Sąd Apelacyjnywe Wrocławiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 433/16
Data wyroku: 2016-05-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Marszałek, Jolanta Burdukiewicz-Krawczyk, Tadeusz Nowakowski
Słowa kluczowe: Przedawnienie roszczeń
Podstawa prawna: art. 203§2 kpc w zw. z art. 825 pkt 1 kpc, art. 13§2 kpc, art. 117§2 kc, art. 123§1 kc, art. 124 kc
Teza: Art. 203 kpc jest przepisem, który nie może być stosowany w postępowaniu egzekucyjnym, z uwagi na jego całkowitą sprzeczność z celem postępowania egzekucyjnego i jego przepisami szczególnymi.
Między tym przepisem a art. 825 pkt 1 kpc nie chodzi o  różnicę terminologiczną, bowiem są to dwie odmienne regulacje.
Jedna dotyczy postępowania rozpoznawczego, a druga postępowania egzekucyjnego.
Uzasadnia to stanowisko sprzeciwiające się zastosowaniu sankcji z art. 203§2 zdanie pierwsze kpc wprost w  postępowaniu egzekucyjnym. Zatem zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 124 kc po każdym przerwaniu przedawnienia  biegnie ono na nowo.

Sygn. akt I ACa 433/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 maja 2016 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Tadeusz Nowakowski (spr.)
Sędziowie: SSA Aleksandra Marszałek
SSO del. Jolanta Burdukiewicz-Krawczyk
Protokolant: Beata Grzybowska
po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwa(...)Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego weW.
przeciwkoM. G. (1)iM. G. (2)
o zapłatę
na skutek apelacji strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I C 1271/15

1

    zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że uchyla ograniczenie odpowiedzialności pozwanych do nieruchomości położonej wB.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)prowadziksięgę wieczystą nr (...); w punkcie II przez zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej dalszej kwoty 17.433,16 zł (siedemnaście tysięcy czterysta trzydzieści trzy złote 16/100) z ustawowymi odsetkami od 8.06.2015 r. oraz odsetek ustawowych od kwoty 161.671,99 zł od dnia 8.06.2015 r. do dnia zapłaty oraz w punkcie III przez zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej dalszej kwoty 1.577 zł;

2
zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej 2.672 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 3 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 161.671,99 zł z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności pozwanych do nieruchomości położonej wB.przyul. (...)dla której Sąd Rejonowy wB.prowadziksięgę wieczystą (...); dalej idące powództwo oddalił i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd ten ustalił, że 11.04.2008 r. pozwaniM. G. (1)iM. G. (2)zawarli w wierzycielem(...) Bank S.A.z siedzibąwK.umowę kredytu hipotecznego nr(...), mocą której Bank ten udzielił kredytu w kwocie 95.101,17 zł indeksowanego kursu franka szwajcarskiego. W dniu wypałty kredytu była to kwota 45.200,18(...). Zgodnie z § 3 umowy spłata zobowiązania została zabezpieczona przez ustanowienie do wysokości 170% kwoty kredytu hipoteki umownej kaucyjnej (161.671,99 zł) na lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość położoną wB.przy u.W.(...)dla której Sąd Rejonowy wB.prowadziksięgę wieczysta nr (...). Pozwani zobowiązali się do spłaty zadłużenia na warunkach szczegółowo określonych w/w umową. Wobec zaprzestania przez pozwanych regulowania zobowiązań wynikających z umowy kredytu hipotecznego, pismem z dnia 19.01.2010 r.(...) Bank S.A.dokonał wypowiedzenia umowy, skutkiem czego po upływie okresu wypowiedzenia zobowiązanie stało się w całości wymagalne.
Bank wystawił 10.05.2010 r. o bankowy tytuł egzekucyjny nr(...).
Postanowieniem Sądu Rejonowego wB.z 2.11.2010 r. w sprawieCo 5133/10 b.t.e. został zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Na podstawie tegoż tytułu wykonawczego komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym WB.K. M.na wniosek Banku prowadził postępowanie egzekucyjne (KM 8116/11). Postępowanie to na podstawieart. 821 § 1 k.p.c.zostało w całości umorzone postanowieniem z 28.11.2014 r. na wniosek wierzyciela.
W dniu 31.03.2014 r.(...) Bank S.A.zawarł ze stroną powodową umowę przelewu wierzytelności jaka mu przysługiwała w stosunku do pozwanych, mocą której została ona w całości przeniesiona na stronę powodową wraz ze wszystkimi ustanowionymi zabezpieczeniami. Sąd Rejonowy wB.na wniosek strony powodowej dokonał w księdze wieczystej wpisu o zmianie wierzyciela hipotecznego.
Strona powodowa pismem z 23.04.2015 r. wezwała pozwanych do dobrowolnego spełnienia oświadczenia. Wezwanie okazało się bezskuteczne.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał za słuszny przedstawiony w sprzeciwie od nakazu zapłaty zarzut pozwanych – przedawnienia roszczenia.
Zdaniem tego Sądu roszczenie z tytułu udzielonego kredytu podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia, przewidzianym wart. 118 k.c.gdyż jest czynnością dokonaną w ramach prowadzonej przez bank działalności gospodarczej. Bieg tego terminu uległ przerwaniu na skutek nadania przez Sąd w dniu 2.11.2010 r. klauzuli wykonalności b.t.e. a następnie przez złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Skoro jednak wniosek ten został przez wierzyciela cofnięty, a postępowanie egzekucyjne umorzone to zdaniem Sądu Okręgowego pociągało to za sobą unicestwienie skutku w postaciprzerwy przedawnienia spowodowanej wszczęciem tego postępowania (art. 203 § 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
Sąd I instancji wskazał, że zajął analogiczne stanowisko do tego, jakie zostało zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19.02.2015 r., sygn. III CZP 103/14.
Podzielając zawarte tam stanowisko Sąd Okręgowy uznał, że niemożliwymw rozpoznanej sprawie stało się pociągnięcie do odpowiedzialności osobistej dłużników, których dług osobisty – wywiedziony z umowy kredytu – jest przedawniony. Termin przedawnienia przerwany został jedynie nadaniem klauzuli wykonalności w dniu 2.11.2010 r. i upłynął 2.11.2013 r., a zatem objęte nim roszczenie jako przedawnione nie mogło zostać uwzględnione.
Natomiast z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne tej wierzytelności zachodzą podstawy do obciążenia pozwanych odpowiedzialnością rzeczową za zapłatę należności na podstawieart. 77 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystychi hipotece,(tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnień wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z obciążonej nieruchomości.
Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteka w zakresie należności głównej pociąga za sobą tylko skutki w strefie obligacyjnej. Nie pozbawia natomiast wierzyciela wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie uprawnienia do zaspokojenia się z nieruchomości. Jeżeli zatem w sprawie dojdzie do przedawnienia i dłużnik zgłosi taki zarzut, to będzie odpowiadał tylko rzeczowo, a sąd uwzględniając powództwo ograniczy zgodnie zart. 319 k.p.c.jego odpowiedzialność do kwoty wskazanej w księdze wieczystej, która wynika z hipoteki kaucyjnej wpisanej do tej księgi. W zapoznawanej sprawie spłata zobowiązania wynikająca z umowy kredytu hipotecznego z 11.04.2008 r. została zabezpieczona przez ustanowienie na lokalu wB.hipoteki umownej kaucyjnej w kwocie 161.671,99 zł. Na wniosek strony powodowej w księdze wieczystej dokonano wpisu zmiany wierzyciela ostatecznego, co zgodnie zart. 79 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceskutkowało przeniesieniem wierzytelności hipotecznej wraz z zabezpieczeniem.
Wyrok ten zaskarżyła strona powodowa w części oddalającej powództwoi co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
W apelacji zarzuciła:
-  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy,tj.art. 203 § 2 k.p.c.w zw. zart. 825 pkt 1 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.przez jego błędna wykładnie i uznanie, że wniosek wierzyciela pierwotnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego niweczy skutek złożonego wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w postaci przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia do czasu jego zakończenia,
-  naruszenie przepisuart. 123 § 1 k.c.poprzez niezastosowanie i uznanie,iż wszczęte postępowanie egzekucyjne, które następnie zostaje umorzonena wniosek wierzyciela pierwotnego, nie wywołuje skutku określonegow przepisie tj. przerwania biegu przedawnienia,
-  naruszenie przepisuart. 117 § 2 k.c.przez jego zastosowanie i uznanie,że naruszenie jest przedawnione.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona powodowa wniosła o:
-  uchylenie ograniczenia odpowiedzialności pozwanych do nieruchomości położonej wB.przy(...); zasądzenie odsetek ustawowychod już uwzględnionej kwoty 161.671,99 zł od dnia 8.06.2015 r. do dnia zapłaty; zasądzenie dalszej kwoty 17.433,10 zł z ustawowymi odsetkamiod 8.06.2015 r. do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu.
Pozwani w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje.
Apelacja jest uzasadniona. Należy zgodzić się ze skarżącym, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu. Wprawdzie Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.02.2015 r. sygn. akt III CZP 103/14, ale Sąd Apelacyjny w tym składzie nie podziela przedstawionego w uchwale SN stanowiska.
Trafne są bowiem argumenty skarżącego, który oparł swoje stanowisko na glosieM. K.do w/w uchwały, opublikowanej w OSP 2015/11/105. Glosa ta zawiera następujące tezy.

(1
Decyzja procesowa kończąca postępowanie klauzulowe jest postanowieniemw przedmiocie wniosku o nadanie klauzuli wykonawczej i nie ma znaczenia, kiedy się ono uprawomocni – tak jak postępowanie rozpoznawcze przed sadem pierwszej instancji zamyka wydanie orzeczenia kończącego postępowaniew sprawie, a nie moment jego uprawomocnienia się.

(2
Art. 203 k.p.c.jest przepisem, który w ogóle nie może być stosowanyw postępowaniu egzekucyjnym, z uwagi na jego całkowitą sprzeczność z celem postępowania egzekucyjnego i jego przepisami szczególnymi.

(3
O ile w postępowaniu rozpoznawczym w pełni uzasadnione jest dążenie ustawodawcy do zapobieżenia sytuacji „manipulowania” przez wierzyciela terminami przedawnienia roszczenia przez wielokrotne wnoszenie pozwu i jego cofanie, o tyle brak takiego uzasadnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Na etapie przymusowej egzekucji cele obu postępowań są całkowicie różne. Ścisły rozdział między postępowaniem rozpoznawczym i egzekucyjnym sprowadza się do oczywistego stwierdzenia, że celem pierwszego z postępowań jest ustalenie przez sąd prawa wierzyciela i odpowiadającego mu obowiązku dłużnika, zaśw drugim organ egzekucyjny prowadzi egzekucję stwierdzonego już świadczenia dłużnika. Wyrazem powyższego rozdziału postępowań jest zakaz wynikającyzart. 804 k.p.c.Zgodnie z którym organ egzekucyjny nie jest upoważniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

(4
W postępowaniu rozpoznawczym regulacjaart. 203 § 2 k.p.c.ma takie znaczenie iż uniemożliwia swoiste utrwalenie stanu niepewności w stosunkach prawnych pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem (ostateczne ustalenie istnienia bądź nieistnienia umowy indywidualnokonkretnej), a tym samym przyczynia się do pewności obrotu prawnego. W sytuacji gdy istnieje już merytorycznie rozstrzygnięcie sprawy cywilnej zapadłe w postępowaniu rozpoznawczym, nie można przenosić tożsamych celówart. 203 § 2 k.p.c.na grunt postępowania egzekucyjnego.

(5
Istnieją uzasadnione podstawy sprzeciwiające się zastosowaniu sankcjizart. 203 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.wprost w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z zasadą wyrażona wart. 124 k.c.po każdym przerwaniu przedawnienia przez czynności wymienione wart. 123 k.c.bezwzględne przedawnienie biegnie na nowo. Charakter prawny i cel postępowania egzekucyjnego oraz przepisy szczególne (art. 758 – 1088 k.p.c.) nie pozwalają na „odpowiednie” zastosowanieart. 203 § 2 k.p.c.w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu tym nie występuje cofniecie wnioskuo wszczęcie egzekucji. Wierzyciel, który rezygnuje z wszczętego już postępowania egzekucyjnego, wyraża dwoją wolę, składając wniosek o jego umorzenie /tak W. Broniewicz „Postępowanie i egzekucja w sprawach cywilnych” „Państwo i Prawo” 1988/8 s. 41; A Marciniak Sądowe postępowanie egzekucyjne, Warszawa 2013, str. 37/. Jest to pogląd oczywiście trafny. W związku z tym należy dojść do wniosku, że także w świetleart. 13 § 2 k.p.c.art. 203 k.p.c.nie może być stosowany w postępowaniu egzekucyjnym, z uwagi na jego całkowitą sprzeczność z celem postępowania egzekucyjnego i jego przepisami szczególnymi.

Sąd Najwyższy w powyższej uchwale słusznie rozpoczął rozważaniaod wskazania, że w postępowaniu egzekucyjnym silnie obowiązuje zasada dyspozycyjności, czego wyrazistym przejawem jestart. 825 pkt 1 k.p.c., zgodniez którym organ egzekucyjny umowy postępowania na wniosek, jeżeli żąda tego wierzyciel.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy tak właśnie było. Należy podkreślić, że wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie podlega żadnej ocenie organu egzekucyjnego z punktu widzenia jego zasadności i celowości, inaczej niż ma to miejsce w przypadku cofnięcia pozwu w postępowaniu rozpoznawczym. To istotne ograniczenie procesowe wynika z przepisuart. 203 § 4 k.p.c., który wprowadza kontrolę czynności dyspozytywnych stron (cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia, ograniczenie roszczenia) dokonywanych przez sąd.
Należy zgodzić się z glosatorem, że nie można podzielić stwierdzenia SN,iż nie ma żadnego znaczenia prawnego „różnica terminologiczna”, bowiem dwóch odmiennych regulacji zawartych wart. 203 k.p.c.iart. 825 pkt 1 k.p.c.nie należy sprowadzać do „różnicy terminologicznej”. W postępowaniu rozpoznawczym powód który rezygnuje ze sprawy, cofa pozew, czyli składa oświadczenie o odwołaniu wytoczonego powództwa. Dopiero także oświadczenie powoda może stanowić w świetleart. 355 § 1 k.p.c.podstawę umorzenia postępowania. Natomiast żadne przepisy postępowania egzekucyjnego nie stanowią o czynności procesowej wierzyciela w postaci „cofnięcia wniosku o wszczęcie egzekucji”, a jedynie o umorzeniu postępowania na wniosek wierzyciela. Nie wydaje się aby powyższa różnica była nieprzemyślanym zabiegiem ustawodawcy.
Na etapie postępowania egzekucyjnego nie ma także sytuacji „manipulowania” przez wierzyciela przedawnieniem roszczenia w sposób wyżej wskazany, bowiem cele obu postępowań są zupełnie różne.
Powyższe argumenty uzasadniają stanowisko sprzeciwiające się zastosowaniu sankcji zart. 203 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.wprost w postępowaniu egzekucyjnym.
Zatem zgodnie z zasadą wyrażona wart. 124 k.c.po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.
Uznając zatem, że stanowisko SN zawarte w uchwale z 19.02.2015 r.w sprawie sygn. akt III CZP 103/14 w istocie prowadzi do korygowania przez SN przepisów prawa materialnego o przedawnieniu, Sąd Apelacyjny przyjął za trafne zarzuty apelacji naruszenia przez Sad Okręgowy przepisów postępowania oraz naruszenie przepisów prawa materialnego wyszczególnionych w apelacji.
W konsekwencji na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnieniew przepisieart. 98 k.p.c.