Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1172/15
Data wyroku: 2016-04-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Elżbieta Czaja, do SA Jolanta Węs
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1172/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 kwietnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Gawda

Sędziowie:

SA Elżbieta Czaja (spr.)
SO del. do SA Jolanta Węs

Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. w Lublinie
sprawyJ. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o prawo do emerytury
na skutek apelacji wnioskodawcyJ. S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 16 października 2015 r. sygn. akt VI U 269/15

oddala apelację.
Jolanta Węs    Elżbieta Gawda   Elżbieta Czaja

Sygn. akt III AUa 1172 /15

UZASADNIENIE
J. S.odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.z dnia 11 lutego 2015 roku w sprawie odmowy przyznania mu prawa do emerytury, wnosząc o zmianę decyzji i ustalenie prawa do dochodzonego świadczenia. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, żeJ. S.pracował w warunkach szczególnych w okresach od dnia 1 lipca 1973 roku do dnia 23 października 1975 roku i od dnia 15 marca 1977 roku do dnia 30 grudnia 1991 roku wPaństwowym Ośrodku (...)wB.na stanowisku tokarza-ślusarza. Była to praca wykonywana w ogromnym hałasie, zapyleniu, w pomieszczeniach zamkniętych, bez wentylacji. Ponadto była to praca ciężka i niebezpieczna z uwagi na wirujące elementy napędowe maszyn.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jego oddalenie.
Wyrokiem z dnia 16 października 2015 roku Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił odwołanie.
Podstawą wyroku były następujące ustalenia:
J. S.urodził się (...)i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Z dniem 1 lipca 1973 rokuJ. S.został zatrudniony wPaństwowym Ośrodku (...)wB.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku montera ciągnikowego-ślusarza. W trakcie zatrudnienia zajmował zamiennie stanowiska mechanika, tokarza i ślusarza angaże – k. 41, 42, 44, 45, 47-50, 53, 55-59, 62 i nast. akt osobowych, . Swoją pracę wykonywał w hali, w której znajdowały się frezarki, tokarki, wiertarki i szlifierki. Odlewy żeliwne były dostarczane do zakładu z odlewni wK..J. S.obsługiwał tokarkę, na której toczył, wiercił i gwintował gotowe odlewy żeliwne przeznaczone do maszyn rolniczych, samochodów i pras. Wykonywał m.in. tuleje, koła klinowe i pasowe, obudowy do snopowiązałek i rozrzutników. Podczas pracy obsługiwał także szlifierki, na których ostrzył noże tokarskie. W hali panował hałas oraz duże zapylenie związane z pracą maszyn. Jako monter ciągnikowy i mechanik, wykonywał także czynności naprawcze ciągników i maszyn rolniczych . Był zatrudniony do dnia 30 grudnia 1991 roku.
W dniu 20 stycznia 2015 rokuJ. S.złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Decyzją z dnia 11 lutego 2015 roku organ rentowy odmówił mu prawa do dochodzonego świadczenia wobec braku udowodnienia wymaganego przepisami ustawy 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Za udowodniony uznano łączny staż ubezpieczeniowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 roku 27 lat, 1 miesiąc i 9 dni. Organ rentowy nie zaliczył żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach niniejszej sprawy, w aktach rentowych pozwanego organu oraz w aktach osobowych wnioskodawcy ze spornych okresów, oraz zeznań świadkówW. S.iL. J..
Sąd Okręgowy wskazał, że w myślart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2015 roku poz 748), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy.

Zgodnie natomiast z ust. 2 przytoczonego wyżej artykułu emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Natomiast zgodnie zart. 32 ust.1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa wust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27 pkt 1. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Ustęp 4 powołanego artykułu stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym wust. 1 i 2przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przepisy § 3 i 4 wymienionego rozporządzenia określają warunki, od których spełnienia zależy uzyskanie wcześniejszej emerytury. Są to: okres zatrudnienia wynoszący dla mężczyzn 25 lat, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A i osiągnięcie wieku emerytalnego 60 lat dla mężczyzn.
Aby wykazać prawo do wcześniejszego świadczenia emerytalnego konieczne jest wykazanie, że wyłącznie prace określone w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - były wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu.
Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie nie pozwala stwierdzić, że praca świadczona przezJ. S.w spornych okresach na stanowiskach montera ciągnikowego, mechanika i tokarza wPaństwowym Ośrodku (...)wB.wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych.
Podczas tego zatrudnienia skarżący świadczył pracę zamiennie na stanowiskach montera ciągnikowego/mechanika, tokarza i ślusarza, przy czym przez zasadniczą część zatrudnienia wykonywał czynności tokarsko-ślusarskie, co jednoznacznie wynika z angaży pracowniczych w jego aktach osobowych. Sąd podkreślił, że świadekW. S.– zatrudniony w(...)wB.w latach 1968-1991 jako kierownik działu zaopatrzenia i działu eksploatacji wskazał, iż zapisy w angażach odpowiadały faktycznie wykonywanej pracy. Potwierdzają to również zeznania świadkaL. J., który wskazał, że w jego angażu wskazano stanowisko pracy zgodne z charakterem wykonywanej pracy. Wobec powyższego nie ma powodu twierdzić, iż w przypadku skarżącego angaże pracownicze nie odpowiadały faktycznie wykonywanej przez niego pracy.
Z tego też względu Sąd uznał, że podczas zatrudnienia w(...)wB.,J. S.w poszczególnych okresach pracował jako monter ciągników/mechanik oraz ślusarz. Odnosząc się do pracy wnioskodawcy na stanowisku tokarza, zdaniem Sądu samo zatrudnienie w tym charakterze nie stanowi uprawnienia do wcześniejszej emerytury jedynie z powodu uciążliwości i trudnych, szkodliwych warunków pracy.J. S.swoją pracę wykonywał w hali obsługując tokarkę, dokonując końcowej obróbki odlewów – wykańczając części do maszyn i samochodów ciężarowych, tj. tuleje, koła klinowe i pasowe, obudowy do snopowiązałek i rozrzutników, które dostarczane były z odlewni. W ocenie Sądu powyższa praca nie była pracą w warunkach szczególnych, ujętą w wykazie A dział III poz. 45, tj. obsługa agregatów do walcowania, tłoczenia i ciągnienia wraz z urządzeniami pomocniczymi i wykańczającymi. Zdaniem Sądu, już samo odnoszenie powyższych prac do zakładu maszynowego, związanego z motoryzacją rolniczą nie znajduje uzasadnienia.Państwowy Ośrodek (...)wB.nie podlegał resortowi hutnictwa i przemysłu metalowego, zatem stosowanie do wykonywanych w nim prac działu III nie jest możliwe. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że Rada Ministrów nie wymieniła w wykazie A prac związanych z obsługą tokarek nie tylko w dziale III, ale też w żadnym innym dziale. Dlatego też Sąd nie uznał pracy skarżącego jako wykonywanej w warunkach szczególnych. Należy mieć na uwadze, że w świetleart. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w załączniku do rozporządzenia, z przypisaniem ich do określonego działu przemysłu. Nadto praca w szczególnych warunkach jest pojęciem węższym aniżeli praca w warunkach szkodliwych. Oprócz bowiem negatywnego oddziaływania na organizm ludzki, praca w szczególnych warunkach musi być wymieniona w wykazie A stanowiącym załącznik do powoływanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Sama uciążliwość prac wykonywanych przez wnioskodawcę, nie jest wystarczająca dla uznania, że była to praca w szczególnych warunkach, uprawniająca do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Wcześniejsza emerytura jest dla powszechnego systemu świadczeń emerytalnych „instytucją” wyjątkową, określającą szczególne uprawnienia. Stworzenie zamkniętego katalogu wykazu pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze wyłącza możliwość jego rozszerzania w procesie stosowania prawa.
Wobec powyższego Sąd uznał, żeJ. S.nie wykazał, iż przepracował w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 15 lat. Nie spełnił więc przesłanki określonej wart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dlatego też, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Sąd oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Od tego wyroku apelację złożył wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał:
a) naruszenie przepisów postępowania, tj.
-art.233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego polegającej na uznaniu, żeJ. S.nie wykazał by przepracował w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 15 lat podczas gdy z zeznań powoda oraz świadków wynika, że przez cały okres zatrudnienia wPaństwowym Ośrodku (...)wB.pracował na stanowisku tokarza ślusarza w pełnym wymiarze czasu pracy,
-art.233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego polegającej na uznaniu, żeJ. S.nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych , gdyż(...)wB.nie podlegał resortowi hutnictwa a zatem nie jest możliwe zastosowanie do wykonywanych prac w wykazie A działu III poz. 45 w sytuacji gdy praca którą wykonywał powód nie różni się w żaden sposób od prac wykonywanych w przemyśle,
b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
- art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., polegającego na przyjęciu, iż praca wykonywana w warunkach szczególnych w stałym wymiarze czasu pracy ponad 15 lat przez ubezpieczonego nie stanowi podstawy do przyznaniaJ. S.prawa do emerytury, podczas gdy z całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego wynika zasadność odwołania.
Wskazując na powyższe zarzuty domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wnosił o jej oddalenie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja jako niezasadna podlega oddaleniu.
Sąd Apelacyjny podziela zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli uzasadnienie orzeczenia Sądu I instancji sporządzonego zgodnie z wymaganiamiart. 328 § 2 k.p.c., spotyka się z pełną akceptacją sądu drugiej instancji to wystarczy, że da on temu wyraz w treści uzasadnienia swego orzeczenia, bez powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych i wnioskowań prawniczych zawartych w motywach zaskarżonego orzeczenia.
W ocenie Sądu drugiej instancji Sąd Okręgowy właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i w oparciu o ustalony w wyniku tej oceny stan faktyczny prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy dochodząc do wniosku, iż nie zostały spełnione warunki przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
W tym miejscu należy podkreślić, iż skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, chyba że strona jednocześnie wykaże, iż ocena dowodów przyjęta przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granice swobodnej oceny dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/00 – OSNC 2000, z. 10, poz. 189 oraz z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99 – OSNP 2000, nr 19, poz. 732).
W niniejszym przypadku wnioskodawca nie wykazał, aby ustalając stan faktyczny w wyniku przeprowadzonej oceny dowodów Sąd Okręgowy uchybił zasadom logicznego rozumowania. W rzeczywistości postawione w apelacji zarzuty sprowadzały się do kwestionowania prawidłowości wykładni oraz zastosowania prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Z treściart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), przepisów w nim wymienionych oraz stosowanych wprost przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43) wynikają przesłanki uzyskania prawa do emerytury.
W niniejszym przypadku, sporne było spełnienie warunku w postaci posiadania przez wnioskodawcę co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W myśl § 2 ust. 1 okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wyłącznie wykonywanie rodzajów prac lub praca na stanowiskach wyszczególnionych w wykazie A będącym załącznikiem do rozporządzenia i to stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy, przewidzianym dla danego stanowiska, uprawnia do niższego wieku emerytalnego.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że praca wykonywana przezJ. S.w spornych okresach na stanowiskach montera ciągnikowego, mechanika i tokarza wPaństwowym Ośrodku (...)wB.nie stanowiła pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów, ponieważ nie była w takich warunkach wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Jak ustalił Sąd, wnioskodawca zasadniczą część zatrudnienia wykonywał czynności tokarsko-ślusarskie, pracując jako monter ciągników/mechanik oraz ślusarz, co jednoznacznie wynika z angaży pracowniczych znajdujących się w jego aktach osobowych. Jak słusznie zaznaczył Sąd I instancji odnosząc się do pracy wnioskodawcy na stanowisku tokarza - samo zatrudnienie w tym charakterze nie stanowi uprawnienia do wcześniejszej emerytury jedynie z powodu uciążliwości i trudnych, szkodliwych warunków pracy.J. S.swoją pracę wykonywał w hali obsługując tokarkę, dokonując końcowej obróbki odlewów – wykańczając części do maszyn i samochodów ciężarowych, tj. tuleje, koła klinowe i pasowe, obudowy do snopowiązałek i rozrzutników, które dostarczane były z odlewni. Powyższa praca nie była pracą w warunkach szczególnych, ujętą w wykazie A dział III poz. 45, tj. obsługa agregatów do walcowania, tłoczenia i ciągnienia wraz z urządzeniami pomocniczymi i wykańczającymi.
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy oznacza, że pracownik nie ma powierzonych innych obowiązków jak tylko te, które dotyczą pracy w szczególnych warunkach (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 413/12, LEX nr 1350310).
Zaznaczyć jednocześnie należy, że o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu decyduje łączne spełnienie określonych w nim przesłanek, a nie przekonanie pracownika, że praca w pomieszczeniach o dużym zapyleniu, w toksycznych oparach, w warunkach znacznej odpowiedzialności i ryzyka czy inne niedogodności towarzyszące wykonywaniu przez niego czynności pracowniczych, nie są wystarczające do uznania takiej pracy za pracę w szczególnych warunkach. Praca w warunkach szkodliwych dla zdrowia nie jest bowiem równoznaczna z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu podanych wyżej przepisów.
Odnośnie argumentacji skarżącego dotyczącej braku znaczenia przynależności zakładu pracy zatrudniającego osobę ubiegającą się o świadczenie w niższym wieku emerytalnym do określonej gałęzi przemysłu podkreślić należy, iż przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla oceny narażenia na czynniki niebezpieczne dla zdrowia i dlatego nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, niepublikowany). Jeżeli bowiem uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika właśnie z jej branżowej specyfiki, to należy odmówić tego szczególnego waloru pracy wykonywanej w innym dziale przemysłu. Natomiast jedynie w sytuacji, gdy stopień szkodliwości, czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia została przyporządkowana do innego działu przemysłu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I UK 314/13, OSNP 2015/5/66, LEX nr 1439383). Powyższa argumentacja ma znaczenie uboczne, bowiem jak zaznaczył Sąd I instancji prace tokarsko-ślusarskie, polegające na wykańczaniu części do maszyn i samochodów ciężarowych, nie zostały wymienione nie tylko w dziale III, ale też w żadnym innym dziale cytowanego załącznika do rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy, zarzuty podniesione w apelacji okazały się nietrafne. Skoro więc ubezpieczony nie posiada piętnastoletniego okresu pracy w warunkach szczególnych, pomimo spełnienia pozostałych przesłanek nabycia prawa do świadczenia emerytalnego w trybieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 14440 ze zm.), Sąd Okręgowy słusznie przyjął, żeJ. S.D.nie przysługuje prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.