Sąd Okręgowy w Łodzi
V Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ka 662/16
Data wyroku: 2016-08-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. aktV Ka 662/16

UZASADNIENIE
K. F.została oskarzona o to, że w okresie od maja 2014 roku do czerwca 2015 roku wŁ., uporczywie uchylała się od wykonywania ciążącego na niej z mocy ustawy i orzeczenia sądowego, obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie córkiZ. D., alimentów w kwocie 600 zł miesięcznie, czym naraziła ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
tj. o czyn zart. 209 § 1 k.k.,
Wyrokiem z dnia 24 marca 2016 roku o sygn. akt V K 1172/15 Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi:

1
oskarżonąK. F.uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu,z tą zmianą, że przyjął, iż czynem swym wyczerpała dyspozycjęart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 209 § 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 roku i za to na podstawieart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 209 § 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 roku wymierzył oskarżonej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2
na podstawieart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 69 § 1 k.k.iart. 70 § 1 pkt 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 roku wykonanie orzeczonej wobec oskarżonejK. F.w pkt 1. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby;

3
na podstawieart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 71 § 1 k.k.wymierzył oskarżonejK. F.karę grzywny w wymiarze 60 stawek dziennych po 10 złotych każda,

4
zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 160 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Apelację od powyższego wyroku wniósł prokurator, który na podstawieart. 425 § 1 i 2 k.p.k.orazart. 444 k.p.k.iart. 447 § 2 k.p.k.zaskarżył orzeczenie w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonej.
Na podstawieart. 427 § 2 k.p.k.orazart. 438 pkt 3 k.p.k.powyższemu wyrokowi prokurator zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż warunkowe zawieszenie wykonania kary wobec oskarżonejK. F.jest wystarczające dla osiągnięcia wobec oskarżonej celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa, podczas gdy postawa oskarżonej, fakt uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, pomimo toczących się postępowań karnych, wskazuje, iż warunkowe zawieszenie kary nie wypełnia celów zapobiegawczych i wychowawczych wobec oskarżonego oraz w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Na podstawieart. 427 § 1 k.p.k.orazart. 437 § 1 i 2 k.p.k.orazart. 456 k.p.k.prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez orzeczenie wobec oskarżonejK. F.za przypisane jej przestępstwo kary 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na etapie postępowania międzyinstancyjnego do Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, który wydawał wyrok w niniejszej sprawie, wpłynęło pismo oskarżonej, z którego wynika, iż sprawa została rozpoznana pod nieobecność oskarżonejK. F., a o żadnej z czynności nie została zawiadomiona ani oskarżona, ani ustanowiony dla niej obrońca z urzędu. Oskarżona wskazała, iż o zapadnięciu wobec niej wyroku skazującego dowiedziała dopiero wskutek doręczenia jej odpisu apelacji prokuratora, a ostatnimi czynnościami jej obrońcy w niniejszej sprawie były złożone przez niego wnioski dowodowe w postępowaniu przygotowawczym.
Na rozprawie odwoławczej w dniu 19 sierpnia 2016 roku prokurator poparł wniesioną apelację, z tym że z uwagi na fakt, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie uczestniczył wyznaczony obrońca oskarżonejK. F.z urzędu, zmodyfikował treść środka zaskarżenia wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Obrońca oskarżonej przyłączył się do stanowiska prokuratora.
Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:
Wniosek prokuratora złożony na rozprawie odwoławczej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania jest zasadny.
Wobec uchybień sądu pierwszej instancji dotyczących naruszenia jednej z podstawowych zasad procesu karnego jaką jest prawo do obrony (art. 6 k.p.k.), przedwczesnym okazało się rozstrzyganie tego, czy sąd dopuścił się również błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonego rozstrzygnięcia, który stał się przedmiotem zarzutu w apelacji wniesionej przez prokuratora.
Prawo do obrony w procesie karnym, które wynika także z traktatów międzynarodowych, i znajduje swój wyraz w fundamentalnej zasadzie procesu karnego zawartej wart. 6 k.p.k., obejmuje zarówno prawo do osobistej obecności w trakcie przeprowadzanych czynności procesowych, w tym zwłaszcza do obecności w trakcie rozprawy, jak i prawo do korzystania z pomocy obrońcy i to zarówno w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i w trakcie rozprawy odwoławczej. (vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 lutego 2015 r. I ACa 861/14,LEX nr 1667541)
Tymczasem niezależnie od zarzutu podniesionego we wniesionej na niekorzyść oskarżonejK. F.apelacji prokuratora, sąd odwoławczy z urzędu dostrzegł, iż w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci naruszenia statuowanego wart. 6 k.p.k.prawa do obrony oskarżonejK. F.w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
Zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2016 roku wyznaczono termin rozprawy w sprawie przeciwko oskarżonejK. F.na dzień 11 lutego 2016 roku oraz zarządzono zawiadomić o terminie oskarżoną. Zawiadomienie to wysłano na prawidłowy, znajdujący się w aktach sprawy adres, nie zostało ono jednak odebrane przez oskarżonąK. F., pomimo dwukrotnego awizowania. Wobec dwukrotnego awizowania – zawiadomienie uznano za doręczone prawidłowo, w protokole rozprawy z dnia 11 lutego 2016 roku stwierdzono, że obecność oskarżonej jest nieobowiązkowa. Stało się to podstawą do przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność oskarżonejK. F.i skazania jej wyrokiem wydanym w dniu 24 marca 2016. Odpis tego wyroku wysłany na znajdujący się w aktach sprawy adres oskarżonej, również nie został odebrany, a wobec tego, że przesyłka ta nie została podjęta w terminie – uznano ją za doręczoną w sposób zastępczy.
Z akt niniejszej sprawy wynika jednakże, iż w postępowaniu przygotowawczym oskarżonejK. F.wyznaczono obrońcę z urzędu w osobie adwokataM. W.(zawiadomienie k. 91). Obrońca oskarżonej uczestniczył następnie w tym postępowaniu – o czym świadczy fakt, iż składał wnioski dowodowe (k. 110). Jednakże w przesłanym do sądu akcie oskarżenia prokurator wyraźnie wskazał, iż oskarżona nie posiada obrońcy (k. 3 akt sądowych). W konsekwencji, w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy i zawiadomieniu uprawnionych do udziału w niej podmiotów nie zarządzono o zawiadomieniu obrońcy oskarżonej o terminie rozprawy, przez co nie uczestniczył on w całym toku postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Stosownie do treściart. 374 § 1 k.p.k., oskarżona miała prawo brać udział w rozprawie. Przepis ten daje oskarżonej prawo do udziału w rozprawie lecz nie nakłada na nią takiego obowiązku. Oskarżona mogła stawić się na rozprawę osobiście, mogła również być reprezentowana przez wyznaczonego jej obrońcę z urzędu. Fakt, iż obrońca nie został powiadomiony ani o przesłaniu aktu oskarżenia do sądu, ani o terminie rozprawy przed sądem pierwszej instancji uniemożliwił mu reprezentowanie oskarżonej i obronę jej interesów. Obrońca oskarżonej zatem ani nie miał możliwości uzyskania wiedzy o terminie czynności procesowych ani tym bardziej nie mógł wyrazić swej woli co do uczestniczenia w niej osobiście i wypełnienia obowiązków obrończych.
W tym stanie rzeczy, wobec niezawiadomienia obrońcy oskarżonejK. F.o przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oraz o terminie rozprawy, nie można uznać, że zachowane zostały jej gwarancje procesowe w zakresie wskazanych czynności, a w konsekwencji oskarżona pozbawiona została prawa do należytej obrony, które jest jednym z podstawowych uprawnień oskarżonego w toku postępowania karnego.
Nie przesądzając zatem ostatecznego sposobu rozstrzygnięcia, dostrzeżenie powyższego uchybienia, które mogło mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku przez sąd odwoławczy i przekazania przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Popełnione przez sądmeritiuchybienie, wymagające przeprowadzenia postępowania ponownie, nie mogło zostać naprawione w toku postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie.
Wskazane uchybienie, mające charakter pierwotny wobec wywiedzionego w apelacji prokuratora zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, powoduje iż przedwczesnym byłoby jego rozpoznanie na obecnym etapie postępowania. Dlatego też rozpoznanie apelacji ograniczono do omówionych wyżej kwestii.
Z uwagi na powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.iart. 438 pkt 2 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd rejonowy winien uwzględnić wymogi przewidziane w przepisach prawa materialnego i procesowego oraz szczegółowe uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu. Wydanie merytorycznego orzeczenia co do sprawstwa i winy oskarżonej w zakresie zarzucanego jej czynu winien zaś poprzedzić poczynieniem stosownych ustaleń faktycznych oraz wnikliwą analizą i wszechstronną oceną całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniającą wszystkie okoliczności sprawy, istotne dla rozstrzygnięcia kwestii natury zarówno faktycznej jak i prawnej.
Z uwagi na fakt, że oskarżona korzystała z pomocy obrońcy z urzędu w postępowaniu przed sądem odwoławczym, Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r., poz. 1801) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. W.kwotę 516,60 złotych tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej oskarżonejK. F.z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji.