Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 335/16
Data wyroku: 2016-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski
Słowa kluczowe: Oświadczenie Woli
Podstawa prawna: art.64 kc

Sygn. akt I C 335/16

WYROK ZAOCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Kraków dnia 26 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Wojciech Żukowski
Protokolant: starszy protokolant Marzena Stępkowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. w Krakowie
sprawy z powództwaJ. U.
przeciwkoM. W.
o stwierdzenie obowiązku złożenia oświadczenia woli

I
powództwo oddala,

II
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz radcy prawnegoG. S.kwotę 8856 (słownie: osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 23 lutego 2016 r. powódJ. U.wniósł o nakazanie pozwanejM. W.złożenia oświadczenia woli, którego treścią jest przeniesienie własności nieruchomości położonej wN.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgi wieczystej o nr (...)oraz nieruchomości położonej wN.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgi wieczystej o nr (...)w związku z działem spadku oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych.
Na uzasadnienie podano, że strony w dniu 8 maja 2013 r. zawarły w formie aktu notarialnego przedwstępną umowę działu spadku przewidującą wzajemne przeniesienia udziałów w nieruchomościach przyul. (...)wN.. Umowa przyrzeczona miała zostać zawarta do dnia 31 marca 2014 r. Pozwana uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej.
Pozwana, pomimo doręczenia pozwu i zawiadomienia o rozprawie (k. 55) nie stawiła się na rozprawę, nie ustanowiła pełnomocnika ani pełnomocnika do doręczeń, ani nie przedstawiła stanowiska na piśmie.
Pismem z dnia 4 października 2016 r. (k. 85) powód sprecyzował roszczenie w ten sposób, że wniósł o nakazanie pozwanejM. W.złożenia oświadczenia woli, którego treścią jest przeniesienie ¾ prawa własności nieruchomości położonej wN.gminaN., składającej się z działek nr:
-(...)obszaru 984 m2 zabudowanejbudynkiem nr (...)przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgi wieczystej o nr (...),
-(...)obszaru 499 m 2, dla której VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgi wieczystej o nr (...),
oraz wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a na wypadek braku wyegzekwowania tychże kosztów od pozwanej, zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.
Pozwana nie przedstawiła żadnego stanowiska wobec zmodyfikowanego żądania pozwu (d.d. w trybieart. 1135[5]§ 2 k.p.c.- k. 76).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 8 maja 2013 r. pomiędzyM. W.iJ. U.została zwarcia przed notariuszemM. K.w formie aktu notarialnego rep. A(...)umowa przedwstępna działu spadku. W pkt(...)M. W.orazJ. U.zobowiązali się do dokonania działu spadku po zmarłymA. U.bez żadnych spłat i dopłat w ten sposób, że:

a
nieruchomość szczegółowo opisaną w par. I lit. „a” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 984 m2, zabudowanąbudynkiem nr (...)przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) oraz w par. I lit. „b” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 499 m2, dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) niniejszego aktu otrzyma na własnośćJ. U.,

b
nieruchomość szczegółowo opisaną w par. I lit. „c” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 2887 m2, dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) otrzyma na własnośćM. W..

W pkt(...)strony postanowiły, ze umowa przyrzeczona zostanie zawarta do dnia 31 marca 2014 r.
Dowód:- wypis aktu notarialnego, k. 4-6
Przy ustalaniu stanu faktycznego oparł się sąd na dowodzie z dokumentu publicznego – wypisu z aktu notarialnego, który nie budził wątpliwości i stanowił dowód na okoliczność faktu złożenia i treści oświadczeń woli w nim stwierdzonych.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 64 k.c.prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Powód w niniejszej sprawie oparł żądanie stwierdzenia obowiązku złożenia oświadczenia woli przez pozwaną na okoliczności, iż w dniu 8 maja 2013 r. zawarł z pozwaną umowę przedwstępną działu spadku poA. U.. Zgodnie zart. 389 k.c.umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Jeżeli termin, w ciągu którego ma być zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinna ona być zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia.
Jak wynika z treści aktu notarialnego z dnia 8 maja 2013 zawarta pomiędzy powodem a pozwaną umowa odpowiada wymogom przewidzianym w w/w przepisach. Określa ona bowiem istotne postanowienia umowy działu spadku (tj. wskazuje, która ze stron które składniki spadku ma otrzymać w wyniku działu spadku oraz rozstrzyga, że dział spadku ma nastąpić bez żadnych spłat i dopłat. Ponadto umowa przedwstępna z dnia 8 maja 2013 r. została zawarta w formie aktu notarialnego, a zatem odpowiada wymogom formalnym przewidzianym dla umowy działu spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość (art. 1037 par. 2 k.c.). Zgodnie zart. 390 par. 2 k.c.powód co do zasady byłby zatem uprawniony do żądania od pozwanej zawarcia umowy przyrzeczonej. Tym niemniej powództwo w brzmieniu sprecyzowanym pismem z dnia 4 października 2016 r. nie mogło podlegać uwzględnieniu. Zgodnie bowiem zart. 390 par. 2 k.c.uprawniony może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej, a zatem umowy, której treść odpowiadać będzie treści umowy, do której zawarcia zobowiązała się druga strona umowy przedwstępnej. Z treści aktu notarialnego wynika, że pozwana zobowiązała się wobec powoda do zawarcia umowy działu spadku po zmarłymA. U.bez żadnych spłat i dopłat w ten sposób, że:

a
nieruchomość szczegółowo opisaną w par. I lit. „a” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 984 m2, zabudowanąbudynkiem nr (...)przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) oraz w par. I lit. „b” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 499 m2, dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) niniejszego aktu otrzyma na własnośćJ. U.,

b
nieruchomość szczegółowo opisaną w par. I lit. „c” (tj. nieruchomość składającą siędziałki nr (...)obszaru 2887 m2, dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych wN.prowadziksięgę wieczystą (...)) otrzyma na własnośćM. W..

Umowa, do której zawarcia zobowiązała się pozwana jest zatem umową, którą miało nastąpić jednoczesne rozdysponowanie trzema nieruchomościami wchodzącym w skład spadku, w ten sposób, że – bez spłat i dopłat - dwie nieruchomości otrzymać ma na wyłączność powód, a jedną – pozwana. Natomiast złożenie oświadczenia woli o treści określonej w piśmie powoda z dnia 4 października 2016 r. skutkowałoby jedynie przeniesieniem na powoda na wyłączność dwóch nieruchomości wchodzących w skład spadku, bez jakiegokolwiek zadysponowania pozostałą, trzecią nieruchomości. Zatem skutkowałoby pozostaniem przez strony we wspólności majątku spadkowego w stosunku do tej trzeciej nieruchomości. Nie odpowiada to treści umowy, do której zawarcia zobowiązała się pozwana umową przedwstępną z dnia 8 maja 2016 r., albowiem w wyniku złożenia oświadczeń woli określonych w tej umowie strony całkowicie wyszłyby ze wspólności majątku spadkowego, w szczególności zaś skutki tej umowy nie ograniczałyby się wyłącznie do przeniesienia na powoda całych praw własności nieruchomości(...)oraz(...), ale z przeniesieniem tych nieruchomości na powoda w sposób nierozerwalnie związane byłoby przeniesienie na pozwaną całego prawa własności nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...). Takie umowne ukształtowanie praw i obowiązków stron ma charakter niepodzielny i nierozerwalny. W konsekwencji powód mógłby skutecznie domagać się złożenia przez pozwaną oświadczenia woli o treści obejmującej przeniesienie na rzecz powoda dwóch nieruchomości a na pozwaną jednej nieruchomości, bez spłat i dopłat, ale nie może skutecznie domagać się złożenia przez pozwaną oświadczenia woli obejmującego jedynie przeniesienie na powoda dwóch nieruchomości, z pominięciem kwestii przeniesienia na pozwaną jednej nieruchomości, ponieważ złożenie żądanego przezeń pozwem oświadczenia woli prowadziłoby do zawarcia zupełnie innej umowy, aniżeli umowa określona w umowie przedwstępnej. Wobec związania żądaniem pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.) sąd nie mógł natomiast orzec o obowiązku złożenia przez pozwaną oświadczenia woli o treści określonej w umowie przedwstępnej, ale odmiennego niż żądane w pozwie.
Powyższe prowadzi do wniosku, że objęte żądaniem pozwu ostatecznie sprecyzowanym w piśmie z dnia 4 października 2016 r. oświadczenie woli nie jest zgodne z treścią oświadczenia woli, które pozwana zobowiązała się złożyć umową z dnia 8 maja 2013 r. W konsekwencji powództwo podlegać musiało oddaleniu, albowiem pozwana jest zgodnie zart. 390 par. 2 k.c.zobowiązana do złożenia oświadczenia woli o treści wynikającej z umowy przedwstępnej z dnia 8 maja 2013 r. ale nie zobowiązała się do złożenia oświadczenia woli określonego w żądaniu pozwu. Mając to na uwadze orzeczono jak w pkt I sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu powoda orzeczono w pkt II sentencji na zasadzie § 2 pkt 1, w zw. z § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805).