Sąd Rejonowy w Wieluniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 548/15
Data wyroku: 2016-06-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewelina Puchalska
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 kc

Sygn. akt I C 548/15

WYROK ŁĄCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 czerwca 2016 roku
Sąd Rejonowy w Wieluniu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Ewelina Puchalska
Protokolant: sekr.D. A.
po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 roku w Wieluniu
spraw z powództwŁ. K. (1)iD. K. (1)
przeciwkoG. K. (1)
o zachowki

a
zasądza od pozwanejG. K. (1)na rzecz powodaŁ. K. (1)kwotę 31 418,23 zł (trzydzieści jeden tysięcy czterysta osiemnaście złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2016 roku do dnia 10 czerwca 2016 roku, którą to kwotę rozkłada na dwie raty w kwotach 15 710 zł (piętnaście tysięcy siedemset dziesięć złotych) i 15 708,23 zł (piętnaście tysięcy siedemset osiem złotych 23/100) płatnych pierwsza rata do dnia 02 stycznia 2017 roku, a druga do dnia 01 lutego 2017 roku z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminom płatności,

b
znosi wzajemnie pomiędzy powodemŁ. K. (1)a pozwanąG. K. (1)koszty procesu,

c
zasądza od pozwanejG. K. (1)na rzecz powódkiD. K. (1)kwotę 41 890,97 zł (czterdzieści tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt złotych 97/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2016 roku do dnia 10 czerwca 2016 roku, którą to kwotę rozkłada na dwie raty w kwotach 21 000 zł (dwadzieścia jeden tysięcy złotych) i 20 890,97 zł (dwadzieścia tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt złotych 97/100) płatne pierwsza rata do dnia 02 stycznia 2017 roku, a druga do dnia 01 lutego 2017 roku z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminom płatności,

d
zasądza od pozwanejG. K. (1)na rzecz powódkiD. K. (1)kwotę 1 663 zł (jeden tysiąc sześćset sześćdziesiąt trzy złote)tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego,

e
oddala powództwaŁ. K. (1)iD. K. (1)w pozostałych częściach,

f
nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wieluniu tytułem części kosztów sądowych, od których uiszczenia powodowie zostali zwolnieni:

a
z roszczenia zasądzonego na rzecz powodaŁ. K. (1)w pkt. 1 wyroku kwotę 1 752,14 zł (jeden tysiąc siedemset pięćdziesiąt dwa złote 14/100),

b
z roszczenia zasądzonego na rzecz powódkiD. K. (1)w pkt. 3 wyroku kwotę 946,16 zł (dziewięćset czterdzieści sześć złotych 16/100),

g
nakazuje pobrać od pozwanejG. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wieluniu tytułem pozostałej części nieuiszczonych kosztów sądowych kwotę 4 310,26 zł (cztery tysiące trzysta dziesięć złotych 26/100).

Sygn. akt I C 548/15

UZASADNIENIE
PowódŁ. K. (1)wystąpił o zapłatę od pozwanejG. K. (1)kwoty 55 555 zł tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 listopada 2015r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu.
PowódkaD. K. (1)wystąpiła o zapłatę od pozwanejG. K. (1)kwoty 55 555 zł tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 listopada 2015r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu.
PozwanaG. K. (1)w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa, ewentualnie rozłożenie należności na cztery kwartalne raty, przy czym zakwestionowała wysokość dochodzonych przez powodów należności objętych pozwami. Nadto pozwana wniosła o zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu od powodów (k-47).
W piśmie procesowym z dnia 15 lutego 2016 r. powodowie ograniczyli roszczenia do kwot po 46 296,29 zł (k-56).
Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
W dniu 21 sierpnia 2015 r. zmarłJ. K.. Spadek po nim nabyła na podstawie testamentu żonaG. K. (1).J. K.oprócz żony pozostawił także dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa małoletniąD. K. (1)iŁ. K. (1).(bezsporne, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w aktach sprawy I Ns 1396/15 k. 21)
W skład majątku spadkowego poJ. K.wchodziły w chwili jego śmierci: nieruchomość położona wW.oznaczona numeramidziałek (...)i 419/6 o łącznym obszarze 0,47 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...), a także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego wW.przyul. (...)o powierzchni 60,33 m2mieszczącego się w zasobachSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wW..
(bezsporne, ugoda sądowa w sprawie o sygn. akt I Ns 937/13 k. 328-330)
Aktualna wartość nieruchomości położonych wW.wynosi 334 250 zł, a spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 153 000 zł.(dowód: uzupełniająca opinia biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowegoM. C.k. 66-77, opinia ustna uzupełniająca biegłego min.00:02-00:16 – płyta k. 96, opinia pisemna tegoż biegłego w aktach sprawy I Ns 937/13 k. 167-225)
W stanie technicznym obu nieruchomości spadkowych od chwili zawarcia ugody sądowej w sprawie o podział majątku wspólnego, w wyniku którejJ. K.stał się wyłącznym właścicielem tych nieruchomości, nie zaszły żadne istotne zmiany wpływające na ich wartość. Do grudnia 2015 r. mieszkanie spółdzielcze zajmowała była żona spadkodawcy wraz z dziećmi. Klucze od tego mieszkania oddała pozwanejG. K. (1)w kwietniu 2016 r. W stosunku do nieruchomości położonejwW.została skierowana egzekucja z nieruchomości z wnioskuR.K.z tytułu niespłaconej należności ze sprawy o podział majątku.(dowód: zeznania w imieniu powódkiD. K.jej przedstawicielki ustawowej RK.min.00:04-00:10, zeznania powodaŁ. K.min. 00:20:38-00:26, zeznania pozwanejG. K.min. 00:29-00:35– płyta k. 114, protokół skrócony k. 111-113)
W skład spadku poJ. K.wchodzi dług spadkowy w wysokości 250 000 zł, wynikający z ugody zawartej w sprawie o sygn. akt I Ns 937/13.(dowód: ugoda sądowa k. 328-330 w aktach I Ns 937/13)
PozwanaG. K. (1)pokryła koszty pogrzebuJ. K.w wysokości 3 805 zł, koszt wykonania nagrobka zmarłego w wysokości 13 600 złi zorganizowała stypę, za którą zapłaciła 3 800 zł. Z ZUS otrzymała zasiłek pogrzebowy w wysokości 4 000 zł.(dowód: faktury k. 109-110, zeznania pozwanejG. K.min. 00:29-00:38– płyta k. 114 )
Pismami nadanymi w dniu 16 listopada 2015 r. powodowie wezwali pozwanąG. K. (1)do zapłaty zachowków w wysokości 55 555 zł.(dowód: dowody nadania wezwań k. 5,23, kopie wezwań k. 59-60)
PowódkaD. K. (1)ma 16 lat. Jest uczennicą gimnazjum. PowódŁ. K. (1)ma 26 lat. Pracuje jako pomocnik stolarza. Zarabia 1 750 zł miesięcznie. Jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Mieszka z mamą i siostrą w mieszkaniu spółdzielczym należącym do jego matki. Wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Matka powodówR. K. (1)zarabia miesięcznie ok. 1 700 zł. Spłaca raty za mieszkanie w wysokości 580 zł miesięcznie. PowódkaD. K. (1)nie ma przyznanej renty rodzinnej po ojcu, gdyż pracując za granicą nie miał odprowadzanych składek na ubezpieczenie.(dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 3, zaświadczenie o zarobkach k. 4, zeznania w imieniu powódkiD. K.jej przedstawicielki ustawowejR. K.min.00:04-00:12, zeznania powodaŁ. K.min. 00:20:40-00:25 – płyta k. 114)
PozwanaG. K. (1)jest pracownikiem Powiatowego Urzędu PracywW.i zarabia 2 053 zł miesięcznie. Nie ma oszczędności. Mieszkaw swoim rodzinnym domu wW.. Nie ma nikogo na utrzymaniu.(dowód: zaświadczenie o zarobkach k. 105, faktury k. 109-110, zeznania pozwanejG. K.min. 00:29-00:38– płyta k. 114 )
Powyższy stan faktyczny w części dotyczącej sytuacji osobistej i majątkowej stron ustalony został na podstawie zeznań stron, którym Sąd w całości dał wiarę i przedstawionych przez strony dokumentów, których wiarygodność nie budzi wątpliwości. Za przekonywujące i logiczne Sąd uznał zeznania pozwanejG. K. (1)w części dotyczącej wysokości poniesionych kosztów związanychz pogrzebem i pochówkiem zmarłegoJ. K..
Sąd uznał za wiarygodną, logiczną i rzeczową wykonaną na potrzeby niniejszego procesu pisemną opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowegoM. C., a także ustną opinię wygłoszoną na rozprawie. Wnioski biegłego pozostają w korelacji z opinią pisemną wykonaną w sprawie o sygn. akt I Ns 937/13. Zdaniem Sądu biegły w ustnej opinii uzupełniającej przekonywująco wyjaśnił kwestie związane z ilością przyjętych do porównań nieruchomości z rynku lokalnegoi dalszych, wskazując iż związane jest to z dostępnością danych z rynku nieruchomości. Podobnie biegły uzasadnił przejęte metody szacowania nieruchomości i zmiany cen na rynku nieruchomości od czasu wykonania poprzedniej opiniiw sprawie I Ns 937/13.
Wysokość długu spadkowego wynikającego ze sprawy o sygn. akt I Ns 937/13 nie była przez strony kwestionowana.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Uprawnienie powodów do dochodzenia zachowków wynika z przepisuart. 991§ 1 k.c.Wbrew twierdzeniom pozwanej wytoczenie obu powództw w niniejszej sprawie nie jest przedwczesne, bowiem sporządzenie spisu inwentarza nie jest konieczną przesłanką do domagania się zachowku. Jak wynika z okoliczności sprawy spis inwentarza majątku spadkowego poJ. K.faktycznie nie został sporządzony, ale powodowie dochodzą zachowków liczonych od wartości niekwestionowanych składników majątku spadkowego, jakim są nieruchomości.
Udział obu powodów w spadku przy dziedziczeniu ustawowym poJ. K.wynosiłby 1/3 spadku, a należny im zachowek zgodnie z treścią cytowanego jużart. 991 § 1 k.c.wynosi 1/2 z 1/3 wartości masy spadkowej w przypadkuŁ. K. (1)i 2/3 z 1/3 wartości masy spadkowej w przypadku małoletniejD. K. (1).
Odpowiedzialność pozwanejG. K. (1)z tytułu zachowków z mocyart. 999 k.c.ograniczona jest do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek, a ten wynosiłby 1/2 z 1/3 wartości spadku.
Ustalenie wartości masy spadkowej polega na ustaleniu czystej jej wartości, bez długów spadkowych, a także według stanu majątku na dzień otwarcia spadku, a cenz chwili orzekania, co w orzecznictwie i doktrynie, mimo braku wyraźnego przepisuw tym zakresie zostało przesądzone.
W niniejszej sprawie wartość obu spadkowych nieruchomości należących doJ. K.wynosi łącznie 487 250 zł (334 250zł+153 000zł).
Dług spadkowy stanowi należność wynikająca ze zobowiązania zawartegow ugodzie sądowej w sprawie o sygn. akt I Ns 937/13, a także koszty pogrzebui wykonania nagrobku (250 000 zł+3 805 zł+13 600 zł), łącznie dług spadkowy wynosi 267 405 zł.
Czysta wartość spadku (substrat) wynosi zatem 219 845 zł (487 250zł-267 405zł).
Należny pozwanejG. K. (1)zachowek wynosiłby w tym przypadku 1/2 z 1/3 wartości substratu zachowku, co stanowi kwotę 36 641 zł. O tę kwotę należy więc, zgodnie zart. 999 k.c., pomniejszyć substrat zachowku i od otrzymanej wartości obliczać wartość zachowków należnych każdemu z powodów.
Zgodnie z obliczeniami jest to kwota 183 204 zł (219 845 zł-36 641 zł). Wobec tego należny powodowiŁ. K. (1)zachowek wynosi 1/2 z 1/3 kwoty 183 204 zł, co stanowi30 534 zł, a małoletniejD. K. (1)2/3 z 1/3 tej samej kwoty, co stanowi40 712 zł.
Sąd mając na względzie okoliczność, iż pozwanaG. K. (1)nie dysponuje aktualnie oszczędnościami, z których mogłaby spłacić powodów, a jej zarobki nie są wysokie na tyle, by stwierdzić, iż byłaby w stanie w szybkim czasie zaciągnąć kredyt na spłatę, uznał deklarację pozwanej o zamiarze sprzedaży jednejz nieruchomości za przekonywującą i uwzględnił częściowo jej wniosek o rozłożenie na raty, dając czas do podjęcia ku temu odpowiednich działań.
Z tego względu Sąd na podstawieart. 991 § 1 k.c.orazart. 320 k.p.c.w pkt. 1i 3 wyroku zasądził należności obliczone wyżej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia 11 stycznia 2016 r. do dnia wydania wyroku i rozłożył je na 2 niemalże równe raty w przypadku każdego z powodów płatne do dnia 02 stycznia 2017 r. i 01 lutego 2017 r. W tym zakresie Sąd miał na względzie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 22.09.1970r., III PZP 11/70, powtórzone w uchwale z dnia 15.12.2006r., III CZP 126/06 (L.), zgodniez którym rozkładając zasądzone świadczenie pieniężne na raty, sąd nie może - na podstawieart. 320 k.p.c.odmówić przyznania wierzycielowi żadnych odsetek za okres do dnia wydania wyroku zasądzającego świadczenie; rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat.
Terminem od jakiego naliczone zostały odsetki ustawowe za opóźnienie jest dzień doręczenia pozwanej odpisów pozwów. Powodowie co prawda wykazali, iż wzywali pozwaną do zapłaty, ale nie wskazali dnia, w jakim pozwana wezwanie otrzymała. Podstawą orzeczenia o odsetkach ustawowych za opóźnienie jestart. 481 §1 i 21k.c.w zw.art. 455 k.c.
W pozostałym zakresie powództwo jako nieuzasadnione z przyczyn podanych wyżej zostało oddalone.
Koszty procesu pomiędzy powodemŁ. K. (1), a pozwanąG. K. (1)zostały wzajemnie zniesione na zasadzieart. 100 k.p.c., wobec okoliczności, iż strony w niemalże równym stopniu przegrały proces, o czym orzeczono w pkt. 2 wyroku.
W przypadku powódkiD. K. (1), która wygrała proces w 73% Sąd koszty procesu między strony stosunkowo rozdzielił w proporcjach, w jakich przegrały sprawę. Pozwana winna byłyby zwrócić powódce 73% jej kosztów, które stanowiły wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na kwotę 3 617 zł, zaś powódka pozwanej 27% kosztów w tej samej wysokości (2 640zł-977 zł). Kompensując wzajemnie koszty obu stron, Sąd wpkt. 4na podstawieart. 100 k.p.c.zasądził ich różnicę na rzecz powódki tj. kwotę 1 663 zł.
Nieuiszczonymi opłatami sądowymi od obu pozwów (2x 2 778 zł) i kosztami opinii biegłego (1 452,56 zł), Sąd w pkt. 6 i 7 obciążył wszystkie strony na podstawieart. 113 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowychw sprawach cywilnych(t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 623) w zw. zart. 100 k.p.c.(wg przyjętych wyżej zasad), tj. pozwanąG. K.w połowie w zakresie pozwuŁ. K.i w 73% w zakresie pozwuD. K., powodaŁ. K.w połowie i powódkęD. K.w 27%.