Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 827/16
Data wyroku: 2016-10-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Urban, Bożena Grubba, Grażyna Czyżak
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III AUa 827/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2016 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Bożena Grubba (spr.)

Sędziowie:

SA Grażyna Czyżak
SA Aleksandra Urban

Protokolant:

stażysta Anita Musijowska

po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. w Gdańsku
sprawyG. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o prawo do emerytury pomostowej
na skutek apelacjiG. K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt VIII U 1559/15
oddala apelację.
SSA Grażyna Czyżak SSA Bożena Grubba SSA Aleksandra Urban
Sygn. akt III AUa 827/16

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29.10.2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówiłG. K.prawa do emerytury pomostowej z uwagi na brak 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(jednolity tekst: Dz. U. z 2015 r., poz. 965). W uzasadnieniu wskazał, że nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresu zatrudnienia od 18.11.1980 r.do 30.06.1997 r. z tytułu zatrudnienia w(...) S. A.wG..
Odwołanie od powyższej decyzji złożyłG. K.wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie prawa do emerytury pomostowej.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 marca 2016 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego (sygn. akt VIII U 1559/15) .
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyG. K.,urodzony dnia (...), w dniu 14.09.2015 roku złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.wniosek o przyznanie emerytury pomostowej.
Ubezpieczony nie pozostaje w stosunku pracy.
W toku postępowania przed ZUS ubezpieczony udowodnił 37 lat i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Zaskarżoną w sprawie decyzją ZUS odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, albowiem nie udokumentował on wymaganego stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Ubezpieczony w okresie od 02.08.1976 r. do 25 października 1976 r. był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wG.na stanowisku tokarzaw pełnym wymiarze czasu pracy.
Ubezpieczony w okresie od 02.11.1978 r. do dnia 24.03.1980 r. był zatrudnionyw PomocniczymPrzedsiębiorstwie Usługowym (...)wG.Zakład Usługowy (...)wG.na stanowisku majstra zmianowego w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ubezpieczony w okresie od 03.04.1980 r. do dnia 15.11.1980 r. był zatrudnionyw Spółdzielni Kółek Rolniczych wW.na stanowisku brygadzisty warsztatuw pełnym wymiarze czasu pracy.
Ubezpieczony w okresie od 18.11.1980 r. do dnia 30.06.1997 r. był zatrudnionyw(...) S.A(obecnie(...) S.A.)na stanowisku ślusarz-operator mechanik urządzeń elewatora w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ubezpieczony w okresie od dnia 01.07.1997 r. do dnia 06.02.1988 r. był zatrudniony w(...) SP. z o.o.na stanowisku magazynier-brygadzista w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ubezpieczony w okresie od 01.02.2000 r. do 08.09.2015 r. był zatrudnionyw(...) Sp. z o.o.W okresie od 01.02.2000 r. do 30.06.2000 r.na stanowisku operatora sprzętu i urządzeń przeładunkowych/konserwator, w okresieod 01.07.2000 r. do 30.06.2007 r. na stanowisku szef zmiany/główny konserwator, w okresie od 01.07.2007 r. do 31.12.2008 r. na stanowisku starszy operator/główny konserwator sprzętu i urządzeń, w okresie od 01.01.2009 r. do 30.04.2010 r. na stanowisku szef zmiany, w okresie od 01.05.2010 r. do 08.09.2015 r. na stanowisku starszy operator/główny konserwator sprzętu i urządzeń przeładunkowych. Na wyżej wymienionych stanowiskach wykonywał on pracęw pełnym wymiarze czasu pracy.
W okresie od 16.09.2000 r. do 15.07.2008 r. był zgłoszony do ubezpieczeńprzez płatnika(...) SPÓŁKA Z O.O.z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie.
W okresie od 01.08.2008 r. do dnia wystawienia zaświadczenia zatrudnieniui wynagrodzeniu tj. 17.04.2014 r. współpracował z(...) sp. z o.o.w ramach umowy zlecenia.
Przechodząc do rozważań prawnych, Sąd Okręgowy przytoczył, że zgodnie zart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2008 r., Nr 237,poz. 1656 ze zm.) prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniemart. 5 – 12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;
3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 latdla mężczyzn;
4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonychw art. 5 – 9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 latdla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;
5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
Wnioskodawca nabywa prawo do emerytury pomostowej, jeżeli spełnia kumulatywnie wszystkie przesłanki postawione wart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż ubezpieczony na dzień złożenia wniosku ukończył 60 lat, nie pozostaje w stosunku pracy.
Sąd Okręgowy wskazał, że spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się na kwestii ustalenia, czy ubezpieczony legitymuje się na dzień wejścia w życieustawy o emeryturach pomostowychw życie, tj.: na dzień 1 stycznia 2009 r. co najmniej 15 - letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych(na podstawieart. 4 pkt 2w zw. zart. 49 pkt 2 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych).
W świetle treści przepisuart. 49 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowychprzesłankę tę analizować należy przez pryzmat przepisówart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych(por. wyroki S.N.: z dnia 13 marca 2012 r. w sprawie II UK 164/11, publik. LEX nr 1171289 i z dnia 4 września 2012 r. w sprawie I UK 164/12, publik. LEXnr 1284720). Powyższe oznacza, że przy ustalaniu okresu uprawniającego do emerytury pomostowej, o którym mowa w art. 49 pkt 3 ustawy o e. p., nie uwzględnia się okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o e. r. FUS.
Do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisu art. 3 ust. 1 i 3 w/w ustawy organ rentowy nie zaliczył okresu od 18.11.1980 r.do 30.06.1997 r. z tytuły zatrudnienia w(...) S. A.wG.(poprzednio(...) S.A) z uwagi na brak zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Zgodnie z przepisem art. 51 w/w ustawy, za okresy przypadające przed dniem 01.01.2009 r. płatnik składek jest zobowiązany do wystawienia zaświadczeń o okresach pracy w szczególnych warunkach,w rozumieniu art. 3 ust. 1 lub 3 w/w ustawy zgodnie z którym wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 i 2 doustawy o emeryturach pomostowych.
Co do spornego okresu zatrudnienia od 18.11.1980 r. do 30.06.1997 r. Sąd Okręgowy zważył, że w aktach organu rentowego znajduje się świadectwo pracy wydane przez(...) S.A, z którego wynika, iż w spornych okresach ubezpieczony stalei w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę na stanowisku ślusarza-operatora mechanika urządzeń elewatora. Zgodnie z dokumentacją zawartą w aktach osobowych odwołującego tj. zaświadczeniem wydanym przezZarząd (...) S.Az dnia 31.03.2014 r. praca, którą wykonywał odwołujący na stanowiskach monter aparaturyi układów hydraulicznych, ślusarz remontowy urządzeń przeładunkowych - operator urządzeń elewatora nie występuje w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są pracew szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze prowadzonym przezZarząd (...) S.Azgodnie zart. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.o emeryturach pomostowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził iż sporny okres zatrudnienia ubezpieczonego za pośrednictwem(...) S.Anie stanowi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd Okręgowy podkreślił, że wykaz prac określonych wart. 3 ust. 1 i 3 ustawyo emeryturach pomostowychjest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (por. wyrok S.N. z dnia 13 marca 2012 r. w sprawie II UK 164/11, publik. LEX nr 1171289).
Odnosząc się do okresu od 18.11.1980 r. do 30.06.1997 r. zatrudnienia w(...) S.A., Sąd I instancji zważył zatem, że okres ten nie może być zaliczony do stażu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawyo emeryturach pomostowychz uwagi na niewystępowanie ich w wykazie prac o szczególnych lub prac o szczególnym charakterze w załącznikunr 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych.
Odwołujący się podnosił, że w jego ocenie wykonywał prace pokładowew charakterze marynarza, które nie zostały ujęte w świadectwie pracy, na dowód czego przedłożył kopię świadectwa marynarza i książeczki żeglarskiej. Sąd Okręgowy stwierdził,że jak wynika z materiału dowodowego ubezpieczony nie wykonywał pracy na statku żeglugi morskiej, ale na jednostce pływającej - elewatorze, który statkiem nie jest, a stanowi urządzenie służące do przeładunku tlenku glinu pomiędzy statkami. Elewator nie posiada napędu własnego, pływa na terenie portu. Nadto żegluga morska realizowana jest między portami morskimi za pomocą wyspecjalizowanych statków, np.: statków pasażerskich, typu(...)do przewozu samochodów i wagonów, czy kontenerowców, tankowców itp.Ze względu na rejon pływania żeglugę morską podzielić można na żeglugę przybrzeżną-krajową i międzynarodową. (L. F.,J. W.: „Mały słownik morski”,G.:(...) Ltd., 1993 ). Wobec powyższego Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że ubezpieczony w powyższym okresie nie wykonywał pracy na statkach żeglugi morskiej.
Na podstawie przeprowadzonego dowodu z przesłuchania ubezpieczonegoG. K.i świadkaR. M.Sąd Okręgowy ustalił, że praca w spornym okresie nie stanowiła pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisuart. 3 ust. 1 lub art. 3 ust. 3uprawniających do nabycia emerytury pomostowej. Twierdzenie odwołującego, że wykonywana przez niego praca odpowiadała pracyo szczególnym charakterze wymienionym w pkt 12 załącznikanr 2 ustawy o emeryturach pomostowychSąd uznał za bezzasadne.
Mając na względzie wszystkie wykazane przez odwołującego okresy pracy, Sąd Okręgowy uznał, że żaden z nich nie może być uznany za okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 lub art. 3 ust. 3 ustawyo emeryturach pomostowych. Ubezpieczony nie udowodnił zatem wymaganych 15 lat okresu pracy w szczególnych warunkach. Tym samym nie spełnia przesłanek postawionych wart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, a jego odwołanie podlega oddaleniu.
W konkluzji, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oraz cytowanych wyżej przepisów oddalił odwołanie ubezpieczonego.
Apelację od wyroku wywiódł wnioskodawca, zarzucając:
1) naruszenie przepisuart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychpoprzez nieuzasadnione przyjęcie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek uprawniającychdo nabycia emerytury pomostowej,
2) naruszenie przepisuart. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnegopoprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego i wyprowadzenie z jego analizy wniosków sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego poprzez błędne uznanie świadectwa pracy za dokument urzędowy w rozumieniuart. 244 § 1 k.p.c.,
Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczeniai ustalenie prawa wnioskodawcy do emerytury, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji wnioskodawca zarzucił, że Sąd Okręgowy dokonał błędneji sprzecznej zart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychoceny charakteru pracy wykonywanej przez wnioskodawcę, opierając swoje ustalenia w znacznym stopniuna literalnym brzmieniu świadectwa pracy wydanym przez(...) SAoraz zaświadczeniu wydanym przezZarząd (...) SA. Przedmiotowe dokumenty nie mają zaś charakteru dokumentów urzędowych w rozumieniuart. 244 § 1 k.p.c., a jedynie są dokumentami prywatnymi w rozumieniuart. 245 k.p.c.Ustalenie rzeczywistego charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy winno zatem nastąpićz uwzględnieniem wszystkich dowodów w sprawie. W ocenie ubezpieczonego, z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, iż praca wykonywana przez wnioskodawcę odpowiadała swoim charakterem pracy ujętej w punkcie 12 załącznika nr 2 doustawyo emeryturach pomostowych. Okoliczność, iż elewator pływa na terenie portu nie wyklucza szczególnego charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zawiera bowiem zarzutów skutkujących koniecznością zmiany bądź uchylenia zaskarżonego wyroku.
Spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się na kwestii spełniania przezG. K.przesłanek prawa do emerytury pomostowej wynikających zustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).
Podkreślić należy, iż celem postępowania apelacyjnego jest ponowne rozpoznanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym, a ponieważ ocena zaskarżonego wyrokupod kątem prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji prawa materialnego może być dokonana jedynie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy,to w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Sąd Apelacyjny przypomina, że zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi jedo pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS Nr 17/2000, poz. 655).
Skuteczne podniesienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wskazania, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając – to jest – czy i w jakim zakresie analiza ta jest niezgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzą lub doświadczeniem życiowym, względnie – czy jest ona niepełna(zob. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753; wyrok SN z dnia 6 lipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925). Tylko takie skonstruowanie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.pozwala na skuteczne podważenie przeprowadzonej przez Sąd oceny dowodów, a także będących jej konsekwencją ustaleń stanu faktycznegoi subsumowanie ich pod określony przepis prawa. Zgodnie z wyjaśnieniem udzielonymprzez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r. (I ACa 447/05, LEX nr 177024), które Sąd odwoławczy podziela, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sąduz treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawiea konkluzją, do jakiej doszedł Sąd na jego podstawie. To natomiast, że określone dowody ocenione zostały niezgodnie z intencją strony skarżącej nie oznacza jeszcze, iż Sąd dopuścił się naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Przekładając powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy wskazać należy,iż zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe,a w poczynionych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c.
Niemniej jednak konieczne okazało się dokonanie uzupełniających ustaleń faktycznych na podstawie już zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. SądI instancji zaniechał bowiem ustalenia, jakie konkretnie czynności wnioskodawca wykonywał w ramach spornego zatrudnienia od 18.11.1980 r. do 30.06.1997 r. w(...) S.A.Nadto, Sąd Okręgowy skupił się na ocenie tego zatrudnieniapod kątem możliwości uznania go za prace na statkach żeglugi morskiej, nie odnosząc siędo ewentualnie możliwej kwalifikacji jako pracy operatorów żurawi wieżowych, do obsługi których są wymagane uprawnienia kategorii IŻ lub równorzędne oraz dźwignic portowych lub stoczniowych, co również wymagało zatem uzupełnienia przez Sąd odwoławczy.
Przechodząc do rozważań merytorycznych, Sąd Apelacyjny przypomina, że emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przezustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237 z 2008 r., poz. 1656), która weszła w życie1 stycznia 2009 r. Emerytury pomostowe, choć są świadczeniami emerytalnymi, różnią sięod „zwykłych” emerytur tj. emerytur wypłacanych na podstawie ustawy emerytalnej osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny (tak: Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r., w sprawie K 17/09, OTK-A 2010/3/21).
Emerytura pomostowa to świadczenie przysługujące z nowego systemu emerytalnego (art. 24 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy nie mają prawa do emerytury określonej w przepisach art. 32, art. 33, art. 39, art. 40, art. 46,art. 50, art. 50a, art. 50e i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach FUS oraz art. 88 Karty Nauczyciela, zwłaszcza z uwagi na niespełnienie, do końca 2008 r., warunków nabycia uprawnień do tych świadczeń. Świadczenie to spełnia funkcję emerytury z tytułu obniżonego (niższego) wieku emerytalnego (art. 32 ustawy emerytalnej), a zatem zostało wprowadzoneze względu na obiektywne okoliczności szybszego niż normalnie pogarszania się,wraz ze starzeniem się, organizmu człowieka, zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia z uwagi na jego specyfikę, tj. szczególne warunki lub charakter pracy. Jednak – co istotne w stanie faktycznym niniejszej sprawy - w porównaniu do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym istotnie zawężono krąg ubezpieczonych - pracowników uprawnionychdo emerytury pomostowej, zasadniczo kierując się przy tworzeniu wykazów pracw szczególnych warunkach/charakterze (załączniki nr 1-2 doustawy o emeryturach pomostowych) kryteriami medycznymi z zakresu medycyny pracy (tak: Kamil Antonów, Marcin Bartnicki, Bartosz Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz (komentarz do art. 24; uwagi do punktu 3), ABC, 2009, wyd. III). Rozwiązania zawarte w tej ustawie dotyczą osób objętych pracowniczym systemem ubezpieczeń społecznych i mają charakter przejściowy oraz obejmują zamkniętą liczbę określonych podmiotów (zob. uzasadnienie ustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych dostępne na internetowej stronie Sejmu, VI kadencja, nr druku: 1070).
Zgodnie z przepisamiart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychpracew szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogąz dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywanew szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywaniaw sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowychprawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1)urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
2)ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącyco najmniej 15 lat;
3)osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;
4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobieti co najmniej 25 lat dla mężczyzn;
5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub pracew szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
6)po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
7)nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
Ustawa o emeryturach pomostowychdopuściła odstępstwa od przesłanki wymienionej w jejart. 4 pkt 6, wskazując wart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, że prawodo emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1)po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
2)spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;
3)w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowaw pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Podkreślić należy, że stosownie do art. 3 ust. 7 ustawy za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 lub art. 32 i art. 33 ustawyo emeryturach i rentach z FUS.
Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową - w świetle wykładni językowej art. 4 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych - jest legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterzew rozumieniuustawy o emeryturach pomostowychlub dotychczasowych przepisówprzed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz kontynuowanie pracy w szczególnych warunkach, jednakże już tylko w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,po dniu 31 grudnia 2008 r.
Mając na uwadze, żeG. K.po dniu 31 grudnia 2008 r. nie kontynuował pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3–co nie było sporne między stronami - konieczna zatem była ocena, czy prawo do emerytury pomostowej można ustalić ubezpieczonemu w oparciu oart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Przepis art. 49 ustawy ma charakter przepisu dostosowawczego i jego zadaniem jest umożliwienie przejścia na emeryturę pomostową osobom, które po dniu wejścia w życie ustawy nie spełniły warunku wykonywania pracy w szczególnych warunkachlub o szczególnym charakterze określonej w załącznikach nr 1 i 2, jednakże w dniu wejściaw życie spełniły wszystkie pozostałe warunki.
Mając na uwadze zarzuty apelacji Sąd odwoławczy podkreśla, że w przypadku kiedy osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy "szczególnej" według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawodo "nowego" świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy). Innymi słowy, brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnychlub w szczególnym charakterze dziś nie może być tak kwalifikowany (vide:wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2.04.2014 r., sygn. akt III AUa 2302/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13.03.2014 r. sygn. akt III AUa 3489/12 ).
Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych znajduje także potwierdzenie w judykatach Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013/5-6/62).W wyroku z dnia 4 września 2012 r. (I UK 164/12, OSNP 2013/15-16/185) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że określenie "okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3", zawarte wart. 49 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), oznacza okres pracy wskazany w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, bez wliczania do niego okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając na uwadze charakter obowiązków wykonywanych przezG. K.w ramach spornego zatrudnienia rozważyć należało zatem, czy prace te można zakwalifikować bądź jako pracę na statkach żeglugi morskiej, wymienioną pod poz. 23 Wykazu prac w szczególnych warunkach - załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych, bądź też jako prace operatorów żurawi wieżowych, do obsługi których są wymagane uprawnienia kategorii IŻ lub równorzędne oraz dźwignic portowych lub stoczniowych, wymienione pod poz. 12 Wykazu prac o szczególnym charakterze – załącznika nr 2 do ustawy.
Sąd Apelacyjny podziela w całości rozważania i wnioski Sądu I instancjiw przedmiocie braku możliwości zakwalifikowania okresu pracy wnioskodawcy od 1980 r. do 1997 r. jako okresu pracy na statkach żeglugi morskiej, nie widząc zatem potrzeby ponownego przytaczania trafnej argumentacji tegoż Sądu, którą przyjmuje za własną.
Należy jednak zwrócić uwagę, że uszła uwadze Sądu Okręgowego konieczność odniesienia się do możliwości uznania pracy wnioskodawcy za pracę operatorów żurawi wieżowych, do obsługi których są wymagane uprawnienia kategorii IŻ lub równorzędne operatora dźwignic portowych lub stoczniowych, czego ubezpieczony domagał sięw odwołaniu od decyzji pozwanego.
Wskazać należy, że jak wynikało z wyjaśnieńG. K.oraz zeznań świadkaR. M.– kierownika oddziału elewatorów, do obowiązków wnioskodawcy należała obsługa urządzeń elewatora podczas przeładunku zboża i tlenku glinu. Polegało tona obsłudze ramion załadowczych, kabina operatora znajdowała się na wysokości ponad20 m. Świadek podał, że czynności w kabinie wnioskodawca wykonywał w różnym czasie – mniej więcej od ½ do ¾ dnia, przy czym ubezpieczony pracował w skróconym wymiarze czasu pracy – 6 godzin dziennie. Dodatkowo, z uwagi na brak ludzi, ubezpieczony zajmował się urządzeniami hydrauliki siłowej tj. pompami, zaworami, silnikami, zbiornikami. Często następowały awarie, które trzeba było usuwać. Wnioskodawca obsługiwał również filtryi wentylatory. Wszystkie te czynności wykonywał codziennie. Wykonywał też remonty urządzeń, tj. wentylatorów pomp, silników – część z nich znajdowała się ponad wieżą, część wewnątrz wieży. Wieża znajdowała się na pontonie pływającym. Kiedy była obsługa statkui trzeba go było przeholować do burty lub wzdłuż burty lub gdy elewator zmieniał miejsce zacumowania, ubezpieczony wykonywał również czynności charakterystyczne dla marynarza pokładowego.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że brak jest możliwości zaliczenia spornego okresu zatrudnieniaG. K.jako okresu pracyw szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, stosownie do art. 49 pkt 3 ustawy. O ile bowiem wnioskodawca wykonywał pewne prace, które można zakwalifikować jako prace operatora dźwignic portowych, o tyle nie były one wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na tym stanowisku. Oprócz obsługi ramion załadowczych z kabiny operatora, co zajmowało ubezpieczonemuod ½ do ¾ dniówki roboczej, wnioskodawca wykonywał szereg czynności, które nie polegały na operowaniu żurawiem i które nie są pracami w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Krótsze dobowo(nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku) świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwościdla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia.
W tym stanie rzeczy, uznając, żeG. K.nie spełnia wszystkich ustawowych przesłanek prawa do emerytury pomostowej, a apelacja wnioskodawcy nie zdołała podważyć ostatecznej prawidłowości wyroku Sądu I instancji Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonego, jak w sentencji.
SSA Grażyna Czyżak SSA Bożena Grubba SSA Aleksandra Urban