Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 273/16
Data wyroku: 2016-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marcin Schoenborn, Dariusz Prażmowski, Grzegorz Kiepura
Słowa kluczowe: Przestępstwa Przeciwko Rodzinie I Opiece
Podstawa prawna: art. 207 § 1 kk

Sygnatura akt VI Ka 273/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia7 czerwca 2016r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Dariusz Prażmowski
Sędziowie SSO Grzegorz Kiepura (spr.)
SSO Marcin Schoenborn
Protokolant Barbara Szkabarnicka
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r.
przy udziale Krzysztofa Marek Prokuratora Prokuratury RejonowejG.
sprawyR. B.ur. (...)wT.
synaS.iP.
oskarżonego zart. 207§1 kkw zw. zart. 31§2 kk
na skutek apelacji wniesionych przez Prokuratora i obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 19 listopada 2015 r.    sygnatura akt IX K 508/15
na mocyart. 437 kpk,art. 438 kpk
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
VI Ka 273/16

UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 19.11.2015r.R. B.został uznany za winnego tego, że:

1
w okresie od stycznia 2014 r. do 23.05.2015r. wG.znęcał się psychicznie nad swoją żonąJ. B.w ten sposób, iż będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury, poniżał ją, ośmieszał, wyzywał ją wulgarnie, groził jej pozbawieniem życia i zdrowia oraz wyrzuceniem z mieszkania, nakazywał powrót do miejsca pracy poza granicami kraju, złośliwie gasił światło i wyłączał z prądu urządzenia gospodarstwa domowego, przy czym w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał w pełni zachowaną zdolność rozpoznania jego znaczenia i w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, tj. przestępstwa zart. 207 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kki za to na podstawieart. 207 § 1 kkprzy zastosowaniuart. 37a kkskazany został na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym oraz zobowiązaniem do powstrzymania się od nadużywania alkoholu;

2
w okresie od stycznia 2015 r. do 5.03.2015 r. wG.znęcał się psychicznie nad swoją żonąJ. B.w ten sposób, iż będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury, podczas których poniżał ją, ośmieszał, wyzywał ją wulgarnie, zamierzał się na nią podnosząc rękę w geście wskazującym na zamiar uderzenia, groził jej pozbawieniem życia i zdrowia oraz wyrzuceniem z mieszkania, nakazywał powrót do pracy poza granicami kraju, złośliwie gasił światło i wyłączał z prądu urządzenia gospodarstwa domowego oraz fizycznie poprzez popychanie, szarpanie, wykręcanie rąk, przy czym w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał w pełni zachowaną zdolność rozpoznania jego znaczenia i w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, tj. przestępstwa zart. 207 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kki za to na podstawieart. 207 § 1 kkprzy zastosowaniuart. 37a kkskazany został na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności, ze zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym i ze zobowiązaniem do powstrzymania się od nadużywania alkoholu.

Na podstawieart. 85 § 1 i 2 kk,art. 85a kkiart. 86 § 1 i 3 kkwymierzono oskarżonemu karę łączną 1 roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym i ze zobowiązaniem do powstrzymania się od nadużywania alkoholu.
Na podstawieart. 41a kkiart. 43 § 1 kkorzeczono wobec oskarżonego tytułem środka karnego nakaz opuszczenia lokalu przyul. (...)wG., zajmowanego z pokrzywdzonąJ. B.i pozostawania poza lokalem przez okres 2 lat oraz zobowiązano oskarżonego do stawiania się dwa razy w miesiącu, w każdym drugim i ostatnim tygodniu miesiąca w Komisariacie(...)Policji wG., zakazując równocześnie oskarżonemu, na podstawieart. 41a § 3a i 4 kk, zbliżania się w tym okresie do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 5 metrów.
Na podstawieart. 63 § 1 kkna poczet orzeczonej kary łącznej zaliczono oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności od godziny 9.30 w dniu 5.03.2015r. do godziny 14.55 w dniu 30.07.2015, przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się dwóm dniom kary ograniczenia wolności.
Na podstawieart. 627 kpkiart. 616 pkt. 2 kpkzarządzono od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowejJ. B.kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika.
Na podstawieart. 624 § 1 kpkiart. 2 ust. 1 pkt. 4w zw. zart. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnychzasądzono od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa w tym opłatę w wysokości 300 zł oraz wydatki do kwoty 420 zł.
Apelację od tego wyroku wywiedli prokurator i obrońca oskarżonego.
Prokurator zarzucił wyrokowi:

1
obrazę przepisu prawa materialnego, tj.art. 43 § 1a kk, polegającą na jego niezastosowaniu i nieokreśleniu w wyroku okresu na jaki sąd orzekł obowiązek, o którym mowa wart. 41a § 1zd. Drugiekk, tj. obowiązek zgłaszania się przez oskarżonego do komisariatu(...)Policji wG.;

2
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, a polegający na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji na niesłusznym przyjęciu, iż nie daje on podstaw do przyjęcia istnienia w zachowaniu oskarżonego znamion znęcania się nad pokrzywdzoną przez okres całego 2014r., wymierzając go do czasu od stycznia 2014 r. do dnia 23.05.2014r., podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do przeciwnego wniosku;

3
rażącą niewspółmierność kary, polegającą na orzeczeniu względem oskarżonego kar jednostkowych, jak i kary łącznej w postaci kary ograniczenia wolności w łącznym wymiarze 1 roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym, pomimo tego, iż oskarżony był uprzednio aż dwukrotnie karany za tożsame czyny, każdorazowo popełnione na szkodę tej samej pokrzywdzonej, na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, co przy uwzględnieniu znacznego stopnia winy i społecznej szkodliwości przypisanych mu czynów, jego nagannej motywacji i sposobu zachowania, charakteryzujących się dużą złośliwością i uciążliwością, permanentnym dręczeniem pokrzywdzonej zarówno psychicznie, jak i fizycznie, rodzaju i stopnia naruszonych dóbr, rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw zarówno w sferze rodzinnej, jak i osobistej pokrzywdzonej, właściwości i warunków osobistych oskarżonego, w tym także popełnienia w okresach próby kolejnego tożsamego przestępstwa, wskazuje, iż wobec oskarżonego istnieje negatywna prognoza kryminologiczna,, a jego dotychczasowa karalność potwierdza, że orzeczona wobec niego kara nie jest dolegliwa, nie spełnia celów kary, a przede wszystkim pozbawiona jest wychowawczego wpływu zarówno w zakresie prewencji indywidualnej, jak i generalnej.

W oparciu o podniesione zarzuty prokurator wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt. 4 poprzez jego uzupełnienie i oznaczenie okresu stosowania względem oskarżonego orzeczonego obowiązku zgłaszania się dwa razy w miesiącu, w każdym drugim i ostatnim tygodniu miesiąca w Komisariacie(...)Policji wG.przez okres 12 miesięcy;

2
zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt. 1 i 2 poprzez przyjęcie, iż przypisane w tych punktach zachowania oskarżonego, stanowią jeden czyn zart. 207 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kkpopełniony w okresie od stycznia 2014 r. do 5.03.2015r.;

3
zmiany zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczonych kar ograniczenia wolności w pkt. 1, 2, 3 poprzez wymierzenie oskarżonemu w zakresie pkt. 1 kary jednego roku pozbawienia wolności, w zakresie pkt. 2 kary 10 miesięcy pozbawienia wolności, a w zakresie pkt. 3 kary łącznej 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, ewentualnie o zmianę wyroku i orzeczenia, w miejsce kary i środków karnych wymierzonych w pkt. 1, 2, 3 i 4, kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczenia tytułem środka karnego nakazu opuszczenia lokalu przyul. (...)wG., zajmowanego z pokrzywdzonąJ. B.i pozostawania poza lokalem przez okres dwóch lat oraz zobowiązanie oskarżonego do stawiania się dwa razy w miesiącu, w każdym drugim i ostatnim tygodniu miesiąca w Komisariacie(...)Policji wG.przez okres 12 miesięcy, zakazując mu równocześnie zbliżania się w tym okresie do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 5 metrów, jak również obciążenia oskarżonego kosztami postępowania i opłatami sądowymi.

Obrońca zarzucił wyrokowi:

1
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj.:

-art. 7 kpkpolegające na przekroczeniu przez sąd granic swobodnej oceny dowodów poprzez wyprowadzenie błędnych wniosków z przeprowadzonych dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niesprawiedliwego wyroku;
-art. 5 § 2 kpkpolegające na nieuwzględnieniu przez sąd wszystkich niewyjaśnionych wątpliwości występujących w niniejszej sprawie, a wskazanych w uzasadnieniu apelacji na korzyść oskarżonego, co w konsekwencji zaowocowało wydaniem niesłusznego rozstrzygnięcia w sprawie;

2
błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, które miały wpływ na wynik sprawy, polegające na:

- dokonaniu błędnego ustalenia, iżR. B.w okresie od stycznia 2014r. do 5.03.2015 oraz w okresie od stycznia 2015r. do 5.03.2015r. wG.znęcał się psychicznie nad zwoją żonąJ. B., w ten sposób, iż będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury, podczas których poniżał ją, ośmieszał, wyzywał ją wulgarnie, zamierzał się na nią, podnosząc rękę w geście wskazującym na zamiar uderzenia, groził jej pozbawieniem życia i zdrowia oraz wyrzuceniem z mieszkania, nakazywał powrót do miejsca pracy poza granicami kraju, złośliwie gasił światło i wyłączał z prądu urządzenia gospodarstwa domowego, podczas gdy rzetelna ocena materiału dowodowego prowadzi do całkowicie odmiennych wniosków;
- błędnym przyjęciu, iż oskarżony w okresie od stycznia 2015 r. do 5.03.2015r. wG.miał znęcać się fizycznie nad swoją żoną przez popychanie, szarpanie, wykręcanie rąk, mimo iż wskazana wersja zdarzeń nie znajduje odzwierciedlenia w dowodach, w tym w treści zeznań świadków złożonych w niniejszej sprawie.
Nadto obrońca zarzucił wyrokowi naruszenieart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturzew zw. z ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu, pomimo złożenia w odpowiednim czasie stosownego wniosku.
W oparciu o podniesione zarzuty obrońca wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonego od dokonania przypisanego mu czynu zart. 207 § 1 kkw zw. zart. 31 § 2 kk;

2
przyznanie na rzecz obrońcy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przygotowawczym i sądowym, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Apelacje okazały się zasadne o tyle, iż w wyniku ich wniesienia zaskarżony wyrok należało uchylić i przekazać sprawę sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania, sąd ten bowiem dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mogącego mieć wpływ na jego treść, polegającego na niewyjaśnieniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a ocena przeprowadzonych dowodów budzi zastrzeżenia z punktu widzenia kryteriów określonych wart. 7 kpk.
Poza oskarżycielką posiłkowąJ. B.nie było innych bezpośrednich świadków zachowania oskarżonegoR. B.w okresie objętym zarzutem aktu oskarżenia, a zatem jej zeznania miały kluczowe znaczenie, wymagały zatem szczególnie wnikliwej i rzetelnej oceny. Zeznania pozostałych świadków miały znaczenie posiłkowe. Sąd uznał zeznania oskarżycielki posiłkowej za wiarygodne, wskazując, że były one spójne, logiczne i konsekwentne. Ocena ta jawi się jako przedwczesna. Zaznaczyć bowiem należy, iżJ. B.w okresie od 24.11.2003 r. do 17.12.2003 r. leczona była wSzpitalu (...)wR.– z rozpoznaniem reakcji sytuacyjno-depresyjnej, w okresie od 17.03.2004 r., do 13.04.2004 r. oraz w okresie od 4.06.2004 r. do 28.06.2004 r. wSzpitalu (...)wT.– z rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych oraz zaburzeń osobowości oraz w okresie od 28.06.2004 r. do 3.07.2004 r. wOśrodku (...)wD.– z rozpoznaniem epizodu depresyjnego i zaburzeń osobowości (k.118). w trakcie pobytu w(...) Ośrodku (...)klinicznej wS.w okresie od 14.03.2004 r. do 17.03.2004 r. zdiagnozowano u niej zaburzenie funkcji poznawczych (k. 66-68). W sprawie Sądu Rejonowego w Gliwicach, sygn. III K 553/05,J. B.oskarżona o czyn zart. 157 § 1 kk, poddana została obserwacji sądowo-psychiatrycznej. W opinii z dnia 29.03.2005 r. biegli lekarze psychiatrzy rozpoznali u niej zaburzenia osobowości i nastroju na podłożu organicznym, natomiast biegły psycholog stwierdził u niej m.in. zaburzenia w sferze emocjonalno-dążeniowej, skłonność do reakcji i zachowań przedwczesnych, nieadekwatnych do sytuacji, o charakterze impulsywnym, zdiagnozował u niej osobowość neurotyczną o cechach histrionicznych ze skłonnościami do reakcji konwersyjno-hipochondrycznych w sytuacjach trudnych (k. 118-119). Ujawnione schorzenia i zaburzenia osobowości, a zwłaszcza zakłócenia funkcji poznawczych i skłonność do zachowań przedwczesnych, nieadekwatnych do sytuacji, winny skłonić sąd do skorzystania z możliwości przewidzianej wart. 192 § 2 kpk, tj. przesłuchania świadkaJ. B.z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa. Przeprowadzenie tej czynności procesowej z udziałem biegłego pozwoliłaby na kompleksową i wszechstronną ocenę zeznań wymienionego świadka. Zaniechanie powyższego niewątpliwie mogło wpłynąć na prawidłowość oceny zeznań tego świadka.
W pisemnych motywach wyroku sąd stwierdził, iż w okolicznościach sprawy nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wskazywać na „wzajemność” znęcania. Ustalenie to jest co najmniej przedwczesne. Z samych zeznać oskarżycielki posiłkowej, potwierdzonych wyjaśnień oskarżonego, wynika wszak, iż w trakcie kłótni również ona używała wobec męża słów wulgarnych i obraźliwych, a w także wielokrotnie wobec niego ręczny miotacz gazu, a nawet paralizator (k. 60-61). Rzeczą sądu było ustalenie, czy stosowanie przez oskarżycielką posiłkową wobec oskarżonego tego rodzaju środków oraz kierowanie w jego stronę niezwykle obraźliwych epitetów było adekwatne do zachowania oskarżonego.
Na uwagę zasługują zeznania kuratorów sądowych sprawujących dozór nadR. B.w sprawach zakończonych prawomocnymi wyrokami skazującymi. Kurator zawodowyM. G.zeznała, iżJ. B.wielokrotnie zaprzeczała, aby w domu dochodziło do przemocy fizycznej, mówiła tylko, że mąż pije alkohol i z tego powodu są kłótnie i awantury. Ponadto oskarżycielka posiłkowa żaliła się, że w domu jest bałagan, w lodówce zamiast jedzenia jest alkohol, a w mieszkaniu pod jej nieobecność przebywają osoby o podejrzanej opinii społecznej (k. 101-verte). Znamienne były zeznania kuratora społecznegoM. D., który stwierdził, że nie przypomina sobie, abyJ. B.powiedziała mu w sposób jasny, że mąż zaczął się znowu nad nią znęcać. Według niego pomiędzy małżonkami jest obopólny konflikt, którego podłożem jest spór o mieszkanie (k. 316). Również z zeznań kolejnego kuratora społecznegoB. S.nie wynika, abyJ. B.sygnalizowała, ze jej mąż stosuje wobec niej przemoc fizyczną, mówiła jedynie o wyzwiskach, natomiast informacja o groźbach pojawiła się dopiero w trakcie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 5.03.2015 r. (k. 73-74, k. 310-311). Porównanie zeznańJ. B.i zeznań kuratorów prowadzi do wniosku, iż informacje jakie oskarżyciela posiłkowa przekazywała im na temat zachowanie swego męża nie w pełni pokrywają się z jej zeznaniami złożonymi w niniejszym postępowaniu. W celu ich weryfikacji należało przeprowadzić dowód z teczki dozoru, w której znajdują się okresowe sprawozdania kuratorów z przebiegu okresu próby. Nieprzeprowadzenie tego dowodu przez sąd w znacznej mierze zubożyło materiał dowodowy pozwalający na odtworzenie zdarzeń do jakich dochodziło w mieszkaniu stron w okresie objętym zarzutem aktu oskarżenia.
Ujawnione braki postępowania dowodowego spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W jego toku sąd przeprowadzi postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, przesłucha oskarżycielkę posiłkową w trybieart. 192 § 2 kpk, a także dopuści dowód ze sprawozdań kuratorów z przebiegu okresu próby w poprzednich sprawach prowadzonych przeciwko oskarżonemu. Zgromadzony materiał dowodowy sąd podda ocenie uwzględniającej kryteria określone wart. 7 kpk, mając na uwadze poczynione wyżej uwagi.
Nie przesądzając zatem w niczym ostatecznego rozstrzygnięcia orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.