Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 28/16
Data wyroku: 2016-03-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Klimowicz-Popławska, Bożena Sztomber, Barbara Puchalska
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 222 § 1 k.c.
Teza: Pomoc świadczona mającemu służebność mieszkania przy prowadzeniu gospodarstwa domowego uprawniająca do przyjęcia na mieszkanie, w rozumieniu art. 301 § 1 zd. 2 k.c., nie musi być pomocą niezbędną do funkcjonowania uprawnionego ze służebności, wystarczy by zakres tej pomocy był znaczny i wynikał z usprawiedliwionych konkretnymi okolicznościami potrzeb osoby mającej służebność.

Sygn. akt II Ca 28/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Barbara Puchalska (spr.)

Sędziowie:

SSO Bożena Sztomber
SSR del. Jolanta Klimowicz-Popławska

Protokolant:

st. sekr. sąd. Monika Gąsowska

po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaW. C.
przeciwkoŁ. C.
o opróżnienie lokalu mieszkalnego
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt I C 1730/14

I
oddala apelację;

II
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
PowódW. C.w dniu 29.05.2014 r. wniósł pozew przeciwkoŁ. C., w którym domagał się nakazania pozwanemu, aby opuścił i opróżnił z rzeczy oraz wydał powodowi budynek mieszkalny oznaczony nr(...)położony wB., gminaJ.. Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego poniesionych kosztów procesu, według norm przepisanych.
PozwanyŁ. C.nie zajął merytorycznego stanowiska w sprawie.
Wyrokiem zaocznym wydanym w dniu 3.10.2014 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazał pozwanemuŁ. C.opuszczenie i opróżnienie z rzeczy oraz wydanie powodowiW. C.budynku mieszkalnego oznaczonego nr(...)położonego wB., gminaJ.. Sąd ustalił jednocześnie, iż pozwanemu nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu mieszkalnego, albowiem powodem opróżnienia lokalu jest wykraczanie w sposób rażący i uporczywy przeciwko porządkowi domowemu.
Pozwany w dniu 20.10.2014 r. wniósł sprzeciw od powyższego wyroku, domagając się uchylenia wyroku zaocznego oraz oddalenia powództwa.
Wyrokiem z dnia 24 marca 2015 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku uchylił wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 3 października 2014 r. i oddalił powództwo (pkt I). Zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 237 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II) i odstąpił od obciążania powoda nie uiszczonymi w sprawie kosztami sądowymi (pkt III).
Jak wynikało z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji, aktem notarialnym z dnia 21.05.2002 roku (Rep. A. Nr(...)) sporządzonym przed notariuszemE. M.iE. C. (1)darowali w trybieustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówna rzecz swojego synaW. C., córkiA. S.i wnukówŁ.iM. C. (1)prawo własności gruntów rolnych wraz z zabudowaniami. Jednocześnie w akcie tym (§10) obdarowani ustanowili na rzeczM. C. (2)iE. C. (2)dożywotnią, nieodpłatną służebność mieszkania polegająca na prawie zamieszkiwania w dwóch pokojach od strony zachodniej oraz kuchni od strony wschodniej wraz z prawem korzystania ze wspólnej łazienki, przedpokoju, strychu i piwnicy budynku mieszkalnego oraz korzystania z ½ części obory od strony południowej i ½ części stodoły od strony wschodniej.
Obecnym właścicielem działki położonej w miejscowościB.nr(...), gminaJ., oznaczonej w rejestrze gruntównumerem geodezyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Białymstoku, IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), na której znajduje się budynek mieszkalny zamieszkiwany przez strony postępowania, jestW. C.. Dom składa się z trzech pokoi, dwóch kuchni, łazienki i dwóch przedpokojów o łącznej powierzchni użytkowej 90 m(
    2 )wraz z piwnicą i strychem. Na nieruchomości należącej do powoda znajdują się również stodoła murowana i obora murowana. Własność ww. nieruchomościW. C.nabył na mocy umowy darowizny z dnia 7 maja 2014 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego, Rep. A nr(...)przed notariuszemS. L..
Sąd Rejonowy ustalił, żeM. C. (2)korzysta z przysługującego jej prawa dożywotniej służebności mieszkania w zakresie ustalonym aktem notarialnym z dnia 21.06.2002 r. Wymieniona udostępniła jeden z przysługujących jej w ramach ograniczonegoprawa rzeczowegopokoi swemu wnukowiŁ. C.(synowi powoda) po tym, jak jego ojciec próbował wygonić go z domu. Pozwany pomagaM. C. (2)w prowadzeniu gospodarstwa domowego, robi jej zakupy, wozi do kościoła, pomaga przy inwentarzu żywym. Dzięki niemu wymieniona, będąca skonfliktowana ze swoim synem (powodem), czuje się pewniej w domu. W zamian za toM. C. (2)dzieli się z wnukiem przygotowywanymi przez siebie posiłkami. Wymienieni wspólnie partycypują w kosztach utrzymania pomieszczeń przez siebie zajmowanych. Pozostałe pomieszczenia zajmuje powód wraz z małoletnim synemG. C.iM. C. (1).
PomiędzyW. C.aŁ. C.iM. C. (2)od sierpnia 2013 r. narasta konflikt, głównie na tle majątkowym na tle korzystania z nieruchomości nr(...)położonej wB.. Przed Sądem Rejonowym wB.toczy się sprawa o sygn. akt(...)z powództwaM. C. (2)o nakazanie powodowi złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzeczM. C. (2)własności ½ udziału w zabudowanej nieruchomości rolnej położonej w obrębieB.iR., gminaJ..
Wielokrotnie dochodziło również do interwencji policyjnej związanych z awanturami pomiędzy domownikami. Nadto rodzina powoda i pozwanego objęta jest dwoma procedurami tzw.(...).W. C.jest podejrzany o stosowanie przemocy wobecM. C. (2), aM. C. (2)iŁ. C.są podejrzani o stosowanie przemocy wobecW. C..W. C.zgłosił się również do Konsultanta ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie przy(...)wB..
Sąd I instancji wskazał, że powód domagał się nakazania pozwanemu, aby opuścił i opróżnił z rzeczy oraz wydał powodowi budynek mieszkalny oznaczony nr(...)położony wB., gminaJ., bowiem zamieszkuje tam bez tytułu prawnego, nadto wykracza przeciwko porządkowi domowemu.
Przed takim żądaniem pozwany bronił się twierdzeniem, że dzięki swojej babci jest uprawniony do zamieszkiwania w części wyżej opisanego budynku mieszkalnym, bowiemM. C. (3)przysługuje służebność mieszkania, która uprawnia ją, jak też osoby wymienione wart. 301 k.c.do korzystania z części nieruchomości objętej służebnością. Pozwany zaprzeczył, by nadużywał alkoholu przebywając na nieruchomości należącej do powoda, wszczynał awantury czy niszczy mienie. Jego zdaniem to powód zachowuje się w stosunku do niego, jak też swojej matkiM.w sposób niewłaściwy starając się usunąć wymienione osoby ze swej nieruchomości.
Sąd Rejonowy po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy uznał, że powództwo wniesione przezW. C.przeciwkoŁ. C.nie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd I instancji zaznaczył, iż zgodnie zart. 301 k.c., mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie. Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletniości.
Sąd Rejonowy podkreślił, że cytowany przepis przewiduje wyjątek od zasady wyrażonej wart. 300 k.c., że uprawnienie do wykonywania służebności osobistych nie może być przeniesione na inną osobę. Wyjątek ten dotyczy jednak tylko służebności mieszkania i pozwala na dopuszczenie do współ wykonywania tego prawa. Możliwe jest zatem korzystanie z nieruchomości obciążonej przez osoby wskazane w ww. przepisie, w takim zakresie, co mający służebność mieszkania. Decyzja o przyjęciu na mieszkanie zależy od uprawnionego i nie jest wymagane uzyskanie zgody właściciela obciążonej nieruchomości. Objęcie służebnością najbliższych członków rodziny bez uzyskania zgody właściciela nieruchomości tj. małżonka i dzieci małoletnie jest uzasadnione koniecznością ochrony rodziny. Pojęcie osoby utrzymywanej obejmuje przede wszystkim osoby, wobec których na mającym służebność mieszkania ciąży obowiązek alimentacyjny, z uwagi jednak na to, że utrzymanie nie jest wyłącznie przedmiotem obowiązku prawnego, na mieszkanie można przyjąć każdą osobę, która faktycznie pozostaje na utrzymaniu uprawnionego. Nie chodzi jedynie o obowiązki o charakterze majątkowym. Utrzymanie obejmuje również działania faktyczne służące zaspokojeniu potrzeb życiowych. Z kolei osoby potrzebne do prowadzenia gospodarstwa domowego to takie, które faktycznie i stale pomagają w tym zakresie uprawnionemu. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 12.01.2006 r., uprawnienie do korzystania z mieszkania innej niż małżonek lub dzieci uprawnionego osoby, która jest potrzebna do prowadzenia gospodarstwa domowego uprawnionemu z tytułu osobistej służebności mieszkania, zależy od tego, czy uprawniony korzysta z tej służebności. Uprawnienie "innych osób" w rozumieniuart. 301 § 1 k.c.przyjętych do mieszkania przez uprawnionego ma bowiem charakter niesamodzielny.
W sprawie poza sporem pozostawał między stronami fakt przysługiwaniaM. C. (2)dożywotniej służebności osobistej mieszkania, jak też zakres ustanowionego umową darowizny w formie aktu notarialnego z dnia 21.05.2002 r. ograniczonegoprawa rzeczowego. Sąd I instancji miał na uwadze, że matka powoda i jej wnukŁ.(pozwany w sprawie) korzystają jedynie z dwóch pokoi od strony zachodniej oraz kuchni od strony wschodniej. Mają przy tym także prawo korzystać ze wspólnej łazienki, strychu, przedpokoju i piwnicy budynku mieszkalnego położonego wB.oznaczonego nr(...)oraz korzystać z ½ obory od strony południowej i ½ stodoły od strony wschodniej. Wymienieni, po tym jak od w/w pomieszczeń odcięto prąd, korzystają z energii elektrycznej doprowadzonej do zajmowanej przez nich części nieruchomości za którą wspólnie ponoszą koszty zakupu. Na powyższe wskazywał nie tylko pozwany i przesłuchani w sprawie świadkowie, ale również sam powód w swoich wyjaśnieniach.
Sąd Rejonowy wskazał, że wprawdzie powód i jego synM. C. (1)starali się przekonywać, iż nie jest prawdą to, żeŁ. C.pomaga swojej babce w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Twierdzenia te jednak pozostawały w opozycji nie tylko z zeznaniami pozwanego, ale również samej zainteresowanej ową pomocą –M. C. (2), która zeznała, że wnuk robi jej zakupy, zwłaszcza w czasie, gdy z uwagi na swój stan zdrowia nie jest ona w stanie tego uczynić samodzielnie. Ponadto pomagał i nadal czasem pomaga przy hodowli inwentarza żywego (wcześniej owiec, obecnie kur). Wymieniona podkreślała też, że z uwagi na konflikt z powodem,Ł.zapewnia jej poczucie bezpieczeństwa. Z zeznaniami tymi w pełni korelowały zeznania świadkówM. C. (4)iP. K.. Wymienieni zeznawali, że pomoc pozwanego w prowadzeniu gospodarstwa domowego babci jest niezbędna. Jest ona kobietą w podeszłym wieku, schorowaną. Pozwany robi zakupy, zdarza się, że dostarcza babci leki, podaje jedzenie, pomaga w karmieniu inwentarza żywego. Ponadto sam powód twierdził, że uprawniona do służebności mieszkania ,,zajmuje sięŁ., daje mu wikt i opierunek”; zeznając w charakterze strony powód stwierdził nadto, iż ,,Ł.jest na utrzymaniu babci”.
W ocenie Sądu I instancji na danie im wiary zasługiwały zeznaniaM. C. (2),Ł. C.,M. C. (4)iP. K.co do faktu, iż pozwany potrzebny jestM. C. (2)w prowadzeniu gospodarstwa domowego i że wspólnie z nią to gospodarstwo prowadzi. WprawdzieM. C. (1)powyższej okoliczności w swych zeznaniach nie potwierdził, podawał wręcz, iż to on pomagał babci przy drzewie, przy rozpalaniu pieca, jednakże z uwagi na relacje łączące go z pozwanym iM. C. (2)(jak podał „obojętne”) zdaniem Sądu Rejonowego uznać należało, że nie jest on w pełni zorientowany w tym, w jakich czynnościach dnia codziennego pomaga pozwany swej babci. Nie można pominąć i tego, że wymieniony był zainteresowany korzystnym dla powoda rozstrzygnięciem sprawy. Za taką oceną zeznań powoda iM. C. (1)przemawiało także i to, że sam powód nie negował tego, że pozwany prowadzi gospodarstwo domowe zM. C. (2), wręcz podawał, że pozwany pozostaje na utrzymaniu babki.
Sąd I instancji nie miał też wątpliwości, że oskarżenia kierowane przez powoda pod adresem pozwanego o wykraczanie przeciwko porządkowi domowemu poprzez stosowanie agresji, niszczenie mienia i nadużywanie alkoholu, nie miały oparcia w rzeczywistości. Z dowodów przedstawionych przez strony w procesie w tym zeznań stron i przesłuchanych w sprawie świadkówM. C. (2),M. C. (1),M. C. (4)iP. K., jak też treści protokołów rozpraw ze sprawy I C 2414/14 wynikało jasno, że próba eksmisji powoda jest wynikiem trwających nieporozumień rodzinnych. Od sierpnia 2013 r. w domu powoda przeprowadzone są regularne interwencje policji, prowadzone są również dwie procedury ,,Niebieskiej karty”, w których obie strony są wzajemnie podejrzane o znęcanie. Nieprawdziwe więc w ocenie Sądu Rejonowego są twierdzenia powoda, iż to tylko działania pozwanego są źródłem sporu i jedynie on zakłóca porządek domowy.
Mając powyższe na względzie i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Sąd I instancji uznał, że pozwanemu przysługuje prawo zamieszkiwania w budynku mieszkalnym należącym do powoda, położonym w miejscowościB.nr(...), gminaJ.. Strona pozwana wykazała bowiem, że współkorzysta z uprawnienia przysługującegoM. C. (2)w ramach służebności osobistej mieszkania obciążającego ww. nieruchomość.Ł. C.zamieszkuje jedynie pomieszczeniach określonych treścią aktu notarialnego jako ograniczoneprawo rzeczoweprzysługująceM. C. (2)i pomaga w prowadzeniu wymienionej gospodarstwa domowego.
W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uchylił wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 3 października 2014 r. i oddalił powództwo.
O kosztach procesu orzeczono na mocyart. 98 i 99 k.p.c.Jednocześnie trudna sytuacja finansowa powoda, która skutkowała zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, skłoniła Sąd I instancji, do odstąpienia od obciążania powoda nie uiszczonymi kosztami sądowymi w postaci opłaty od pozwu.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie polegającą na przyjęciu, żeŁ. C.służy skuteczne prawo do zamieszkiwania na przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że pozwany nie pozostaje na utrzymaniuM. C. (2), a także, że nie jest jej potrzebny do prowadzenia gospodarstwa domowego,

2
naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia tj.art. 233 § 1 k.p.c.przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a mianowicie przez:

a
fragmentaryczną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznańM. C. (1), który podał, że jego babciaM. C. (2)mimo swego wieku, jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności życia codziennego – „babcia chodzi, funkcjonuje normalnie, za bardzo nie narzeka na zdrowie” a także, że i on udziela jej pomocy, oraz również, tych fragmentów jego zeznań, w których podał, że pozwany nie pomaga babci np. przy opalaniu, noszeniu gazu,

b
pominięcie tych fragmentów dowodowego przesłuchania pozwanego, z których wynika, że:

- pozwany nie pozostaje na utrzymaniuM. C. (2), daje jej pieniądze, ma samodzielne źródła dochodu, gdyż pracuje i uprawia ziemię,
- udziela on jej drobnej pomocy w sprawach życia codziennego, jakie są zwyczajowo przyjęte w stosunku do osób starszych – np. z zakupami – nie jest jej niezbędny do prowadzenia gospodarstwa domowego,

c
fragmentaryczną ocenę zeznań świadkaM. C. (2), która na rozprawie w dniu 13 stycznia 2015 r., podała, iż:

- przyjęła pozwanego do swego pokoju, który służy jej w ramach prawa dożywocia, nie dlatego, że pozostawał on na jej utrzymaniu, czy też był potrzebny do prowadzenia gospodarstwa domowego, ale dlatego, że „nie miał dokąd pójść”,
- pozwany daje jej pieniądze w kwotach od 200 do 400 złotych, robi zakupy, gdy z spożywa przygotowane przez nią posiłki, a więc czynności te wykonuje także celem zapewnienia sobie swoich potrzeb życiowych – posiłku, prądu, wody itp.

d
nie zauważenia przy ocenie zeznań świadkaM. C. (2), która podawała, że „boi się siedzieć w tym mieszkaniu”, żeM. C. (2)podejmuje szereg kroków prawnych przeciwkoW. C.– zgłasza zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na jej szkodę, wytacza mu sprawy sądowe, uczestniczy w sprawach sądowych, w których on jest stroną, także i ona ma założoną niebieską kartę w stosunku do osoby powoda, a strona pozwana nie wykazała żadnego niebezpieczeństwa zagrażającego jej od powoda,

e
błędne uznanie, że zeznania świadkaM. C. (4)mogą być miarodajne dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie w sytuacji, gdy świadek ten nie bywa obecnie w domu zamieszkiwanym przez strony iM. C. (2), nie ma własnych wiadomości na temat okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wiadomości, które przedstawiła sądowi są bardzo ogólne i są przekazywane jej przez pozwanego, który jest skonfliktowany z powodem,

f
błędne przyjęcie, że zeznania świadkaP. K.stanowić mogą miarodajny materiał dowodowy dla poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie w sytuacji, gdy zeznania te są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym, zgromadzonym w sprawie, z którego wynika, że pozwany nie jest jedyną osobą, która pomagaM. C. (2), czyni to brat pozwanegoM. C. (1),

g
błędne uznanie, że powód przyznał, że pozwany pozostaje na utrzymaniuM. C. (2)w sytuacji, gdy powód wskazywał, że pozwany pracuje, a także, iż nie są mu znane ustalenia poczynione pomiędzy pozwanym iM. C. (2); powód podał: „nie wiem, jak wygląda układŁ.z babcią”,

h
pominięcie fragmentów materiału dowodowego w postaci twierdzeń powoda, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia i wskazywały na fakt, iż pozwany swoim zachowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie,

i
pominięcie, że pozwany korzysta z części podwórza i stodoły, której nie dotyczy służebność służącaM. C. (2),

3
naruszenie prawa materialnego tj.art. 301 § 1 zd. 2 k.c.przez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że:

a
w każdym wypadku faktyczne dostarczanie środków do życia świadczy o tym, że osoba przyjęta na mieszkanie przez mającego służebność jest przez niego utrzymywana w sytuacji, gdy dla oceny tych okoliczności należy brać pod uwagę także i sytuację życiową osoby przyjętej na mieszkanie tj. czy ma ona źródła dochodu, czy jest niedołężna, chora, niepełnosprawna,

b
określenie osoba przyjęta na mieszkanie, a potrzebna przy prowadzeniu gospodarstwa domowego przez osobę uprawnioną do służebności mieszkania oznacza każdą osobę, która jest pomocna w jakiejkolwiek nawet drobnej czynności w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że osoba taka musi być niezbędna przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, także z uwagi na szczególne okoliczności dotyczące osoby uprawnionej do służebności mieszkania.

Wskazując na powyższe, skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz obciążenie pozwanego kosztami postępowania przed Sądem I i II instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Odwoławczy podziela ocenę Sądu I instancji, iż zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do przyjęcia, że pozwanemuŁ. C.przysługuje prawo zamieszkiwania w budynku mieszkalnym należącym do powoda na mocyart. 301 § 1zd. drugiek.c.w tych granicach, jakie dotyczą służebności mieszkania, przysługującej babce pozwanego,M. C. (2). Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanego mu naruszenia przepisu prawa materialnego, jak również nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów, uregulowanej treściąart. 233 § 1 k.p.c.i z tego względu, argumentacja powołana przez apelującego nie mogła prowadzić do zmiany zaskarżonego orzeczenia.
Wskazać trzeba, że zarzuty skarżącego dotyczyły głównie naruszenia przepisów prawa procesowego i dokonania przez Sąd Rejonowy wadliwej oceny dowodów, jakie zostały zgromadzone w przedmiotowej sprawie, w szczególności zaś dotyczyło to zeznań świadków, jak i samych stron. Wbrew jednak podnoszonym zarzutom, ponowna analiza tegoż materiału dowodowego, dokonana w postępowaniu apelacyjnym, prowadziła w ocenie Sądu Okręgowego do przyjęcia wniosków tożsamych do tych, jakie sformułował Sąd I instancji, to jest, że pozwanyŁ. C.jest uprawniony do zamieszkiwania w domu stanowiącym własność jego ojca, bowiem jego babciaM. C. (2), udostępniła mu część mieszkania, przysługującego jej w ramach dożywotniej służebności mieszkania.
Podkreślenia wymaga, iżart. 301 k.c.stanowi pewien wyjątek od zasad regulujących kwestię służebności osobistych, do jakich należy służebność mieszkania. W tej mierze nie obowiązuje zakaz określony treściąart. 300zd. drugiek.c., to jest zakaz przeniesienia uprawnień do wykonywania służebności osobistej na osoby trzecie. Dopuszcza on bowiem przekazanie części przysługujących uprawnień przez osobę, której przysługuje ta służebność – nie tylko małżonkowi i małoletnim dzieciom, lecz także innym osobom, lecz przy spełnieniu określonych warunków. Dotyczy to osób, które są utrzymywane przez uprawnionego z tytułu służebności bądź, osób potrzebnych mu przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. W takiej sytuacji osoby przyjęte na mieszkanie są w stosunku do właściciela nieruchomości obciążonej współuprawnione.
W przedmiotowej sprawie stwierdzić trzeba, że wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącego w apelacji nie jest tak, iż Sąd I instancji przyjął, jakoby w przypadku pozwanegoŁ. C., miały zostać spełnione oba warunki, o których mowa wart. 301 § 1zd. drugiek.c.Z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika bowiem w sposób jasny, że u podstaw ostatecznego oddalenia powództwa legło uznanie, że pozwany jest swojej babce,M. C. (2), potrzebny przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Sąd Rejonowy powołał się w tym zakresie na zeznania samego pozwanego, który wskazał, iż pracuje, pomaga babci, robiąc zakupy, ale także wykupując leki w aptece. Przekazuje też babci pewne kwoty na utrzymanie. Okoliczności te przyznała w swoich zeznaniachM. C. (2), co więcej, wskazywał na nie także sam apelujący. Całkowicie chybiona jest zatem argumentacja, jakoby Sąd I instancji uznał, że pozwany pozostaje na utrzymaniu swojej babci.Ł. C.jest osobą młodą, zdrową, podejmującą pracę zarobkową, zaś fakt, że korzysta on ze sporządzanych przez babcię posiłków nie oznacza, żeM. C. (2)go utrzymuje. W konsekwencji, ta przesłanka nie wchodziła w grę w okolicznościach niniejszej sprawy i nie ma racji skarżący, iż poczynione zostały w tej mierze odmienne ustalenia.
Sąd II instancji jednocześnie podziela ocenę Sądu Rejonowego, iż pozwanyŁ. C., jest potrzebny swojej babci przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zaznaczenia wymaga, żeM. C. (2)ma lat 76 i zamieszkuje na wsi, podobnie jak strony przedmiotowego postępowania. I choć strona powodowa usiłowała przedstawić jej osobę jako zdrową, operatywną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe, to jednak nie sposób tracić z pola widzenia, że jest to osoba w wieku już podeszłym, wymagająca leczenia. W tym miejscu podkreślić należy, że jak zeznał świadekM. C. (1), babcia wydaje na leki 400 do 500 złotych miesięcznie. Świadek ten wskazał, że babcia chodzi, funkcjonuje normalnie. Należy mieć jednak na uwadze – co podkreślił Sąd I instancji – że stosunki świadka z babcią oraz bratemŁ.określił on jako obojętne, a zatem nie jest tak, że jego orientacja w sytuacjiM. C. (2)i faktycznie świadczonej na jej rzecz przez pozwanego pomocy, jest duża i aktualna. Wbrew przy tym argumentacji skarżącego, z materiału dowodowego nie wynika, aby pomagał on babci w jakiś znaczący sposób poza paleniem w piecu i dostarczaniem drewna.M. C. (2)nie wskazała, że otrzymuje pomoc także odM. C. (1).
Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż nawet gdyby uznać, że stan zdrowiaM. C. (2)nie jest zły i jest ona w stanie funkcjonować normalnie, to jednak nie może budzić wątpliwości, że ma ona problemy zdrowotne, które wymagają leczenia i w wieku 76 lat jest to rzecz naturalna. Ponadto w sytuacji, gdy zamieszkuje ona na wsi, gdzie odległość od sklepu, kościoła, przychodni lekarskiej czy też apteki, jest często znaczna jasnym jest, że wymaga ona pomocy drugiej osoby przy zaspokajaniu swoich potrzeb . Zwyczajowo w warunkach wiejskich przyjmuje się, iż to osoba przejmująca gospodarstwo rolne dostarcza pomocy swoim rodzicom, osobom starszym. Tak jest jednak pod warunkiem, że stosunki w rodzinie układają się prawidłowo. W rodzinie stron sytuacja jest odmienna – poza sporem pozostawało, żeM. C. (2)i powód, jej synW. C.pozostają w otwartym konflikcie, czego przejawem są licznie wszczynane postępowania sądowe i odbywające się w domu powoda interwencje policji. Przy czym w konflikcie z ojcem, pozostaje także pozwany zamieszkujący wraz z babcią. W takim stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, zeM. C. (2)nie może liczyć na pomoc syna w załatwianiu codziennych spraw.
Taką stałą i codzienną pomoc, świadczy zaś babci pozwanyŁ. C.. Wbrew zarzutom skarżącego, przedmiotowa okoliczność wynikała z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, w tym samejM. C. (2), a także pozwanego oraz świadkaP. K., których wiarygodności ,w ocenie Sądu II instancji, apelujący nie zdołał podważyć. W tym miejscu wskazać trzeba, że nawet gdyby przyjąć za skarżącym, że treść zeznań świadkaM. C. (4), nie może być miarodajna dla ustalenia zakresu fatycznie świadczonej przez pozwanego na rzecz babci pomocy, bowiem świadek nie zamieszkuje w domu powoda i informacje na temat całej sytuacji czerpie z relacji syna, tym niemniej zeznania pozostałych wymienionych świadków w sposób jasny wskazują, żeŁ. C., jest potrzeby babci przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Pozwany robi bowiem zakupy, wykupuje leki, wozi także babcię do kościoła; wcześniej pomagał jej także przy hodowli owiec, a aktualnie przy hodowli kur (owce zostały już sprzedane). Ponadto wnuk zapewnia babci poczucie bezpieczeństwa, co jest zrozumiałe w trudnej sytuacji rodzinnej, jaka wytworzyła się w rodzinie stron. W zamian zaś babcia dzieli się z pozwanym przygotowywanymi przez siebie posiłkami; czasem pozwany pomaga jej także w gotowaniu.
Wskazać należy, że jak podniósł skarżący z zeznańM. C. (2)faktycznie wynikało, iż przyjęła ona wnukaŁ.na mieszkanie z uwagi na to, że został on wyrzucony przez ojca i nie miał dokąd pójść, a nie dlatego, że w tym czasie był jej potrzeby do prowadzenia gospodarstwa domowego. Fakt ten o tyle nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia, że w chwili obecnej taka pomoc jest przez pozwanego świadczona i okoliczność ta została ,zdaniem Sądu Okręgowego, w niniejszym postępowaniu należycie wykazana. Sąd II instancji uznaje bowiem, że w tym wieku, w jakim jestM. C. (2)pomoc drugiej osoby przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, jest jej niezbędna. W konsekwencji należało przyjąć za Sądem I instancji, że po stronie pozwanego istnieje uprawnienie do zamieszkiwania w mieszkaniu, które jest przedmiotem służebności osobistej, przysługującej jego babci, na zasadzieart. 301 § 1zd. drugiek.c.
Odnosząc się jeszcze do lansowanej przez stronę powodową tezy, iż pozwany winien opuścić i opróżnić z rzeczy oraz wydać powodowi budynek mieszkalny oznaczony nr(...)położony wB.z uwagi na fakt, iżŁ. C.zachowuje się w sposób nieprawidłowy, bowiem spożywa alkohol i urządza głośne imprezy, czym utrudnia funkcjonowanie swojemu ojcu Sąd Odwoławczy wskazuje, że sam powód zeznał, że zabronił synowi urządzania imprez i aktualne odbywają się one, lecz rzadziej i ciszej. Także świadekM. C. (1), który pozostaje w koalicji z ojcem zeznał, iż ostatnia głośna impreza odbyła się u pozwanego dwa lata wcześniej. Okoliczności urządzania imprez i spożywania alkoholu przez wnuka, zaprzeczyłaM. C. (2).
W konsekwencji należało przyjąć, że powód nie wykazał, aby pozwany zachowywał się wobec swego ojca i brata w tak niewłaściwy sposób, że konieczne jest nakazanie mu wyprowadzenia się z domu stanowiącego własność ojcaW. C.. Jak już zaś wyżej wskazano, po stronie pozwanego zaistniały przesłanki do uznania, że przysługuje mu prawo do zamieszkiwania w mieszkaniu babciM. C. (2). Podkreślić końcowo należy, że oczywiście znoszenie zamieszkiwania zarówno służebnika , jak i osoby wspólnie z nim zamieszkującej , stanowi pewne ograniczenie prawa własności, jakie przysługuje powodowi. Podnieść jednakże należy ,ze ograniczenie to znajduje pełne uzasadnienie wart. 301 § 1zd. drugiek.c., bowiem ten , komu służy osobista służebność mieszkania ma prawo przyjąć na mieszkanie drugą osobę, której pomoc jest potrzebna do prowadzenia gospodarstwa domowego. Wbrew zarzutom apelacji Sąd I instancji w sposób właściwy dokonał wykładni w/w przepisu uznając ,że pozwanego można traktować jako osobę potrzebną babci przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Z przepisów nie wynika , aby potrzeba pomocy była tego rodzaju ,że można ją nazwać niezbędną . Tak byłoby np. w przypadku obłożnej choroby mającego służebność , kiedy to bez całodobowej opieki nie mógłby on funkcjonować . Wystarczy , by zakres tej pomocy był znaczny i wynikał z usprawiedliwionych konkretnymi okolicznościami potrzeb osoby uprawnionej. W ocenie Sądu Okręgowego pomoc świadczona przezŁ. C.babci i jej zakres ustalony prawidłowo przez sąd I instancji jest wystarczający do przyjęcia , iż służy mu uprawnienie tamujące roszczenie windykacyjne powoda. Z tego też względu, żądanie pozwu nie mogło podlegać uwzględnieniu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na mocyart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na mocyart. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Ich wysokość ustalono w oparciu o§ 9 ust. 1 oraz § 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), z uwagi na treść przepisu przejściowego w postaci § 21 Rozporządzenia, zgodnie z którym do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (tj. 1 stycznia 2016 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.