Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1290/15
Data wyroku: 2016-09-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Lucyna Morys-Magiera, Magdalena Balion-Hajduk, Marcin Rak
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 292 kc w zw. z art. 172 § 2 kc

Sygn. akt III Ca 1290/15

POSTANOWIENIE
Dnia 15 września 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Magdalena Balion - Hajduk (spr.)
Sędziowie:    SO Lucyna Morys - Magiera
SO Marcin Rak
ProtokolantA.S.-S.
po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy
z wnioskuE. S.
z udziałemS. T.,B. T.,C. T.,S. P.,J. S.,R. P.,U. P. (1)iZ. P.
o zasiedzenie służebności
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego wJ. (...)
z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I Ns 1261/11
postanawia:

1
zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

a
stwierdza że właścicielka nieruchomości położonej wJ.-działki nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),E. S.nabyła przez zasiedzenie służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przejazdu i przechodu, z dniem 1 stycznia 2010r. przez nieruchomości składające się z działek:

-650/125, dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
-815/117, dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
-816/117, dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
-822/118 dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
-823/118, dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
-824/119, dla której w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
której szczegółowy przebieg został oznaczony na wyrysie z mapy ewidencji gruntów będącej załącznikiem nr 3 do opinii biegłego geodetyA. S.sporządzonej 30 kwietnia 2016r. , który to załącznik stanowi integralną część postanowienia,

b
zasądza od uczestników postępowaniaS. T.iC. T.solidarnie na rzecz wnioskodawczyni kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

2
zasądza od uczestników postępowaniaS. T.iC. T.solidarnie na rzecz wnioskodawczyni kwotę 4121 zł (cztery tysiące sto dwadzieścia jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Marcin Rak SSO Magdalena Balion – Hajduk SSO Lucyna Morys – Magiera
Sygn. III Ca 1290/15

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2015r. Sąd Rejonowy wJ. (...)oddalił wniosekE. S.o zasiedzenie z dniem 9 listopada 2001 roku służebności drogi koniecznej przezdziałki: nr (...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćU.iR. P., nr(...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćS. P.(poprzednioB.iA. K.), nr(...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćS.iC. T., nr(...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćB. T., nr(...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćS.iZ. P., nr(...)opisanej wksiędze wieczystej nr (...)stanowiącej własnośćJ. S.i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawczyniE. S.jest właścicielką nieruchomości o nrdziałki (...), położonej wJ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w(...)prowadziksięgę wieczystą o nr (...). Nieruchomość tę wnioskodawczyni nabyła na mocy umowy darowizny z dnia 12 grudnia 2001 r. Rep. A nr 16571/2001 od swoich rodzicówK. W.iJ. W..
Nieruchomość wnioskodawczyni sąsiaduje od strony wschodniej z nieruchomością uczestnika postępowaniaJ. S.o nrdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy wJ. (...)prowadziksięgę wieczystą o nr (...), od strony zachodniej i południowej z nieruchomością uczestnika postępowaniaS. P.o nrdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy wJ. (...)prowadziksięgę wieczystą o nr (...). W dalszej kolejności na południe od działki wnioskodawczyni znajdują siędziałki: nr (...)opisana wksiędze wieczystej nr (...)stanowiąca własnośćU. P. (1)(poprzednioB. T.), nr(...)opisana wksiędze wieczystej nr (...)stanowiąca własnośćS. P.(poprzednioB.iA. K.), nr(...)opisana wksiędze wieczystej nr (...)własnościU.iR. P., nr(...)opisana wksiędze wieczystej nr (...)własnościS.iC. T..
Nieruchomość wnioskodawczyni nie ma bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Z drogą publiczną -ulicą (...)łączy ją częściowo utwardzony, wyraźnie zaznaczony na gruncie trakt przechodzący przez nieruchomości oznaczonenumerem geodezyjnym (...). W ewidencji gruntów w/w działki zawierają użytek drogowy „dr” – droga. Użytek drogowy nadziałce nr (...)został ujawniony podczas prac geodezyjnych dotyczących weryfikacji użytków gruntowych na terenie miastaJ., wykonanych na zlecenie Urzędu Miasta na przełomie lat 2003 i 2004.
Szlak ten łączącyulicę (...)zulicą (...)początkowo był drogą polną. Korzystali z niego okoliczni mieszkańcy, chodząc pieszo lub jeżdżąc wozami i traktorami. Była to najbliższa droga do szkoły, kościoła iJ.-Górnego. Szlakiem tym jeździły kondukty pogrzebowe, dojeżdżały karetki pogotowia, chodził ksiądz po kolędzie. Z drogi korzystała także wnioskodawczyni i jej rodzice. Kiedy pojawiły się koleiny, mieszkańcy w ramach pomocy sąsiedzkiej utwardzali szlak żwirem, gruzem i cegłami w celu utrzymania przejezdności szlaku. Utwardzał szlak między innymi panG.– teśćC. T.. Pod koniec lat 70-tych, państwoW., a następnie panG.poprosili sąsiadaS. G., aby wysypał żużel na koleinach odul. (...)doul. (...), co też uczynił. Z przedmiotowej drogi jako dojazd do pól korzystała także(...), która w latach 1988 – 1990 utwardzała i wyrównywała drogę.
Przedmiotowy szlak drożny obecnie ma postać kolein, częściowo utwardzonych. Przy posesji wnioskodawczyni szlak utwardzony jest żwirem. Przy posesji uczestniczkiU. P. (1)droga ma podłoże gliniaste, z wyraźnie widocznymi śladami kół.
Sąd Rejonowy, powołując się na treśćart. 292 k.c.stwierdził, że pierwszą przesłanką zasiedzenia służebności jest jej posiadanie w rozumieniuart. 352 k.c., przy czym nie każdy przypadek posiadania służebności prowadzi do jej zasiedzenia, lecz tylko ten, który łącznie polega na posiadaniu służebności gruntowej, obejmuje trwałe i widoczne urządzenie na cudzej nieruchomości, nie opiera się na już ustanowionej służebności gruntowej oraz nieprzerwanie trwa 20 lat (w wypadku nabycia posiadania w dobrej wierze) albo 30 lat (w wypadku nabycia posiadania w złej wierze). Sąd uznał, że spełniona została przesłanka korzystania z trwałego i widocznego urządzenia, ale nie zachodzi przesłanka korzystania z takiego urządzenia przez wymagany okres czasu oraz przesłanka posiadania służebności gruntowej. Sąd Rejonowy podkreślił w uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że samoistny posiadacz drogi koniecznej może zasiedzieć służebność drogi koniecznej tylko w przypadku, gdy poczynił trwałe i widoczne urządzenie własnym nakładem na nieruchomości sąsiedniej. Samo natomiast korzystanie z drogi urządzonej na nieruchomości sąsiedniej przez właściciela tej nieruchomości lub jego poprzednika prawnego w ogóle nie prowadzi do nabycia takiej służebności (drogi koniecznej) przez zasiedzenie. Trwałe i widoczne urządzenia, z których korzysta posiadacz nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, powinny być przez niego wykonane, tylko bowiem wtedy korzystanie z takich urządzeń może stanowić zewnętrzną oznakę władania cudzą własnością we wskazanym zakresie.
Sąd Rejonowy ocenił, że wnioskodawczyni nie mogła nabyć w drodze zasiedzenia służebności przejazdu i przechodu przez nieruchomości oznaczonenumerami geodezyjnymi (...), stanowiące własność uczestników, ponieważ nie wykonała ani ona, ani jej poprzednicy prawni, trwałego i widocznego urządzenia na ww. nieruchomościach. Sporadyczne utwardzanie szlaku drożnego objętego wnioskiem przez wnioskodawczynię, jak i jej poprzedników prawnych, nie może być traktowane jako posadowienie trwałego i widocznego urządzenia. Przeciwnie, prace wykonywane na drodze miały na celu jedynie utrzymanie przejezdności szlaku i wykonywane były w ramach pomocy sąsiedzkiej. Taki charakter - zdaniem Sądu pierwszej instancji - miało również wysypanie przez sąsiadaS. G., na prośbęK. W.żużlu na koleiny, zresztą świadek wysypał również większą ilość żużlu na prośbę panaG.- teścia uczestnika postępowaniaC. T..
Sąd ponadto uznał, że  wnioskodawczyni, ani jej poprzednicy prawni, nie byli posiadaczami służebności, korzystali ze spornego szlaku jako prekarzyści, dzięki grzeczności uczestników i ich poprzedników prawnych.  Sporny trakt wykorzystywany był powszechnie przez okolicznych mieszkańców w ramach stosunków dobrosąsiedzkich, za przyzwoleniem właścicieli działek, przez które przebiega. Także zaproponowane przez wnioskodawczynię wnioski dowodowe w postaci zeznań świadków nie dają wystarczających podstaw do przyjęcia, że urządzenie w postaci istniejącej utwardzonej drogi istnieje już co najmniej od 30 lat, przyjmując posiadanie służebności w złej wierze, skoro tak wnioskodawczyni, jak i jej poprzedniczka prawna, zdawały sobie sprawę, że służebność im nie przysługuje.
Apelację od postanowienia wniosła wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia - to jestart. 233 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że wnioskodawczyni nie wykazała, że ona i jej poprzednicy prawni wykonali trwałe i widoczne urządzenie na nieruchomościach objętych wnioskiem, byli posiadaczami służebności gruntowej oraz posiadali w dobrej wierze, a nawet jeśli w złej wierze to nie wykazali okresu jej posiadania przez co najmniej 30 lat, naruszenieart. 234 k.p.c.przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy brak było przesłanek do uznania, iż domniemanie zostało obalone, w szczególności z uwagi na fakt, iż uczestnicy postępowania nie zaproponowali jakichkolwiek dowodów na obalenie domniemania dobrej wiary, zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego - to jestart. 7 k.c.w związku zart. 6 k.c.poprzez niezastosowanie i uznanie, iż domniemanie dobrej wiary zostało obalone przez uczestników postępowania, naruszenieart. 172 § 1 k.c.przez jego niezastosowanie i ustalenie, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie trzydziestoletni okres potrzebny do zasiedzenia orazart. 292 k.c.w związku zart. 285 k.c.przez jego niezastosowanie i ustalenie, że w sprawie nie doszło do spełnienia wszystkich przesłanek zasiedzenia służebności gruntowej przez wnioskodawczynię.
Wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku w całości ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu apelacji wnioskodawczyni wskazała, że okoliczność iż ona i poprzednicy prawni wykonali trwałe i widoczne urządzenie na nieruchomościach wskazanych we wniosku nie były kwestionowane przez uczestników postępowania na żadnym jego etapie przeciwnie uczestnicy zeznali, iż osobą która po raz pierwszy utwardziła drogę była matka wnioskodawczyniK. W.. W wynika to z zeznańS.T.,C. T.iA. J.orazS. G., który stwierdził że droga była tam zawsze, ale były to wyjeżdżone na drodze kolejny, a w końcu lat siedemdziesiątych PaństwoW.poprosili, aby wysypał żużel. Z tych zeznań wynika, że poprzednicy prawni wnioskodawczyni dokonali trwałego widocznego urządzenia w postaci utwardzenia drogi.
W uczestniczka postępowaniaU. P. (1)wniosła o oddalenie apelacji, także uczestnicyC. T.iS. T.wnieśli o oddalenie apelacji. Uczestnik postępowaniaS. P.wnosił o uwzględnienia apelacji wnioskodawczyni.
Pozostali uczestnicy nie  zajęli stanowiska w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Okręgowy, zważył co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy, szczegółowo analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy w szczególności zeznania wnioskodawczyni, uczestników postępowania i świadków doszedł do przekonania, iż wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni z końcem lat siedemdziesiątych wykonali trwałe widoczne urządzenie w postaci wysypania żwiru i żużla na drogę prowadzącą przez działkę uczestników opisaną we wniosku. Okoliczność ta wynika przede wszystkim z zeznan świadkaS. G., które w pełni korelują z zeznaniami świadkówE. P. (1),U. P. (2),,E. P. (2),T. P., uczestnikaJ. S.,S. P.i wnioskodawczyni. Z dowodów tych wynika, że w terenie zawsze istniał szlak drogowy, z którego korzystali wszyscy właściciele okolicznych nieruchomości, najpierw w postaci wyjeżdżonych kolein i od końca lat siedemdziesiątych w postaci utwardzonej poprzez wysypanie przezS. G., który to uczynił na polecenie PaństwaW.- rodziców wnioskodawczyni. ŚwiadekS. G.stanowczo zeznał też, że wysypał ten żużel na całych koleinach odulicy (...)doulicy (...). Z zeznań wyżej wskazanych świadków wynika, iż do tego czasu droga była utwardzona w ramach pomocy sąsiedzkiej a świadekU. P. (2)zeznała, że droga została wysypana żwirem na całej długości, tylko nie wiedziała kiedy zostało to uczynione. UczestnikJ. S.zeznał, iż utwardzono drogę na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, a wcześniej czynili to sąsiedzi w ramach pomocy sąsiedzkiej. Zeznania te wzajemnie się uzupełniają. W świetle takich zeznań nie można zgodzić się Sądem pierwszej instancji iż wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni byli tylko prekarzystami, a drogę utrzymywano w ramach pomocy sąsiedzkiej. Tak było faktycznie ale tylko do momentu, gdyK. W.zdecydowała o utwardzeniu całego szlaku drogowego żużlem.
Sąd odwoławczy uznał, że od tamtej pory należy traktować wnioskodawczynię i jej poprzedników prawnych jako posiadaczy służebności drogowej w złej wierze i jest to moment początkowy biegu terminu zasiedzenia.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze uzupełnił postępowanie dowodowe, dopuszczając dowód z opinii biegłego geodety, który wyznaczył przebieg drogi na mapie i dokonał szczegółowej analizy wszystkich dokumentów geodezyjnych dotyczących spornego szlaku drogowego. Z opinii tej wynika, że w latach siedemdziesiątych, kiedy wydzielano na tym terenie działki należące poprzednio do Skarbu Państwa nie zabezpieczono prawnie dojazdu do nieruchomości wnioskodawczyni. Z opinii wynika, że do nieruchomości wnioskodawczyni prowadzi szlak drogowy odulicy (...)oraz szlak drogowy odulicy (...)przez nieruchomości sąsiadów. Szlak drogowy, z którego wnioskodawczyni i jej poprzednicy prawni korzystali od końca lat siedemdziesiątych do swojej nieruchomości o numerze geeodezyjnym(...)i który został przez matkę wnioskodawczyni utwardzony, biegnie doulicy (...)przez działki onumerach geodezyjnych (...)i został zaznaczony przez biegłego geodetę na wyrysie z mapy zasadniczej stanowiącej załącznik nr 3 do opinii, którą to mapę Sąd Okręgowy uczynił integralną częścią postanowienia.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze uznał na podstawieart. 292 k.c.w zw. zart. 172 § 2 k.c., iż termin zasiedzenia służebności drogowej zaczął biec najpóźniej z dniem 31 grudnia 1979 roku i upłynął z dniem 1 stycznia 2010 roku albowiem z zeznańS. G.wynika, iż droga została utwardzona przez matkę wnioskodawczyni - na jej polecenie z końcem lat siedemdziesiątych, a zatem Sąd przyjął datę początkową 31 grudnia 1979 roku i trzydziestoletni termin zasiedzenia służebności w złej wierze albowiem wnioskodawczyni wiedziała, że nie miała uprawnienia do posiadania służebności. Termin zasiedzenia upływał 1 stycznia 2010 roku.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocyart. 386 § 1w związku zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie i orzekł jak w sentencji .
Wobec okoliczności, iż interesy pomiędzy wnioskodawczynią a uczestnikami postępowaniaS.iC. T.były sprzeczne na mocyart. 520 § 2 k.p.c.Sąd zasądził od tych uczestników solidarnie na rzecz wnioskodawczyni koszty postępowania odwoławczego, na które złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika powoda i koszt opinii biegłego.