Sąd Okręgowy w Częstochowie
VI Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ca 488/16
Data wyroku: 2016-08-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Janina Ignasiak, Halina Garus, Jolanta Janas

Sygn. akt VI Ca 488/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 sierpnia 2016r.
Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:  SSO Halina Garus (spr.)
Sędzia:   SSO Jolanta Janas
Sędzia:   SSO Janina Ignasiak
Protokolant:  st. sekr. sąd. Krystian Kowalik
po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016r. w Częstochowie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. O.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego(...) S.A.wW.
od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 4 marca 2016r.
sygn. akt XII C 2589/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powoda 2400 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu apelacyjnego.

Sygn. akt VI Ca 488/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 marca 2016 r., wydanym w sprawie XII C(...)Sąd Rejonowy w Częstochowie zasądził od pozwanego(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powodaM. O.kwotę 33.233,49 zł. (trzydzieści trzy tysiące dwieście trzydzieści trzy złote i czterdzieści dziewięć groszy) wraz z ustawowymi odsetkami, a od dnia 1 stycznia 2016 roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia 15 listopada 2013 roku do dnia zapłaty (pkt.1) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.079 zł. (cztery tysiące siedemdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.
Wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:M. O.zawarł w dniu 7 września 2012 roku z przedstawicielem(...) S.A.E. R.(obecnieB.)umowę (...)- miesięcznej lokaty z oprocentowaniem 22 % rocznie, na którą wpłacił 80.000 zł oraz umowę lokaty tzw. Bezpieczny Zysk, na którą wpłacił 260.000 zł. Dodatkowo powód przystąpił do ubezpieczenia na podstawie warunków ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym(...)w ramach umowy ubezpieczenia zawartej pomiędzy pozwanym, a(...) S.A.Na podstawie tejże umowy powód zobowiązany był do wpłaty pierwszej składki w wysokości 40.000 złotych, a następnie wpłacie składek obniżonych o 50% tzn. po 20.000 złotych przez okres 4 lat. Powód w dniu podpisania umów dokonał przelewu środków. Powód podpisał także deklarację przystąpienia do ubezpieczenia wraz z załącznikiem - oświadczeniem o otrzymaniu Warunków ubezpieczenia, charakterze produktu, wartością jego wykupu w latach od 1 do 10 i od 11 roku oraz o zakończeniu ubezpieczenia w dacie gdy ukończy 85 lat, dyspozycję zmianw zakresie korzystania ze środków komunikowania się na odległość. Zawarcie umów poprzedziły rozmowy z przedstawicielem(...) SA. Produkt(...)był ubezpieczeniem na życie i dożycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym wymagającym regularnego inwestowania. Stanowił formę grupowej umowy ubezpieczenia na życie i dożycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zawartej pomiędzy(...) S.A., a pozwanym. Okres ubezpieczenia miał trwać od daty nabycia udziałów jednostkowych za składkę pierwszą do rocznicy polisy przypadającej po roku kalendarzowym w którym ubezpieczony kończy 85 lat. Powód dnia 14 września 2012 roku, tj. po 7 dniach od zawarcia umowy, udał się ponownie do siedziby(...)wC.i z pomocąE. R.na podstawie § 8 pkt 5 OWU sporządził oświadczenie o rezygnacjiz produktu(...)oraz(...)i zażądał zwrotu wpłaconych środków. Oświadczenie powoda nie zostało zarejestrowane w systemie informatycznym, bowiem minął już termin do bezkosztowej rezygnacji z ubezpieczenia. Oprócz złożenia oświadczenia o rezygnacji w siedzibie(...), powód powiadomił pozwanego o rezygnacji przesyłając informację mailową. Pismem z dnia 8 kwietnia 2013 roku powód wezwał(...) S.A.do zwrotu wszystkich wpłaconych środków finansowych. W odpowiedzi pozwany pismem z dnia 3 czerwca 2013 roku poinformował, że w przypadku umów ubezpieczenia rezygnacja z całkowitym zwrotem wpłaconych środków była możliwa do dnia poprzedzającego datę początku ubezpieczenia tj. dla ubezpieczenia(...)do dnia 11 września 2012 roku, a dla ubezpieczenia(...)do dnia 13 września 2012 roku. Wskazał, że możliwe jest złożenie dyspozycji całkowitej wypłaty „wartości wykupu”, które jest jednoznaczne z rezygnacją z ubezpieczenia zgodnie z § 9 i z postanowieniami § 18 warunków ubezpieczenia. Wartość wykupu ubezpieczenia(...)stanowiła iloczyn umorzonej wartości rachunku udziałów oraz stawki procentowej właściwej dla roku polisowego, w którym jednostka obsługująca ubezpieczenie otrzymała dyspozycję finansową całkowitej wypłaty wartości wykupu. Wartość wykupu w pierwszym roku polisowym wynosiła 10 %. Pismem z dnia 9 stycznia 2013 roku powód wystąpił do pozwanego z prośbą o unieważnienie ubezpieczenia(...). W dniu 14 czerwca 2013 r.M. O.wystąpił przeciwko(...) SAwW.z pozwem o zapłatę kwoty 40.008 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 15 września 2012 r. do dnia zapłaty i zapłaty kosztów procesu. Podniósł, że umowę ubezpieczenia na życie i dożycie z funduszem kapitałowym w ramach produktu finansowego(...)zawarł działając pod wpływem błędu, argumentował nadto, że w umowie zawarte były niedozwolone klauzule oraz postanowienia umowne były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego a powód padł ofiarą nieuczciwej polityki pozwanego. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Częstochowie umorzył postępowanie co do kwoty 6774,51 zł, a w pozostałej części oddalił powództwo. Apelacja powoda od wyroku została oddalona przez Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 roku. Pozwany pismem z dnia 12 listopada 2013 roku poinformował powoda, iż dokonał zwrotu kwoty 6.774,51 zł, co stanowiło wartość wykupu po pierwszym roku zgodnie z § 10 pkt 3 warunków ubezpieczenia, bowiem powód nie opłacił drugiej składki. Pozwany potrącił na rzecz pozwanego 83,06% zainwestowanych środków tj. kwotę 33.233,49 złotych.
Stan faktyczny sprawy Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o powołanew uzasadnieniu dowody z dokumentów oraz zeznania świadkaJ. S. (1)(niemające zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie) oraz świadkaE. B.i powoda w zakresie dotyczącym okoliczności złożenia przez powoda oświadczenia o rezygnacji z umowy ubezpieczenia, uznając je za wiarygodne, natomiast w zakresie dotyczącym okoliczności zawarcia umowy i ewentualnego działania powoda pod wypływem błędu uznał je za bezprzedmiotowe, gdyż zostały w tej części poddane ocenie Sądu w toku sprawy o sygn. XII C 1611/13, która została prawomocnie zakończona. Oddalenie wniosku dowodowegoo przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego-aktuariusza Sąd uzasadnił tym, że okoliczności, na które powołany został dowód są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Na tej samej podstawie oddalił Sąd I instancji wnioski dowodowe powoda zawarte w piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2015 roku.
W oparciu o tak zrekonstruowany stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości. Za sporne okoliczności Sąd Rejonowy uznał: w jaki sposób i kiedy umowa ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ((...)) została rozwiązana przestając wiązać strony oraz czy postanowienia umowne sformułowane w Warunkach ubezpieczenia dotyczące ustalania „wartości wykupu” mogą być badane pod kątem ich abuzywności oraz czy charakter niedozwolonych klauzul umownych posiadają. Sąd Rejonowy uznał, że oświadczenie powoda z dnia 14 września 2012 roku złożone w siedzibie(...) SAza skuteczną rezygnacjęz ubezpieczenia, czy też skuteczne odstąpienie od umowy. Powód działał bowiemw uzasadnionym przekonaniu, wspartym zapisem §8 pkt.5 Warunków ubezpieczenia oraz zapewnieniem pracownika(...)E. R., że może bezkosztowo zrezygnować z umowy w terminie 7 dni od zawarcia umowy. Złożone przez powoda oświadczenie o rezygnacji z kontynuowania umowy nie zostało zarejestrowane w systemie informatycznym pozwanego z uwagi na przekroczenie terminu do jego złożenia, który jak się później okazało upłynął w dniu 11 września 2012 roku. W tym kontekście Sąd I instancji wskazał na skomplikowany charakter postanowień Warunków ubezpieczenia dotyczących terminu bezkosztowej rezygnacji z ubezpieczenia opartych na piętrowych odwołaniach i odesłaniach odbiorcy do kolejnych pojęć definiowanych przez inne pojęcia nieznane lub niedostatecznie określone, co powodowało, że ustalenie daty, do której możliwa była rezygnacja z ubezpieczenia bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów było skomplikowane dla przeciętnego konsumenta. Data ta, co Sąd Rejonowy podkreślił była wyraźnie wskazana dopiero w certyfikacie, który ubezpieczony otrzymywał już po rozpoczęciu ochrony ubezpieczeniowej i po upływie terminu do bezkosztowej rezygnacji. Tak niejasno i nieczytelnie sformułowane postanowienia Warunków ubezpieczenia dotyczące rezygnacji gwarantującej zwrot całej wpłaconej kwoty, winny być w ocenie Sądu I instancji interpretowane na korzyść konsumenta w myśl tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2003 roku, IV CKN(...), (LEX 78897). Wskazując na powyższą argumentację Sąd Rejonowy za właściwe uznał przyjęcie, że powodowi przysługiwał 7-dniowy termin do rezygnacji z ubezpieczenia, analogicznie jak przewidywały to postanowienia odnoszące się do prawa odstąpienia ubezpieczającego (§ 8 ust. 5), który w przeciwieństwie do określenia terminu do rezygnacji z ubezpieczenia odnoszącego się do ubezpieczonego, był wskazany w sposób wyraźny, bez potrzeby odwoływania się do kolejnych postanowień Warunków ubezpieczenia. Powyższe założenie w ocenie Sądu I instancji wspiera także okoliczność, że przedstawiciel ubezpieczającego -E. R.(obecnieB.) orazJ. S. (2)aktuariusz pozwanego twierdzili w swych zeznaniach w niniejszej sprawie, że termin ten również dla powoda wynosił 7 dni, a i informacji o takim terminieE. B.udzieliła powodowi, wskazując jako podstawę prawną - § 8 ust. 5 Warunków ubezpieczenia. Za konsekwencję złożenia przez powoda oświadczenia o rezygnacji w terminie 7 dni od zawarcia umowy, uznał Sąd I instancji obowiązek zwrotu powodowi przez pozwanego wszystkiego co otrzymał na podstawie umowy tj. zapłaconej składki w wysokości 40 008 zł w całości w myśl § 9 ust. 3 Warunków ubezpieczenia. Gdyby uznać to oświadczenie za równoznaczne z odstąpieniem od umowy z uwagi na podobieństwo skutków, które wywołuje, to obowiązek zwrotu wpłaconych przez powoda środków wynikałby także zart. 494 kc.Z uwagi na to, że przed wszczęciem procesu powód otrzymał kwotę 6 774,51 zł do zapłaty pozostaje kwota 33 233,49 zł.
Dalej Sąd Rejonowy zważył, iż nawet gdyby uznać, że powód zrezygnowałz ubezpieczenia z przekroczeniem terminu gwarantującego zwrot opłaconej składki w całości, to należy zauważyć, że pozwany udzielił powodowi jedynie 3-dniowej ochrony ubezpieczeniowej (od 12 do 14 września 2012 roku). Zatem jeśli przez ten okres pozwany poniósł jakieś koszty to powinien je wykazać, stosując odpowiednio przepisyart. 812 § 4 zd. 2 k.c.Dowodem na poniesienie kosztów nie może być zaś jedynie oświadczenie z dnia 1 października 2015 roku złożone przezB. M., gdzie podano wysokość wynagrodzenia jednorazowego za czynności ubezpieczającego w kwocie 33 206,64 zł oraz wynagrodzenia odnowionego w kwocie 12,13 zł, bez wskazania w jaki sposób te należności zostały ustalone i bez odniesienia do czasu trwania ochrony ubezpieczeniowej. Jeśli pozwany w związku z rezygnacją powoda poniósł szkodę to jej naprawienia może dochodzić na zasadach ogólnych. Pozwany nie wykazał poniesienia kosztów ani też szkody.W szczególności nie zgłosił zarzutu potrącenia tychże kosztów wykazując ich konkretną wysokość. Jeśli pozwanemu przysługuje jakieś świadczenie wzajemne winien je udowodnić i wyliczyć. Tymczasem wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwanego zmierzały jedynie do wykazania prawidłowości kalkulacji ogólnie poniesionych kosztów bez odniesienia do kosztów faktycznie poniesionych w związku z zawarciem umowy z powodem.
Niezależnie od powyższych okoliczności przemawiających za uwzględnieniem powództwa w całości Sąd Rejonowy uznał także, że regulacje zawarte w Warunkach ubezpieczenia dotyczące "wartości wykupu" należy uznać za niedozwolone postanowienia umowne, zdefiniowane wart. 3851k.c.Uzasadniając swoje stanowisko w tej materii Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności stwierdził, że powód przystępując do ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym(...)w ramach Umowy ubezpieczenia zawartej pomiędzy(...) S.A.a(...) S.A.działał jako konsument, albowiem przystąpienie do ubezpieczenia nie miało bezpośredniego związku z działalnością zawodową i gospodarczą powoda. Warunki umowy nie były zaś indywidualnie negocjowane, poza wysokością składek.
Dalej Sąd Rejonowy za kwestię sporną uznał ustalenie czy "wartość wykupu" można uznać za główne świadczenie stron, co wykluczałoby zastosowanieart. 3851§ 1 kc.I podzielił pogląd wyrażony w stanowisku Rzecznika Ubezpieczonych zawarty w piśmie z dnia 9 marca 2015 roku, iż „wartość wykupu” w umowie ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym nie jest głównym świadczeniem stron i ma niejako charakter zastępczy w przypadku niedojścia do wypłaty świadczeń głównych będących głównym celem zawarcia umowy i stanowiących jej przedmiot zgodnie z powołanymi zapisami Warunków ubezpieczenia.
Sąd I instancji w pełni podzielił pogląd powoda, iż postanowienia Warunków ubezpieczenia w oparciu o które, pozwany zatrzymał ponad 80 % środków zgromadzonych przez powoda kształtowały prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy. Pobranie środków w takiej wysokości w praktyce niemalże w całości pozbawiło powoda świadczeń z umowy. W związku z tak ukształtowaną "wartością wykupu" rezygnacja przez ubezpieczonego z uiszczania składek w początkowym okresie trwania umowy skutkowała utratą niemal wszystkich wpłaconych środków jakie zostały uzyskane przez wykup jednostek uczestnictwa. Była to swoista sankcja za rezygnacjęz kontynuowania umowy bez powiązania z realnie poniesionymi wydatkami. W zawartej przez strony umowie pozwany zastrzegł na swoją korzyść prawo do rażąco wygórowanej opłaty likwidacyjnej, właściwie nie informując powoda z jakich przyczyn świadczenie ma taką wysokość i jakie koszty wchodzą w skład tej opłaty. Wprawdzie w umowie nie użyto wprost określenia „opłata likwidacyjna”, ale konstrukcja „wartości wykupu” pozwalała na utożsamianie z opłatą likwidacyjną, o której mowa w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 roku (sygn. akt I CSK(...), OSNC(...), poz. 103). Ekonomiczna treść i skutki dla powoda postanowień regulujących sposób ustalenia wartości wykupu były identyczne jak w przypadku opłaty likwidacyjnej. Wartość wykupu była ustalana na bardzo niskim poziomie, natomiast opłata likwidacyjna była bardzo wysoka. Prowadzi to do utraty przez ubezpieczonego większości zgromadzonych środków w przypadku rezygnacji z ubezpieczenia w pierwszych latach trwania umowy (a w przypadku powodaw pierwszym roku). Mechanizm ustalenia wartości wykupu i ustalenie opłaty likwidacyjnej prowadziły do tożsamego skutku, co pozwala odnieść argumentację zastosowaną w powołanych orzeczeniu Sądu Najwyższego do niniejszej sprawy. Sąd Rejonowy powołał także orzecznictwo Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z dnia 7 października 2011 roku sygn. akt XVII Amc(...)((...)) wskazując na podobieństwo uznanych tym wyrokiem za niedozwolone klauzul do tych stosowanych przez pozwanego, co pozwala na stwierdzenie, iż zapisy tego rodzaju stanowią niedozwolone postanowienia umowne.
Sąd Rejonowy podkreślił, że wysokość świadczenia zatrzymanego przez pozwanego w związku z rezygnacją z umowy została określona w nadmiernie wygórowanej wysokości, nie znajdującej racjonalnego uzasadnienia w poniesionych kosztach. W ocenie Sądu podane przez pozwanego koszty są wydatkami ponoszonymi w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej. Natomiast strona pozwana zatrzymując sporną część świadczenia powoda właściwie przerzuciła na powoda wszelkie własne obciążenia i ryzyko związane z zawartą umową, narzucając mu świadczenie o naruszającym jego dobra charakterze.W rzeczywistości zamiarem pozwanego było zagwarantowanie sobie, że niezależnie od czasu trwania umowy klient pokryje wszelkie koszty prowadzonej działalności, nawet te które nie są związane bezpośrednio z wykonaniem umowy. Wydatki ubezpieczyciela np. na wynagrodzenie pośrednika związane winny być z ryzykiem ubezpieczyciela. Koszty wskazane przez pozwanego nie są zatem wydatkami bezpośrednio związanymi z faktem wcześniejszego rozwiązania umowy. Klient nie posiadał wiedzy, iż koszty takie jak prowizja dla agenta ubezpieczeniowego są tak wysokie. Powód miał prawo oczekiwać, iż większość ze wskazanych kosztów zostanie pokryta przez opłaty wstępne, czy administracyjne. Zresztą ze złożonych do akt sprawy Warunków ubezpieczenia nie wynika aby rozliczenie zastosowanew „wartości wykupu” miało na celu zrekompensowanie kosztów strony pozwanej. Ubezpieczyciel ma wprawdzie prawo pokrywać koszty prowadzonej przez siebie działalności ze środków pochodzących ze składki ubezpieczonego ale musi w tym zakresie w sposób właściwy ukształtować regulację umowną. Ukształtowanie postanowień Warunków ubezpieczenia w zakresie określenia „wartości wykupu” nie można uznać za regulację właściwą. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że takie ukształtowanie obowiązku konsumenta jest niezgodne z dobrymi obyczajami. Analiza § 18 Warunków ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że sposób obliczenia wartości wykupu, zresztą sformułowany dość skomplikowanie i mało przejrzyście, zastrzega dla ubezpieczyciela świadczenie rażąco wygórowane. Jest to iloczyn umorzonej wartości rachunku udziałów oraz stawki procentowej wartości rachunku udziałów właściwej dla roku polisowego. Stawka procentowa określona została w tabeli opłati limitów, stanowiącej załącznik do deklaracji przystąpienia. Wartość wykupu w 1 roku polisowym wynosi zaledwie 10 % wartości rachunku udziałów. W rzeczywistości dochodzi do przejęcia przez ubezpieczyciela niemalże całości zgromadzonych przez ubezpieczającego środków. Postanowienie takie rażąco narusza interes konsumenta, prowadząc do przerzucenia na niego przez przedsiębiorcę ryzyka związanego z jego działalnością oraz wzbogacenia się ubezpieczyciela kosztem ubezpieczającego. Należy uznać, że stanowi klauzulę abuzywną, opisaną w treściart. 3853§ 17 kc, który mówi o postanowieniach nakładających na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego.
Podsumowując rozważania prawne w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy wskazał, że konsekwencją uznania zakwestionowanych postanowień, które kształtują ustalenie „wartości wykupu” (tj. § 18 Warunków ubezpieczenia oraz powołane tam postanowienia, jak również tabela opłat i limitów) za mające charakter niedozwolonej klauzuli umownej, jest uznanie, iż nie wiązały powoda, a ustalona na ich podstawie wartość wykupu miała charakter świadczenia nienależnego i na podstawieart. 405 k.c.świadczenie to podlegało zwrotowi w całości, gdyż ani Warunki Ubezpieczenia, ani ogólne przepisy o zobowiązaniach umownych nie dają żadnych podstaw do przyjęcia, że w miejsce zakwestionowanego zapisu wchodzą inne postanowienia pozwalające na ustalenie wartości wykupu. Sąd I instancji podkreślił, że nie miał podstaw, by ustalać, że wartość wykupu powinna być naliczona w innej wysokości. Umowa została rozwiązana i strony winny zwrócić to co wzajemnie sobie świadczyły. Z powyższych względów Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda całość żądnej przez niego kwoty, o odsetkach orzekając na podstawieart. 481 k.c.Jako podstawę prawną orzeczenia o kosztach procesu Sąd Rejonowy wskazałart. 98 k.p.c.i § 6 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 z późn.zm), przy czym brak było w ocenie Sądu Rejonowego podstaw do zasądzenia na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 3-krotności stawki minimalnej, biorąc pod uwagę nakład pracy pełnomocnika oraz charakter sprawy.
Od powyższego wyroku apelację wniósł pozwany zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu pozwany zarzucił:

1
naruszenie prawa procesowego, tj.art.233 §1 k.p.c.mające wpływ na wynik sprawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, w tym uznanie, że:

a
oświadczenie powoda z dnia 14 września 2012 r. złożone w siedzibie(...) S.A.należy uznać za skuteczną rezygnację z ubezpieczenia, czy też skuteczne odstąpienie od umowy, co jednak nie znajduje potwierdzenia w Warunkach(...)z Ubezpieczeniowym Funduszem KapitałowymB.(...)kod warunków UB_(...)(dalej jako Warunki(...)lub(...)) przy jednoczesnym prawidłowym uznaniu, że powód nie został wprowadzony w błąd co do warunków rezygnacji lub odstąpienia, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowych wniosków, że powodowi przysługiwał 7-dniowy termin do rezygnacji z ubezpieczenia.

b
powodowi przysługiwał 7-dniowy termin do rezygnacji z ubezpieczenia, analogicznie jak przewidywały to postanowienia odnoszące się do prawa odstąpienia (§ 8 ust. 5 Warunków Ubezpieczenia), gdy tymczasem kwestia rezygnacji przez ubezpieczonego z ubezpieczenia oraz kwestia odstąpienia przez ubezpieczającego od umowy ubezpieczenia są odrębnymi instytucjami prawnymi i ich zrównywanie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa,

c
data do której możliwa była rezygnacja z ubezpieczenia została wskazana wyraźnie wyłącznie w certyfikacie ubezpieczenia, który ubezpieczony otrzymywał już po rozpoczęciu ochrony ubezpieczeniowej, gdy tymczasem data ta wynika z treści Warunków Ubezpieczenia,

d
pozwany ponosi odpowiedzialność za działania pracownika ubezpieczającego(...) S.A.PaniE. B., w tym odpowiedzialność za błędną informację udzieloną powodowi przezE. B., gdy tymczasem pozwany takiej odpowiedzialności nie ponosi, a jedynie odpowiedzialnym w tym zakresie winien być ubezpieczający– (...) S.A.pracodawca PaniE. B.,

e
pracownik ubezpieczającego– (...) S.A.może samodzielnie dokonać zmiany Warunków Ubezpieczenia, samodzielnie ustalając termin do rezygnacji ubezpieczenia dłuższy, niż ten wynikający z Warunków Ubezpieczenia, w sytuacji gdy pracownik ubezpieczającego nie jest do tego uprawniony,

f
wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwanego zmierzały jedynie do wykazania prawidłowości kalkulacji ogólnie poniesionych kosztów bez odniesienia do kosztów faktycznie poniesionych w związku z zawarciem umowy z powodem co pozostaje w sprzeczności z postępowaniem dowodowym w niniejszej sprawie,z którego wynika, że koszty wskazywane przez pozwanego takie jak wynagrodzenie ubezpieczającego są bezpośrednio związane z przystąpieniem powoda do umowy ubezpieczenia z pozwanym a nie są to ogólne koszty działalności ubezpieczeniowej pozwanego bowiem gdyby nie przystąpienie przez pozwanego do ubezpieczenia koszty te nie powstałyby.

g
Pozwany nie ma prawa pokrywać kosztów prowadzonej przez siebie działalności ze składek wpłaconych przez ubezpieczających na ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy i całkowitym pominięciu charakteru umowy łączącej powodaz pozwanym oraz uznaniu, iż Wartość Wykupu nie jest świadczeniem ubezpieczyciela w przypadku rozwiązania umowy ubezpieczenia z przyczyn leżących po stronie ubezpieczającego;

h
Postanowienia Warunków Ubezpieczenia umowy, w ramach której ubezpieczony był powód wykazują podobieństwo z postanowieniami zakwestionowanymi przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 7 października 2011 r. – sygn. akt XVII(...)co uzasadnia uznanie postanowień Warunków Ubezpieczenia dot. Wartości wykupu za niedozwolone, gdy w rzeczywistości takie podobieństwo nie występuje, a Sąd powszechny badający wzorzec umowny pod kątem jego abuzywności winien dokonać własnej kontroli w tym zakresie.

i
Pozwany pobrał opłatę likwidacyjną w sytuacji gdzie w Warunkach Ubezpieczenia opłata likwidacyjna nie występuje,

2
naruszenieart.230 k.p.c.poprzez uznanie, że dowody złożone przez pozwanego w sprawie na okoliczność kosztów poniesionych w związku z ubezpieczeniem powoda w tym dowód z oświadczenia złożonego w imieniu ubezpieczającego– (...) S.A.z dnia 1 października 2015r. przezB. M.nie mogą stanowić dowodów na koszty poniesione przez pozwanego w związku z ubezpieczeniem powoda, w sytuacji gdy dowody te, w tym przedmiotowe oświadczenie nigdy nie zostały zakwestionowane przez powoda, wręcz przeciwnie powód na podstawie przedmiotowego oświadczenia formułował wnioski w sprawie, co z kolei doprowadziło do błędnego ustalenia, że, pozwany nie udowodnił kosztów związanych z udzieleniem ochrony ubezpieczeniowej powodowi.

3
naruszenie prawa procesowego, tj.art.233 §1 k.p.c.w zw. zart.278 §1 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego aktuariusza, podczas gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych;

4
naruszenie prawa materialnego, tj.art.3851k.c.mające wpływ na orzeczenie poprzez jego błędną interpretację i uznanie:

a
iż postanowienie Warunków ubezpieczenia umowy z której powód wywodzi swoje roszczenia dotyczące Wartości Wykupu stanowią postanowienia niedozwolone, pomimo, iż świadczenie polegające na wypłacie wartości wykupu stanowi główne świadczenie ubezpieczyciela z umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym i nie narusza dobrych obyczajów;

b
iż skutkiem uznania danej klauzuli za niedozwoloną jest obowiązek zwrotu tego, co strony wzajemnie sobie świadczyły oraz, iż powód świadczył na rzecz pozwanego różnicę pomiędzy wartością rachunku jednostek uczestnictwa, a określonym zgonie z warunkami ubezpieczenia świadczeniem wykupu, podczas gdy powód świadczył na rzecz pozwanego wyłącznie składkę ubezpieczeniową;

c
iż w przypadku uznania postanowień określających Wartość Wykupu za niedozwolone świadczenie Wartości Wykupu „podlegało zwrotowi w całości”, pomimo prawidłowego ustalenia, iż „ani Warunki Ubezpieczenia ani ogólne przepisy o zobowiązaniach umownych nie dają żadnych podstaw do przyjęcia, że w miejsce zakwestionowanego zapisu wchodzą inne postanowienia pozwalające na ustalenie wartości wykupu”, co powinno skutkować uznaniem, iż w przypadku wyeliminowania z wzorca umownego postanowień określających Wartość Wykupu, żadne świadczenie z umowy ubezpieczenia, wobec braku wystąpienia w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej zdarzenia ubezpieczeniowego (dożycia lub śmierci) powodowi nie przysługuje.

5
naruszenie prawa materialnego, tj.art.3852k.c.poprzez jego błędną interpretację i dokonanie indywidualnej kontroli wzorca umownego całkowicie pomijając reguły interpretacyjne wyznaczone przez przepisy prawa;

6
art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 maja 2013r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jednolity Dz.U. z 2013 roku poz. 950 z późn. zm.) („ustawa o działalności ubezpieczeniowej”) poprzez jego niezastosowanie, tj. pominięcie tego przepisu przy dokonywaniu oceny, czy analizowane postanowienia umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne i bezpodstawne uznanie, iż pozwany nie ma prawa pokrycia kosztów prowadzenia przez siebie działalności ze środków wpłaconych przez ubezpieczających z tytułu składki ubezpieczeniowej, pomimo iż pozwany jako ubezpieczyciel jest do tego zobowiązany przez bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa.

7
§ 2 ust. 1 pkt. 19-21 oraz art. 16 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji(Dz. U. nr 226 poz. 1825) („Rozporządzenie o rachunkowości ubezpieczycieli”) poprzez jego niezastosowanie, a tym samym uznanie, iż pozwany nie ma prawa pokrycia kosztów związanych z prowadzoną przez siebie działalnością związanych z daną umową ubezpieczenia i nie ma prawa amortyzować kosztów akwizycji w czasie, pomimo, iż wyżej wspomniane Rozporządzenie zarówno określa szczegółowo koszty ponoszone przez pozwanego i koszty które pozwany ma rozliczyć z wpłaconych składek jak również określa czas ich amortyzacji jak i termin w jakim należy je rozliczyć;

8
art. 153 ustawy o działalności ubezpieczeniowej poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu tego przepisu przy dokonywaniu oceny, czy analizowane postanowienia umowy stanowią niedozwolone postanowienia umownei bezpodstawne uznanie, iż postanowienia WU regulujące Świadczenie Wykupu stanowią postanowienia niedozwolone i tym samym uznanie, iż pozwany jako zakład ubezpieczeń nie ma prawa pokrycia kosztów prowadzonej działalności ze środków wpłaconych przez powoda z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia oraz tym samym nie ma obowiązku prowadzenia działalności rentownej, pomimo, iż jest do tego zobowiązany przez obowiązujące przepisy prawa;

9
art. 805 Kodeksu cywilnegow związku zart. 829 § 1 Kodeksu cywilnegoi w związku z art. 2 ust. 1 pkt. 13 ustawy o działalności ubezpieczeniowej poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż:

a
Wartość Wykupu nie stanowi głównego świadczenia stron z umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym;

b
powód oprócz składki ubezpieczeniowej świadczył na rzecz pozwanego różnicę pomiędzy wartością rachunku jednostek uczestnictwa a określonym zgodniez warunkami ubezpieczenia świadczeniem Wartości Wykupu,

c
pozwany z umowy ubezpieczenia nie wypłaca świadczeń lecz zwraca zainwestowaną składkę.

d
Pozwany jest zobowiązany do wypłaty świadczenia pomimo braku zajściaw okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej zdarzenia ubezpieczeniowego, pomimo, iż przepisy prawa nie stanowią takiego obowiązku, a na skutek wyeliminowaniaz wzorca umownego postanowień określających Wartość Wykupu brak jest również podstawy umownej do wypłaty świadczenia na wypadek wcześniejszego wystąpienia z umowy ubezpieczenia;

10
art.3 ust.2 Ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz art.3 DziałuI Załącznika do Ustawy o działalności ubezpieczeniowej, w zw. zart.405 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż umowa do której przystąpił powód nie jest umową ubezpieczenia, lecz jest co najmniej w części umową o zarządzanie na zlecenie środkami pieniężnymi, gdzie inwestorowi przysługuje roszczenie o wypłatę środków zgromadzonych na rachunku jednostek uczestnictwa, podczas gdy w umowie do której przystąpił powód powodowi przysługuje wyłącznie roszczenie o zapłatę świadczeń określonych w warunkach ubezpieczenia, a wiec brak jest podstaw do uznania, iż po stronie pozwanego w związku z wyeliminowaniem z wzorca umownego postanowień określających Wartość Wykupu powstał stan bezpodstawnego wzbogacenia lub, że powód w związku z wcześniejszym wystąpieniem z umowy ubezpieczenia coś na rzecz pozwanego świadczył, jak również, iż pozwany jest w związku z wystąpieniem powoda z umowy ubezpieczenia wzbogacony, pomimo braku ustalenia przez Sąd granic wzbogacenia I wykazaniu poniesienia przez pozwanego kosztów;

11
art. 742 k.c.orazart. 30a i 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez ich niezastosowanie, ponieważ w przypadku uznania przez Sąd meriti, iż umowa do której przystąpił powód nie była umową ubezpieczenia, a umową o zarządzanie środkami pieniężnymi na zlecenie, gdzie inwestorowi przysługuje roszczenie o zwrot wartości rachunku jednostek uczestnictwa, to w takim przypadku Sąd meriti winien uwzględnić w wyroku wydatki poczynione przez pozwanego w związku z przystąpieniem i wykonywaniem umowy, jak również zobowiązania podatkowe wynikające z takiej umowy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o rozpoznanie na podstawieart.380 k.p.c.postanowienia Sądu I instancji oddalającego wniosek dowodowy pozwanego i dopuszczenie:

⚫

dowodu z opinii biegłego z zakresu wiedzy aktuarialnej na okoliczność:

- poniesienia oraz prawidłowości kalkulacji ponoszonych przez pozwanego kosztów, związanych ze stosunkiem ubezpieczenia (zgodność z metodami aktuarialnymi);
- wpływu kosztów związanych ze stosunkiem ubezpieczenia na wysokość świadczeń;
- istnienia wzajemnych powiązań pomiędzy wartością świadczeń określonychw Umowie a kosztami i ryzykiem pozwanego;
- wpływu uznania, że kwestionowane postanowienia umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne na sytuację finansową pozwanego oraz innych ubezpieczonych.
W konkluzji apelacji skarżący wniósł o:
1. uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
lub ewentualnie:
3. zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w całości oraz poprzez zasądzenie na rzecz pozwanego od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
4. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za dwie instancje,w tym postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji w całości, oddalenie wniosków dowodowych pozwanego oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za dwie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem nakładu pracy w ramach norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji oraz zasadniczą część argumentacji prawnej przytoczonej przez Sąd meriti na poparcie swojego stanowiska.
W pierwszej kolejności za godne zaaprobowania uznać trzeba stanowisko Sądu Rejonowego, że oświadczenie powoda z dnia 14 września 2012 roku złożonew siedzibie(...) S.A.stanowiło skuteczną rezygnację z ubezpieczenia (skuteczne odstąpienie od umowy). Bezzasadne są zatem zarzuty zawarte w pkt.1od „a” do „e” apelacji wskazujące na przekroczenie przez Sąd Rejonowy granic swobodnej oceny dowodów przy czynieniu ustaleń, które doprowadziły Sąd I instancji do konkluzji o skutecznym odstąpieniu przez powoda od umowy ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym(...). Zarzut naruszeniaart.233 k.p.c.skutecznie postawiony być nie może, gdyż Sąd I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy ocenił w sposób wszechstronny, wywodząc z niego prawidłowe wnioski co do stanu faktycznego, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto Sąd meriti jasno określił, które dowody uczynił podstawą rozstrzygnięcia, a którym wiarygodności odmówił lub uznał za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Bezzasadne jest w szczególności kwestionowanie ustalenia, że powodowi przysługiwał 7-dniowy termin do rezygnacji z ubezpieczenia, analogicznie jak przewidywały to postanowienia odnoszące się do prawa odstąpienia ubezpieczającego (§ 8 ust. 5). Na poparcie tego stanowiska Sąd I instancji przedstawił bowiem szereg argumentów, których wymowę Sąd odwoławczy w całej rozciągłości podziela. Zgodzić się w szczególności należy z Sądem Rejonowym, że w przeciwieństwie do określenia terminu do rezygnacji z ubezpieczenia odnoszącego się do ubezpieczonego, termin zastrzeżony w §8 ust.5 WU był wskazany w sposób wyraźny, bez potrzeby odwoływania się do kolejnych postanowień Warunków ubezpieczenia, zaś regulacja o możliwości bezkosztowej rezygnacji z ubezpieczenia oparta na piętrowych odwołaniach do kolejnych pojęć definiowanych przez inne pojęcia nieznane lub niedostatecznie określone czyniła zdekodowanie terminu rezygnacji dotyczącego konsumenta wysoce utrudnionym. Co jednak nawet bardziej istotne data ta ,była wyraźnie wskazana dopiero w certyfikacie, który ubezpieczony otrzymywał już po rozpoczęciu ochrony ubezpieczeniowej i po upływie terminu do bezkosztowej rezygnacji (vide: certyfikat –k.261). W przypadku powoda certyfikat ten wystawiono w dniu 14 września 2012r., zaś datę początku ubezpieczenia oznaczono na dzień 12 września 2012r. Skoro w myśl §9 ust.1-3 WU tylko dyspozycja rezygnacji z ochrony ubezpieczeniowej zgłoszona do dnia poprzedzającego datę początku ubezpieczenia gwarantowała zwrot zapłaconej składki w całości, a ubezpieczony o dacie początku ubezpieczenia dowiadywał się z certyfikatu wystawionego już po dacie początkowej ubezpieczenia, to prawo skorzystania z tej możliwości miało charakter czysto iluzoryczny. Termin rezygnacji winien zostać określony w sposób wyraźny jako określona liczba dni od dnia zawarcia umowy, a nie jako dzień poprzedzający wystąpienie określonego zdarzenia (początek ubezpieczenia), którego skonkretyzowanie wobec konsumenta następowało już po upływie tego terminu. Całkowicie chybiony jest w tym kontekście zarzut pkt. 1 ”c” apelacji, iż data graniczna bezkosztowej rezygnacji z umowy wynikała z treści Warunków Ubezpieczenia, a nie z wystawionego post fatum certyfikatu. Przeczy temu literalne brzmienie §9 ust.2 WU. Posłużono się tam bowiem pojęciem „daty początku ubezpieczenia”, które w §2 pkt.3) zostało zdefiniowane jako „dzień wskazany w Certyfikacie”.
Chybione są argumenty wyeksponowane w ramach zarzutów z pkt.1 „d” i „e” apelacji dotyczące znaczenia informacji przekazywanych powodowi przez pracownika(...) S.A.PaniąE. B.. Pozwany, jako Ubezpieczyciel ponosi bowiem w istocie odpowiedzialność nie tyle za błędne informacje przekazywane powodowi jako Ubezpieczonemu przez pracownika Ubezpieczającego, co za niejasne, nieprecyzyjne i nie zapewniające rzeczywistej ochrony w zakresie skorzystania przez konsumenta z prawa odstąpienia od umowy regulacje zawarte w WU. Natomiast fakt, że przedstawiciel ubezpieczającego –E. B.orazJ. S. (1)aktuariusz pozwanego twierdzili w swych zeznaniach w niniejszej sprawie, że termin do rezygnacji (odstąpienia od umowy) wynosił dla powoda 7 dni oraz, że informacji o takim terminieE. B.udzieliła powodowi, wskazując jako podstawę prawną - § 8 ust. 5 Warunków ubezpieczenia wzmacnia tylko tezę o niezrozumiałości zapisów o możliwości bezkosztowej rezygnacji, albowiem nie tylko w odczuciu konsumenta lecz nawet osób znających i oferujących produkt finansowy - powodowi przysługiwał termin 7-dniowy liczony od dnia zawarcia umowy. Powód odstąpił od umowy w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia, który to dzień stanowił zarazem datę wystawienia certyfikatu wskazującego początek ubezpieczenia przypadający na dzień 12 września 2012r. W momencie złożenia dyspozycji nie kontynuowania umowy obowiązywała ona zaledwie od 3 dni, rezygnacja powoda była więc niezwłoczna.
Dla wsparcia stanowiska Sądu Rejonowego o skuteczności rozwiązania umowy przez powoda poprzez oświadczenie złożone w dniu 14 września 2012r. wskazać jeszcze trzeba na treśćart.812 §4 k.c., ustanawiającego prawo odstąpienia od umowy ubezpieczenia dla ubezpieczającego, którego przejawem w przedmiotowej sprawie jest zapis §8 ust.5 OWU. Logiczna wykładnia tej regulacji prowadzić bowiem musi do konkluzji, że znajdzie ona zastosowanie także do nie będącego ubezpieczającym ubezpieczonego konsumenta objętego grupowym ubezpieczeniem na życie. Trudno bowiem w racjonalny sposób uzasadnić gorsze traktowanie ubezpieczonego finansującego składkę, tylko z tego powodu, że nie jest jednocześnie ubezpieczającym. Określone wart.812 §4 k.c.prawo ma na celu umożliwienie konsumentowi podjęcie decyzji racjonalnej i dobrze przemyślanej oraz zapoznanie się z warunkami ubezpieczenia i ich analizę. Zastosowanie konstrukcji ubezpieczenia grupowego prawa tego nie może konsumenta pozbawiać.
Sąd Okręgowy podziela także ocenę prawną regulacji zwartych w Warunkach Ubezpieczenia, dotyczących „wartości wykupu” przejawiającą się w uznaniu ich za niedozwolone postanowienia umowne. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie zart. 3851k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Z koleiart. 3852k.c.stanowi, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
Odnosząc się do wypełnienia przesłanek zastosowaniaart.3851k.c.w realiach niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy zasadnie ustalił, że powód występował w roli konsumenta, gdyż dokonywana czynności nie była bezpośrednio związana z jego działalnością gospodarczą. Nie może także budzić wątpliwości, że postanowienia przedmiotowej umowy nie były z nim uzgodnione indywidualnie, ponieważ powód nie miał na ich treść rzeczywistego, a właściwie żadnego wpływu, a samo zawarcie umowy było akceptacją postanowień umowy wynikających z wzorca umowy zaproponowanego mu przez kontrahenta.
Odnosząc się do kwestii charakteru spornego świadczenia w postaci „wartości wykupu” Sąd Rejonowy zajął stanowisko, że ”wartość wykupu” w umowie ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym nie jest głównym świadczeniem stron. Przedmiotem ubezpieczenia jest bowiem życie ubezpieczonego, a zakres ubezpieczenia obejmuje zdarzenia ubezpieczeniowe w postaci śmierci ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia i dożycia przez ubezpieczonego ostatniego dnia okresu ubezpieczenia. W przypadku zajścia tych zdarzeńTowarzystwo (...)wypłaca określone świadczenia ubezpieczeniowe, która w przypadku śmierci ubezpieczonego (powoda) wynosi 100 zł, a w przypadku dożycia ostatniego dnia okresu ubezpieczenia stanowi wartość rachunku udziałów. W ocenie Sądu Rejonowego jedynie te świadczenia należy uznawać za główne, bo wynikające z umowy ubezpieczenia. Natomiast „wartość wykupu” ma charakter niejako zastępczy, gdyż aktualizuje się w przypadku nie dojścia do wypłaty świadczeń głównych będących zasadniczym celem zawarcia umowy i stanowiących jej przedmiot zgodnie z zapisami Warunków Ubezpieczenia.
Skarżący w kontekście podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego–art.3851k.c., zasadniczą część argumentacji skoncentrował na tym, że wbrew ocenie prawnej dokonanej przez Sąd I instancji wypłata wartości wykupu jest głównym świadczeniem zakładu ubezpieczeń wynikającym z umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, wywodząc zarazem z tej okoliczności, że kontrola abuzywności spornego świadczenia powinna zostać wyłączona.
Oceniając charakter świadczenia w postaci „wartości wykupu” zasadnym staje się przytoczenie poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 grudnia 2013r., I CSK(...), który Sąd odwoławczy w pełni aprobuje. Mianowicie Sąd Najwyższy analizowaną umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym zakwalifikował jako umowę mieszaną z elementami klasycznego modelu umowy ubezpieczenia na życie i postanowieniami charakterystycznymi dla umów, których celem jest inwestowanie kapitału. Przewidziana umową ochrona ubezpieczeniowa - co Sąd Najwyższy podkreślił - ma jednak ze względu na sumę ubezpieczenia charakter symboliczny, dominuje więc aspekt kapitałowy uzasadniający pogląd, że cel umowy zakłada istnienie długotrwałego stabilnego stosunku prawnego łączącego strony w celu zgromadzenia jak najwyższego kapitału i wygenerowania możliwie najlepszego efektu ekonomicznego dla ubezpieczającego, co zapewnia także ubezpieczycielowi określone korzyści. Dodać jeszcze trzeba, że stanowisko powyższe jest zasadne dlatego, że analizowane umowy nie są zawierane przez klientów w celu uzyskania jakiegoś świadczenia na wypadek śmierci czy też dożycia, choć konstrukcja ogólnych warunków ubezpieczenia mogłaby wskazywać, że te dwa cele są celami głównymi umowy, ale mają być one dla konsumentów alternatywną dla lokat bankowych i zwykłych rachunków inwestycyjnych, formą uzyskiwania korzyści z kapitału. Głównym powodem dla którego tego rodzaju produkty funkcjonują w obrocie rynkowym jest natomiast tzw. optymalizacja podatkowa (odroczona płatność "podatku Belki"). Konkludując, główną ideą tego typu produktów i celem ekonomicznym, do którego dążą klienci nie jest uzyskanie świadczenia na wypadek zajścia wypadku ubezpieczeniowego (suma ubezpieczeniowa jest symboliczna – w przedmiotowej sprawie 100 zł), ale zarabianie na posiadanym kapitale.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy, co do zasady podziela tezę apelacji, iż świadczenie wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym uznać należy za jedno z głównych świadczeń. Wbrew jednak zapatrywaniu skarżącego taka ocena charakteru prawnego świadczenia nie stoi na przeszkodzie rozpatrywaniu regulacji „wartości wykupu” w kontekście postanowienia niedozwolonego. Nie o samą wartość wykupu przecież tutaj chodzi, lecz o procentowe pomniejszenie podstawy jego wyliczenia. Wartość wykupu określona jako procent indywidualnego stanu funduszu na dany moment rozwiązania umowy jest przecież niczym innym jak odwróconą opłatą likwidacyjną, której abuzywność w orzecznictwie została wielokrotnie potwierdzona

    (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., I CSK(...), LEX nr 1413038; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2013 r., VI ACa(...), LEX nr 1331146; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2012 r., VI ACa(...), LEX nr 1240299; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2012 r., VI ACa(...), LEX nr 1220721; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2010 r., VI ACa(...), LEX nr 694224).

Podsumowując tą część rozważań, w ocenie Sądu odwoławczego na równiz abuzywnością postanowień umownych zastrzegających niewspółmierne opłaty likwidacyjne w razie wypowiedzenia umowy przed terminem, uznać należy odpowiednie obniżanie przysługującego ubezpieczonemu tzw. świadczenia wykupu. O ile bowiem samo świadczenie wykupu uznać należy za jedno z głównych świadczeń umownych, o tyle czym innym jest potrącenie jakiś kosztów, obciążanie klienta opłatami i w tym zakresie w pełni dopuszczalnym jest stosowanie przepisów o klauzulach niedozwolonych.
Sąd odwoławczy w pełni aprobuje zapatrywanie Sądu meriti, że ukształtowanie instytucji „wartości wykupu” w sposób, który w realiach niniejszej sprawy pozwolił pozwanemu na zatrzymanie ponad 80% środków wpłaconych przez powoda tytułem wykupu jednostek uczestnictwa, było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało interesy powoda. W istocie rzeczy bowiem regulacja ta, stanowiła sankcję za rezygnacjęz kontynuowania umowy bez odniesienia do realnie poniesionych przez pozwanego wydatków. Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że sens świadczenia wykupu sprowadza się do wypłaty środków zgromadzonych na koncie ubezpieczonego. Zastosowany w niniejsze sprawie mechanizm procentowego zmniejszania wartości części bazowej rachunku wpływa na wysokość świadczenia wykupu, jednakże efektem tego mechanizmu jest wprowadzenie w istocie dodatkowej opłaty pobieranej w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy. Ocena charakteru określonego procentowo pomniejszenia świadczenia wykupu uzależniona jest natomiast od ustalenia czy wartość ta stanowi pokrycie kosztów działalności pozwanego, czy też jej celem jest zablokowanie klientowi możliwości rozwiązania umowy. Sąd Rejonowy prawidłowo zinterpretował postanowienia dotyczące pomniejszenia świadczenia wykupu jako wprowadzone do umowy celem utrzymania stosunku umownego w dłuższej perspektywie czasowej wbrew woli ubezpieczonego konsumenta, a nie celem pokrycia rzeczywiście poniesionych przez ubezpieczyciela kosztów.
Należy podkreślić, że mechanizm ustalania pomniejszenia podstawy świadczenia wykupu abstrahuje całkowicie od wskazania faktycznie poniesionych kosztów związanych z umową, odnosząc się jedynie procentowo do aktualnej wartości rynkowej jednostek funduszu. Analiza warunków przedmiotowej umowy nie pozwala natomiast na uznanie, że ubezpieczyciel zawarł w niej zasadę ustalania wysokości kosztów w sposób zapewniający konsumentowi możliwość weryfikacji ich wysokości i poprawności ich wyliczenia oraz ustalenia już na etapie zawierania umowy, czy takie warunki (konieczność poniesienia szczegółowo stypizowanych i określonych kwotowo kosztów) w przypadku rozwiązania umowy są dla niego opłacalne. Co więcej warunki łączącej strony umowy nie definiowały przecież opłaty likwidacyjnej, jako ekwiwalentu poniesionych przez stronę kosztów, co przemawia za sankcyjnym charakterem tej opłaty, która pozwalała na przejecie przez ubezpieczyciela większości wykupionych środków w całkowitym oderwaniu od skali poniesionych przez ubezpieczyciela wydatków, stanowiąc w istocie – na co trafnie wskazał Sąd Rejonowy rodzaj rażąco wygórowanej kary umownej, o której mowawart.3853§17 k.c.
Mimo, że strona pozwana miała prawo zagwarantować sobie zabezpieczenia na wypadek odstąpienia od umowy przez ubezpieczonego, to nie może zyskać akceptacji fakt, że uczyniła to w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Pozwany jako profesjonalista powinien bowiem skonstruować warunki umowy w taki sposób, aby jak najbardziej jasno i przejrzyście wskazywały one konsumentowi, jakie będą realne koszty związane z funkcjonowaniem umowy, a także jakie będą realne koszty związane z wcześniejszym jej rozwiązaniem. Generalnie zatem już w samej umowie powinno być ustalone np. w jakiej konkretnie kwocie prowizja w związku z zawarciem umowy została wypłacona pośrednikowi, który skierował powoda do tego towarzystwa i doradził mu zawarcie umowy. Wówczas rzeczywiście mogłaby być to podstawa do tego, aby pewne kwoty potrącić ze zwracanego świadczenia, tym bardziej , że konsument znając te kwoty , mógłby ocenić ryzyko, jakie wiązałoby się z wycofaniem się z umowy. O tym wszystkim powinien on być jednak powiadomiony już na etapie zawierania umowy. Bezprzedmiotowe w świetle powyższego są zarzuty naruszenia przez Sąd I Instancji art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 maja 2013r.o działalności ubezpieczeniowej oraz§2 ust.1 pkt.19-21 oraz art. 16 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. Sąd I instancji nie odmówił bowiem pozwanemu prawa do rozliczenia kosztów akwizycji i innych pocienionych w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy, wskazując jedynie na konieczność ich konkretyzacji i rzetelnego poinformowania klienta przed zawarciem umowy, czego pozwany w realiach niniejszej sprawy nie dopełnił. Dla wykazania, że pozwany poniósł określone koszty działalności pozostające w związku ze stosunkiem ubezpieczenia nawiązanym i przedterminowo rozwiązanym z powodem , nie jest wystarczające samo przywołanie treści wzmiankowanego wyżej rozporządzenia, które określa jedynie ogólnie poszczególne kategorie kosztów ponoszonych przez ubezpieczyciela w związku z prowadzoną przez niego działalnością. Podobnie chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art.153 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, skoro upatruje go skarżący w odmówieniu mu przez Sąd prawa do pokrycia kosztów prowadzonej działalności ze środków wpłaconych przez powoda. Bezzasadność takiego toku rozumowania została już wyżej wykazana.
W konsekwencji powyższego za chybiony uznać należy zarzut naruszeniaart.3852k.c.. Skarżący upatrywał go w zignorowaniu przez Sąd Rejonowy przy dokonywaniu kontroli wzorca uregulowań odnoszących się do prowadzenia przez pozwanego działalności gospodarczej o charakterze ubezpieczeniowym. Ustawowe warunki prowadzenia tego rodzaju działalności nie mogą bowiem być realizowane z uszczerbkiem dla uregulowań dotyczących ochrony konsumenckiej. Wyżej przywołane przepisy regulujące działalność ubezpieczeniową nie mogą natomiast uzasadniać przerzucenia ryzyka związanego z prowadzoną przez pozwanego działalnością gospodarczą na konsumenta.
Bezzasadne są zarzuty naruszenia prawa procesowego podniesione w pkt.2 i 3 apelacji.Art.230 k.p.c.w stosunku do dowodu z w postaci oświadczenia złożonegow imieniu ubezpieczającego(...) S.A.z dnia 1.10.2015r. przezB. M.nie mógł zostać zastosowany, gdyż wymowa tego dowodu -wbrew twierdzeniu pozwanego- była przez powoda kwestionowana , co do wysokości wskazanych tam kosztów pośrednictwa oraz zasadności ich powiązania z rozwiązaniem umowy przez powoda. Nie sposób zatem okoliczności wynikających z tego dokumentu uznać za przyznane przez powoda. Po drugie wskazanie w tym oświadczeniu ogólnej kwoty, którą ubezpieczający miał otrzymać od ubezpieczyciela za swoje czynności związane z ochroną ubezpieczeniową świadczoną na rzeczM. O.nie stanowi skutecznego wykazania rzeczywistego poniesienia tych kosztów. Koszty te , już na pierwszy rzut oka , zdają się być znacznie zawyżone. Natomiast koszty prowizji pośrednika nie mogą być uznane za koszty ubezpieczyciela powstałe w wyniku rezygnacji powoda z ubezpieczenia. Są bowiem kosztami ponoszonymi przez ubezpieczyciela jeszcze przed zawarciem umowy z powodem na mocy umowy łączącej ubezpieczyciela z ubezpieczającym, na których ustalenie ubezpieczony nie ma żadnego wpływu i jeśli o konieczności ich poniesienia , nie został poinformowany przy zawarciu umowy, to brak jest podstaw do obciążania nimi przy wcześniejszej rezygnacji z umowy.
Zasadnie również jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy uznał Sąd Rejonowy wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego aktuariusza. Trafna jest argumentacja Sądu dotycząca oddalenia tego wniosku, iż powód nie kwestionował poprawności matematycznej wyliczenia kosztów przedstawionych przez pozwanego, lecz zasady według których kalkulację sporządzono, a przede wszystkim zasadność ich ponoszenia w sytuacji gdy we wzorcu umowy ani w jej warunkach nie przewidziano powiązania pomniejszenia świadczenia wykupu z ekwiwalentem poniesionych przez pozwanego kosztów. Wobec tego , brak było również podstaw aby dowód z opinii biegłego z zakresu wiedzy aktuarialnej Sąd Okręgowy dopuścił , w ramach kontroli instancyjnej postanowienia SąduI instancji w oparciu oart.380 k.p.c.
Dalej wskazać jeszcze należy na bezzasadność zarzutu z pkt.9 apelacji wskazującego na naruszenieart.805 k.c.w zw. zart.829 §1 k.c.i art.2 ust.1 pkt.13 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. W ramach uzasadnienia tego zarzutu skarżący , przeprowadzając rozróżnienie pojęć jednostki w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym oraz jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym stara się wykazać, że konsumentowi nie przysługuje roszczenie o zwrot aktywów składających się na(...). Argumentacja te jest jednak oderwana od faktu, że przedmiotowe ubezpieczenie miało charakter inwestycji w(...). Wywód pozowanego jest chybiony, gdyż obowiązek wypłaty wartości wykupu wynika wprost z zawartej umowy ubezpieczenia z(...), także przed upływem okresu na który umowa została zawarta. Bezzwrotność składki dotyczy jedynie części w jakiej jest ona przeznaczana na ochronę ubezpieczeniową, której suma wynosi ledwie 100 zł.
Zarzuty sformułowane w pkt. 4 c, 9, 10 i 11 apelacji oparte są na błędnym założeniu, że wyeliminowanie z wzorca umownego postanowień określających „ Wartość Wykupu” nie przysługuje żadne świadczenie z umowy ubezpieczenia wobec braku wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej. Przejawiająca się w w.w. zarzutach argumentacja, że w przypadku wyeliminowania postanowień dotyczących wartości wykupu konsumentowi nie przysługiwałoby żadne świadczenie, abstrahuje od faktu ukrycia przez ubezpieczyciela w ramach pojęcia wartości wykupu dodatkowego świadczenia na swoją rzecz, odpowiadającego definicji opłaty likwidacyjnej.
Mając na względzie całość powyższej argumentacji wskazującej na bezzasadność przeanalizowanych zarzutów apelacyjnych Sąd Okręgowy uznał, że klauzula umożliwiająca potrącenie ułamkowej wysokości wartości świadczenia wykupu jest niedozwoloną klauzulą umowną i faktycznie jej celem nie jest pokrycie poniesionych kosztów, ale utrzymanie stosunku umownego. Zasadnie zatem uznał Sąd Rejonowy, że postanowienia §18 Warunków ubezpieczenia oraz powołane tam postanowienia, jak również tabela opłat i limitów mają charakter niedozwolonej klauzuli umownej i jako takie powoda nie wiązały. W konsekwencji ustalone na ich podstawie pomniejszenie wartości wykupu miało charakter świadczenia nienależnego i w oparciu oart.405 k.c.podlegało zwrotowi. W kontekście zastosowanej przez Sąd I instancji podstawy prawnej zasądzenia roszczenia powoda Sąd odwoławczy zobligowany jest jeszcze odnieść się do zarzutu z pkt.4 „c” apelacji. Sąd I instancji wbrew twierdzeniom skarżącego wyczerpująco wyjaśnił w jaki sposób uznanie postanowienia OWU przewidującego procentowe obniżenie wartości wykupu za klauzulę niedozwoloną wpłynie na zobowiązania stron. Zakwestionowanie przyjętego w Warunkach ubezpieczenia sposobu obniżania wartości wykupu, przy jednoczesnym braku podstaw do naliczania wartości wykupu w innej wysokości niż pełna wartość kapitału zainwestowanego przez powoda powoduje konieczność zwrotu różnicy między wartością jednostek zapisanych na rachunku klienta a kwotą rzeczywiście mu wypłaconą wyliczoną przy zastosowaniu niedozwolonego mechanizmu pomniejszenia. Całkowicie chybiona jest przy tym argumentacja skarżącego, że wyeliminowanie postanowień dotyczących wartości wykupu stawiałoby konsumenta w gorszej pozycji, pozbawiając go otrzymania wartości wykupu. Nie o wyeliminowanie instytucji wartości wykupu tutaj bowiem chodzi, lecz o wykluczenie mechanizmu pozwalającego na zmniejszanie jego wartości w oparciu o kryterium oderwane od faktycznie ponoszonych przez ubezpieczyciela kosztów związanych z umową.
Podsumowując, na skutek wyeliminowania wadliwego mechanizmu pomniejszania wartości wykupu (odwrócona opłata likwidacyjna) oraz braku szczególnych regulacji mogących ukształtować wartość wykupu inaczej niż przez odwołanie do całkowitej wartości kapitału zainwestowanego przez ubezpieczonego, zaistniała przesłanka uznania świadczenia za nienależne (art.410 §2 k.c.), co powoduje obowiązek jego zwrotu –art.410 §1 k.c.w zw. zart.405 k.c.
Konkludując, prawidłowe jest zarówno uznanie przez Sąd Rejonowy skuteczności odstąpienia przez powoda od umowy, co znajduje potwierdzenie we właściwie zinterpretowanych zapisach Warunków ubezpieczenia, których niejasności zostały rozstrzygnięte na korzyść konsumenta oraz w znajdujących odpowiednie zastosowanie przepisach prawa materialnego, tj.art.494 k.c.oraz812 §4 k.c., jaki poczyniona niezależnie od tego ustalenia ocena jako klauzuli niedozwolonej, regulacji wartości wykupu, w zakresie w jakim przewiduje sankcyjne jej obniżenie
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 385k.p.c., orzeczono jakw sentencji wyroku, oddalając apelację pozwanego jako bezzasadną. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 98 § 1i3oraz art.99 k.p.c.Strona pozwana przegrała postępowanie apelacyjne, więc była zobowiązana do zwrotu kosztów na rzecz powoda, który o zasądzenie tych kosztów wniósł w odpowiedzi na apelację. Na zasądzoną kwotę 1.200 zł złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego obliczone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z §10 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 z dnia 5 listopada 2015r.). Jednocześnie zważywszy na nakład pracy pełnomocnikai charakter sprawy brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda kosztów zastępstwa prawnego w wysokości przewyższającej stawkę minimalną.