Sąd Okręgowy w Łodzi
IV Wydział Karny
Sygnatura akt: IV Ko 360/15
Data wyroku: 2016-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie, Odszkodowanie Za Niesłuszne Skazanie, Tymczasowe Aresztowanie Lub Zatrzymanie
Podstawa prawna: 552-552 b kpk, 555 kpk

Sygn. akt. IV Ko 360/15

UZASADNIENIE
W dniu 11 kwietnia 2007 r. wnioskodawcaM. G. (1)został zatrzymany, a następnie tymczasowo aresztowany na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2007 r. Pierwotnie był podejrzanym tylko o 2 przestępstwa: zart. 239 §1 k.k.iart. 291 §1 k.k., przy czym w odniesieniu do czynu zart. 239 §1 k.k.chodziło o to, że w trakcie czynności przeprowadzanych przez funkcjonariuszy PolicjiM. G. (1)na widok funkcjonariuszy zablokował drzwi samochodu od wewnątrz, wyjął z kieszeni telefon komórkowy i wyjął z niego kartę SIM, którą następnie po otworzeniu drzwi gdzieś wyrzucił. Na miejscu nie zdołano jej następnie odnaleźć. Następnie po zatrzymaniu wymienionego w trakcie osadzania go w PIZ wŁ.M. G. (1)zniszczył klucze do pomieszczeń, w których prawdopodobnie przebywał. Samo postępowanie prowadzone było przy tym w szerszym zakresie – dotyczyło oszustw popełnionych przez inne osoby. Jako podstawę wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania oraz zastosowania środka przymusu przyjęto m.in. obawę utrudniania postępowania związaną z jego zachowaniem w chwili zatrzymania
(protokół zatrzymania – k. 1 – 2, wniosek – k. 24 – 27, postanowienie – k. 30: kserokopie z akt sprawy III K 499/07)
W dniu 6 lipca 2007 r. wdrożono wnioskodawcy do wykonania karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczoną w sprawie V K 1085/05 Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi.
(zawiadomienie – k. 117 akt sprawy III K 499/07)
W dniu 28 września 2007 r. Prokuratura RejonowaŁ.skierowała do sądu akt oskarżenia m.in. przeciwko wnioskodawcy, zarzucając mu ostatecznie łącznie popełnienie 11 przestępstw, w tym wcześniej zarzuconych mu czynów zart. 291 §1 k.k.iart. 239 §1 k.k.
(akt oskarżenia – k. 138 – 154 akt sprawy III K 499/07)
Wyrokiem z dnia 5 marca 2009 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi skazał wnioskodawcę za 10 przestępstw, uniewinniając tylko od czynu zart. 239 §1 k.k.Za czyn zart. 291§1 k.k.wymierzono oskarżonemu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie wszystkich orzeczonych kar wymierzono wnioskodawcy karę 3 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia 21 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Łodzi utrzymał w mocy wyrok sądu I instancji. Po wydaniu wyroku przez sąd I instancji tymczasowe aresztowanie pozostało utrzymane i trwało nieprzerwanie do dnia 11 kwietnia 2009 r. W tym czasie wdrożono też aresztowanemu do wykonania szereg kolejnych kar – orzeczonych w innych sprawach.
Z ustaleń sądu w sprawie III K 499/07, podtrzymanych potem przez instancję odwoławczą, ogólnie wynikało m.in. (szczegóły w treści uzasadnienia wyroku sądu rejonowego), że:

-

w dniu 21 lipca 2006 r. wŁ.wnioskodawca przywłaszczył leasingowany samochód m-kiS. (...)o wartości 39.000 zł, stanowiący własność leasingobiorcyV.Bank (...), zbywając go na Ukrainie nieustalonej osobie,

w dniu 25 września 2006 r. wŁ.wnioskodawca przywłaszczył leasingowany samochódm-ki S.F. S.o wartości 35.800 zł, stanowiący własność leasingobiorcyV.Bank (...),

w dniu 14 lutego 2007 r. wB.wnioskodawca zabrał w celu przywłaszczenia 73,07 litrów paliwa o wartości 278 zł, tankując to paliwo do swojego samochodu i nie płacąc za nie należnej kwoty,

w dniu 22 lutego 2007 r. wR.wnioskodawca wyłudził benzynę w ilości 70,88 litra o wartości 267,22 zł, tankując to paliwo do swojego samochodu i nie płacąc za nie należnej kwoty,

w listopadzie 2006 r. wnioskodawca kupił w firmie Koło Serwis łącznie 48 opon za kwotę 11.716,98 zł, nie płacąc potem za nie i tłumacząc się problemami finansowymi firmy,

w dniu 30 października 2006 r. wnioskodawca wyłudził wózek widłowy o wartości 22.545,60 zł na szkodę(...)J. K.wK., nie płacąc za niego.

Od zarzutu zart. 239 k.k.uniewinniono wnioskodawcę tylko dlatego, że wprawdzie w toku postępowania sądowego ustalono popełnienie przez niego zawartych w owym zarzucie zachowań ale wiązały się one ze sprawstwem innego przypisanego mu czynu, zart. 291 k.k., objętego pierwotnym wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. W rezultacie uznano, że czynu zart. 239 k.k.nie może się dopuścić sam sprawstwa przestępstwa, do którego jest akt matactwa
(wyrok – k. 221 – 229 akt sprawy III K 499/07 ; wyrok z uzasadnieniem – k. 277 – 293 III K 499/07; zawiadomienie – k. 276 akt sprawy III K 499/07; uzasadnienie – k. 242 – 275 akt sprawy III K 499/07 )
Wnioskodawca w tamtym okresie wynajmował 2 pomieszczenia biurowe w posesjiul. (...). Wyposażył je meblami z tzw. „górnej półki”. Potem przestał płacić czynsz. Zatrudniał w nich 2 – 3 osoby.
(zeznania świadkaA. M.– k. 124 – 124 v.)
Między innymi zatrudniał przez miesiąc w owym biurzeS. G. (1)z d.Z., która przestała dalej pracować, bo wnioskodawca nie wypłacał jej wynagrodzenia, twierdząc, że nie ma pieniędzy.
(zeznania świadkaS. G.– k. 123 v. - 124)
Matka wnioskodawcy od 2006 r. chorowała przewlekle z powodu niewydolności nerek. Przebywała w szpitalach w okresach:

-

7 września 2006 r. - 14 września 2006 r.,

18 września 2006 r. - 19 września 2006 r.

5 października 2006 r. - 11 października 2006 r.,

4 grudnia 2009 r. - 12 grudnia 2009 r.

(karty informacyjne – k. 66 - 71)
W okresie pobytu wnioskodawcy w AŚ, opiekę nad jego matką przejęła jego znajomaA. G. (1). Matka wnioskodawcy nie była wówczas zdolna do samodzielnego funkcjonowania. Bywała u niej codziennie po 2 – 3 godziny, co była jednak w stanie pogodzić z podejmowaną w owym czasie swoją pracą zawodową na pełen etat. Początkowo matka wnioskodawcy miała dializy wykonywane w szpitalu, potem otrzymała do domu maszynę do dializ i te zabiegi wykonywała wówczas samodzielnie.
(zeznania świadkaA. G.– k. 156 v. - 157)
Po opuszczeniu przezM. G.w 2009 r. Aresztu Śledczego, on przejął opiekę nad matką. W dniu 11 lutego 2010 r.M. G. (1)przeszedł stosowne szkolenie dotyczące opieki nad osobą dializowaną. Opiekował się nią do jej śmierci w dniu 22 marca 2013 r.
(zaświadczenie – k. 72)
W dniu 31 stycznia 2012 r. Naczelnik Urzędu SkarbowegoŁ.wydał decyzję, w którym określił zobowiązanie wnioskodawcy jako podatnika za rok 2006 r. na kwotę 534.987,00 zł. Decyzja Naczelnika US wynikała z faktu, że po zniszczeniu przez podatnika dokumentacji podatkowejM. G. (1)nie dysponował w dacie kontroli podatkowej szeregiem dokumentów źródłowych pozwalających na udokumentowanie deklarowanych wcześniej odliczeń kosztów uzyskania przychodu. Faktycznie ze złożonej przez podatnika deklaracji podatkowej PIT – 36L za 2006 r. wynikało, że osiągnął on wówczas stratę: przychód w kwocie 4.222.064,88 zł, koszty uzyskania przychodu 4.288.632,41 zł, strata: 65.567,53 zł
(decyzja – k. 93 – 100, k. 162)
Postępowanie zakończone ową decyzją zostało wznowione w dniu 27 października 2015 r. – po „odnalezieniu” się brakujących dokumentów źródłowych
(postanowienie – k. 91 - 92)
W dniu 6 marca 2007 r. na skutek wniosku złożonego w tym dniu przezM. G. (1)doszło do wykreślenia prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej
(decyzja – k. 89 - 90)
Wyrokiem łącznym z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt. IV K 701/14 połączono (po wcześniejszej częściowej kontrawencjonalizacji) szereg kar objętych m.in. wyrokiem w sprawie o sygn. akt. III K 499/07, wymierzając kary łączne 3 lat pozbawienia wolności i 5 lat pozbawienia wolności (szczegóły w treści owego wyroku)
(odpis wyroku – k. 313 – 318 odpisów akt III K 499/07)
Aktualnie wnioskodawca z kolejnych wyroków ma przebywać w ZK do 8 czerwca 2021 r. – m.in. w związku z karami łącznymi orzeczonymi w sprawie o sygn. akt. IV K 701/14
(informacja o pobytach i przeczeniach – k. 49 – 51)
Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie: twierdzeńM. G., zeznań świadków:A. G. (1),S. Z.iA. M. (2). Ponadto Sąd oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, w tym także na odpisach z akt sprawy III K 499/07.
Dokumenty znajdujące się w aktach nie budziły zastrzeżeń co do ich wiarygodności oraz prawdziwości potwierdzanych nimi danych.
Zeznania świadkówA. G. (1),S. Z.iA. M. (2)nie budziły generalnie wątpliwości i Sąd dał im wiarę w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Zeznawali oni dostatecznie szczerze i przekonująco. Ogólnie jednak nie wynikały z ich zeznań żadne wystarczająco konkretne informacje, które by faktycznie potwierdzały twierdzenia wnioskodawcy co do zakresu jego rzeczywistej działalności gospodarczej i osiąganych z niej dochodów, tym bardziej takie szczegóły, które by dokumentowały, że w ogóle osiągał on choćby jakąś część deklarowanych przez siebie dochodów.
Co do relacji samego wnioskodawcyM. G. (1), to Sąd dał jej wiarę tylko w tym zakresie, w jakim stała się ona podstawą ustaleń faktycznych Sądu. Generalnie wnioskodawca wyraźnie starał się przedstawić ówczesne realia nieprawdziwie – na własną korzyść, a niezgodnie z ówczesną rzeczywistością. Ewidentnie chciał w ten sposób w sposób nieuprawniony uzyskać przed Sądem odszkodowanie za szkodę faktycznie nie zaistniałą, tym bardziej w żądanej wysokości.
Nie sposób dać wiarę wnioskodawcy, że rzeczywiście uzyskiwał w owym czasie dochody w deklarowanej przez siebie wysokości – skoro dopuszczał się wówczas takich czynów jak kradzież paliwa czy jego wyłudzenie na stosunkowo niewielkie kwoty, nie wspominając o dokonywanych w owym czasie innych wyłudzeniach, niepłaceniu pracownikowi wynagrodzenia czy niepłaceniu opłat leasingowych. Zauważyć tylko należy, że np. niepłacenie rat leasingowych czy wyłudzenie wózka widłowego - jak to ustalono w sprawie o sygn. akt. III K 499/07 - poprzedzało późniejszy moment aresztowania – więc nie było ono bynajmniej rezultatem faktu pozbawienia wolności wnioskodawcy w związku ze sprawą o sygn. akt. III K 499/07. Z tej też przyczyny wcale nie potwierdzały twierdzeń wnioskodawcy o wysokości poniesionej szkody zawiadomienia o wszczęciu egzekucji złożone przez pełnomocnika wnioskodawcy (k. 115 – 121). Także w tym wypadku wnioskodawca wcale nie udowodnił swoich twierdzeń skoro owe zawiadomienia nie zawierały dat powstania tych zobowiązań, a z wykazu kwot i wierzycieli jasno przy tym wynikało, że przynajmniej w części chodziło właśnie o te same zobowiązania, za które wnioskodawca został skazany w sprawie o sygn. akt. III K 499/07 wobec ich zaciągnięcia i braku realizacji jeszcze przed datą zatrzymania i tymczasowego aresztowania. Co najwyżej potwierdzały zatem tylko późniejsze problemy finansowe wnioskodawcy, nie wskazując jednak na ich naturę czy tym bardziej rzeczywistą genezę i związek z tymczasowym aresztowaniem.
Z tej też przyczyny w sposób dostatecznie przekonujący nie wskazywały na istnienie jakichś aktualnych bądź dostatecznie prawdopodobnych przyszłych dochodów wnioskodawcy jego potencjalne zamierzenia inwestycyjne czy fakt wyposażenia biura – skoro w istocie gołosłowne twierdzeniaM. G.i przedstawione przez niego dowody nie pozwalały ani na określenie rzeczywistej wielkości uzyskiwanych z tego tytułu lub możliwych do uzyskania przychodów, tym bardziej – jednoczesnych faktycznych kosztów ich uzyskania.
Wprost ze złożonej przez wnioskodawcę decyzji Naczelnika Urzędu SkarbowegoŁ.wynikały zaś szczegóły jego rozliczeń za 2006 r. – gdzie działalność gospodarcza przynosiła przecież stratę, a nie zyski.
Korespondował z tym wreszcie fakt, że także działalność gospodarcza wnioskodawcy została wykreślona z rejestru jeszcze przed jego zatrzymaniem do sprawy III K 499/07 (k. 89 – 90).
Reasumując, ówczesna sytuacja materialna wnioskodawcy nie wyglądała wcale tak optymistycznie, jak to sam próbował przedstawić w toku postępowania. Wnioskodawca wyraźnie nie miał wówczas środków finansowych, jego działalność była już wykreślona z ewidencji, a wcześniej przynosiła straty. Nie osiągał zatem w dacie zatrzymania dochodów, miał natomiast pozaciągane zobowiązania, częściowo zresztą zaciągnięte wskutek popełnienia przestępstw, za które potem został skazany. Nie sposób w tym układzie uznać, że w ogóle poniósł jakieś materialne szkody związane z faktem jego zatrzymania i aresztowania. Odmienne w tej treści relacje samegoM. G. (1)nie zasługiwały na wiarę.
Również w odniesieniu do kwestii opieki nad matką, z bardziej obiektywnych zeznań świadkaA. G. (1)dostatecznie jasno wynikało, że dawało się pogodzić opiekę nad nią nawet z pracą zawodową na cały etat. Właśnie ta relacja świadka bardziej przekonywała aniżeli z natury rzeczy bardziej subiektywne i nakierowane na osiągniecie zamierzonego celu procesowego twierdzenia wnioskodawcy.
Sąd zważył, co następuje:
W dniu 20 kwietnia 2015 r. wnioskodawcaM. G. (1)wystąpił z żądaniem zasądzenia na jego rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia za okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym i sądowym w sprawie o sygn. akt III K 499/07 Sądu Rejonowego dla Łodzi- Widzewa w Łodzi, precyzując ostatecznie zakres żądania (k. 61 – 62) i przedstawiając z pomocą ustanowionego pełnomocnika z urzędu stosowną argumentację, która miałaby potwierdzić jego twierdzenia (k. 3 – 4, k. 61 – 65).
W kontekście okoliczności sprawy tak zakreślony wniosekM. G. (1)podlegał w całej rozciągłości oddaleniu.
Zacząć należy od stwierdzenia, że wobec zmianykodeksu postępowania karnego, która weszła w życie z dniem na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2016 r. - Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 437), do sytuacji wnioskodawcy znajdowało zastosowanie brzmieniekodeksu postępowania karnegoobowiązujące od dnia 15 kwietnia 2016 r.
W przepisach wprowadzających ową nowelę znalazł się wprawdzie przepis art.25 ust. 3 o treści następującej: „Postępowania wymienione w działach XI i XII ustawy zmienianej w art. 1, wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, toczą się do ich zakończenia według przepisów dotychczasowych”, z tym, że chodzi tu tylko o tzw. kinetykę, a nie statykę procesu. Zapis ten obejmuje nie wszystkie przepisy, lecz tylko te, które normują tok i tryb (sposób i zakres) czynności procesowych. Przepisy dotyczące orzeczeń uprawnień uczestników nie są przepisami, według których "toczy się" postępowanie. Przemawia za tym argument logiczno - językowy. Gdyby ustawodawcy chodziło o to, aby w sytuacjach wymienionych w owej normie prawnej stosować wszystkie przepisy (a nie tylko dotyczące "toczenia się" postępowania), to niewątpliwie użyłby jednoznacznego określenia, identycznego z występującym np. w art. 21 ustawy nowelizującejk.p.k., a mianowicie, iż "stosuje się przepisy" (por. analogiczne uwagi wyrażone w uzasadnieniu uchwały SN (7) z dnia 30 września 1998 r., I KZP 1/98, OSNKW 1998 nr 9-10, poz. 42 do art. 8 zd. 2 przepisów wprowadzających kodeks postępowania karnego). Tym bardziej nie ma podstaw do stosowania do uprawnień wnioskodawcy starego brzmieniakodeksu postępowania karnego, że bezspornym jest, że akurat przepisy art. 552 – 552bk.p.k.orazart. 555 k.p.k.miały w istocie charakter norm prawa cywilnego, regulując zakres i termin uprawnień odszkodowawczych wnioskodawcy.
W efekcie do sytuacji wnioskodawcy znajdowało zastosowanie nowe brzmieniekodeksu postępowania karnegoobowiązujące po dniu 15 kwietnia 2016 r. oraz zawarty tam termin przedawnienia roszczeń.
Opisana nowela zawęziła prawo do żądania odszkodowania i zadośćuczynienia wyłącznie do następujących sytuacji:

-

gdy oskarżony w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę,

jeżeli po uchyleniu skazującego orzeczenia postępowanie umorzono wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu,

w związku z zastosowaniem środka zabezpieczającego w warunkach jak powyżej,

w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania.

Żadna z opisanych sytuacji w wypadku skazanego nie miała miejsca – skoro w związku z postępowaniem w sprawie III K 499/07 (gdzie doszło do zatrzymania wnioskodawcy i jego późniejszego aresztowania) wymierzono ostatecznie wnioskodawcy karę w rozmiarze większym aniżeli okres stosowania środka zapobiegawczego. Pozostaje w tym układzie bez jakiegokolwiek znaczenia prawnego okoliczność, że akurat za jeden z czynów pierwotnie objętych wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania wnioskodawca ostatecznie został uniewinniony – tym bardziej, że chodziło tu o udowodnione mataczenie do popełnionego przez wnioskodawcę czynu zart. 291 k.k.
Skądinąd zresztą, nawet na gruncie wcześniejszego brzmieniakodeksu postępowania karnego(obowiązującego w okresie od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 15 kwietnia 2016 r.) także nie sposób jest również znaleźć adekwatną podstawę prawną dla roszczeń o zadośćuczynienie i odszkodowanie wysuwanych przez wnioskodawcę w realiach niniejszego stanu faktycznego. Zauważyć tu zresztą warto, że wprost zawarto wówczas wyłączenie wynikające z treściart. 553 §2 k.p.k., które znalazłoby pełne zastosowanie w sytuacji wnioskodawcy skoro wykazano mu mataczenie w toczącym się postępowaniu.
Podsumowując tą część rozważań, od strony materialno-prawnej nie służy wnioskodawcy jakiekolwiek roszczenie wobec Skarbu Państwa odnoszące się do zatrzymania i tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym i sądowym w sprawie o sygn. akt. III K 499/07.
Już zupełnie tylko na marginesie dodać należy, że przecież to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania podstaw rozmiaru żądanego odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego zastosowania tymczasowego aresztowania (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 12 marca 2013 r., II AKa 23/13, Legalis nr 1229799). W toku niniejszego postępowaniaM. G. (1)( i jego pełnomocnik) wbrew swojej powinności faktycznie nie wykazał szkody, której miałby doznać w wyniku aresztowania, przedstawiając li tylko gołosłowne i nieprzekonujące dowodowo twierdzenia, że doznał szkody w opisywanych przez siebie rozmiarach. Przeczyły relacji wnioskodawcy obiektywne dowody i ustalenia w sprawie o sygn. akt. III K 499/07, odnoszącej się przecież do okresu bezpośrednio poprzedzającego moment zatrzymania i tymczasowego aresztowania.
Pamiętać przy tym tu należy, że „szkoda wynikająca z niesłusznego skazania lub tymczasowego aresztowania nie jest sumą utraconych zarobków, lecz różnicą między stanem majątkowym jaki by istniał, gdyby poszkodowanego nie uwięziono a stanem rzeczywistym w chwili odzyskania wolności. To samo dotyczy twierdzenia, że powstanie i rozmiar takiej szkody zależne są od tego, czy i jakie poszkodowany miałby możliwości zarobkowe, gdyby pozostawał na wolności, i w jakim zakresie byłby je rzeczywiście wykorzystał, jakie wydatki poniósłby na utrzymanie własne i rodziny, wychowanie i kształcenie dzieci, na potrzeby kulturalne, rozrywkowe i inne, czy i ile poświęciłby na oszczędności lub zwiększenie trwałych składników majątku, na jakie mógłby być narażony straty. Oznacza to, iż ustalenia istnienia i wielkości szkody dokonuje się za pomocą metody dyferencyjnej (różnicowej), która nakazuje przyjąć za szkodę różnicę miedzy rzeczywistym stanem dóbr poszkodowanego z chwili dokonywania ustaleń, a stanem hipotetycznym, jaki istniałby, gdyby do zdarzenia nie doszło. (por. wyrok SN z 15 stycznia 2015 r., IV KK 263/14, Legalis nr 1200480). W tym układzie powinność udowodnienia swoich racji w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie za okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania wymaga nie tylko wykazania możliwych do uzyskania przychodów ale też równoczesnego wskazania wysokości wydatków związanych z prowadzoną w owym czasie aktywnością życiową, w tym również z podejmowaną działalnością gospodarczą – tak aby dopiero owa różnica określała wysokość poniesionej szkody. Faktycznie żadnej z tych wielkości wnioskodawca w toku postępowania nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący.
Przede wszystkim jednak zarówno roszczenia o zadośćuczynienie jak i odszkodowanie faktycznie były przedawnione.
Skoro stosownie do treściart. 555 k.p.k.w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2016 r., roszczenia przewidziane w niniejszym rozdziale przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, w wypadku tymczasowego aresztowania - od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w razie zaś zatrzymania - od daty zwolnienia, to oczywistym jest, że zgłaszając swoje żądanie w dniu 20 kwietnia 2015 r. (k. 3 – 4) w odniesieniu do zatrzymania i tymczasowego aresztowania zastosowanego w sprawie zakończonej prawomocnie w dniu 21 września 2009 r. w sposób oczywisty uchybił terminowi 1 – roku na zgłoszenie stosownego żądania.
Jedynie na marginesie odnotować zresztą trzeba, że opisany termin roczny obowiązywał również w roku 2009 r. do nowelizacjik.p.k., która weszła w życie z dnia 1 lipca 2015 r. W rezultacie, już na gruncie brzmieniakodeksu postępowania karnegoobowiązującego do dnia 30 czerwca 2015 r. z dniem 21 września 2010 r. upłynął wnioskodawcy termin na zgłoszenie roszczeń wynikających z zatrzymania i tymczasowego aresztowania. Zaznaczyć tu należy, że w pewnym zakresie wnioskodawcom rozszerzał ten czasokres art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ale nadal ta możliwość w świetle owego przepisu nie przysługiwała w tych przypadkach, gdy orzeczenie zostało wydane wcześniej niż 3 lata przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, co miało przecież miejsce w realiach niniejszej sprawy.
Reasumując, w każdym przypadku ewentualne roszczenia wnioskodawcy uległy przedawnieniu – co wobec zgłoszenia stosownego zarzutu przez prokuratora musiało i tak skutkować oddaleniem powództwa.
Sąd dostrzegał oczywiście, że odpierając zarzut przedawnienia pełnomocnik wnioskodawcy zgłaszał w tym wypadku zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Zauważyć tu jednak należy, że to wnioskodawcę obowiązywało wykazanie, że zarzut przedawnienia roszczenia jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), to jest wskazanie tych zasad, z którymi postąpienie prokuratora pozostaje w kolizji oraz dowodów, z których fakty te wynikają (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2015 r., II AKa 63/15, Legalis nr 1336422). Skarżący zaś poprzestał na przytoczeniu kilku okoliczności faktycznych (głównie nieświadomość prawna wynikająca z późniejszych postępowań w sprawie o wydanie wyroku łącznego), które nie dają podstaw, by domyślać się, o jakie zasady współżycia społecznego mogłoby chodzić. Konstytucyjny charakter prawa do odszkodowania za niezgodne z prawem pozbawienie wolności (art. 41 ust. 5 Konstytucji RP) nie zwalnia uprawnionych z powinności respektowania przepisów regulujących sposób realizacji tego prawa, w tym terminowego dochodzenia roszczeń (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 4 marca 2015 r., II AKa 37/15, Legalis nr 1336384).
Podzielić należy pogląd Sądu Apelacyjnego w Krakowie, że przed zarzutem przedawnienia roszczenia nie można bronić się argumentacją, iż termin nie został dotrzymany, bo uprawniony nie posiada pogłębionej wiedzy prawniczej. Jak to trafnie wywiedziono w praktyce, brak wykształcenia prawniczego nie może stanowić o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, gdy można swe uprawnienia realizować z udziałem osób świadczących fachową pomoc prawną. Argumentacja taka zasługiwałaby na uwzględnienie, gdyby uprawniony nie został o czymś poinformowany lub pouczony wbrew ustawowemu obowiązkowi, bądź był nieporadny ze względu na wiek czy stan zdrowia. O terminie przedawnienia zart. 555 k.p.k.sąd nie miał obowiązku wnioskodawcy pouczać (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2015 r., II AKa 63/15, Legalis nr 1336422). Zaznaczyć tu zresztą należy, że w tym wypadku miały wnioskodawcy rzekomo utrudniać terminowe złożenie wniosku kolejne postępowania o wydanie wyroku łącznego – a w kontekście jasnej treściart. 555 k.p.k.nie mają one przecież żadnego wpływu na bieg terminu przedawnienia roszczeń związanych z faktem tymczasowego aresztowania.
Zauważyć przy tym należy, że z zeznań świadkaA. G.jasno wynikało, że czas potrzebny na opiekę nad matką wnioskodawcy nie był aż tak znaczny aby nie pozwalał wnioskodawcy na zainicjowanie w owym czasie postępowanie odszkodowawczego - skoro jej opiekunce pozwalał nawet na równoczesne podejmowanie zatrudnienia na pełen etat. Wnioskodawca miał zatem w ocenie Sądu możliwość wystąpienia w czasie właściwym ze stosownym żądaniem – tym bardziej w kontekście możliwości skorzystania przy tym z pomocy fachowego pełnomocnika choćby z urzędu (na co zresztą ostatecznie się przecież zdecydował), lub nawet w razie przekroczenia terminu – uczynienia to z niewielkim tylko uchybieniem owego terminu. Nawet gdyby zaś hipotetycznie rozpatrywać tylko kwestię ostatniego roku przed złożeniem w niniejszej sprawie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie, warto tu zaś odnotować, że w okresie poprzedzającym ów ostatni rok przed złożeniem wniosku wnioskodawca był w stanie nawet założyć fundację w styczniu 2014 r. (k. 74 – 76), a przy tym jego matka zmarła w dniu 22 sierpnia 2013 r. Trudno w tym układzie zaakceptować złożenie owego wniosku przez wnioskodawcę dopiero w dniu 20 kwietnia 2015 r.
Reasumując, przemawiało przeciwko uwzględnieniu zarzutu zart. 5 k.c.również bardzo znaczne przekroczenie terminu na zgłoszenie stosownych roszczeń.
Z tych powodów należało oddalić złożony wniosek.
Z uwagi na reprezentowanie wnioskodawcy przez pełnomocnika z urzędu, na podstawieart. 618 §1 pkt 11 k.p.k.Sąd przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adw.P. B.kwotę 324,72 zł, odpowiadającą stawce za prowadzenie tego typu sprawy powiększonej o 20 % za każdy dodatkowy termin rozprawy oraz należny podatek VAT.
Koszty postępowania ponosił Skarb Państwa (art. 554 §4 k.p.k.).