Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 60/16
Data wyroku: 2016-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Kapiński, Marek Czecharowski, Paweł Rysiński
Słowa kluczowe: Przywłaszczenie
Podstawa prawna: art. 284 §1 kk w zw z art. 294 § 1 kk

Sygn. akt II AKa 60/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2016r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: SSA – Zbigniew Kapiński
Sędziowie: SA – Paweł Rysiński
SA – Marek Czecharowski (spr.)
Protokolant: – sekr. sąd. Piotr Grodecki
przy udziale oskarżycieli posiłkowychM.S.iW. S.
oraz Prokuratora Leszka Woźniaka
po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r.
sprawyM. D.ur. (...)wW.c.W.iJ.z d.M.
oskarżonej zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
na skutek apelacji, wniesionych przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych oraz obrońców oskarżonej
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie
z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt V K 21/15
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że jako datę popełnienia czynu przyjmuje dzień 14 kwietnia 2010 r.;
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
zasądza od oskarżonej oraz oskarżycieli posiłkowych na rzecz Skarbu Państwa po ½ wydatków poniesionych w toku postępowania odwoławczego, zaś od oskarżonejM. D.nadto tytułem opłaty za drugą instancję kwotę 50.300 (pięćdziesiąt tysięcy trzysta) zł.

UZASADNIENIE
M. D.została oskarżona o to, że:
- w okresie od 14 kwietnia 2010 roku do 20 października 2014 roku będąc zobowiązaną do zajmowania się na podstawie pełnomocnictw notarialnych z dnia 11 października 1990 roku oraz z dnia11 października 2007 roku interesami majątkowymiJ. S. (1)w zakresie potwierdzenia własności i sprzedaży nieruchomości przyul. (...)wW.i odbioru ceny sprzedaży przywłaszczyła środki pieniężne w kwocie 1.966 675,44 zł., stanowiące udziałJ. S. (1)w należności uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości przyul. (...)w(...) spółce z o.o.(...), w ten sposób, że włączyła je do swojego majątku dysponując nimi z pominięciem pokrzywdzonej i jej następców prawnych
to jest o czyn zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
Sąd OkręgowyWarszawa – Praga w Warszawiewyrokiem z dnia13 listopada 2015 r.(sygn. akt V K 21/15):
I. oskarżonąM. D.w ramach zarzucanego jej czynu, uznał za winną tego, że w dniu 14 października 2010 roku wW., dokonała przywłaszczenia mienia znacznej wartości w postaci pieniędzy w kwocie 1.966.675,44 zł., pochodzących ze sprzedaży nieruchomości przyul. (...)wW., a stanowiących udziałJ. S. (1)w należności uzyskanej ze sprzedaży tejże nieruchomości, działając na szkodęJ. S. (1), to jest za winną popełnienia czynu zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.i za to na mocyart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.wymierzył jej karę 2 lat pozbawienia wolności;
II. na mocyart. 4 § 1 k.k.w zw. zart. 69 § 1 i 2 k.k.,art. 70 § 1 pkt 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym przed zmianą ustawy, dokonaną na mocy ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku o zmianieustawy Kodeks karnyoraz niektórych innych ustaw, wykonanie orzeczonej wobec oskarżonejM. D.kary 2 lat pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 3 (trzech) lat próby;
III. na mocyart. 33 § 2 i 3 k.k.wymierzył oskarżonejM. D.karę grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 500 złotych;
IV. zasądził od oskarżonejM. D.na rzeczM.S.kwotę 2804,40 złotych tytułem zwrotu wydatków, poniesionych z tytułu udziału w sprawie pełnomocników, zaś na rzeczW. S.kwotę 6.044, 40 złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków, w tym kwotę 2804,40 złotych - tytułem zwrotu wydatków poniesionych z tytułu udziału w sprawie pełnomocników;
V. zasądził od oskarżonejM. D.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 50.300 złotych tytułem opłaty oraz pozostałe koszty sądowe.
Apelacje od powyższego orzeczenia wnieśli: dwoje obrońców oskarżonej oraz pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych.
Obrońca oskarżonej –adw. R. S.skarżąc wyrok w całości na korzyść oskarżonej zarzucił mu:

1
obrazę przepisów postępowania tj.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny wyjaśnień PaniM. D.i uznanie za niewiarygodne jej wyjaśnień, dotyczących motywów działania PaniM. D.oraz odnoszących się do powodów postępowania z pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży nieruchomości przyul. (...)wW.oraz uznanie, że wyjaśnienia PaniM. D.są nielogiczne i sprzeczne z treścią innych dowodów, podczas gdy oskarżona złożyła wyjaśnienia, które były spójne, stanowcze i konsekwentne oraz znajdują one odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym;

2. obrazę przepisów postępowania tj.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny wyjaśnień PaniM. D.i uznanie za niewiarygodne jej wyjaśnień, w zakresie w jakim wskazała ona, że poinformowała onaJ. S. (1)o sprzedaży w 2010 roku nieruchomości położonej przyul. (...)wW.oraz uznanie przez Sąd I instancji, iżR. D.unikał jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy PaniM. D.powiadomiłaJ. S. (1)o sprzedaży ww. nieruchomości, podczas gdy zarówno PaniM. D., jak iR. D.w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania karnego odpowiadali na zadawane im pytania w sposób spójny, jasny i logiczny, aR. D.stanowczo i jednoznacznie zeznał, iżJ. S. (1)została przez PaniąM. D.poinformowana o fakcie sprzedaży kamienicy przyul. (...)wW.;
3. obrazę przepisów postępowania tj.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny wyjaśnień PaniM. D.i uznanie za niewiarygodne jej wyjaśnień, w zakresie w jakim wskazała ona, że dokument zatytułowany „zobowiązanie” odnosi się jedynie do pożytków z nieruchomości położonej przyul. (...)wW.oraz uznanie, że wyjaśnienia PaniM. D., iż pieniądze z tytułu zadatku otrzymanego odM. R.przekazała kuzynom w trosce o zdrowieJ. S. (1)są nielogiczne i sprzeczne z treścią innych dowodów,
podczas gdy oskarżona złożyła wyjaśnienia, które były spójne, stanowcze i konsekwentne oraz znajdują one odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym;
4. obrazę przepisów postępowania tj.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zeznańW. S.oraz uznanie ich za w pełni wiarygodne, w szczególności w zakresie, w jakimW. S.zeznał, iż PaniM. D.w sporządzonym przez siebie w dniu 10 października 1990 roku dokumencie zatytułowanym „zobowiązanie” zobowiązała się do równego podziału na cztery części, wliczając ją samą, wszelkich korzyści materialnych, związanych z przejęciem prawa własności kamienicy, położonej przyul. (...)wW., w tym do przekazania ceny uzyskanej ze sprzedaży ww. nieruchomości oraz w zakresie w jakim zeznał on również, iżJ. S. (1)miała zamiar przekazać cały swój majątek jedynie swoim dzieciom, w sytuacji gdy żadne z dzieciJ. S. (1), tj. aniW. S., ani teżM.S.nie byli obecni zarówno przy sporządzeniu przez PaniąM. D.dokumentu zatytułowanego „zobowiązanie”, jak również przy spisywaniu testamentuJ. S. (1)z dnia 10 października 1990 roku;
5. obrazę przepisów postępowania tj.art. 7 k.p.k.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny wyjaśnień PaniM. D.oraz zeznańR. D.i uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim wskazali oni, iżJ. S. (1)zwierzała im się, że nie pozostawała ona w dobrych relacjach ze swoimi dziećmi, które nie interesują się nią i nie zajmują, a intencjąJ. S. (1)było przekazanie praw do kamienicy położonej przyul. (...)wW.PaniM. D., w sytuacji gdy zarówno wyjaśnienia PaniM. D., jak i zeznaniaR. D.pozostają spójne, stanowcze i konsekwentne, a tymczasem Sąd I instancji ustalając powyższą okoliczność oparł się na dowodzie w postaci fotokopii listu rzekomo sporządzonego przezJ. S. (1)do swojej córkiM.S., którego autentyczność w żaden sposób nie została potwierdzona w toku postępowania prowadzonego przed Sądem I instancji;
6. obrazę przepisów postępowania tj.art. 391 § 1 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.poprzez odczytanie całości zeznańM.S.złożonych w toku postępowania przygotowawczego i odstąpienie od przesłuchaniaM.S.w trybie pomocy prawnej z uwagi na fakt, iż świadek przebywa za granicą, w sytuacji gdy fakt przebywaniaM.S.za granicą nie stanowił realnej przeszkody w realizacji zasady bezpośredniości, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa do obrony oskarżonejM. D., gdyż istniała możliwość uczestniczenia obrońcy oskarżonej w przeprowadzeniu tego dowodu na Cyprze;
7. obrazę przepisów postępowania tj.art. 366 § 1 k.p.k.w zw. zart. 424 § 1 k.p.k.w zw. zart. 6 k.p.k.poprzez naruszenie prawa do obrony oskarżonejM. D., wyrażające się w niewyjaśnieniu przez Sąd I instancji istotnych okoliczności tej sprawy, dotyczących wysokości kwoty rzekomego przywłaszczenia, z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie wynika bowiem jaka konkretnie kwota wpłynęła na rachunek bankowy PaniM. D.za sprzedaż nieruchomości, położonej wW.przyul. (...), kiedy ona wpłynęła na rachunek bankowy PaniM. D., co się dalej stało z tą kwotą, czy to akurat z tej kwoty pochodziły pieniądze, z których PaniM. D.otworzyła lokatę oraz za które PaniM. D.zakupiła jednostki w funduszach inwestycyjnych, za jaką kwotę PaniM. D.zakupiła jednostki w funduszach inwestycyjnych, czy kwota ta przekraczała ewentualny udziałJ. S. (1)z tytułu sprzedaży nieruchomości po odjęciu wszelkich kosztów związanych z odzyskaniem tej nieruchomości, jak również czy część środków pieniężnych pozostała na rachunkach bankowych, w sytuacji, gdy stwierdzenie powyższych okoliczności miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Nadto postawił zarzuty:
1. dopuszczenia się przez Sąd I instancji błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, co wyrażało się w błędnym przyjęciu, że oskarżona PaniM. D.działała z bezpośrednim zamiarem przywłaszczenia środków pieniężnych w kwocie 1 966 675,44 zł, w sytuacji gdy z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wyjaśnień PaniM. D., dotyczących przede wszystkim ustaleń pomiędzyJ. S. (1),M. D.iW.M., stanowiących swoistą umowę rodzinną, które znajdowały odzwierciedlenie w treści dokumentów, w szczególności z testamentu z dnia 10 października 1990 roku oraz z pełnomocnictwa z dnia11 października 1990 roku wynika, że PaniM. D.była upoważniona zarówno do sprzedaży nieruchomości, położonej przyul. (...)wW.jak również do odbioru ceny, a także do dokonania na własną rzecz darowizny ww. nieruchomości, jak również do zatrzymania środków, pochodzących ze sprzedaży tej nieruchomości, a nadtoJ. S. (1)nigdy nie zażądała od PaniM. D.zwrotu części ceny, pochodzącej ze sprzedaży nieruchomości, a zatem PaniM. D.była przekonana, iż jest ona uprawniona do dysponowania środkami pieniężnymi uzyskanymi z tytułu sprzedaży ww. kamienicy, a dokonując niektórych czynności odnośnie do środków pieniężnych PaniM. D.nie działała z zamiarem popełnienia czynu zabronionego;
2. dopuszczenia się przez Sąd I instancji błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, co wyrażało się w błędnym przyjęciu, że oskarżona PaniM. D.nie poinformowałaJ. S. (1)o sprzedaży w 2010 roku nieruchomości położonej przyul. (...)wW., podczas gdy z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wyjaśnień PaniM. D.jak i z zeznańR. D.wynika, że PaniM. D.powiadomiłaJ. S. (1)o sprzedaży ww. kamienicy, aJ. S. (1)nigdy nie zwróciła się do PaniM. D.o przekazanie jej środków pieniężnych, przypadających na jej udział;
3. dopuszczenia się przez Sąd I instancji błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, co wyrażało się w błędnym przyjęciu, że oskarżona PaniM. D.w sporządzonym przez siebie w dniu 10 października 1990 roku dokumencie zatytułowanym „zobowiązanie” zobowiązała się do równego podziału na cztery części, wliczając ją samą, wszelkich korzyści materialnych, związanych z przejęciem prawa własności kamienicy, położonej przyul. (...)wW., w tym do przekazania ceny uzyskanej ze sprzedaży ww. nieruchomości, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wyjaśnień PaniM. D.jak i z treści samego dokumentu zatytułowanego „zobowiązanie” wynika, że PaniM. D.w przypływie wdzięczności, spowodowanej sporządzeniem przezJ. S. (1)na jej rzecz testamentu, zobowiązała się do przekazania m.in. dzieciomJ. S. (1)ewentualnych pożytków, jakie mogły zostać potencjalnie uzyskane z ww. nieruchomości np. dochody w postaci czynszu otrzymywane za najem kamienicy przyul. (...)wW., natomiast pieniądze z tytułu zadatku otrzymanego w2007 roku odM. R.przekazała kuzynom w trosce o zdrowieJ. S. (1), której stan zdrowia pogarszał się od ok.2005 lub 2006 roku, kiedyJ. S. (1)zaczęła chorować naP.;
4. dopuszczenia się przez Sąd I instancji błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, co wyrażało się w błędnym przyjęciu, żeJ. S. (1)pozostawała w dobrych relacjach ze swoimi dziećmi, a zamiaremJ. S. (1)było sporządzenie na rzeczW. S.iM.S.testamentu, który byłby ważny według prawa polskiego, w sytuacji gdy z zeznań samegoW. S., jak również z odpisu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (w którymW. S.iM.S.wnoszą o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy, a nie w oparciu o sporządzony testament) wynika, iż dokumenty sporządzone w dniu 11 października 2007 roku przed polskim konsulem wB.nie stanowią ważnych testamentów, natomiast ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w szczególności z dokumentu w postaci testamentu spisanego przezJ. S. (1)w dniu 10 października 1990 roku wynika, iżJ. S. (1)była w pełni świadoma w jaki sposób sporządzić testament, tak aby był on ważny według prawa polskiego;
5. dopuszczenia się przez Sąd I instancji błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, co wyrażało się w błędnym przyjęciu, że pieniądze zdeponowane przez kupujących u notariusza w kwocie 4.000.000 zł zostały przekazane na konto bankoweM. D.w dniu 14 kwietnia 2010 roku, w sytuacji gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika, w jakiej dacie środki pieniężne z tytułu sprzedaży nieruchomości wpłynęły na rachunek bankowy PaniM. D., a ponadto z aktu notarialnego z dnia 14 kwietnia 2010 roku, dotyczącego sprzedaży prawa użytkowania nieruchomości położonej przyul. (...)wW.wynika, że łączna kwota obciążeń związanych z nieruchomością położoną przyul. (...)wW.wynosiła 66.649,12 zł i taką kwotę kupujący zobowiązali się uregulować na rzecz wymienionych w ww. akcie notarialnym podmiotów, a zatem na rachunek bankowy PaniM. D.nigdy nie została przelana kwota w wysokości dokładnie 4.000.000 zł.
W konkluzji skarżący wniósł o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie oskarżonej;
2. zasądzenie kosztów wynagrodzenia za obronę oskarżonej w postępowaniu przed sądem I instancji według norm przepisanych;
3. zasądzenie kosztów wynagrodzenia za obronę oskarżonej w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.
Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do  ponownego rozpoznania.
Apelacja obrońcy w osobie r.pr.K. S. (1)zarzuca wyrokowi skarżonemu w całości:
I. obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 §  1 k.k.w zw. zart. 6 § 1 i 2 k.k.orazart. 9 § 1 k.k.polegającym na:
1) błędnym przyjęciu, iżM. D.popełniła w dniu 14 października tj. w dniu sporządzenia aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości położonej przyul. (...)wW.przestępstwo przywłaszczenia przez sam zamiar tj. z pominięciem strony przedmiotowej przestępstwa, przy ocenie przez Sąd I instancji, iż sam wpływ kwoty pochodzącej ze sprzedaży nieruchomości na rachunek bankowy miał charakter legalny i przy jednoczesnym braku ustaleń co do podjęcia przezM. D.w tym dniu jakiegokolwiek działania dotyczącego tych środków, które nosiłoby znamiona włączenia ich do swojego majątku.
2) błędnym przyjęciu iż ewentualne otworzenie lokaty stanowi znamię przestępstwa zart. 284 § 2 k.k.tj. stanowi działanie polegające na włączeniu środków pieniężnych do swojego majątku.
II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia tj.:
1)art. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 2 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.polegającą na dokonaniu dowolnej a nie swobodnej oceny, a w konsekwencji uznaniu za niewiarygodne wyjaśnieńM. D.dotyczących motywów działaniaM. D., jak również odnoszących się do powodów jej postępowania z pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży nieruchomości przyul. (...)wW.i niepoddaniu ich szczegółowej analizie z punktu widzenia wszelkich okoliczności niniejszej sprawy. W szczególności zaś niezbadania ich z punktu widzenia istniejącej międzyM. D.aJ. S. (1), orazW.M.umowy polegającej na przekazaniuM. D.praw do nieruchomości po jej odzyskaniu oraz kwoty z ewentualnej sprzedaży;
2)art. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 2 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.polegającą na dokonaniu dowolnej a nie swobodnej oceny, a w konsekwencji uznaniu za niewiarygodne i niepoparte żadnymi dowodami wyjaśnieńM. D.w zakresie woliJ. S. (1)odnośnie przekazaniaM. D.prawa własności nieruchomości położonej wW.przyul. (...)i niepoddaniu ich drobiazgowej analizie z punktu widzenia wszelkich okoliczności niniejszej sprawy - a w szczególności tego, iż wyjaśnieniaM. D.znajdują potwierdzenie w dokumentach, a to w testamencieJ. S. (1)sporządzonym na rzeczM. D.10 października 1990 r. oraz pełnomocnictwieJ. S. (1)udzielonegoM. D.dnia 11 października 1990 r., pomimo tego, że podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne, zaś zarówno z treści wymienionych dokumentów, jak i z treści wyjaśnieńM. D.wynika, iż celemJ. S. (1)było przekazanieM. D.prawa do dysponowania środkami uzyskanymi ze sprzedaży nieruchomości,
3)art. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 2 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.polegającą na uznaniu, iż zeznania świadkaR. D.w zakresie faktu powiadomienia przezM. D.J. S. (1)o odzyskaniu praw do kamienicy, pozostają bez znaczenia dla sprawy pomimo, iż informacja ta dotyczy istotnej okoliczności świadczącej zarówno o przekazywaniu przezM. D.bieżących informacji.J. S. (1), jak i o fakcie, iżM. D.nie działała z zamiarem przywłaszczenia nieruchomości, z faktu tego wynika ponadto iż poinformowana o odzyskaniu praw do kamienicyJ. S. (1)nie odwołała swojego pełnomocnictwa, ani nie zmieniła testamentu, nie wydała też żadnych innych rozporządzeń w zakresie prawa do nieruchomości, co również świadczy o jej woli przekazania nieruchomościM. D.;
4)art. 201 k.p.k.poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innych biegłych psychiatrów na okoliczność stanu zdrowiaM. D.. ProblemM. D.polega na tym, że ma problem z wypowiedzią słowną co tez jest odbierane przez osoby jak by była w zwolnionym tempie. Przez leki jest chaotyczna - w formie pisemnej jest jej znacznie łatwiej. Dlatego proszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innych biegłych psychiatrów innych niż paniB. M.oraz paniE. B.na okoliczność stanu zdrowiaM. D..
5) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania mający wpływ na treść orzeczenia polegający na bezpodstawnym przyjęciu:
i. że będąc zobowiązaną do „zajmowania się interesami majątkowymi”J. S. (1), na mocy pełnomocnictw z 11 października 1990 roku i 11 października 2007 roku,M. D.przywłaszczyła środki pieniężne w kwocie 1 966 675, 44 zł”, włączając je do swojego majątku i dysponując nimi z pominięciem pokrzywdzonej i jej następców prawnych, pomimo iż stanowiły one udziałJ. S. (1)w kwocie uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości położonej przy(...)wW., podczas gdy prawidłowa analiza całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy, a zwłaszcza właściwa ocena dowodów z: (i) dokumentów tj. testamentuJ. S. (1)sporządzonego na rzeczM. D.10 października 1990 r., jak również pełnomocnictwaJ. S. (1)które zostało udzieloneM. D.dnia 11 października 1990 r., (ii) zeznań świadkaR. D.oraz ((...)) wyjaśnieńM. D., prowadzi nieodparcie do wniosku, że z uwagi na udzielone jej pełnomocnictwa, jak również istniejący testament i umowę rodzinnąM. D.nie przywłaszczyła środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, ponieważ:
ii. zachowanie jej nie oznacza, iż potraktowała w sposób bezprawny, rzecz cudzą jak własną jeśli bowiem przywłaszczenie polega na włączeniu składnika majątkowego pokrzywdzonego do majątku sprawcy, nie jest możliwe uczynienie tego względem składnika już znajdującego się w tym majątku. Utrzymywanie stanu wywołanego aktem przywłaszczenia nie należy natomiast do znamion strony przedmiotowej tego przestępstwa, a zatem nie może być mowy o wypełnieniu przez oskarżoną znamion przestępstwa w powyższym zakresie;
iii. nie działała z zamiarem przywłaszczenia rzeczy, jako że z uwagi na udzielone jej pełnomocnictwa oraz istniejący testament i umowę rodzinną działała w przekonaniu istnienia tytułu prawnego do całej nieruchomości oraz środków pieniężnych z jej ewentualnej sprzedaży, natomiast do przyjęcia realizacji znamion przestępstwa przywłaszczenia od strony podmiotowej konieczne jest wykazanie, że oprócz obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą (cudzym mieniem ruchomym), jego działaniu towarzyszył zamiar, tzw.animus rem sibi habendi,tj. zamiar zatrzymania rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu, a zatem i w tym zakresie nie może być mowy o wypełnieniu przezM. D.znamion przestępstwa;
6) 5.art. 7 k.p.k.w zw. zart. 2 § 2 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.poprzez arbitralną oraz sprzeczną z zasadami wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania ocenę całokształtu materiału dowodowego zebranego w toku niniejszego postępowania wyrażającą się:
i. uznaniem za wiarygodne zeznańM.S.orazW. S., z których wynika że rzekomo to oni mieli prawa do udziału w nieruchomości położonej wW.przyul. (...), podczas gdy zeznania te całkowicie sprzeczne z testamentem ciotkiJ. S. (1)sporządzonym na rzeczM. D.w dniu 10 października 1990 r., pełnomocnictwem notarialnymJ. S. (1)udzielonymM. D.w dniu 11 października 1990 r., listemJ. S. (1), z zeznaniamiR. D.oraz wyjaśnieniamiM. D., z których to niezbicie wynika, że ciocia upoważniła ją do działania w jej imieniu, a po jej śmierci na podstawie testamentu cioci miała otrzymać spadek po niej.
ii. nie uwzględnienie przez sąd faktu, że ciociaJ. S. (1)nigdy nie odwołała, ani danegoM. D.pełnomocnictwa, ani testamentu. O tym, żeJ. S. (1)chciała się wywiązać, z łączącej ją zM. D.umowy świadczy również fakt, że nigdy nie wezwałaM. D.ani też nie wskazała jej numeru swojego konta do zwrotu 1/2 ceny nieruchomości.J. S. (1)nie udzieliła też żadnej innej osobie żadnego pełnomocnictwa do tej nieruchomości.
iii. Sąd I instancji błędnie uznał, żeM. D.miała tylko pełnomocnictwo do odzyskania przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy jej pełnomocnictwo obejmowało także umocowanie do darowizny, i na jego podstawieM. D.mogła nawet dokonać darowizny nieruchomości na swoją rzecz. Gdyby było tak jak błędnie uznał Sąd I instancji to po pierwszeM. D.ustaliłaby ze swoją ciociąJ. S. (1)wynagrodzenie za pracę, która trwała ponad 18 lat. Jej dzieci same przyznały, że nigdy nie były w żadnym urzędzie ani nic nie zrobiły aby odzyskać tą nieruchomość -M. D.też mogła poczekać aż oni odzyskają nieruchomość. Po drugieM. D.konsultowałaby zJ. S. (1)wszystkie wydatki oraz rozliczałaby je wzywając ją do zwrotu. Po trzecie ustalałaby z nią cenę i warunki sprzedaży nieruchomości. Po czwarteJ. S. (1)na pewno zażądałaby przelewu środków na jej konto a nie na kontoM. D.;
7)art. 74 § 1 k.p.k.w zw. zart. 175 § 1 k.p.k.w zw. zart. 4 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.poprzez uznanie wyjaśnieńM. D.za niewiarygodne z uwagi na brak jej odpowiedzi na pytania sądu, podczas gdy jako oskarżona:
i. nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności;
ii. ma prawo bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania, w tym pytania Sądu;
a fakt skorzystania z przysługujących jej uprawnień nie może być interpretowany na jej niekorzyść i rodzić negatywnych dla niej następstw.
III. orzeczenie rażącej niewspółmiernie surowej kary poprzez wymierzenieM. D.kary grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 500 zł, która nie uwzględnia stopnia jej winy, jej dotychczasowej niekaralności oraz jej ciężkiej pracy przez 18 lat związanej z odzyskaniem tej nieruchomości.
Zdaniem skarżącego oznacza to, że należało przyjąć, iżM. D.nie popełniła zarzucanego jej czynu, zatem wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowego dla Warszawy - Pragi.
Pełnomocnik oskarżycieli posiłkowychzaskarżyła wyrok na niekorzyść oskarżonej w części dotyczącej braku rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku złożonego na podstawieart. 46 §1 k.k.o orzeczenie od oskarżonej obowiązku naprawienia szkody oraz w części dotyczącej braku rozstrzygnięcia w przedmiocie środka probacyjnego określonego w przepisieart.72 § 1 pkt 8 k.k.oraz w części dotyczącej kary.
Zarzuciła orzeczeniu obrazę prawa materialnego -art. 46 § 1 k.k., mającą istotny wpływ na treść wyroku - przez nie orzeczenie wobec oskarżonej obowiązku naprawienia szkody, pomimo złożenia wniosków przez uprawnione osoby najbliższe, działające na podstawieart. 52 k.p.k.Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła rażącą niewspółmierność kary przejawiającą się w rażącym braku rozstrzygnięcia o środku probacyjnym, o którym stanowiart. 72 § 1 pkt 8 k.k.tj. orzeczenia przez Sąd obowiązku „innego stosownego postępowania oskarżonej w okresie próby” polegającego na zobowiązaniu oskarżonej do zwrotu spadkobiercom pokrzywdzonej przywłaszczonych kwot.
Skarżąca wyraziła w uzasadnieniu środka odwoławczego pogląd, iż ponieważ w przepisieart. 46 § 1 k.k.mowa jest o osobie pokrzywdzonego jako podmiocie mogącym skutecznie wnieść wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody, to należy uznać, że w razie jego śmierci mogą to uczynić osoby najbliższe - wykonujące prawa pokrzywdzonego po myśliart. 52 § 1 k.p.k., tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
W niniejszej sprawie osobą pokrzywdzoną, której dobro prawne zostało naruszone przez przestępstwo, jestJ. S. (1). W konsekwencji jej dzieciW. S.iM.S.uzyskując status pokrzywdzonych, a dalej oskarżycieli posiłkowych, wstąpili w prawa pokrzywdzonej i uprawnieni byli do zgłoszenia wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody, co uczynili. W konsekwencji wstąpienie w prawa pokrzywdzonego - co powołuje Sąd Orzekający - powinno skutkować tym że roszczenia przysługująceJ. S. (1)(a nie innej osobie uprawnionej) winny zostać uwzględnione.
W ocenie skarżącego osobom najbliższym, o których mowa wart. 52 § 1 k.p.k., przysługuje, wobec śmierci pokrzywdzonego przestępstwem, prawo zgłoszenia wniosku zawartego wart. 46 § 1 k.k., który dotyczy obowiązku naprawienia szkody obejmującej swoim zakresem straty majątkowe, które były normalnym następstwem przestępnego działania lub zaniechania sprawcy (art. 361 § 1 k.c.). Skoro osoba najbliższa należy do kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku, o którym mowa wart. 46 § 1 k.k., to jest ona również uprawniona do dochodzenia obowiązku naprawienia szkody w trybieart. 46 k.k.i do otrzymania świadczenia odszkodowawczego.
W konkluzji skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez:
- orzeczenie na podstawieart. 46 §1 k.k.wobec oskarżonej obowiązku naprawienia szkody zgodnie ze złożonym wnioskiem oskarżycieli posiłkowych;
ewentualnie
- orzeczenie na podstawieart.72 § 1 pkt 8 k.k.tj. orzeczenie obowiązku innego stosownego postępowania oskarżonej w okresie próby polegającego na zobowiązaniu oskarżonej do zwrotu spadkobiercom pokrzywdzonej przywłaszczonej kwoty;
ewentualnie o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Jednocześnie wniosła o zasądzenie od oskarżonej na rzecz każdego z oskarżycieli posiłkowych zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu odwoławczym, według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacje obrońców oskarżonej są bezzasadne i to w stopniu oczywistym, zaś apelacja pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych nie zasługuje na uwzględnienie z powodów, o których w dalszej części uzasadnienia.
Na wstępie stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, zgromadził materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, poddał go wnikliwej analizie co wynika ze sporządzonego uzasadnienia i poczynił trafne ustalenia faktyczne. Jedynym uchybieniem jest błędne określenie daty czynu (przyznane w uzasadnieniu wyroku), które wymagało korekty dokonanej w wyroku Sądu odwoławczego. Jednocześnie stwierdzić trzeba, iż Sądmeritizasadnie oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych w sytuacji, gdy złożona na piśmie i uzupełniona ustnymi wypowiedziami opinia sądowo – psychiatryczna została uznana za pełną i nie nasuwająca wątpliwości. Sąd zajął stanowisko w przedmiocie wniosku w toku postępowania dowodowego oraz odniósł się do opinii w pisemnych motywach wyroku.
Co do apelacji obrońców oskarżonejstwierdzić trzeba, iż zarzuty obu bazują na wyjaśnieniach oskarżonej ignorując w pełni pozostały materiał dowodowy tak osobowy jak i w postaci dokumentów, a który zadaje kłam twierdzeniom oskarżonej. W tych okolicznościach apelacje te stanowią polemikę z prawidłowymi i opartymi o wiarygodne dowody ustaleniami Sądu Okręgowego, pozostającymi tym samym pod ochroną zasady wyrażonej wartykule 7 k.p.k.
Twierdzenia zawarte w zarzutach apelacji są także sprzeczne z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym nieraz w karkołomny sposób interpretując określone zdarzenia lub ich brak. W przypadku zaś dokumentu jakim jest zobowiązanie z 10 października 1990 r. wbrew jego oczywistej treści. Nie pozostawia ono wątpliwości, iż beneficjentami w przypadku ewentualnego odzyskania kamienicy miało być czworo dzieci ich ostatnich właścicieli (zarzut nr 3 str. 5 – 6 apelacjiadw. R. S.).
Z logiki wydarzeń, okoliczności takich jak wiek byłych właścicieli kamienicy, perturbacji wokół przepisów o zwrocie majątku znacjonalizowanego w trybie tzw. dekretuB., świadomości problemów formalnych (jedno z właścicieli oraz potencjalni spadkobiercy w większości nie posiadający polskiego obywatelstwa w chwili rozpoczęcia starań o zwrot mienia), co w sposób oczywisty wyjaśnia intencje sporządzenia testamentów na rzecz jednej osoby tj. oskarżonej, ale jednoczesne zabezpieczenie praw pozostałych wspomnianym pisemnym zobowiązaniem oskarżonej - wynikają rzeczywiste intencje nieżyjących byłych właścicieliW.M.iJ. S. (1).
Z drugiej strony, przy poszanowaniu prawa oskarżonej do milczenia, nie można bezkrytycznie i skutecznie formułować tezy, iż powiadomiła ona ciotkę o sprzedaży domu, a rzekome milczenie po tym fakcieJ. S. (1)jest równoznaczne z jej wolą by całość korzyści z tego tytułu przypadła oskarżonej. Wspomniane prawo do milczenia upoważnia ją do tego, iż nie ma ona obowiązku dowiedzenia prawdziwości poinformowaniaJ. S. (1)o sprzedaży, ale oczywisty kłam temu faktowi zadaje korespondencja mailowa z dziećmiJ. S.– rodzeństwemM.iW. S.prowadzona i to przez kilka lat po dacie sprzedaży kamienicy, w świetle której była ona nadal „sprzedawana”. O intencji oskarżonej świadczy też zmiana w „tonacji” tej korespondencji z akcentami wzrastającej pretensji wobec jej adresatów o brak zaangażowania w działaniach o odzyskanie nieruchomości.
Trudno się również dziwić, że„J. S. (1)nigdy nie zażądała od PaniM. D.zwrotu części ceny, pochodzącej ze sprzedaży nieruchomości”(m.. in. zarzut nr 1 i 2 str. 5 apelacji.adw. R. S.oraz zarzut II. 3 i 6. II apelacji r. pr. K.K. S. (1)), co zdaniem skarżącego upoważniało oskarżoną„do dysponowania środkami pieniężnymi uzyskanymi z tytułu sprzedaży ww. kamienicy, a dokonując niektórych czynności(? sic! – przyp. S.A.)odnośnie środków pieniężnych PaniM. D.nie działała z zamiarem popełnienia czynu zabronionego”.
Logiczna analiza dowodów prowadzi bowiem do wniosku, iż pokrzywdzona działaniem oskarżonej - tj.J. S. (1)nic nie wiedziała o fakcie skutecznej sprzedaży kamienicy, a zatem nie miała przesłanki do wypowiadania się na temat dysponowania środkami uzyskanymi z tej transakcji.
Sąd Apelacyjny nie podziela także zarzutu oznaczonego nr 5 (str. 6 apelacjiadw. R. S.), a dotyczącego kwestii przekazania na konto oskarżonej kwoty odpowiadającej cenie zbycia nieruchomości na rzeczfirmy (...) sp. z oo., choć zgodzić się trzeba, iż uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego nieprecyzyjnie określa tę kwotę na 4 mln. zł. Nie ulega jednak wątpliwości, w świetle treści aktu notarialnego z dnia 14 kwietnia 2010 r. i zeznańR. M.iK. K., iż taka była cena sprzedaży, zaś z pozostałych zapisów tego aktu wynika sposób rozliczenia tej kwoty (m. in. pomniejszenie jej o kwotę 66.649,12 zł, którą nabywcy zobowiązali się uregulować z tytułu należności służb miejskich za dostawy energii, gazu, wody itp.) i przekazanie pozostałej kwoty w dniu spisania aktu na konto oskarżonej. Uwzględniając powyższe bowiem, Sąd Okręgowy przypisał oskarżonej zabór kwoty 1.966.675,44 zł, a więc połowy kwoty rzeczywiście uzyskanej ze sprzedaży kamienicy.
Kwestia dalszego zagospodarowania środków z punktu widzenia oceny prawnokarnej zachowania oskarżonej jest obojętna, bowiem wypełniła ona znamiona przypisanego jej czynu z chwilą: przyjęcia zapłaty za sprzedaną nieruchomość, zatajenia faktu jej sprzedania, a tym bardziej prezentowanego w toku postępowania stanowiska o wyłącznym tytule do dysponowania nimi.
Również problem stosunków panujących międzyJ. S. (1), a jej dziećmi – prawidłowo zresztą oceniony zdaniem Sądu Apelacyjnego przez Sąd I instancji – jest kwestią istotną dla postępowania ( - wań) cywilnych dotyczących praw do spadku poJ. S. (1). Warto jednak odnotować pozbawioną wszelkich podstaw uwagę zdającą się kwestionować oryginalność listu, którego fotokopię oskarżycielka posiłkowa załączyła do akt postępowania w niniejszej sprawie (zarzut 5 str. 3 apelacjiadw. R. S.).
Nie mają też znaczenia dla oceny podstaw odpowiedzialności oskarżonej jej niewątpliwe zaangażowanie, determinacja i nakłady poniesione w toku zabiegów o odzyskanie nieruchomości. Oczywiście wymierne tego koszty mogą być przedmiotem rozliczeń między zainteresowanymi masą spadkową poJ. S. (1), ale w postępowaniu cywilnoprawnym.
Konkludując, Sąd Apelacyjny nie znalazł żadnych podstaw do podzielenia zarzutów obu apelacji obrońców oskarżonych.
Sąd Okręgowy dokonał uprawnionej zmiany opisu czynu, poza omówionym wyżej omyłkowym określeniem jego daty. Zgodnie z treściąart. 294 § 1 k.k.uwzględnił również w kwalifikacji prawnej czynu i podstawie wymiaru kary tenże przepis ustawy karnej.
Nie nasuwają zastrzeżeń prawidłowo omówione przesłanki zastosowanego środka probacji.
Odnośnie kary grzywny (co było także przedmiotem zarzutu apelacji obrońcy – r. pr.K. S.-S.) stwierdzić trzeba, iż wysokość jej choć znaczna nie może być uznana za karę rażąco surową, gdy uwzględni się wartość mienia będącego przedmiotem przestępstwa oraz aktualną sytuację majątkową oskarżonej.
Co do apelacji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy i argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku co do przyczyn nieuwzględnienia wniosku o wydanie orzeczenia w trybieart. 46 § 1 k.k.Argumentacja ta jest przekonywująca i znajduje oparcie w przytoczonych orzeczeniach i stanowisku doktryny. Toczące się postępowania o charakterze cywilnoprawnym rozstrzygną o zasadności zabiegów oskarżycieli posiłkowych o udział w spadku po pokrzywdzonej czynem oskarżonej –J. S. (1), a w konsekwencji ich roszczeń wobec oskarżonej.
Z tych samych powodów Sąd Apelacyjny nie znalazł, choć rozważał tę kwestię, podstaw do zabezpieczenia interesów oskarżycieli posiłkowych w trybie sugerowanego w apelacji obowiązku wynikającego zart. 72 § 1 pkt 8 k.k.Uznał taką decyzję za bezcelową w sytuacji, gdy obowiązuje nadal orzeczenie o zabezpieczeniu m. in. roszczeń wobec oskarżonej w postaci postanowienia Prokuratury Rejonowej Warszawa Praga - Północ w Warszawie z dnia 28 listopada 2014 r. k. 389.
Z tych też powodów Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do podzielenia zarzutów omawianej apelacji.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.
Na podstawieart. 636 § 1 i 2w zw. zart. 633 k.p.k.wobec nieuwzględnienia apelacji wniesionych przez oskarżoną i oskarżycieli posiłkowych Sąd obciążył ich po ½ wydatków poniesionych w związku z postępowaniem odwoławczym, zaś od oskarżonej zasądził nadto na rzecz Skarbu Państwa tytułem należnej opłaty kwotę odpowiadającą wymierzonym karom (art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych).