Sąd Okręgowy w Zielonej Górze
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Kz 31/16
Data wyroku: 2016-02-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ryszard Rólka
Teza: Art. 297§3 kk stanowi samoistną klauzulę bezkarności zastosowaną wyłącznie do dokonanego już przestępstwa z art. 297§1 kk, a w związku z tym przy wykładni art. 297§3 kk nie można posiłkować się wykładnią warunków bezkarności określonych w ramach art. 15§1 kk.

sygn. akt. VII Kz 31/16

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2016 r.
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:R. R. (1)
Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Kube
przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. Cezarego Ćwirleja
po rozpoznaniu w sprawie przeciwkoM. B.s.B.iD.ur. (...),A. P.c.W.iR.ur. (...), orazK. C.s.W.iS.ur. (...)
oskarżonym o przestępstwo zart. 297 § 1 kk
zażalenia wniesionego dnia21.12.2015r. przez prokuratora
na postanowienie Sądu Rejonowego w Zielonej Górze
z dnia 9.12.2015r. sygn. akt  II K 703/15
w przedmiocie umorzenia postępowania
na podstawieart. 437§1 kpk

p o s t a n a w i a
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

UZASADNIENIE
Dokonana przez skarżącego wykładnia przepisuart. 297 § 3 k.k.jest nieprawidłowa, a w związku z tym nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Wykładnia przepisów prawa musi być przeprowadzana z uwzględnieniem zasady racjonalności ustawodawcy. Gdyby zatem intencją ustawodawcy było ograniczenie stosowania przepisu wynikającego zart. 297 § 3 k.k.do takich tylko sytuacji, gdy sprawca czynu zabronionego określonegoart. 297 § 1 k.k.zapobiegł wykorzystaniu bezprawnie uzyskanego wsparcia finansowego, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego tylko i wyłącznie w następstwie własnej woli, na którą nie miały wpływu żadne inne czynniki zewnętrznych,to dałby temu jednoznaczny wyraz w stanowionym przez przepisie prawa. Tymczasem wart. 297 § 3 k.k.ustawodawca wprowadził tylko dwa ograniczenie pozwalające na uniknięcie odpowiedzialności karnej sprawcy czynu typizowanego przezart. 297 § 1 k.k., a mianowicie, by odstąpienie od bezprawnie uzyskanego wsparcia finansowego, dotacji lub zamówienia publicznego, albo też zaspokojenie wynikających z tego roszczeń pokrzywdzonego, nastąpiło dobrowolnie, a więc bez przymuszania sprawcy do takiego zachowania działaniami organów ścigania lub działaniami administracyjnymi innych uprawnionych podmiotów oraz by nastąpiło to jeszcze przed wszczęciem postępowania karnego
Na gruncie stosowania wzmiankowanego przepisuart. 297 § 3 k.k.w doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym powstała tylko jedna wątpliwość interpretacyjna dotycząca tego, co należy rozumieć pod pojęciem„przed wszczęciem postępowania karnego”, sprowadzająca się do tego, czy chodzi tu o wszczęcie postępowaniain rem ,czy postępowaniaad personam.Jak się wydaje spór ten na chwilę obecną został już ostatecznie rozstrzygnięty, gdyż poza stanowiskiemA. M.wyrażonym w opracowaniu pod tytułemKodeks karny. Komentarz, (Warszawa 2010, s. 627), który prezentuje w tej materii odmienne zdanie, zdecydowana większość przedstawicieli doktryny, jak i sądów, w tym Sąd Najwyższy, wyraźnie opowiedziało się za tym, że kontratyp przewidziany przezart. 297 § 3 k.k.ma zastosowanie tylko wówczas, gdy wskazane w tym przepisie zachowanie nastąpiło jeszcze przed wszczęciem postępowania karnegow sprawie. Tylko wtedy można bowiem przyjąć i uznać, że wzmiankowane i oczekiwane przez ustawodawcę zachowanie sprawcy było dobrowolne, gdyż nie zostało wymuszone zainteresowaniem i działaniami organów ścigania zmierzającymi do wyjaśnienia okoliczności tego rodzaju przestępstwa. Po wszczęciu formalnego postępowania w określonej sprawie sprawca czynu typizowanego przez art, 297§ 1 kknie ma już zatem możliwości uniknięcia odpowiedzialności karnej za ten czyn, gdyż jego działania zmierzające do odwrócenia skutków tego czynu, byłyby już w takich uwarunkowaniach pozbawione cechy dobrowolności. Godzi się przy tym zauważyć, że Sąd Najwyższy, który wypowiadał się na ten temat w ramach swego orzeczenia z dnia 1 października 2014 r. wydanego w sprawie III K 103/14 nie wskazał i nie uzależniał możliwości stosowania kontratypu zart. 297 § 3 kkod jakichkolwiek innych, dodatkowych uwarunkowań, a w szczególności od tego, by wymagane tym przepisem zachowanie było następstwem całkowicie samoistnej  woli sprawcy czynu, a więc woli zupełnie niezależnej od jakichkolwiek innych czynników zewnętrznych, poza wspomnianym już wcześniej czynnikiem, jakim jest wszczęcie postępowania karnego w danej sprawie. Tym samym spod działania tego przepisu ( tj.,art. 297§3 kk) nie mogą być więc wyłączone zachowania sprawcy, który kierował się nie tylko poczuciem czynnego żalu, ale też np. innymi czynnikami zewnętrznymi, np. namowami innych osób lub kalkulacją ekonomiczną podjętego uprzednio przedsięwzięcia. Warunkiem skorzystania z gwarancji bezkarności za popełnione przestępstwo zart. 297§1 kkjest więc tylko to, by sprawca odstąpił od skorzystania z owoców dokonanego przestępstwa zanim doszło w tej sprawie do wszczęcia postępowania karnego.
Orzeczenia innych sądów, na które powołał się skarżący dla poparcia swojej interpretacjiart. 297§3 kk, przywołane zostały błędnie i nie mogą one mieć w tej sprawie zastosowania. Orzeczenia te, a w szczególności wyrok Sądu Najwyższego WA 33/06 z dnia 12 grudnia 2006 r., wyrok II AKa 45/09 Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2009 r. czy wyrok II AKa 273/11 Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 lutego 2012 r. dotyczą bowiem wykładni pojęcia „dobrowolności” użytego w ramachart. 15 § 1 k.k.Tylko w nawiązaniu do tego przepisu wspomniane wyroki wskazują, że koniecznym warunkiem dobrowolnego odstąpienie od dokonania czynu, wyłączającym na podstawieart. 15 § 1 k.k.karalność usiłowania, jest rezygnacja z zamiaru popełnienia czynu zabronionego spowodowana czynnikami natury wewnętrznej, a więc wynikającymi ze swobodnej woli sprawcy, a w związku z tym nie można uznać dobrowolności odstąpienia od usiłowania, jeżeli sprawca odstąpił od czynu wyłącznie na skutek okoliczności zewnętrznych, które wpłynęły na jego wolę i wywarły przekonanie o niemożności realizacji jego zamiaru.Art. 15§1 kk, oraz wykładnia zawartego w nim pojęcia „dobrowolności” nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż przepis ten, wyłączający karalność, odnosi się do przestępstw zakończonych tylko na fazieusiłowania,a tymczasem w niniejszej sprawie mamy do czynienia zdokonanymjuż przestępstwem określonym przezart. 297§1 kk. Ponadto przepisart. 15§1 kkma charakter normy ogólnej wyłączającej odpowiedzialność karną w odniesieniu do każdego przestępstwa zakończonego na etapie usiłowania, natomiast§3 art. 297 kkstanowi normę szczególną mającą zastosowanie tylko i wyłącznie w odniesieniu do tego jednego i zarazem konkretnego przestępstwa wskazanego właśnie wart. 297§1 kk. Tym samym norma prawna zawarta wart. 297§3 kkw sposób całkowicie autonomiczny i niezależny określa warunki bezkarności tego przestępstwa i w związku przy wykładni tego przepisu nie można posiłkować się zarówno przepisemart. 15§1 kkjak i wykładnia tego przepisu.
Reasumując powyższe zważenia należy więc stwierdzić, że skoro oskarżeni wycofali swoją nierzetelną ofertę przetargową w dwa dni po ogłoszeniu wyników przetargu i uczynili to na trzy miesiące przed wszczęciem postępowania karnego w sprawie powyższego przestępstwa, to tym samym spełnili oni wszystkie określoneart. 297§3 kkwymogi formalne zwalniające ich z odpowiedzialności karnej za czyn zart. 297§1 kk. Postanowienie Sądu I instancji jest zatem w pełni słuszne i zasadne zarówno z prawnego, jaki i faktycznego punku widzenia i wobec tego należało je utrzymać w mocy.