Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 462/14
Data wyroku: 2016-07-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSR Małgorzata Rola
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc, art. 10 ustawy z 28.07.90 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny

Sygn. akt I Ns 462/14

UZASADNIENIE
W dniu 27 marca 2014 rokuW. C. (1)wniósł o stwierdzenie, żeJ.iW. C. (2)nabyli z dniem 4 października 1978 roku w drodze zasiedzenia na współwłasność łączną nieruchomość położoną wW.przyul. (...)stanowiącą część działki oznaczonej jakodziałka nr (...)w obrębie 2-09-03 o powierzchni 18m2, dla której jest prowadzonaksięga wieczysta nr (...).
Uzasadniając żądanie wnioskodawca wskazał, żeJ.iW. C. (2)nabyli w dniu 3 października 1968 roku nieruchomość oznaczoną jakodziałki (...)w obrębie 2-09-03.Działkę nr (...)małżonkowie darowali w dniu(...) synowiZ. C.i jego żonieM. C.. Ogrodzenie wskazanych działek od stronyul. (...)obejmuje częśćdziałki nr (...)powodując jej faktyczne użytkowanie. W związku z tymJ.iW. C. (2)władali wskazaną częściądziałki nr (...)jako posiadacze samoistni od dnia 3 października 1968 roku będąc przekonani, że znajduje się ona w granicachdziałek (...)(wniosek k. 2-6).
UczestnicyJ. C.,Z. C.,E. C.iS. C.przyłączyli się do wniosku o stwierdzenie zasiedzenia (pisma procesowe k. 42, 44, 45).
Uczestnik m.st.W.wniósł o oddalenie wniosku i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Uczestnik wskazał, że do dnia 27 maja 1990 roku nieruchomość objęta wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia stanowiła własność Skarbu Państwa a zatem jej zasiedzenie było wyłączone z mocy uchylonego przepisuart. 177 k.c.W dniu 27 maja 1990 roku nieruchomość stała się własnością gminyW.D.O.. (odpowiedź na wniosek k. 46). W dalszym toku postępowania uczestnik wnosząc o oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia wskazywał na przerwanie biegu przedawnienia poprzez podpisanie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spornej nieruchomości (pismo procesowe k. 64)
Na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy ostatecznie sprecyzował żądanie, wnosząc o stwierdzenie, żeW. C. (1)wraz zJ. C.,S. C.iZ. C.nabyli z dniem 1 października 2000 r. przez zasiedzenie część nieruchomości oznaczonej jakodziałka ewidencyjna numer (...), w obrębie 2-09-03 położonej wW.przyulicy (...), przylegającej dodziałki numer (...)oraz o stwierdzenie, żeZ. C.iE. C.nabyli z dniem 1 października 2000 r., względnie z dniem 24 lipca 2005 r. na współwłasność przez zasiedzenie do majątku wspólnego, część nieruchomości oznaczonej jakodziałka ewidencyjna numer (...)w obrębie 2-09-03 położonej wW.przyulicy (...), przylegającej dodziałki numer (...)(protokół rozprawy z dnia 11 marca 2015 r. – k. 99).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Właścicielem nieruchomości położonej wW.przyulicy (...)stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...)z obrębu 2-09-03 o powierzchni 25 m2 dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa wW., XII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nrKW (...)jest miasto stołeczneW.. Wskazana nieruchomość była objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznegoW.(Dz. U. nr 50, poz. 279), zaś z dniem 10 maja 1990 r. stała się własnością miasta stołecznegoW.(okoliczność niesporna, dowód: wypis z rejestru gruntów – k. 5, decyzja z dnia 18 marca 1992 r. - k. 105, odpis księgi wieczystej – k. 108-112).
W dniu 3 października 1968 r.J.iW. C. (2)na podstawie umowy o zniesienie współwłasności nabyli na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej prawo własności nieruchomości gruntowej położonej wW., w dzielnicyU., przyulicy (...), stanowiącejdziałki ewidencyjne o nr (...)z obrębu 2-09-03(okoliczność niesporna).
Na nieruchomości stanowiącej ich własność położonej na roguulic (...)na początku lat siedemdziesiątych rozpoczęli budowę domu. RównocześnieW. C. (2)wybudował ogrodzenie, którego położenie od stronyul. (...)nie zmieniło się do dnia dzisiejszego (zeznania świadkaR. K. (1)k. 69-70,Z. L.k. 71).Ogrodzenie zostało wybudowane we wcześniej wyznaczonym miejscu (zeznania świadkaR. K. (2)k. 92).
W dniu 24 lipca 1985 r.W.iJ. C.darowali swemu synowiZ. C.oraz jego żonieM. C.do ich majątku wspólnego prawo własności nieruchomości gruntowej położonej wW., w dzielnicyU., przyulicy (...), stanowiącejdziałkę ewidencyjną o nr (...)z obrębu 2-09-03 o powierzchni 0,0351 ha dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa wW., XII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nrKW (...)(okoliczność niesporna, księga wieczysta – k. 8-15).
Po śmierciW. C. (2)nieruchomość przejął jego synW. C. (1)(zeznania świadkaR. K. (1)k. 69-70,Z. L.k. 71). Spadek poW. C. (2)zmarłym w dniu 7 czerwca 1998 roku nabyli: żonaJ. C.oraz dzieciZ. C.,S. C.iW. C. (1)po ¼ części każde z nich (postanowienie z 5 lipca 2000 roku k. 106). Wszyscy członkowie rodziny korzystają zgodnie z nieruchomości stanowiącej ich współwłasność, natomiast z nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), wraz z przyległą do niej częściądziałki nr (...), od czasu jej otrzymania korzystająZ.iM. C.wynajmując ją (przesłuchanie stron k. 101).
Ogrodzeniedziałek (...)obejmuje również częśćdziałki nr (...)o łącznej powierzchni 18m2 z czego dodziałki nr (...)przylega częśćdziałki nr (...)o powierzchni 7 m2 a dodziałki (...)– o powierzchni 11 m2 (wypis z rejestru gruntów k. 104,opinia sporządzona do sprawy II C 465/11 k. 113, oświadczenie k. 150)
W dniu 6 czerwca 2005 roku pomiędzy m.st.W.aW. C. (1)została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości o powierzchni 18 m2 oznaczonej jakodziałka nr (...)z obrębu 2-09-03 położonej przyul. (...)wW.. Umowa została zawarta na okres od 1 maja 2005 roku do dnia 30 kwietnia 2008 roku.W. C. (1)dokonywał wpłat z tytułu dzierżawy zgodnie z umową (umowa dzierżawy nr (...)k. 65-66, zestawienie wpłat k. 129-149).J.,S.iZ. C.udzielili wnioskodawcy pełnomocnictwa do administrowania i zarządu nieruchomością zabudowaną domem mieszkalnym jednorodzinnym, położoną wW.przyul. (...)(pełnomocnictwo k. 261).
Stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie dowodów z dokumentów przywołanych w nawiasach a także na podstawie dowodu z zeznań świadków oraz dowodu z przesłuchania stron. Dowody z dokumentów dołączone do akt sprawy nie były w toku postępowania kwestionowane podobnie jak dowody z zeznań świadków. Przesłuchani w sprawie świadkowie nie byli bezpośrednio zainteresowani w sprawie a ich zeznania były spójne. Dowód z przesłuchania stron przyniósł podobne rezultaty jak pozostałe postępowanie dowodowe. Zaznaczyć przy tym należy, że stan faktyczny w przeważającej części nie był przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Celem określenia granic posiadania sąd dopuścił dowód z opinii biegłego geodety. Mapa została sporządzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i wpisana do ewidencji materiałów państwowych zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Żadna ze stron nie kwestionowała prawidłowości sporządzonej opinii w formie mapy.
Sąd zważył, co następuje:
W. C. (1)wywodził swoje roszczenie z brzmieniaart. 172 k.c.regulującego instytucję zasiedzenia.
Zgodnie z treściąart. 172 k.c., posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze; po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Przepis ten obowiązuje obecnie w kształcie nadanym mu przezustawę z 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz.U. Nr 55, poz. 321).
Powyższy przepis określa przesłanki niezbędne do nabycia zasiedzenia nieruchomości. Są to: nieprzerwane posiadania o charakterze samoistnym oraz upływ odpowiedniego okresu czasu – w zależności od charakteru wejścia w posiadanie.
Posiadanie jest stanem faktycznym, na który składać się muszą dwa elementy –corpusianimus. Pierwszy oznacza faktyczne władztwo nad rzeczą lub przynajmniej realną możliwość wykonywania takiego władztwa. Drugi oznacza wolę posiadania taką jak przejawia właściciel. Dopiero istnienie i zakres obu tych elementów wyróżniają posiadanie spośród innych form władania rzeczą i określają jego rodzaj.
Wskazać należy, że posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter posiadania samoistnego, które oznacza władanie rzeczą „jak właściciel”. Samoistność posiadania jest zasadniczym elementem posiadania prowadzącego do zasiedzenia. O posiadaniu samoistnym nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego, ale sposób wykonywania władztwa nad nieruchomością. Wola posiadania jak właściciel (animus possidendi) oznacza wykonywanie faktycznego władztwa w takim zakresie, w jakim wykonuje je właściciel. Treść prawa własności określa zaś przepisart. 140 k.c., zgodnie z którym w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Konieczne jest zatem wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Mówiąc inaczej, wszystkie dyspozycje posiadacza powinny swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.
W ocenie sądu nie może ulegać wątpliwości, że pierwotnieW.iJ. C., a po śmierciW. C. (2)jego dzieci posiadały część nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)– w granicach objętych wnioskiem – jak właściciele. Jak pokazało postępowanie dowodowe małżonkowieC.nabyli nieruchomość składającą się zdziałek (...)w 1968 roku i od tej chwili objęli w posiadanie ogrodzoną nieruchomość, nie mając świadomości, że w granicach ogrodzenia znajduje się dodatkowo 18m2działki nr (...)będącej podówczas własnością Skarbu Państwa. Efektem tej niewiedzy było władanie całą nieruchomością, a więc i częściądziałki nr (...), w taki sam sposób – jak właściciele. W dniu 24 lipca 1985 r.W.iJ. C.darowali swemu synowiZ. C.oraz jego żonieM. C.działkę nr (...)– znów nie mając świadomości, że wraz z tą działką oddają obdarowanym w faktyczne władanie częśćdziałki nr (...). Po tej dacieZ.iM. C.jako właścicieledziałki nr (...)mieli nieprzerwanie w posiadaniu częśćdziałki nr (...)przylegającą do tej działki, natomiastJ.iW. C. (2)(a potem jego spadkobiercy) władalidziałką nr (...)wraz z przylegającą do niej częściądziałki nr (...). Należy przy tym podkreślić, że, jak w wynika z zeznań świadków i przesłuchania stron,W. C. (2)postawił nowe ogrodzenie na miejscu wcześniej istniejącego i nigdy nie zmieniał jego granic. Wszystkie te okoliczności w ocenie sądu nakazują przyjąć, że wnioskodawca i uczestnicy władali nieruchomością objętą wnioskiem (sprecyzowanym podczas rozprawy w dniu 11 marca 2015 roku) w dobrej wierze jak właściciele. Godzi się w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie zart. 7 k.c.jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie tylko nie doprowadziło do wzruszenia tego domniemania, ale przeciwnie – potwierdziło taki stan świadomości posiadających część nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)– w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie, bowiem ten właśnie moment jest istotny dla oceny dobrej bądź złej wiary zasiadującego posiadacza zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Pamiętać równocześnie należy, że decydująca dla oceny dobrej czy złej wiary posiadacza jest przede wszystkim jego świadomość. Dlatego więc osoba, która nabyła gospodarstwo rolne z przekonaniem, że wszystkie grunty przekazane jej przez poprzedniego właściciela były jego własnością, stała się ich posiadaczką w dobrej wierze (tak SN w orzeczeniu z 8 września 2006 r., II CSK 87/06, LexPolonica nr 418237). Podobna sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej – nabywcy byli przekonani, że częśćdziałki nr (...)znajdująca się granicach ich ogrodzenia stanowi ich własność jako częśćdziałek (...). Dopiero czynności podjęte w 2005 roku przez miasto stołeczneW.doprowadziły do powzięcia przez właścicieli nieruchomości 30/1 i 30/2 wiedzy o tym, że władają częścią działki, która nie jest ich własnością. Przy ocenie, czy zachodzą warunki do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje (orzeczenie SN z 7 maja 1971 r., I CR 302/71, LexPolonica nr 355903, NP 1973, nr 4, s. 580). W przypadku małżonkówC.przekonanie było usprawiedliwione bowiem objęli w posiadanie nieruchomość, która miała wytyczone granice. Nie mieli podstaw, aby przypuszczać, że w ramach ogrodzenia znajduje się część innej działki. Warto przy tym zaznaczyć, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku ma niewielką powierzchnię, a więc dopóki nie zostały przeprowadzone profesjonalne pomiary różnica pomiędzy wielkością działki stanowiącej własność zasiadujących i działki faktycznie posiadanej nie była zauważalna. W toku postępowania nie zostały ujawnione okoliczności, które wskazywałyby, że działka była mierzona przez profesjonalistę na przestrzeni lat.
Przechodząc do dalszej części rozważań należy przypomnieć, że zgodnie zart. 177 k.c.(w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawa z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianieustawy Kodeks cywilny) przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosowało się, jeżeli nieruchomość była przedmiotem własności państwowej. W konsekwencji, aż do uchyleniaart. 177 k.c.termin zasiedzenia nie mógł biec, jeżeli nieruchomość pozostawała własnością Skarbu Państwa, a zatem niemożliwe było zasiedzenie własności nieruchomości przyul. (...)wW.przez żadnego z potencjalnie uprawnionych.
Jednakże w związku z przemianami ustrojowymi dokonano szeregu zmian dotyczących własności nieruchomości oraz możliwości ich nabywania przez zasiedzenie. Po pierwsze sporna nieruchomość od dnia 27 maja 1990 roku na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stała się mieniem komunalnym, nabytym na mocy decyzji Wojewody(...)z dnia 18 marca 1992 roku przezD.GminyW.O., a następnie na mocyustawy z dnia 25 marca 1994 roku o ustroju Miasta Stołecznego Warszawystała się własnością Gminy(...), a następnie na podstawieustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju Miasta Stołecznego Warszawystała się własnościąMiasta S.W.. Po drugie od dnia 1 października 1990 roku przestał obowiązywać w/w zakaz nabywania przez zasiedzenie nieruchomości stanowiących własność państwową, ale jednocześnie wprowadzono także nowe w/w dłuższe w stosunku do dotychczasowych terminy zasiedzenia własności nieruchomości tj. odpowiednio 20 letni okres dla posiadacza w dobrej wierze i 30 – letni okres dla posiadacza w złej wierze.
Równolegle z wydłużeniem okresu uprawniającego do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie wprowadzono rozwiązania mające służyć uregulowaniu stanów faktycznych i trwającego posiadania w okresie wprowadzania w/w daleko idących zmian. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianieustawy Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 55, poz. 321), która weszła w życie w dniu 1 października 1990 r., jeżeli przed dniem jej wejścia w życie istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie, jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. Podkreślić należy, iż według art. 10 ustawy zasiedzenie biegnie "od dnia wejścia jej w życie" (zgodnie z art. 16 ustawy), czyli dzień ten jest co do zasady początkiem biegu zasiedzenia. Równocześnie zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego „bieg zasiedzenia nieruchomości państwowych, które z dniem 27 maja 1990 r. stały się z mocy prawa mieniem komunalnym, rozpoczyna się od tego dnia, przy czym - zgodnie z art. 10 ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny - ulega on skróceniu o czas, w którym nieruchomość była własnością państwową. W sytuacji, w której następuje skrócenie okresu posiadania potrzebnego do zasiedzenia, dopuszczalne jest również doliczenie - na podstawieart. 176 § 1 k.c.- czasu posiadania poprzednika” (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., I CSK 614/11).
Wobec bezspornego przysługiwania prawa własności spornej nieruchomości do dnia 27 maja 1990 roku Skarbowi Państwa i przekształcenia jej w tej dacie w mienie komunalne przysługujące obecnie miastu stołecznemuW.należało uznać, że bieg zasiedzenia spornej nieruchomości rozpoczął się w dniu 27 maja 1990 roku i wobec brzmienia art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianieustawy Kodeks cywilnyzakończył w dniu 27 maja 2000 roku.
W takiej sytuacji w ocenie sądu bezprzedmiotowe były zarzuty uczestnika miasta stołecznegoW., który upatrywał przerwania biegu zasiedzenia w podpisaniu przezW. C. (1)umowy dzierżawy spornej nieruchomości w dniu 6 czerwca 2005 roku. W tej bowiem dacie, wobec upływu okresu potrzebnego do zasiedzenia, wnioskodawca i uczestnicy byli już właścicielami nieruchomości stanowiącej zaprojektowane przez biegłegodziałki (...). Fakt podpisania umowy nie mógł zatem zniweczyć skutku, który nastąpił z mocy prawa.
Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji postanowienia – w jego pkt. 1 – ustalając, że wnioskodawca i uczestnicy nabyli prawo własności nieruchomości stanowiącejdziałki (...)w takich samych udziałach jakie przysługują im odpowiednio w stosunku dodziałek (...). Sposób posiadania tych dwóch części na przestrzeni lat nie różnił się w żaden sposób.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W postępowaniu nieprocesowym nie ma "pojedynku" dwóch przeciwstawnych stron, dlatego też nie można mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu (por.art. 98 § 1). Przeciwnie, z treści całegoart. 520wynika, że ustawodawca zakłada, iż w zasadzie uczestnicy postępowania są w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem, a orzeczenie sądu udziela ochrony prawnej każdemu z nich. Dlatego ten, kto poniósł koszty sądowe lub koszty zastępstwa procesowego, nie uzyska zwrotu wydanych kwot od innego uczestnika, lecz także nie jest obowiązany do zwracania kosztów poniesionych przez innego uczestnika(P. Telenga (w:) Jakubecki Andrzej (red.), Bodio Joanna, Demendecki Tomasz, Marcewicz Olimpia, Telenga Przemysław, Wójcik Mariusz P, Komentarz aktualizowany do art. 520 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex/El 2013).