Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 154/15
Data wyroku: 2016-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Zalasiński
Słowa kluczowe: Emerytura Wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS
Teza: w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 i 47714 k.p.c.) i w tym tylko zakresie podlega ono kontroli sądu zarówno pod względem formalnej, jak merytorycznej zasadności.

Sygn. akt IV U 154/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 kwietnia 2016r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Jerzy Zalasiński

Protokolant

st. sekr. sądowy Małgorzata Wierzbicka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016r. wS.
odwołaniaS. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
z dnia 22 grudnia 2014  r. (Nr(...))
w sprawieS. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do emerytury
zmienia zaskarżoną decyzję i ustalaS. C.prawo do emerytury od dnia 03 stycznia 2015 roku
Sygn. akt IV U 154/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 22 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., działając na podstawieart. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2015r., poz. 748) oraz przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.), odmówiłS. C.prawa do emerytury wskazując, że na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony nie udowodnił 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a nadto nie osiągnął wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat.
Odwołanie od w/w decyzji złożył ubezpieczonyS. C., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do emerytury. W uzasadnieniu wskazano, że wiek 60 lat osiągnął w dniu 3 stycznia 2015r., przed podjęciem pracy zawodowej w Spółdzielni Kółek Rolniczych wŻ., tj. w okresie od 3 stycznia 1971r. do 31 marca 1977r. pracował w wymiarze przekraczającym 8 godzin dziennej w gospodarstwie rolnym rodzicówB.iW. C.o pow. 2,70 ha położonym w miejscowościS., jednocześnie w gospodarstwie tym zamieszkiwał i był stale zameldowany. Wobec powyższego posiada ponad 27 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto wniesiono o zaliczenie do pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...) OddziałwM.(od 3 października 1977r. do 31 maja 1980r.),Przedsiębiorstwie (...)wŻ.(od 24 czerwca 1982r. do 30 czerwca 1992r.) oraz wZakładzie Usług (...) sp. z o.o.(od 1 lipca 1992r. do 31 maja 1996r.) na stanowisku operatora koparko-ładowarki, kierowcy ciągnika-maszynisty koparek jednonaczyniowych oraz operatora spycharki, co daje łącznie 16 lat i 7 miesięcy pracy w szczególnych warunkach (odwołanie k. 1-2v akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazano, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż pracował w gospodarstwie rolnym rodziców przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej oraz po odbyciu służby wojskowej aż do podjęcia zatrudnienia w(...)Ż.. Świadkowie podnosili natomiast, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez cały okres od 3 stycznia 1971r. do 1 kwietnia 1977r. (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k. 3-5 akt sprawy).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
UbezpieczonyS. C.w dniu 3 stycznia 2015r. ukończył 60-ty rok życia. Uprzednio w dniu 21 listopada 2014r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury.
Na podstawie przedłożonych dokumentów organ rentowy ustalił, że na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony udowodnił staż ubezpieczeniowy w wymiarze 21 lat, 5 miesięcy i 18 dni, z czego okresy składkowe wynoszą 21 lat, 4 miesiące i 7 dni, a okresy nieskładkowe 1 miesiąc i 11 dni. Organ rentowy uznał, iż ubezpieczony nie udowodnił żadnych okresów pracy w szczególnych warunkach (decyzja z dnia 22.12.2014r., k. 24 akt emerytalnych).
Od urodzenia, tj. od 3.01.1955r., ubezpieczony zameldowany jest na pobyt stały w miejscowości(...), gminaŻ.(poświadczenie o adresach i okresach zameldowania, k. 40 akt emerytalnych). Rodzice ubezpieczonegoW.iB. C.byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,70 ha, położonego we wsiS.(gminaŻ.). Od 1980r. całe gospodarstwo rolne zostało przekazane następcom – synowiS.i jego żonieK.(zaświadczenie z dnia 19.08.2014r., k. 43 akt emerytalnych).
W dniu 3 stycznia 1971r. ubezpieczonyS. C.ukończył 16 rok życia. Wnioskodawca uczęszczał do Szkoły Podstawowej wS.. Po ukończeniu szkoły podstawowej, nie kontynuował nauki i pracował w gospodarstwie rolnym rodziców.S. C.posiadał starsze rodzeństwo, lecz wówczas brat już wyprowadził się z domu, a siostra uczęszczała do szkoły. Ojciec ubezpieczonego pracował zawodowo. Rodzice wnioskodawcy posiadali krowy i świnie, uprawiali zboże i ziemniaki. Wnioskodawca wykonywał czynności przy obrządku, przy wykopkach, jak również podczas żniw, kosząc zboże kosą.
W okresie od 4 listopada 1974r. do 18 sierpnia 1976r.S. C.odbywał zasadniczą służbę wojskową (kopia książeczki wojskowej, k. 10 akt sprawy).
W okresie od 1 kwietnia 1977r. do 14 września 1977r. ubezpieczony był zatrudniony w Spółdzielni Kółek Rolniczych wŻ.na stanowisku traktorzysty. W okresie od 3 października 1977r. do 31 maja 1980r.S. C.był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wM. O.wM.Mazowieckiem początkowo jako pomocnik operatora, zaś po uzyskaniu uprawnień już jako operator sprzętu. Kurs na spycharki ubezpieczony ukończył w dniu 16 grudnia 1978r. Pracownik zatrudniony jako pomocnik operatora choć podlegał przyuczeniu do zawodu, to wraz z operatorem wykonywał czynności na spycharce. Praca w w/w zakładzie polegała na czyszczeniu stawów dla przedsiębiorstwa rybnego za pomocą odpowiedniego sprzętu ciężkiego. Następnie od 1 września 1980r. do 23 czerwca 1982 r. wnioskodawca świadczył pracę wZakładzie (...)SamodzielnymO.Wykonawstwa Inwestycyjnego wŻ.. Na zasadzie porozumienia pomiędzy zakładami ubezpieczony został zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wŻ.w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 24 czerwca 1982r. do 30 czerwca 1992r. wykonując faktycznie czynności operatora spycharki gąsienicowej. W okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 maja 1996r.S. C.był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony wZakładzie Usług (...) sp. z o.o.wŻ.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku operatora sprzętu, tj. spycharki gąsienicowej DT-75, wykonując czynności na wysypisku odpadów komunalnych wK..
Ubezpieczony nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego (okoliczność bezsporna, nadto: raport z analizy konta, k. 19 akt emerytalnych).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania świadkówJ. S.(k. 11v akt sprawy),M. S.(k. 11v akt sprawy),P. K.(k. 12 akt sprawy),J. F.(k. 12-12v akt sprawy),W. K.(k. 12v akt sprawy) iM. K.(k. 12v-13 akt sprawy), jak również w oparciu o zeznania ubezpieczonegoS. C.(k. 41v akt sprawy), które oceniono jako spójne i wiarygodne. Ponadto ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, aktach organu rentowego oraz aktach osobowych ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonegoS. C.zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 184 ust.1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego przewidzianego w art.32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz osiągnęli okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy, a także nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. W myśl przywołanego wyżej art. 32 ust. 1 i 4 ustawy pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, a w myśl przywołanego wyżej art. 27 ustawy wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynosi co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Zgodnie z § 4 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury w w/w wieku jeżeli ma wymagany okres zatrudnienia (co najmniej 25 lat mężczyzna), w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Ponadto zgodnie z § 2 ust.1 przedmiotowego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się w niezbędnym zakresie również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury.
Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało ustalenia, czy na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony legitymuje się co najmniej 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jak również czy posiada wymagane przepisami 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd miał bowiem na uwadze, że w dniu 3 stycznia 2015r. ubezpieczony ukończył 60-ty rok życia oraz nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, czego organ rentowy nie kwestionował.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył wnioskodawcy staż ubezpieczeniowym w łącznym wymiarze 21 lat, 5 miesięcy i 18 dni, zatem do 25-letniego okresu wymaganego do przyznania emerytury brakowało mu 3 lata, 6 miesięcy i 12 dni. W tym celuS. C.wnosił o uwzględnienie okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia przypadających przed dniem 1 lipca 1983r.
Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, aby można było zaliczyć okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia traktując je jako okresy składkowe ubezpieczony musi wykazać, iż pracował w gospodarstwie rolnym co najmniej 4 godziny dziennie. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwoliła na uznanie, iż po ukończeniu szkoły podstawowej ubezpieczony nie kontynuował nauki, a mieszkając w gospodarstwie rolnym rodziców mógł od ukończenia 16-tego roku życia stale pracować w gospodarstwie w wymiarze czasu przekraczającym 4 godziny dziennie. Sąd obdarzył wiarygodnością zeznania złożone przez ubezpieczonego oraz zeznania świadkówJ. S.iM. S., mieszkających wS.i będących sąsiadami rodziców wnioskodawcy. Ubezpieczony codziennie zajmował się obrządkiem, jak również wykonywał szereg prac sezonowych, w tym przy sadzeniu i zbieraniu ziemniaków, sianiu zboża, a także podczas żniw. Przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy należy mieć również na uwadze realia pracy w gospodarstwie rolnym w spornym okresie, kiedy to wszystkie prace wykonywane były ręcznie, co potwierdził także ubezpieczony, zeznając, że w tamtym okresie kosił zboże kosą. Ojciec ubezpieczonego pracował zawodowo, starszy brat nie mieszkał już z rodzicami, a starsza siostra uczyła się. Powyższe daje podstawy do stwierdzenia, iż w gospodarstwie rolnym rodziców ubezpieczonego istniało zapotrzebowanie na jego pracę w wymiarze przekraczającym 4 godziny dziennie, w szczególności, że wnioskodawca nie kontynuował nauki w szkole ponadpodstawowej. Sąd zwrócił także uwagę, że już w życiorysie z 1982r. znajdującym się w aktach osobowych ubezpieczony wskazywał, iż po ukończeniu Szkoły Podstawowej pomagał rodzicom w gospodarstwie.
Do wymaganego przepisami 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego ubezpieczonemu brakowało tylko 3 lat, 6 miesięcy i 12 dni (organ rentowy przyjął za udowodniony staż ubezpieczeniowy w wymiarze 21 lat, 5 miesięcy i 18 dni), tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy wystarczyło zaliczenie uzupełniająco, stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresu pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, a przed rozpoczęciem odbywania zasadniczej służby wojskowej, czyli od 3 stycznia 1971r. do 3 listopada 1974r. (3 lata i 10 miesięcy). Przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło zatem ustalić, iż ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, uzupełnionym okresem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.
Organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach. Zebrany w sprawie materiał dowodowy – w postaci dokumentów znajdujących się w aktach osobowych ubezpieczonego, a także zeznania świadkówP. K.,J. F.,W. K.iM. K.oraz zeznania ubezpieczonego – pozwolił zaliczyć do stażu pracy w szczególnych warunkach następujące okresy zatrudnienia ubezpieczonego w pełnym wymiarze czasu pracy:

1
od 1 kwietnia 1977r. do 14 września 1977r. (5 miesięcy i 14 dni) w Spółdzielni Kółek Rolniczych wŻ.na stanowisku traktorzysty,

2
od 3 października 1977r. do 31 maja 1980r. (2 lata, 7 miesięcy i 28 dni) wPrzedsiębiorstwie (...)wM. O.wM.jako operator spycharki gąsienicowej,

3
od 24 czerwca 1982r. do 30 czerwca 1992r. (10 lat i 6 dni) wPrzedsiębiorstwie (...)wŻ.jako operator spycharki gąsienicowej,

4
od 1 lipca 1992 r. do 31 maja 1996r. (3 lata i 11 miesięcy) wZakładzie Usług (...) sp. z o.o.wŻ.jako operator spycharki gąsienicowej.

Niewątpliwie praca ubezpieczonego we wskazanych zakładach pracy na stanowisku traktorzysty czy też operatora spycharki gąsienicowej wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zaliczana jest do pracy w szczególnych warunkach i odpowiada rodzajowo pracy wymienionej w wykazie A dziale VIII poz. 3 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. pracy kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych. Podkreślenia wymaga, że o zakwalifikowaniu pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach nie decyduje nazwa stanowiska, czy też angaż, lecz faktycznie wykonywane przez ubezpieczonego czynności pracownicze. Wobec całokształtu okoliczności sprawy Sąd zaliczył do stażu pracy w szczególnych warunkach okres zatrudnienia ubezpieczonego w powołanych zakładach pracy, w konsekwencji czegoS. C.na dzień 1 stycznia 1999r. wykazał ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Mając na uwadze powyższe, na podstawieart. 47714§ 2 kpc, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 3 stycznia 2015r., tj. od ukończenia przez ubezpieczonego 60-tego roku życia.