Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 2254/15
Data wyroku: 2016-07-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Lehmann

Sygnatura akt XII C 2254/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
P., dnia 8 lipca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Zofia Lehmann
Protokolant:Starszy sekretarz sądowyE.
po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. w Poznaniu sprawy z powództwa
I. N., zam.Os. (...)=-200G.
przeciwkoI. F., zam.ul. (...),(...)-(...) T.
B. F., zam. zam.ul. (...),(...)-(...) T.
- roszczenia z weksla

I
Utrzymuje w mocy wydany w niniejszej sprawie w dniu 18 sierpnia 2015 roku nakaz zapłaty.

II
Poniesionymi przez pozwanych kosztami niniejszego postepowania obciąża ich we własnym zakresie.

SSO Zofia Lehmann
Sygnatura aktXIIC 2254/15

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia13 sierpnia 2015 roku, który doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynął17 sierpnia 2015 rokuw trybie postępowania nakazowego powódI. N.,działając przez pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, skierował p-ko pozwanymI. F.orazB. F.żądania:
-wydania nakazu zapłaty zobowiązującego ich solidarnie do zapłaty na jego rzecz kwoty669.942,69,- złwraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od11 sierpnia 2015 roku– do dnia zapłaty,
-solidarnego zasądzenia od nich na jego rzecz zwrotu kosztów niniejszego postępowania wraz z kosztem jego procesowego zastępstwa – według norm przepisanych,
-w razie wniesienia przez nich zarzutów utrzymania nakazu zapłaty w mocy,
nadto:
-przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność jego lub nieobecność jego pełnomocnika,
nadto:
-przeprowadzenia zawnioskowanych przez niego dowodów na podane tezy.
Na tego poparcie:
-podał, iż na zabezpieczenie jego ewentualnych roszczeń wobec nich wręczyli mu oni weksel in blanco,
-podał, że z racji nie wywiązania się przez nich z tych zobowiązań - w dniu20 lipca 2015 rokuwypełnił ów weksel,
-podał, że – mimo poinformowania ich przez niego o miejscu i terminie jego płatności - weksla tego nie wykupili, co uprawniało go do naliczania odsetek,
-podał, że do chwili wniesienia pozwu w tej sprawie nie dokonali na jego rzecz zapłaty żadnej sumy wekslowej (k. 1 – 3 akt).
W dacie18 sierpnia 2015 rokuwydany został w niniejszej sprawie nakaz zapłaty - w postępowaniu nakazowym (k. 10 akt).
W ustawowym terminie pozwaniI. F.orazB. F.zgłosili do niego zarzuty domagając się w ich treści:
-uchylenia wydanego nakazu zapłaty i oddalenia w całości powództwa powoda,
-zasądzenia od niego na ich rzecz zwrotu kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztu ich procesowego zastępstwa wraz z opłatą kwoty17,- złod pełnomocnictwa
nadto:
-uchylenia zabezpieczenia udzielonego na jego podstawie,
-wstrzymania jego wykonalności
nadto:
-zwolnienia ich od ponoszenia w tej sprawie kosztów sądowych,
nadto:
-przeprowadzenia wskazanych przez nich dowodów w związku z określonymi przez nich okolicznościami.
Przedstawione stanowisko oparli oni na argumentach:
-iż sporny weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym przez nich porozumieniem,
-przedstawili swoje poglądy dotyczące warunków wypełnienia weksli o tym charakterze,
-zaprzeczyli temu, jakoby łączyła ich z powodem umowa pożyczki,
-zaprzeczyli temu, jakoby mieli wobec niego jakiekolwiek zadłużenie,
-przedstawili okoliczności, w jakich doszło do podpisania przez nich cyt. weksla,
-uzasadnili swoje pozostałe wnioski (k. 14 – 18 akt).
Postanowieniem wydanym w niniejszej sprawie w dniu14 października 2015 rokuzostali oni zwolnieni od kosztów sądowych częściowo tj. od opłaty sądowej powyżej kwoty5.000,- zł(k. 92 – 93 akt).
W procesowych pismach:
-powód: z dnia21 grudnia 2015 roku, które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło23 grudnia 2015 roku(k. 118 – 128 akt), z dnia4 lutego 2016 roku, które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło8 lutego 2016 roku(k. 164 – 166 akt),
-pozwani: z4 stycznia 2016 roku, które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło11 stycznia 2016 roku(k. 143 – 148 akt), z dnia11 lutego 2016 roku,które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło15 lutego 2016 roku(k. 169 – 172 akt), z dnia18 kwietnia 2016 roku, które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło22 kwietnia 2016 roku
prezentowali swoje stanowiska, ustosunkowywali się do twierdzeń przeciwnika, zgłaszali wnioski dowodowe.
Na rozprawach wyznaczonych w tej sprawie w dniach8 grudnia 2015 roku(k. 113 akt),2 marca 2016 roku(k. 177 – 178 akt),26 kwietnia 2016 roku(k. 199 – 200 akt),15 czerwca 2016 roku(k. 225 - 227 akt) strony podtrzymywały swoje stanowiska.
Ustalenia stanu faktycznego:
A.PowódI. N.od2006 rokuprowadzi działalność gospodarczą polegającą na handlu samochodami używanymi – do2008 rokujej miejscem byłyNiemcy, w związku z czym dysponował on na terenieB.stosownym placem, lokalem mieszkalnym, halą i tzw. magazynkiem. Zatrudniał tam pozwanegoB. F.– był on u niego pierwszoplanowym sprzedawcą; obdarzał go dużym zaufaniem. W tymże roku z przyczyn osobistych postanowił on zakończyć ją na tym terenie i skoncentrować się na terenie Polski (zeznania powoda; zeznania świadkówR. D. (1),M. M.,A. N.).
-W zaistniałej sytuacji pozwany zaproponował mu przejęcie tego placu w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej o tej samej branży na swój rachunek – powód wyraził na to zgodę, Był nawet z tego zadowolony z punktu widzenia własnych interesów – albowiem posiadane przez niego, a nie sprzedane pojazdy przekazywał mu na podstawie umowy komisu; mógł też nabywać od niego interesujące go. Tak też się stało – powód prowadził tą działalność dalej podfirmą (...)wG.przyul. (...); pozwany – zaś – podfirmą (...)wF.,L.. (zeznania stron, świadkowie j.w.; k. 132 – 133, 137 – 140 akt). Poza kwestią pozostawało, że rozliczenia między nimi na tym tle były rzetelne; dochodziło do nich albo wG.– w drodze pozwanego lub pozwanych doT., gdzie zamieszkują, albo wB., dokąd jeździł powód. (zeznania powoda).
B. Jesienią2009 rokupozwany zwrócił się do niego z prośbą o zawarcie umowy pożyczki motywując to koniecznością dalszych inwestycji w powyższej działalności – przedstawiając mu pozytywne tego perspektywy finansowe. Jak wyżej wskazano powód miał do niego pełne zaufania; skoro co do ich obrachunku na bazie sprzedawanych samochodów nie miał zastrzeżeń; uważał go za uczciwego przedsiębiorcę; dlatego też wyraził na to zgodę.
-Ustalili oni kwotę tej pożyczki na poziomie92.000,- euro, co w przeliczeniu na złoty wg ówczesnego współczynnika wynosiło kwotę388.240,- zł; jej oprocentowanie według odsetek ustawowych i termin jej zwrotu do końca2010 roku.W tym celu powód zawarł ze swoimi znajomymiM. P. (1)iClaudiąM.umowy pożyczek, których przedmiotem były kwoty po30.000,- euro, co stwierdzone zostało dokumentami z dat: odpowiednio23 września 2009 rokui12 września 2009 roku.Z kolei do zawarcia związanej z tym postępowaniem doszło w okolicach1 października 2009 rokuw siedzibie działalności gospodarczej prowadzonej przez powoda, a usytuowanej wG.. Pieniądze te przyniosła tam jego mama świadekA. N.– ona też zasugerowała, by ustanowić jakieś zabezpieczenie ich zwrotu. Wtedy to skontaktował się on ze świadkiemW. J.,będącym radcą prawnym i udzielającym mu pomocy prawnej w innych sprawach – i to on poradził mu, by pozwani wystawili w tym celu weksle in blanco. Okolicznościom tym towarzyszyli świadkowieR. D. (2),M. P. (2),M. M.i jego obecnie nie żyjąca żona – pierwszy z wymienionych udał się doKancelariiprowadzonej przez ww i przywiózł ich blankiety. ŚwiadekW. J.poinstruował go o sposobie ich wypełnienia i wręczenia. Jeden z nich wystawiony został przez pozwanych; pozostałe dwa przez każdego z nich (zeznania powoda; zeznania świadkówW. J.,R. D. (2),M. M.,M. P. (2),A. N.: k. 8, 130, 131, 134, 135 akt).
-Do umówionego przez strony terminu zwrotu cyt. pożyczki pozwani nie wywiązali się ze swojego zobowiązania wobec powoda – pozwany, nie ukrywając, że ma kłopoty finansowe, zapewniał go jednak, że je ureguluje. W latach2010 – 2014mieli oni kilkukrotnie kontakt; po2014 rokupozwani zerwali go. W tym stanie rzeczy powód zdecydował się na uzupełnienie weksla wystawionego przez nich na kwotę669.943,- złskładającą się z kwoty głównej równej388.240,- złoraz odsetek liczonych od1 października 2009 rokurównych kwocie281.702,69,- zł(zeznania powoda; k. 8 akt). W pismach z dnia20 lipca 2015roku wezwał on pozwanych do jego wykupu, czemu nie uczynili zadość kierując do niego pismo z30 lipca 2015 roku(k. 6, 7, 23 akt).
-Następnego dnia tj.31 lipca 2015 rokuzłożyli oni wProkuraturze RejonowejT.Centrum – Zachód zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa.Wszczęte w związku z tym postępowanie o sygn. akt(...)postanowieniem z dnia30 czerwca 2016 rokupodległo umorzeniu wobecstwierdzenia braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa przez powoda(zeznania pozwanych, k. 245, 247, 105, 115, 21 – 22 akt).
C.W dniach3 marca 2008 roku, 22 grudnia 2008 roku, 28 września 2009 roku, 1 października 2009 roku, 5 października 2009 rokupozwany był pacjentem świadkaW. K.prowadzącego(...)wT.w związku z problemami i kontrolą stomatologiczną (zeznania świadkaW. K.,I. R.,Z. M.; k. 195 – 198, 220, 224 akt).
-Mama pozwanego – świadekJ. D.zatrudniona jest wSzpitalu (...)spółce z oo z/s wC.jako lekarz ginekolog – pacjentką usytuowanej tamPoradni Położniczo-Ginekologicznejm.in. w dniach8 kwietnia 2009 roku, 5 maja 2009 roku, 1 października 2009 roku, 4 października 2009 roku, 9 października 2009 rokubyła pozwana, która w dniu3 listopada 2009 rokuwB.urodziła córkęL. F.(zeznania pozwanych; zeznania świadkówJ. D.,I. R.,Z. M.k. 42, 188 – 193, 220 akt).
Naprowadzony stan faktyczny znalazł oparcie w treści:
-dokumentów z k. 6, 7, 23, 132, 133, 137 - 140 (korespondencja stron), 8 (odpis weksla), 21 – 22 (zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa), 42 (odpis aktu urodzenia USC wT.), 130, 131 (weksle in blanco), 134, 135 (oświadczenia), 188 – 198, 220, 224 (dokumentacja medyczna);
-zeznań świadkówR. D. (1),M. P. (2),A. N.,M. M.(k. 177 – 178 akt),W. J.(k. 193 - 200 akt),J. D.,K. F.,Z. M.,I. R.(k. 225 – 226 akt),W. J.(k. 193 akt);
-zeznań stron z k. 226 – 227 akt.
Analiza i ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego:
Złożyły się nań dokumenty i to zarówno o charakterze urzędowym, jak i o charakterze prywatnym; zeznania świadków i zeznania stron.
A.O dokumencie urzędowych mowa jest w normieart. 244 k.p.c.stanowiącej, że…sporządzone w przepisanej formie przez organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone…(par.1); co odpowiednio stosuje się do…sporządzonych przez inne podmioty w zakresie zleconych im przez ustawę zadań z dziedziny administracji publicznej…(par. 2) – w niniejszej sprawie zaliczyć do nich należało odpis aktu urodzenia córki pozwanych zUrzędu Stanu Cywilnego wT.
-Z kolei z treści normyart. 245 k.c.wynika, iż…dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte…
Warunki zaprzeczenia ich prawdziwości zredagowane zostały odpowiednio w normachart. 252 k.p.c.iart. 253 k.p.c.– żadna ze stron przy udzialeart. 232 k.p.c.z możliwości takiej nie skorzystała; brak też było przesłanek ku temu, by inicjatywą taką podjąćz urzędu.
1.Pozwani kwestionowali w odniesieniu do niektórych złożonych przez powoda istnienie waloru dokumentu – poglądu tego nie można było podzielić. Pomijając fakt, że część przez nich zakwestionowanych jestpoświadczona za zgodność z oryginałem(oświadczenia ClaudiiM.iM. P. (3)); to pozostała stanowi wydruki komputerowe oraz wiadomości emailowe. Na prowadzenie z nich dowodu zezwala normaart. 309 k.p.c.– odpowiednie zastosowanie do nich mają przepisy o dokumentach; dowód ten ma z reguły charakter pośredni, skoro treść jego wynika z informacji zyskanych na podstawie innych środków dowodowych. Podlega on jednak ocenie wg zasad wynikających zart. 233 k.p.c.(por. T. Ereciński {w: } Z problematyki dowodu z dokumentów w sądowym postępowaniu cywilnym).
B. W roli świadków wystąpili w przebiegu tego procesu:
-A. N.,M. P. (2),M. M.,W. J.,R. D. (1)–z inicjatywy powoda;
-J. D.,W. K.,I. R.,K. F.,Z. M.– z inicjatywy pozwanych.
1. Generalnie zaufaniem obdarzono zeznania pochodzące od świadków zawnioskowanych przez powoda – stanowią one, bowiem, zgodną, spójną całość; szczegółowo opisują okoliczności towarzyszące zawieranej przez strony umowie pożyczki oraz wystawianiu i wręczaniu powodowi przez pozwanych wskazanych weksli. Ich wsparciem były dokumenty m.in. w postaci właśnie cyt. weksli, korespondencji stron (wezwanie do wykupienia jednego z nich ze strony powoda; reakcja na to ze strony pozwanych).
-W kontekście z powyższym znaczące okazały się zeznania świadkaW. J.. Jest on radcą prawnym prowadzącymKancelariędo tego adekwatnąz/s wG.– od wielu lat świadczącym pomoc prawną na rzecz powoda w związku z jego aktywnością gospodarczą. Pomijając fakt, że pozostawały one w pełnej korelacji z zeznaniami pozostałych zawnioskowanych przez niego – to samo doświadczenie życiowe sprzeciwiało się temu, by ewentualnie uwierzyć w to, że w zamiarze działania na jego korzyść w niniejszej sprawie ryzykowałby on swoją karierą, źródłem utrzymania podając kłamliwe dane co do analizowanych faktów.
-Poparciem dla tego poglądu były zeznania świadkaR. D. (1), który po ustaleniach ww z powodem przy okazji zawierania badanej umowy na jego polecenie udał się do cyt. Kancelarii w celu odebranie blankietów weksli. I choć to, że powód jest jego pracodawcą mogloby sugerować istnienie po jego stronie interesu w prezentowaniu okoliczności dla niego korzystnych, to uznano, że jego wypowiedzi odzwierciedlały rzeczywistość. Ponownie odwołać się należało do ich zgodności z wypowiedziami ww stanowiących logiczną całość – niemniej w relacji z tym akcentacji wymagało, że pozwani poza zaprzeczeniem całej tej sytuacji nie zaprezentowali zasadniczo konkretnych realiów, w których weksle te zostały wystawione. Nie wiadomo też – w świetle opisanej przez nich koncepcji – w jakim celu dotyczyło to trzech; co przy przyjęciu zaistnienia miedzy stronami umowy pożyczki było oczywiste.
-Z kolei świadekM. P. (2)w żaden sposób nie jest uzależniony od powoda; łączą ich tylko więzy gospodarcze i to o nie największym znaczeniu oraz zakresie dla ich aktywności zawodowych – brak, więc, było przesłanek ku temu, by wiarygodność jego słów oceniać w związku z tym negatywnie; tym bardziej skoro nie mieściły się w jego sferze żadne przyczyny, dla których miałby podawać nieprawdę w jego intencji. Przemawiało to za pozytywnym stosunkiem z rozpatrywanego punktu widzenia do jego słów.
-ŚwiadekM. M.jest dobrym znajomym powoda – wraz ze swoją obecnie już nie żyjącą żoną obecny był przy omawianych zdarzeniach, a więc źródłem jego wiedzy na ten temat były jego bezpośrednie obserwacje i bezpośrednio zyskane informacje. Dlatego też – i w zgodzie z twierdzeniami ww – jawił się on jako w pełni wiarygodny.
-Dopełnieniem zobrazowania faktów towarzyszących zawarciu przez strony umowy pożyczki i wystawieniu rzez pozwanych weksli były zeznania mamy powoda – świadkaA. N..To ona przyniosła kwotę będącą przedmiotem tej umowy ze swojego miejsca zamieszkania; to ona była inspiratorką ustanowienia jakiegoś zabezpieczenia jej zwrotu – aktywnie, więc, zaangażowana była w te zdarzenia. W tak ukształtowanych realiach jej zeznania wpisały się w całość omawianej sytuacji.
Niezależnie od w/naprowadzonych przesłanek – zeznaniom cyt. świadków dano w całości wiarę także dlatego, albowiem ujawniły one ze szczegółami okoliczności dotyczące spornej umowy i spornych weksli. Nastąpiło to w sposób logiczny, zrozumiały, przekonywujący – każda z podawanych przez nich wiadomości wypływała i znajdowała uzasadnienie w poprzedniej; brak było najmniejszego sygnału mogącego sugerować, że tak, jak twierdzą pozwani, w ogóle do tego nie doszło. Znaczyłoby to, że wspólnie uknuli oni intrygę celem zyskania przez powoda od nich nienależnych mu pieniędzy (postępowanie karne na tym tle wszczęte z inicjatywy pozwanych zostało umorzone) – nie sposób przyjąć, by powód z premedytacją wciągnął do tego tychże świadków, w szczególności świadków w osobach swojej69– letniej mamyA. N.iW. J.wykonującego zawód radcy prawnego.
-Świadkowie powołani przez pozwanych w zasadzie – w kontekście z linią ich obrony prezentowaną p-ko roszczeniu powoda z tej sprawy – koncentrowali się w złożonych przez nich zeznaniach w tym postępowaniu na tym, iż we wskazywanym przez niego dniu odzwierciedlającym zawarcie przez nich spornej umowy i wystawieniu weksla nie mogło do tego dojść z racji braku ich zdolności do bilokacji związanej z tym, że przebywali gdzie indziej. Dokonując tego analizy nie można było wyprowadzić wniosku o tym, by mieli rację. Nie można było jednak ominąć ich twierdzeń:
a.ŚwiadekW. K.prowadzi – zgodnie ze swoimi kwalifikacjami – działalność gospodarczą podfirmą (...)z/ s wT.,i jego pacjentem przynajmniej od2008 rokujest pozwany. Z przedłożonej przez niego dokumentacji lekarskiej – nie kwestionowanej co do autentyczności przez powoda – rzeczywiście wynikało, iż w datach28 września 2009 roku, 1 października 2009 roku(co jest istotne dla tego sporu),5 października 2009roku odbył w siedzibie jego działalności wizyty związane z jego problemami stomatologicznymi; co potwierdził w swoich zeznaniach pochodzących z tej sprawy.
Nie podległo to kontestacji przez powoda – a przedstawiony przez niego dokument tego dotyczący; pochodzący nie od biegłego sądowego i wyrażający wyłącznie opinię jego autora nie mógł przesądzić o innej ocenie z tego punktu widzenia.
Dlatego też nie zakwestionowano w tym badaniu zarówno prawdziwości tego dokumentu, jak i zeznań cyt. świadka.
-Ten sam stosunek generalnie przyjąć należało do zeznań świadkaJ. D.zatrudnionej wSzpitalu (...)spółce z oo z/s wC.na stanowisku zgodnym z jej kompetencjami tj. lekarza o specjalności ginekologii i położnictwa. Rzeczywiście – z dokumentacji lekarskiej dotyczącej pozwanej, będącej pacjentką usytuowanej przy nimPoradni Położniczo – Ginekologicznej, wynika, iż m.in. w dniach1 października 2010 roku, 2 października 2010 roku, 4 października 2010 roku, 9 października 2010 rokuodbyła w niej wizytę. Niewątpliwie zeznania ww świadka z rozważanej perspektywy należało potraktować z pewną rezerwą z racji tego, że jest ona mamą pozwanego i teściową pozwanej – tym samym z pewnością można było zaprezentować pogląd, iż to ich pozycja w tym sporze wiążąca się ze znacznym obciążeniem finansowym była dla niej ważniejsza od pozycji powoda. Biorąc jednak pod uwagę zapisy w cyt. dokumencie nie kwestionowanym w przedstawionym trybie przez niego i korelujące z jej wypowiedziami obdarzono je zaufaniem – co jednak nie musiało przełożyć się na przekonanie o tym, że rozważane kwestię przedstawiał on kłamliwie.
-To samo wynikało z zeznań pozostałych świadków w osobachI. R.,K. F.orazZ. M.podających fakty mające potwierdzić forsowaną przez pozwanych koncepcję, jakoby w ogóle do zawarcia przez nich jakiejkolwiek umowy z powodem nie doszło. Ich słowa w tym aspekcie nie zasługiwały na wiarę. Przemówiło za tym kilka okoliczności:
a.Przede wszystkim zeznania powoda nie wykluczające tego, że wpisana przez niego na spornym wekslu data mogła nie być precyzyjnym odzwierciedleniem wiążących się z nią faktów – upływ czasu, bowiem mógł zadecydować o jego niepamięci o nich, i że mogły one zaistnieć w jej okolicach.
b. Z kolei okoliczności ich ww wizyt lekarskich nie przeszkadzały temu – skoro niejednokrotnie było tak, że jadąc doT.zatrzymywali się oni po drodze wG.u powoda. Tym samym oczywiste było, że i tym razem tak mogło być, skoro są to miejscowości położone na tej samej trasie.
W relacji z powyższym istotnego zaznaczenia wymagało też to, że żaden ze świadków powołanych przez pozwanych; także żaden z innych oferowanych przez nich dowodów nie potwierdził w żadnym fragmencie czy momencie, by ewentualna współpraca stron koncentrowała się w ramach tzw.firmanctwa, i by stanowiło to o powstaniu spornych weksli – gdy tymczasem dowody powołane przez powoda, jak już wielokrotnie wskazano, zobrazowały logicznie i przekonująco czynniki determinujące to.
3. Analiza prawdziwości zeznań stron stanowiła funkcję w/naprowadzonej analizy prawdziwości zeznań świadków.
a. Do tego, co powiedział powód nabiera się, więcej zaufania, aniżeli do tego, co powiedzieli pozwani. Były one spójne, logiczne znajdując poparcie w zeznaniach powołanych przez niego osób w charakterze świadków oraz treści przedłożonych dokumentów.
-Nie mogło przeciwstawić się temu ich zdziwienie, że z wypełnieniem weksla i wystąpieniem z roszczeniami wobec nich zwlekał on przez wiele lat – jest to, bowiem, samodzielna i neutralna jego decyzja; pokusić się można było o przypuszczenie, że w ten sposób z uwagi na ich wieloletnią znajomość i współpracę dawał im szanse na wywiązania się z ich zobowiązań wobec niego. To raczej im można się dziwić, że nie dołożyli elementarnej staranności w zadbaniu o swoje interesy – oczywiście przyjmując ich koncepcję przyjętą w tym sporze – nie żądając od niego ich zwrotu i zdając sobie sprawę z tego konsekwencji. Mało jest, bowiem, prawdopodobne, że tak nie było zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę, że pozwany od wielu lat prowadzi gospodarczą działalność i zapewne instytucja weksli nie jest mu obca.
-W kontekście z powyższym wyeksponowania wymagało, że przyznał on, iż pozwany z tytułu ich współpracy nie ma wobec niego żadnych zaległości – nadto, iż pozwani wręczyli mu3wekslein blanco. Gdyby więc chciał, jak sugerowali, wykorzystać to i bezprawnie domagać się od nich nienależnych mu kwot nic nie stało na przeszkodzie temu, by uzupełnił wszystkie.
b.Zeznań pozwanych natomiast nie uznano za odpowiadające rzeczywistości – przedstawiona, bowiem, przez nich; w szczególności pozwanego wersja dotycząca formy jego współpracy z powodem (tzw. firmanctwo) nie znalazła oparcie w zgromadzonym w tej sprawie materiale dowodowym. Przeciwko niej przemawiał także fakt pozostawienia przez niego w jego posiadaniu 3 ww weksli – nie można było nie zauważyć tego, że dbający o swoje interesy i mający świadomość tego konsekwencji (o czym była już mowa) do takiej sytuacji nie dopuszcza. Okoliczność tą podkreślił fakt, że jest on osobą prowadząca od lat gospodarczą działalność – z więc tym bardziej winną zdawać sobie z tego sprawę.
4.Pozwani powoływali się też w tym postępowaniu na niedopuszczalność uwzględnienia wniosków dowodowych powoda.
-W pierwszej kolejności uznali oni, iż były one spóźnione – skoro pojawiły się dopiero w jego procesowym piśmie stanowiącym odpowiedź na zgłoszone przez nich zarzuty do wydanego w tej sprawie nakazu zapłaty. Nie był to zarzut trafny w świetle treści normyart. 495 par. 1 k.p.c.mówiącej o tym, że …w razie prawidłowego wniesienia zarzutów…i zarządza doręczenie ich powodowi… -jest to więc pierwszy moment, w którym poznaje on linię obrony przeciwnika i dopiero wtedy ma szanse na nia zareagować. Nie można też było stracić z pola widzenia tego, że do tej chwili nie obowiązywał go wskazywany przez nich reżim dowodowy. Warto zwrócić uwagę na to, że uwzględnieniu podległy również ich wnioski dowodowe – celem ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego tej sprawy – zgłoszone ze znacznie większym przekroczeniem tego reżimu.
-Prawdą jest, że w świetle normyart. 720 par. 2 k.c.umowa pożyczki w przewidzianych nią realiach wymaga zachowania formy pisemnej – z uwagi na to, że forma ta zastrzeżona jest tylko dla celów dowodowych, to jej niezachowanie pociąga za sobą konsekwencje zredagowane wart. 74 k.c.iart. 246 k.p.c.Pozwani eksponowali więc - kierując się ich zapisami - niedopuszczalność prowadzenia na fakt jej dokonania dowodu z przesłuchania świadków oraz dowodu z przesłuchania stron. Nie zauważyli, jednak, że jest to dopuszczalne m.in. w sytuacji, gdy jest to uprawdopodobnioneza pomocą pisma. Chodzi tu o jakikolwiek i przez kogokolwiek sporządzony dokument, który w swojej zawartości, co prawda, nie potwierdza treści samej takiej czynności – ale uzasadnia prawdopodobieństwo zaistnienia takiej okoliczności (E. Gniewek {w: } KC. Komentarz. Wydanie III, Warszawa 2008). W świetle tego zaprezentować należało zapatrywanie, iż poza granicami zastrzeżeń pozostawało, że w ich obszarze umieścić należało wystawione przez pozwanych weksle oraz korespondencję stron – ich lektura, bowiem, w znaczącej mierze pozwoliła na budowę przekonania o tym, że czynności te zostały dokonane. Po pierwsze owe weksle musiały mieć jakieś podłoże do ich wystawienia i późniejszego uzupełnienia; a w owej korespondencji strony tak czy inaczej powoływały się na to.
Zważeniu podległo, co następuje:
Powództwo powoda w całości zasługiwało na uwzględnienie.
AWeksel niezupełny jest to taki weksel, któremu brak wszystkich lub niektórych istotnych cech weksla trasowanego względnie weksla własnego (art. 101i następneustawy Prawo wekslowe z dnia 28 kwietnia 1936 roku, DU RP nr 37,poz.282 i dalsze zmiany), a co do którego istnieje porozumienie między jego wystawcą, a osobą, której go wręczył co do późniejszego jego uzupełnienia – gdyby go, bowiem nie było nie miałby on charakteru takiego dokumentu; porozumienie to jest wynikiem umowy pozawekslowej. Zatem prawa i obowiązki istnieją nim nadane i nim przyjęte – albowiem weksel niezupełny nie zawiera jeszcze sam przez się zobowiązania odrywającego się w ten sposób od stosunku zaistniałego między stronami i nie tworzy praw i obowiązków oderwanych.
-Ubocznie zauważyć należy, że weksle takie w obrocie przechodzą często jako tzw. weksle gwarancyjne (kaucyjne) mające na celu – w przypadku płatności zobowiązania i niespełnienia go przez dłużnika (jego wystawcę) - uprawnienie jego posiadacza do uzupełnienia go w sposób umówiony, stworzenia weksla zupełnego, dochodzenia zapłaty na jego podstawie – tym samym szybszej realizacji swoich praw.
1. W myśl regulacji zawartej wart. 10powołanej ustawy…jeżeli weksel niezupełny w chwili wystawienia uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem , że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba, że posiadacz nabył weksel w złej wierze, albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa…W związku z tym i w związku z powyższymi uwagami – w kontekście ze stanem faktycznym niniejszej sprawy – rozważyć należało kilka przesłanek.
a. Kluczowym problemem – wobec charakteru spornego weksla – było, więc ustalenie istnienia i treści opisanego porozumienia; pozwani zresztą w przyjętej linii obrony przed roszczeniem powoda rozpatrywanym w tej sprawie okoliczność tą kwestionowali.
-W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagała jego forma – upierali się oni, bowiem, na tym, iż winno mieć ono pisemną. Tymczasem w orzecznictwie i doktrynie od dawna przyjmuje się, iż może być ono wyraźne, ale i domniemane – a gdy brak jest jego szczegółowości posiadacz takiego weksla uzupełnić go może każdą kwotą równoważną wartości wierzytelności, na której zabezpieczenie został wystawiony (por. wyrok SN z 15 września 1964 roku, I CR 103/04; wyrok SN z 28 maja 1998 roku, III CKN 531/97; Komentarz. Prawo wekslowe i czekowe pod red. Artura Glasnera i Arnolda Thalera, Wydawnictwo Park; Bielsko – Biała 1992, str. 42; Komentarz. Prawo wekslowe i czekowe pod red. Marka Czarneckiego i Lidii Bagińskiej. Wydanie 5; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2008, str. 191).
b. Istotne było też zastanowienie się nad użytym w powołanym przepisie zwrotem…w chwili wystawienia…-biorąc pod uwagę w/zasugerowany częsty cel powstawania weksli w formule in blanco zinterpretować go należało jako tożsamy zwręczeniem goze względu na to, że bez tego zobowiązanie wekslowe nie powstaje; z więcpraw wekslowychnie nabywa się i w konsekwencji tego nie można ich dochodzić.
c.Z kolei jego uzupełnienie to nie tylko wypełnienie brakujących jego części, ale i zmiana już istniejących przy oczywiście koniecznym warunku tego zgodności z opisanym porozumieniem. Obojętne jest przy tym kto tego dokonał, jako, że przepis ten mówi tylko ogólnie o takiej czynności. Zwrócenia uwagi wymagało, że owa niezgodność z porozumieniem dotyczy nie tylko jego istotnych cech, ale całej jego treści.
d.Porozumienie zachodzi między wystawcą weksla z jednej strony, a otrzymującym weksel z drugiej – mieści ono, więc, w sobie upoważnienie i zlecenie jego uzupełnienia.
-Na gruncie przywołanego unormowania dochodzi jak gdyby do odwrotu ponoszenia ciężaru dowodu (art. 6 k.c.)– przysługujące każdemu dłużnikowi wekslowemu zarzuty mieścić się muszą w obszarze dotyczącym tego, że do ww uzupełnienia doszło w warunkach niezgodności z nim; co dowodzić można wszelkimi środkami. Tyle tylko, że inicjatywa ta przesunięta została w jego sferę, a więc to nie powód musiał wykazywać cyt. zgodność, tylko pozwani cyt. niezgodność. (por. wyrok SA w Poznaniu z 17 czerwca 2014 roku, I ACa 353/14; wyrok SN z 24 października 1962 roku, II CR 976/61; wyrok SA w Krakowie z 26 maja 2015 roku, I ACa 347/15; wyrok SA w Krakowie z 21 maja 2015 roku, I ACa 253/15; OSN 1928 I. C. 274/27 P.S.554/27; Komentarz. Prawo wekslowe i czekowe pod red. Artura Glasnera i Arnolda Thalera , Wydawnictwo Park, Bielsko – Biała 1992 op.cit).
2. W pierwszej fazie niniejszego postępowania (treść zarzutów do wydanego w tej sprawie nakazu zapłaty) pozwani ograniczyli się do gołosłownego zaprzeczenia powołanym przez powoda okolicznościom wystawienia spornego weksla – taka ich pasywność nie mogła przesądzić o przyjęciu poglądu co do zainicjowania przez nich działań na powyższym tle nie otwierając im jednocześnie drogi przejścia z rozpoznawania roszczenia stricte wekslowego do rozpoznawania roszczenia na tle umowy pozawekslowej (por. wyrok SN z 11 października 2013 roku, I CSK 763/12).
-Z uwagi jednak na zezwolenie stronom na złożenie w toku tego postępowania w trybieart. 493 par. 1 k.p.c.orazart. 207 par. 3 i par 6 k.p.c.( szczególne okoliczności) procesowych pism w celu ustalenia koniecznych elementów stanu faktycznego – postępowanie w tej sprawie przeniosło się na bazę ww stosunku pozawekslowego.
a.Obrony swoich praw w tym procesie pozwani poszukiwali nie tyle w niezgodności uzupełnienia przez powoda spornego weksla in blanco z porozumieniem stron, ile w tym, że porozumienie takie w ogóle nie zostało zawarte z racji nieistnienia po ich stronie jakiegokolwiek zobowiązania finansowego wobec niego z uwagi na nie zawarcie przez nich ww umowy – forsując pogląd, że weksel ten i dwa, którymi dysponuje jeszcze powód były częścią tzw.firmanctwa; co nie znalazło poparcia w zebranym w tej sprawie materiale dowodowym.
-Poglądu tego nie można było podzielić; w konsekwencji tego, iż uczynili oni zadość ich obowiązkowi wynikającemu z art. 10 p.w. i uwolnili się od zobowiązania wekslowego. W wyższej partii tego uzasadnienia dokonano szczegółowej analizy i oceny zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego w każdym aspekcie i w każdej płaszczyźnie – co nie doprowadziło do wyprowadzenia wniosku o racji pozwanych z przyczyn wyraźnie i obszernie przedstawionych.
-Następstwem powyższego był brak możliwości przyjęcia, by powód działał w warunkachzłej wiaryczyrażącego niedbalstwarozumianych przywołanym unormowanie.
-Okoliczności działania w ramach złej wiary czy rażącego niedbalstwa dotyczą ewentualnego nabywcy weksla – przeciw pierwszemu posiadaczowi, bowiem, dłużnik ma zarzuty z treści porozumienia; a ich potencjalna skuteczność zawsze przesądza o istnieniu złej wiary po stronie temu, komu go wręczył.
B. Pozwani podnieśli też zarzut przedawnienia roszczenia powoda wspartego na umowie pożyczki podnosząc argument, że doszło do tego między przedsiębiorcami; a więc termin ten dotyczy3lat. Skoro, więc, powód w swoich zeznaniach podawał, że jej zwrot miał nastąpić do końca2010 roku; to minął on z końcem2013 roku.Zarzut ten okazał się pozbawiony podstaw.
-W treści normyart. 117 k.custawodawca zredagował pojęcie i skutki tej instytucji stanowiąc, że…z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu…(par. 1), a….po upływie przedawnienia ten, p-ko komu przysługuje roszczenia, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że…(par. 2). Terminy te ustalone zostały w normieart. 118 k.c.– i rzeczywiście wynika z niej, że związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wiążą się z terminem 3 lat.
-W literaturze i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że działalność gospodarcza posiada cechy profesjonalizmu; podporządkowana jest regułom opłacalności i zysku; zasadzie racjonalnego gospodarowania; prowadzona jest na własny rachunek; wiąże się z obecnością w obrocie gospodarczym (por. uchw. SN z 18 czerwca1991 rou,(...), OSN 1992 nr 2 p. 17; uchw. SN z 6 grudnia 1991 roku, III CZP 117/91, OSN 1992, nr 5, p.65). W kontekście z tym za oczywiste wydaje się, że chodzi o roszczenia przysługujące podmiotom ją prowadzącym i mających związek z nią, przy czym poza zainteresowaniem pozostaje jej ujawnienie w stosownym akcie założycielskim czy rejestrze. Ich źródłem winny być czynności prawne dokonane w jej ramach (por. wyrok SN z 14 listopada 2013 roku, II CSK 104/13).
Przełożenie tych uwag na naprowadzony stan faktyczny tej sprawy nie doprowadził do budowy przekonania o tym, by związana z tym sporem umowa pożyczki kryteria te spełniała – powód zawarł ją z pozwanymi absolutnie poza obszarem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jej podłożem była ich długoletnia znajomość, wieloletnia współpraca; zamiar udzielenia mu pomocy, o którą prosił. To pozwani – dzięki niej – chcieli rozwinąć prowadzoną przez nich działalność gospodarczą i ewentualne powodzenie tego w dalekiej perspektywie mogło zadecydować o zawieraniu przez nich z powodem umów sprzedaży samochodów.
(punktIwydanego w tej sprawie wyroku –art. 496 k.p.c.).
Koszty niniejszego postępowania:
W ich skład weszły: opłata sądowa (33.499,- zł) oraz koszty procesowego zastępstwa stron (7.200,- zł) – zgodnie z wynikiem tej sprawy obciążono nimi w całości pozwanych z uwzględnieniem części opłaty sądowej, od której zostali zwolnieni (powyżej 5.000,- zł). Prawnym wsparciem rozstrzygnięcia o nich były unormowaniaart. 108 par. 1 k.p.c.;art. 98 par. 1 i par. 3 k.p.c.; art. 96 pkt. 10ustawy z dnia28 lipca 2005 rokuo kosztach sadowych w sprawach cywilnych.
Orzeczenie dotyczące – natomiast – kosztów procesowego zastępstwa stron znalazło oparcie w treścirozporządzeniaMinistra Sprawiedliwości z 28 września 2002 rokuw sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przezSkarb Państwakosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
(punktIIwydanego w tej sprawie wyroku)
(-)Z. L.