Sąd Okręgowy w Gliwicach
V Zamiejscowy Wydział Karny. Sekcja Odwoławcza
Sygnatura akt: V Ka 33/16
Data wyroku: 2016-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Aleksandra Odoj - Jarek

Sygn. akt V.2 Ka 33/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z dnia 30 lipca 2015r., sygn. akt IX W 197/15 uznał obwinionegoM. S.za winnego tego, że w dniu 12 listopada 2014r. o godz. 15.35 wR.przyul. (...), wbrew obowiązkowi określonemu wart. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie wskazał komu powierzył do kierowania pojazd markiT.onr rej. (...)w dniu 23 marca 2014r. o godz. 12.03 wR.na skrzyżowaniuul. (...)zul. (...)(odmowa mandatu karnego kredytowanego w wysokości 500 złotych), tj. czynu stanowiącego wykroczenie zart. 96 §3kw w zw. zart. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowymi za to na mocyart. 96 §3kw orzekł karę grzywny w wysokości 200 złotych.
Na podstawieart. 3 ust. 1w zw. zart. 21 pkt 2 ustawy z dnia 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnychorazart. 119 kpww zw. zart. 627 kpkSąd obciążył obwinionego opłatą sądową w kwocie 30 zł oraz zryczałtowanymi wydatkami postępowania w kwocie 100 zł.
Apelację od tego wyroku wniósł obwinionyM. S., który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że odmówił on wbrew obowiązkowi wskazania, komu powierzył pojazd do kierowania,
- naruszenieart. 21 §1 pkt 1 kkwpoprzez nieprzyznanie mu obrońcy z urzędu w sytuacji zachodzenia przesłanki osoby niewidomej.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie od zarzucanego mu czynu,
ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rybniku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja obwinionego nie zasługiwała na uwzględnienie, a żadne z podniesionych w niej zarzutów nie mogły skutkować zmianą czy też uchyleniem zaskarżonego orzeczenia.
Po pierwsze nietrafny jest zarzut błędu w ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji poprzez przyjęcie, że obwiniony odmówił wbrew obowiązkowi wskazania, komu powierzył pojazd do kierowania.
Jak się określa w doktrynie, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia to błąd, który wynika bądź to z niepełności postępowania dowodowego (tzw. błąd "braku"), bądź też z przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (błąd "dowolności"). Może on być wynikiem nieznajomości określonych dowodów lub nieprzestrzegania dyrektyw obowiązujących przy ocenie dowodów (art. 7 kpk), np. błąd logiczny, zlekceważenie niektórych dowodów, danie wiary dowodom nieprzekonywającym, bezpodstawne pominięcie określonych twierdzeń dowodowych, czy oparcie się na faktach w istocie nieudowodnionych(tak: T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Zakamycze 1998, s. 871).
Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku jest trafny, gdy zasadność ocen i wniosków przyjętych przez Sąd I instancji nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania, a błąd ten mógł mieć wpływ na treść orzeczenia. Niezbędnym jest więc wykazanie konkretnych uchybień w ocenie materiału dowodowego, jakich dopuścił się Sąd w świetle zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego oraz całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności. Nie może się on natomiast sprowadzać do samej polemiki z ustaleniami Sądu(por. np. wyrok SA w Katowicach z dnia 6 września 2012 r. II AKa 329/12, LEX nr 1217695).
Przeprowadzona przez Sąd Odwoławczy kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku nie dała żadnych podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji mógł dopuścić się błędnych ustaleń faktycznych. Sądmeritistarannie zgromadził i przeprowadził wszelkie dowody, które mogły prowadzić do wyjaśnienia okoliczności popełnienia przez obwinionego zarzucanego mu czynu. Zgromadzony i ujawniony przez Sąd I instancji materiał dowodowy jest kompletny, jednocześnie nie daje jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie występują nie dające się usunąć wątpliwości dotyczące winy i sprawstwa obwinionego.
Nie sposób również zarzucić, iż Sąd I instancji dokonał dowolnej oraz sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego. Podstawę zaskarżonego wyroku stanowił bowiem całokształt ujawnionych na rozprawie okoliczności, które dają pełen pogląd na kwestię zachowania obwinionego, a także na wszelkie istotne okoliczności zarzucanego mu czynu.
Na wstępie wskazać należy, iż obowiązek wynikający zart. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowymnie dotyczy sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy właściciela lub posiadacza przez nieznaną osobę, co stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność zart. 96 § 3kw. Właściciel lub posiadacz pojazdu jest zatem obowiązany wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Warunki, od których ustawodawca uzależnił możliwość skutecznego uchylenia się przez właściciela lub posiadacza pojazdu od udzielenia żądanej informacji, muszą zostać spełnione łącznie. W każdej innej sytuacji właściciel pojazdu winien wskazać na zapytanie uprawnionego organu, komu swój pojazd powierzył do kierowania lub używania i nie może w tym przedmiocie zasłaniać się niepamięcią.
Możliwość uchylenia się od udzielenia żądanej informacji nie zachodzi w sprawie niniejszej, co wprost wynika z wyjaśnień obwinionego, który wykluczył, aby pojazd utracił i aby ktoś użytkował pojazd wbrew jego woli czy też wiedzy. Właściciel lub posiadacz pojazdu wezwany do podania tożsamości osoby, której powierzył pojazd, narusza ten przepis wówczas, gdy pojazd został użyty zgodnie z jego wolą i wiedzą przez osobę mu znaną, a więc gdy wie, kto kierował lub używał jego pojazdu w oznaczonym czasie. Wykroczenie stypizowane w przywołanym przepisie jest wykroczeniem umyślnym.
Zauważyć należy, iż z notatki urzędowej z dnia 28 listopada 2014 roku wynika, iż obwiniony po okazaniu mu nagrania z zarejestrowanego wykroczenia popełnionego przez kierującego pojazdem markiT.onr rej. (...)oświadczył, że nie był kierowcą tego samochodu w chwili zdarzenia oraz że nie wie, kto tym pojazdem kierował i komu go powierzył, choć może podać 50 osób, które mogły się poruszać się jego samochodem. Po ponownym zadaniu pytania, czy obwiniony wskaże osobę, której powierzył pojazd,M. S.odparł, że nie, bo nie jest w stanie. Taki stan faktyczny wynika również z zeznań świadkaM. B. (1), który przeprowadził czynność okazania zdjęcia z nagrania popełnionego wykroczenia oraz rozpytania obwinionego na tą okoliczność. Na rozprawie obwiniony wyjaśnił, że jest osoba niedowidzącą, więc prosi osoby z rodziny bądź znajomych o pomoc polegającą na kierowaniu jego samochodem. Podał, że na zdjęciu nie było widać osoby kierującej, więc nie mógł wskazać, kto prowadził wówczas samochód. Sam próbował ustalić, kto kierował samochodem, jednak bezskutecznie. W dalszym ciągu obwiniony nie wskazał żadnej osoby z imienia i nazwiska, której mógł powierzyć pojazd.
Na rozprawie apelacyjnejM. S.podał, że mógł powierzyć pojazd co najmniej 20-tu osobom i podał tu 3 nazwiska. Wskazał nadto, iż takie nazwiska podawał w czasie rozmowy z funkcjonariuszem Straży Miejskiej, co miał zarejestrowane za pomocą telefonu komórkowego, jednak skasował ten zapis, bowiem Sąd I instancji uznał, że taki dowód nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W ocenie Sądu Odwoławczego prawidłowo postąpił Sądmeritioddalając wniosek o przeprowadzenie dowodu z odsłuchania rozmowy przeprowadzonej pomiędzy obwinionym a strażnikiem miejskim, bowiem był to dowód zgłoszony przezM. S.na okoliczność, że strażnik kazał mu prowadzić zapiski, komu przekazał auto, która to okoliczność rzeczywiście nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Obwiniony nie wskazywał, że na tym nagraniu utrwalono również przekazanie strażnikowi informacji o przynajmniej 3 osobach wskazanych z imienia i nazwiska, które miały kierować pojazdem obwinionego. Gdyby taka sytuacja miała miejsce, obwiniony w pierwszej kolejności mógł powołać się na taki dowód jako odpowiadający przyjętej przez niego linii obrony.
Podkreślić należy, że brak zarejestrowania wizerunku kierującego nie ma żadnego wpływu na realizację obowiązku wskazania przez właściciela osoby, której powierzył pojazd, gdyż nie chodzi tu o wskazanie sprawcy wykroczenia, a osoby, której pojazd w oznaczonym czasie został powierzony do kierowania lub używania.
W ocenie Sądu Odwoławczego oświadczenie właściciela, że nie wie, kto użytkował jego pojazd w oznaczonym czasie, gdyż okazane zdjęcie jest niewyraźne, nie stanowiło wywiązania się z obowiązku określonego przepisamiart. 96 § 3kw w zw. zart. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Okoliczność, że obwiniony nie posiadał wiedzy, kto kierował jego pojazdem w dniu 23 marca 2014 r., nie jest wystarczającą przesłanką uwolnienia go od odpowiedzialności za zarzucane mu wykroczenie zart. 96 §3kw. Zgodnie zart. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, właściciel lub posiadacz pojazdu jest obowiązany wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Warunki, od których ustawodawca uzależnił możliwość skutecznego uchylenia się przez właściciela lub posiadacza pojazdu od udzielenia żądanej informacji, muszą zostać spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie obwiniony powierzył samochód znanej mu osobie z kręgu rodziny bądź znajomych, jego wolą było zatem umożliwienie korzystania z pojazdu określonemu kręgowi osób, które były mu znane. Ustalenie, że obwiniony nie wiedział, kto konkretnie w określonym dniu i o określonej godzinie pojazdem tym kierował, nie dekompletuje znamion wykroczenia umyślnego. Jeśli nawet obwiniony nie prowadził ewidencji osób, które kierowały na jego prośbę pojazdem, miał obowiązek wskazania osób, które mogły kierować powierzonym pojazdem danego dnia, tymczasem - jak wynika z zeznań świadkaM. B. (1)- na zadane w tym przedmiocie pytanie funkcjonariusza Straży Miejskiej zobowiązany zasłonił się niewiedzą (M. B.zapytał obwinionego,„czy wskaże osobę, której powierzył pojazd do kierowania. PanS.powiedział, że może mi podać 50 osób, które miały kierować pojazdem, powiedział, że nie wie, kto kierował samochodem”- k. 34, tak też w notatce urzędowej k. 18).
W komentarzuR. S.doart. 96 Kodeksu wykroczeńpodniesiono, że niewskazanie polega na odmowie udzielenia informacji o osobie, której został powierzony pojazd do kierowania lub użytkowania. Niewskazaniem jest udzielenie odpowiedzi negatywnej, na przykład, że nie wskaże tej osoby lub nie wie, w czyjej dyspozycji w określonym czasie był pojazd, jak też zaniechanie udzielenia odpowiedzi.
Obowiązek określony wart. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowymnie polega na wskazaniu sprawcy wykroczenia, ale osoby, której właściciel lub posiadacz powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Informacja o powierzeniu pojazdu osobie najbliższej nie jest tożsama z informacją o tym, kto prowadził lub używał pojazd w chwili popełnienia wykroczenia drogowego utrwalonego przez urządzenie rejestrujące. Dodać należy, że wskazanie przez właściciela lub posiadacza pojazdu, na żądanie uprawnionego organu, że powierzył on ten pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie osobie najbliższej, w żadnym razie nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności za wykroczenie drogowe utrwalone przez urządzenie rejestrujące. W praktyce osoba najbliższa, po powierzeniu jej pojazdu przez właściciela lub posiadacza, wcale nie musi nim kierować i w związku z tym wykluczone jest popełnienie przez nią utrwalonego wykroczenia, gdyż powierzyła pojazd innej osobie, pojazd został jej skradziony, itd. W końcu mogą też wystąpić okoliczności, które - mimo faktycznego naruszenia przez osobę najbliższą przepisów ruchu drogowego - nie pozwolą na przypisanie jej odpowiedzialności za wykroczenie, np. z uwagi na działanie w stanie wyższej konieczności (art. 16kw). Trybunał Konstytucyjny stwierdza, żeart. 96 § 3w związku zart. 92 § 1, art. 92a, art. 88kw, w związku zart. 78 ust. 4prd, w związku zart. 41 § 1 kpworaz w związku zart. 183 § 1 kpkw zakresie, w jakim - po ujawnieniu przy użyciu rejestrującego urządzenia technicznego przekroczenia przez niezidentyfikowanego kierującego pojazdem dopuszczalnej prędkości, niezastosowania się przez takiego kierującego do znaku lub sygnału drogowego bądź prowadzenia nieoświetlonego pojazdu - przewidują ciążący na właścicielu lub posiadaczu tego pojazdu obowiązek wskazania, na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, pod rygorem odpowiedzialności wykroczeniowej, bez możliwości uchylenia się od tego obowiązku w razie powierzenia pojazdu osobie najbliższej, kiedy ta dopuściła się wykroczenia, są zgodne zart. 47w związku zart. 18, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji.
Przedmiotowe przepisy dotyczą zatem obowiązku wskazania, komu został powierzony pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, a nie obowiązku zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa czy wykroczenia.
Trybunał Konstytucyjny podkreślał także, iż ustawodawca typizując w art. 96 §3 kw zachowanie polegające na uchybieniu obowiązkowi wskazania, komu został powierzony pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, sprecyzował podstawę karania za naruszenie art. 78 ust. 4 p.r.d. Taki zabieg legislacyjny koreluje zratio legisustawy z dnia 29 października 2010 roku, na mocy której wprowadzono art. 96 § 3 kw do porządku prawnego. Celem przywołanej ustawy było ograniczenie liczby wypadków śmiertelnych i trwale okaleczonych ofiar za pomocą nowoczesnego, sprawdzonego w innych państwach Unii Europejskiej efektywnego sytemu automatycznej kontroli prędkości pojazdów. Osiągnięcie tego celu nie byłoby możliwe bez przepisów pozwalających skuteczniej egzekwować przestrzeganie przez kierujących pojazdamiustawy Prawo o ruchu drogowym.
W ocenie Sądu Okręgowego chybiony jest również zarzut naruszeniaart. 21 §1 pkt 1 kkwpoprzez nieprzyznanie obwinionemu obrońcy z urzędu w sytuacji zachodzenia przesłanki osoby niewidomej. Powołany przepis stanowi, iż w postępowaniu w sprawie o wykroczenie obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem, jeżeli jest m. in. niewidomy. Tymczasem z przedłożonego przez obwinionego orzeczenia o ustaleniu stopnia o niepełnosprawności (k. 66-67) wynika, że z uwagi na stwierdzone upośledzenie narządu wzroku został on zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności o charakterze trwałym, a orzeczenie to zostało wydane na stałe. Obwiniony nie wymaga jednak korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.
Za osobę niewidomą uważać należy nie tylko człowieka zupełnie pozbawionego zdolności widzenia, ale i takiego, któremu wzrok znacznie upośledzony uniemożliwia osobiste odczytanie sporządzonych w postępowaniu dokumentów(vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30.03.1994r., II AKz 11/94). Na grunciekpwnależy przyjąć, że upośledzenie zmysłów wskazane wart. 21 §1 pkt 1powinno być takie, iż bądź to znoszą one funkcjonowanie danego zmysłu, a tym samym uniemożliwiają obronę(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10.03.1997r., III KKN 155/96), bądź też ograniczając ich funkcjonowanie w tak znacznym stopniu, że czynią nad wyraz trudne realizowanie samodzielnie przez obwinionego swej obrony i uniemożliwiają normalny kontakt sądu z podmiotem. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zachodzi, bowiem obwiniony posługując się okularami nie miał problemu z zapoznaniem się z okazanym mu zdjęciem z nagrania zarejestrowanego wykroczenia, słusznie też zauważył, że na zdjęciu tym nie widać wizerunku osoby kierującej pojazdem. Wskazać także należy, że problemy ze wzrokiem nie utrudniają obwinionemu prowadzenia własnej działalności gospodarczej, choć w powołanym orzeczeniu wskazano, że jeżeli chodzi o zatrudnienie, to może on wykonywać pracę tylko na stanowisku specjalnie stworzonym. O utrudnionej obronie nie może być zatem mowy. Obwinionemu co prawda przyznano obrońcę z urzędu na etapie postępowania apelacyjnego, jednak na skutek jego osobistego wniosku umotywowanego trudną sytuacją materialną (k. 63). Nie powoduje to jednak uznania, że na etapie postępowania przed Sądem I instancji doszło do naruszenia prawa do obrony obwinionego poprzez nieprzyznanie mu obrońcy z urzędu na podstawieart. 21 §1 pkt 1 kkwi nie zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza określona wart. 104 §1 pkt 6 kkw.
Należy zatem wskazać na prawidłowość dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń w zakresie stanu faktycznego i trafność samego merytorycznego orzeczenia o winieM. S.. Sąd I instancji w prawidłowy, wnikliwy i rzetelny sposób dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego i słusznie rozstrzygnął co do winy obwinionego, nie naruszając przy tym żadnych przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego. Sąd Odwoławczy w pełni podziela dokonane przez Sąd I instancji ustalenia, i to zarówno w kwestii sprawstwa zarzucanego obwinionemu czynu, jak i oceny jego społecznej szkodliwości. Sprawstwo zarzucanego obwinionemu czynu i jego kwalifikacja prawna nie budzą tu żadnych wątpliwości.
Mając na uwadze treśćart. 447 §1 kpkw zw. zart. 109 §2 kpwkontroli odwoławczej poddano również wymiar orzeczonej kary.
Wykroczenie z art. 96 § 3 kw jest zagrożone karą grzywny, która orzekana jest w granicach od 20 zł do 5.000 zł. Zatem wymierzona obwinionemu kara 200 zł kształtuje się w dolnej granicy zagrożenia i w żadnym wypadku nie przekracza stopnia zawinienia, a przy tym jest stosunkowo niska i stanowi zaledwie 1/15 (netto) dochodów obwinionego. Nie sposób zatem uznać, aby kara 200 zł była rażąco niewspółmierna do charakteru popełnionego czynu i stopnia jego zawinienia. Rolą kary jest nie tylko odpłata za popełnione wykroczenie, ale przede wszystkim prewencja szczególna i ogólna, winna ona uświadomić społeczeństwo, że dopuszczenie się takiego wykroczenia pociąga za sobą konkretną i wymierną karę.
Sąd I instancji w prawidłowy sposób orzekł również o kosztach postępowania, którymi obciążył oskarżonego.
Biorąc pod uwagę powyższe i uznając ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy w Rybniku za prawidłowe, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku.
Na rzecz obrońcy adw.J. P.zasądzono kwotę 616,60 zł (łącznie z podatkiem VAT) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej obwinionemu z urzędu. Mając na względzie sytuację osobistą i finansową obwinionego Sąd Odwoławczy zwolnił go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Aleksandra Odoj – Jarek