Sąd Rejonowy w Giżycku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 285/15
Data wyroku: 2016-10-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Janusz Supiński

Sygn. akt I Ns 285/15

POSTANOWIENIE
Dnia 25 października 2016 roku
Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w Giżyckuw składzie:
Przewodniczący:  SSR Janusz Supiński
Protokolant: Katarzyna Kucharska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11.10.2016r. sprawy
z wnioskuH. S. (1)
z udziałem(...) SAwL.
o ustanowienie służebności przesyłu

postanawia:

I
Wniosek oddalić.

II
Zasądzić od wnioskodawczyniH. S. (1)na rzecz uczestnika postępowania(...) SAwL.kwotę 257,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

III
Nakazuje pobrać od wnioskodawczyniH. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Giżycku) kwotę 1.246,12 zł tytułem zwrotu ½ części wydatków, poniesionych tymczasowo ze środków budżetowych.

Sygn. akt I Ns 285/15

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniH. S. (1)wniosła o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz uczestnika postępowania(...) SAwL.wzdłuż linii elektroenergetycznych 15 kV i 0,4 kV, stanowiących część przedsiębiorstwa uczestnika, znajdujących się na działce wnioskodawczyni nr ew.(...)obrębO.kw (...)z jednoczesnym określeniem i zasądzeniem na rzecz wnioskodawczyni jednorazowego wynagrodzenia. W uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, że jest właścicielemdziałki o numerze (...), położonej w obrębieO., na której znajdują się linie elektroenergetyczne należące do uczestnika, posadowione tamże bez zgody właściciela gruntu. Podobnie bez zgody właściciela działki uczestnik korzystał i korzysta z tych linii.
Uczestnik postępowania(...) SAwL.(dalej(...)) wniósł o oddalenie wniosku na koszt wnioskodawczyni. W uzasadnieniu uczestnik podniósł zarzut zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu, wskazując, że urządzenia elektroenergetyczne zostały usytuowane na działce należącej do wnioskodawczyni w roku 1982 (data załączenia do sieci 31.12.1982), kiedy to nastąpiła przebudowa wraz ze zmianą przebiegu istniejącej wcześniej liniiW.–H.–G.(tor główny) i odcinka napowietrznej linii niskiego napięcia zasilanej ze stacji transformatorowej SN/nnO.-4. Uczestnik wskazał również, że przebudowa linii w roku 1982 nastąpiła zgodnie ze stosownym pozwoleniem na budowę, a uczestnik i jego poprzednicy objęli służebność w dobrej wierze, korzystali z niej w sposób niezakłócony przez ponad 30 lat, w efekcie czego zasiedzieli służebność odpowiadającą treścią służebności przesyłu. To zaś – zdaniem(...)wyklucza zasadność roszczenia wnioskodawczyni.
Sąd ustalił, co następuje:
WnioskodawczyniH. S. (1)jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowościO., obejmującej działkę gruntu oznaczonąnumerem geodezyjnym (...). W roku 1982 na działce tejZakład (...)wG.posadowił linię energetyczną 15 kV napowietrzną na słupach żelbetowych stanowiącą fragment toru głównego linii SNW.–H.–G.oraz napowietrzną linię niskiego napięcia, zasilaną ze stacji transformatorowej SN/nnO.-4 wraz z dwoma przyłączami napowietrznymi. Powstałe linie zastąpiły wcześniej istniejące linie SN i nn, a zostały włączone do sieci po ich odebraniu odpowiednio: linia nn - w dniu 07.08.1982 i linia SN – w dniu 31.12.1982. Od dnia włączenia powyższych linii energetycznych do sieci nie był zmieniany w żaden sposób ich przebieg.
dowód: wypis z rejestru gruntów k 11
odpis kw k 12-13
odpis mapy k 14
projekt k 142-153, 206-207
protokół k 154-157, 160-161
mapa k 158-159
decyzja k 208-211
słuchanie wnioskodawczyni k 193
zeznania świadkaZ. C.k 193v
zeznania świadkaJ. S.k 193v-194
opinia biegłego k 232-235, 269, 288-291, 313
Przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)wB.w dniu 9.07.1993 r. zostało przekształcone wZakład (...) Spółkę Akcyjnąz siedzibą wB.. Następnie w dniu 30.06.2007 r. ze struktury tej spółki wydzielonoprzedsiębiorstwo Zakład (...) S.A.Operator Systemu Dystrybucyjnego – Oddział Samobilansujący wB., które wniesiono aportem do(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.. W skład tego przedsiębiorstwa wchodziły m.in. prawo własności nieruchomości, budynków i budowli oraz ruchomy majątek sieci sieciowy obejmujący w szczególności urządzenia służące do doprowadzania i odprowadzania prądu elektrycznego. W 2008 r.Zakład (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.zmieniła firmę na(...) Sp. z o. o.wB.. W dniu 31.08.2010 r. nastąpiło połączenie(...) S. A.wL.z(...) Sp. z o. o.wB.przez przejecie przez pierwszą ze spółek majątku drugiej z nich.
dowód: zarządzenie k 97-98
protokół k 113-124
akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego k 99-111
akt notarialny k 125-126, 127-136
Sąd zważył, co następuje:
Bezspornym w sprawie jest posadowienie na działce należącej do wnioskodawczyni urządzeń elektroenergetycznych w postaci napowietrznej linii przesyłowych SN (15 kV) oraz linii napowietrznej nn (0,4 kV). Wynika to wprost z twierdzeń samych stron, choć dopiero sporządzenie opinii w niniejszej sprawie przez biegłego z zakresu geodezjiR. N. (1), pozwoliło na precyzyjne określenie umiejscowienia poszczególnych słupów na nieruchomościH. S.. W uwzględnieniu tej opinii należy zatem stwierdzić, że na działce, należącej doH. S., usytuowano 2 żelbetowe słupy. Opinia ta w omawianym zakresie nie była kwestionowana przez zainteresowanych, stąd Sąd przyznał jej przymiot fachowości, bezstronności i rzetelności.
Bezspornym w sprawie pozostaje również data budowy spornych linii energetycznych (1982), co wynika nie tylko z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, ale także zeznań świadkówZ. C.i J.S.. Mając na uwadze współbrzmienie zeznań wskazanych wyżej świadków z bezosobowym materiałem dowodowym sprawy, Sąd dał wiarę zeznaniom świadkówZ. C.i J.S..
W kontekście powyższego istotną i jednocześnie sporną okazała się być kwestia samego przebiegu przedmiotowych linii elektroenergetycznych, a w szczególności zagadnienie ewentualnych zmian przebiegu linii na przestrzeni lat 1982 – 2015. Ranga tego zagadnienia wynika z podniesionego przez uczestnika postępowania zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu w kształcie, wynikającym z obecnego przebiegu linii.
Pochylając się właśnie nad zasadnością wspomnianego zarzutu uczestnika postępowania, Sąd w pierwszej kolejności dostrzegł, że wprowadzona dokodeksu cywilnegood dnia 3.08.2008 r. regulacja służebności przesyłu (art. 3051- 3054kc) przesądziła jednoznacznie o dopuszczalności zasiedzenia przez przedsiębiorcę, w skład którego wchodzą urządzenia przesyłowe w rozumieniuart. 49 § 1 k.c., służebności polegającej na możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z określonej nieruchomości w sposób niezbędny do korzystania z tych urządzeń, zgodnie z ich przeznaczeniem. Wedługart. 3054k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, a więc takżeart. 292 k.c.Przepis ten stanowi, że służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie, zgodnie z odpowiednio stosowanymi przepisami o zasiedzeniu nieruchomości, jeżeli polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Już jednak przed wprowadzeniem wspomnianych uregulowań (art. 3051- 3054kc) orzecznictwo dopuszczało możliwość zasiedzenia przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności przesyłu – a to na mocy przepisuart. 292 k.c., stosowanego w drodze analogii.
Zgodnie zart. 292 kcsłużebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.Art. 172 kcstanowi, że posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (§ 1), po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (§2). Na gruncie niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że – co wynika wprost z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy - posiadanie urządzeń instalacji przesyłowych przezprzedsiębiorstwo państwowe Zakład (...)miało charakter posiadania, o jakim mowa wart. 292 kc.Wnioskodawczyni zresztą tej okoliczności nie kwestionowała od samego początku postępowania, potwierdzając tym samym, że władztwo(...)nad jego nieruchomością odpowiada faktycznemu posiadaniu służebności.
Nie ulega wątpliwości, żeZakład (...)(poprzednik prawny(...)) sam wybudował słupy i sieć energetyczną, będąca przedmiotem sprawy. Nie ulega też wątpliwości, żeZakład (...)(a potem jego następcy) mieli – w ramach korzystania ze zbudowanych własnym sumptem urządzeń i linii energetycznych – zupełną dowolność w korzystaniu z nieruchomości należącej obecnie do wnioskodawczyni. Dostarczona dokumentacja dotycząca modernizacji linii przesyłowych SN i zasilających linii nn dowodzi, że poprzednicy prawni(...)bez zgody poprzedników prawnychH. S. (1)korzystali z przedmiotowego gruntu w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu energii elektrycznej i to od momentu wybudowania spornych urządzeń aż do złożenia wniosku w niniejszej sprawie. Prowadzi to do wniosku, że przedsiębiorstwa przesyłowe nie tylko były posiadaczami nieruchomości wnioskodawczyni w tym zakresie, ale też demonstrowały wolę zasiadywania służebności przesyłu.
Jednocześnie zestawienie map projektowych linii z lat 80 – tych ubiegłego stulecia z rzeczywistym przebiegiem linii w chwili obecnej, dokonane przez biegłegoR. N.prowadzi do konstatacji o niezmienności przebiegu linii napowietrznych SN i nn na działce wnioskodawczyni na przestrzeni ostatnich 34 lat. Wskazana opinia biegłegoR. N.nie była ostatecznie kwestionowana przez strony, uzyskując akceptację również ze stron Sądu.
Oznacza to, iż w dnia 30.12.1982 roku co do napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia SN 15kV, zaś w dniu 07.08.1982 r. co do napowietrznej linii niskiego napięcia poprzednik prawny(...)rozpoczął posiadanie gruntu powoda w zakresie odpowiadającym treści służebności.
Kwestią tyleż sporną, co istotną była okoliczność, czy posiadanie to było w dobrej, czy w złej wierze. Pojęcie dobrej wiary nie posiada definicji legalnej. Przyjmuje się więc w doktrynie i orzecznictwie, iż w dobrej wierze jest ten, kto bezzasadnie tkwi w przekonaniu, że przysługuje mu określone prawo. Zwrócić uwagę trzeba przy tym na pogląd wyrażony w tej materii przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 14.11.2012 r. sygn. II CSK 120/12 (publ LEX nr 1267161), gdzie stwierdzono, że „Państwowe osoby prawne, które w okresie przed dniem 31 stycznia 1989 r., w wyniku realizacji inwestycji przesyłowych, przebiegających przez nieruchomości nie należące do przedsiębiorstwa przesyłowego, co do których wydane były decyzje administracyjne o przebiegu linii przesyłowej i pozwolenia budowlane, objęły w dobrej wierze posiadanie służebności, jako korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści tej służebności (art. 172 § 1w związku zart. 292 i art. 352 k.c.)”. Podobnie wypowiedział się Sąd Okręgowy w Olsztynie w uzasadnieniu wyroku z dnia 31.01.2013 r. sygn. IX Ca 748/12 (niepubl). Zwrócić uwagę trzeba też na domniemanie dobrej wiary (art. 7 k.c.) i brak obowiązku po stronie(...)dowodzenia owej dobrej wiary To na powodzie ciążył ewentualny obowiązek obalenia powyższego domniemania (art. 6 k.c.), a strona powodowa nie przedstawiła w tej mierze żadnych wniosków dowodowych, nie wspominając o dowodach.
Podzielając w całości przedstawione wyżej poglądy Sądu Najwyższego i Sądu Okręgowego w Olsztynie należy stwierdzić, że bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu co do obu linii energetycznych rozpoczął się dla poprzedników prawnych(...)w w/w dniach w dobrej wierze. Zakład Energetyczny pozostawał bowiem w mylnym, lecz usprawiedliwionym okolicznościami, przekonaniu, że przysługuje mu prawo do poprowadzenia opisanych sieci energetycznych przez grunty m.in. poprzedników prawnychH. S. (1). W przypadku linii średniego napięcia wynikało to nie tylko z przeprowadzenia prac w ramach powszechnej elektryfikacji wsi, ale również z decyzji Wojewody(...)z 27.11.1976r. zatwierdzającej plan realizacyjny linii energetycznej SN-15kV na odcinkuG.–W.(k 208), zmienionej zresztą częściowo decyzją Wojewody(...)z 24.11.1979r. w sprawie zatwierdzenia pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji trasy linii SN-15kVG.–W.odcinekP.–N.(k 209). W odniesieniu do linii niskiego napięcia przekonanie to z przeprowadzenia prac w ramach powszechnej elektryfikacji wsi przy dostrzeżeniu wykonania tych prac razem z przebudową linii SN. Oznacza to, iż po upływie 20 lat posiadania w dobrej wierze, tj. z dniem 30.12.2002 r. co do napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia, a z dniem 07.08.2002 r co do linii niskiego napięcia (art. 292 k.c.w zw. zart. 172 § 1 k.c.w brzmieniu nadanymustawą z dnia 28.07.1990r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilnyDz. U. z dnia 18.08.1990 r.) poprzednik prawny(...)nabył w drodze zasiedzenia służebności przesyłu, wykonywane na przedmiotowym gruncie. Zresztą gdyby nawet przyjąć, co podnosiła wnioskodawczyni, że poprzednicy prawni uczestnika nie dysponowali żadną decyzją administracyjną, pozwalającą na posadowienie linii energetycznych na gruncieH. S.czyli gdyby założyć posiadanie(...)w złej wierze, to i tak doszłoby do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, zarówno co do linii średniego napięcia, jak i niskiego napięcia - w roku 2012.
W tym miejscu wspomnieć jeszcze należy o zarzucie, zgłoszonym przez wnioskodawczynię co do niedopuszczalności zaliczania posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne jako przedsiębiorstwa państwowe do okresu potrzebnego do zasiedzenia służebności przez następcę prawnego tego przedsiębiorstwa. Odnosząc się do powyższego zarzutu stwierdzić trzeba, że zagadnienie charakteru posiadania rzeczywiście było wielokrotnie analizowane w orzecznictwie, a prezentowane poglądy były krańcowo różne. Jednak najnowsze orzecznictwo jednoznacznie dopuszcza możliwość zasiedzenia prawa o treści służebności przesyłu przez Skarb Państwa lub przedsiębiorstwa państwowe w okresie przed rokiem 1989. W szczególności wskazać wypada na uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12.01.2012 r. (sygn. IV CSK 183/11), w którym podniesiono, że nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującejkodeks cywilny z 1989 r.nie było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 k.c.i nie mogło prowadzić do zasiedzenia. Sąd Najwyższy wywodził, że wprawdzie ze względu na zasadę jednolitego funduszu własności państwowej państwowa osoba prawna nie mogła przeciwstawić Skarbowi Państwa jakichkolwiek własnych uprawnień, jednakże w stosunkach zewnętrznych z osobami trzecimi miała pozycję taką jak właściciel. W konsekwencji wszelkie roszczenia, jakie powstawały ze względu na składniki mienia państwowego pozostające w zarządzie państwowej osoby prawnej, realizowała w imieniu własnym ta osoba. Przedsiębiorstwo państwowe mogło zatem występować z roszczeniem przewidzianym wart. 231 § 1 k.c., z tym, że, ze względu na zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, nabywana nieruchomość stawała się własnością państwową. Sąd w niniejszej sprawie podziela ten pogląd w całości. Uzupełniająco można bowiem zauważyć, że właściciela gruntu – także przed 1989 rokiem – łączyły z przedsiębiorstwem państwowym stosunki prywatnoprawne, polegające m.in. na odpłatnym korzystaniu z energii elektrycznej. Nie można tym relacjom przypisać walory władczego (imperium) działania Skarbu Państwa, lub przedsiębiorstwa państwowego. Tożsame uwagi można odnieść do posiadania urządzeń przesyłowych przez poprzedników prawnych(...).
Rozważania te prowadzą do wniosku, że posiadanie linii energetycznych przez Skarb Państwa i przedsiębiorstwa państwowe miało charakter posiadania prowadzącego do zasiedzenia. Wracając na grunt niniejszej sprawy i reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że wobec zasiedzenia przez poprzedników prawnych uczestnika służebności przesyłu w granicach opisanych wyżej, roszczenie wnioskodawczyni uznać należało za bezzasadne. W takiej zaś sytuacji Sąd orzekł jak w pkt I. postanowienia.
O kosztach w pkt II wyroku Sąd orzekł zgodnie zart. 520 § 3 kpc, mając na uwadze sprzeczność interesów i stanowisk stron. „Art. 520 § 3dopuszcza możliwość zasądzenia kosztów postępowania od uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone na rzecz uczestnika, który te wnioski negował albo składał wnioski przeciwne. Regulacja ta zbliża się doart. 98 § 1 oraz art. 103, ponieważ pozwala na usytuowanie uczestników w pozycji wygrywający – przegrywający, jak też na uwzględnienie przy rozstrzyganiu o kosztach niesumiennego lub oczywiście niewłaściwego postępowania uczestnika... Oczywiście w postępowaniu nieprocesowym są również rozpoznawane sprawy, w których interesy uczestników są sprzeczne. Jest tak zazwyczaj np. w sprawach o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie, o ustanowienie służebności albo w niektórych sprawach o ubezwłasnowolnienie lub z zakresuprawa rodzinnego; w sprawach tych powstaje wyraźna kontradykcja co do oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż wnioskodawca oczekuje uwzględnienia wniosku, a będący w opozycji uczestnik – jego oddalenia (por. orzeczenie SN z dnia 3 grudnia 1959 r., 2 CR 859/58, OSN 1961, nr 2, poz. 45 z notką K.P., OSPiKA 1960, z. 7–8, poz. 196; postanowienie SN z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 47/10, IC 2011, nr 5, s. 46 lub postanowienie SN z dnia 20 maja 2011 r., III CZ 27/11, LEX nr 846595)” [tak: Ereciński T. (red.), Gudowski J.,Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom IV. Postępowanie rozpoznawcze. Postępowanie zabezpieczające, opublikowano WK 2016]. Powyższe stanowisko literatury znajduje odzwierciedlenie w judykaturze. Sąd Najwyższy wyraził bowiem w postanowieniu z dnia 26 lipca 2012 r., II CZ 86/12, LEX nr 1228797 pogląd, iż „jeżeli interesy uczestników postępowania nieprocesowego są sprzeczne, a w sprawach o stwierdzenie zasiedzenia tak jest zazwyczaj, orzekając o kosztach tego postępowania sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości (art. 520 § 3 kpc)”.
Wracając na grunt niniejszej sprawy Sąd zaliczył na poczet kosztów należnych uczestnikowi postępowania kwoty: 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika(...)i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Nadto Sąd, na podstawieart. 520 § 3 kpcw zw. zart.  113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07. 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. z 2010, Nr 90, poz.594),  rozstrzygnął kwestię wydatków tymczasowo poniesionych ze środków budżetowych. Art. 113 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Dostrzegając wysokość wydatków budżetowych na poziomie kwoty 2.492,23 zł oraz treść postanowienia z dnia 07.07.2015r. (k 173) w przedmiocie zwolnieniaH. S. (1)od ½ części wydatków należało orzec jak w pkt III postanowienia.