Sąd Rejonowy w Toruniu
XI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XI Ns 398/12
Data wyroku: 2016-08-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Larysa Rozmarynowicz

Sygn. akt: XI Ns 398/12

POSTANOWIENIE
Dnia 4 sierpnia 2016 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu XI Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Larysa Rozmarynowicz

Protokolant:

st. sekr. sądowy Hanna Olkiewicz

po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. w Toruniu na rozprawie
sprawy z wnioskuH. K. (1)
z udziałemR. B.,K. H.(K.),P. L.
o stwierdzenie nabycia spadku poH. M.
postanawia:

1
stwierdzić, że spadek poH. M.

zmarłej dnia 7 września 1960 roku wZ.
ostatnio stale zamieszkałej wZ.
na podstawie testamentu z dnia 16 września 1957 roku sporządzonego wB.przed notariuszemH. R.nabyły córkiH.iB.:S. B.iH. K. (1)w ½ ( jednej drugiej) części każda z nich.

2
nakazać pobrać od wnioskodawczyniH. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa

( Kasy Sądu Rejonowego w Toruniu) kwotę 646,55 zł (sześćset czterdzieści sześć złotych 55/100) tytułem zwrotu nieuiszczonych wydatków.

3
ustalić, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE
H. K. (1)wniosła o stwierdzenie, że spadek po zmarłej w dniu7 września 1960 roku wZ.H. M.nabyła z testamentu córkaH. K. (1)w całości. W uzasadnieniu pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że spadkodawczyni w testamencie ustanowiła jako spadkobierczynie po połowie obie córki -S. B.iH. K. (1). Jednocześnie spadkodawczyni dodała, że córkaS.otrzymuje nieruchomość położoną wC.przyul. (...)(obecnie(...)), natomiast wszystkie ruchomości miały przypaść wnioskodawczyni. Podział ten uzasadniła chęcią wyrównania różnic w wartości przysporzeń dokonanych za życia. Za jej życiaS.otrzymała bowiem nieruchomość po łożoną wC.przyul. (...), natomiast doH.trafiła nieruchomość wC.przyul. (...). Pełnomocnik wnioskodawczyni podniósł jednak, że w chwili śmierci spadkodawczyni zapisanaS.nieruchomość nie wchodziła w skład spadku, natomiast nieruchomość przyul. (...)nigdy nie stała się własnością wnioskodawczyni. W związku z tym, że wolą spadkodawczyni było, abyH. K. (1)nabyła wszystkie ruchomości, jaki nieruchomość przyul. (...)wC., co wyczerpuje cały spadek, uznać należy, że wnioskodawczyni powinna być powołana do całego spadku.
W Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej wK.H. K. (1), zgodnie z treściąart. 671 kpc, złożyła przed konsulem zapewnienie spadkowe o tym, że nie są jej znani żadni inni spadkobiercy poH. M..
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 16 września 1957 roku wB.H. M.sporządziła testament poprzez złożenie ustnego oświadczenia przed notariuszemH. R..W testamencie wyznaczyła jako spadkobierczynie obie córki -S. B.iH. K. (1), przyznając im równe prawa i udziały w spadku. Jednocześnie spadkodawczyni zawarła zarządzenie o podziale spadku. Zgodnie z jej życzeniem córkaS.miała otrzymać na własność nieruchomość położoną w powiecie chełmżyńskim,T., przyul. (...)(obecnieul. (...)wC.), natomiast cały spadek ruchomy wyceniony na 10.000 marek niemieckich przypaść miał córceH.. Podział ten uzasadniła faktem, iż za życia darowała córceH.nieruchomość położoną przyul. (...)wC.bardziej wartościową od nieruchomości podarowanejS.przyul. (...)wC.(obecnieul. (...)). Powyższe oświadczenie zostało zaprotokołowane przez notariusza. Pod testamentem podpisała sięH. M.i notariuszH. R..
Dowód:  TestamentH. M.wraz z tłumaczeniem (k. 22-36)
H. M.zmarła w dniu 7 września 1960 roku wZ..
Dowód: Odpis skrócony aktu zgonu (k. 6)
W dniu śmierci spadkodawczyni była wdową. Ze związku małżeńskiegozB. M.miała dwie córki -S. B.iH. K. (1). Obie córki żyły w dniu jej śmierci. Innych dzieci własnych bądź przysposobionych nie posiadała. Spadkodawczyni nie pozostawiła żadnego innego testamentu.
Dowód: Zapewnienie spadkoweH. K. (1)(k. 322-323)
W dniu śmierciH. M.w skład jej majątku wchodziła nieruchomość położona przyul. (...)wC..
Dowód: Odpis z księgi wieczystejC.tom XIV karta 325 (k. 40)
Do majątku nie należała już jednak nieruchomość położona przyul. (...)(obecnie(...)) wC.. Spadkodawczyni sprzedała ją bowiemT. Z.w dniu 25 sierpnia 1960 roku.
Dowód:  Wydruk z elektronicznejKsięgi Wieczystej (...)prowadzonej   przez  Sąd Rejonowy w Toruniu (k. 38-39)
Nieruchomość położona wC.przyul. (...)na dzień śmierci spadkodawczyni stanowiła własnośćS. B.(wcześniejM.).
Dowód: Odpis z księgi wieczystejC.tom XXX karta 650 (k. 41)
TestamentH. M.został otwarty i ogłoszony w dniu 9 kwietnia 1962 roku wB.przez Sąd Rejonowy wW..
Dowód:  protokół z posiedzenia Sądu Rejonowego wW.(k. 42-45)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zapewnienia spadkowegoH. K. (1), a także dokumentów urzędowych przedstawionych przez wnioskodawcęw postaci odpisów z ksiąg wieczystych (k. 38-41), odpisu skróconego aktu zgonu spadkodawczyni (k. 6), przełożonych przez tłumacza przysięgłego z języka niemieckiego na polski protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego wW.(k. 42-45) i testamentu wnioskodawczyni poświadczonego przez notariusza (k. 22-36).
Wedle treściart. 244 § 1 kpcdokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Ze wskazanego przepisu wynika, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentycznościi zgodności treści dokumentu z prawdą. W toku postępowania Sąd nie znalazł podstaw dla zakwestionowania powyższych domniemań. W związku z tym Sąd dał wiarę wszystkim przedłożonym przez wnioskodawczynię dokumentom urzędowym, opierając na nich swoje ustalenia faktyczne.
Przepisart. 671 § 1 kpcstanowi, że za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę. Zapewnienie złożone w trybieart. 671 KPCmoże być przyjęte za dowód, że nie ma innych osób - poza wskazanymi przez składającego zapewnienie - uprawnionych do dziedziczenia. Zapewnienie to nie może jednak zastąpić dowodów stwierdzających przejściepraw spadkowychna osoby wskazane przez wnioskodawcę (orz. SN z 30.11.1960 r., II CR 917/60, OSP 1961, Nr 7-8, poz. 220). Zapewnienie spadkowe złożone przezH. M.koresponduje z treścią przywołanych wyżej dokumentów. W toku sprawy nie ujawniły się okoliczności, które podważałyby prawdziwość tego zapewnienia. Mając to na uwadze, Sąd uznał ten dowód za wiarygodny dla stwierdzenia, że pozaS. B.iH. K. (1),H. M.nie posiada innych spadkobierców.
Sąd zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyła córka spadkodawczyni powołana przez nią w testamencie do dziedziczenia obok drugiej córki. Wnioskodawczyni wnosiła przy tym o stwierdzenie nabycia spadku wyłącznie przez siebie, z wyłączeniem siostry.
W tym względzie należy jednak mieć na uwadze przepisart. 670 kpc. Według jego treścisąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej znajduje się.
Oznacza to, że Sąd nie musi stwierdzić nabycia spadku na rzecz osób wskazanych we wniosku. W wyniku podjętego z urzędu badania Sąd może bowiem ustalić, że obowiązujące przepisy przewidują dziedziczenie przez inne osoby. Należy przy tym pamiętać, że wedle treściart. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Przepisy wprowadzające Kodeks Cywilny(Dz. U. nr 170, poz. 1205)do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, chyba że przepisy stanowią inaczej. Prawem obowiązującym w chwili śmierciH. M.byłdekret z dnia 8 października 1946 roku Prawo spadkowe(Dz. U. 1946.60.328) Art. 15 § 1. dekretu stanowił, iżdziedziczenie może być ustawowe albo testamentowe, natomiast § 2 wskazuje, żedziedziczenie ustawowe co do całości spadku zachodzi wówczas, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu, w którym ustanowił spadkobiercę, albo gdy wszyscy spadkobiercy, powołani do spadku w testamencie, nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. Przepis ten, podobnie zresztą jak przepisy obecnie obowiązujące, wprowadzał pierwszeństwo rozrządzeń zawartych przez spadkodawcęw testamencie przed zasadami dziedziczenia wynikającymi z ustawy.
W niniejszej sprawie Sąd ustalił, iż spadkodawczyni za swojego życia sporządziła tylko jeden testament. Kluczową zatem kwestią dla określenia kręgu spadkobierców poH. M.było ustalenie, czy testament z dnia 16 września 1957 roku został sporządzony w wymaganej prawem formie.H. M.jako obywatelka polska dokonała rozrządzenia swoim majątkiem poprzez złożenie ustnego oświadczenia przed notariuszemH. R.wB.. W celu udzielenia odpowiedzi na postawione wyżej pytanie należało zatem w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, które prawo - polskie czy niemieckie - znajdzie zastosowanie dla oceny tej kwestii.
Na etapie orzekania tego typu „konflikty” rozstrzygaustawa z dnia 4 lutego 2011 roku Prawo Prywatne Międzynarodowe(Dz. U. 2011.80.432). Jak bowiem stanowi art. 1 tej ustawy,reguluje ona właściwość prawa dla stosunków z zakresu prawa prywatnego związanych z więcej niż jednym państwem. Przepisy te nie obowiązywały jednak w chwili sporządzania testamentu przez spadkodawczynię. W roku 1957 stosunki te regulowała ustawa z dnia 13 października 1926 roku Prawo właściwe dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Dz. U. 1926.101.581). Przepis art. 29 tej ustawy wskazuje, żerozporządzenia ostatniej wolii umowy oprawa spadkowepodlegają prawu ojczystemu spadkodawcy z czasu sporządzenia tych czynności. Jednocześnie ustawa ta zawierała unormowanie zawarte w art. 5, wedle którego forma czynności prawnej podlega prawu, które właściwe jest dla samej czynności, jednak wystarczy zastosowanie się do prawa obowiązującego w miejscu sporządzenia czynności, jeżeli to miejsce nie jest wątpliwe. Na tle tych przepisów pojawia się problem, który z nich znajdzie zastosowanie dla określenia prawa właściwego dla formy czynności prawnej jakim jest rozporządzenie ostatniej woli, czyli testament. Jeżeli bowiem zastosowanie znalazłby art. 29, formę testamentu należałoby oceniać według prawa polskiego, natomiast w przypadku zastosowania art. 5 prawem właściwym w tej kwestii byłoby prawo niemieckie.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 października 1963 roku (III CO 50/63, OSNC 1964/9/169) podkreślił, że art. 5 jest w tym sensie „ogólny”, że dotyczy formy wszelkich czynności prawnych, jeśli w tym przedmiocie nie ma odmiennego unormowania szczególnego. Takich przepisów szczególnych co do formy rozporządzeń ostatniej woli brak. W szczególności nie można uznać za szczególny przepisu art. 29, ponieważ obydwa te przepisy normują inne zagadnienia. Art. 29, nakazując stosowanie do rozporządzeń ostatniej woli prawa ojczystego spadkodawcy, nie ma na względzie formy ich sporządzenia, gdyż formy tej dotyczy art. 5. Natomiast art. 29 w zakresie wymagań ważności rozporządzeń ostatniej woli normuje zagadnienie swobody testowania i jej ograniczeń, zdolności i woli testowania. Podobne co do istoty stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 5 listopada 1935 roku ( II C 1299/35, OSNC 1936/4/176).
Sąd podziela wskazaną wyżej linię orzeczniczą, wedle której art. 29 nie stanowi lex specialis w stosunku do ogólnego przepisu art. 5. Zgodnie zatem z art. 5 Prawa właściwego dla stosunków prywatnych międzynarodowych właściwym w niniejszej sprawie dla oceny formy testamentu sporządzonego wB.przezH. M.będzie prawo niemieckie. W dacie sporządzenia testamentu przez spadkodawczynię obowiązującym w Niemczech w tej kwestii prawem był niemieckiKodeks cywilny((...)) z 18 sierpnia 1896 roku. W wersji obowiązującej w dacie otwarcia spadku przepis § 2233(...)( obowiązujący w tej wersji od 1 kwietnia 1953 roku do 1 stycznia 1970 roku) stanowi, że testament może być złożony przed notariuszem ( bez przybrania świadków, czy sekretarza). Notariusz ma obowiązek przybrać świadków bądź sekretarza w sytuacji, gdy testator jest niewidomy, niemy itp. W niniejszej sprawie należało zatem stwierdzić, że testament został ważnie sporządzony. Treść testamentu jest jednoznaczna i do spadku powołane zostały córki :S. B.iH. K. (2)w tych samych udziałach. Dalsze zapisy testamentu zawierają szczegółowe wskazania w zakresie działu spadku. Wobec powyższego Sąd nie miał wątpliwości, iż do spadku w ½ części powołane są obie córki spadkodawczyni.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w II orzeczenia, ustalając na podstawieart. 520 § 1 kpc, iż każdy z uczestników winien ponieść koszty związane ze swym udziałem w sprawie we własnym zakresie.