Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 259/16
Data wyroku: 2016-05-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sławomir Buras, Cezary Klepacz, Rafał Adamczyk
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.370 kpc, art.373 kpc, art.510 § 1 kpc

Sygn. akt II Ca 259/16

POSTANOWIENIE
Dnia 5 maja 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz
Sędziowie: SSO Sławomir Buras
SSO Rafał Adamczyk (spr.)
Protokolant: starszy protokolant Beata Wodecka
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. sprawy
z wnioskuZ. W.
z udziałemR. Ł. (1),M. Ł. (1),A. Ł.,K. Ł. (1),J. Ł. (1),K. Ł. (2),S. Ł. (1),E. Ł., Starosty(...), Skarbu Państwa - Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad,D. Ł.,P. G.,T. G.,W. K.,B. B.,M. Ł. (2),K. S.,J. Z.,M. Ł. (3),E. T. (1),K. K.,A. K.,Z. C. (1)
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie i stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego
na skutek apelacji uczestniczkiM. Ł. (3)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie
z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I Ns 404/15
postanawia: odrzucić apelację i zasądzić odM. Ł. (3)na rzeczZ. W.kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 259/16

UZASADNIENIE
Z. W.domagała się stwierdzenia, żeJ.iS., małżonkowieŁ.nabyli z dniem 23 października 2003 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha.  Uczestnicy:A. Ł.,J. Z.,P. G.,K. S.,W. K.,T. G.,B. B.iR. Ł. (1)nie sprzeciwiali się wnioskowiZ. W..
UczestnicyE. Ł.iM. Ł. (2)wnieśli o oddalenie żądaniaZ. W., a nadto złożyli wniosek o stwierdzenie, żeZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)z dniem 4 listopada 1971 r. stali się nieodpłatnie, z mocy prawa właścicielami nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha, położonej wW..  UczestnicyJ. Ł. (1)iM. Ł. (3)sprzeciwiali się wnioskowiZ. W., a poparli wniosekE. Ł.iM. Ł. (2).
Uczestnicy:A. Ł.,J. Z.,P. G.,K. S.,W. K.,T. G.,B. B.iR. Ł. (1)sprzeciwili się wnioskowiM. Ł. (2)iE. Ł..
Uczestnik Skarb Państwa - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie sprzeciwiał się wnioskowiZ. W., pod warunkiem stwierdzenia nabycia własności nieruchomości najpóźniej z dniem 24 września 2012 r., z uwagi na nabycie własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa.
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w Jędrzejowie stwierdził, żeJ., synS.iS.orazS., córkaS.iM.- małżonkowieŁ.stali się z dniem 24 października 2003 r. przez zasiedzenie współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha, na mapie zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym wJ.za nr(...), pochodzącej z księgi hipotecznej pn.(...)do pkt(...)(punkt I); oddalił wniosekE. Ł.iM. Ł. (2)o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego (punkt II); zasądził solidarnie odE. Ł.,M. Ł. (2),M. Ł. (3),Z. C. (1)iJ. Ł. (1)na rzecz wnioskodawczyniZ. W.kwotę 1217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt III); orzekł, że uczestnicyR. Ł. (1),M. Ł. (1),A. Ł.,K. Ł. (1),K. Ł. (2),S. Ł. (1), Starosta(...), Skarb Państwa -(...),D. Ł.,P. G.,T. G.,W. K.,B. B.,K. S.,J. Z.,E. T. (1),K. K.,A. K.ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (punkt IV) (k. 255).
Sąd pierwszej instancji ustalił, że właścicielem działki o powierzchni 0,2475 ha, oznaczonej aktualnie numerem(...), położonej wW.byłS. Ł. (2). Działka ta była oznaczona uprzednio numerem(...)i pochodzi z księgi hipotecznej pn.(...).S. Ł. (2)nabył tę działkę od Skarbu Państwa na mocy dekretu PKWN z 1944 r. Na dzień 19 lipca 2013 r. w ewidencji gruntów co dodziałki nr (...)byli ujawnieni jako władający po ½ częściZ. Ł. (1)iJ. Ł. (2).Działka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha, położona wW.stanowi aktualnie własność Skarbu Państwa, w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, na mocy ostatecznej decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 24 września 2012 r.,(...), utrzymującej w mocy decyzję Wojewody(...)z dnia 2 maja 2012 r., znak(...)Na nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)
(...)znajdował się fundament domu, wybudowany przed 1970 r. Pozostała część działki nie była zabudowana. W dniu 16 kwietnia 1970 r.Z. Ł. (1)podpisał oświadczenie, w którym wskazał, że zrzeka się na rzeczJ. Ł. (2)„zaczętej budowy domu”.Z. Ł. (1)pracował jako kierowca, a jego żonaZ. Ł. (2)była zatrudniona w restauracji, mieszkali wK., nie pracowali nigdy jako rolnicy, nie posiadali nigdy żadnego gospodarstwa rolnego i nie uprawiali rolniczo w dacie 4 listopada 1971 r.działki oznaczonej nr (...)(...)położonej wW..Z. Ł. (1), synS.iS.zmarł 23 października 1973 r. Pozostawił po sobie żonęZ. Ł. (2)(obecnieC.) oraz synówE. Ł.iM. Ł. (2). Po śmierciZ. Ł. (1), jego żonaZ. Ł. (2)(C.) nie przyjeżdżała doW., nie domagała się wydania jejdziałki nr (...)
(...)nie płaciła podatku od tej nieruchomości.(...)Z. Ł. (1)przyjeżdżali na nieruchomość sporadycznie, aby odwiedzić babcięS. Ł. (3), nie zajmowali się nigdydziałką nr (...)
(...)jak właściciele, nie domagali się jej wydania już jako osoby dorosłe, nie płacili podatków od tej nieruchomości.E. Ł.nadziałce nr (...)
(...)był ostatni raz w dniu pogrzebuS. Ł. (3), aM. Ł. (2)w 1985 r.Działką nr (...)o powierzchni 0,2475 ha od daty śmierciZ. Ł. (1)zajmowali się wyłącznieJ. Ł. (2)z żonąS.. Z biegiem lat w pracach na tej działce pomagały im dzieci.J. Ł. (2)iS. Ł. (2)na niezabudowanej częścidziałki nr (...)(...)prowadzili uprawy rolne, kosili teren wokół fundamentów, wypasali krowy. Opłacali podatek od nieruchomości, łącznie z podatkiem od ich własnej nieruchomości, mimo że w nakazach płatniczych figurował co dodziałki nr (...)(nr(...)
Z. Ł. (1). Taki stan trwał do śmierciJ. Ł. (2). Sąsiedzi uważaliJ.iS. Ł. (2)za właścicielidziałki nr (...)(...)Żadne z rodzeństwaJ. Ł. (2)nie domagało się wydania im częścidziałki nr (...)(...)czy też spłaty. DoS. Ł. (3)przyjeżdżał w odwiedzinyA. Ł., nie zajmował się jednakdziałką nr (...)
(...)
S. Ł. (3)mieszkała na sąsiedniej nieruchomości, ale nie zajmowała siędziałką nr (...)(...)S.iS. Ł. (2)nie żyją. Mieli oni dzieci:J. Ł. (2),A. Ł.,Z. Ł. (1),M. Ł. (4),K. Ł. (1),J. Ł. (3),R. Ł. (2).R. Ł. (2)zmarł jako niemowlę.J. Ł. (3)zmarł w 2009 r., pozostawił żonęM. Ł. (3)oraz dzieci:J. Ł. (1),K. Ł. (2),S. Ł. (1),E. T. (2)iK. K..J. Ł. (2)zmarł w 2004 r., a jego żonaS. Ł. (2)w 2013 r. Pozostawili dzieci:Z. W.,R. Ł. (1),T. G.,M. Ł. (1),J. Z.,B. B.,K. S.,W. K.iP. G..M. Ł. (4)zmarł, pozostawiając dzieciA. K.iD. Ł.. Postanowieniem z dnia 30 września 2014 r. Sąd Rejonowy w Jędrzejowie w sprawie sygn. akt I Ns 851/13 oddalił wniosekR. Ł. (1)o stwierdzenie, żeJ.iS., małżonkowieŁ.stali się z dniem 4 listopada 1971 r. właścicielami nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż nie zostało udowodnione, abyJ. Ł. (2)w dacie 4 listopada 1971 r. był samoistnym posiadaczem nieruchomości objętej wnioskiem, a nadto podniesiono, że umowa z 1970 r. nie była faktycznie wykonywana. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił apelacjęR. Ł. (1)od postanowienia z dnia 30 września 2014 r.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosekE. Ł.iM. Ł. (2)o stwierdzenie, iżZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)z dniem 4 listopada 1971 r. nabyli nieodpłatnie z mocy prawa własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)(...)położonej wW.nie zasługuje na uwzględnienie, bowiemZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)(C.) nie byli w tej dacie samoistnymi posiadaczami wymienionej nieruchomości, co wynika z wiarygodnych zeznań wnioskodawczyni i uczestnikówJ. Z.,R. Ł. (1),B. B.,P. G.,W. K.,K. S.,A. Ł.. Ponadto, gdybyZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)byli samoistnymi posiadaczami wskazanej nieruchomości, to wystąpiliby o nadanie im tytułu własności w administracyjnym postępowaniu uwłaszczeniowym. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w dacie 4 listopada 1971 r.Z. Ł. (1)iZ. Ł. (2)nie byli rolnikami, adziałka nr (...)
(...)nie wchodziła w skład ich gospodarstwa rolnego, pracowali oni poza rolnictwem, mieszkali wK., nie mieli żadnego gospodarstwa rolnego, zatem nie spełnili oni najistotniejszych przesłanek zart. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. nr 27, poz. 250, ze zmianami). W ocenie Sądu Rejonowego, zasadny był natomiast wniosekZ. W.o stwierdzenie, żeJ.iS., małżonkowieŁ.nabyli z dniem 24 października 2003 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wiarygodne zeznania wnioskodawczyni i uczestników:J. Z.,R. Ł. (1),B. B.,P. G.,W. K.,K. S.,A. Ł., a także świadkówJ. S.,G. P.,W. N.iM. Ł. (5)dowodzą, iżJ.iS. Ł. (2)byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem od daty śmierciZ. Ł. (1), tj. od 23 października 1973 r. ToJ.iS. Ł. (2)uprawiali teren poza fundamentami i wokół nich, dbali o teren „w fundamentach”, wypasali tam zwierzęta, a także płacili podatki, mimo że w nakazach płatniczych figurował nadalZ. Ł. (1). Osoby obce dla rodzinyŁ., w tym i były wójt gminyW., uważaliJ.iS. Ł. (2)za właścicieli wskazanej nieruchomości, za jej gospodarzy. Jak zeznałaZ. C. (2)(uprzednioŁ.), od czasu śmierci męża, ona i jej synowie nie zgłaszali żadnych pretensji dodziałki nr (...)(...)nie interesowali się tą nieruchomością i nie płacili podatków od niej.W. N., jako sołtys wsi, odbierała przede wszystkim podatek odJ. Ł. (2)lubS. Ł. (2), a tylko kilka razy odS. Ł. (3).J.iS. Ł. (2)- wobec postawyZ. C. (1), a potem jej synów, gdy stali się pełnoletni, a także pozostałych dzieciS.iS. Ł. (2)- od śmierciZ. Ł. (1)mieli prawo czuć się wyłącznymi samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem, a ich wola władania tą nieruchomością jak właściciele przejawiała się w faktycznych czynnościach podejmowanych w stosunku do niej, co potwierdzili nie tylko wnioskodawczyni i wskazani wcześniej uczestnicy, ale też świadkowieW. N.,G. P.iJ. S., czyli osoby obce dla wszystkich zainteresowanych. Sąd uznał, że umowa, oświadczenieZ. Ł. (1), nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie z wnioskuZ. W., bowiem oświadczenie to pochodziło z 1970 r., a Sąd ustalił początek spokojnego okresu samoistnego posiadania nieruchomości w złej wierze na dzień 23 października 1973 r., natomiast nabycie własności w drodze zasiedzenia nastąpiło z upływem 30 lat od tej daty, czyli z dniem 24 października 2003 r. - stosownie doart. 172 § 2 k.c.
Jako podstawę rozstrzygnięć o kosztach postępowania w zakresie wniosków Sąd Rejonowy wskazał - odpowiednio -art. 520 § 2 k.p.c.iart. 520 § 1 k.p.c.(k. 260 – 265).
UczestniczkaM. Ł. (3)wniosła apelację od powyższego postanowienia. Zaskarżyła orzeczenie Sądu Rejonowego w całości. Domagała się zmiany postanowienia Sądu pierwszej instancji i stwierdzenia, że własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)nabyliZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)z dniem 4 listopada 1971 r. – zgodnie z wnioskiemE. Ł.iM. Ł. (2). W uzasadnieniu apelacji podniosła, iż umowa napisana przezZ. Ł. (1)w dniu 16 kwietnia 1970 r. budzi zastrzeżenia i powinna być zbadana przez grafologa.J. Ł. (2)uzyskał akt własności ziemi na przedmiotową nieruchomość w 1977 r., ale nastąpiło to bez podstawy prawnej. ZarównoZ.iZ. Ł. (2), jak iJ.iS. Ł. (2)w dacie 4 listopada 1971 r. byli robotnikami.Działką nr (...)J.zajmował się dopiero po śmierci matki w 1991 r. (k. 282 – 283, 299).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczkiM. Ł. (3)podlegała odrzuceniu.
Podmiotami uprawnionymi do wniesienia w postępowaniu cywilnym apelacji bądź zażalenia są strony i uczestnicy postępowania przed sądem pierwszej instancji, na rzecz których, przeciwko którym i z udziałem których toczyło się to postępowanie. Nie można jednak przyjąć, iż samo uczestnictwo w postępowaniu daje legitymację do wniesienia apelacji od każdego wydanego przez sąd rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Zasadę, że zaskarżenie może nastąpić tylko przez osobę uprawnioną uzupełnia bowiem przesłanka dopuszczalności zaskarżenia orzeczeń w postaci interesu prawnego. Pierwsza z nich wskazuje osobę uprawnioną do zaskarżenia orzeczenia, druga natomiast określa zakres, w jakim zaskarżenie przez tę właśnie osobę jest dopuszczalne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010/2/24, interes prawny zachodzi w wypadku pokrzywdzenia (gravamen), polegającego w klasycznym ujęciu na niezgodności orzeczenia z żądaniem zgłoszonym przez stronę. Interes prawny w omawianym znaczeniu oznacza obiektywną, tj. wywołaną rzeczywistym naruszeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebę uzyskania określonej treści rozstrzygnięcia. Z wniosków apelacyjnych i uzasadnienia apelacji wynika, żeM. Ł. (3)kwestionuje oddalenie wnioskuE. Ł.iM. Ł. (2)o stwierdzenie, iżZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)nabyli z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 r. na współwłasność nieruchomość położoną wW., oznaczoną jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha. Skarżąca domaga się zmiany tego orzeczenia i uwzględnienia wnioskuE. Ł.iM. Ł. (2)- synówZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2). Apelacja nie została zatem wniesiona w interesieM. Ł. (3)(bratowejZ. Ł. (1)), lecz wyłącznie w interesie uczestnikówE. Ł.iM. Ł. (2), którzy sami tego nie uczynili. Warunkiem dopuszczalności wniesienia przez skarżącą apelacji w powyższym kształcie byłoby wykazanie przez uczestniczkę interesu prawnego w rozumieniuart. 510 § 1 k.p.c.w żądaniu stwierdzenia nabycia własności nieruchomości na rzecz wskazanych przez nią osób.Z. Ł. (1)iZ. Ł. (2)nie są poprzednikami prawnymiM. Ł. (3)(zarówno w sensie następstwa ogólnego, jak też szczególnego). Brak jest podstaw do przyjęcia, abyM. Ł. (3)mogła doznać uszczerbku prawnego na skutek wydania przez Sąd Rejonowy zaskarżonego rozstrzygnięcia, gdyż nie zwiększyło ono obowiązków uczestniczki w sferze prawnej, ani nie zmniejszyło jej uprawnień. Orzeczenie to w niczym nie krzywdziM. Ł. (3), po jej stronie nie nastąpiła utrata jakiejkolwiek korzyści prawnej. Uczestnik postępowania nie jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego wyłącznie na korzyść innego uczestnika postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997/11/166; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2010 r., III CZ 39/10, LEX nr 1383282). Pokrzywdzenie orzeczeniem(gravamen)jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014/11/108). Nieuwzględnienie zgłoszonego przez skarżącą w apelacji wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przezZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)nie narusza interesu publicznego. Prawa do tej nieruchomości zostały uregulowane na rzeczJ. Ł. (2)iS. Ł. (2)w drodze stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, zatem funkcja ochronna postępowania cywilnego nie doznała uszczerbku (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 r., III CZP 112/14, OSNC 2015/11/127).
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawieart. 370 k.p.c.w związku zart. 373 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.odrzucił apelację uczestniczkiM. Ł. (3).
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.Interesy wnioskodawczyniZ. W.i uczestniczkiM. Ł. (3)były sprzeczne. Pomiędzy wnioskodawczynią i uczestniczką istniała wyraźna kontradykcja co do postulowanego wyniku sprawy, gdyżZ. W.oczekiwała uwzględnienia wniosku o stwierdzenie, żeJ.iS., małżonkowieŁ.nabyli z dniem 23 października 2003 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wW., oznaczonej jakodziałka nr (...)o powierzchni 0,2475 ha oraz oddalenia wniosku o stwierdzenie, iżZ. Ł. (1)iZ. Ł. (2)z dniem 4 listopada 1971 r. stali się nieodpłatnie, z mocy prawa współwłaścicielami tej nieruchomości, natomiast będąca w opozycji uczestniczka – domagała się oddalenia pierwszego wniosku i uwzględnienia drugiego (por. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1959 r., 2 CR 859/58, OSN 1961, nr 2, poz. 45; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011/7-8/88; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2012 r., II CZ 86/12, LEX nr 1228797). Podobna sytuacja, związana już tylko z żądaniem uregulowania własności nieruchomości rolnej, miała miejsce w postępowaniu apelacyjnym. UczestniczkaM. Ł. (3)przegrała sprawę w drugiej instancji, w związku z tym została zobowiązana do zwrotu poniesionych przez wnioskodawczynięZ. W.kosztów postępowania apelacyjnego, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawczyni w kwocie 600 zł, wynikające z§ 8 pkt 1w związku z§ 5, § 6 pkt 5 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 461, ze zmianami) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).