Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 300/16
Data wyroku: 2016-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Gabriela Pietrzyk-Cyrbus, Marek Żurecki, Ewelina Kocurek-Grabowska

Sygn. akt III AUa 300/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus (spr.)

Sędziowie

SSA Marek Żurecki
SSA Ewelina Kocurek - Grabowska

Protokolant

Dawid Krasowski

po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaM. F.(M. F.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o podleganie pracowniczym ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji ubezpieczonegoM. F.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach
z dnia 26 listopada 2015 r. sygn. akt VIII U 470/15

oddala apelację.
/-/SSA M.Żurecki /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA E.Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 300/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 19 stycznia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.stwierdził, żeM. F.od 1 września 2005r. nie podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia, jako pracownik u płatnika składek- (...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wG..
Kolejną decyzją z tej daty organ rentowy stwierdził, żeM. F.,jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, będąc wspólnikiem(...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wG., podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu za okres od 1 września 2005r. do 31 stycznia 2010r.
M. F.w odwołaniach od decyzji wniósł o ich zmianę i ustalenie,że podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia, jako pracowniku płatnika składek- (...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wG..
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie i powołał się na okoliczności przywołane w uzasadnieniu do zaskarżonych decyzji.
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach  wyrokiem z dnia 26 listopada 2015 r. oddalił odwołania, zasądzając w punkcie 2 odM. F.na rzecz organu rentowego kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd I instancji, w oparciu o akta organu rentowego, akt założycielski spółki, odpis pełny KRS i przesłuchanie ubezpieczonego ustalił, iż(...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wG.została zawiązana w 2005r. Odwołujący w okresie od 1 września 2005r. do 31 stycznia 2010r. zatrudniony był w spółce w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku prezesa zarządu. Sąd stwierdził, iżM. F.nie przedłożył umowy o pracę mogącej potwierdzić fakt i okoliczności zawarcia z nim przez spółkę stosunku pracyi nie wskazał, kto w imieniu spółki miał taką umowę podpisać. Odwołujący podkreślił nadto, iż nikomu nie podlegał służbowo, nikt nie rozliczał go z wykonywanej pracy, gdyż nie było rady nadzorczej, a on sam, jako jedyny udziałowiec, nie potrzebował zatwierdzenia swoich czynności przez zgromadzenie wspólników.
W dalszej kolejności Sąd Okręgowy ustalił, iż 10 grudnia 2007r. odwołujący odsprzedał jeden udziałZ. M., stanowiący 2% udziałów; zarząd pozostał jednoosobowy. Do kompetencjiZ. M.należały sprawy finansowo-kadrowei reprezentowanie spółki przed biurem księgowym. Odwołujący w dalszym ciągu zarządzał spółką, reprezentował ją na zewnątrz, uczestniczył w rozmowachz klientami, podpisywał umowy i nadzorował wykonywanie robót instalacyjno- elektrycznych pod względem merytorycznym. Spółka zgłosiła odwołującegodo ubezpieczeń społecznych, jako pracownika, od października 2005r. do stycznia 2010r., a dodatkowo do ubezpieczenia zdrowotnego, jako wspólnika jednoosobowej spółki, od września 2005r. do grudnia 2007r.
Sąd I instancji, w oparciu o akta Sądu Rejonowego w Gliwicach, w sprawieXII GU 84/09, ustalił nadto, iż 18 grudnia 2009r. została ogłoszona upadłość spółki,a syndykiem masy upadłości został ustanowionyM. L.; postanowieniemz dnia 24 marca 2011r. postępowanie upadłościowe zostało zakończone.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowy ocenił, jako kompletny i wiarygodny; dowody z dokumentów nie były kwestionowane.
W rozważaniach prawnych Sąd I instancji powołał się na treśćart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 121), zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Sąd wskazał nadto na reguły podlegania ubezpieczeniom społecznym, określonew treściart. 11 ust. 1 i art. 13 ust. 1, podnosząc, iż za pracownika, zgodnie z treściąart. 8 ust. 1uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.
W dalszej kolejności Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z treściąart. 22§ 1 k.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje siędo wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Sąd Okręgowy wskazał, iż przedmiotem sporu było ustalenie, czyM. F.podlegał ubezpieczeniom społecznym, jako pracownik zatrudniony w spółce, czy też, jako wspólnik jednoosobowej spółki, tj. osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
Sąd ten zwrócił przy tym uwagę, iż istnieje możliwość nawiązywania stosunków pracy ze wspólnikami i członkami zarządów spółek kapitałowych,pod warunkiem prawidłowej reprezentacji pracodawcy przy zawieraniu umów (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 maja 1995r., I PRN 14/95, zam. OSNP 1995 nr 21poz. 263, z dnia 23 stycznia 1998r., I PKN 498/97, zam. OSNP 1999 nr 1 poz. 8,z dnia 7 stycznia 2000r., I PKN 404/99, zam. OSNP 2001 nr 10 poz. 347 i inne),za wyjątkiem sytuacji, gdy ta sama osoba występowała w roli jedynego wspólnikai prezesa jednoosobowego zarządu spółki (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995r., II UKN 112/98, OSNP 2000 nr 2, poz. 66).
Sąd I instancji wskazał, iż w kontrolowanej sprawie nieprzedłożenie umowyo pracę oraz brak wiedzy odwołującego uniemożliwił ustalenie kto w imieniu spółkiją zawarł; nie można zatem ustalić, czy umowa o pracę została zawarta w sposób ważny. Słusznie nadto organ rentowy zwrócił uwagę, iż ubezpieczeniom społecznymz tytułu stosunku pracy może podlegać osoba, którą łączy z płatnikiem stosunek wykazujący cechy stosunku pracy wynikające z przepisuart. 22 § 1 k.p.Jest to stosunek starannego działania, którego cechami konstytutywnymi są: dobrowolne, osobiste, odpłatne świadczenie pracy w sposób ciągły, w warunkach podporządkowania pracownika pracodawcy, który ponosi wszelkie ryzyka związanez jego zatrudnieniem. W przypadku ustalenia, że w stosunku pracy występowały elementy obce, np. brak podporządkowania, nie jest możliwa jego kwalifikacjado stosunku pracy. W świetle ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, konstytutywne cechy stosunku pracy nie występują w stosunku prawnym nawiązanym przez spółkę z o.o., utworzoną przez osobę fizyczną, ze wspólnikiem będącym jednocześnie jej jednoosobowym zarządem. Do podstawowych założeń prawa pracy należy rozdzielenie pracownika i pracodawcy oraz wykonywanie w stosunku do tych pracowników czynności z zakresu prawa pracy przez inne podmioty, niż oni sami. Warunek ten nie jest spełniony w sytuacji występowania tej samej osoby fizycznej równocześnie w kilku różnych rolach: jedynego wspólnika, osoby wykonującej wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników, jednoosobowego zarządu, w tym też jego prezesa oraz w charakterze pracownika spółki. Brak cech konstytutywnych stosunku pracy nie stanowi o skutecznym zawarciu umowy o pracę.
W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, iż podporządkowanie pracownika uważane jest za jedyną cechę rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od innych prawnych stosunków świadczenia usług, przesądzającą o gospodarczym i społecznym charakterze zatrudnienia pracowniczego - zgodnie z treścią wyroku SąduNajwyższego z 1 czerwca 2010r., II UK 34/10. Do istnienia stosunku pracy konieczne jest wyodrębnienie z jednej strony pracodawcy, który określa zadania do wykonaniai pracownika z drugiej strony, który te zadania wykonuje i przy ich wykonaniu podlega pracodawcy. Jak wskazał to odwołujący, umowa powierzała mu prowadzenie przedsiębiorstwa spółki, zarządzanie jej majątkiem, reprezentowanie wobec osób trzecich na zasadach określonych wKodeksie spółek handlowychi akcie założycielskim spółki. W zakresie tych zadań odwołujący działał samodzielniei podlegał zwierzchnictwu Zgromadzenia Wspólników, przy czym, do grudnia 2007r. było ono jednoosobowe, a następnie wspólnie zZ. M., posiadającą 1 udział,co stanowiło 2%. Uchwały zapadały w spółce zwykłą większością głosów. Odwołujący miał zatem prawną i faktyczną możliwość przegłosowania każdej uchwały, czyli decydowania o przedsiębiorstwie spółki, zaś jako jej pracownik, miał za zadanie prowadzenie przedsiębiorstwa i zarządzanie majątkiem zgodniez przegłosowanymi przez siebie uchwałami. Brak zatem było rozdzielenia osoby pracodawcy i pracownika. Nie stanowi takiej prawniczej podległości podleganie tymczasowemu nadzorcy sądowemu, a następnie syndykowi masy upadłości,gdyż nie są to organy nadzorcze spółki.
Konsekwencją stwierdzenia braku obowiązku podlegania przezM. F.obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako pracownika,zatrudnionego przez(...) Sp. z o.o., było przy równoczesnym posiadaniu przez niego wszystkich lub większości udziałóww spółce, a także przy braku innego tytułu, objęcie go w okresie prowadzenia tego przedsiębiorstwa obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą.
Sąd Okręgowy zauważył przy tym, iż kwestia rozliczeń odwołującegoz organem rentowym w przedmiocie składek, nie stanowi przedmiotu rozpoznania sprawy.
Sąd I instancji orzekł w oparciu o treśćart. 47714§ 1 k.p.c., natomiasto kosztach orzekł po myśliart. 98 k.p.c.w związku z§ 11 ust. 2 i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. nr 163,poz. 1349). Sąd ten wskazał przy tym, iż poszczególne sprawy z odwołańM. F.miały samodzielny charakter, stąd koszty zastępstwa procesowego należą się za każdą sprawę.

Apelację od wyroku wniósł odwołujący.
M. F.zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 22 § 1 Kodeksu pracyw zw. zart. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzezich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że odwołujący nie był związany stosunkiem pracy ze(...) Przedsiębiorstwem (...),a w konsekwencji, nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, jako pracownik.
Zarzucając powyższe, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokuna uchylający zaskarżone decyzje i stwierdzający, że odwołujący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, jako pracownik (uwzględnienie odwołań w całości) oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego kosztówobu instancji, w tym kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
Rozpoznając apelację odwołującego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył,co następuje.
ApelacjaM. F.nie zasłużyła na uwzględnienie.
Wnioski, jakie z zebranego materiału dowodowego wyciągnął Sąd Okręgowy, są w pełni zgodne z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd Apelacyjny je podziela. Nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego zarówno trafność rozstrzygnięcia,jak i rozważania przedstawione na jego uzasadnienie.
Należy tu wskazać, iż Sąd Apelacyjny aprobuje stanowisko Sądu Najwyższego, zawarte w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 1997r., wydanym do sprawyII UKN 61/97, zam. OSNP 1998/3/104, zgodnie z którym, jeżeli uzasadnienie orzeczenia pierwszoinstancyjnego, sporządzonego zgodnie z wymaganiamiart. 328 § 2 k.p.c., spotyka się z pełną akceptacją sądu drugiej instancji, to wystarczy, że da on temu wyraz w treści uzasadnienia swego orzeczenia, bez powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych i wnioskowań prawniczych zawartychw motywach zaskarżonego orzeczenia.
Należy wskazać, iż Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa pracy, a w szczególności treściart. 22 k.p.
Skoro bowiem odwołujący wywodzi swoje uprawnienia do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z faktu istnienia stosunku pracy pomiędzy nim, a spółką, to oznacza, iż odnosi swoją sytuację prawną w sferze ubezpieczeń społecznych do treściart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 963), odnoszącego się wyłącznie do pracowników.
Powołana wyżej ustawa w art. 4, zawierającym słowniczek pojęćw niej używanych, nie definiuje pojęcia pracownika, a zatem oczywistym jest,iż należy w tym zakresie odnieść się do przepisów zawartych wKodeksiepracy.
Jak to zasadnie wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, stosunek pracy wynikający z przepisuart. 22 § 1 k.p., jest to stosunek starannego działania, którego cechami konstytutywnymi są: dobrowolne,osobiste, odpłatne świadczenie pracy w sposób ciągły, w warunkach podporządkowania pracownika pracodawcy, który ponosi wszelkie ryzykazwiązane z jego zatrudnieniem.
Dalej Sąd ten skonstatował, iż w przypadku ustalenia, że w stosunku pracy występowały elementy obce, np. brak podporządkowania, nie jest możliwa jego kwalifikacja do stosunku pracy. Osobiste podporządkowanie się pracownika pracodawcy i wykonywanie jego poleceń, faktycznie jest cechą konstytutywną tego stosunku pracy. Sąd I instancji powołał się w tym względzie na bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego, który wielokrotnie wskazywał, iż konstytutywne cechy stosunku pracy nie występują w stosunku prawnym nawiązanym przez spółkę z o. o., utworzoną przez osobę fizyczną, ze wspólnikiem będącym jednocześnie jej jednoosobowym zarządem. Wystarczy tu przywołać argumentację jednego z ostatnich orzeczeń Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 17 sierpnia 2016r., wydanym do sprawy I UK 404/15 wskazał, że „(…) jednoosobowa spółka z o.o. stanowi w istocie szczególną formę prowadzenia działalności na „własny” rachunek, oddzielony od osobistego majątku jedynego wspólnika przez konstrukcję osoby prawnej. Z tego punktu widzenia oraz w świetle cech stosunku pracy i ustroju prawa pracy, którego podstawą jest wymiana świadczeń między właścicielem środków produkcji, a pracownikiem, jedyny (lub niemal jedyny) wspólnik spółki z o.o.,co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status pracownika zostaje „wchłonięty” przez status właściciela kapitału (pracodawcy). Innymi słowy, tam gdzie status wykonawcy pracy zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o., nie może być mowyo zatrudnieniu w ramach stosunku pracy wspólnika, który w takiej sytuacji wykonuje czynności we własnym interesie i na swoje własne ryzyko produkcyjne, gospodarczei socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy niezależny ekonomicznie, gdyż - skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w ramach majątku samego wspólnika - nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a ponadto dyktuje mu sposób działania jako zgromadzenie wspólników. (…)”.
Już tylko ta okoliczność powoduje, że nie może być w tej sytuacji mowyo istnieniu podstaw do zastosowania ubezpieczenia społecznego, wywodzonegoz treściart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Na marginesie należy zauważyć, iż skoro ubezpieczony wywodził swoje prawa z istnienia stosunku pracy, to winien wykazać w razie wątpliwości - a takiew niniejszej sprawie zachodzą - że przy zawieraniu umowy o pracę pracodawcabył prawidłowo reprezentowany, przy czym rozważania Sądu Najwyższego, zawarte w uchwale z dnia 8 marca 1995r., II UKN 112/98, zam. OSNP 2000 nr 2, poz. 6w zakresie występowania tej samej osoby w roli jedynego wspólnika i prezesa jednoosobowego zarządu spółki, pozostają aktualne.
Zasadnie wreszcie wskazał Sąd Okręgowy, iż konsekwencją stwierdzenia braku obowiązku podlegania przezM. F.obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako pracownika zatrudnionego przez(...) Sp. z o.o., przy braku innego tytułu, było objęcie go w okresie prowadzenia tego przedsiębiorstwa obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą - zgodnie z treściąart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Uwzględniając powyższe uwagi, Sąd Apelacyjny nie znalazł żadnych podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego orzeczenia i po myśliart. 385 k.p.c.orzekło oddaleniu apelacji, uznając ją za bezzasadną.
/-/SSA M.Żurecki /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA E.Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia
JR