Sąd Rejonowy w Słupsku
IX Wydział Cywilny
Sygnatura akt: IX Ns 1248/14
Data wyroku: 2016-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Sawko

Sygn. akt IX Ns 1248/14

POSTANOWIENIE
Dnia 29 marca 2016 roku
Sąd Rejonowy w Słupsku Wydział IX Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Elżbieta Sawko
Protokolant: Tomasz Bajek
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 roku
sprawy
z wnioskuK. H.,P. H.iA. H.
z udziałemSpółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S.wG.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku
postanawia:

1
zatwierdzić uchylenie się przez wnioskodawcówK. H.,P. H.iA. H.od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po dziadkuW. H., ostatnio stale zamieszkałym wD., zmarłym wS.05 grudnia 2012 roku;

2
ustalić, że koszty postępowania wnioskodawcy i uczestniczka postępowania ponoszą we własnym zakresie;

3
nakazać ściągnąć od wnioskodawcówK. H.,P. H.iA. H.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Słupsku kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem kosztów sądowych.

Sygn. aktIX Ns 1248/14

UZASADNIENIE
WnioskodawcyK. H.,P. H.iA. H.domagali się zatwierdzenia przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia przez nich w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku po dziadkuW. H., zmarłym w dniu 05 grudnia 2012 roku wS., ostatnio stale zamieszkałym wD..
Swoje żądanie wnioskodawcy uzasadniali okolicznością, że pozostawali w błędzie co do przedmiotu spadku, albowiem zgodnie z ich najlepszą wiedzą spadkodawca nie pozostawił żadnych długów, a dopiero z toczącego się przed Sądem Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 106/13 postępowania spadkowego po zmarłym ich ojcuS. H.powzięli informację o tym, że spadkodawcaW. H.pozostawił długi.
Nadto podnosili, że nie mieli żadnego kontaktu ze spadkodawcą, nie korzystali z jego finansów, jak też nie mieli żadnego wpływu na jego decyzje.
Uczestniczka postępowaniaSpółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F.S.z siedzibą wG.wniosła o oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawców solidarnie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła, że wnioskodawcy nie dochowali należytej staranności w ustaleniu, co wchodzi w skład masy spadkowej po zmarłym dziadku, więc uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku nie jest możliwe.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W. H.ostatnio stale zamieszkały wD.zmarł w dniu 05 grudnia 2012 roku wS.. W chwili śmierci był wdowcem.
dowód: odpis skrócony aktu zgonuW. H.– k. 3 akt sprawy
Spadkodawca miał dwóch synów:J. H. (1)iS. H., przy czymS. H.zmarł 13 października 2012 roku pozostawiając trzech synów:K. H.,P. H.iA. H..
Postanowieniem z dnia 13 maja 2013 roku w sprawie sygn. akt IX Ns 106/13 Sąd Rejonowy w Słupsku stwierdził, że spadek poS. H.na podstawie ustawy nabyli żonaJ. H. (2)i dzieciA. H.,K. H.iP. H.po ¼ części.
/dowód: odpis skrócony aktu zgonuS. H.– k. 3 akt sprawy sygn. IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku, postanowienie z dnia 13 maja 2013 roku w sprawie sygn. akt IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku – k. 39 akt sprawy IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku /
W Sądzie Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 587/14 toczy się postępowanie z wniosku będącej wierzycielką o stwierdzenie nabycia spadku poW. H.. Uczestnikami tego postępowania sąA. H.,K. H.iP. H..
/bezsporne/
WnioskodawcyA. H.,K. H.iP. H.nie utrzymywali z dziadkiemW. H.żadnych kontaktów. Znali go jedynie z widzenia.W. H.nadużywał alkoholu. Nie odwiedzał wnuków, jak również wnukowie go nie odwiedzali. Zamieszkiwał razem zG. Z.i jej mężem. O wnukach nigdy nie wspominał. Sporadycznie odwiedzał go jedynie synS. H..
/ dowód: zeznania świadków:G. Z.–k. 76,J. H. (2)–k.77, przesłuchanie wnioskodawcówA. H.,K. H.iP. H.w trybieart. 304 kpcw zw. zart. 13  § 2 kpc– k. 78-79 akt sprawy/
Po śmierciW. H.żadnej stypy nie było, a wszystkie przedmioty osobiste po nim, w tym dokumenty znajdowały się i nadal się znajdują się w posiadaniuG. Z., która niejednokrotnie czytała przychodzącą do spadkodawcy korespondencję dotyczącą zaciągniętych przez niego pożyczek, w tym także korespondencję od komorników sądowych.
/dowód: zeznania świadkaG. Z.–k. 76 akt sprawy/
Dziadek wnioskodawców w chwili śmierci miał zadłużenie wobec Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S.z siedzibą wG.. O tym fakcie wnioskodawcy powzięli wiadomość dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poW. H.toczącej się przed Sądem Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 587/14.
/dowód: przesłuchanie wnioskodawców w trybieart. 304 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc- k. 78-79 /
Sąd zważył:
WnioskodawcyA. H.,K. H.iP. H.złożyli przed tutejszym Sądem oświadczenia o odrzuceniu spadku po swoim dziadkuW. H.oraz wnieśli o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia spadkowego w terminie z uwagi na pozostawanie w błędzie co do przedmiotu spadku.
Oświadczenie o przyjęciu spadku jest jednostronną czynnością prawną, do której w zasadzie mają zastosowanie ogólne przepisy o wadach takiego oświadczenia woli (art. 82 i nast. kc) z wynikającymi zart. 1019 kcmodyfikacjami w odniesieniu do błędu i groźby.
Stosownie do treściart. 1019 § 1 kc, jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1)uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem,
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
Konstrukcja uchylenia się od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu lub groźby oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku (art. 1019 §1 kc) została rozciągnięta na sytuacje, w których pod wpływem błędu lub groźby spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia w terminie (art. 1019 § 2 kc), a więc takie, w których w istocie spadkobierca uchyla się od skutków biernego zachowania się (niezłożenia oświadczenia).
Skuteczne uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego powoduje wyłączenie działania fikcji prostego przyjęcia spadku, wynikającej zart. 1015 § 2 zdanie pierwsze kclub, w konkretnych okolicznościach, z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 zdanie drugie kc).
Podstawę prawną uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2w zw. zart. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 kc).
Ustawodawca błąd istotny definiuje jako błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (por.art. 84 § 2 kc). W orzecznictwie wskazuje się, że błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2005r., IV CK 799/04, OSNC 2006/5/94).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi na przyjęcie, że wnioskodawcy znajdowali się pod wpływem błędu co do rzeczywistego stanu masy spadkowej poW. H., który nie wynikał z niezachowania przez nich należytej staranności w poczynieniu ustaleń dotyczących majątku spadkowego po nim.
Słuchani w sprawie świadkowieG. Z.iJ. H. (2)zgodnie zeznali, iż spadkodawca nie utrzymywał żadnych kontaktów z wnioskodawcami, a wgląd do dokumentów znajdujących się w miejscu zamieszkaniaW. H.miała wyłącznie świadekG. Z..
Powyższe zeznania świadków prowadzą do wniosku, iż po stronie wnioskodawców mogło powstać uzasadnione okolicznościami niniejszej sprawy przekonanie, iż nie istniały podstawy do przyjęcia, że w skład masy spadkowej poW. H.wchodzą niespłacone długi – tym bardziej, że wnioskodawcy żadnych kontaktów ze zmarłym nie utrzymywali, jak również po jego śmierci nie mieli możliwości wglądu w korespondencję, którą ich dziadek otrzymywał.
W tej sytuacji trudno zarzucić wnioskodawcom, że przy dochowaniu należytej staranności byli w stanie podjąć takie czynności, które pozwoliłyby im zorientować się w rzeczywistej sytuacji majątkowej spadkodawcyW. H..
Biorąc te wszystkie okoliczności pod uwagę Sąd uznał, iż z obiektywnego punktu widzenia wnioskodawcy nie byli w stanie poczynić jakichkolwiek ustaleń na temat tego, czy zmarły ich dziadek posiadał jakiekolwiek zobowiązania pieniężne.
Sąd za wiarygodne uznał twierdzenia i wyjaśnienia wnioskodawców dotyczące wieloletniego braku jakichkolwiek kontaktów z dziadkiem, tym bardziej, że wyjaśnienia te potwierdzili w całej rozciągłości świadkowieG. Z.iJ. H. (2).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby poza wierzytelnością przysługującą uczestniczce postępowania w skład spadku poW. H.wchodziły inne zobowiązania o charakterze majątkowym. Nie można jednak wykluczyć, że takowe istnieją.
Skoro jednak wnioskodawcy nie mają realnych możliwości dowiedzenia się o nich, tym bardziej zasadne jest złożenie przez nich oświadczeń o odrzuceniu spadku poW. H..
Reasumując Sąd uznał, że wnioskodawcy pozostawali w usprawiedliwionym okolicznościami sprawy istotnym błędzie co do znajomości przedmiotu spadku, tj. gdyby znany im był rzeczywisty stan majątku spadkowego pozostałego po dziadkuW. H., z pewnością złożyliby w terminie stosowne oświadczenia spadkowe.
W dalszej kolejności Sąd zbadał, czy wnioskodawcy dochowali terminu do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, jako że w myślart. 88 § 2 kcuprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia.
Zgodnie zart. 88 § 2 k.c., uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia. Przepis ten ustanawia termin, w którym powinno nastąpić uchylenie się przez stronę od skutków prawnych jej oświadczenia woli, który wynosi jeden rok, a jego początek w przypadku błędu liczy się od jego wykrycia. Ustalony w powołanym przepisie termin do wykonania uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli ma charakter zawity, nie podlega ani przerwie, ani zawieszeniu, nie stosuje się do niego przepisów o przedawnieniu. Uprawnienie to po upływie terminu zart. 88 k.c.wygasa.
Z kolei, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest w świetleart. 1019 § 1 i 2 k.c.przesłanką skuteczności oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo od niezłożenia takiego oświadczenia. Oba oświadczenia muszą być złożone w terminie zastrzeżonym wart. 88 § 2 k.c., przy czym do zachowania tego terminu wystarczające jest złożenie wniosku o zatwierdzenie przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego.
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 410/13, nie publikowane).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, że wnioskodawcy wiedzę na temat długu spadkowego uzyskali dopiero po zapoznaniu się z odpisem wniosku uczestniczki postępowania o stwierdzenie nabycia spadku poW. H.w sprawie sygn. akt IX Ns 587/14 Sądu Rejonowego w Słupsku.
Natomiast z dowodu doręczenia odpisu wniosku z załącznikami w wyżej powołanej sprawie wynika, że został on doręczony wnioskodawcom w miesiącu wrześniu 2014.
/vide: zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji sądowej –k. 85 akt sprawy IX Ns 587/14 Sądu Rejonowego w Słupsku/
W świetle powyższego stwierdzić należało, że wnioskodawcy oświadczenie o odrzuceniu spadku poW. H.złożyli w terminie, to jest przed upływem roku od wykrycia błędu (art. 88 § 2 kc).
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaszły podstawy do zatwierdzenia uchylenia się przez wnioskodawców od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. H., o czym orzekł jak w punkcie 1 postanowienia.
O kosztach postępowania wpunkcie 2orzeczono na podstawieart. 520 § 1 kpc, zaś o kosztach sądowych stanowiących zwrot kosztów stawiennictwa świadka – na mocyart. 520 § 2 kpcw zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.