Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1739/15
Data wyroku: 2016-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Barbara Baran, Józef Wąsik
Słowa kluczowe: Egzekucja Z Wierzytelności
Podstawa prawna: zajęcie wierzytelności art. 902, 896 § 1 kpc, cesja wierzytelności - art. 509 § 1 kc, art. 510 § 1 kc, arty. 512 kc

Sygn. akt I ACa 1739/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 marca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Józef Wąsik (spr.)

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek
SSA Barbara Baran

Protokolant:

sekr.sądowy Katarzyna Rogowska

po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa Banku(...)wK.
przeciwko GminieB.
o zapłatę
na skutek apelacji strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 5 października 2015 r. sygn. akt VII GC 99/15

1
oddala apelację;

2
zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Barbara Baran SSA Józef Wąsik SSA Grzegorz Krężołek
Sygn. akt I ACa 1739/15

UZASADNIENIE
Powód Bank Spółdzielczy wK.domagał się zasądzenia od pozwanejGminyB.kwoty 128.888,51 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu i kosztami procesu. W uzasadnieniu powyższego żądania powód wskazał, że na mocy umowy cesji wierzytelności z dnia 30.07.2014r. zawartej zE. H.nabył przysługującą jej, wynikającą z umowy zawartej 29.07.2014r. z pozwaną, wierzytelność przyszłą z tytułu dowozu uczniów w roku szkolnym 2014/2015. O przelewie pozwana zostawała zawiadomiona w dniu 30.07.2014r. Od miesiąca listopada 2014r. środki objęte przelewem na rzecz Banku, stanowiące należności za dowóz uczniów w listopadzie i grudniu 2014r. oraz styczniu 2015r. pozwana Gmina zaczęła przekazywać komornikowi sądowemu, z tytułu zajęcia wierzytelności przysługującej podmiotowi trzeciemu wobecE. H..
Zdaniem powoda w świetleart. 509 kcpodmiotem wyłącznie uprawnionym do odbioru świadczenia stał się cesjonariusz. W przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowaniaart. 512 kcalbowiem dłużnik został zawiadomiony o przelewie. Spełnienie przez niego świadczenia na rzecz komornika egzekwującego dług cedenta jest bezskuteczne wobec cesjonariusza, a zatem pozwana Gmina jest zobowiązana do spełniania świadczenia z umowy o dowóz uczniów na rzecz powoda.
Pozwana Gminawniosła o oddalenie powództwa. Podniosła, że na podstawieart. 900 kpcdoszło do zajęcia przez komorników sądowych przy Sądach Rejonowych wW.iW.wierzytelności przysługujących podmiotowi trzeciemu wobecE. H.. Z tego tytułu pozwana przekazała komornikom, w listopadzie 2014r. kwotę 5.539,10 zł, w grudniu 2014r. kwotę 67.854,92 zł i w styczniu 2015r. kwotę 55.494,49 zł stanowiącą wynagrodzenieE. H.w wykonaniu umowy z 29.07.2014r. na dowóz uczniów. Zdaniem pozwanej Gminy w świetleart. 885 kpciart. 902 kpcdokonane zajęcie było skuteczne wobec powoda albowiem wymagalność nabytej przez niego wierzytelności powstała po zajęciu.
Sąd Okręgowy w Kielcachwyrokiem z dnia 5.10.2015r oddalił powództwo
W dniu 29.07.2014r. jednostka GminyB.- Zespół(...)Przedszkoli i Szkół wB.zawarł zE. H.umowę nr (...)której przedmiotem był dowóz uczniów do jednostek oświatowych prowadzonych przez GminęB.w roku szkolnym 2014/2015. Wykonywanie usług miało się rozpocząć 1.09.2014r., a zakończyć 26.06.2015r. Wynagrodzenie miało być płatne w okresach miesięcznych na podstawie faktur częściowych za dowozy zrealizowane w danym miesiącu. Wysokość wynagrodzenia brutto została określona na kwotę 829.489,87 zł.
W dniu 30.07.2014r. powód zawarł zE. H.umowęprzelewu wierzytelności nr (...)w celu zabezpieczenia wierzytelności Banku z tytułu zawartych przezBank (...)umów kredytowych. Mocą umowy przelewu cedent przelał na cesjonariusza przysługującą mu w stosunku do GminyB.- Zespół(...)Przedszkoli i Szkół wB., wierzytelność wynikającą zumowy nr (...)z 29.07.2014r. na dowóz uczniów do wysokości zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów, wynoszącego kwotę 879.550,02 zł.
W dniu 30.07.2014r. pozwana otrzymała od cedenta zawiadomienie o przelewie. Za zrealizowany przezE. H.dowóz uczniów objęty fakturą, której termin zapłaty przypadał na listopad 2014r. pozwana Gmina, zapłatę na rzecz powoda pomniejszyła o należność w kwocie 5.539,10 zł. Powyższa kwota została przekazana przez pozwaną komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym wW.w następstwie dokonanego przez organ egzekucyjny w dniu 31.10.2014r. zajęcia wierzytelności przysługującejE. H.wobec GminyB.z tytułu realizacji umowy z 29.07.2014r. na dowóz uczniów.
W dniu 15.12.2014r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym wW.dokonał zajęcia wierzytelnościE. H.wobec GminyB.z tytułu wynagrodzenia za dowóz uczniów. W miesiącu grudniu 2014r. pozwana Gmina w wyniku zajęcia przekazała komornikowi należność z powyższego tytułu w kwocie 67.854,92 zł, zaś w styczniu 2015r. w kwocie 34.059,68 zł. W styczniu 2015r. na poczet zajęcia wierzytelności pieniężnej z dnia 27.01.2015r. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wB.i Urząd Miejski wP., pozwana Gmina przekazała organowi egzekucyjnemu kwotę 21.434,81 zł stanowiącą pozostałą część wynagrodzenia należnegoE. H.za usługi dowozu uczniów.
Nie jest kwestionowany przez pozwaną Gminę fakt zawarcia przez powoda ważnej umowy przelewu przenoszącej na Bank, jako cesjonariusza, wierzytelność przysługującąE. H.- cedentowi wobec GminyB.tytułem wynagrodzenia za usługi dowozu uczniów. Wykonanie dowozów miało się rozpocząć w dniu 1.09.2014r. a zakończyć w dniu 26.06.2015r. Wynagrodzenie miało być płatne w okresach miesięcznych po zrealizowaniu usługi na podstawie faktur wystawionych przezE. H.do 7 dnia następnego miesiąca.
Zdaniem Sądu Okręgowego przedmiotem przelewu była wierzytelność przyszła, nie istniejąca w chwili przelewu. Wierzytelność o zapłatę wynagrodzenia za świadczone usługi dowozu powstała dopiero w momencie wykonania usługi, a nie w chwili zawarcia umowy. Oznacza to, że przelew wywarł skutek dopiero z chwilą powstania wierzytelności. Bezspornym jest, że do listopada 2014r. pozwana Gmina przekazywała powodowi należności z tytułu wynagrodzenia za zrealizowane przezE. H.usługi jako uprawnionemu. Powód nie kwestionuje z kolei, że w miesiącu listopadzie i grudniu 2014r. oraz styczniu 2015r. pozwana Gmina w wyniku dokonanych przez komorników sądowych przy Sądach Rejonowych wW.iW.oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego wB.zajęć wierzytelności przysługującejE. H.wobec GminyB.zumowy nr (...)z dnia 29.07.2014r., przekazała organom egzekucyjnym kwotę 128.888,51 zł.
Z pism pozwanej skierowanych do powoda wynika, że zajęcie wierzytelności miało miejsce w dniach 31.10.2014r., 15.12.2014r. i 27.01.2015r. a zatem po zawarciu umowy cesji. W świetleart. 900 § 1 kpczajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności. Wynikającym zart. 896 § 1 pkt 2 kpcobowiązkiem dłużnika zajętej wierzytelności jest złożenie świadczenia komornikowi i wiążący się z tym zakaz uiszczenia świadczenia dłużnikowi. Z chwilą dokonania zajęcia poddłużnik staje się uczestnikiem postępowania egzekucyjnego. Przepisart. 902 kpcstanowi, że do skutków zajęcia wierzytelności stosuje się odpowiednioart. 885, 887 i 888, ado skutków niezastosowania się do wezwań komornika oraz obowiązków wynikających z zajęciaart. 886.
Zgodnie zart. 885 kpczajęcie ma ten skutek, że w stosunku do wierzyciela egzekwującego nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed zajęciem, jeżeli wymagalność wynagrodzenia następuje po zajęciu.
Do sytuacji w której usługi dowozu miały być świadczone w określonym przedziale czasowym, a płatność za nie miała następować po wykonaniu usług w okresach miesięcznych, znajdzie zastosowanieart. 900 § 2 kpcstanowiący, że zajęcie sum pieniężnych periodycznie obejmuje także wypłaty przyszłe.
W przedmiotowej sprawie umowa przelewu wierzytelności została zawarta w dniu 30.07.2014r. i dotyczyła wierzytelności przyszłych, na dzień jej zawarcia jeszcze nie istniejących. WierzytelnośćE. H.wobec pozwanej Gminy powstała dopiero w momencie wykonania przez nią usługi dowozu uczniów, czyli w okresie od 1.09.2014r. do dnia zakończenia wykonywania usługi. Wbrew twierdzeniom pozwanej nie jest to zatem sytuacja, w której przedmiotem przelewu była wierzytelność istniejąca ale jeszcze niewymagalna, a jej wymagalność nastąpiła po zajęciu.
Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił uwagę, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.10.2007r., IV CSK 210/07, OSNC 2008/12/145 opowiedział się przeciwko stosowaniuart. 885 in fine kpcna podstawieart. 902 kpcdo zawartych przed zajęciem umów przelewu wierzytelności o czynsz najmu i innych świadczeń okresowych w zakresie obejmującym roszczenia dotyczące okresów po zajęciu Sąd Najwyższy miał tu na uwadze treśćart. 902 kpco odpowiednim stosowaniu do zajęcia wierzytelnościart. 885 kpc, który odnosi się do niezbywalnego wynagrodzenia za pracę oraz skutki umowy przelewu wierzytelności wynikające zart. 509 i 510 kc.
Skutki zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do dłużnika egzekwowanego i dłużnika zajętej wierzytelności określaart. 896 § 1 kpc. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wezwania przez komornika. Stosownie doart. 767 § 2 kpcdłużnikowi zajętej wierzytelności przysługuje skarga na czynność komornika polegającą na zajęciu jeżeli zajęcie to nastąpiło niezgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym. Osobie trzeciej, nie będącej stroną postępowania egzekucyjnego, z mocyart. 841 kpcsłuży powództwo interwencyjne. Przepis ten stanowi, że osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa. Ochronie przewidzianej tym przepisem podlegają nie tylko rzeczy ale prawa podmiotowe i wierzytelności. Chodzi tu z reguły o sytuację w której egzekucja została skierowana do przedmiotu stanowiącego wierzytelność osoby trzeciej. Stroną pozwaną jest wierzyciel oraz dłużnik jeżeli zaprzecza prawu powoda. Termin do wytoczenia powództwa jest miesięczny licząc od dnia dowiedzenia się przez osobę trzecią o naruszeniu jej prawa. W świetleart. 509 i 510 kcumowa przelewu jest skuteczna w stosunkach pomiędzy cedentem a cesjonariuszem oraz wobec osób trzecich, w tym wobec dłużnika. aki skutek wywoływała umowa przelewu zawarta przez powoda iE. H.w momencie powstania wierzytelności o wynagrodzenie z umowy o świadczenie usług dowozu uczniów. W chwili jej powstania wierzytelność ta przysługiwała powodowi jako cesjonariuszowi, a wierzyciele cedenta czyliE. H.nie mogli skierować do tej wierzytelności egzekucji. Wierzyciele cedenta mogliby podważyć skuteczność umowy przelewu w drodze skargi pauliańskiej. Z pisma powoda z dnia 27.11.2014r. wynika, że już przed tym dniem Bank miał informacje o skierowaniu egzekucji komorniczej prowadzonej przeciwkoE. H.do wierzytelności nabytej przez Bank umową przelewu z dnia 30.07.2014r.
Z możliwości wytoczenia powództwa zart. 841 kpctakże w kolejnych miesiącach czyli grudniu 2014r. i styczniu 2015r. powód nie skorzystał. Przepisart. 842 kpcuprawniał także powoda do wytoczenia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej, w przypadku odmowy administracyjnego organu egzekucyjnego żądania wyłączenia przedmiotu spod egzekucji.
W sytuacji niewniesienia przez powoda powództwa o zwolnienie zajętej wierzytelności, nabytej w drodze umowy cesji, od egzekucji sądowej i administracyjnej oraz jej wyegzekwowanie od dłużnika na rzecz wierzycieli cedenta w postępowaniu egzekucyjnym, powodowi nie służy roszczenie przeciwko dłużnikowi o jej zapłatę. Z tych motywów Sąd Okręgowy powództwo oddalił.
O kosztach procesu obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego stosownie do wyniku sporu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3, 99 kpcw zw. zart. 108 § 1 kpc.
Apelację od tego wyrokuwniósł powód, zarzucając:
1/ obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, wyrażające się w nieuzasadnionym zastosowaniu przez Sąd I instancji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy,art. 841 kpcorazart. 842 kpci przyjęciu, że nieskorzystanie przez cesjonariusza z uprawnienia do wytoczenia powództw określonych tymi przepisami i przeciwko wskazanym w nich podmiotom, pozbawia tegoż cesjonariusza możliwości skutecznego wniesienia powództwa o świadczenie (zapłatę) przeciwko dłużnikowi przelanej wierzytelności i w konsekwencji jest przesłanką unicestwiającą roszczenie dochodzone pozwem w niniejszej sprawie;
2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
-art. 509, 510 i 512 kcpoprzez ich niezastosowanie pomimo, że stan faktyczny ustalony w sprawie jednoznacznie wskazuje na konieczność ich zastosowania; Zarzucając powyższe, wniósł o zmianę Wyroku Sądu I instancji i zasądzenie dochodzonej kwoty zgodnie z żądaniem pozwu i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji nie znalazł podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego wyroku.
Sąd I Instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjmuje za swoje, oraz trafnie zastosował przepisy prawa procesowego i materialnego.
Na wstępie wskazać należy, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji (art. 378 §1 k.p.c.) na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art.382 k.p.c.) z tym zastrzeżeniem, że przed sądem pierwszej instancji powinny być przedstawione wyczerpująco kwestie sporne, zgłoszone fakty i dowody, a prezentacja materiału dowodowego przed sądem drugiej instancji ma miejsce wyjątkowo (art. 381 k.p.c.).
Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów (III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz.55), której nadano moc zasady prawnej, sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Te jednak powinny być podniesione w apelacji wniesionej w ustawowym terminie, a nie w późniejszym piśmie procesowym. Z kolei prawidłowe zastosowanie prawa materialnego jest uzależnione od poczynienia prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy.
Apelacja nie kwestionuje dokonanych ustaleń faktycznych, zatem one były podstawą orzekania przez Sąd Apelacyjny. Należy zatem przypomnieć najistotniejsze fakty i ich chronologię.
Dnia 30.07.2014r powód nabył odE. H.tzw. wierzytelności przyszłe, czyli wierzytelności nieistniejące w chwili zawarcia umowy cesji, ani tym bardziej nie wymagalne. Tego samego dnia pozwana Gmina została zawiadomiona o cesji i przekazywała pozwanemu Bankowi wynagrodzenie za świadczone przezE. H.usługi przewozowe za następne miesiące.
Oczywistym jest, że wierzytelność o zapłatę za przewozy dzieci za dany miesiącu powstawała po upływie ostatniego dnia miesiąca za który świadczone były usługi i wystawienia przezE. H.faktury (takie były obowiązkiE. H., a obowiązkiem Gminy była zapłata faktur).
Komornik egzekwujący dług odE. H.zajął jej wierzytelności kolejno 31.10.2014, 15.12.2014r i 27.2015r za te miesiące, które to wierzytelności powstawały w następnych kolejnych miesiącach.
Widać zatem, że zajęcia następowały przed powstaniem wierzytelności za dany miesiąc i przed skutkiem cesji w stosunku danej wierzytelności. Skutek wierzytelności (przejście wierzytelności z cedenta na cesjonariusza) nie może bowiem nastąpić wcześniej niż moment powstania danej wierzytelności. Momentu powstania danej wierzytelności nie należy mylić z chwilą jej wymagalności, czyli możliwością żądania spełnienia świadczenia, np. wierzytelność o zapłatę czynszu z zawartej umowy najmu powstaje z chwilą zawarcia umowy, ale jej wymagalność zależy od upływu kolejnych okresów za który ustalono czynsz, o ile nie umówiono się inaczej. Inna sytuacja występuje w niniejszej sprawie, w której powód nabył wierzytelność przyszłą, czyli nieistniejącą w chwili zawarcia umowy cesji tzw. ekspektatywę. Powstanie bowiem wierzytelności o zapłatę za przewozy w danym miesiącu było uzależnione od tego czyE. H.faktycznie te usługi wykona. Natomiast czynsz z najmu należy się zgodnie z umową za czas jej obowiązywania, nawet gdyby najemca z rzeczy nie korzystał.
W takim stanie faktycznym w sprawie znajduje odpowiednie zastosowanieart. 896 § 1 pkt 2 kpcz uwagi na odesłanie zart. 902 kpc. Przepisart. 902 kpcstanowi, że do skutków zajęcia wierzytelności stosuje się odpowiednioart. 885, 887 i 888 kpc, a do skutków niezastosowania się do wezwań komornika oraz obowiązków wynikających z zajęciaart. 886 kpc.
Zgodnie zart. 885 kpczajęcie ma ten skutek, że w stosunku do wierzyciela egzekwującego nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed zajęciem, jeżeli wymagalność wynagrodzenia następuje po zajęciu. Należy też pamiętać o treściart. 900 § 2 kpczgodnie z którym zajęcie sum pieniężnych periodycznie obejmuje także wypłaty przyszłe.
Zatem z chwilą zajęcia wierzytelności dłużnik (GminaB.) nie mogła należnego świadczenia przekazać aktualnemu wierzycielowi (Bankowi), ale miała obowiązek złożenia go komornikowi. Pozwana Gmina działała zatem zgodnie z prawem. Przekazując świadczenie komornikowi zwolniła się z obowiązku zapłaty gdyż jej dług w stosunku do Banku jako cesjonariusza wygasł.
Powyższe argumenty są wystarczające do uznania bezzasadności powództwa.
Dalsze uwagi Sądu należy ocenić jako dodatkowe argumenty przemawiające za brakiem podstaw prawnych powództwa. Sąd wskazał jedynie na możliwość wytoczenia przez powoda jako wierzyciela danej wierzytelności (nie mylić z wierzycielem egzekwującym) powództwa przeciwegzekucyjnego. Nie oznacza to, że powód miał taki obowiązek. Z uwagi na opisany stan faktyczny powództwo takie (art. 841, 842 kpc) z pewnością zostałoby oddalone.
Z omówionych względów nie zachodzi również naruszenieart. 509, 510 i 512 k.c.
Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawieart. 385 kpc.
O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w oparciu zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawieart. 98 k.p.c,99 k.p.c.i108 § 1 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 6w związku z§ 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. Nr 163, poz.1349) uznając, iż nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości niniejszej sprawy uzasadnia przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 2700 zł.
SSA Grzegorz Krężołek SSA Józef Wąsik SSA Barbara Baran