Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1659/15
Data wyroku: 2016-03-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Mazur, Bożena Grubba, Grażyna Horbulewicz
Słowa kluczowe: Wysokość Renty
Podstawa prawna: art. 104  ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Sygn. akt III AUa 1659/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 marca 2016 r.
Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wG.
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grażyna Horbulewicz

Sędziowie:

SSA Bożena Grubba
SSA Barbara Mazur (spr.)

Protokolant:

sekr.sądowy Angelika Judka

po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. w Gdańsku
sprawyM. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o wysokość świadczenia
na skutek apelacjiM. D.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt VIII U 97/14

I
oddala apelację;

II
wniosek z dnia 19 września 2014 roku o rozłożenie należności na raty postanawia przekazać do rozpoznania organowi rentowemu.

SSA Bożena Grubba SSA Grażyna Horbulewicz SSA Barbara Mazur
Sygn. akt III AUa 1659/15

UZASADNIENIE
Decyzją z 31 października 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.dokonał rozliczenia renty rodzinnej pobieranej przez ubezpieczonegoM. D.w związkuz osiągniętym przez niego przychodem w 2012 roku oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 4.896,01 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósłM. D.wskazując, iż według jego wyliczeń brak jest podstaw do zwrotu jakiejkolwiek należności. Nadto podał, iż nie wie skąd wzięła się kwota 4.896,01 zł, zaś zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia, do którego mógłby się ustosunkować.
Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, iż od stycznia 2012 roku do grudnia 2012 roku ubezpieczony osiągnął przychód w kwocie 40.165,84 zł, który przekroczył niższą kwotę graniczną przychodu ustaloną dla tego roku, tj. 29.772,30 zł, łącznie o kwotę 4.896,01 zł. Podał wyliczenie: 2 x 20,4% kwoty bazowej 428,27 zł = 856,54 zł (styczeń, luty) i 9 x 20,4% kwoty bazowej 448,83 zł = 4.039,47 zł (marzec – wrzesień, listopad, grudzień).
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 maja 2014 roku oddalił odwołanie. Swoje rozstrzygnięcie Sąd ten oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.
Decyzją z 14 maja 1999 roku pozwany przyznał ubezpieczonemuM. D.prawo do renty rodzinnej od 1 stycznia 1997 roku. Punkt VII tej decyzji zawiera pouczenie, iż wypłata świadczenia podlega zawieszeniu z powodu osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS; w przypadku osiągania przez osobę uprawnioną do świadczenia przychodu w kwocie przekraczającej miesięcznie 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS, nie wyższej niż 130% tego wynagrodzenia, renta rodzinna podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia – miesięcznie nie więcej niż o 20,4% kwoty bazowej. Świadczenie było wielokrotnie waloryzowane i przeliczane.
W okresie od stycznia do grudnia 2012 roku odwołujący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Pozwany ustalił kwotę 23.271,60 zł jako przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 rok – wg najniższej składki na ubezpieczenia społeczne. Z tytułu zatrudnienia wHurtowni (...)E. S.odwołujący otrzymał wynagrodzenie w styczniu 2012 roku w kwocie 2.080 zł, w lutym – kwietniu, czerwcu - grudniu 2012 roku w kwocie 1.500 zł oraz w maju 2012 roku w kwocie 1.314,24 zł. W 2012 roku przychód odwołującego wyniósł łącznie kwotę 40.165,84 zł i przekroczył o 12.841,34 zł niższą kwotę graniczną przychodu, tj. kwotę 27.324,50 zł ustaloną dla 2012 roku. Kwota 27.324,50 zł wynika z pomniejszenia kwoty 29.772,30 zł ogłoszonej przez Prezesa ZUS w Komunikacie z 15 listopada 2012 roku w sprawie kwot przychodu dla 2012 roku stosowanych przy zmniejszaniu emerytur i rent o dopuszczalną kwotę przychodu za październik 2012 roku, tj. 2.447,80 zł. Osiągnięty przez odwołującegow 2012 roku przychód uzasadnił zmniejszenie łącznej kwoty świadczenia rentowego o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj. o 4.896,01 zł, wynikającą z pomniejszenia kwoty 5.344,84 zł ogłoszonej przez Prezesa ZUS w Komunikacie z 21 lutego 2012 roku w sprawie kwot maksymalnych zmniejszeń stosowanych przy zmniejszaniu emerytur i rent o kwotę maksymalnego zmniejszenia za październik, tj. 5.344,84 zł – 448,83 zł = 4.896,01 zł.
Sąd Okręgowy wskazał, iż odwołujący w okresie od stycznia do grudnia 2012 roku osiągał przychód z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z tytułu zatrudnieniai został przy tym należycie pouczony co do zasad dotyczących zmniejszenia lub zawieszenia wypłaty świadczenia i konsekwencji osiągania dodatkowych przychodów. Wyliczenie przez pozwanego kwot osiągniętego w spornym okresie przychodu jest prawidłowe, znajduje oparciew wystawionym zaświadczeniu. Odnośnie zaś przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej znajduje uzasadnienie w treści cytowanego przepisu art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej, w związku z czym brak jest podstaw do rozliczenia przychodu za 2012 rok w oparciu o przedłożony przez ubezpieczonego PIT-36. W tym stanie rzeczy żądanie przez pozwanego zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia za sporny okres znajduje pełne oparcie w treści art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Decyzja wydana przez pozwanego jest prawidłowa, a wniesione od niej odwołanie, jako bezzasadne, podlegało oddaleniu stosownie doart. 47714§ 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący zaskarżając go w całości i domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie rozłożenia należności ZUS na raty. Skarżący zarzucił naruszenie art. 104 i 105 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędne wskazanie przez ZUS na istnienie nienależnie pobranego świadczenia, do zwrotu którego został zobowiązany odwołujący zaskarżoną decyzją, jak również błędne wyliczenie przez ZUS kwoty rzekomego nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy prawidłowe wyliczeniai analiza sprawy powinny prowadzić do wniosku, że odwołujący świadczenie ZUS pobierałw sposób uprawniony.
W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, iż w 2012 roku z tytułu umowy o pracę osiągnął przychód w wysokości 18.394,24 zł. Zaznaczył także, że z tytułu działalności gospodarczej przychód liczony jest jako podstawa wymiaru składek. W związku z tym, iż w 2012 roku opłacał jedynie składkę zdrowotną tzw.(...), ulgowa podstawa wymiaru składek wynosiła 450 zł za miesiąc (30% kwoty minimalnego wynagrodzenia w 2012 roku) i przychód z tego tytułu wyniósł 5.400 zł w skali roku. Łącznie przychód w 2012 roku wyniósł 23.794,24 zł. Kwota ta mieści się w całości w kwocie granicznej przychodu 27.343.50 zł podanej przez ZUS.W konsekwencji, zdaniem apelującego, nie ma podstaw by przyjąć, iż istnieje jakiekolwiek świadczenie nienależne, które odwołujący pobrał od ZUS. Uzasadniając wniosek o rozłożenie spornych należności na raty skarżący wskazał, iż jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na jednorazową spłatę tego zadłużenia.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja odwołującego nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu sprowadzała się do ustalenia w prawidłowej wysokości osiągniętego przezM. D.przychodu w 2012 roku z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej, a w konsekwencji do ustalenia czy pobierana przez niego w tym czasie renta rodzinna winna ulec zmniejszeniu, a tym samym czy zachodziły przesłanki do żądania przez pozwany ZUS zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie zaoferowanym przez strony procesu i prawidłowo ustalił, iż wobec poprawnie skonstruowanego pouczenia odwołujący miał świadomość istnienia okoliczności powodujących konieczność zawiadomienia organu rentowego o uzyskiwanych przychodach z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, które w przypadku przekroczenia 70% (maksymalnie 130%) przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, powodują konieczność obniżenia wysokości wypłacanego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie zachodziły więc negatywne przesłanki do skutecznego zażądania przez organ rentowy zwrotu części świadczenia wypłaconego skarżącemu w 2012 roku.
Poza sporem pozostawała kwota osiągniętego przez odwołującego przychodu w 2012 roku z tytułu zatrudnienia wHurtowni (...)E. S., a które wynosiło 18.394,24 zł. Z kolei w kwestii przychodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturachi rentach z FUS dla emerytów i rencistów prowadzących pozarolniczą działalność za przychód, którego osiągnięcie skutkuje zawieszeniem lub obniżeniem wysokości pobieranego świadczenia z ubezpieczeń społecznych, przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej odsyła doart. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa wart. 6 ust. 1 pkt 5(osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą), stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybieart. 19 ust. 10na dany rok kalendarzowy.
Jak wynika z Obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2011 roku w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2012 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. z dnia 22 grudnia 2011 roku), wydanego na podstawieart. 19 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychkwota przeciętnego wynagrodzenia wynosiła 3.526 zł. Zatem minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w 2012 roku wynosiła 60% kwoty 3.526 zł, a więc 2.115,60 zł.
Ponownie podkreślić trzeba, że roczne rozliczenie świadczenia ubezpieczonego na podstawie art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS pobierającego świadczenie z ubezpieczenia społecznego i prowadzącego działalność gospodarczą musi uwzględniać przychód z tej działalności w wysokości kwoty zadeklarowanej, nie niższej jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego i bez znaczenia jest faktyczny przychód osiągniętyz racji prowadzenia tejże działalności gospodarczej. Tym samym należało przyjąć, że odwołujący w 2012 roku z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osiągnął przychód w wysokości 25.387,20 zł. Doliczając do tej kwoty także przychód osiągnięty przez skarżącego w 2012 roku z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 18.394,24 zł, odwołujący uzyskał w tym roku łączny przychód w rozumieniu art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej w wysokości 43.781,44 zł. Jako żew październiku 2012 roku odwołujący nie pobierał renty rodzinnej, przy rocznym rozliczaniu wysokości pobranego przez niego świadczenia rentowego kwotę uzyskanego rocznego przychodu należało pomniejszyć o kwotę przychodu osiągniętego w październiku 2012 roku, tj. o kwotę 2.115,60 zł z tytułu prowadzenie działalności gospodarczej i o kwotę 1.500 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę. Zatem w niniejszej sprawie przychód, który wpływał na wysokość świadczenia rentowego, wynosił w 2012 roku łącznie 40.165,84 zł. Tymczasem najniższa kwota graniczna przychodu w 2012 roku wynosiła 29.772,30 zł, z uwagi na fakt, iż w październiki 2012 roku odwołujący nie pobrał świadczenia rentowego, kwotę tę należało także pomniejszyć o kwotę 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w październiku 2012 roku, które stosownie do Komunikatu Prezesa ZUS z dnia 15 listopada 2012 roku w sprawie granicznych kwot przychodu dla 2012 roku stosowanych przy zawieszaniu albo zmniejszaniu emerytur i rent (M.P. z dnia 23 listopada 2012 roku), wynosiło 2.447,80 zł. Dlatego też przyjęta przez organ rentowy kwota rocznego przychodu w wysokości 40.165,84 zł i kwota graniczna dla roku 2012 w wysokości 27.324,50 zł, zostały obliczone w sposób prawidłowy.
Zgodnie z art. 104 ust. 8 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, nie wyżej jednak niż 130% tej kwoty, świadczenie w postaci renty rodzinnej wypłacanej tylko jednej osobie, ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia obowiązująca w dniu 31 grudnia 1998 roku w wysokości 20,4% kwoty bazowej obowiązującej przy ostatniej waloryzacji w 1998 roku. Przy czym kwoty maksymalnych zmniejszeń podlegają podwyższeniu, przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rentw kolejnych terminach waloryzacji (art. 104 ust. 9).
Dlatego też osiągnięty przez odwołującego w 2012 roku przychód uzasadnił zmniejszenie łącznej kwoty świadczenia rentowego o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj. o 4.896,01 zł, wynikającą z zsumowania kwot maksymalnych miesięcznych zmniejszeń emerytur i rentw miesiącach styczeń-luty, marzec-wrzesień i listopad-grudzień 2012 roku, wynikającychz ogłoszonych przez Prezesa ZUS w Komunikatach z 16 lutego 2011 roku i 21 lutego 2012 roku, oba w sprawie kwot maksymalnych zmniejszeń stosowanych przy zmniejszaniu emerytur i rent, które w styczniu i lutym 2012 roku wynosiły 428,27 zł, a od 1 marca 2012 roku wynosiły 448,83 zł.
Nie ulega więc wątpliwości, iż wyliczenia organu rentowego zawarte w zaskarżonej decyzji są prawidłowe. Jednocześnie podkreślić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, które stanowią przychód w rozumieniu art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturachi rentach z FUS, tj. składek o których mowa wart. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepisart. 104 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychjest przepisem specjalnym, który ma wpływ nie na wysokość składek na ubezpieczenia społeczne lecz dotyczy wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego w związku z osiąganiem przez emeryta lub rencistę przychodów z tytułu działalności objętej obowiązkiem ubezpieczenia.
Składki na ubezpieczenia od preferencyjnej podstawy wymiaru mogą opłacać jedynie osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, w tym wspólnicy spółki cywilnej. Nadto prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od 30% minimalnego wynagrodzenia przysługuje tylko przez okres 24 miesięcy kalendarzowych. Podkreślić należy, że przepisart. 18a ustawyo systemie ubezpieczeń społecznychzostał dodany z dniem 24 sierpnia 2005 rokuustawą z dnia1 lipca 2005 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. Nr 150, poz. 1248). Zgodnie z uzasadnieniem projektu wskazanej ustawy dodanie tego przepisu miało na celu wprowadzenie preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne dla osób, które po raz pierwszy podejmują działalność gospodarczą na własny rachunek. Opłacanie przez okres 24 miesięcy składki na ubezpieczenie społeczne od podstawy wymiaru wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia, miało bowiem służyć zmniejszeniu ryzyka związanego z podejmowaniem po raz pierwszy działalności gospodarczej, co pozwoliłoby przeznaczyć tak zwolnione środki na prowadzenie i rozwój działalności, w tym zakup maszyn bądź surowców do produkcji i być zachętą do rozpoczęcia działalności.
Nie ulega więc wątpliwości, iż wprowadzenie preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne miało służyć jedynie ograniczeniu kosztów związanych z rozpoczynaniem działalności gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej i dotyczyło wyłącznie obniżenia wysokości tych składek w początkowym okresie tejże działalności. Dobrodziejstwo związane z zadeklarowaniem przez rozpoczynającego działalność gospodarczą przedsiębiorcy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 30% minimalnego wynagrodzenia nie roztacza się na wysokość jego przychodu branego pod uwagę przy rozliczaniu wysokości pobranych świadczeń emerytalno-rentowych. Niższe składki na ubezpieczenia społeczne mają zachęcać do zarobkowania na własny rachunek i zmniejszyć koszty działalności gospodarczej, a nie umożliwiać takim osobom uzyskiwanie świadczenia emerytalnego lub rentowego w pełnej wysokości. Brak jest podstaw do uznania, że ustanowiona dla tylko jednej grupy przedsiębiorców preferencyjna wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, miałaby uprzywilejowywać wyłącznie ich także w zakresie pobieranego świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Reasumując, apelacja skarżącego nie zawierała zarzutów, które skutkowałyby koniecznością uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku. W konsekwencji apelacja odwołującego podlegała oddaleniu, stosownie doart. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Zajmując z kolei stanowisko w przedmiocie zawartego w apelacji wniosku o rozłożenie należności składkowych na raty, Sąd Apelacyjny wskazuje, iż nie mógł on stać się przedmiotem merytorycznej oceny instancji odwoławczej, albowiem w dotychczasowym postępowaniu nie podlegał on jeszcze ocenie organu emerytalnego. Przedstawione stanowisko znalazło również uzasadnienie w wyroku Sądu Najwyższego - Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 1999 roku (II UKN 622/98), zgodnie z którym jeżeli po wniesieniu odwołania od decyzji w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego zostanie zgłoszone nowe żądanie, to sąd nie może go rozpoznać i zobowiązany jest przekazać to żądanie do rozpoznania organowi rentowemu (art. 47710§ 2 k.p.c.).
Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny, na mocyart. 47710§ 2 k.p.c.orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku.
SSA B. Grubba SSA G. Horbulewicz SSA B. Mazur