nie podlega podstawa wymiaru. O podleganiu ubezpieczonej dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w poszczególnych okresach organ rentowy orzekł decyzją z 3 kwietnia 2015 r. nr(...), rozstrzygającą między innymi o tym, żeA. J.nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 01 grudnia 2014 r. Od decyzji tej, doręczonej dnia 8 kwietnia 2015 nie zostało wniesione odwołanie, a zatem stała się ona prawomocna. Decyzja z dnia 3 kwietnia 2015 r. została przedstawiona do materiału dowodowego sprawy wraz z pismem ubezpieczonej z dnia 22 kwietnia 2015, jednakże Sąd Rejonowy nie uwzględnił tego dokumentu przy dokonywaniu ustaleń okoliczności faktycznych.
Odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 476 § 2 k.p.c, skarżący wskazał, że Sąd ubezpieczeń społecznych nie może zmienić decyzji ZUS, od jakiej nie zostało wniesione odwołanie. Tym samym należy uznać, że sąd ubezpieczeń jest związany rozstrzygnięciem takiej niezaskarżonej decyzji w tym sensie, iż nie może w innej sprawie (to jest z odwołania od innej decyzji) dokonywać własnej oceny praw i obowiązków ubezpieczonego, z pominięciem rozstrzygnięcia prawomocnej decyzji ZUS. W niniejszej sprawie należy więc przyjąć, że ubezpieczona nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od1 grudnia 2014 r., w następstwem czego poród dnia 18 grudnia 2014 r. nie nastąpił w okresie ubezpieczenia, co przesądza o nie spełnieniu przesłanek prawa do zasiłku macierzyńskiego z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.
Skarżący zarzucił nadto, że Sąd Rejonowy oparł się na błędnej wykładniart. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(„u.s.u.s”). Przepisy te przewidują proporcjonalne zmniejszanie najniższej podstawy wymiaru skałek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności za miesiąc, w którym wystąpiła u ubezpieczonego niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca. Zmniejszenie podstawy wymiaru skutkuje zaś zmniejszeniem, lub nawet wyzerowaniem kwoty składek należnych za dany miesiąc na ubezpieczenia społeczne. W treściart. 18 ust. 9u.s.u.s. jest mowa tylko o kwocie najniższej podstawy wymiaru składek, a więc już wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że proporcjonalnej redukcji nie podlega podstawa wymiaru składek zgłoszona w wysokości wyższej niż najniższa.
Pełnomocnik odwołującej się w złożonej odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i odniósł się do zarzutów organu rentowego co do zaskarżonego wyroku. Zdaniem pełnomocnika odwołującej się Sąd I instancji nie dopuścił się żadnego z naruszeń, o których mowa jest w apelacji, a wszystkie podnoszone przez pełnomocnika organu rentowego zarzuty są bezpodstawne i chybione. Sąd I instancji rozpatrując niniejszą sprawę w zakresie roszczenia odwołującej się prawidłowo zastosował przepisy prawa i dokonał ich interpretacji uwzględniając odwołanie poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanieA. J.prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 grudnia 2014r. do 16 grudnia 2015r. Pełnomocnik nie zgodził się z opinią organu rentowego, iż dopiero decyzja z dnia 3 kwietnia 2015r.(...)rozstrzygała w zakresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przez odwołującą się, skoro już decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania stwierdza w swoim uzasadnieniu, iżA. J.nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Stąd wyrok Sądu I instancji oparty na treści tej decyzji i ustaleniach dokonanych w postępowaniu dowodowym są w całości prawidłowe.
Rozpoznając apelację organu rentowego i ponownie sprawę w ramach apelacji pełnej Sąd Okręgowy Warszawa-Praga zważył co następuje: Sąd Rejonowy przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe, dokonał też prawidłowej subsumcji przepisów do ustalonego stanu faktycznego. Ustalenia stanu faktycznego i rozważania prawne przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy przyjmuje za własne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że brzmienieart. 18 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychwskazuje, że prawo do proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru mają tylko te osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które opłacają składki na ubezpieczenia społeczne od najniższej podstawy wymiaru składek (tj. 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału albo 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, (np. w orzeczeniach Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 lipca 2009 r., III AUa 908/08 i z dnia 17 maja 2011 r., III AUa 2177/10), iż proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność przewidziane wart. 18 ust. 9 i ust. 10u.s.u.s. dotyczy wszystkich zadeklarowanych kwot, a nie tylko kwoty najniższej podstawy wymiaru składek, Sąd Okręgowy podziela powyższe stanowisko przyjmując, iż proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność gospodarczą przewidziane wart. 18 ust.9 i ust.10 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychdotyczy wszystkich zadeklarowanych kwot (art.18 ust.8), a nie tylko kwoty najniższej podstawy wymiaru składek. Zdaniem Sądu Okręgowego, normy art. 18 ust. 9 i 10 o ustawy nie odbierają ubezpieczonym, którzy zadeklarowali składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w rozmiarze przekraczającym ustawowe minimum, prawa do proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki w miesiącu w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniami, bądź w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca. Celem norm ust. 9 i 10 art.18 ustawy jest wyraźne wskazanie, iż zmniejszenie podstawy wymiaru składki jest możliwe także wówczas, gdy została ona zadeklarowana w wysokości minimalnej. Skoro prawo takie zachowują osoby deklarujące minimalną podstawę wymiaru składek, to tym bardziej winni z niego korzystać ubezpieczeni wnoszący składki wyższe od minimalnych.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia posiadało wyjaśnienie treści cytowanego ust. 9 art. 18 ustawy, a mianowicie, czy zezwala on na proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zadeklarowanej w kwocie wyższej od najniższej podstawy wymiaru składek, stanowiącej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy, za miesiąc w którym obowiązek podlegania ubezpieczeniom istniał tylko przez część miesiąca, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji, czy też możliwość przedmiotowej korekty podstawy wymiaru istnieje tylko w sytuacji, gdy podstawa wymiaru ustalona była w najniższej wysokości określonej w ustępie 8 art. 18 ustawy.
Sądowi Okręgowemu znane są odmienne poglądy orzecznictwa które przyjmują, że wykładnia przepisów musi zawsze w pierwszym rzędzie brać pod uwagę językowe znaczenie tekstu prawnego. Pogląd taki w sposób jednoznaczny wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 2012 roku, I UK 276/11 (LEX nr 1313671) stwierdzając, że „przepisy regulujące system zabezpieczenia społecznego ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej. Nie powinno się stosować do nich wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej, jeżeli ta ostatnia prowadzi do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych, a zatem nie można ich poddawać ani wykładni rozszerzającej, ani zwężającej, modyfikującej wyczerpująco i kazuistycznie określone przez ustawodawcę uprawnienia do świadczeń”.
Sąd Okręgowy zważył jednak, że po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność istnieje uprawnienie do zadeklarowania w granicach zakreślonych ustawą dowolnej kwoty jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego sposób w jaki realizuje to uprawnienie zależy wyłącznie od jej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest zresztą uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonychustawą z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych(uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 II UZP 1/10). Skoro osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, posiada swobodę deklarowania kwoty podstawy wymiaru, to posiada ona uprawnienie do samodzielnego określania tej podstawy także w przypadku, gdy ubezpieczeniu podlega jedynie przez część miesiąca, jak w niniejsze sprawie z uwagi na poród.
Sąd Okręgowy zważył ponadto, że zgodnie z dyspozycją art. 18 ust. 9 i 10 ustawy za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku. W myśl art. 20 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Przedstawione powyżej obowiązujące przepisy odnoszą się do kwot stanowiących podstawę do wymiaru składek oraz przewidują dla osób prowadzących działalność gospodarczą możliwość zadeklarowania konkretnej kwoty. Regulacje te stosuje się najczęściej przy prowadzeniu działalności gospodarczej, więc trudno jest jednoznacznie określić przedsiębiorcom konkretne kwoty, które będą odpowiadały przychodowi w danej działalności. W związku z tym w ocenie Sądu istnieje możliwość zadeklarowania przez płatnika kwoty, która będzie najczęściej powtarzającą się w każdym miesiącu. Przedmiotem sporu było stanowisko organu rentowego, który doszedł do przekonania, że odwołująca się nie podlegała ubezpieczeniom społecznym w dacie urodzenia dziecka uwagi na fakt nieopłacenia składki w prawidłowej wysokości za grudzień 2014. Odwołująca poprzez swoje działanie mające na celu zgłoszenie kwoty niższej niż dotychczasowa, wpłynęła zarówno na wysokość opłacanych przez siebie składek, jak i wysokość świadczeń wypłacanych przez organ rentowy. Sąd Rejonowy dokonując subsumcji, a więc przyporządkowania ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną zważył, iż ustawa przewiduje, że osoby, które zgłosiły minimalną składkę mogą obniżyć w takim przypadku swoje składki na ubezpieczenie społeczne. Organ rentowy wychodzi natomiast z założenia, że w przypadku zadeklarowania przez ubezpieczonego kwoty wyższej od minimalnej, ustawa wyklucza możliwość zaniżenia zadeklarowanej składki na czas niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy rozpoznając apelację organu rentowego doszedł jednak do wniosku, że interpretacja literalna art. 18 ust. 10 ustawy prowadzi do błędu polegającego na tym, że tylko i wyłącznie osoby, które zgłosiły najniższą składkę mogą obniżyć ją w przypadku miesiąca, w którym były częściowo niezdolne do pracy. Natomiast osoby, które zgłosiły wyższą składkę, z takiego obniżenia skorzystać nie mogą. W ocenie Sądu takie interpretowanie przepisów obowiązujących wustawie o systemie ubezpieczeń społecznychjest sprzeczne z logicznym rozumieniem. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, ,,regulacja przepisuart. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnie odbiera ubezpieczonym, którzy zadeklarowali składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w rozmiarze przekraczającym ustawowe minimum, prawa do proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki w miesiącu, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniem, bądź w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca. Skoro prawo takie zachowują osoby deklarujące minimalną podstawę wymiaru składek, to tym bardziej winni z niego korzystać także ubezpieczeni wnoszący składki wyższe od minimalnych. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych w zakresie obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.’’ (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1040/14). Skoro bowiem osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (…) posiada swobodę deklarowania kwoty podstawy wymiaru, to posiada ona uprawnienie do samodzielnego określania tej podstawy także w przypadku, gdy podlega ubezpieczeniu tylko przez część miesiąca lub przez część miesiąca jest niezdolna do pracy spełniając z tego tytułu warunki do przyznania zasiłku.
Sąd Okręgowy doszedł ponadto do wniosku, że przytoczone orzecznictwo Sądów Apelacyjnych, jak i bezspornie ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazują na błędne stanowisko organu rentowego. Zdaniem Sądu nie należy w niniejszej sprawie stosować wykładni literalnej przepisów odnoszących się do możliwości obniżenia podstawy wymiaru składek. Sąd zważył bowiem, że intencją ustawodawcy nie było wyróżnienie jednej grupy podmiotów gospodarczych do skorzystania z uprawnienia, który daje przepisart. 18 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Takie działanie prowadziłoby do poważnego zachwiania ogólnie obowiązującej zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Stosowanie interpretacji literalnej prowadziłoby w konsekwencji do nieprawidłowego przyjęcia, iż tylko ubezpieczeni deklarujący najniższą podstawę wymiaru składek mogą ją zmniejszyć w związku z ich niezdolnością do pracy. W ocenie Sądu takie stanowisko jest nie do przyjęcia i stanowiłoby dyskryminację w dostępie do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd doszedł do przekonania, że jeśli ubezpieczony jest uprawniony do zmniejszenia minimalnej ustalonej przez niego składki, to tym bardziej ma prawo do jej zmniejszenia w przypadku, gdy jest ona wyższa.
Sąd Okręgowy zapoznał się także z nagraniem rozmowyA. J.poprzez infolinię ZUS i stwierdził, że nawet mimo niezbyt precyzyjnego, ogólnego sfomułowania pytania co do możliwości proporcjonalnego opłacenia składki za grudzień 2014 z uwagi na poród, pracownik ZUS w sposób czytelny i przekonujący potwierdził zasadę wynikającą z analizowanego przez Sąd Rejonowy przepisu art. 18 ustawy systemowej.
Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia prawa procesowego Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że wbrew twierdzeniu skarżącego Sąd Rejonowy prawidłowo oceniał zasadność decyzji z dnia 29 stycznia 2015 odmawiającej prawa do zasiłku macierzyńskiego również w kontekście podlegania ubezpieczeniom. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na istotny fragment tej decyzji stwierdzający, żeA. J.„nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 grudnia 2014 gdyż w zaniżonej wysokości została opłacona należna składka na to ubezpieczenie”. Nie jest więc trafny zarzut apelacyjny naruszenia przepisuart. 4779§ 1w zw. zart. 476 § 2 k.p.c., że mimo braku odrębnego zaskarżenia decyzji z dnia 3 kwietnia 2015, Sąd Rejonowy zmienił także tę decyzję. Argumentacja skarżącego w tym zakresie jest wynikiem nieprawidłowej kolejności podejmowania decyzji przez organ rentowy, który w pierwszej decyzji odmówił prawa do świadczenia uzależnionego od podlegania ubezpieczeniom, a dopiero po upływie ponad 2 miesięcy wydał decyzję w przedmiocie niepodlegania tym ubezpieczeniom. W decyzji z dnia 3 kwietnia 2015 wskazano także okresy niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu nawet od dnia 1 grudnia 2005 do dnia 30 września 2006. Jak wynika ponadto z przebiegu postępowania dowodowego, a zwłaszcza odpowiedzi na odwołanie organ rentowy nie podnosił kwestii niezgodnego z przepisamik.p.c.działania Sądu Rejonowego zainicjowanego odwołaniem. Odwołująca się złożyła do akt pismo z dnia 22 kwietnia 2015 roku. Organ rentowy nie zajął w tej kwestii stanowiska także po otrzymaniu tegoż pisma i mimo zarządzenia Sądu z dnia 19 stycznia 2016 roku (k-57v).
Z praktyki orzeczniczej tutejszego Sądu Okręgowego Warszawa-Praga działającego jako Sąd I oraz II instancji wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że organ rentowy podejmuje decyzje (jak w niniejszej sprawie) w odwrotnej kolejności, nawet jeżeli zamieszczone są w jednym dokumencie. Po przeprowadzeniu mianowicie postępowania wyjaśniającego ustala, czy są spełnione przesłanki podlegania ubezpieczeniom, a dopiero po stwierdzeniu ich braku wydaje decyzję dotyczącą uprawnienia do świadczeń. Sąd Okręgowy zwrócił nadto uwagę, że organ rentowy mimo że stwierdził wyłączenie odwołującej z ubezpieczeń za okres od 1 grudnia 2014, pismami z dnia 14 lutego i 23 lutego 2015 zawiadamiał o błędach w dokumentach przekazanych do ZUS oraz o zastosowanej korekcie danych oraz dwukrotnie nie wyraził zgody na przywrócenie terminu płatności składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za grudzień 2014, potwierdzając jednocześnie dopłacenie różnicy składki w piśmie z marca 2015 (k-43 akt sprawy). Potwierdził tym samym, że skoro odwołująca się powinna zapłacić składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, była zatem w dniu porodu objęta takim właśnie dobrowolnym ubezpieczeniem. W konsekwencji w świetle powyższych rozważań kolejny zarzut apelacyjny dotyczący błędnego ustalenia przez Sąd Rejonowy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu okazał się bezzasadny.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy uznał apelację organu rentowego za bezzasadną i na podstawieart. 385 k.p.c.apelację tę oddalił. Stosownie do wyniku postępowania na podstawieart. 98 k.p.c.oraz 10 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.na rzeczA. J.kwotę 180 zł (połowa stawki minimalnej należnej w sprawie o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
Wbrew wnioskowi sformułowanemu w apelacji brak było podstaw do uchylenia wyroku do ponownego rozpoznania. W toku postępowania przed Sądem I Instancji nie doszło bowiem do nieważności postępowania, a Sąd rozpoznał istotę sprawy (art. 386 § 2 i 4 k.p.c.). Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych argumentów dla uzasadnienia takiego wniosku.
SSO Lucyna Łaciak SSO Włodzimierz Czechowicz SSO Zbigniew Szczuka
Z/(...)