Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 91/16
Data wyroku: 2016-03-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Mirosław Chojnacki (del), Iwona Podwójniak, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Pożyczka, Zasady Współżycia Społecznego
Podstawa prawna: art. 720 kc, art. 5 kc

Sygn. akt I Ca  91/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 marca 2016 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SO Iwona Podwójniak
SR Mirosław Chojnacki (del)
Protokolant st. sekr. sąd. Beata Krysiak
po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 roku w Sieradzu
na rozprawie sprawy z powództwa Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S.z siedzibą wG.
przeciwkoA. B.,R. B.iP. B.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanejA. B.
od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 15 grudnia 2015 roku, sygn. akt I C 1046/13

1
oddala apelację;

2
przyznaje i nakazuje wypłacić adwokatowiD. W.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Łasku kwotę 1476 (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) złotych brutto tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanejR. B.z urzędu w postępowaniu apelacyjnym;

3
przyznaje i nakazuje wypłacić adwokatowiJ. S.od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Łasku kwotę 1476 (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) złotych brutto tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanejA. B.z urzędu w postępowaniu apelacyjnym oraz kwotę 50,14 (pięćdziesiąt złotych 14/100) złotych z tytułu zwrotu wydatków;

4
nie obciąża pozwanejA. B.kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez stronę powodową w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt Ca 91/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 grudnia 2015 roku Sąd Rejonowy w Łasku w sprawie z powództwa Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S.wG.przeciwkoP. B.,A. B.iR. B.o zapłatę, zasądził od każdego z pozwanych na rzecz powoda kwoty po 8 996,68 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności oprocentowania kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym od dnia 27 września 2013 roku do dnia wyroku. Świadczenia jak wyżej Sąd rozłożył wszystkim pozwanym na 90 miesięcznych rat, pierwsza rata w kwocie 96,68 zł, a następne w kwotach po 100 zł każda, płatne począwszy od miesiąca następnego po uprawomocnieniu się orzeczenia do dnia 20. każdego miesiąca z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności oprocentowania kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym w razie uchybienia terminowi płatności poszczególnych rat. Pozwani nie zostali obciążeni kosztami procesu.
Powyższe rozstrzygnięcie  zostało oparte  na następujących ustaleniachi wnioskach.
W dniu 17 kwietnia 2009 roku Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F.S.zawarła zK. B.umowę pożyczki w wysokości 20 000 zł na okres od 17 kwietnia 2009 roku do 5 kwietnia 2014 roku. Pożyczka została przeznaczona na spłatę zaległych zobowiązań na cele mieszkaniowe. Warunki umowy wynikały z postanowień tejże oraz z regulaminu(...), stanowiącego integralną część umowy.
P.K. B.zmarła w dniu 29 września 2010 roku. Spadek po niej na podstawie testamentu nabyły jej dzieci:P. B.,A. B.iR. B.po 1/3 części każde z nich.
Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Łasku dokonał działu spadku poK. B..
Łączna kwota przeterminowanego zadłużenia na dzień 27 września 2013 roku wyniosła 26 990,06 zł, w tym: zaległy kapitał – 15 980,19 zł oraz odsetki – 11 009,87 zł.
Do chwili wystąpienia z powództwem pozwani nie uregulowali należności przysługujących Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S.wG..
PozwanaA. B.ma 43 lata i nigdzie nie pracuje. Jest osobą głuchoniemą. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 września 2014 roku została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do 30 września 2018 roku. Na miesięczne dochody pozwanej składa się renta, którą otrzymuje w wysokości 784,65 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 150 zł. Pozwana ma na utrzymaniu jedno dziecko w wieku 9 lat, na które otrzymuje alimenty w kwocie 450 zł. Pozwana płaci ratę pożyczki w wysokości 65 zł miesięcznie zaciągniętą na zakup tabletu dla córki, a ponadto na rzecz siostryR.uiszcza miesięcznie kwotę 300 zł w ramach spłaty z działu spadku.
PozwanaR. B.ma 33 lata, jest zatrudniona wfirmie (...)z miesięcznym wynagrodzeniem na poziomie 1 300 zł, dodatkowo otrzymuje od siostryA. B.kwotę 300 zł tytułem spłaty z działu spadku. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 10 i 6 lat, które mają problemy zdrowotne. Pozwana nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego.
PozwanyP. B.ma 37 lat, pracuje jako operator wózka widłowego z uposażeniem w wysokości najniższego wynagrodzenia krajowego. Ma zasądzone alimenty na dzieci w wysokości 1 100 zł miesięcznie. Wobec pozwanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne alimentów oraz pożyczki pobranej w Euro Banku.
Okoliczności sprawy nie były sporne, pozwani nie kwestionowali bowiem istnienia zobowiązania a podnosili, iż nie dysponują obecnie środkami umożliwiającymi im spłatę zobowiązania.
Rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd Rejonowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie na podstawieart. 720 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. W sytuacji gdy pożyczkobiorca umiera w ogół praw i obowiązków majątkowych wchodzą spadkobiercy, co powoduje, że ponoszą oni odpowiedzialność za zobowiązania, których podmiotem był zmarły. Zakres tej odpowiedzialności, a także jej charakter zależą od złożenia i treści oświadczenia o przyjęciu spadku, a także od tego czy chodzi o okres przed przyjęciem spadku, czy po jego przyjęciu, a także od tego czy nastąpił podział majątku spadkowego, gdy do dziedziczenia dochodzi więcej niż jeden spadkobierca.
Zgodnie z powołanym przez Sąd pierwszej instancji przepisemart. 1030 k.c.do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku, a od chwili przyjęcia spadku z całego swego majątku. W razie prostego przyjęcia spadku, spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia, a w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 k.c.). W świetleart. 1034 k.c.do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe, a jeżeli jeden ze spadkobierców spełni świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.
Następstwo prawne pozwanych wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku z dnia 20 kwietnia 2011 roku, natomiast kolejnym postanowienia z dnia 22 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Łasku dokonał działu spadku poK. B..
Odpowiedzialność pozwanych spadkobierców za długi spadkowe następuje w stosunku do wielkości ich udziałów, tzn. po 1/3 części.
Powodowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa udowodniła swoje roszczenie zarówno co do zasady jak i wysokości, przedstawiając szczegółowo sposób jego wyliczenia.
Dalej sąd wskazał, że w niniejszej sprawie nie można zastosować przepisuart. 5 k.c.Powód w niniejszej sprawie realizuje uprawnienia z udzielonejK. B.pożyczki. Egzekwowanie należności z niej wynikających od spadkobierców nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. Zła sytuacja finansowa pozwanych nie uchybia ich obowiązkowi realizacji zobowiązania. Zastosowanie w takim przypadkuart. 5 k.c.prowadziłoby do eliminacji konkretnych norm prawa materialnego i godziłoby w pewność obrotu.
Natomiast w ocenie Sądu Rejonowego w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki, przemawiające za przychyleniem się do wniosku o rozłożenie zasądzonych od każdego z pozwanych należności na raty.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd wydał w oparciu oart. 102 k.p.c., nie obciążając pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez stronę powodową. Biorąc pod uwagę charakter roszczenia oraz sytuację finansową i rodzinną pozwanych w ocenie Sądu zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie powołanego przepisu.
Od powyższego orzeczenia apelację wniosła pozwanaA. B.. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego –art. 5 k.c.przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie można zastosowaćart. 5 k.c., gdyż zła sytuacja finansowa pozwanej nie może uchybiać obowiązkowi realizacji zobowiązań wynikających ze spłaty długu spadkowego, pomimo istnienia jednak wyraźnych podstaw do przyjęciaart. 5 k.c.
Podnosząc powyższe skarżąca żądała zmiany wyroku poprzez oddalenie w stosunku do niej powództwa.
W uzasadnieniu wskazała, że jej zła sytuacja finansowa nie jest przejściowa, a związana ze stanem zdrowia. Nie ma możliwości podjęcia pracy. Z pożyczki udzielonej matce nie skorzystała. Praktycznie żyje w ubóstwie. Żądanie od niej spłaty 1/3 części pożyczki w kwocie 8 996,68 zł nawet rozłożonej w czasie na okres 90 rat miesięcznych po 100 złotych jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo zdecydowanie przekracza jej możliwości finansowe i stanowi nadużycie prawa podmiotowego powoda.
W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja pozwanejA. B.nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Choć istotnie sytuacja finansowa skarżącej jest zła, to, wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżeniu, nie może sama w sobie stanowić wystarczającej podstawy dla zastosowania przepisuart. 5 k.c.i podjęcia oczekiwanego przez pozwaną rozstrzygnięcia.
Należy w pełni podzielić pogląd sądu pierwszej instancji, że przepisart. 5 k.c.nie mógł zdecydować o odmowie udzielenia ochrony prawnej roszczenia powoda.
Stosownie do treści przepisuart. 5 k.c.klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli więc uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące, nie dające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie,art. 5 k.c.zezwala na jego oddalenie. Należy jednak pamiętać, że istotą prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych, tak więc odmowa udzielenia tej ochrony osobie, która korzysta z przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego treścią, może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo i musi być uzasadniona istnieniem szczególnych okoliczności uzasadniających przyjęcie, że w określonym układzie stosunków uwzględnienie powództwa prowadziłoby do skutków szczególnie dotkliwych i nieakceptowanych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2015 roku, sygn. akt II CSK 555/14, LEX nr 1801548).
W niniejszej sprawie tymczasem taka sytuacja nie występuje. Oceny takiej nie zmienia również okoliczność, że powód realizuje swoje uprawnienie nie wobec osoby, która zaciągnęła pożyczkę, ale wobec jej spadkobierców. Spadkobierców, w tym skarżącą pozwaną, obciąża taki sam obowiązek zadośćuczynienia roszczeniu pożyczkodawcy.
W kwestii zarzutu, że pozwana nie odniosła żadnych korzyści z zaciągniętej przez matkę pożyczki, to wskazać należy, że z niekwestionowanych ustaleń w sprawie wynika, że pieniądze z pożyczki zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań na cele mieszkaniowe, a przecież pozwana w wyniku postępowania o dział spadku po matce uzyskała współwłasność prawa do lokalu mieszkalnego.
Podnieść również należy, że norma wyrażona w przepisieart. 5 k.c.ma charakter wyjątkowy i winna być stosowana tylko w sytuacji, gdy w inny sposób nie można zabezpieczyć interesu osoby zagrożonej wykonywaniem prawa podmiotowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie interes skarżącej został zabezpieczony w innej drodze – mianowicie poprzez rozłożenie świadczenia na raty – na 90 miesięcznych rat w kwotach po 100 zł. Oczywiście rozłożenie na raty nie jest tożsame z ochroną, która wynikałaby z zastosowaniaart. 5 k.c., niemniej należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi właściwą podstawę zabezpieczenia interesów skarżącej – nie niweczy prawa podmiotowego powoda, a zabezpiecza w dostateczny sposób interesy majątkowe pozwanej, z najmniejszą dla niej uciążliwością.
Z tych względów apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawieart. 385 kpc.
Na zasadzie przepisuart. 102 k.p.c.odstąpiono od obciążenia przegrywającej pozwanejA. B.kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym należnymi powodowej Spółdzielni. Pozwana ma bardzo trudną sytuację życiową, co wynika w znaczącym zakresie z okoliczności, na które nie ma żadnego wpływu. Przez to ma bardzo ograniczone możliwości płatnicze, ponadto posiada już obciążenia finansowe. W takiej sytuacji – zważywszy również, że jej odpowiedzialność w niniejszej sprawie ma charakter pochodny, a nie jest wynikiem jej własnego zobowiązania – sąd zdecydował nie nakładać na nią dodatkowego obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
Ustanowionym z urzędu adwokatom należą się koszty z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2015.1801) w wysokości 1 476 zł (§ 8 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia). Koszty te – z uwagi na wynik apelacji i brak uzasadnienia dla obciążenia nimi przeciwnika procesowego pozwanych – obciążają Skarb Państwa.