Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 64/16
Data wyroku: 2016-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie Nabycia Spadku, Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 951 kc

Sygn. akt I Ca 64/16

POSTANOWIENIE
Dnia 9 marca 2016 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska
Sędziowie SO Elżbieta Zalewska-Statuch
SO Joanna Składowska
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 roku w Sieradzu
na rozprawie sprawy
z wnioskuS. S.
z udziałemW. K.,J. O.,M. O. (1),P. O.R. O.,W. O. (1),Z. O. (1),G. W.iH. W.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczki postępowaniaW. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli
z dnia 19 listopada 2015 roku, sygnatura akt I Ns 1508/15
postanawia:
zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt. I Ca 64/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli stwierdził, że spadek  poM. O. (2)synuJ.iW.zmarłym w dniu(...)rokuZ.ostatnim stałym miejscu zamieszkania, na podstawie ustawy nabyło rodzeństwo spadkodawcy:S. S.z domuO.iW. O. (2), po 4/12 (cztery dwunaste) części każde z nich oraz bratankowie spadkodawcy, dzieciZ.iM.:G. W.z domuO.,H. W.z domuO.,Z. O. (1),R. O., po 1/12 (jednej dwunastej) części każde z nich. Uznał także, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia i wnioski.

M. O. (2)zmarł w dniu(...)r. wZ., ostatnim stałym miejscu zamieszkania. W dacie śmierci był stanu wolnego, jego rodzice nie żyli, nigdy nie miał dzieci. Postawił po sobie siostręS. S.oraz brataW. O. (2), który zmarł w dniu 19 grudnia 1989r. Ponadto spadkodawca miał brataZ. O. (2)którzy zmarł przed nim tj. w dniu(...)roku.Z.pozostawił po sobie dzieci:G. W.,H. W.,Z. O. (1)iR. O.. Spadkodawca nie pozostawił testamentu. Nikt ze spadkobierców nie zrzekał się dziedziczenia, ani też nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy nieosobowy materiał dowodowy w postaci dokumentów urzędowych, których wiarygodność, wobec braku dowodów przeciwnych, nie budziła, zdaniem sądu, żadnych wątpliwości.
W oparciu o powyższe ustalenia Sąd rejonowy, powołując się na treśćart. 924 k.c.,art. 925 k.c.,926 § 1 i 2 k.c,art.927 § 1 k.c.orazart. 932 k.c.(w brzmieniu obowiązującymw dniu 15 grudnia 1985r) iart. 933 § 3 k.c.,art. 934 k.c., stwierdził, że powołane do dziedziczenia po spadkodawcy z mocy ustawy i w częściach równych jest rodzeństwo spadkodawcy tj.S. S.iW. O. (2)oraz zstępni brataZ.zmarłego przed spadkodawcą.
Sąd zwrócił także uwagę, że orzekając w sprawach spadkowych sąd zobligowany jest stosować przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie śmierci spadkodawcy, nawet jeśli po tej dacie przepisy te uległy zmianie (art. 3 k.c.).
O kosztach sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.uznając, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelacjęod tego postanowienia wniosłaW. K., zaskarżając je w całości, wnosząc jednocześnie o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
- naruszenie przepisów postepowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jestart. 224 §1 k.p.c.iart. 316 §1w zw. zart. 13 §2 k.p.c.wskutek istnienia innego stanu rzeczy niż ustalony przez Sad pierwszej instancji, 232zd. 2 k.p.c.iart. 670 k.p.c.poprzez nieustalenie , ze w skald spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz nieustalenie kręgu spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
Jednocześnie na podstawieart. 368 §1 pkt 4w zw. zart. 217 § 1 k.p.c.,art. 227 i art. 232 k.p.c.w zw. zart. 391 k.p.c.powołała nowy dowód na okoliczność pozostawienia przez spadkodawcęM. O. (2)testamentu ustnego, w którym zmarły do całości spadku powołał apelującą.
Wniosła także o powtórzenie i przeprowadzenie postępowania dowodowego w postaci dokumentów i zeznań świadków na wskazane powyżej okoliczności.
Ostatecznie żądała zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu zarówno co do części ogólnej jak i gospodarstwa rolnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wnioskodawczyni jak i obecni na rozprawie apelacyjnej uczestnicy postepowania, co do zasady przyłączyli się do wniosku o uchylenie zaskrzonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Rację ma skarżąca, że obowiązkiem sądu, z uwagi na datę otwarcia spadku (15 grudnia 1985 r.), było ustalenie kręgu spadkobierców, którzy powinni dziedziczyć gospodarstwo rolne. Sąd posiadał takie informacje zawarte we wniosku, jednak zaniechał ustaleń w tym zakresie. Uchybienie to stanowi naruszenieart. 670 §2 k.p.c.w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku, zgodnie z którym Sąd winien z urzędu zbadać, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz którzy spadkobiercy odpowiadają warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstw rolnych.
W kontekście powyższego trafne było także zarzucanie sądowi naruszeń prawa procesowego w postaciart. 224 §1 k.p.c.iart. 316 §1w zw. zart. 13 §2 k.p.c.oraz232 zd. 2 k.p.c.ponieważ przepisart. 670 §2 k.p.c.w brzmieniu obowiązującym w dniu 15 grudnia 1985 r. stanowił szczególną podstawę prawną do działania sądu z urzędu, co uzasadnia stosowania prawa procesowego odpowiednio w oparciu o treśćart. 13 §2 k.p.c.
Brak ustaleń dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego Sąd Okręgowy mógłby uzupełnić poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w tym zakresie.
Istotną jednak okolicznością, która powoduje, że brak jest możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy jest przedłożenie przez apelującą nowego dowodu w postaci spisanego testamentu ustnego spadkodawcyM. O. (2), z treści którego ma wynikać, że apelująca została powołana do całości spadku na podstawie tegoż testamentu.
Z uwago na fakt, iż Sąd Rejonowy nie posiadał żadnej wiedzy o sporządzeniu testamentu przez spadkodawcę, oraz stanowisko wnioskodawczyni, która zaprzecza, aby przedłożony przez apelującą dokument stanowił rzeczywiście dowód sporządzenia testamentu ustnego, należało uznać, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy w części dotyczącej dziedziczenia testamentowego, a do jej rozstrzygnięcia konieczne jest przeprowadzenie całego postepowania dowodowego.
Dlatego też zaskarżone orzeczenie na podstawieart. 386 §4w zw. zart. 13 §2 k.p.c.należało uchylić a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy przeprowadzi zawnioskowane przez zainteresowanych postępowanie dowodowe, celem ustalenia, czy spadkodawca rzeczywiście sporządził testament ustny w trybieart. 952 k.c., ze szczególnym uwzględnieniem wszystkich przesłanek dotyczących ważności tego typu testamentu, czyli obawy rychłej śmierci i woli testowania.
Ponadto poczyni także ustalenia czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, mając przy tym na uwadze definicję gospodarstwa obowiązującą w dacie otwarcia spadku, oraz który ze spadkobierców posiada kwalifikacje do jego dziedziczenia.