Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 203/15
Data wyroku: 2016-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Składowska, Iwona Podwójniak, Antoni Smus
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt I Ca 203/15

POSTANOWIENIE
Dnia 4 marca 2016 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Antoni Smus
Sędziowie: SO Iwona Podwójniak
SO Joanna Składowska
Protokolant: sekr. sąd Joanna Wołczyńska – Kalus
po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 roku w Sieradzu na rozprawie
sprawy z wnioskuI. D.
z udziałem:A. B.,D. B.,M. B.,P. B.,W. B. (1),W. B. (2),M. M.,H. K.,J. K.,T. K.,A. M.,D. M. (1),A. P.,T. P.iM. W.
o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości
na skutek apelacji uczestnika postępowaniaD. B.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 29 października 2014 roku, sygn. akt I Ns 1039/10
postanawia:

I
zaskarżone postanowienie w ten sposób zmienić, że nadać mu następującą treść:

„ 1. stwierdzić, żeA.iL.małżonkowieP., na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, nabyli z dniem 22 października 1997 roku przez zasiedzenie własność zabudowanej nieruchomości, położonejwU., gminaS., obręb(...), oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), o powierzchni 0,0522 ha, opisanej na mapie sporządzonej dnia 02 marca 2012 roku przez biegłego geodetęJ. B. (1), przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dnia 11 czerwca 2014 roku, za numerem P.1010.2014.(...);
2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie;
3. ustalić, że każdy z zainteresowanych ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.”

II
oddalić apelację w pozostałym zakresie;

III
ustalić, że każdy z zainteresowanych ponosi koszty postępowania związaneze swym udziałem w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie z wnioskuI. D.z udziałemT. P.,D. B.,W. B. (1),W. B. (2),P. B.,T. K.,D. M. (2),M. W.,M. B.,A. B.,A. P.,M. M.,H. K.iA. M.o zasiedzenie  stwierdził, żeA.iL.małżonkowieP.nabyli z dniem 22 października 1997 r. do wspólności ustawowej przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wU., gminaS., obręb(...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o powierzchni 0,0641 ha,(...)o powierzchni 0,0640 ha,(...)o powierzchni 0,0522 ha,(...)o powierzchni 0,2753 ha, opisanej na mapie sporządzonej 2 marca .2012 r. przez geodetę uprawnionegoJ. B. (1), przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dnia 11 czerwca 2014 r. za numerem P.1010.2014.(...)oraz ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na ustaleniach i wnioskach, których istotne elementy przedstawiały się następująco:

Właścicielemdziałki nr (...)położonej wU.o powierzchni 0.58 ha jest uczestnik postępowaniaD. B..
Zdziałki nr (...)został wydzielony pas gruntu stanowiący część istniejącej na gruncie drogi od stronydziałki (...). Droga ta ma szerokość 1,5 do 2 m i biegnie na całej długościdziałki (...). W 2010 r. uczestnik postępowaniaD. B.dokonał podziałudziałki nr (...)nadziałki o numerach (...). Na potrzeby rozpoznawanej sprawy biegły geodetaJ. B. (1)zdziałki nr (...)wydzieliłdziałki nr: (...)o powierzchni 0.0077 ha,(...)o powierzchni 0,0641 ha,(...)o powierzchni 0.0081 ha,(...)o powierzchni 0,0640 ha,(...)o powierzchni 0,0066 ha,(...)o powierzchni 0,0522 ha oraz(...)o powierzchni 0,2753 ha.
W okresie od 1955 r. do śmierci w dniu 12 czerwca 1961 r. właścicielem działkinr 127 byłE. B., który otrzymał ją od swego ojcaF. B..
E. B.pozostawił po sobie żonęK. B.oraz czterech synów:D. B.,S. B.,W. B. (1)iW. B. (2).
Uczestnik postępowaniaW. B. (1)upoważnił swojego brataW. B. (2)do rozporządzania swoim udziałem w przedmiotowej nieruchomości; następnie obaj zrzekli się swoich praw do tej nieruchomości na rzecz brataD. B..
Nieformalną umową z 21 października 1967 r.K. B.( żonaE.i matka uczestnikaD. B.) sprzedałaJ.iM.małż.K.orazA.iL.małż.P.nieruchomość, stanowiącą działkę siedliskową o powierzchni 625 m2, obejmującą plac pod podwórko, na którym znajdowały się budynki gospodarcze, studnia i fundament pod budynek mieszkalny.
W chwili zawarcia tej umowy budynek mieszkalny posiadał ściany i strop, nie miał natomiast dachu oraz drzwi i okien.
Od 1967 r.J.iM. K. (1)orazA.iL. P.zaczęli wspólnie uprawiać ziemię za domem i od ulicy, nie objętą umową sprzedaży. W posiadanie tych gruntów weszli nie pytając nikogo o zgodę. Wspólnie zaczęli też prowadzić dalszy etap budowy budynku mieszkalnego.
Uczestniczka postępowaniaA. P.po nabyciu działki siedliskowej, ogrodziła podwórko. Ogrodzenie to znajduje wciąż w tym samym miejscu. Uczestniczka postępowania korzystała z sadu i gruntów rolnych znajdujących się „ za podwórkiem od strony drogi” m.in. sadziła drzewa owocowe oraz uprawiała zboże.
Nieformalną umową z 15 czerwca 1978 r.J. K.sprzedałaA.iL.małż.P.nieruchomość położoną wU.nr(...)obejmującą połowę budynku mieszkalnego składającego się z dwóch izb mieszkalnych, spiżarki, połowy budynku gospodarczego, garażu, studni i placu pod zabudowaniami położonymi od strony północnej.
Umową z dnia 15 sierpnia 1978 r.W. B. (2)wydzierżawiłA. P.grunty mieszczące się wU.przy posesji wU.nr(...). Zgodnie z tą umową dzierżawa została zawarta na czas określony do 15 sierpnia 1980 r., zaś czynsz dzierżawny został ustalony na kwotę 1500 zł.
7 września 1980 r. dzierżawa „ziemi w nr(...)wU.” została przedłużona do września 1981 r..
UczestnikW. B. (2)wiedział, że uczestniczkaA. P.jest zainteresowana zakupemdziałki nr (...), ale nie miała pieniędzy na realizację tej transakcji. W tej sytuacjiW. B. (2)wraz z braćmi „ uzgodnili podpisanie umowy dzierżawy”.
Druga umowa dzierżawy została zawarta, ponieważA. P.nadal nie miała wystarczającej ilości pieniędzy na zakup nieruchomości.
W trakcie trwania umowy dzierżawy były prowadzone rozmowy na temat sprzedaży nieruchomości.
Poprzez zawarcie umowy dzierżawy spadkobiercyE. B.chcieli mieć gwarancje, że dostaną pieniądze za pole.
W momencie podpisywana umowa dzierżawy w 1978 r., część pieniędzy za pole była już zapłacona.
Po zawarciu umowy dzierżawy sposób korzystania przezA. P.z nieruchomości, czyli siedliska i pola, nie uległ zmianie.
Po zakończeniu dzierżawy (prawdopodobnie w 1982 r.)W. B. (2)orazA.iL.małż.P.zawarli nieformalną umowę sprzedaży nieruchomości położonej we wsiU.nr(...)za kwotę 120 000 zł, której termin płatności został ustalony do dnia 20 maja 1983 r.. Z tytułu tej umowyW. B. (2)otrzymał łącznie 110 000 zł.
Po otrzymaniu całej należnościW. B. (2)orazA.iL. P.mieli się udać do notariusza celem podpisania aktu notarialnego. Z uwagi na brak zapłaty ostatniej raty nie doszło do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego.
8 czerwca 2011 r.D. B.złożył do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Zgodnie z tym wnioskiemI. D.,A. P.iT. P.mieli w terminie 30 dni wydać właścicielowiD. B.nieruchomość położoną w miejscowościU.oznaczoną numerem(...).
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy stwierdził, iż wniosek zasługuje na uwzględnienie w całości.
Sąd pierwszej instancji podniósł , że wnioskodawczyni samoistność posiadaniadziałek nr (...), położonych w miejscowościU., wywodziła z okoliczności przejęcia ich we władanie i wykonywania na nich uprawnień właścicielskich w ½ części w dniu 21 października 1967 r., a następnie od 15 czerwca 1978 r. w pozostałym zakresie, na zasadzie doliczenia do czasu posiadania udziału poprzedników- małż.K..
Zdaniem Sądu Rejonowego, całokształt zachowań uczestniczkiA. P.od 21 października 1967 r. ma charakter posiadania samoistnego (jak właściciel).Zagospodarowanie nieruchomości - posadowienie ogrodzenia, wykończenie domu, użytkowanie z wyłączeniem innych osób oraz manifestowanie stosunku właścicielskiego, zostało w pełni potwierdzone zebranym w sprawie materiałem dowodowym (zeznaniami świadków, dowodami z dokumentów), którym dano wiarę.
Uczestnicy postępowania nie obalili skutecznie domniemania samoistności posiadaniaA. P., wynikającej zart. 339 k.c.UczestnikD. B.podniósł jedynie, iż 15 sierpnia 1978 r. oraz 7 września 1980 r.A. P.zawarła zW. B. (2)umowę dzierżawy.
Zdaniem Sądu Rejonowego, umowa ta dotyczyła, wbrew twierdzeniom uczestnika, jedynie gruntów ornych za siedliskiem. Umowa ta nie mogła dotyczyć siedliska , ponieważ zostało sprzedane w 1967 r., a okoliczność, czyK. B.( matka uczestnikaD. B.) – miała do tego prawo, nie ma znaczenia. Nabywcy weszli wówczas w posiadanie siedliska, zapłacili za nie w całości żądaną kwotę, a to, czyK. B.rozliczyła się z tych pieniędzy z dziećmi nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. W rezultacie zasadność wniosku w części dotyczącej siedliska, nie budzi wątpliwości. Takie wątpliwości można mieć jedynie co do pozostałej częścidziałki (...), nie objętej pisemną umową sprzedaży z 1967 r. , tj. co do ziemi ornej za siedliskiem. Wprawdzie małżonkowieP.weszli w jej posiadanie samoistne także w 1967 r. i posiadanie to trwa do chwili obecnej, jednak w 1978 r.A. P.podpisała w 1978 r. umowę dzierżawy.
Sąd Rejonowy stwierdził, że co do zasady, na podstawie umowy dzierżawy posiadacz uzyskuje jedynie posiadanie zależne, a nie samoistne, i tego rodzaju posiadanienie doprowadzi do zasiedzenia nieruchomości. Jednak w niniejszej sprawie umowa dzierżawy stanowiła w rzeczywistości jedynie swego rodzaju nieformalną przedwstępną umowę sprzedaży (art. 389 § 1 k.c.).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, z ustalonego stanu faktycznego wynika,iż uczestnik postępowaniaW. B. (2)miał wiedzę, iżA. P.chce kupić pozostałą część nieruchomości nr 127, jednak nie może tego uczynić z przyczyn finansowych, wobec czego postanowił spisać z nią w celu zabezpieczenia umowę dzierżawy.
Dochodząc do takiego wniosku Sąd Rejonowy oparł się na zeznaniach świadkaW. B. (3), która brała udział w rozmowachW. B. (2)i jego braci przed przystąpieniem do umowy dzierżawy z uczestniczkąA. P..Ponadto sam uczestnikD. B.przyznał, iż powodem zawarcia umowy dzierżawy z 7 września 1980 r. było to, żeA. P.nie miała wystarczającej pieniędzy na zakup nieruchomości.
Okoliczności te świadczą o tym, że umowy dzierżawy były zawierane z myślą kupna - sprzedaży nieruchomości, stanowiąc niejako odroczenie czynności w czasie. W chwili zawierania umów dzierżawyW. B. (2)miał zamiar po osiągnięciu stabilności finansowejA. P.sprzedać jej nieruchomość, a ta miała zamiar tę nieruchomość od niego kupić. Potwierdza o zwłaszcza fakt, iż prawdopodobnie tuż po zakończeniu umowy dzierżawyA. P.orazW. B. (2)zawarli nieformalną umowę sprzedaży nieruchomości z kwotą płatną w ratach. Podkreślenia wymaga też fakt, że uczestniczkaA. P.nie płaciła żadnych kwot z tytułu czynszu dzierżawnego, natomiast już w trakcie trwania umów dzierżawy wpłacała raty na poczet przyszłego kupna nieruchomości.
Według Sądu Rejonowego, uczestnicy nie udowodnili, iż umowa nazwana dzierżawą rzeczywiście była wykonywana przezA. P., w szczególności, iż płaciła ona czynsz dzierżawny. Dotychczasowe korzystanie z nieruchomości przez uczestniczkępo podpisaniu umowy nie zmieniło swojego charakteru, co również świadczy o tym, iż strony nie zawarły właściwej umowy dzierżawy. Nie doszło bowiem do zmiany charakteru posiadania przez nią działki ornej z samoistnego na zależne, w szczególności w taki sposób, by stało się to dostrzegalne przez otoczenie.
Na tej podstawie Sąd Rejonowy uznał, iżA. P.na skutek umów „dzierżawy" nie stała się posiadaczem zależnym, a tym samym zachowała status posiadacza samoistnego.
Sąd pierwszej instancji nie dał wiary zeznaniom uczestnikaD. B.,iż po śmierciE. B.do 1976 r. ziemię uprawiałF. B.oraz, iż to on wykończył samodzielnie dach budynku mieszkalnego na nieruchomości,gdyż zeznania te pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym uznanym za wiarygodny oraz zasadami doświadczenia życiowego.
Ciężko jest według Sądu Rejonowego wyobrazić sobie, by wnuczka, która za zgodą głowy rodziny -F. B.korzysta z działki siedliskowej, była powstrzymana przed korzystaniem z reszty nieruchomości, by tym samym tylko on obrabiał pole dla siebie mimo podeszłego wieku.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji z ustalonego stanu faktycznego wynika, żeF. B.jedynie pomagał przy uprawie ziemi oraz wykończeniu dachu domu, jednak nie pobierał z tego tytułu pożytków, które stawiałyby go na pozycji właściciela.
O tym, iż uczestnik postępowaniaD. B.przejaskrawia okoliczność użytkowania ziemi z wyłączeniemA. P.świadczy fakt, iż według niego, użytkować nieruchomość miałM. N., który sam stwierdził, iż jedynie pomagał uczestniczceA. P.. Dlatego, w tym zakresie zeznaniaD. B.nie zasługują na wiarę.
Podobnie należy też ocenić zeznania świadkaW. B. (3)oraz uczestnikaW. B. (2), ponieważ nie podali oni żadnych szczegółów, dotyczących tego jak miałoby wyglądać samodzielne użytkowanie przezF. B.pola, na którym znajduje się wydzielona działka siedliskowa, gdzie żyły wówczas dwie rodziny.
W dalszych motywach pisemnych rozstrzygnięcia stwierdzono, że kolejną sprawą istotną dla stwierdzenia nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez małżonkówP.było dokonanie oceny, czy ich posiadanie było w dobrej wierze.
Według Sądu Rejonowego, z całą pewnością okoliczności wejścia w posiadanie działki siedliskowej na nieruchomości oznaczonej nrdziałki (...)m umową z dnia21 października 1967 r. bez zachowania formy aktu notarialnego (wbrewart. 158 k.c.)oraz wejście w posiadanie pozostałej części nieruchomości, bez żadnego tytułu, nie pozostawiają wątpliwości, że samoistne posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez małżonkówP., było w złej wierze.
Za niewątpliwą chwilę objęcia w posiadaniedziałki siedliskowej nr (...)przez uczestniczkęA. P.i jej męża - poza częścią nabytą przezJ.iM. K. (1)– Sąd pierwszej instancji uznał dzień zawarcia umowy sprzedaży z dnia21 października 1967 r.., gdyż od tej też chwiliA. P.wraz z mężem zaczęła korzystać z części działki siedliskowej oraz z reszty nieruchomości, z wyłączeniem części działki siedliskowej, nabytej przezJ.iM. K. (2). W stanie rzeczy w sprawie ma zastosowanie 30 - letni okres zasiedzenia.
Odnośnie drugiej części działki siedliskowej nabytej umową sprzedaży z 15 czerwca 1978 r. od małżonkówK.Sąd Rejonowy doliczył zgodnie zart. 176 k.c.okres posiadania nieruchomości przez poprzedników prawnych uczestniczkiJ.iM. K. (1), którzy weszli w posiadanie nieruchomości również w dniu 21 października 1967 r. jako posiadacze samoistni.
Mając na uwadze, iżA.iL. P.byli małżeństwem przez cały czas biegu zasiedzenia, w tym w dniu 22 października 1997,oraz uwzględniając podziałdziałki nr (...)dokonany w toku postępowania Sąd pierwszej instancji stwierdził, iżA.iL. P.nabyli z dniem 22.października 1997 r. do wspólności ustawowej przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wU.gminaS., obręb 19, oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek:(...)o powierzchni 0,0641 ha,(...)o powierzchni 0,0640 ha,(...)o powierzchni 0,0522 ha,(...)o powierzchni 0,2753 ha, czyli zarówno siedliska, jak i ziemi ornej..
W apelacji od powyższego orzeczenia uczestnik postępowaniaD. B.zarzucił:
1/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą(jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż zawarte pomiędzy uczestniczkąA. P.a uczestnikiemW. B. (2)w dniu15 sierpnia 1978 roku oraz w dniu 7 września 1980 roku umowy dzierżawy w rzeczywistości były umowami przedwstępnymi sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, podczasgdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (a w szczególności z treści tych umów oraz zeznań samejA. P.) w ogóle nie wynika taki zamiar stron tych umów, zaś gdyby rzeczywiście istniała taka intencja stron nic nie stało na przeszkodzie,aby uregulowali oni stosunek prawny właśnie na podstawie umów przedwstępnych sprzedaży, a nie dzierżawy (zamiar stron w tym zakresie wynika więc wprost z treści zawartych umów dzierżawy i na podstawie językowej wykładni złożonych oświadczeń woli, jednocześnie w umowach tych nie ma słowa o tym, aby umowa ta była w rzeczywistości umową przedwstępną sprzedaży nieruchomości, a nie dzierżawy) szczególnie, że pojęcie dzierżawy nie mogło budzić żadnych wątpliwości, gdyż jest to podstawowa i powszechna na ziemiach polskich forma korzystania z cudzej ziemi od setek lat; nie ma przy tym uzasadnienia, dlaczego strony miałyby ponawiać w odstępie dwóch lat rzekome umowy przedwstępne sprzedaży, nazywając je w dalszym ciągu mimo wszystko umowami dzierżawy;
2/ naruszenie prawa materialnego -art. 83 § 1 k.c.polegające na przyjęciu(co pośrednio wynika z treści uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji z uwagina przyjętą konstrukcję prawną), iż uczestnicy postępowaniaA. P.orazW. B. (2)zawierali pozorne czynności prawne w postaci umów dzierżawy, podczas gdy w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma nawet śladu dowodu na to,iż strony tych umów zamierzały ukryć rzeczywistą czynność prawną jaką miały być umowy przedwstępne sprzedaży nieruchomości (niezależnie nawet od oczywistej nieracjonalności takiego działania stron);
3/ naruszenie prawa materialnegoart. 693 k.c.orazart. 535 k.c.przez przyjęcie,iż zawarte przezA. P.orazW. B. (2)w dniu 15 sierpnia 1978 roku oraz w dniu 7 września 1980 roku umowy, na podstawie których ten ostatni oddałtej pierwszej rzecz do używania i pobierania pożytków, w zamian za coA. P.zobowiązała się płacić czynsz, stanowią przedwstępne umowy sprzedaży, a nie umowy dzierżawy, jak strony określiły w ich treści i jak to wynika z ułożonego przez strony stosunku prawnego, a który następnie w myśl tej treści go realizowały;
4/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło w konsekwencji do istotnych sprzeczności w stanowisku Sądu Rejonowego, które polegały z jednej strony na uznaniu, iż doszło do zawarcia przez uczestników postępowaniaA. P.orazW. B. (2)umów przedwstępnych sprzedaży nieruchomości, zaś zamiarem stron nigdy nie była dzierżawatej nieruchomości, z drugiej strony, że zawarcie umów dzierżawy podyktowane było zabezpieczeniem finansowych roszczeń uczestnika wobec PaństwaP.za zakuptej nieruchomości (albo zatem nie doszło do zawarcia przez strony umów dzierżawy, które należy potraktować jako umowy przedwstępne, albo umowy dzierżawy miały na celu swoiste zabezpieczenie roszczeń właściciela, stąd były ważne i w pełni skuteczne);
5/ naruszenie prawa materialnego -art. 336 k.c.poprzez stwierdzenie, iż zawarcie przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości przez strony (zakładając hipotetycznie słuszność takiego stanowiska Sądu Rejonowego, że umowa dzierżawy wbrew nazwie i treści było umową przedwstępną) prowadzi do uznania, iż w tym okresieA. P.(przyszły nabywca) posiadała tę nieruchomość na zasadzie posiadania samoistnego, podczas gdy to fakt zawarcia takiej umowy z właścicielem przesądza o tym, że przyszły nabywcanie mógł posiadać rzeczy jak właściciel, skoro zawiera z właścicielem umowę przedwstępnąi za takiego go też uważa (innymi słowy: jak za właściciela może uważać się osoba, która dopiero zawiera umowę przedwstępna, aby nabyć własność w przyszłości?);
6/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż zawarte pomiędzy uczestniczkąA. P.a uczestnikiemW. B. (2)w dniu 15 sierpnia 1978 roku oraz w dniu7 września 1980 roku umowy dzierżawy dotyczyły wyłącznie gruntów ornych znajdujących się za siedliskiem, bez tego siedliska, podczas gdy z treści przedmiotowych umów expressis verbis wynika, że dotyczyły one całej nieruchomości znajdującej się naposesji nr (...),w miejscowościU., a więc również siedliska;
7/ naruszenie prawa materialnego -art. 336 k.c.poprzez uznanie (sformułowanie nieznanej polskiemu prawu cywilnemu wyłącznej przesłanki), iż o posiadaniu samoistnym decyduje wyłącznie jego ocena jako takiego przez otoczenie (osoby trzecie) i w tym kontekście pomimo zawarcia umów dzierżawy (1978 oraz 1980 rok) dotychczasowe korzystanie z nieruchomości przez uczestniczkę nie zmieniło swojego charakteru, bowiemnie stało się to „dostrzegalne przez otoczenie", podczas gdy koniecznym elementemdla uznania posiadania za samoistne jest również zamiar (animus) władania rzeczą w takim zakresie, co wyklucza zawarcie rzeczonych umów dzierżaw}' przesądzających o posiadaniu zależnym spornej nieruchomości przez uczestniczkę;
8/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż już w trakcie trwania umów dzierżawyA. P.wpłacała raty na poczet przyszłego kupna nieruchomości, podczas gdy sama uczestniczkaA. P.nie pamięta, kiedy dokładnie ta zapłata miała miejsce („nie pamiętam, kiedy była zapłacona pierwsza rata"), zaś z zeznań uczestnikówD. B.orazW. B. (2)wynika, że pierwsza rata zapłacona została w roku 1982, a więcjuż po okresie dzierżawy, z kolei z zeznańW. B. (3)(które Sąd uznał za najbardziej wiarygodne) wynika, że do „sprzedaży" miało dojść w roku 1981 lub 1982,zaś do wcześniejszego zawarcia umowy dzierżawy doszło z uwagi na to, że uczestniczkaA. P.nie miała wówczas pieniędzy (stąd oczywiście nie mogła zapłacić „raty"za nieruchomość, z której jednak chciała korzystać - co z kolei uzasadniało zawarcie umowy dzierżawy);
9/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż na podstawie umów dzierżawy uczestniczkaA. P.nigdy nie płaciła właścicielowi czynszu dzierżawnego, podczas gdy ta okoliczność wynika z zeznań uczestników (zeznania z 2.11.2011 r.G. K.: „wiem,że siostra miała jakieś umowy dzierżawy zB.(...) Siostra płaciłaB.za ziemię i za dom",D. B.: „ja odbierałem czynsz dzierżawny 1500 zł od PaniP.w chwili podpisania umowy w 1980 r.",W. B. (2): „zapłacili te 1500 zł przy podpisaniu umowy);
10/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez oczywiście niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania) ocenę zgromadzonegow sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż to PaństwoP.uiszczali podatek gruntowy od przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu (zaświadczenia BurmistrzaS.owa z dnia 8 stycznia 2013 roku) wynika, że wszelkie opłaty publicznoprawne związane z samoistnym posiadaniem nieruchomości pokrywał uczestnikD. B., jako jej właściciel (z 24 wpłat podatków 23 były dokonane przez tego uczestnika, zaś tylko jedna przezA. P.),
11/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą (jako sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego) ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania, iż po śmierciE. B.F. B.(jego ojciec), wbrew twierdzeniom uczestnikaD. B.- nie uprawiał ziemi oraz nie wykończył dachu mieszkalnego na nieruchomości, podczas gdy z zeznań świadków i stron wynika, iżF. B.kończył budowę domu razem z PaństwemP., a wręcz nadzorował tę budowę (yide zeznaniaM. N.,W. B. (3)), co więcej - w chwili śmierciE. B.dom mieszkalny był już w zasadniczej części zbudowany {yide zeznaniaM. G.,Z. Ł.,J. Ł.,T. G.,W. B. (3)), zatemnie była to inwestycja rozpoczęta przez PaństwoP.;
12/ naruszenie prawa procesowego -art. 233 § 1 k.p.c.poprzez odmówienie wiarygodności zeznań uczestnikaD. B.pomimo, że miały one oparcie również w innym materiale dowodowym (zeznaniach świadków - vide zarzut nr 6,czy dokumentach), a uznanie wiarygodności zeznań uczestniczkiA. P.pomimo tego, że najpierw kategorycznie kwestionowała ona przed Sądem zawarcie dwóch umów dzierżawy, dopiero później ten fakt przyznając {„ja nie przypominam sobie, abym podpisała taką umowę, jaką załączył do pisma uczestnikD. B.. To nie jest mój podpis pod tą umową, ktoś chce mnie w coś wrobić. Nigdy nie zawierałam żadnej umowy z żadnym panemB.(...) Rzeczywiście ja napisałam tą umowę z 15.08.1978 r., to jest moje pismo. Teraz sobie przypomniałam, że rzeczywiście napisałam tę umowę dzierżawyi podpisałam ją " - protokół z dnia 16 maja 2011 roku);
13/ naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku uczestnikaD. B.o dopuszczenie dowodów wskazanychw piśmie z dnia 30 marca 2012 roku (wezwanie biegłego geodety na rozprawę, przesłuchanie świadkaJ. B. (2), przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości)w sytuacji, w której uczestnik zgłaszał zarzuty w przedmiocie wydanej przez biegłego geodetę opinii, a w szczególności, iż biegły nie przeprowadził żadnych czynności polegających na dokonaniu oględzin zarównodziałki (...), jak i działki z nią sąsiadującej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (na zasadzieart. 520 § 2 k.p.c.), względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawydo ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim, w tym również co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje oraz zasądzenieod wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania sądowegow drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych(na zasadzieart. 520 § 2 k.p.c.).
Sąd Okręgowy rozpoznając apelację zważył, co następuje:
Apelacja uzasadniona jest częściowo.
Odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnegoi procesowego, trzeba zwrócić uwagę, że prawidłowość zastosowania lub wykładnia prawa materialnego może być dopiero właściwie oceniona na podstawie prawidłowo ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Dlatego właśnie skuteczne zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, zasługuje na uwzględnienie tylko wtedy,gdy ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC 1997/9/128). Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do zakwestionowania stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97, OSNC 1997/8/112).
Przechodząc do zarzutu naruszeniaart. 233 k.p.c., należy stwierdzić, iż zarzut ten usprawiedliwiony jest odnośnie oceny tej części materiału dowodowego, która doprowadziła Sąd Rejonowy do wniosku, iż małżonkowieP.nabyli przez zasiedzenie własność działek oznaczonych na mapie sporządzonej przez biegłegoJ. B. (1)nr(...)(część niezabudowana (rolna)działki nr (...)) .
W tym zakresie Sąd Okręgowy podziela zapatrywanie, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ma podstaw, żeby umowy dzierżawy z 15 sierpnia 1978 r. (k.67) i z 7 września 1980 r. (k.68) uznać za umowy przedwstępne sprzedaży przedmiotowej nieruchomości.
Jak trafnie podnosi skarżący zarówno z zeznań samej uczestniczki postępowaniaA. P.jak wykładni językowej oświadczeń woli stron zawartych w tych umowach nie wynika , żeby ich zamiarem (intencjami ) było sporządzenie umowy przedwstępnej sprzedaży przedmiotowej nieruchomości a nie umowy dzierżawy. Wręcz przeciwnie w realiach społeczno-gospodarczych , jakie panowały na polskiej wsi w latach 70 i 80 –tych ubiegłego wieku, to właśnie dzierżawa była najbardziej rozpowszechnioną i przyjętą „formą korzystania z cudzej ziemi”.
Z drugiej strony przyjęcie założenia, żeA. P.iW. B. (2)zawierali pozorne umowy dzierżawy w celu ukrycia rzeczywistych czynności prawnych w postaci umów przedwstępnych sprzedaży nieruchomości świadczyłoby o tym, że osoby te posiadały wiedzę prawniczą przynajmniej na poziomie uniwersyteckim ewentualnie , że korzystali z pomocy profesjonalistów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza tego przypuszczenia. Analiza wspomnianych umów (pod kątem ich redakcji, użytych sformułowań) prowadzi do wniosku, że zostały one sporządzone przez osoby mające elementarną wiedzę prawniczą.
Trafnie też skarżący wytyka Sądowi pierwszej instancji dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w zakresie dotyczącym uznania, że w trakcie trwania umów dzierżawyA. P.wpłacała raty na poczet przyszłego kupna nieruchomości. Takie zapatrywanie jest całkowicie gołosłowne, ponieważ sama uczestniczkaA. P.przyznała , ze nie pamięta, kiedy zapłata miała miejsce, zaś uczestnicyD. B.iW. B. (2)podali, iż pierwsza rata została zapłacona w 1982 r. po okresie dzierżawy.
Wreszcie nie można tracić z pola widzenia wypowiedzi uczestniczkiA. P.składanych w sprawie , które świadczą o tym, iż nie była ona pewna jaki charakter miało posiadanie przez nią części rolniczej (gruntów rolnych)działki nr (...), w szczególności czy spełniało elementu animus. Za takim zapatrywaniem przemawia zachowanieA. P.na rozprawie w dniu16 maja 2011 r., kiedy przyznała, ze sama sporządził oraz podpisała umowę dzierżawy oraz, ze umowa dzierżawy dotyczyła również gruntów rolnych.
Rację ma też skarżący, że nawet, gdyby przyjąć, że omawiane umowy dzierżawy (wbrew nazwie i treści) były umowami przedwstępnymi to i tak uczestniczkaA. P.jako przyszły nabywca nie mogłaby być uznana za posiadacza samoistnego. Jak słusznie bowiem podnosi się w apelacji „fakt zawarcia takiej umowy z właścicielem przesądza o tym , że przyszły nabywca nie mógł posiadać rzeczy jak właściciel”. Innymi słowy przyszły nabywca jest w zasadzie posiadaczem zależnym, ponieważ do czasu formalnego przeniesienia własności, wie, iż nie włada rzeczą jak właściciel.
W świetle tych okoliczności należy przyjąć, że poprzez zawarcie umów dzierżawy doszło do przerwania biegu zasiedzenia częścidziałki nr (...)obejmującej grunty rolne do 1982 r., kiedy to strony ponownie zawarły nieformalną umowę sprzedaży tej części przedmiotowej nieruchomości. W rezultacie bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się ponownie od 1982 r. i został ponownie przerwany w dniach 8 czerwca 2011 r. i 25 lipca 2011 r. poprzez złożenie wniosków przez uczestnikaD. B.o zawezwanie do próby ugodowej w sprawach I Co 2409/11 i I Co 3118/11 Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim. Tym samym uczestniczka postępowaniaA. P.nie wykazała 30 –letniego okresu samoistnego posiadaniadziałek nr (...)(część niezabudowana (rolna)działki nr (...)) , co skutkowało oddaleniem wniosku o zasiedzenie w tym zakresie.
Nie można natomiast podzielić stanowiska skarżącego, że z przedmiotowych umów „expressis verbis” wynika, ze dotyczą one całej nieruchomości znajdującej się naposesji nr (...)w miejscowościU., a wiec również siedliska.
W tym zakresie Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia i wnioski przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w tym w szczególności , że zawarte w dnia 15 sierpnia 1978 r. oraz 7 września 1980 r. umowy dzierżawy dotyczyły „jedynie gruntów rolnych za siedliskiem”. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego jest oczywistym, że siedlisko zostało sprzedane na mocy nieformalnej umowy z 21 października 1967 r.J.iM.małżonkomK.orazA.iL.małżonkomP.w częściach równych. Z treści tej umowy wynika, że nieformalni nabywcy uregulowali cenę za nabycie tej nieruchomości. Z adnotacji na drugiej strony tej umowy wynika natomiast, ,że na początku lat osiemdziesiątych małżonkowieP.chcieli nabyć od uczestnikaW. B. (2)„ ziemie we wsiU.nr(...)”. Logika tych dwóch dokumentów sporządzanych w różnym czasie a zamieszczonych na jednej kartce papieru oznacza, iż dokument ten dotyczy całej nieruchomości we wsiU.nr 57 (całejdziałki nr (...)) . W rezultacie należy przyjąć, że małżonkowieP.po nieformalnym nabyciu działki siedliskowej postanowili dokupić grunty rolne wchodzące w składdziałki nr (...), do czego jednak nie doszło z uwagi na nieuiszczenie całej ceny w wysokości 120 000 zł. W tym miejscu należy też dodać, że problemy finansowe małżonkówP.na początku lat 80-tych zmusiły ich do zawarcia umów dzierżawy gruntów rolnych , co o czym była wcześniej mowa, co spowodowało przerwę biegu przedawnienia w stosunku części rolniczejdziałki nr (...).
Sąd Okręgowy w pełni aprobuje też pogląd Sądu Rejonowego , że na mocy umowy z 15 czerwca 1978 r. małżonkowieP.mogą doliczyć do czasu swego posiadania czas posiadania swoich poprzedników tj. małżonkówK.w zakresie udziału w wysokości ½ w działce siedliskowej za okres od 22 października 1967 r. do 15 czerwca 1978 r. .
Wreszcie należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, iż przejawy władztwa małżonkówP.nad przedmiotową nieruchomością (obecniedziałka nr (...)) w okresie od 22 października 1967 r. do chwili obecnej (szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia) świadczą o tym, że ich posiadanie miało charakter samoistnego posiadania w rozumieniuart. 336 k.c.
Za chybiony należy uznać zarzut dotyczący naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci uznania , iż po śmierciE. B.jego ojciecF. B.nie uprawiał ziemi oraz nie wykańczał dachu mieszkalnego na nieruchomości. Jak trafnie ustalił to Sad RejonowyF. B.jedynie pomagał swej wnuczce uczestniczceA. P.i po 1967 r. nigdy nie manifestował swego władztwa w stosunku do działki siedliskowej.
Za pozbawiony uzasadnionych podstawa należy też uznać zarzut dotyczący czynności podejmowanych przez biegłego geodetę powołanego w przedmiotowej w sprawie. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 24 lutego 2016 r. biegłyJ. B. (1)wyjaśnił , iż dokonał oględzin nieruchomości na gruncie oraz, że wyznaczona przez niego droga dojazdowa występuje na gruncie (k.813 odwrót)
Z tych wszystkich względów należało na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw.zart. 13 § 2 k.p.c.dokonać zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez nadanie mu treści uwzględniającej tylko zasiedzenie na rzeczA.iL.małżonkowieP.działki gruntu numer (...)(działka siedliskowa), o powierzchni 0,0522 ha..
O kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, że ostateczny wynik postępowania oraz specyfika postępowania nieprocesowego uzasadniają, żeby każdy z zainteresowanych poniósł koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Dalej idąca apelacja (domagająca się oddalenia wniosku o zasiedzenie działkinr 127/11) z mocyart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.podlegała oddaleniu.
O kosztach postepowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, ze wynik tego postępowania oraz specyfika postępowania nieprocesowego uzasadniają, żeby z zainteresowanych poniósł koszty postępowania związane ze swym udziałem w postępowaniu apelacyjnym.