Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 747/16
Data wyroku: 2016-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Lehmann

Sygnatura akt XII C 747/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
P., dnia 4 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Zofia Lehmann
Protokolant:Starszy sekretarz sądowyE. W.
po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. w Poznaniu sprawy z powództwa
M. K., zam.ul. (...),(...)-(...) S.
przeciwko(...) S.A.z siedzibą wW.,ul. (...),
(...)-(...) W.
- odszkodowania z tytułu wypadków komunikacyjnych, z wyłączeniem spraw o symbolu 325, 014oc i 014 pz

I
Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwoty:

a
w wysokości 45.000,-zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 27 lutego 2014 roku do dnia zapłaty, przy czym od dnia 1 stycznia 2016 roku -za opóźnienie;

b
w wysokości 20.000,-zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 27 lutego 2014 roku do dnia zapłaty, przy czym od dnia 1 stycznia 2016 roku - za opóźnienie;

I
W pozostałym zakresie powództwo oddala.

II
Kosztami niniejszego postepowania obciąża każdą ze stron w ½ części i w związku z tym:

a
zasądza od powoda i pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwoty: po 3.250,-zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej, przy czym od powoda z zasądzonego roszczenia oraz kwoty po 209,-zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na rzecz przeprowadzonych w niniejszej sprawie dowodów z opinii biegłych, przy czym od powoda z zasądzonego roszczenia;

b
kosztem procesowego zastępstwa obciąża każdą ze stron we własnym zakresie.

SSO Zofia Lehmann
Sygnatura aktXIIC 747/2016

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia2 lipca 2014 roku, który doSądu Rejonowego wS. W.wpłynął7 lipca 2014 roku, działający przez pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, powodowieM. K.,S. K.iR. K.skierowali p-ko pozwanemu(...) SAz/s wW.żądania:
-zasądzenia od niego odpowiednio:
a. na rzecz powodaM. K.łącznej kwoty70.000,- zł,w tym
kwoty50.000,- złtytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty,
kwoty20.000,- złtytułem odszkodowania w związku z pogorszeniem sytuacji życiowej wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty;
bna rzecz powódkiS. K.łącznej kwoty50.000,- zł, w tym:
kwoty40.000,- złtytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty,
kwoty10.000,- złw związku z pogorszeniem sytuacji życiowej z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty;

c
na rzeczR. K.łącznej kwoty30.000,- zł, w tym:

kwoty20.000,- złtytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty,
kwoty10.000,- złw związku z pogorszeniem sytuacji życiowej z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia27 lutego 2014 roku– do dnia zapłaty,
-zasądzenia od pozwanego – tytułem zwrotu kosztów tego procesu - odpowiednio :
a. na rzecz powodaM. K.kwoty7.200,- złz racji poniesionego przez niego kosztu jego procesowego zastępstwa wraz z kwotą34,- złopłaty od pełnomocnictwa,
bna rzecz powódkiS. K.kwoty4.800,- złz racji poniesionego przez nią kosztu jej procesowego zastępstwa wraz z kwotą17,- złopłaty od pełnomocnictwa,
c. na rzecz powodaR. K.kwoty4.800,- złz racji poniesionego przez niego kosztu jego procesowego zastępstwa wraz z kwotą17,- złopłaty od pełnomocnictwa;
nadto:
-przeprowadzenia zaoferowanych przez nich dowodów na poparcie tez przez nich sprecyzowanych,
nadto:
-zwolnienia każdego z nich od obowiązku ponoszenia kosztów tej sprawy.
Na poparcie ich stanowisk:
-podali, iż źródłem ich żądań jest śmierć w wyniku partycypacji w dniu25 lipca 1998 rokuw wypadku drogowym – odpowiednio ich córki, pasierbicy i siostry,
-opisali, jakie skutki w ich komforcie zdrowotnym przyniosło to zdarzenie,
-wskazali argumenty stojące u podstaw rozmiaru domaganych się przez nich kwot z tytułu zadośćuczynień i odszkodowań,
-przedstawili przebieg prowadzonego przez pozwanego postępowania likwidacyjnego i wysokość otrzymanych przez nich w ich wyniku kwot pieniężnych z tytułu odszkodowań,
-umotywowali swoje wnioski o zwolnienie ich od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tej sprawy (k. 2 – 13 akt).
Postanowieniem z dnia4 listopada 2014 rokuwydanym przezSąd Rejonowy w ŚrodzieW.. wnioski powodów o zwolnienie ich od ponoszenia kosztów sądowych niniejszej sprawy uwzględnione zostały w części tj. w zakresie obciążenia ich obowiązkiem uiszczenia opłat sądowych (k. 94 – 97 akt).
W reakcji na to pozwany(...) SAz/s wW., działając przez pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, złożył w dniu29 grudnia 2014 rokuwSądzie Rejonowym w ŚrodzieW..noszącą datę17 grudnia 2014 rokuodpowiedź na pozew wnosząc w niej:
-o oddalenie powództwa w całości,
-o zasądzenie od nich na jego rzecz zwrotu kosztów niniejszego postępowania wraz z kosztem jego procesowego zastępstwa – wg norm przepisanych,
także:
-o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność pozwanego lub jego pełnomocnika.
W motywacji zaprezentowanego stanowiska:
-podał podstawę faktyczną stojącą u stóp żądań powodów,
-przedstawił prowadzone przez niego na tym tle postępowanie likwidacyjne, poczynione w jego trakcie ustalenia eksponując przyczynienje się przezJ. K.do powstałej szkody,
-zakwestionował możliwość dochodzenia przez nią od pozwanego – i to zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i z punktu widzenia ich wysokości (k. 112 – 117 akt).
W pismach procesowych powodowie:
-z dnia22 lutego 2016 roku(k. 206 – 208 akt) ,które doSądu Rejonowego w ŚrodzieW.wpłynęło20 lutego 2016 roku;
-z dnia29 marca 2016 roku,(k. 222 – 227 akt), które doSądu Rejonowego w ŚrodzieW.wpłynęło4 kwietnia 2016 roku
ustosunkowali się do przeprowadzonego w przebiegu tej sprawy postępowania dowodowego; prezentowali swoje stanowiska; wypowiadali się do twierdzeń przeciwnika.
W ww piśmie z dnia29 marca 2016 roku,które doSądu Okręgowego w Poznaniuwpłynęło4 kwietnia 2016 rokupowódM. K.
a. rozszerzył swoje żądanie z kwoty z50.000,-złtytułem zadośćuczynienie za naruszenie jego dóbr osobistych wiążących się ze śmierciąJ. K.do kwoty. 90.000,- złtj. o kwotę90.000, -zł- w wyniku czego postanowieniem wydanym w cyt. sprawie w dniu7 kwietnia 2016 rokuprzezSąd Rejonowy w ŚrodzieW.uznał się on niewłaściwym do rozpoznania jego żądania i przekazał je do rozpoznaniaSądowi Okręgowemu w Poznaniu(k. 232 akt).
Na rozprawach wyznaczonych w tej sprawie w dniach24 lutego 2015 roku(k.129 – 130 akt),14 czerwca 2021 roku( k. 247 – 248 akt) strony podtrzymywały swoje stanowiska; powódM. K.na rozprawach w dniu14 czerwca 2016 roku(k. 247 akt),3 sierpnia 2016 roku(k. 253 akt),7 września 2016 roku(k. 264 akt) – podtrzymał swoje.
Ustalenia stanu faktycznego:
A.PowódM. K.oraz świadekS. K.pobrali się, gdy oboje mieli za sobą już związki i byli po tzw. przejściach:
-Powód pozostawał w nieformalnym związku – jest ojcem nie żyjącej obecnieJ. K.. Jej matka porzuciła ich; została pozbawiona w stosunku do niej władzy rodzicielskiej, w związku z czym to on pozostawał jej jedynym opiekunem. Sytuacja ta spowodowała, że narodziła się między nimi silna, ponadprzeciętna więź - po upływie ok.2 – 3 latjej matka zmarła na chorobę nowotworową. (zeznania powoda; opinie z dziedziny psychologii i z dziedziny psychiatrii, k. 21 akt).
-Ww świadek – natomiast – pozostawała w związku małżeńskim, który po upływie 8 lat został rozwiązany. Pochodzi z niego dwoje dzieci; jednym z nich jest świadekM. M.(zeznania świadkówM. M.,S. K.; opinie z dziedziny psychiatrii i z dziedziny psychologii).
B. Po tym fakcie rozpoczęli oni życie rodzinne wspólnie wychowując ich dzieci – z ich związku pochodzi syn świadekR. K.. Atmosfera w ich miejscu zamieszkania była bardzo dobra; wszystkie dzieci traktowali tak samo; wspólnie spędzali czas; wspierali się; dbali o siebie; nie dochodziło miedzy nimi do poważniejszych nieporozumień; do kryzysów czy sytuacji zagrażających ich stabilności.
-Zamieszkiwali oni w trudnych warunkach; zajmowany przez nich lokal mieszkalny był w stanie wymagającym wszechstronnych prac remontowych. Aktualnie dysponują oni lokalem socjalnym i przebywają tam sami, jako; że świadkowieR. K.orazM. M.wraz z założonymi przez nich rodzinami nie zamieszkują już z nimi; aJ. K.nie żyje (zeznania świadkówM. M.,R. M.).
C. Do chwili swojego zgonu zamieszkiwała z nimi cyt.J. K.; prowadzili oni wspólne domowe gospodarstwo; pomagała im ona w prowadzeniu domowego gospodarstwa; opiekowała się nimi.
-Powód pomocy tej wymagał z uwagi na przebyty w1992 rokuudar, następstwem czego są występujące u niego1 – 2 razyw tygodniu napady padaczki, zaniki pamięci; cierpi też na nadciśnienie, dnę moczanową i konsekwencje wykonanego mu zabiegu dotyczącego kości przedramienia prawego. Wymagał tez pomocy finansowej z uwagi na to, że jedynym źródłem jego dochodów jest świadczenie rentowe w wysokości ok. 800,- zł miesięcznie (k. 55 – 56 akt).
-Ww z zawodu była kucharką; zatrudniona była jako kelnerka przezR. W.w prowadzonym przez niegoC.Barz/siedzibą wK.za średnim miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości w skali netto417, 39,- zł(k. 54 akt). Z kwoty tej świadczyła finansową pomoc na jego rzecz; nadto pomagała mu przynosząc jedzenie z imprez, w trakcie których zajmowała się gotowaniem (zeznania ww świadków; zeznania powoda)..
D. W dniu25 lipca 1998 rokuwracała ona wraz z innymi osobami s dyskoteki - samochodem markiV. (...), którym kierował będący w stanie nietrzeźwości bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że na skutek rozwinięcia nadmiernej prędkości, na łuku drogi nie opanował tego pojazdu, który wpadł w poślizg, w czego wyniku zjechał częściowo na prawe pobocze jezdni, a następnie po kilkukrotnym koziołkowaniu zatrzymał się w przydrożnym rowie – wwJ. K.doznała rozległych obrażeń czaszkowo-mózgowych pociągających za sobą jej śmierć na miejscu. Prowadzone na tym tle przezSąd Rejonowy w Śremiepostępowanie karne w sprawie o sygn. akt(...)zakończyło się prawomocnym wyrokiem uznającym go winnym tego czynu i wymierzającym mu za to karę (k. 19 – 20, 22 akt; zeznania świadkaM. M.).
-W zasadzie do wypadku tego doszło w porze nocnej – powód dowiedział się o tym od funkcjonariusza Policji, który w tym celu przyszedł do jego miejsca zamieszkania. Nie dowierzając temu powód ubrał się i udał na miejsce tego zdarzenia., by ją zobaczyć.
-Sytuacja ta wywołała u niego długotrwały stres owocujący utrwaloną nerwicą z uszczerbkiem na zdrowiu w wysokości10 %- doznał on dekompensacji swojej osobowości; nawracania wspomnień, jej idealizowania, pokładania niespełnionych nadziei i życzeń. Nadto – zalegania afektu, trudności w kontrolowaniu emocji; wymaga ingerencji farmakologicznej. Najtrudniejszy dla niego czas pozostający w związku z powyższym trwał u niego przez ok. roku (zezna powoda; opinie z dziedziny psychiatrii i psychologii; zeznania świadków j.w.).
E. Pozwany(...) SAz/s wWarszawiezarejestrowany jest wKrajowym Rejestrze Sądowym rejestrze przedsiębiorcówza numerem(...)– z jegoDziału (...), rubryki 1(przedmiot działalności) wynika wykonywanie przez niego m.in. działalności ubezpieczeniowej.
-Wskazanego kierowcę – w chwili opisanego zdarzenia – łączyła z nim umowa odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody związane z ich ruchem. Zgłoszenie mu powyższej szkody przez powoda nastąpiło w dacie27 listopada 2013 roku– w wyniku wszczętego w relacji z tym postępowania likwidacyjnego o oznaczeniu(...)– 3/ 193przyznał on powodowi kwotę15.000,- złz tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej po śmierci córki oraz kwotę5.000,- złz tytułu zwrotu kosztu jej pogrzebu. Przyjął jednak, że przyczyniła się ona do niej w50%- wypłacił mu więc faktycznie kwotę10.000,- złzaprzeczając zasadności jego żądania wspartego na unormowaniachart. 23 k.c;art. 24 k.c.iart. 448 k.c.(k. 24 – 51, 125 - 12127 akt).
Naprowadzony stan faktyczny znalazł oparcie w treści:
-dokumentów z k.
-zeznań świadków:M. M.z k.
-zeznań powoda z k.
-opinii opracowanych przez biegłych sadowychA. T.z k. iJ. W.z k.
Analiza i ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego:
Jego skład w przedmiotowym procesie objął dokumenty zarówno o charakterze urzędowym, jak i charakterze prywatnym; zeznania świadków, zeznania stron o raz opinie biegłych.
A.O dokumentach urzędowych ustawodawca wypowiedział się w normieart. 244 k.p.c.ustalajac, że …sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone…(par. 1),co odpowiednio stosuje się do się do…sporządzonych przez inne…w zakresie zleconych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji publicznej…(par. 2)-objęto nimi w tej sprawie orzeczenia sądowe; orzeczeniaZakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z kolei z normyart. 245 k.p.c.wynika, iż…dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie w nim zawarte…-w ich obrębie znalazły się pozostałe zaliczone wyżej w ich poczet.
-Warunki zaprzeczenia ich prawdziwości zredagowane zostały odpowiednio w normachart. 252 k.p.c.iart. 253 k.p.c.– ani powód, ani pozwani przy udziale normyart. 232 k.p.c.z możliwości tej nie skorzystali; brak było tez podstaw ku temu, bu podjąć takie działaniaz urzędu
Ubocznej uwagi wymagało tylko to, że powyższe nie jest jednoznaczne z tym, że ich zawartość odpowiada rzeczywistości – okoliczność tą, więc, dowodzić można wszelkimi dostępnymi prawnie środkami.
Zgromadzone w przebiegu tego postępowania dokumenty – w ramach powyższego – odegrały znacząca rolę w ustaleniach przedstawionego stanu faktycznego.
B. W toku tego procesu w roli świadków wystąpili:M. M.,S. K.iR. K.– wszyscy z inicjatywy powoda.
Poza kwestią pozostawało, że są oni dla powoda osobami najbliższymi – skoro cyt.S. K.jest jego żoną; cyt.R. K.jego synem; a cyt.M. M.jego pasierbicą.
Badając to, co powiedzieli z punktu widzenia wiarygodności – należało dojść do konkluzji, iż zasadniczo odpowiadały one rzeczywistości. Z ich słów wynikało, że ich rodzinne stosunki od czasu zawarcia związku małżeńskiego powoda ze świadkiemS. K.układały się pozytywnie; że wszystkie ich dzieci traktowane były przez nich tak samo; że wspólnie spędzali czas; że wspólnie spędzali święta; ze nie dochodziło w ich rodzinie do głębszych nieporozumień; poważnych kryzysów. Z ich relacji wynikało też, że nie żyjącaJ. K.zamieszkiwała do momentu swojego zgonu z nimi; że pomagała im zarówno w pracach domowych, jak i w płaszczyznach finansowych; że opiekowała się nimi. W taki sam sposób odzwierciedlali oni też w swoich relacjach jak bardo przeżyli jej tragiczną śmierć; w tym jak bardzo dotknęło to ujemnie powoda i jaką poniósł on w wielu w związku z tym sferach stratę.
Niewątpliwie ich powiązania z powodem mogłyby rodzić podejrzenie, że ich zeznania są przesadzone; że kierują się oni interesem powoda, w tym materialnym tj. uzyskaniem przez niego od pozwanego jak najwyższych kwotą z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia.. Dlatego też zaprezentowane ich badanie nie było pozbawione znacznej dozy ostrożności. Tego wynik nie nakazał jednak budowy takiego przekonania – akcentacji wymagało, że były one zgodne, spójne, nie nacechowane subiektywizmem czy wzajemnymi animozjami. A przecież mogło tak być, skoro ich rodzina miała o tyle skomplikowany charakter, że tylko świadekR. K.był dzieckiem powoda i świadkaS. K.; cyt. zmarła była jej pasierbicą; a świadekM. M.–jego.
Prawda jest, że spojrzenie z boku na czyjąś tragedię jest zazwyczaj inne, aniżeli osoby będącej w nią w mniejszym lub większym stopniu zaangażowanej – co też wywołuje potrzebę pewnego dystansu. Niemniej jeśli - nawet z uwagi na upływ czasu od daty zdarzenia stojącego u podstaw tego sporu i z uwagi na pogorszenie się kondycji zdrowotnej powoda - przypuszczać można było, że obrazując ta sytuację świadkowie trochę przerysowali ją; to w niczym nie dyskredytowało to ich twierdzeń. Pogląd taki znalazł oparcie – niezależnie od ich spójności – wsparcie w dwu okolicznościach:
-Przede wszystkim nie można było stracić z pola widzenia tego, że powód przez kilka lat zajmował się ww zmarłą sam; jako, że bezpośrednio po jej urodzeniu jej matka opuściła ich, a niewiele potem zmarła na chorobę nowotworową. Nie wymagało szczególnej interpretacji, że okoliczności te musiały zrodzić między nimi silną więź.
-Nadto – ich wypowiedzi wpisywały się w treść tego, co wynikało z opinii opracowanych w niniejszej sprawie w związku z tą tezą przez specjalistów z dziedziny psychologii i z dziedziny psychiatrii.
C. Zeznania stron.
W kontekście z decyzja pozwanego – dowód ten ograniczony został do przesłuchania powoda; za w pełni wiarygodne uznano jego wyjaśnienia. Ich lektura nie dała podstaw w żadnym momencie do uznania, by w jakikolwiek sposób usiłował on przedstawić fakty mające wpływ na jego roszczenia rozpatrywane w tym sporze odmiennie od ich zaistnienia. Przeciwnie – szczerze powoływał się on na niepamięć niektórych z nich; w niczym nie przesadzał, nie histeryzował; a wszystko co wypływało z nich pozostawało w zgodzie z w/zanalizowanymi zeznaniami świadków oraz opiniami zaprezentowanymi przez biegłych sądowych ze wskazanych dziedzin.
D. w wielu sprawach zachodzi konieczność posłużeniem się wiadomościami specjalnymi – naprzeciw temu ustawodawca wychodzi w normieart. 278 par. 1 k.p.c.przewidując taką możliwość. Zaistniała ona i w niniejszej sprawie koncentrując się na dziedzinie psychiatrii i psychologii – wniosek zgłoszony w tym aspekcie przez powoda podległ uwzględnieniu.
-Do opracowania opinii na tym tle zaangażowani zostali stali biegli sądowi:A. T.(lekarz o specjalności psychiatrii) orazJ. W.(psychologia). Żadna z nich zasadniczo nie wzbudziła zastrzeżeń zarówno stron, jak i sądu. Przesądziło o tym kilka przesłanek:
1. W pierwszej kolejności podkreślenia wymagały wysokie kompetencje obojga biegłych mających bogate doświadczenie zarówno na polu nauki, jak i na polu praktyki.
2. Opracowane zostały one na bazie bogatego materiału – albowiem nie tylko zgromadzonego w przebiegu tego postępowania, ale i na bazie ich osobistego kontaktu z powodem pozwalającego im na uzyskanie od niego szerokiego wywiadu; poczynienia własnych obserwacji i przeprowadzenia własnych badań.
3. Poza tym analiza ich opinii pozwoliła na wyprowadzenie wniosków, iż były one zrozumiałe; konkretne; odpowiadały postawionym im tezom; a przedstawione w nich ostateczne poglądy stanowiły o logicznym następstwie powyższego.
Zważeniu podległo, co następuje:
Powództwo powoda zasługiwało na uwzględnienie co do zasady i w części co do wysokości. Tezę taką uznano za udowodnioną w świetle analizy i oceny zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego; naprowadzonych unormowań i przedstawionego rozumowania.
A. Biorąc pod uwagę w/naprowadzony stan faktyczny – w pierwszej kolejności poszukiwać należało podstawy prawnej odpowiedzialności za zobowiązania wiążące się z deliktem (czynem niedozwolonym); w rozważanych okolicznościach zastosowanie będą miały normyart. 415 k.c.,art. 436 k.c.w związku zart. 435 k.c..
-Generalnie – odpowiedzialność ta zasadza się na winie; czemu ustawodawca dał wyraz w pierwszej z powołanych norm statuując, że…kto ze swej winy wyrządził drugiemu szkodę obowiązany jest do jej naprawienia...Od reguły tej, jednak, ustanowił on wyjątki – w postaci odpowiedzialności opartej o zasadę ryzyka czy zasadę słuszności.
-Tak jest na bazie okoliczności przedmiotowej sprawy – skoro aktualizują się co do nich przesłanki określone w przywołanym przepisieart. 436 par. 1 k.c.w związku zart. 435 par. 1 k.c.(zasada ryzyka) Poza granicami zastrzeżeń pozostawało, że w rozpatrywanym zdarzeniu brał udział pozostający w ruchu mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sil przyrody i pozostający w samoistnym posiadaniu jego kierowcy.
B. Odpowiedzialność pozwanego – natomiast – znalazła odzwierciedlenie w unormowaniachart. 805 par. 1ipar. 2 k.c.i nast. zamieszczonych wTytule XXVII Umowa ubezpieczenia– w tymart. 821 k.c.(przedmiot ubezpieczenia majątkowego),art. 822 par. 1 k.c.(umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej znajdujący się w dziale II tego Tytułu regulującym ubezpieczenia majątkowe.
-Bezsporną okolicznością jest, że sprawcę zdarzenia stojącego u podstaw tego sporu łączyła z nim umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody związane z ruchem tych pojazdów wsparta na unormowaniachUstawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych , Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. (DU nr\(...)p. 115 i dalsze zmiany).
C. Kluczowe dla tego sporu zdarzenie miało miejsce w dacie25 lipca 1998 roku– orzeczenie o winie jego sprawcyR. G.oraz wymierzonej mu za to karze wydane zostało przezSąd Rejonowy w Śremiew dniu 19 listopada 1998 roku w sprawie o sygn.akt II K 324/98.Jego ustalenia – po myśliart. 11 k.p.c.– są wiążące w postępowaniu cywilnym. Nie znalazły się w konkretnych realiach czynniki egzoneracyjne rozumiane przywołanym unormowaniem.
-Jedną z przesłanek determinujących powodzenie roszczeń powoda objętych niniejszym postępowaniem jest istnienie związku przyczynowego między śmiercią cyt.J. K.i jej partycypacją w ww zdarzeniu. Nakazywało to odniesienie się do unormowaniaart. 361 par. 1 k.c.redagującego zasadę, że…zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła…-jest to tzw. adekwatna przyczynowość. Chodzi tu, więc, o następstwa typowe; a nie generowane przez zdarzenia wyjątkowe; nie dające się przewidzieć – w materii tej ukształtowały się trzy zasadnicze kierunki. W jednym z nich - jako kryterium typowości następstw zdarzeń poprzednich - uwzględnia się możliwość ich przewidzenia przez sprawcę. (por. E. Gniewek, {w: }KC. Komentarz, wyd. 3; Warszawa 2008). W tym świetle oczywistym było, że ww siadając za kierownicę po zabawie w dyskotece i mając 1.5 promila alkoholu we krwi – miał pełne podstawy do wyprowadzenia konkluzji, że może nie zapanować nad prowadzonym przez niego pojazdem i w konsekwencji doprowadzić do zdarzenia z konsekwencjami takimi, jakie powstały. W następstwie tego równie oczywistym było, że śmierć ww stanowiła funkcję spowodowanego przez niego zdarzenia i doznanych przez nią w tego wyniku obrażeń.
-W ścisłym kontekście z powyższym pozostawała kwestia przyczynienia się…poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody…przewidziana w normieart. 362 k.c.Jej usytuowanie w tytule 1 księgi III zatwierdzającej ogólne przepisy dotyczące całego działu zobowiązań powoduje, że ma ona zastosowanie do wszelkiej odpowiedzialności odszkodowawczej; bez względu na jej podstawę.
-Przesłanką jej stosowania umożliwiającą obniżenie odszkodowania jest taki związek pomiędzy zachowaniem poszkodowanego, a powstałą szkodą lub powiększeniem jej rozmiaru, że bez tej jego aktywności w ogóle by jej nie doznał lub doznał w mniejszym stopniu – ocenę te prowadzić należy w kategorii aktywnej przyczynowości. Chodzi tu o takie zaniechanie lub działanie, w odniesieniu do którego przyjąć można cechę obiektywnej naganności; a więc nie mieszczących się w przyjętych regułach postępowania.(por. wyrok SN z 12 sierpnia 1998 roku; UKN 174/98OSNAPiUS 1999 nr 16 p. 524). Wpływ na owo miarkowanie ma stopień winy obu stron – w stosunku do poszkodowanego nie można mówić o jego winie wprost, tak jak nadaje się to pojęciu odpowiedzialności za szkodę; mowa jest tu o możliwości postawienia mu zarzutu, iż nie zachował się w sposób, jakiego należało oczekiwać od osób kierujących się roztropnością, należytą starannością. (por. E. Gniewek {w: } KC Komentarz, Wyd. 3 Warszawa 2008).
Przekładając te rozważania na realia niniejszego sporu – za zasadne należało przyjąć uznanie; żeJ. K.wsiadając po zabawie w dyskotece z nietrzeźwym kierowcą znamiona takiego zachowania wypełniła. Powszechnie wiadomym jest, jakie niebezpieczeństwo stwarza taka sytuacja; jakie może pociągnąć następstwa. Nie można było, więc, odmówić jej tego, że to, co zrobiła mieściło się w kategorii cyt. przyczynienia się; braku elementarnej ostrożności – i gdyby tego nie zrobiła nie poniosłaby śmierci. Powód zresztą nie kwestionował tego; także przyjętej przez pozwanego tj.50 %.
D. Pozwany konsekwentnie w toku niniejszego postępowania wywodził, iż w chwili śmierci ww nie istniała norma prawna pozwalająca na dochodzenie odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę powstałą w takich okolicznościach przez osoby nie będące tzw. bezpośrednio poszkodowanymi. W obowiązującym systemie prawnym natomiast ustawodawca przewidział dla takich osób w związku z deliktem prawa cywilnego cztery rodzaje roszczeń zredagowane przepisieart. 446 k.c.stanowiącym odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej wart. 444 k.c.iart. 445 k.c.Przewiduje, bowiem, ona że roszczenia odszkodowawcze należą się wyłącznie osobom bezpośrednio poszkodowanym czynami niedozwolonymi – warunkiem ich zastosowania jest jego śmierć wskutek doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.
-Rzeczywiście – w chwili związanego z tym sporem tragicznego zdarzenia nie obowiązywał jeszcze przepispar. 4 art. 446 k.c.mówiący o powyższym, wprowadzony on zostałustawą z dnia30 maja 2008 roku ozmianie ustawy-kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw(DU nr 116, p. 731) z mocą obowiązującą od 3sierpnia 2008 roku.Brak takiej regulacji stał przez wiele lat w praktyce orzeczniczej u stóp poglądu, że na gruncie polskiego prawa roszczenie o zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej nie przysługuje. W późniejszym jednak czasie analiza podstaw kodeksowych tj.art. 448 k.c.w związku Zart.23 k.c.iart. 24 k.c.doprowadziła do wypracowania w literaturze i w orzecznictwie innego zezwalającego na ochronę dóbr osobistych uzasadniając przyznanie na tym tle zadośćuczynienia na bazieart. 448 k.c.
-Zgodnie z treściąart. 23 k.c.wymienione w nim dobra osobiste pozostają pod ochrona prawa cywilnego niezależnie od przewidzianej innych przepisach; nie jest to przy tym katalog zamknięty. Jest on stosownie do rozwoju stosunków społecznych oraz powszechnie uznawanych zasad etycznych i moralnych nieustannie zmieniany przez doktrynę i orzecznictwo. W niniejszej sprawie akcentacji wymagało, że judykatura i literatura zaliczają także do nich prawo do planowania rodziny; tradycję rodzinną, pamięć o sobie zmarłej, więź rodzinną.
Cywilnoprawna ochrona tych dóbr znajduje oparcie w normieart. 24 par. 1 k.c.statuujący bezprawność jego naruszenia – mówi on, żeten czyje dobro zostało naruszone cudzym działaniem może zażądać jego zaniechania; w razie jego dokonania może żądać także, aby osoba, która się tego dopuściła dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności złożyła oświadczone w odpowiedniej formie i w o odpowiedniej treści. Z koeli na zasadach przewidzianych w kodeksie przysługuje mu prawo do zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. I wreszcie w myślpar. 2przywołanego przepisu w razie wyrządzenia mu takim działaniem szkody majątkowej może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Przepis ten odsyła do normyart. 448 k.c.stwarzającej – w razie naruszenia ww dobra – uprawnienie do odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub jej zapłaty na określony społeczny cel.
Pogląd o dopuszczalności konstruowania roszczeń o zadośćuczynienie w oparciu o treść przepisówart. 23 k.c.,art. 24 k.c.w związku zart. 448 k.c.utrwaliła uchwała SN z dnia22 października 2010 roku(III CZP 76/10;(...)ZD 2011; p.42) prezentująca stanowisko, że….najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie cyt, przepisów zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdyśmierć nastąpiła wskutek deliktu, który miał miejsce przed datą 3 sierpnia 2008 roku. Podkreślono w nim także, że wynikający z nich katalog jest otwarty, i że obejmuje rozumieć należy przez nie wszelkie wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym uznawane są za doniosłe i zasługujące na ochrona. Sad Najwyższy stwierdził też, że…trudno byłoby znaleźć argumenty sprzeciwiające się zaliczeniu do tego zakresu więzi rodzinnych…Stanowią one, bowiem, fundament prawidłowego funkcjonowania rodziny podlegając ochronie konstytucyjnej –art. 18 i art. 71; takżeart. 23 k.r.i.o.Pogląd ten znalazł wsparcie i w nowszym orzecznictwie. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w uzasadnieniu do wyroku z dnia 23 września 2005 roku I ACa (niepubl) stwierdził, że szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno rodzicowi, jak i dziecku w prawidłowo funkcjonującej rodzinie zasługuje na status dobra osobistego podlegającego ochronie wynikającej zart. 24 k.c.Z kolei Sąd najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z dnia14 stycznia 2010 roku IV CK 307/09(niepubl) uznał, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych jego członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Także w uchwale z 13 lipca 2011 roku III CZP 32/11 (OSNC 2012/1/10).SN sformułował tezę, że …można przyznać najbliższemu członkowi rodziny pieniężne zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na podstawieart. 448 k.c.w związku zart. 34 k.c.także wtedy, gdy czyn niedozwolony popełniony został przed datą 3 sierpnia 2008 roku…-jednocześnie wyraźnie zaznaczył, że treść normypar. 4 art. 44.6 k.cma zastosowanie wyłącznie do sytuacji, kiedy czyn niedozwolony popełniony został przed tą datą. Przepis tej jednak nie uchyliłart. 448 k.c.;jego dodanie było natomiast wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia zarówno dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie obowiązujących przed jego wejściem w życie przepisów, jak i ograniczenie kręgu osób uprawnionych do tego w postaci najbliższych członków rodziny. Pogląd ten SN zaprezentował w wyrokach z 2 grudnia 2009 roku I CSK 149/09; z 14 stycznia 2010 roku IV CSK 307/09; z 10 listopada 2010 roku II CSK 248/10 (OSNC-CD, nr B, p. 44; z11 maja 2011 rokuII CSK 21/10 (niepubl).
-W przyjętej linii obrony p-ko roszczeniu powoda pozwany powoływał się na upływ czasu od zdarzenia związanego z tym sporem – argument ten jednak nie okazał się zasadny. Powód, bowiem, korzysta z ochrony prawnej niezależnie od momentu jego zaistnienia; z faktu samego doznania krzywdy, a nie upływu czasu od tego. Trzeba było też mieć na względzie fakt, jakie to miało znaczenie dla życia powoda.
-Jak już kilkakrotnie zaznaczono zestaw osobistych dóbr stale się rozwija – w ich skład wchodzą więzi emocjonalne łączące osoby bliskie. Nie jest jednak tak, że można objąć analizowaną ochroną każdą z nich, w tym rodzinna – chodzi, bowiem o taka, która w następstwie pociąga za sobą ból, cierpienie, poczucie straty.
1.Ustawodawca zdecydował, że wskazane zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, a co za tym idzie przedstawiać musi jakąś ekonomicznie odczuwalna wartość – dotyczy to zresztą zarówno zadośćuczynienia zart. 446 par. 4 k.c.w związku zart. 23 k.c.iart. 24 k.c.;jak i zart. 445 par. 1 k.c.;art. 448 k.c.. Funkcja ta jest dominanta – kryteriami determinującymi jej wysokość jest rodzaj naruszonego dobra, jego charakter, stopień nasilenia cierpień, czas ich trwania, poczucie straty; poczucie osamotnienia, ujemne przeżycia psychiczne; rola, jaka zmarły pełnił w rodzimie, intensywność więzi łączącej ze zmarłym; często też nerwica. Depresja, dyskomfort psychiczny.
Zastanawiając się nad nimi w odniesieniu do zmarłejJ. K.należało mieć na uwadze, że powoda łączył z nia niewątpliwie silny emocjonalny i uczuciowy związek. Zasadzał się on w pierwszym rzędzie na tym, że w zasadzie to on – do czasu założenia nowej rodziny – zajmował się nią; jej wychowaniem; jej utrzymaniem. Jej matka, bowiem, opuściła ich i została pozbawiona w stosunku do niej władzy rodzicielskiej. Nie bez znaczenia było także to, że wiązał z nią nadzieje co do opieki nad nim i jego zoną, czego potrzebowali z racji ich stanu zdrowia. To ona pozostała z nimi w ich miejscu zamieszkania między innymi w tym celu – skoro jej rodzeństwo założyło własne rodziny i wyprowadziło się. Mógł też liczyć na nią i w innych sprawach – np. w czynnościach związanych z prowadzeniem domowego gospodarstwa; załatwianiem spraw urzędowych. Jej śmierć wywołała u niego zaburzenia osobowości na tle pourazowego stresu związanego z jej śmiercią doznając długotrwałego, a nawet stałego uszczerbku.
Dlatego też uznano, że wysokość domaganej się przez niego kwoty z tytułu rozpatrywanego zadośćuczynienia – jest adekwatna do poniesionej przez niego krzywdy i to niezależnie od wypłat poczynionych na jego przecz przez pozwanego. Z racji przyczynienia się ww do jej powstania kwotę tę umniejszono o 50%.
2. W myślpar 3 art. 446 k.c….sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie , jeśli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej… -i z niego w niniejszej sprawie powód skorzystał. Dla jego zasadności zrealizować musiało się kilka przesłanek:
-Śmierć najbliższego członka rodziny
-Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w przyczynowym związku z cyt. śmiercią.
Dokonując analizy i oceny w tym aspekcie – wyprowadzić należało pozytywną konkluzję
a. Poza granicami zastrzeżeń pozostawało, że jego córkaJ. K.nie żyje; i że zmieścił się on w kręgu najbliższych dla niej osób.
b. Zastanawiając się czy pociągnęło to konsekwencję w postaci znacznego pogorszenia jego sytuacji życiowej. Powód powoływał się na jej pomoc finansową świadczoną na jego rzecz, ale i na rzecz jej brata. Gdy zważy się wysokość jej dochodów, to słowa te wydawały się przesadzone. Niemniej nie można było stracić z pola widzenia jej zawodu – jak wyżej wskazano miała ona kompetencje kucharki i jak powszechnie wiadomo często są one wykorzystywane w różnych uroczystościach wiążących się z gotowaniem; równie powszechnie wiadome jest, że wielokrotnie przynosi się z nich nie skonsumowane jedzenie. W tych samych kategoriach umieścić należało otrzymywane w związki z tym napiwki; w przypadku ww także; gdy wykonywała obowiązki kelnerki. Dlatego też za wiarygodne uznano, że jej wkład w pomoc finansową na rzecz powoda nie koncentrowała się tylko w ramach osiąganego przez nią oficjalnego dochodu. Z drugiej strony nie sposób było nie zauważyć tego, że biorąc pod uwagę wysokość środków, jakimi powód dysponował na utrzymanie swoje i zasilenie budżetu ich rodziny; także okoliczność, że z racji swojego stanu zdrowia nie miał możliwości ich pomnożenia – to każda kwota była dla niego w tym aspekcie cenna. W tak ukształtowanej sytuacji uznano, że zrealizowała się także druga z wyeksponowanych wyżej przesłanek. Za umotywowaną przyjęto żądaną przez niego w tej sprawie z tego tytułu kwotę przy pomniejszeniu jej o50 %z racji przyczynienia się przez nią do spornego zdarzenia.
Odsetki.
Orzeczono o nich na podstawieart. 481 par. 1 k.c.zezwalającego wierzycielowi na…żądanie – w razie opóźnienia się dłużnika ze spełnieniem świadczenia – odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł on żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności…
-Unormowanie to ustanawia zasadę, iż samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego daje wierzycielowi prawo domagania się odsetek – a więc przesłanką tego nie jest ani powstanie szkody w majątku dłużnika, ani też uchybienie terminowi świadczenia wskutek okoliczności obciążających go. Tym samym rozumieć należy, że instytucja ta ma na celu wymuszenie na dłużniku bezwzględnego wykonania tego obowiązku – i dlatego unormowanie to wprowadza odpowiedzialność za sam skutek.
-W przedmiotowej sprawie powód zgłosił swoje roszczenia w dniu27 listopada 2013 rokuTowarzystwu (...),które w dacie27 stycznia 2014 rokuprzekazało je pozwanemu – który swoją decyzję wydał w dniu26 lutego 2014 roku.
-W świetle tego zasadnym było przychylenie się do wniosku powoda, by orzec je w stosunku do niego zgodnie z podaną przez niego datą początku ich płatności. Skoro, bowiem dłużnik zobowiązany jest spełnić świadczenie w myśl normyart. 455 k.cniezwłocznie, to w razie uchybienia temu odsetki te należą mu się. Jak wspomniano wyżej pozwany wyraził swoje stanowisko i to konsekwentne w w/opisanej dacie – brak było więc podstaw ku temu, by orzekać o nich od daty wyrokowania w tej sprawie, albowiem orzeczenie w postępowaniu odszkodowawczym ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny – tak jak w przypadkach ustalających obowiązek świadczenia.. Tak, więc, w razie wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym odsetki poszkodowanemu należą się od chwili zgłoszenia roszczenia o zapłatę odszkodowania – w kontekście bowiem z przywołanym unormowaniem z tą chwilą wymagalny staje się obowiązek jej sprawcy do spełnienia świadczenia z tego tytułu wynikającego ze stosunku prawnego ich łączącego. Jeżeli uważa on, iż dochodzona kwota na tej podstawie jest wygórowania, to nie stoi nic na przeszkodzie temu, by wypłacił ją w kwocie mniejszej i przez siebie ustalonej. Wywołuje to skutek uczynienia zadość temu zobowiązaniu z ewentualnym zastrzeżeniem zwrotu Jeśli, bowiem, okaże się, że odszkodowanie w ogóle nie przysługuje, bądź przysługuje w zakresie mniejszym – wówczas może po orzeczeniu sądowym żądać zwrotu jej całości lub nadpłaty. Jeśli – natomiast – jest odwrotnie będzie zobowiązany do uiszczenia niedopłaty i odsetek od niej. Zadośćuczynienie, bowiem, nie jest automatyczną konsekwencją wyrządzenia szkody na osobie, której doznała – w kompetencji sadu mieści się uznanie czy na bazie całokształtu okoliczności rozpatrywanego przypadku należy się je i w jakiej wysokości. Jest zasadą, że zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za krzywdę stają się wymagalne po wezwaniu ubezpieczyciela do świadczenia – i od tej chwili biegnie termin odsetek za opóźnienie.
(punktIiIIwydanego w tej sprawie wyroku)
Koszty niniejszego postępowania:
1. W ich skład weszła opłata sądowa (6.500,- zł)., wydatki poniesione na przeprowadzone w niniejszej sprawy dowody z opinii biegłych (418, - zł)oraz koszt procesowego zastępstwa stron (3.600,- zł).
2. Z uwagi na wynik tego sporu obciążono nimi każdą ze stron w½części
, przy czym powoda z zasądzonego roszczenia – prawnym wsparciem rozstrzygnięcia o nich były unormowaniaart. 108 par.1. k.p.c.;art. 100 k.p.c; ustawy z dnia28 lipca 2005 rokuo kosztach sadowych w/s cywilnych; rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia28 września 2002 rokuw sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przezSkarb Państwakosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu;rozporządzeniaMinistra Sprawiedliwościz28 września 2002 rokuw sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przezSkarb Państwakosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
(punktIIIwydanego w tej sprawie wyroku)
(-) Zofia Lehmann
.