Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 21/16
Data wyroku: 2016-06-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 222 § 1 k.c.

Sygn. akt III Ca 21/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach, I Wydział Cywilny w sprawie o sygnaturze akt I C 573/15 z powództwaL. K.przeciwkoK. K. (1),M. K. (1), małoletnim:P. K.iW. K.- reprezentowanym przez przedstawicieli ustawowychK. K. (1)iM. K. (1), o opróżnienie lokalu mieszkalnego:

1
nakazał pozwanymK. K. (1),M. K. (1),P. K.iW. K.opuszczenie i opróżnienie z rzeczy ruchomych stanowiących własność pozwanych oraz wydanie powodowi lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)oraz garażu położonego nadziałce gruntu nr (...)dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...);

2
orzekł, żeK. K. (1),M. K. (1),P. K.iW. K.przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego;

3
wstrzymał wykonanie pkt 1. wyroku wobec pozwanych wymienionych w pkt 2. do czasu złożenia im przezGminę M.S.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego;

4
zasądził solidarnie odK. K. (1),M. K. (1),P. K.iW. K.na rzeczL. K.kwotę 337 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 137 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji dokonał następujących ustaleń faktycznych i ocen prawnych:

PowódL. K.jest współwłaścicielemlokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyul. (...)wS.wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i udziałem w prawie własności działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...)oraz garażu położonego nadziałce numer (...). Drugim współwłaścicielem wymienionego lokalu oraz garażu jestJ. K.- żona powoda. Lokal przyul. (...)wS.składa się z 3 pokoi. W lokalu tym mieszka powód wraz z żoną oraz pozwani. Pozwani mają swoje rzeczy w garażu, mają do niego dostęp oraz klucze. PowódL. K.orazJ. K.są rodzicami pozwanegoK. K. (1). PozwanaM. K. (1)jest żonąK. K. (1).P. K.iW. K.to małoletnie dzieciK. K. (1)iM. K. (1). PozwanyK. K. (1)mieszka wlokalu nr (...)przyul. (...)wS.od urodzenia. Jak pozwanyK. K. (1)ożenił się, to jego żonaM. K. (1)wprowadziła się do lokalu za zgodą powodaL. K.i jego żony. PozwaniK. K. (1)iM. K. (1)nie płacili powodowiL. K.iJ. K.czynszu z tytułu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Wszystkie koszty i opłaty związane z mieszkaniem opłaca powód oraz jego żona. Pomiędzy powodem i jego żoną oraz pozwanymi zaczęło dochodzić do konfliktów i awantur. W związku z powyższym powód wezwał syna i synową do opuszczenia lokalu. Pozwanym na przebywanie w lokalu nie wyraża również zgody matka powodaJ. K.– współwłaścicielka lokalu i garażu. PozwanyK. K. (1)pracuje wT., aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym. PozwanyK. K. (1)zajmuje się dodatkowo pracami dorywczym, z których uzyskuje średnio od 350 zł do 500 zł miesięcznie. PozwanaM. K. (1)jest bezrobotna. Pozwani pobierają zasiłek wychowawczy w kwocie około 570 zł miesięcznie. Dzieci pozwanych są w wieku 5 lat i 1,5 roku. Pozwani utrzymują się z kwoty około 1.000 zł miesięcznie. PozwanyK. K. (1)oraz jego matkaJ. K.są współwłaścicielami odrębnego lokalu położonego wK.przyul. (...)w udziałach wnoszących po ½ prawa własności. PozwanyK. K. (1)nigdy nie chciał mieszkać wK.. Pozwani mają rodzinę oraz znajomych wS., są związani zeS.. Starszy syn pozwanych chodzi do przedszkola wS.. Pismem z dnia 4 marca 2015 roku, zatytułowanym „Przedsądowe wezwanie do opróżnienia lokalu mieszkalnego i garażu”, powód wezwał pozwanych do dobrowolnego opuszczenia i opróżnienia ze wszystkich przynależnych sobie rzeczy lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...)oraz garażu położonego nadziałce numer (...).
Sąd Rejonowy wskazał, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były co do zasady pomiędzy stronami niesporne, w szczególności odnośnie faktu, iż powód i jego małżonka są współwłaścielami lokalu i garażu, oraz że pozwani aktualnie bez zgody powoda i jego żony zamieszkują w przedmiotowym lokalu i zajmują wskazany garaż. Sąd I instancji wyjaśnił, że okoliczności, na które powoływali się pozwani, w szczególności w odpowiedzi na pozew, a dotyczące rodzaju i charakteru konfliktu pomiędzy stronami nie mają decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądumeritiistotnym bowiem jest to, że taki konflikt istnieje i stanowi on przyczynę braku zgody powoda oraz jego żony na zamieszkiwanie pozwanych w lokalu i zajmowanie garażu. Sąd aquopodniósł, że w niniejszej sprawie jego zadaniem nie było roztrząsanie, kto ponosi odpowiedzialność za powyższy konflikt.
Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał powództwo za uzasadnione. Sąd I instancji argumentował, że zgodnie zart. 222 § 1 k.c.właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba, że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Roszczenie to służy właścicielowi przeciwko osobom, które faktycznie władają lokalem nie będąc do tego uprawnionymi. Natomiast w myślart. 209 k.c.każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. Sądmeritiwyjaśnił, że cytowanyart. 209 k.c.stanowi podstawę do wytoczenia powództwa na podstawieart. 222 § 1 k.c.przez jednego ze współwłaścicieli, oczywiście wtedy gdy drugi ze współwłaścicieli nie wyraża zgody na korzystanie z rzeczy wspólnej. W niniejszej sprawieJ. K.(drugi współwłaściciel) nie sprzeciwiała się wytoczeniu powództwa. Sąda quowskazał następnie, że pozwanym obecnie nie przysługuje tytuł prawny do przedmiotowego lokalu i garażu. PozwanyK. K. (1)początkowo czerpał tytuł prawny do lokalu na podstawie stosunku prawno-rodzinnego, jaki łączył go z rodzicami. Po ożenieniu się z pozwaną, pozwani zamieszkiwali w lokalu i zajmowali garaż na podstawie zgody powoda i jego żony. W związku z używaniem lokalu i garażu pozwani nie płacili powodom żadnego świadczenia, w tym czynszu najmu. Zdaniem Sądu Rejonowego stosunek prawny łączący strony należy ocenić jako użyczenie, o którym mowa wart. 710 k.c.Zgodnie z tym przepisem przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu przez czas oznaczony lub nieoznaczony na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Sąd I instancji nie miał żadnych wątpliwości, że powyższe użyczenie zostało przez powoda oraz jego żonę wypowiedziane, gdy pomiędzy stronami zaczęło dochodzić do awantur. Sądmeritiargumentował, że ostatecznym i formalnym wyrazem braku zgody było przedsądowe wezwanie do opuszczenia oraz opróżnienia lokalu i garażu. Sąd aquopodkreślił, że nie ulega wątpliwości, iżJ. K.nie wyraża zgody na zamieszkanie pozwanych w lokalu i zajmowanie garażu. Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie zart. 718 § 1 k.c.po zakończeniu użyczenia biorący do używania zobowiązany jest zwrócić użyczającemu rzecz. Powód może zatem domagać się od pozwanych wydania lokalu i garażu nawet jeżeli stanowią oni jego najbliższą rodzinę - syn, synowa i wnuki.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, że kwestię wydania lokalu mieszkalnego regulują także przepisyustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W ocenie Sądumeritinie ulega wątpliwości, że pozwani mieli status lokatorów w rozumieniu tej ustawy, gdyż korzystali z lokalu mieszkalnego na podstawie tytułu prawnego w postaci użyczenia (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy). W związku z powyższym Sąda quowyjaśnił, że nakazując opuszczenie lokalu mieszkalnego należy zbadać, czy pozwani spełniają przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego (art. 14 ust. 1 powołanej ustawy). Sąd Rejonowy argumentował, że pozwanymi są małoletnie dzieci, nad którymi opiekę sprawują ich rodziceK.iM. K. (1), w związku z czym należało orzec o uprawnieniu pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego (art. 14 ust. 4 pkt 2 ustawy). Na podstawie zaś art. 14 ust. 6 ustawy Sąd I instancji nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Sądmeritiwyjaśnił, że na podstawie art. 14 ust. 4 powołanej ustawy, o obowiązku otrzymania lokalu socjalnego nie orzeka się, jeżeli osoby eksmitowane mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Zdaniem Sądua quopozwani takim lokalem nie dysponują. Sąd Rejonowy argumentował, że pozwanyK. K. (1)jest współwłaścicielem lokalu wK., jednakże centrum życiowe pozwanych znajduje się wS.i pozwani nie chcą przeprowadzać się doK.. Pozwany ma tutaj pracę, a jedno z dzieci pozwanych chodzi wS.do przedszkola. Pozwani mają także tutaj rodzinę i znajomych. Ponadto Sąd I instancji podniósł, że drugim współwłaścicielem lokalu wK.jestJ. K.- matka pozwanego, która wyraża aktualnie zgodę na zamieszkiwanie pozwanych w tym lokalu. Jednakże z uwagi na istniejący konflikt w ocenie Sądumeritinie można wykluczyć, że zgoda ta zostanie niezwłocznie wycofana, a w tej sytuacji potrzeby mieszkaniowe pozwanych, którzy tworzą rodzinę z małoletnimi dziećmi byłyby zagrożone.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na mocyart. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro to pozwani przegrali postępowanie to winni zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty w łącznej wysokości 337 zł, na którą to sumę złożyła się opłata od pozwu – 200 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego – 120 zł.
Apelację od powyższego orzeczenia złożył powód, zaskarżając wyrok w części, to jest w pkt 2. i 3. sentencji, w zakresie w jakim Sąd Rejonowy orzekł, żeK. K. (1),M. K. (1),P. K.iW. K.przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego.
Skarżący zarzucił:

1
mające wpływ na treść wyroku w zaskarżonej części naruszenie prawa procesowego, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonanie jego błędnej oceny, bowiem Sąd I instancji uznał, iż pozwanyK. K. (1)wprawdzie jest współwłaścicielem nieruchomości, ale nie może nią dysponować;

2
mające wpływ na treść wyroku w zaskarżonej części naruszenieart. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegow zakresie w jakim Sąd I instancji przyjął, że mimo tego, iż pozwani mają gdzie zamieszkać przysługuje im prawo do lokalu socjalnego i należy wstrzymać eksmisję.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 2. poprzez orzeczenie, że pozwanym nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego oraz w pkt 3. poprzez jego uchylenie jako bezzasadnego, w szczególności w zakresie, w jakim Sąd I instancji wstrzymał eksmisję pozwanych z garażu. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego za II instancję.
W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Pozwani wnieśli również o nieobciążanie ich kosztami sądowymi. Do akt sprawy pozwani załączyli zaświadczenie lekarskie (k. 71), w którym wskazano, żeP. K.cierpi na nawracającą infekcję dróg oddechowych na okoliczność, iż z uwagi na dobro dziecka nie jest możliwa przeprowadzka do zdewastowanego i zagrzybionego mieszkania wK.. Dodatkowo pozwani przedłożyli oświadczenie wychowawczyni z przedszkola, do którego uczęszczaP. K., wskazujące, że zmiana przedszkola będzie dla chłopca niewskazana z uwagi na problemy z adaptacją (k. 72), co zdaniem pozwanych czyni niemożliwym wyprowadzkę zeS..
W piśmie procesowym z dnia 1 marca 2016 roku (data wpływu do Sądu) powód wniósł o oddalenie zgłoszonych przez pozwanych wniosków dowodowych jako sprekludowanych.
W kolejnych pismach procesowych, a także na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 marca 2016 roku oraz w dniu 28 kwietnia 2016 roku strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił następujące okoliczności faktyczne:

Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim wystawionym w dniu 21 grudnia 2015 roku u pozwanegoP. K.rozpoznano nawracająca infekcję dróg oddechowych.
/zaświadczenie lekarskie – k. 71/
W opinii wychowawczyni z przedszkola, do którego uczęszczaP. K.zmiana przedszkola jest dla chłopca niewskazana z uwagi na jego problemy adaptacyjne.
/oświadczenieM. K. (2)– k. 72/

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda jest zasadna w całości i skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku w postulowanym przez skarżącego kierunku.
Wniesiony przez powoda środek zaskarżenia sprowadza się do twierdzenia, że Sąd Rejonowy błędnie orzekł, iż pozwanym przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. W opinii apelującego pozwani mogą bowiem zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. We wskazanym zakresie należało zatem poczynić stosowne rozważania.
Na wstępie odnieść się należy do zgłoszonych przez pozwanych w odpowiedzi na apelację nowych dowodów. Wbrew opinii pełnomocnika powoda Sąd Okręgowy nie mógł pominąć przedmiotowych środków dowodowych na podstawieart. 207 § 6 k.p.c., czy teżart. 217 § 2 k.p.c., bowiem wskazane przepisy nie znajdują, na mocy odesłania zawartego wart. 391 § 1 k.p.c., odpowiedniego zastosowania w postępowaniu odwoławczym. Kwestia nowych dowodów w postępowaniu apelacyjnym została odrębnie uregulowana wart. 381 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Oceniając zatem możliwość pominięcia zgłoszonych przez pozwanych w odpowiedzi na apelację dowodów przez pryzmatart. 381 k.p.c.podnieść należy, że bez wątpienia potrzeba powołania tych dowodów istniała już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Jednakże zaświadczenie lekarskie znajdujące się na karcie 71 akt sprawy zostało wystawione w dniu 21 grudnia 2015 roku, zaś oświadczenie wychowawczyni z przedszkola wS., do którego uczęszczaP. K.zostało złożone w dniu 22 grudnia 2015 roku, a zatem już po wydaniu zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego. Tym samym pozostaje otwarta kwestia czy pozwani mogli postarać się o pozyskanie wymienionych dokumentów wcześniej i czy w związku z tym mogli je przedłożyć w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Zagadnienie to jednak nie wymaga głębszej analizy z przyczyn podanych poniżej. Podnieść należy, że wart. 381 k.p.c.wskazano, iż sąd drugiej instancji „może” pominąć nowe fakty i dowody, nie zaś że ma taki obowiązek. Literalne brzmienieart. 381 k.p.c.przesądza zatem o tym, że sąd odwoławczy dysponuje pewną swobodą w powzięciu decyzji o pominięciu zgłoszonych dopiero na etapie postępowania apelacyjnego nowych dowodów. W ocenie Sądu Okręgowego ponieważ zgłoszone przez pozwanych w odpowiedzi na apelację nowe dowody zmierzały do wykazania, iż ze względu na dobro dziecka przeprowadzka do lokalu wK.nie jest możliwa, wymienionych dowodów nie można było pominąć. Sąd Odwoławczy orzekając o uprawnieniu do lokalu socjalnego powinien bowiem za każdym razem wziąć pod uwagę dobro małoletnich, co wynika wprost zart. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.). Przepisy procedury cywilnej nie powinny w tym zakresie stanowić bezwzględnej przeszkody. Ostatecznie Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z powyższych dokumentów, co nie spowodowało zwłoki w rozpoznaniu sprawy.
Zgodnie zart. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegosąd nie może orzec o braku uprawnienia do lokalu socjalnego między innymi wobec małoletniego i osoby posiadającej status bezrobotnego, chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Na gruncie niniejszej sprawy rozważyć zatem należy czy pozwani mogą zamieszkać w lokalu położonym wK.przyul. (...). W przypadku bowiem pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie, pozwanym nie będzie przysługiwać uprawnienie do lokalu socjalnego.
Z ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego sprawy wynika, że pozwanaM. K. (1)jest osobą bezrobotną, natomiast pozwanyK. K. (1)jest zatrudniony wT., jednakże obecnie przebywa na urlopie wychowawczym. Tym samym obowiązki zawodowe pozwanychK.iM. K. (1)nie stoją na przeszkodzie ich ewentualnej przeprowadzce doK.. Bez znaczenia pozostaje przy tym argumentacja pozwanych, że wS.mają przyjaciół i rodzinę, bowiem pozwani chociażby w weekendy będą mogli ich odwiedzać. Dodatkowo z pism procesowych powoda wynika, że pozwani mają także rodzinę wK.. Odnosząc się zaś do stanowiska pozwanych, że wyprowadzka doK.wpłynie negatywnie na małoletniegoP. K.podnieść należy, że mieszkając obecnie w lokalu położonym wS.przyul. (...),P. K.bez wątpienia jest świadkiem rozlicznych awantur pomiędzy jego rodzicami a dziadkami. Konflikt ten przybiera często dramatycznym przebieg. Tym samym, choć przeprowadzka doK.może wywrzeć naP. K.negatywny wpływ, to jednak dalsze jego przebywanie w mieszkaniu wS.przyul. (...)z pewnością też nie służy jego dobru. Dodatkowo, nawet jeżeli lokal wK.rzeczywiście jest w złym stanie, to nic nie stoi na przeszkodzie aby pozwani postarali się o jego remont.
PozwanyK. K. (1)jest współwłaścicielem lokalu wK.przyul. (...), a zatem ma do niego tytuł prawny. Tym samym przeprowadzka do tego lokalu zaspokoi potrzeby mieszkaniowe pozwanych, w tym znaczeniu, żeK. K. (1)nie będzie mógł być z tego lokalu eksmitowany, ponieważ stanowi on jego współwłasność. Dodatkowo, zgodnie z ustaleniami faktycznymi Sądu I instancji, żona powoda (drugi współwłaściciel) nie przeciwstawia się temu, aby jej syn z rodziną zamieszkał w lokalu wK.. Powyższych rozważań nie przekreśla ewentualne wystąpienie na drogę sądową z roszczeniem o podział rzeczy wspólnej, czy też z wnioskiem o ustalenie sposobu korzystania z tej rzeczy.
Ostatecznie, w ocenie Sądu Okręgowego, pozwani mogą zamieszkać w lokalu położonym wK.przyul. (...). Rację ma zatem apelujący podnosząc, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż pozwanym przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca nie wprowadził w powoływanej ustawie żadnych ograniczeń terytorialnych dotyczących miejsca położenia innego lokalu niż dotychczas zajmowany, który może zaspokoić potrzeby mieszkaniowe.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok, w ten sposób, że w jego punkcie 2. orzekł, iżK. K. (1),M. K. (1)oraz małoletnimP. K.iW. K.nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, w konsekwencji czego uchylił punkt 3. tego rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy uznał bowiem, że zasadnym jest zastosowanie w stosunku do pozwanych dobrodziejstwa wynikającego zart. 102in finek.p.c.i odstąpienie od obciążenia ich obowiązkiem zwrotu przeciwnikowi kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Odwoławczy miał bowiem na uwadze, trudną sytuację majątkową pozwanych oraz fakt że w sprawie pozwanymi są małoletni w wieku 5 lat i 1,5 roku. Sąd II instancji wziął pod rozwagę także głęboki konflikt w rodzinie, której członkowie są przeciwnikami procesowymi w sprawie, a obciążenie pozwanych kosztami procesu spór ten mogłoby jedynie zaostrzyć.