Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 986/15
Data wyroku: 2016-02-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Łuchtaj, Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan, Sędzia Sądu Rejonowego Grzegorz Borkowski (del.)
Słowa kluczowe: Uzgodnienie Treści Księgi Wieczystej Z Rzeczywistym Stanem Prawnym
Podstawa prawna: art. 387 § 1 k.c., art. 83 § 1 k.c., art. 10 ust 1 u.k.w.h

Sygn. akt II Ca 986/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lutego 2016 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Łuchtaj (spr.)
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Ewa Bazelan
Sędzia Sądu Rejonowego Grzegorz Borkowski (del.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Melchior
po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 roku w Lublinie
na rozprawie
sprawy z powództwaZ. K.
przeciwkoA. S.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 4 września 2015 roku, sygn. akt I C 184/14

I
oddala apelację;

II
zasądza od powodaZ. K.na rzecz pozwanejA. S.kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt II Ca 986/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 marca 2014 rokuZ. K.domagał się usunięcia niezgodności stanu prawnego nieruchomości, ujawnionego wksięgach wieczystych (...), prowadzonych przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu II tych ksiąg prawa współwłasności pozwanejA. S.do 3/8 części i wpisanie w miejsce tego udziału prawa współwłasnościS. K.do 3/8 części oraz wykreślenie z działu III tych ksiąg prawa dożywocia na rzeczS. K.na udziałach wynoszących po 3/8 części nabytych przezA. S.. Powód wniósł również o zasądzenie na jego rzecz od pozwanychA. S.iS. K.kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wskazał, że do dnia 16 września 2011 roku był z pozwanąS. K.współwłaścicielem nieruchomości położonych wL.przy ul.(...)i(...), przy czym powód był współwłaścicielem do 5/8 części, zaśS. K.do 3/8 części. Podał, że w w/w dniu jego matka,S. K.zawarła umowę o dożywocie ze swoją kuzynkąA. S., w oparciu o którą w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. przyjęcie jej jako domownika, dostarczenie wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawienie jej własnym kosztem pogrzebu, przeniosła naA. S.przysługujące jej udziały po 3/8 części każdy w w/w nieruchomościach. Powód podniósł, że od chwili zawarcia tej umowy w sytuacjiS. K.nic się jednak nie zmieniło, bowiem mieszkała ona nadal w mieszkaniu przyul. (...)i nadal to powód opiekował się nią, robił jej zakupy oraz prowadził do lekarza i opiekował się nią wówczas, gdy przebywała w szpitalu. W ocenie powoda, pozwanaA. S.od samego początku nie miała żadnych możliwości, by się z zawartej umowy wywiązać. Przede wszystkim dlatego, że mieszkała wH., gdzie mieszkała również jej rodzina, którą się musiała opiekować. Z uwagi na znaczną odległość nie było również możliwe dostarczenie przez pozwaną wyżywienia (codziennie), ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie. Dlatego też zobowiązanieA. S.z umowy dożywocia od samego początku nie było możliwe do spełnienia, stąd też umowa jest z mocyart. 387 § 1 k.c.nieważna. Umowa ta była ponadto nieważna ze względu na jej pozorność (83§ 1 k.c.), skoro to syn pozwanejS. K.faktycznie się nią opiekował, to pozwana nie miała potrzeby zapewnienia sobie takiej opieki, a zatem zdaniem powoda ekwiwalentem przysporzenia majątkowego dla pozwanejA. S.nie mógł być podstawą świadczenia z umowy dożywocia.
W odpowiedzi na pozewA. S.nie uznała powództwa wnosząc o jego oddalenie oraz zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu. Pozwana podniosła, że postanowienia umowy z dnia 16 września 2011 roku były z obydwu stron przyjmowane świadomie, bez nacisków i z pełną odpowiedzialnością. Postawa pozwanych wynikała z ich wzajemnych relacji, negatywnego zachowania powoda względem matki. Pozwana wskazała, że podjęła starania o to, byS. K., zamieszkała razem z nią, co było woląS. K.. W tym celu zamieniła mieszkanie dwupokojowe, położone przyul. (...)wH., na mieszkanie trzypokojowe przyul. (...), na niższym piętrze. Pozwana zaprzeczyła twierdzeniom powoda o niewywiązywaniu się przez nią z umowy dożywocia oraz, że umowa była niemożliwa do spełnienia od samego początku.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 roku Sąd zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć pozwanejS. K., by jednocześnie podjąć postępowanie z udziałem następcy prawnegoS. K.–Z.K., powoda w sprawie.
Wyrokiem z dnia 4 września 2015 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód oddalił powództwo (pkt I) oraz zasądził odZ. K.na rzeczA. S.kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Za ustalony Sąd Rejonowy przyjął następujący stan faktyczny:
Umową z dnia 3 stycznia 2008 roku zawartą w formie aktu notarialnego Rep(...)przedR. M.notariuszem wL.,Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wL.ustanowiła odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...)w budynku przyul. (...)wL.oraz przeniosła własność tego lokalu wraz z przynależną piwnicą nr(...)i związanym z lokalem udziałem wynoszącym 5203/1283113 w częściach wspólnych budynków i innych urządzeniach nie służących do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz we własnościdziałki gruntu nr (...), na rzeczW. K.. Dla nieruchomości nabytej przezW. K.założona została i prowadzona jest przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie KW nr(...). Umową z tej samej daty, zawartą w formie aktu notarialnego Rep A Nr(...)przedR. M.notariuszem wL.,Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wL.ustanowiła odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...)w budynku przyul. (...)wL.oraz przeniosła na rzeczW. K.własność tego lokalu wraz z przynależną piwnicą nr(...)i związanym z lokalem udziałem w 5134/902218 częściach we współwłasności części wspólnych budynków i innych urządzeniach nie służących do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz we własnościdziałki gruntu nr (...). Dla nieruchomości założona została i prowadzona jest przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinieksięga wieczysta nr (...).

W. K.była bezdzietną panną, z najbliższej rodziny miała brataZ. K.i matkęS. K., z którą wspólnie zamieszkiwała w mieszkaniu przyul. (...). Mieszkanie przyul. (...)było natomiast wynajmowane.Z. K.posiadał swoje własne mieszkanie, gdzie zamieszkiwał z żonąB. K..Z. K.nie ma dzieci.W. K.zmarła 10 listopada 2008 roku. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008 roku, w sprawie I Ns 2152/08, Sąd Rejonowy w Lublinie stwierdził, że spadek poW. K.na podstawie ustawy nabyli: matkaS. K.w 3/8 częściach oraz bratZ. K.w 5/8 częściach. Przed śmierciąW. K.opiekowała się nią bliższa i dalsza rodzina, w szczególnościA. S., która była jej siostrą cioteczną. Aby opiekować sięW. K.,A. S.często przyjeżdżała doL.zH., gdzie mieszkała i mieszka nadal.W. K.była matką chrzestną synaA. S.–M.. Po śmierciW. K., jej matkaS. K.potrzebowała pomocy i opieki, gdyż była już osobą około 80-letnią i pozostała sama w mieszkaniu przyul. (...).S. K.opiekowała się wtedy także bliższa i dalsza rodzina, lecz głównie synZ. K.i siostrzenicaA. S..S. K.poróżniła się z żoną synaB. K.i ta od śmierciW. K.nie zajmowała się teściową. Z uwagi na niechęć do synowej oraz ze względu na chęć odwdzięczenia sięA. S.za opiekę, a także z uwagi na wolę zmarłejW. K.,S. K.postanowiła rozdysponować swoim majątkiem, w szczególności udziałami w dwóch mieszkaniach, które odziedziczyła po córce: przyul. (...)i przyul. (...), jeszcze przed swoją śmiercią. W tym celu kilkakrotnie spotykała się z notariuszemR. M.prowadzącą Kancelarię Notarialną wL., z której usług korzystała już wcześniej. W dniu 16 września 2011 roku, przedR. M.notariuszem wL.,S. K.iA. S.zawarły umowę o dożywocie w formie aktu notarialnego Rep(...)Na mocy tej umowyS. K.przeniosła całe przysługujące jej udziały wynoszące po 3/8 części w nieruchomości lokalowych opisanych wyżej wraz ze związanymi z nimi udziałami w gruncie i nieruchomości wspólnej, na rzeczA. S., w zamian za dożywotnie utrzymanie, stosownie do postanowieńart. 908 k.c., tj. w zamian za przyjęcie jej jako domownika, dostarczenie jej wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie jej odpowiedniej pomocy i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawienie jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego zwyczajom miejscowym. Prawo współwłasnościA. S.wymienionych nieruchomości oraz prawo dożywocia na jej udziałach zostało ujawnione w działach II i IIIksiąg wieczystych nr (...). Jednocześnie w księgach tych ujawnione zostało prawo współwłasnościZ. K.w udziale wynoszącym 5/8 części, w związku z nabyciem spadku po siostrzeW. K..
W dacie zawarcia umowyA. S.mieszkała stale wH.,ul. (...), gdzie posiadała mieszkanie o pow. 52 m2. W celu wywiązania się z umowy o dożywocie i przyjęciaS. K.jako domownika,A. S.podjęła starania o zakup drugiego, większego mieszkania, w którym jeden pokój mógłby zostać przeznaczony dla ciotkiS. K.. Nie posiadając odpowiedniej kwoty na zakup lokalu, zaciągnęła kredyt hipoteczny w kwocie 80.000 zł i w dniu 25 listopada 2011 roku kupiłalokal mieszkalny nr (...)o pow. 67,3 m2, położonyul. (...)wH.
Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika ponadto, że 19 stycznia 2012 rokuS. K.podpisała przedG. T.notariuszem wL.oświadczenie, w którym podawała, żeA. S.nie opiekuje się nią, a opiekę sprawuje jedynie jej synZ. K., dlatego chciałaby się wycofać z umowy o dożywocie. Kolejnym oświadczeniem, datowanym na 19 grudnia 2012 roku,S. K.potwierdzała, że w dalszym ciąguA. S.nie wypełnia swoich obowiązków wynikających z umowy o dożywocie z dnia 16 września 2011 roku, w związku z czym wycofywała się z umowy o dożywocie.

A. S.przyjeżdżała doL.doS. K.co tydzień lub co dwa tygodnie, odwiedzała ją też ze swoimi synami, przywoziła płody rolne z uprawianego gospodarstwa rolnego, robiła zakupy, pranie, sprzątała, gotowała, pomagała jej się kąpać, czesała włosy. Często też nocowała uS. K.. Kontakty między nimi były zażyłe, często do siebie dzwoniły. TakżeS. K.odwiedzałaA. S.wH., co najmniej raz w miesiącu na kilka dni. Takie relacje trwały do 2012 roku, kiedy to nastąpiło znaczne pogorszenie się stanu zdrowiaS. K., tak że pod koniec 2012 roku trafiła doSzpitala (...)przyul. (...)wL.. W 2013 roku, kiedyS. K.przebywała wSzpitalu (...)przyul. (...)odwiedzała ją, próbowała też uzyskać informacje na temat zdrowiaS. K., tych jednak jej nie udzielono, gdyż nie miała do tego pełnomocnictwa, zaś upoważnionym do opiekowania się matką byłZ. K.. W lutym 2013 rokuA. S.zwracała się doSzpitala (...)o umożliwienie jej zabraniaS. K.do swojego domu, powoływała się przy tym na zawartą umowę o dożywocie. W dniu 21 lutego 2013 rokuS. K.własnoręcznie napisała oświadczenie dla szpitala, aby wypisać ją na jej żądanie i pozwolić zabrać ze szpitala jej siostrzenicyA. S.. Po wyjściu ze szpitalaS. K.zamieszkała jednak nadal w mieszkaniu przyul. (...), nie chciała wyjeżdżać doH..
Zarówno przed śmierciąW. K., jak i po tym zdarzeniu, główną opiekę nadS. K.sprawował jej synZ. K., który zajmował się wszystkimi bieżącymi sprawami matki. Zatrudniał także dla matki profesjonalną opiekunkę, która w okresie od września 2013 roku do sierpnia 2014 roku przychodziła na dwie godziny dziennie. W listopadzie 2013 roku nastąpiło kolejne załamanie się stanu zdrowiaS. K.i od tego czasuZ. K.często nocował u matki, aby zajmować się nią całodobowo. Stan zdrowiaS. K.pod koniec jej życia pogarszał się z każdym rokiem, przy czym o ile jej stan fizyczny był w miarę dobry, to stan psychiczny ulegał wahaniom, pojawiały się u niej majaczenia i przeistaczanie faktów, często zmieniała zdanie i przeczyła sama sobie.
Od końca 2011 roku, tj. od chwili gdyZ. K.dowiedział się o zawartej między jego matką aA. S.umowie o dożywocie, powód utrudniałA. S.kontakt zeS. K.. Jednak do czasu znacznego pogorszenia się stanu jej zdrowia (druga połowa 2013 roku) nadalA. S.przyjeżdżała doS. K.doL., czasami też z synami, również nadal zabierała ciotkę doH.na krótkie pobyty. NadtoA. S.utrzymywała z ciotką stały kontakt telefoniczny.
Od końca 2013 rokuA. S.nie miała już kontaktów osobistych zeS. K., gdyż stale zajmował się nią syn. Nie kontaktowały się również telefonicznie, gdyż stan zdrowia ciotki już na to nie pozwalał.
Pismem z dnia 20 stycznia 2014 rokuA. S.wezwałaZ. K.do respektowania woliS. K.o pozostawaniu pod jej opieką oraz umożliwienia przeprowadzkiS. K.do jej miejsca zamieszkania wH.przyul. (...).
S. K.zmarła w dniu 2 lutego 2015 roku.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił zarówno na podstawie okoliczności bezspornych między stronami i wprost przyznanych przez strony, jak i na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i w aktachksiąg wieczystych nr (...)oraz dowodów osobowych: częściowo zeznań świadków:R. M.,K. K. (2),G. K.,I. R.,J. S. (1),J. S. (2),B. K.,T. M.,K. M.,W. T.,J. G.oraz częściowo zeznania powodaZ. K.i pozwanejA. S.. Sąd ocenił, jako w pełni wiarygodne zeznania świadkaR. M., wskazując, iż wymieniona, będąc notariuszem miała bezpośredni kontakt zeS. K.w trakcie sporządzania przez nią umowy o dożywocie.R. M.zeznała tak, jak jej było wiadomym w sprawie oraz z racji wykonywanego zawodu Sąd nie miał wątpliwości co do rzetelności jej zeznań.
Zeznania pozostałych świadków:K. K. (2),G. K.,I. R.,J. S. (1),J. S. (2),B. K.,T. M.,K. M.,W. T.,J. G.oraz zeznania powodaZ. K.i pozwanejA. S.w większości zostały uznane przez Sąd za wiarygodne. Sąd podkreślił, że z zeznań stron i świadków wynika, żeS. K.pod koniec jej życia opiekowały się różne osoby z jej rodziny, a końcowo także opiekunka profesjonalna. Niemniej jednak niewątpliwą w sprawie pozostaje okoliczność, że głównym jej opiekunem był synZ. K.. Opiekę świadczyła jej także pozwana, przyjeżdżając doL.oraz zabierając ją do siebie, doH.. Drugą niewątpliwą, w ocenie Sądu, okolicznością wypływającą z zeznań świadków i stron jest fakt, żeS. K., mimo że zawarła umowę o dożywocie i miała możliwość realizować jej postanowienia, nie miała ochoty zamieszkać wH.dopóki była zdrowa i mogła samodzielnie zajmować się swoimi sprawami. Później jej stan zdrowia psychicznego na tyle się pogorszył, że nie była już samodzielna w swoim postępowaniu, a nad jej życiem pieczę objął jej syn. NadtoZ. K.podejmował kroki, aby uniemożliwić wykonanie umowy o dożywocie przezA. S..
Sąd zważył, że niniejsza sprawa opierała się na oczywistym konflikcie rodzinnym, który to konflikt objął także osoby zeznające w sprawie jako świadkowie, wobec czego przesłuchani świadkowie byli w większości zaangażowani bądź po jednej, bądź po drugiej stronie konfliktu. Zarówno świadkowie jak i strony, przedstawiali relacjeS. K.ze swoim synemZ. K., jak i zA. S., w sposób zasadniczo jednostronny, tj. głównie przedstawiając stronę, na rzecz której zeznawali w lepszym świetle. Z tych też względów Sąd Rejonowy uznał zeznania świadków i stron za wiarygodne jedynie w zakresie, w jakim korelowały ze sobą i były zbieżne z ustalonym przez Sąd stanem faktycznym w sprawie
W tak ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że powództwo jest niezasadne.
Sąd przywołał treśćart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotecei wyjaśnił istotę oraz cel roszczenia, o którym mowa w tym przepisie. Następnie przytoczył treśćart. 908 § 1 k.c.wskazując na czym polega umowa dożywocia, jaki jest jej charakter i w jakiej formie winna być zawarta.
W dalszej kolejności Sąd Rejonowy dokonał wykładniart. 387 § 1 k.c.Wskazał, że świadczeniem niemożliwym określa się w doktrynie świadczenie nie dające się urzeczywistnić, inaczej niewykonalne, tj. takie które jest obiektywnie niemożliwe - gdy nie może go spełnić nie tylko dłużnik, ale każda inna osoba. Niemożliwość świadczenia może istnieć już w chwili zawarcia umowy, wówczas jest to tzw. niemożliwość pierwotna - uprzednia, początkowa. Niemożliwość świadczenia może również pojawić się później - wówczas niemożliwość taką określa się mianem następczej, jednakże niemożliwością świadczenia powodującą wedługart. 387 § 1 k.c.nieważność umowy, skutkować będzie tylko pierwsza z nich. Owa niemożliwość musi mieć nadto charakter trwały (nieprzemijający), który ma miejsce, jeśli wedle rozsądnych ludzkich oczekiwań świadczenie nie stanie się możliwe w niedalekiej przyszłości, przy czym czasokres, jaki należy brać pod uwagę zależał będzie od rodzaju świadczenia i celu zobowiązania.
Zważywszy na powyższe Sąd Rejonowy uznał, że sam fakt, iżA. S.zamieszkuje wH., zaśS. K.zamieszkiwała wL., nie mógł być w żadnym wypadku podstawą do przyjęcia, iż umowa dożywocia zawarta pomiędzy nimi jest nieważna. W ocenie tego Sądu zamieszkanie zobowiązanego i dożywotnika w odległych miejscowościach nie może przesądzać o pierwotnej niemożliwości świadczenia. Nie było bowiem obiektywnie, pierwotnie i na stałe niemożliwe przyjęcieS. K.przezA. S.jako domownika, dostarczenia jej wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienia jej odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawienia jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego zwyczajom miejscowym. Za istotny dla powyższej oceny Sąd Rejonowy uznał przy tym fakt, że w okresie zawierania umowy o dożywocieA. S.była właścicielką mniejszego mieszkania i w celu wywiązania się z umowy o dożywocie i przyjęciaS. K.jako domownika zakupiła w dniu 25 listopada 2011 roku większe mieszkanie, w którym jeden pokój mógłby zostać przeznaczony dla ciotkiS. K.. Zatem niewątpliwie, obiektywnie możliwym było przyjęcieS. K.przezA. S.jako domownika. To, że faktycznie nie doszło do zamieszkania przez dożywotnika u pozwanej, nie ma znaczenia, a dotyczy wykonania zobowiązania z zawartej umowy o dożywocie, a nie jej ważności.
Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi również nieważność umowy, z uwagi na jej pozorny charakter. Sąd przywołał treśćart. 83 § 1 k.c.i wyjaśnił, że oświadczenie woli złożone jest dla pozoru, jeżeli jest symulowane. Symulacja ta musi się składać z dwóch elementów. Po pierwsze, strony, które dokonują symulowanej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich przeświadczenie (niezgodne z rzeczywistością), że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych, objętych treścią ich oświadczeń woli. Po drugie, musi między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); jest to porozumienie, co do tego, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub, że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Niezgodność rzeczywistego zamiaru stron z treścią czynności prawnej musi odnosić się do jej skuteczności prawnej, woli powołania do życia określonego stosunku prawnego. Nie powoduje przy tym pozorności wskazanie przez strony fałszywych pobudek, daty lub miejsca zawarcia umowy, powołanie się na nieprawdziwe fakty, wadliwe nazwanie umowy lub poszczególnych praw i obowiązków.
Sąd Rejonowy wskazał, że powód pozorność umowy z dnia 16 września 2011 roku utożsamia jedynie z tym, że skoro to on faktycznie opiekował sięS. K., to nie miała ona potrzeby zapewnienia sobie opieki ze stronyA. S.. W ocenie Sądu taka okoliczność z całą pewnością nie może być utożsamiana z pozornością umowy. Powód nie usiłował przy tym nawet wykazywać, iż pomiędzy pozwaną a jego matką istniało tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że złożone przez nich oświadczenia woli nie miały wywołać zwykłych skutków prawnych, tj. porozumienie, co do tego, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub, że zamiar ten był inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach.
Powyższe doprowadziło Sąd Rejonowy do wniosku, iż powództwo nie jest zasadne i winno być oddalone.
Orzeczenie o kosztach procesu wydane zostało w oparciu o przepisart. 98 § 1 i 3 k.p.c.oraz§ 6 pkt 6w zw. z§ 8 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieuiszczonych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Apelację od wyroku złożył powód, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisówart. 387 § 1 k.c.w zw. zart. 908 § 1 k.c.przez przyjęcie, że umowa o dożywocie zawarta pomiędzyS. K., aA. S.nie była umową o świadczenie niemożliwe w sytuacji, gdy z treści zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana w chwili zawierania umowy mieszkała na stałe wH., gdzie mieszkała również jej rodzina, którą musiała się opiekować, zaś z uwagi na znaczną (ponad stukilometrową odległość) nie miała obiektywnej możliwości dostarczaniaS. K.wyżywienia (codziennie), ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienia jej odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie, nie podjęła żadnych starań, by takie świadczeniaS. K.zapewnić, a faktycznie te świadczenia na rzeczS. K.spełniał powód;
2/ naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisówart. 83 § 1 k.c.w zw. zart. 908 § 1 k.c.poprzez nieprzyjęcie, że umowa o dożywocie zawarta pomiędzyS. K., aA. S.była umową pozorną w sytuacji, gdy z treści zeznań pozwanej wynika jasno, że w chwili zawierania umowy ani ona, aniS. K.nie oczekiwały, byS. K.zamieszkała wH.u pozwanej,S. K.nie chciała się tam przeprowadzać, a pozwana nie miała obiektywnej możliwości dostarczaniaS. K.wyżywienia (codziennie), ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienia jej odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie, a także nie podjęła żadnych starań, by takie świadczeniaS. K.zapewnić, zaś faktycznie wszystkie te świadczenia na rzeczS. K.spełniał powód.
Wskazując na powyższe powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Lublin - Zachód do ponownego rozpoznania przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy, zważył, co następuje.
Apelacja jest bezzasadna, wobec czego podlega oddaleniu.
Na wstępie należy zaznaczyć, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy są prawidłowe i Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne.
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy za chybione wypada uznać zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego w postaciart. 387 § 1 k.c.orazart. 83 § 1 k.c.
Wbrew stanowisku skarżącego wykładnia tych przepisów dokonana przez Sąd Rejonowy jest właściwa.
Nie ulega żadnej wątpliwości, że świadczenie niemożliwe w znaczeniu użytym wart. 387 § 1 k.p.c.to takie zachowanie, którego żadna osoba, nie tylko dłużnik, nie może zrealizować. Świadczenie takie jest obiektywnie i trwale niewykonalne przez kogokolwiek z uwagi na ograniczenia wynikające z praw natury, stanu wiedzy i techniki, jak również ograniczenia wynikające z przepisów prawa. Powołany przepis dotyczy przy tym wyłącznie niemożliwości świadczenia pierwotnej, istniejącej w chwili zawierania umowy.
Sąd Okręgowy podziela ocenę prawną umowy o dożywocie z dnia 16 września 2011 roku, dokonaną przez Sąd Rejonowy w kontekście podniesionego przez powoda zarzutu nieważności umowy, opartego na przepisieart. 387 § 1 k.c.W żadnym razie nie można bowiem zasadnie twierdzić, iż wykonanie zobowiązania z tej umowy przez pozwanąA. S.było w dacie zawarcia umowy niemożliwe z uwagi na odległość między jej miejscem zamieszkania a miejscem zamieszkaniaS. K.. Powyższe w najmniejszym stopniu nie czyniło faktycznie niemożliwym wywiązania się przez pozwaną z obowiązku przyjęcia dożywotnika jako swego domownika, wymagało jedynie przeprowadzenia się uprawnionej do domu pozwanej. To zaś obiektywnie było możliwe i tylko od woliS. K.zależało kiedy nastąpi. Odległość międzyL.aH., jak też wskazywana przez powoda okoliczność, iż pozwanaA. S.miała wH.członków rodziny, którymi się opiekowała, nie może być uznana również za tego rodzaju ograniczenie, które powodowałoby obiektywną, pierwotną niemożliwość wykonania przez pozwaną pozostałych obowiązków z umowy dożywocia. Nie istniały bowiem żadne ograniczenia wynikające z praw natury, poziomu wiedzy i techniki, ani też z przepisów prawa czyniące niemożliwym dostarczanieS. K.wyżywienia, ubrania, zapewnienie jej odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie, przez pozwaną osobiście i z pomocą innych osób. Wskazać należy w tym miejscu na przepisart. 356 k.c.pozwalający dłużnikowi, ze względu na właściwość tego rodzaju świadczeń, na posłużenie się osobami trzecimi przy ich wykonywaniu.
Eksponowane przez powoda okoliczności związane ze sprawowaniem przez niego opieki nad matką, jak również z częstotliwością czynności podejmowanych wobecS. K.przez pozwanąA. S., nie mają żadnego związku z niemożliwością świadczenia w znaczeniu użytym wart. 387 § 1 k.c., a jedynie – co słusznie zauważył Sąd Rejonowy – ze sposobem wykonywania tej umowy.
Reasumując należy stwierdzić, iż postawiony w apelacji zarzut naruszeniaart. 387 k.c.jest całkowicie chybiony.
Brak jest także jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia drugiego z zarzutów apelacyjnych, a mianowicie zarzutu naruszeniaart. 83 § 1 k.c.
Zgodnie zart. 83 § 1 k.c.nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
Pozorność oświadczenia woli zachodzi zatem wówczas, gdy strony nie miały zamiaru wywołać żadnych skutków prawnych lub, gdy pod czynnością pozorną ukryły inne, rzeczywiste oświadczenie woli. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli, albo nie chce w ogóle wywołać jakichkolwiek skutków prawnych, albo chce wywołać skutki inne niż wynikałoby to ze złożonego przez nią oświadczenia woli. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych musi zostać ujawniony wobec drugiej strony tej czynności tak otwarcie, żeby miała ona pełną świadomość pozorności złożonego wobec niej oświadczenia woli i rzeczywistej woli jej kontrahenta. Jednocześnie druga strona musi wyrazić zgodę na pozorność oświadczenia.
Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, że umowa o dożywocie została zawarta przezS. K.zA. S.dla pozoru. Powód, który się na tę pozorność powoływał nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym, iż nie było rzeczywistą wolą stron umowy wywołanie skutku rzeczowego w postaci przeniesienia prawa współwłasności nieruchomości przezS. K.na rzeczA. S.. Nie wykazywał również, by strony wymienionej umowy ukryły pod umową o dożywocie inną czynność prawną, przez którą zgodnie dążyły do wywołania w istocie innego, niż przeniesienie własności, skutku prawnego. Zgodzić się wypada z Sądem Rejonowym co do tego, że z pozornością umowy dożywocia z dnia 16 września 2011 roku nie może być utożsamiany fakt korzystania przezS. K.w dacie zawierania umowy z opieki ze strony powoda. Okoliczność ta sama przez się nie świadczy o prawdziwości twierdzenia skarżącego, iż jego matka nie miała potrzeby zapewniania sobie opieki ze strony pozwanej. Istnienie uS. K.potrzeby skorzystania z opieki innej osoby, niż powód, należy bowiem oceniać wyłącznie poprzez pryzmat jej subiektywnych odczuć, a nie poprzez zapatrywanie powoda na całą sytuację. Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, że sprawowanie opieki nadS. K.przez powoda w żaden sposób nie przekonuje o tym, że zawierając umowę darowiznyS. K.nie miała zamiaru przenieść na pozwaną własności udziałów w nieruchomościach opisanych w pozwie i nie chciała wywołać takiego skutku rzeczowego, zaś pozwana o tym wiedziała i wyrażała na to zgodę, ani też nie świadczy o tym, by pod umową dożywocia strony ukryły inną czynność prawną.
Stosownie do treściart. 6 k.c.powoda, który powoływał się na pozorność umowy o dożywocie, obciążał ciężar udowodnienia okoliczności zart. 83 § 1 k.c.Ciężarowi temu skarżący jednak w żaden sposób nie sprostał.
W zaistniałej sytuacji Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy. W rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał bowiem, by stan prawny nieruchomości objętych żądaniem pozwu, ujawniony w działach II i IIIksiąg wieczystych nr (...), prowadzonych przez Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie, był niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym.
Apelacja powoda kwestionująca ten wyrok okazała się być pozbawiona uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych, dlatego też podlegała oddaleniu z mocyart. 385 k.p.c.
Z tych względów Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt I wyroku.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego zostało wydane na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 k.p.c.i w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.
Pozwana była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który domagając się oddalenia apelacji wniósł o zasądzenie na rzecz swojej mocodawczyni od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika przewidziane w§ 6 pkt 6w zw. z§ 8 pkt 8i w zw. z§ 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 roku, poz. 461 ze zm.).
G. Borkowski     E. Łuchtaj    E. Bazelan