Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 234/15
Data wyroku: 2016-05-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Włodzimierz Wójcicki, Wiesława Kozikowska, Eugeniusz Dąbrowski
Podstawa prawna: art. 385 kpc, art. 386 kpc

Sygn. akt I Ca 234/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 maja 2016 r.
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

Włodzimierz Wójcicki (spr.)

Sędziowie:

Eugeniusz Dąbrowski
Wiesława Kozikowska

Protokolant:

Ewa Miciura

po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r.
na rozprawie
sprawy z powództwa Skarbu Państwa – Lasy Państwowe NadleśnictwoO.
przeciwkoK. S.,M. U. (1),
H. G.,H. O.iW. Ż.
o ustalenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w(...)
z dnia 29 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 775/12

I
zmienia zaskarżony wyrok w pkt I i II i ustala , że Skarb Państwa Lasy Państwowe NadleśnictwoO.jest właścicielem działek:

1
oznaczonej aktualnie nr(...)o powierzchni 10,9936 ha położonej w powiecie(...)jednostka ewidencyjna(...)_2O.gmina wiejska obręb ewidencyjny(...)U.,

2
oznaczonej nr(...)o powierzchni 15,0883 ha położonej w powiecie(...)jednostka ewidencyjna(...)_2O.gmina wiejska obręb ewidencyjny(...)U.zgodnie ze szkicem podziału biegłego geodetyJ. N.z dnia 30 stycznia 2016 r., który to szkic stanowi integralną część niniejszego orzeczenia,

3
w pozostałej części powództwo oddala,

4
koszty procesu między stronami wzajemnie znosi,

II
oddala apelację w pozostałej części;

III
koszty procesu za II instancję między stronami wzajemnie znosi.

(...)W. W. (1)K.
I Ca 234/15

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014r. Sąd Rejonowy w(...)oddalił powództwo Skarbu Państwa – Nadleśniczego NadleśnictwaO.przeciwkoK. S.,M. U. (1),H. G.,H. O.iW. Ż.o ustalenie w trybieart. 189 kpc, że Skarb Państwa stał się z dniem 27.12.1944r. na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82 ze zm.) właścicielem działek ewidencyjnych aktualnie oznaczonych nr(...)o pow. 10,98ha i(...)o pow. 19,43ha położonych w miejscowościU.gm.O.i orzekł stosownie do wyników postępowania o kosztach procesu.
Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z 12.12.1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa działki objęte pozwem miały oznaczenia(...)- według oznaczenia przyjętego w 1937r. po dokonaniu scalenia w dniu 15.03.1937r. Właścicielami tych działek byli pierwotnieW.iM.małż.U.w częściach równych (wykaz hipoteczny nr(...)nieruchomości(...)).W. U. (1)zmarł w dniu 30.01.1941r. W dniu 05.05.1947r. w wykazie hipotecznym jako współwłaścicieli wpisano:M. U. (2)w 3/18 części,M. U. (1)w 1/6 części,W. U. (2)w 1/6 części,J. U.w 1/6 części. W dniu 16.01.1973r. zmarłaM. U. (2). Mocą postanowienia Sądu Rejonowego w(...)z dnia 26.09.1991r. w sprawie I Ns 350/91 spadek po niej nabyli:M. U. (1),W. Ż.(z domuU.),J. S.(z domuU.) po 1/3 każde z nich.J. S.zmarła w dniu 06.10.1983r. Spadek po nie mocą postanowienia Sądu Rejonowego w(...)z dnia 19.04.1984r. w sprawie I Ns 150/84 nabyli:K. S.,H. G.iH. O.po 1/3 każde z nich.
W dniu 13 grudnia 1959r. komisja działająca w imieniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział(...)i(...)wW.zbadała obszardziałek oznaczonych nr (...)stwierdzając, że wynosi on 30,80ha. Z zaświadczenia wystawionego w dniu 23.11.1959r. wynika, że obszar tych działek składa się z drzewostanu, halizny, uprawy sosnowej oraz drogi, przy czym ta ostatnia o pow. 0,40ha. Nieruchomość ta została ostatecznie przejęta od właścicieli protokołem z dnia 26.09.1951r. i przekazana w zarząd Lasów Państwowych NadleśnictwaO.M.. Nowy właściciel, Skarb Państwa, wszedł w posiadanie przejętych nieruchomości (lasów) i od dnia ich faktycznego przekazania zarządza tymi gruntami do chwili obecnej w imieniu Skarbu Państwa(...)O.M.. Ponieważ powód nie dysponuje protokołem przejęcia gruntów leśnych objętych pozwem, a tocząca się przed Sądem Rejonowym w(...)sprawa o zasiedzenie I Ns 728/04 zakończyła się oddaleniem wniosku, to w ocenie powoda zasadne jest wniesienie powództwa w trybieart. 189 kpc, co pozwoli na założenie księgi wieczystej. Tym bardziej, że również sprawa o założenie księgi wieczystej tocząca się przed Sądem Rejonowym w(...)
M.. została negatywnie zakończona postanowieniem z dnia 30.07.2008r., co potwierdził Sąd Okręgowy w(...)w sprawie I Ca 267/08 oddalając apelację Skarbu Państwa.
Aktualnie dla przedmiotowych nieruchomości oznaczonych po zmianie nr(...), dla których po wojnie prowadzony był wykaz hipoteczny o nr(...)(k.153) i były wprowadzone zmiany w zakresie właścicieli zgodnie ze scaleniem z 1937r. – prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)(k.236-238), w której zachowane są wpisy poprzednich właścicieli wg stanu z 1937r., tj. małż.W.iM. U. (2), a następnie po ich śmierci spadkobierców.
W ocenie Sądu Rejonowego fakt, że działka pierwotnie oznaczona jako parcela nr(...)przekraczała swoją powierzchnią 25ha gruntów leśnych i lasów przesądza, iż podlegała ona upaństwowieniu (ex lege) według art. 1 ust. 1 i ust. 3 lit. b dekretu z dnia 12.12.1944r. Powództwo nie mogło być jednak uwzględnione, gdyż w aktualnym stanie faktycznym działki mają oznaczenia nr(...)o pow. 10,98ha i nr(...)o pow. 19,43ha i ani samodzielny ani łączny zakres terytorialny wymienionych w pozwie działek nie pokrywa się z pierwotnym zasięgiem parceli nr(...), która jako jedyna z majątku poprzedników prawnych pozwanych podlegała nacjonalizacji w trybie wcześniej wymienionego dekretu.
Sąd Rejonowy uznał analizując dopuszczone dowody z opinii biegłegoM. B. (1)iT. N., że objęte sporemdziałko o nr (...)nie odpowiadają w całości zakresowi terytorialnemu pierwotnej parceli nr(...), a tylko ta parcela podlegała przejęciu i w związku z tym konieczne byłoby geodezyjne wyodrębnienie działek odpowiadających aktualnie swoim zasięgiem terytorialnym wyłącznie parceli nr(...), zaś w tym zakresie strona powodowa nie zaoferowała żadnych dowodów i dlatego powództwo zostało oddalone.
Apelację od powyższego wyroku złożył powód zaskarżając go w całości, podnosząc naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 dekretu PKWN z dnia 12.12.1944r. przez błędne przyjęcie, że nie wszystkie parcele leśne wchodzące w składgospodarstwa rolnego (...)poprzedników prawnych pozwanych podpadały pod działanie dekretu oraz naruszenie art. 233 w zw. zart. 278 i 227 kpcpoprzez swobodną ocenę zgromadzonego materiały dowodowego i przyjęciu, że dwie działki nie podpadały pod działanie dekretu. Apelacja wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
Należy uznać za bezsporne ustalenia Sądu Rejonowego w zakresie ustalenia stanu faktycznego i Sąd Okręgowy podzielając te ustalenia przyjmuje je za własne. W sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, żedziałki oznaczone nr (...)w wykazie hipotecznym nr(...)prowadzonym przez Sąd Rejonowy w(...)M.. stanowią obecnie występujące w obrocie działki onumerach geodezyjnych (...), dla których prowadzona jest obecnie księga wieczysta o nr KW nr(...)i wpisani w niej są jako właściciele spadkobiercyW.iM.małż.U.. Bezsporne jest również, że po zakończeniu działań wojennychgospodarstwo rolne (...)małż.U.poddane zostało ocenie przez pryzmat przepisówdekretu z dnia 6 września 1944r.o o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13) i dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82).
Z treści uzasadnienia orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 13.10.1961r. (UR.U.1)(...)wynika, że Komisja działająca z ramienia(...)Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział(...)i(...)wW.po ponownym zbadaniu w dniu 13.11.1959r. obszaru użytków rolnych m.in. nieruchomościU.stwierdziła, że cały dział oznaczony na planie nr(...)zawierający 30,50ha został przejęty na rzecz Państwa przez NadleśnictwoO.M.. protokołem z dnia 26.09.1951r. w trybie dekretu z dnia 12.12.1944r. i jest w użytkowaniu państwowej administracji leśnej (k. 94-96).
Zagadnieniem budzącym wątpliwości w przedmiotowej sprawie jest, czy powód posiada legitymację czynną do wystąpienia o ustalenie w trybie art. 189 i jaki charakter miało przejęcie parceli leśnych w trybie wyżej wymienionego dekretu, skoro powód nie posiada protokołu (zaświadczenia) Wojewódzkiego(...)Ziemskiego przejęcia sporządzonego w dniu 26.09.1951r. w trybie dekretu z dnia 12.12.1944r. (Dz.U. Nr 15, poz. 82).
Rozważając istnienie interesu prawnego, to wydaje się, że powód jest w określonej sytuacji prawnej, gdyż tocząca się wcześniej przed Sądem Rejonowym w(...)sprawa o zasiedzenie I Ns 728/04 zakończyła się prawomocnym postanowieniem oddalającym wniosek w zakresie zasiedzenia przedmiotowych działek. Również Sąd Rejonowy w(...)
M.. w sprawie Dz. Kw 109/08 postanowieniem z dnia 30.07.2008r. oddalił wniosek Skarbu Państwa o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej wU.oznaczonych jakodziałki nr (...)o pow. 30,41ha. Apelacja Skarbu Państwa została oddalona prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w(...)w sprawie I Ca 267/08. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wydaje się wynikać, że interes prawny określony wart. 189 kpcnie występuje w sensie obiektywnym wówczas, gdy powód może uzyskać ochronę prawną w innym postępowaniu (por. wyrok SN z dnia 09.05.2000r., IV CKN 686/00). Pytanie jednak rodzi się, jaki charakter miało nabycie w trybie w/w dekretu. W ocenie Sądu Okręgowego i niebudzącego wątpliwości stanowiska w orzecznictwie Sądu Najwyższego nabycia w trybie dekretu następowało z mocy prawa.Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20.01.1945r.w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12.12.1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa przewidywało jedynie, że przejęcia lasów i gruntów leśnych podlegających dekretowi z dnia 12.12.1944r. dokonuje Dyrekcja Naczelna Lasów Państwowych przez właściwe okręgowe dyrekcje Lasów Państwowych. Rozporządzenie to przesądzało, że sporządzenie protokołu przejęcia nie było warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie powyższego dekretu. Protokół przejęcia stanowił jedynie dowód tego, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały przepisy dekretu PKWN i w tej sytuacji to na pozwanych spoczywa ciężar dowodu, że wymienione działki leśne nie podlegały przejęciu na własność państwa (wyrok SN z dnia 14.09.2006r., III CSK 119/06).
Reasumując, skoro powód mimo, że jest właścicielem z mocy prawa, nie może uzyskać ochrony prawnej w innych postępowaniach o których wcześniej wspomniano, jak również szczegółowo je opisał Sąd Rejonowy w swoim uzasadnieniu, to ma legitymację czynną w trybieart. 189 kpcdo ustalenia co będzie przesłanką do wystąpienia w kolejnym postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w oparciu oart. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dotychczasowe orzecznictwoS., zarówno Sądu Rejonowego w(...), jak i Sądu Rejonowego wO.M.., a następnie Sądu Okręgowego w(...)kwestionowały w swoich rozstrzygnięciach własność strony powodowej formalizując to do tego, że powód nie posiada zaświadczeń o przejęciu.
Wprawdzie Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach przesądził, że o występowaniu interesu prawnego świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tej drodze spraw, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania pełniejszej ochrony praw powoda w drodze innego powództwa (por. IV CKN 769/00, II CKN 883/00, III CK 277/05, II CK 395/05, I CSK 325/11, IV CSK 589/11, III CSK 254/12), to jednak w realiach tej sprawy i w związku z innymi sprawami które dotyczyły tych nieruchomości, a są już prawomocnie zakończone – powód wystarczająco wykazał istnienie interesu prawnego w trybieart. 189 kpc.
Innym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest, czy wszystkie działki oznaczone w planie scaleniowym nr(...)i dla których był założony wykaz hipoteczny nr(...)podlegały przejęciu w oparciu o przepisy dekretu. Zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt. b dekretu PKWN z 12.12.1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa „przepisy art. 1 i 2 nie odnoszą się do lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939r. na parcele nie większe niż 25ha”. Pojęcie „parcele” ustawodawca użył tylko w art. 1 ust. 3 pkt. b dekretu o przejęciu lasów, dla oznaczenia wyjątków od jego zastosowania, ale i w celu wskazania na jego relacje do dekretu o reformie rolnej. Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie, gdyż pozostałe grunty rolne majątkuW.iM.małż.U.nie były objęte przepisami dekretu o reformie rolnej. Fakt ten ma duże znaczenie prawne w przedmiotowej sprawie.
W sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, żedziałki oznaczone nr (...)w wykazie hipotecznym nr(...)prowadzonym przez Sąd Rejonowy w(...)M.. stanowią obecniedziałki oznaczone nr (...). Powyższe potwierdził biegłyT. N.w opinii z dnia 07.10.2013r. (k. 180-181). Nie budzi przy tym wątpliwości, że prawny podział na parcele obejmującydziałki nr (...)uwidoczniony został w katastrze, który obrazuje załącznik nr 9 do opinii biegłegoM. B. (1)(k. 179). Powyższe wynika jednoznacznie z opinii ustnej tego biegłego złożonej na rozprawie w dniu 15.04.2014r. Z pisemnej opinii tego biegłego jednoznacznie też wynika, że obszar, który pierwotnie obejmował te działki powstał w wyniku scalenia zatwierdzonego w 1937r. (k. 158). Wypis z katastru, który został sporządzony w dniu 29.12.1954r. wykazywał istnienie tych działek (parceli) jako odrębnych działek (o oddzielnych numerach). W tej sytuacji w ocenie Sądu Okręgowego tylko działka oznaczona pierwotnie nr(...)w planie scaleniowym z 1937r. miała powierzchnię większą niż 25ha i do niej miały zastosowanie przepisy dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Na rozprawie w dniu 15.04.2014r. biegłyM. B.wskazał, że po scaleniu rozpoczętym w 1934r., a zakończonym w 1937r., powstały trzy niezależnedziałki o nr (...), co obrazuje załącznik nr 5 do pisemnej opinii. Powierzchnie tych działek zamieszczone pod numerem każdej z tych działek widoczne na załączniku nr 5 (k. 167) do opinii pisemnej były aktualne na dzień 01.09.1939r. Biegły wyjaśnił też, że załącznik nr 9 (k. 171) przedstawia wyciąg z rejestru pomiarowego i można uznać, że jest to kataster. Z zapisów katastru i wykazu powierzchni, jak również zestawienia sporządzonego przez biegłego (k. 159 pkt 4) wynika, że parcela oznaczona(...)miła powierzchnię 2,4160ha, a parcela oznaczona nr(...)
((

  ))miała powierzchnię 2,3770ha, a parcela oznaczona nr(...)miała powierzchnię 26,0819ha. Oznacza to, że powstałe przed 01.09.1939r. parcele o nr(...)miały w dniu wejścia w życie dekretu powierzchnie nie przekraczające 25ha.
W tej sytuacji prezentując takie stanowisko Sąd Okręgowy uzupełnił materiał dowodowy zgromadzony przez Sąd Rejonowy poprzez wydzielenie z działek oznaczonych aktualnie nr(...)działki oznaczonej pierwotnie w planie scaleniowym z 1937r. nr(...). Po uzupełnieniu materiału dowodowego biegłyJ. N.w swojej opinii wykonanej w oparciu o pomiary na gruncie wskazał, że parcela nr(...)swoją powierzchnią odpowiadadziałce oznaczonej nr (...)i nowo wydzielonej zdziałki (...)–działce (...).
Sąd podzielając opinię biegłego zmienił zaskarżony wyrok uznając, że przepisy dekretu o przejęciu lasów miały zastosowanie do parceli nr(...), aktualnie(...), zgodnie z opinią biegłegoJ. N.. W pozostałej części powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu za obie instancje stosującart. 100 kpk. Konsekwencją takiego stanowiska Sądu Okręgowego było również oddalenie apelacji powoda w pozostałej części.
Podstawa prawna rozstrzygnięciaart. 386 i 385 kpc.