Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 1948/13
Data wyroku: 2016-08-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zofia Lehmann

Sygnatura akt XII C 1948/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
P., dnia 10 sierpnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:SSO Zofia Lehmann
Protokolant:Starszy sekretarz sądowyE. W.
po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. w Poznaniu sprawy z powództwa
J. S., zam.ul. (...),(...)-(...) P.
E. S., zam.ul. (...),(...)-(...) P.
przeciwko(...) sp. z o.o.z siedzibą wP.,ul. (...),(...)-(...) P.
- ochrona naturalnego środowiska człowieka

I
Zasądza od pozwanego na rzecz powodów:

a
kwotę 70.100,-zł z tytułu spadku wartości zajmowanej przez nich nieruchomości z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 28 marca 2013 roku do dnia zapłaty, przy czym od dnia 1 stycznia 2016 roku z odsetkami za opóźnienie;

b
kwotę 7.706,18,-zł z tytułu nakładów na rewitalizację zajmowanej przez nich nieruchomości z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 28 marca 2013 roku do dnia zapłaty, przy czym od dnia 1 stycznia 2016 roku z odsetkami za opóźnienie;

I
W pozostałym zakresie powództwo oddala.

II
Koszty niniejszego postepowania rozdziela między stronami obciążając nimi w 1/5 części powodów i w 4/5 częściach pozwanego – i w związku z tym:

a
zasadza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 3.604,-zł z tytułu zwrotu części uiszczonej przez nich opłaty sądowej oraz kwotę 2.880,-zł z tytułu części poniesionego przez nich kosztu ich procesowego zastępstwa;

b
nakazuje ściągnąć od powodów na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 505,-zł z tytułu pozostałej części nieuiszczonej opłaty sądowej;

c
zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 720,-zł z tytułu zwrotu części poniesionego przez niego kosztu jego procesowego zastępstwa.

SSO Zofia Lehmann
Sygn. akt XII C 1948/13

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 8 września 2013 r., o dacie wpływu do tutejszego Sądu w dniu 18 września 2013 r., skierowanym przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wP.,powodowieJ. S.iE. S.wnieśli o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty80.000 złwraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 28 marca 2013 r. do dnia zapłaty, w tym:

1
20.000 złtytułem odszkodowania związanego z koniecznością poniesienia nakładów akustycznych w budynku mieszkalnym powodów,

2
60.000 złtytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości powodów.

Powodowie domagali się również zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swoich żądań powodowie przedstawili stan faktyczny, który legł u stóp skierowania przeciwko pozwanemu roszczeń o zapłatę, tj. objęcie z dniem 28 lutego 2012 r. nieruchomości znajdującej się w sferze ich własności, położonej wP.przyul. (...),działka nr (...), objętejksięgą wieczystą KW nr (...)ustanowionym obszarem ograniczonego użytkowania dla cywilnego lotniskaP.–Ł.wP.. Powodowie wskazali, że na mocy uchwały Sejmiku Województwa(...)Nr(...)z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP.należąca do nich na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomość położona przyul. (...)wP.znalazła się w tzw. strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania. Uchwałą Nr(...)wprowadzone zostały ograniczenia w zakresie przeznaczania terenów, wymagań technicznych dotyczących budynków oraz sposobu korzystania z terenów. Pismem z dnia 21 marca 2013 r. powodowie zgłosili pozwanemu roszczenia pod kątem rodzajowym i wezwali go do powołania biegłego celem oceny doznanych przez nich szkód, jednak pozwany odmówił prowadzenia rozmów ugodowych, zaoferował natomiast wyłącznie prowadzenie procedury koncyliacyjnej według ustalonych przez niego zasad i tylko co do roszczenia o nakłady „wygłuszeniowe” budynku. Zdaniem powodów, na tle tak przedstawionego stanu faktycznego przysługują im wobec pozwanego roszczenia oparte o przepisyustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska(t.jedn. opubl. Dz.U. 2013 r., poz. 1232), a mianowicie art. 129 ust. 2 oraz art. 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 tej ustawy, zastosowanie i wykładnię których szczegółowo i obszernie uzasadnili. Powodowie podnieśli, że interpretacja przepisówart. 136 ust. 3u.p.o.ś. w zw. z art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. wskazuje jednoznacznie, że ustawodawca nie ustanowił wymogu poniesienia nakładów na rewitalizację akustyczną budynku przed wniesieniem pozwu, takie też stanowisko dominuje w orzecznictwie sądów powszechnych apelacji(...). Powodowie wyliczyli, jakich ograniczeń w korzystaniu ze swej nieruchomości doznali, określili zakres dochodzonego odszkodowania, wskazali ponadto, że zaistniałą szkodę majątkową w swojej sferze prawnej definiują jako obejmującą również zmniejszenie wartości ich nieruchomości w myślart. 129 ust. 2u.p.o.ś. Odwołując się do treściart. 140 k.c.powodowie wskazali, że nieruchomość jest dobrem o charakterze inwestycyjnym, kapitałem, z którego mogliby korzystać bez ograniczeń gdyby nie ustanowiono wskazanego wyżej obszaru ograniczonego użytkowania. Jednym z najistotniejszych ograniczeń w jej korzystaniu w rozumieniuart. 129 ust. 2u.p.o.ś. jest hałas, a ściślej – konieczność znoszenia przez nich normatywnie dopuszczonych przekroczeń hałasu. Powodowie wskazali również, że ewentualne wykluczenie przepisów ustawy Prawo o ochrony środowiska jako podstaw prawnych roszczeń nie wyłącza oparcia ich roszczeń oart. 435 k.c.w zw. z art. 322 – 328 cytowanej ustawy. Powodowie dotrzymali ponadto terminu zart. 129 ust. 4u.p.o.ś. do zgłoszenia pozwanemu roszczeń. Żądanie zapłaty odsetek ustawowych oparli o treśćart. 455 k.c.iart. 481 § 1 k.c.(k. 1-43 akt).
W odpowiedzi na pozew z dnia 21 października 2013 r. pozwany(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Pozwany podniósł, że żadne z roszczeń nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionował czynną legitymację procesową po stronie powodowej w zakresie dotyczącym roszczenia o zapłatę odszkodowania z uwagi na konieczność rewitalizacji akustycznej budynku. Zdaniem pozwanego, z odpisu księgi wieczystej załączonego do pozwu nie wynika, aby powodowie byli właścicielami nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Wyraził też pogląd, że orzeczenia zapadające na gruncie stanów faktycznych obejmujących obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.mają dla niniejszej sprawy ograniczone znaczenie, gdyż każdy obszar ograniczonego użytkowania cechuje inna specyfika. Ograniczenia w zakresie sposobu korzystania z nieruchomości wprowadzone Uchwałą nr(...)są zdecydowanie mniej radykalne niż w przypadku stref związanych z utworzeniem takiego obszaru dla lotniska wojskowegoP.–K.. Pozwany zakwestionował roszczenie powodów o zapłatę odszkodowania za spadek wartości ich nieruchomości jako niewykazane z punktu widzeniaart. 6 k.c.Zdaniem pozwanego, samo wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania nie przesądza automatycznie o odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego. Odszkodowanie służy bowiem za konkretną szkodę, która powstała w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. W ocenie pozwanego, utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania i wprowadzenie tzw. strefy wewnętrznej, w której jest położona nieruchomość powodów, nie spowodowało zwiększenia immisji hałasu w stosunku do jego poziomu z okresu sprzed wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Wręcz przeciwnie, objęcie obszarem ograniczonego użytkowania zabudowy mieszkaniowej położonej w tzw. strefie wewnętrznej obszaru miało na celu zagwarantowanie dodatkowej ochrony dla nieruchomości położonych w najbliższym otoczeniu lotniska. W związku z powyższym nie można przyjąć w okolicznościach faktycznych sprawy, aby na skutek bliskości lotniska i ograniczeń wprowadzonych ww. uchwałą Sejmiku Województwa(...)spadła atrakcyjność i co za tym idzie wartość zabudowanej nieruchomości powodów. Wbrew ich stanowisku, nie nałożono na nich żadnych ograniczeń co do przeznaczania nieruchomości ani sposobu korzystania z niej, a więc nie mogło dojść do znacznego uszczuplenia ich prawa własności. Wskazana uchwała nie wprowadziła dla tej nieruchomości żadnych ograniczeń w zakresie przeznaczania terenu ani żadnych ograniczeń co do sposobu korzystania z niego. Pozwany podniósł ponadto, że nie generuje tzw. immisji, albowiem wytwarzany w związku z działalnością lotniska cywilnego poziom hałasu nie przekracza powszechnie dopuszczalnych norm. Co za tym idzie nie można uznać, aby powodom przysługiwały jakikolwiek roszczenia odszkodowawcze, albowiem nie sposób mówić o powstaniu szkody w ich sferze w związku z działalnością lotniskaP.-Ł.. W ocenie pozwanego, sąsiedztwo lotniska cywilnego wpływa wręcz na zwiększenie atrakcyjności nieruchomości mieszkalnych, co również uniemożliwia uznanie, aby sam fakt wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania mógł ujemnie wpłynąć na wartość nieruchomości powodów. Pozwany podniósł, że strona powodowa nie wykazała zgodnie z treściąart. 6 k.c.konieczności poniesienia nakładów na rewitalizację akustyczną budynku, dlatego żądanie pozwu w tym zakresie również winno być oddalone. Nie jest tak, że powodowie codziennie narażeni są na hałas na poziomie górnej granicy dopuszczalnej w danym obszarze. Pozwany podejmuje działania związane z ograniczeniem immisji hałasu. Przesłanką żądania odszkodowania jest każdorazowo zaistnienie szkody, a nie można wykluczyć sytuacji, że zastosowane w budynku powodów rozwiązania techniczne są wystarczające dla zapewnienia komfortu akustycznego w pomieszczeniach wymagających takiej ochrony. Pozwany zakwestionował także datę początkową płatności odsetek ustawowych od dochodzonych pozwem kwot (k. 122-156 akt).
W piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2016 r. powodowie wnieśli o zasądzenie odszkodowania z tytułu nakładów na rewitalizację akustyczną budynku z uwzględnieniem 23% stawki podatku VAT (k. 669 akt).
W piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2016 r. powodowie rozszerzyli powództwo w zakresie roszczenia o spadek wartości nieruchomości o kwotę10.100 złi wnieśli o zasądzenie na swoją rzecz łącznej kwoty90.100 złwraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 28 marca 2013 r. do dnia zapłaty, w tym:20.000 złtytułem odszkodowania związanego z koniecznością poniesienia nakładów akustycznych w budynku mieszkalnym powodów i70.100 złtytułem odszkodowania za spadek wartości ich nieruchomości (k. 838-838v akt).
W toku postępowania strony konsekwentnie podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
PowodowieJ. S.iE. S.są właścicielami - na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej - nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonej wP.przyul. (...), stanowiącejdziałkę o numerze (...), o powierzchni 0,0238ha, dla której Sąd RejonowyP.–S. M.wP.V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW nr (...).
Nieruchomość zabudowana podpiwniczonym, dwukondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym w zabudowie szeregowej, wzniesionym w technologii murowanej, położona wP.przyul. (...), składa się z działki gruntu o powierzchni 238m2, oznaczonej w ewidencji: obrębŁ., arkusz numer 6,działka nr (...).

Okoliczności niesporne
         , jak również wydruk i odpis zwykłyksięgi wieczystej KW nr (...)(k. 48-50v akt)
Na obszarze, na którym jest położona szacowana nieruchomość obowiązujeMiejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru(...).Szacowaną nieruchomość oznaczono w w/w planie symbolem MN – tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej.
Nieruchomość powodów jest położona w bliskim sąsiedztwie lotniska cywilnegoP.-Ł., które jest własnością pozwanego. LotniskoP.-Ł.powstało przed I wojną światową, w 2013 r. i jest najstarszym lotniskiem w Polsce. W okresie po transformacji ustrojowej przystąpiono do modernizacji(...)lotniska. W 1997 r. utworzono pozwanąspółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (...), której udziałowcami sąPrzedsiębiorstwo Państwowe (...)wW., Skarb Państwa, MiastoP.i Województwo(...). Pozwana spółka przystąpiła do modernizacji lotniska i w 2001 r. oddała do użytku dwa nowoczesne terminale: pasażerski i cargo oraz nową płytę postojową. Z kolei od 2008 r. lotnisko jest gotowe do obsługi ruchu lotniczego w strefieS.. Jednocześnie w ostatnich kilkunastu latach gwałtownie wzrosło zapotrzebowanie na usługi lotnicze obsługiwane przez(...). W 2000 r. z portu skorzystało 227.847 pasażerów i zanotowano wówczas 13.225 operacji lotniczych, w 2008 r. liczba pasażerów wyniosła już 1.274.679 przy 23.609 operacji lotniczych, z kolei w 2012 r. liczby te odpowiednio wynosiły: 1.594.929 i 25.256.

Okoliczności niesporne
         , jak również wydruki materiałów prasowych (k. 191-193 akt)
Szacowana nieruchomość położona jest wP.na terenieG., obrębŁ., w strefie pośredniej miasta.G.zajmuje południowo-zachodnią częśćP.znajdującą się na lewym brzeguW.. Ławica została włączona do miastaP.w 1940 r. Jej dostęp do środków komunikacji miejskiej oraz infrastruktury handlowej i usługowej na terenie osiedla należy uznać jako poprawny dla pełnionej funkcji mieszkaniowej.
W/w działka jest zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w zabudowie szeregowej. Droga dojazdowa do działki jest urządzona, utwardzona kostką brukową, nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego – elektroenergetycznego, wodno-kanalizacyjnego i gazowego. Kształt działki jest prostokątny, regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu jest płaskie, front działki ogrodzony przęsłami metalowymi, a dojście do budynku utwardzone kostką betonową. Bezpośrednie sąsiedztwo działki stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna.
Niezabudowana część gruntu została odpowiednio urządzona do pełnionej funkcji mieszkaniowej – trawnik oraz nasadzenia drzew i krzewów.

Okoliczności niesporne
         , jak również zeznania powoda (k. 846 akt)
Decyzją z dnia 28 lutego 2011 r.(...)Dyrektor Ochrony Środowiska wP.na wniosek pozwanego ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pod nazwą „Rozbudowa i modernizacja(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąim.H. W.” położonego wP.przyul. (...).

Dowód
         : decyzja z dnia 28 lutego 2011 r. na k. 81-114, 158-190, 301-304, 410-413v, 535-538v akt
Na podstawieart. 135 ust. 1, 2, 3a i 3b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiskaSejmik Województwa(...)podjął w dniu 30 stycznia 2012 r. uchwałę Nr(...)w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.-Ł.wP., która weszła w życie w dniu 28 lutego 2012 r.
Uchwała ta utworzyła obszar ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.-Ł.wP., podzielony na dwie strefy tzw. strefę wewnętrzną i tzw. strefę zewnętrzną, a w nim określiła ograniczenia w zakresie przeznaczania terenów, wymagań technicznych dotyczących budynków oraz sposobu korzystania z terenów.
Na mocy tej uchwały opisana wyżej nieruchomość, należąca do powodów, znalazła się wtzw. strefie wewnętrznejobszaru ograniczonego użytkowania.
Zgodnie z § 3 uchwały, granicę zewnętrzną obszaru ograniczonego użytkowania wyznacza się na podstawie:
1) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych;
2) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych;
3) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 50 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska;
4) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 40 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska.
W myśl postanowienia § 4 uchwały, w obszarze ograniczonego użytkowania wyodrębniono dwie strefy:
1) strefę zewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca granicą obszaru ograniczonego użytkowania, określona w § 3, a od wewnątrz linia będąca obwiednią:
a) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla pory nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych;
b) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB oraz dla pory nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska;
2) strefę wewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca obwiednią, o której mowa w pkt 1, a od wewnątrz linia biegnąca wzdłuż granicy lotniska.
W obszarze ograniczonego użytkowania zabroniono przeznaczania nowych terenów pod budowę szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży oraz pod strefy ochronneAuzdrowisk (§ 7 uchwały).
W obszarze ograniczonego użytkowania określono następujące sposoby korzystania z terenów w strefie wewnętrznej (§ 8 ust. 2):
a) zabroniono budowy nowych szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży,
b) dopuszczono rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży,
c) zabroniono tworzenia stref ochronnychAuzdrowisk,
d) dopuszczono lokalizowanie zabudowy mieszkaniowej, pod warunkiem zapewnienia właściwego komfortu akustycznego w pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej.
W uchwale wprowadzono ponadto wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania w postaci obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej (§ 9 ust. 2).
W § 2 pkt 3 uchwały wyjaśniono, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. W § 2 pkt 7 uchwały wyjaśniono także, iż przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej.

Okoliczności niesporne
         , jak również: decyzja(...)Dyrektora Ochrony Środowiska wP.z dnia 28 lutego 2011 r. (k. 81-114, 158-190, 301-304, 410-413v, 535-538v akt)
Pismem z dnia 21 marca 2013 r. powodowie zgłosili pozwanemu roszczenia w trybieart. 129 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiskai wezwali go do podjęcia negocjacji w sprawie ustalenia wysokości poniesionej szkody. Powodowie domagali się od pozwanego zapłaty na ich rzecz odszkodowania w łącznej kwocie 250.000 zł, w tym 150.000 zł z tytułu ubytku wartości należącej do nich nieruchomości oraz kwoty 100.000 zł z tytułu nakładów koniecznych na wygłuszenie budynku na niej położonego.
Pismem opatrzonym datą 30 kwietnia 2013 r. pozwany poinformował powodów, iż przewiduje możliwość wypłaty dobrowolnego odszkodowania wyłącznie na modernizację akustyczną nieruchomości w ramach procedury koncyliacyjnej.

Dowód
         : pismo z dnia 21 marca 2013 r. zawierające zgłoszenie roszczenia (k. 46-46v akt), pismo pozwanego z dnia 30 kwietnia 2013 r. (k. 47 akt)
Pismem z dnia 25 czerwca 2013 r. pełnomocnik powodów zwrócił się do(...)DyrekcjiOchrony (...)wP.o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie. Z podobnym wnioskiem wystąpił również do Urzędu Marszałkowskiego Województwa(...)wP.. O udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie pełnomocnik powodów zwracał się następnie pismami z dnia 17 lipca 2013 r. i z dnia 9 sierpnia 2013 r.

Dowód
         : pisma z dnia 25 czerwca 2013 r. (k. 51-52v akt), pismo Marszałka Województwa(...)z dnia 11 lipca 2013 r. (k. 53-53v akt), pismo Urzędu Marszałkowskiego Województwa(...)z dnia 11 lipca 2013 r. (k. 54-54v akt), pismo(...)DyrekcjiOchrony (...)wP.z dnia 3 lipca 2013 r. (k. 55 akt), pismo z dnia 17 lipca 2013 r. (k. 56-57 akt), pismo(...)DyrekcjiOchrony (...)wP.z dnia 7 sierpnia 2013 r. (k. 58 akt), pisma z dnia 9 sierpnia 2013 r. (k. 59-61 akt), pismo Urzędu Marszałkowskiego Województwa(...)z dnia 27 sierpnia 2013 r. (k. 62-62v akt), dokumenty na płycie CD – k. 117 akt, dokumenty na k. 550-551v, 553-502v akt
Ministerstwo Środowiska Departament Ocen Oddziaływania na Środowisko w piśmie z dnia 16 lipca 2007 r. stanęło na stanowisku, że interpretacja art. 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 Prawa ochrony środowiska prowadzi do konkluzji, że ustawodawca nie wymagał poczynienia nakładów rewitalizacyjnych na nieruchomości przed dochodzeniem ich zwrotu na drodze sądowej.

Dowód
         : pismo z dnia 16 lipca 2007 r. (k. 115 akt)
Budynek powodów zlokalizowany wP.przyul. (...)podlegał analizie mającej na celu ocenę zgodności z wymogami aktualnych norm budowlanych. Podstawą formalną takiej oceny jestrozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Rozporządzenie to wymaga zapewnienia w budynkach poziomów hałasu przenikających z zewnątrz nieprzekraczających wartości dopuszczalnych, określonych normą PN-87/B-(...)„Akustyka Budowlana. Ochrona przed hałasem pomieszczeń w budynkach. Dopuszczalne wartości poziomie dźwięku w pomieszczeniach” oraz zachowania wymogów dotyczących izolacyjności przegród w budynkach – określonych normą PN-B-(...)-3:1999 „Izolacyjność akustyczna przegród w budynkach i izolacyjność akustyczna elementów budowlanych. Wymagania”. Wymagania normowe dotyczą wybranych kategorii pomieszczeń w budynkach mieszkalnych – określonych odrębnie w każdej z norm. Ustalenia wynikające z przywołanych norm nie muszą być zbieżne, co wynika z ich odmiennej konstrukcji, w szczególności w zakresie ustaleń dotyczących hałasu w otoczeniu chronionego obiektu”.
Gdyby działalność pozwanego nie powodowała przekroczeń dopuszczalnych wartości poziomu hałasu w środowisku zewnętrznym, wymaganych obowiązującymi (aktualnie i w 2012 r.) przepisami, tj. rozporządzeniem Ministra Środowiska w 2007 r. i gdyby w związku z tym nie został wprowadzony(...) ograniczonego (...)budynek mieszkalny powodów odpowiadałby wymaganiom polskich norm: PN-87/B-(...), dotyczącej komfortu akustycznego wewnątrz pomieszczeń oraz PN-B-(...)-3:1999, określającej minimalne własności dźwiękoizolacyjne przegród zewnętrznych.
Przywołane normy budowlane były aktualne przed wprowadzeniem(...) ograniczonego (...), ponadto przepisy prawne określające dopuszczalne wartości poziomu hałasu w środowisku dotyczące hałasów lotniczych obowiązywały w rozważanym czasie i aktualnie w niezmienionej postaci, budynek spełniałby wymagania obu norm również w okresie poprzedzającym wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania.
W związku z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dopuszczona została działalność lotniska, powodująca degradację klimatu akustycznego w środowisku, m.in. w otoczeniu posesji powodów. W dopuszczonej sytuacji izolacyjność przegród zewnętrznych budynku mieszkalnego powodów jest niewystarczająca dla zachowania w porze nocnej poprawnych warunków akustycznych wewnątrz salonu, zlokalizowanego na parterze. W pozostałych pomieszczeniach są zapewnione warunki akustyczne. Zapewnienie wymaganego komfortu akustycznego w salonie wymaga zwiększenia izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych tego pomieszczenia. Zakres adaptacji akustycznej dla docelowej aktywności lotniska w 2034 r. wyraża się w tym, że zlecone zmiany polegać będą na wymianie okien i drzwi balkonowych na okna i drzwi o znacznie wyższej izolacyjności akustycznej. Zamontowanie w budynku stolarki budowlanej o wymaganych parametrach ogranicza dopływ powietrza do wnętrza budynku. W związku z tym konieczne jest również usprawnienie systemu wentylacji poprzez zamontowanie nawiewników. Doboru nawiewników dokonano z uwzględnieniem ich własności akustycznych oraz zapotrzebowania w zakresie strumienia powietrza doprowadzonego do pomieszczenia. Ponieważ montaż nawiewników pogarsza wypadkowe własności dźwiękoizolacyjne okien, w niezbędnych przypadkach dokonano modyfikacji wstępnych ustaleń dotyczących wymaganych własności dźwiękoizolacyjnych stolarki budowlanej. Niezbędne jest przy tym uwzględnienie wymagań wynikających z konieczności usprawnienia systemu wentylacji budynku.
Określenie kosztów adaptacji akustycznej budynku winno zostać dokonane przez biegłego sądowego innej specjalności. Jednakże zapotrzebowanie na okna o wysokiej izolacyjności akustycznej wyklucza możliwość zastosowania standardowej oferty cenowej producentów, dotyczącej okien o typowych, powszechnie stosowanych izolacyjności akustycznych, a nawet okien określanych przez dostawców jako „okna akustyczne”. Uzyskanie okna o znacznej izolacyjności wymaga zastosowania odpowiedniego oszklenia, ramy i sposobu zamontowania okna, jak również zapewnienia jego wyjątkowej szczelności. W związku z wzrostem wymagań dotyczących izolacyjności, cena okna szybko rośnie w stosunku do okien standardowych.
Ze względu na odmienny sposób charakteryzowania hałasów zewnętrznych – w części przypadków ograniczony do wartości średnich poziomu hałasu w szerokim przedziale czasu – ocena budynku powodów w świetle wymagań normy PN-B-(...)-3:1999 „Izolacyjność akustyczna przegród w budynkach i izolacyjność akustyczna elementów budowlanych. Wymagania” nie pokrywa się z oceną wynikającą z normy PN-87/B-(...). Zapewnienie zgodności z zapisami normy PN-B-(...)-3:1999 dla dopuszczonej w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania aktywności lotniska nie wymaga adaptacji akustycznej budynku powodów, w związku z czym niezbędne w ramach adaptacji akustycznej działania określono ostatecznie na podstawie bardziej restrykcyjnej normy PN-87/B-(...). Zgodność z zapisami normy PN-B-(...)-3:1999 w żaden sposób nie podważa zasadności podejmowania działań służących spełnieniu wymagań normy PN-87/B-(...).

Dowód
         : protokół kontroli na k. 194-200 akt, fragmenty dokumentu „Raport o oddziaływaniu na środowisko (…)” na k. 201-202, 304v-305v, k. 373-377v, k. 414-416v, 418, 538v-540 akt, dokument na k. 281-282 akt, „Mapa akustyczna miastaP.wraz z programem ochrony środowiska przed hałasem” na k. 316-338v akt, „Program ochrony środowiska przed hałasem dla miastaP.” (k. 339-344 akt), „Raport cząstkowy 3” (k. 345-350v akt), dokumenty na k. 351-372 akt, opinia z dziedziny akustyki i ochrony środowiska z dnia 30 czerwca 2015 r. (k. 422-508 akt), pismo biegłej sądowejA. K. (1)z dnia 3 grudnia 2015 r. (k. 642-643 akt)
Koszt nakładów na uzyskanie wymaganego przepisami klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym na nieruchomości powodów wynosi6.256,19 zł netto,a przy uwzględnieniu stawki podatku VAT na poziomie 23% wartość nakładów brutto wyniesienie7.706,18 zł.Wobec tego, że wysokość stawki podatku zależna jest także od form opodatkowania podmiotu wykonującego prace remontowe, możliwe jest w szczególnym przypadku zastosowanie innej stawki podatku VAT. Przy zastosowaniu stawki podatku VAT w wysokości 8% wysokość nakładów brutto wyniesie6.766,40 zł.
Wycena biegłego z dziedziny budownictwa uwzględnia wyłącznie koszty bezpośrednio związane z podniesieniem walorów akustycznych budynku, zgodnie z ustaleniami akustycznymi wskazanymi przez biegłą akustyk. Nie obejmuje zatem malowania ścian wewnętrznych i elewacji. Powodowie nie mogą w sposób pewny potwierdzić, czy malowanie w ogóle będzie towarzyszyło robotom budowlanym związanym z wymianą okien. Z tego też powodu nie można dokonać żadnego obmiaru fragmentów ścian ewentualnie wymagających malowania. Skoro obmiar jest podstawą wyceny, to jeśli nie ma obmiaru nie jest możliwe wykonanie wyceny. Ponadto montaż parapetów nie ma związku z podniesieniem parametrów akustycznych budynku, więc kwestia ta nie była przedmiotem opinii. Przy poprawnie przeprowadzonym wykonawstwie robót polegających na wymianie okien nie powinna powstać konieczność malowania ścian.

Dowód
         : opinia biegłego sądowego z dziedziny budownictwa z dnia 16 września 2015 r. (k. 507-590 akt), oferty z dnia 20 czerwca 2014 r. (k. 604-606 akt), opinia uzupełniająca z dnia 13 listopada 2015 r. (k. 621-631 akt), pisma biegłego sądowego z dnia 17 grudnia 2015 r. (k. 648-649 akt) i z dnia 1 lutego 2016 r. (k. 660 akt) oraz z dnia 15 marca 2016 r. (k. 689-694 akt), z dnia 7 kwietnia 2016 r. (k. 747-748 akt) i z dnia 25 kwietnia 2016 r. (k. 751 akt)
Utrata wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot opinii (szkoda majątkowa) w związku z jej położeniem w obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.według stanu nieruchomości na dzień 28 lutego 2012 r. oraz cen na dzień 21 grudnia 2012 r. i na dzień sporządzenia opinii wynosi70.100 zł.

Dowód
         : opinia biegłego sądowego z dziedziny szacowania nieruchomości z dnia 31 marca 2016 r. (k. 703-738v akt), pismo biegłego sądowego z dnia 8 czerwca 2016 r. (k. 814-817 akt)
Do dnia wniesienia pozwu pozwany nie uiścił powodom żądanej przez nich kwoty w jakiejkolwiek części.

Niesporne

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów, opinii biegłych i zeznań powoda. Dokumenty urzędowe zawarte w aktach sprawy, a za takie uznać należy wskazane wyżej decyzje administracyjne i odpisy księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, z położeniem której związane jest niniejsze postępowanie, uznano za wiarygodne w całości. Odpowiadały one dyspozycjiart. 244 § 1 k.p.c., zgodnie z treścią którego dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Dokumenty prywatne, a za takie uznać należy korespondencję wymienioną przez strony przed zawiśnięciem miedzy nimi sporu, zostały również uznane za wiarygodne. W postępowaniu cywilnym dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie -art. 245 k.p.c.
Autentyczność dokumentów prywatnych i urzędowych oraz prawdziwość treści dokumentów urzędowych nie była kwestionowana przez żadną ze stron w oparciu o treśćart. 232 k.p.c.w zw. zart. 252 k.p.c.iart. 253 k.p.c.Także Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby uczynić to z urzędu. Tym samym okazały się one przydatne w sprawie, stając się podstawą powyższych ustaleń faktycznych.
Okoliczność, że żadna ze stron nie kwestionowała treści kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy pozwoliła na potraktowanie tych kopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej.
Charakter dokumentu prywatnego ma m.in. załączona do akt przez powodów opiniaA. K. (2)z dnia 28 kwietnia 2008 r. opracowana dla potrzeb innej sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Poznaniu (k. 607-616 akt) oraz opiniaJ. W.z dnia 1 lutego 2016 r. także opracowana dla potrzeb innej sprawy (k. 678-682 akt). Podobną uwagę odnieść należy do opinii z dnia 16 grudnia 2015 r. (k. 766-773v akt) oraz ekspertyzy z kwietnia 2016 r. na k. 840-841 akt. Skoro zostały one opracowane w innych postępowaniach to nie było podstaw do tego, aby stosować ich wnioski i konkluzje w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Tylko opinia biegłego sądowego opracowana na zlecenie Sądu korzysta z waloru i mocy dowodowej wynikających z przepisówk.p.c.Wszelakie ekspertyzy, oceny, opinie – nawet jeśli zostały opracowane przez biegłych wpisanych na listę prowadzoną przez Prezesa właściwego Sądu Okręgowego, jednakże nie na podstawie postanowienia Sądu wydanego w konkretnej sprawie, mogą korzystać tylko z waloru dowodowego przydanego dokumentom prywatnym.
W wielu postępowaniach powstaje konieczność posłużenia się wiadomościami specjalnymi z konkretnej dziedziny, a taką szansę daje unormowanieart. 278 § 1 k.p.c.
Tak też było w niniejszym postępowaniu, co zdeterminowało uwzględnienie wniosku strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny akustyki i ochrony przed hałasem, budownictwa i szacowania nieruchomości celem ustalenia okoliczności sprecyzowanych w cyt. wyżej pismach procesowych. Nie było bowiem sporu między stronami co do faktu położenia nieruchomości powodów w tzw. strefie wewnętrznej ograniczonego obszaru użytkowania w związku funkcjonowaniem lotniska cywilnegoP.-Ł.. Sporne między stronami było natomiast to, czy na skutek działalności pozwanego lotniska nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów i wystąpiła dodatkowa szkoda w postaci konieczności poniesienia nakładów na właściwą akustykę budynku powodów.
W tych wszystkich zagadnieniach Sąd - niedysponujący przecież tzw. wiadomościami specjalnymi - poczynił ustalenia na podstawie opiniiA. K. (2),K. J.iK. R..
Jeśli chodzi o opinięA. K. (2), to kwestionowała ją wyłącznie strona powodowa (pisma pełnomocników stron na k. 516 akt i k. 520-523 akt). Sąd nie uwzględnił tych zastrzeżeń. Pismo biegłej pochodzące z dnia 3 grudnia 2015 r. stanowi wystarczającą w ocenie Sądu odpowiedź na wyrażone przez powodów wątpliwości. Autorka opinii przekonująco wyjaśniła rolę tzw. nawiewników, jak i wskazała, że projektowane przez nią zmiany obejmują spełnienie wymagań normowych, nie dotyczą natomiast zapewnienia ponadprzeciętnego komfortu w budynku powodów. Pozwany zgodnie z ogólnymi zasadami odpowiedzialności za szkodę zobligowany jest do naprawienia szkody w pełnej wysokości, pozostającej w związku przyczynowym z wprowadzeniem spornego obszaru ograniczonego użytkowania, a nie do zapewniania powodom ponadprzeciętnego komfortu w ich budynku. Nakłady rewitalizacyjne, akustyczne służyć mają spełnieniu wymagań normowych, a nie ulepszaniu nieruchomości powodów w sposób nie pozostający w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania.
Reasumując, opinia ta została opracowana przez osobę fachową, posiadającą doświadczenie na polu teorii i praktyki.A. K. (2)to osoba obca do stron i niezainteresowana tym, aby w sprawie wydano korzystne rozstrzygnięcie dla którejkolwiek z nich. Jej opinia jest szczegółowa i uzasadniona została zgodnie zart. 285 § 1 k.p.c.Z uwagi na niezwykle trudną i rozbudowaną materię opiniowania, posiadała w tych fragmentach, gdzie było to niezbędne wyjaśnienie podjęć z dziedziny akustyki i ochrony środowiska niezbędnych do prawidłowego rozumienia opinii.
Odnośnie opiniiK. J.wskazać trzeba, że kwestionowała ją zarówno strona pozwana jak i strona powodowa (pisma pełnomocników stron na k. 599-560 akt i k. 601-602 akt, k. 637-638 akt, k. 654 akt i k. 665-666v i k. 700 akt).K. J.z zarzutami tymi przekonująco rozprawił się w opinii uzupełniającej z dnia 13 listopada 2015 r. (k. 621-631 akt) oraz kolejnych pismach z dnia 17 grudnia 2015 r. (k. 648-649 akt) i z dnia 1 lutego 2016 r. (k. 660 akt) oraz z dnia 15 marca 2016 r. (k. 689-694 akt), z dnia 7 kwietnia 2016 r. (k. 747-748 akt) i z dnia 25 kwietnia 2016 r. (k. 751 akt). Wbrew zarzutom stronK. J.w całości uwzględnił wcześniejszą opinięA. K. (2)i według niej wyliczył rozmiar odszkodowania związanego z koniecznością poniesienia nakładów „akustycznych”. Opinie te więc w pełni ze sobą korelują i nie można postawić tezy o ich sprzeczności. W ocenie Sądu zarzuty powodów zmierzały do uzyskania potwierdzenia ich stanowiska o tym, że czyniąc nakłady akustyczne mogą wykonać je w sposób droższy, w tym sensie, że np. dotychczasowe okna z pcv zastąpić znacznie droższymi oknami z drewna (ofertafirmy (...)). Kalkulowanie okien z innych materiałów (niż zastosowane dotychczas) a przez to droższych jest jednak odejściem od sedna sprawy – nie uwzględnia, z czego budynek został wykonany. Przyjęta w opinii metodologia odzwierciedla średnie ceny obowiązujące w czasie wskazanym przez Sąd na(...)rynku usług budowlanych. Z kolei wyliczenie nakładów z uwzględnieniem dwóch stawek podatku 8% i 23% wynikało z tego, że – jak wskazał biegły – istnieją różne formy opodatkowania podmiotu wykonujące prace remontowe. Do wyboru Sądu pozostawiono zastosowanie jednej z tych stawek.
Konsekwentnie, także tę opinię Sąd zaaprobował, albowiem została ona opracowana przez osobę obcą do stron i niezainteresowaną tym, jakie w sprawie zostanie wydane rozstrzygnięcie. Opinia ta została wyczerpująco uzasadniona, zgodnie zart. 285 § 1 k.p.c., ponadto nosiła cechy logiczności i spójności. Jak wskazano wyżej, uwzględniała wszelkie informacje i wyliczenia podane przezA. K. (2).
Co do ostatniej opiniiK. R., wskazać należy, że tę opinię kwestionowała natomiast jedynie strona pozwana (pisma pełnomocnika m.in. na k. 757-765v, k. 775-779v akt), domagając się jej oceny przez właściwą Komisję. Żadnego z zarzutów pozwanego do opinii z zakresu szacowania nieruchomości Sąd nie podzielił.
Wymaga podkreślenia, na co zwrócił uwagę autor opiniiK. R., że określenie utraty wartości nieruchomości na skutek ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.ze względu na specyfikę faktycznego wprowadzania rzeczywistych utrudnień dla nieruchomości w ustanowionych strefach jest zadaniem trudnym i dość skomplikowanym. Nie można przy tym pomijać, że Raport o oddziaływaniu na środowisko pn. „Rozbudowa i modernizacja(...) Spółka z o.o.im.H. W.” zakłada stopniowy rozwój działalności lotniska i zwiększenie liczby operacji lotniczych aż do roku 2034 r., kiedy to prognozowana w raporcie liczba operacji lotniczych dla pory dziennej ma wynieść 120 operacji, a dla pory nocnej 12 operacji. Prognozowana w raporcie liczba operacji lotniczych w 2014 r. wynosić ma dla pory dziennej 84 operacje, a dla pory nocnej 12 operacji. Z uwagi na brak w chwili obecnej ruchu lotniczego o natężeniu prognozowanym w 2034 r. nie ma możliwości poznania tak przez obecnych właścicieli nieruchomości, jak i przede wszystkim przez potencjalnych nabywców skali przyszłych utrudnień i ograniczeń z tego tytułu. Niewątpliwie zaś na poziom cen rynkowych ma wpływ tzw. świadomy nabywca, który w pierwszej kolejności kieruje swą uwagę na lokalizację nieruchomości pozostającej w sferze jego zainteresowań. Ów świadomy nabywca doskonale orientuje się w przedmiocie niekorzystnego wpływu hałasu na zdrowie. Analizy dotyczące następstw ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.wykazywały, że reakcja rynku w zakresie obniżek cen wartości nieruchomości usytuowanych w pobliżu tego lotniska następowała na przestrzeni kilku lat, odpowiednio do wzrastających obciążeń wynikających ze wzrostu intensywności przelotów. Doświadczenia z analogicznej niemal sytuacji wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.nie mogą zatem pozostać obojętne dla ustalenia, czy i o ile nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów skoro systematycznie do 2034 r. ma wzrastać liczba operacji lotniczych samolotami rejsowymi i czarterowymi w porze dziennej (w porze nocnej ma co do zasady pozostać na poziomie 12 operacji na dobę w odniesieniu do roku 2014).
Oznacza to zatem, że brane pod uwagę muszą być nie tylko aktualne uciążliwości i ograniczenia w prawie własności wynikające z ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, ale również potencjalne przyszłe obciążenia, prognozowane w Raporcie o oddziaływaniu na środowisko, którym właściciele nieruchomości położonych w obszarze ograniczonego użytkowania nie będą mogli oponować. Jak wskazano wyżej, analogicznie jak miało to miejsce w odniesieniu do lotniska wojskowegoP.–K., obszar ograniczonego użytkowania wprowadza się, jeśli nie jest możliwe dotrzymanie dalszych standardów poziomów hałasu w środowisku –art. 135 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska(t.jedn. Dz.U. 2008 r., Nr 25, poz. 150 ze zm.). Przesłanki wprowadzenia takiego obszaru wymienia przepisart. 135u.p.o.ś.
Autor opinii wskazał jednocześnie, że prezentację dotychczasowych wyników badań w zakresie utraty wartości nieruchomości wokół lotnisk cywilnych w Europie i na świecie przedstawiono w opracowaniu pn. „Problematyka wycen umniejszania nieruchomości położonych w strefie ograniczonego użytkowania lotniska na przykładzie lotniskaP.–K.” - opracowanie autorstwa rzeczoznawców majątkowych:M. K.,W. S.,M. P.,A. J., luty 2006 r. Sąd podziela przy tym pogląd autora opinii, że skoro Polska jest krajem europejskim, członkiem(...)i Unii Europejskiej nie ma przeszkód do tego, aby móc wykorzystywać doświadczenia z wieloletnich badań prowadzonych na terenie innych państw do stanu faktycznego obejmującego obszar ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.. Autorzy tego opracowania wskazali w szczególności, że „nadmierny hałas ma negatywny wpływ na środowisko, organizmy ludzkie, faunę, nieruchomości itp. Przez teren zagrożony hałasem rozumie się teren, dla którego przekroczone są poziomy hałasu w stopniu wymagającym podjęcia przedsięwzięć ochronnych. Oddziaływanie lotnisk, w szczególności wpływ emisji hałasu na wartość nieruchomości nie był przedmiotem kompleksowych badań na rynku polskim. Ocenia się, że oddziaływanie lotnisk wojskowych jest bardziej dokuczliwe od oddziaływania poddanych ocenie lotnisk pasażerskich. Z analizy raportów zagranicznych instytutów naukowych, dotyczących problematyki negatywnego wpływu ruchu lotniczego na wartość nieruchomości, wynika między innymi, że negatywny wpływ ruchu lotniczego na wartość nieruchomości jest niekwestionowany, czynnikiem mierzalnym i parametryzowanym jest poziom hałasu, podawany w średnich wartościach linii izofon dla pory dziennej i nocnej, wyrażony w decybelach, wartość nieruchomości zabudowanych i lokalowych wyraźnie spada zaś nieruchomości komercyjnych często rośnie na skutek sąsiedztwa lotniska pasażerskiego” (str. 19-20 opinii). Tak sformułowane założenia dla procesu opiniowania Sąd rozpoznający niniejszy spór w pełni zaakceptował jako odpowiadające logice, ale też wskazujące, że autor opinii starał się kompleksowo zbadać wszystkie okoliczności, jakie mogą mieć znaczenie dla prawidłowej wyceny szkody. Nie bez znaczenia pozostaje także stwierdzenie opinii, że wartość nieruchomości jest wynikiem oddziaływania szeregu czynników wewnętrznych i zewnętrznych; wyodrębnienie wszystkich możliwych atrybutów mających wpływ na wartość nieruchomości jest bardzo trudne i praktycznie niemożliwe. Dalsza część uzasadnienia opinii wskazuje, że autor opinii starał się w jak najdalej idącym stopniu uwzględnić zarówno atrybuty zewnętrzne jak i wewnętrzne, wymienione na str. 12 opinii.
Sąd nie znalazł podstaw, aby zakwestionować opinięK. R.tylko z tej przyczyny, że bazował on na doświadczeniach z analogicznej sytuacji wprowadzenia strefy ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.. Jest faktem znanym Sądowi z urzędu, że w sprawach tych początkowo ustalanie ubytku wartości nieruchomości faktycznie również było zadaniem trudnym, jednak z upływem czasu biegli sądowi, w tym również wyżej wymieniony, opracowujący opinie na zlecenie Sądu Okręgowego w Poznaniu, który rozpoznawał szereg tych spraw, wypracowali pewne standardy szacowania tych ubytków w tym właściwy dobór transakcji nieruchomości dla celów porównawczych. Zdaniem Sądu, niezasadnie strona pozwana podnosiła, że badania przeprowadzone w związku z działalnością lotniska wojskowegoP.–K.nie mogą stanowić podstawy wyliczenia szkody powstałej w majątku powoda z tego względu, że obejmują obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego, a nie cywilnego, a ponadto dotyczą odmiennego rynku i struktury nieruchomości, które są położone w mniej atrakcyjnej części aglomeracji(...)niż nieruchomość powoda. W ocenie Sądu wykorzystanie wyników badań dotyczących lotniska wojskowegoP.-K.było ze wszech miar uzasadnione, przy czym nie można stwierdzić, aby sprowadzało się ono do „przekopiowania” ich na grunt niniejszej sprawy. Po pierwsze, można było dzięki temu skorzystać z analiz dotyczących rynku polskiego a przy tym rynku lokalnego. Po drugie, oba lotniska położone są w tym samym mieście, w bezpośrednim sąsiedztwie terenów mieszkaniowych, a dodatkowo w obu przypadkach mamy do czynienia nie ze zorganizowaniem nowego lotniska, ale z rozbudową (intensyfikacją) lotniska funkcjonującego od wielu lat z uwagi na prognozowaną rozbudowę jego działalności (m.in. obsługa większej liczby lotów). Biegły sądowy w przekonywujący sposób wyjaśnił także, że zarówno w odniesieniu do lotniska wK., jak również lotniska cywilnegoP.–Ł.najistotniejszymi czynnikami wpływającymi na spadek wartości nieruchomości są poziom hałasu odczuwalny w miejscu położenia nieruchomości oraz ograniczenia w zakresie wykonywania prawa własności wprowadzone właściwymi aktami prawa miejscowego, ustanawiającymi obszary ograniczonego użytkowania. Stanowisko pozwanego, że powód w ogóle nie wykazał, że doznaje ograniczeń w zakresie wykonywania prawa własności nie mogło zasługiwać na aprobatę, skoro ograniczenia te wynikają wprost z aktu prawnego. Z tego względu badania poczynione w związku z działalnością lotniska wojskowegoP.–K.mogły być podstawą opinii wydanej w niniejszej sprawy, rzecz jasna przy uwzględnieniu mniejszego poziomu hałasu emitowanego przez lotnisko cywilne, co miało zresztą miejsce, jak wynika jednoznacznie z wyliczeń przedstawionych w uzasadnieniu przedmiotowej opinii.
Nie mogły mieć także znaczenia dla oszacowania wysokości szkody rozumianej jako spadek wartości nieruchomości zarzuty pozwanego, że badania dotyczące wpływu działalności lotniska wojskowegoP.–K.obejmowały nieruchomości charakteryzujące się mniejszą atrakcyjnością niż nieruchomości położone w północno-zachodniej części aglomeracji(...)w tym na terenieP.należącego do GminyT., która od wielu już lat znajduje się w czołówce najbogatszych gmin w kraju. Okoliczności z tym związane mają niewątpliwie wpływ na oszacowanie wartości nieruchomości (przeprowadzonej podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej), pozostają jednak bez znaczenia dla określenia następnie ubytku ich wartości, który jest spowodowany, o czym była już mowa wyżej, m.in. uciążliwościami związanymi z działalnością sąsiadujących lotnisk. Jedną z tych uciążliwości jest hałas przez nie generowany.
Jest faktem znanym Sądowi z urzędu, iż metodyka wyceny szkody powstałej w związku z działalnością lotniska wojskowegoP.–K., w części opierająca się na badaniach zagranicznych, znalazła pełną aprobatę w dotychczasowym orzecznictwie. Pozwany konstruując zarzuty wobec tej opinii nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów niezezwalających na korzystanie z wypracowanych w tym zakresie standardów i wyników badań w sprawach toczących się przeciwko pozwanemu(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.. Wymaga podkreślenia w tym miejscu, że Sąd Apelacyjny w Poznaniu wielokrotnie podkreślał, że model dokonywania wyceny szkody w postaci ubytku wartości nieruchomości, odwołujący się w znacznej mierze do doświadczeń z innych lotnisk spoza Polski, z uwagi na brak dostatecznych danych co do rynku lokalnego, musi być uznany za wystarczający chociażby z uwagi na krótki, gdyż 2-letni termin do zgłaszania roszczeń (por. przykładowo wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 marca 2012 r., I ACa 775/11, Legalis nr 457401; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 lipca 2013 r., I ACa 601/13, Legalis nr 737405). W szczególności pozwany nie przedstawił żadnych dowodów, które negowałyby wnioski, nie wskazał też metody, która pozwoliłaby w sposób bardziej miarodajny ustalić utratę wartości nieruchomości po wprowadzeniu obszaru ograniczonego użytkowania. Metoda przyjęta przez autora opinii odpowiadała postanowieniomart. 152 ustawy o gospodarce nieruchomościamiorazrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego(Dz.U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Skoro w okresie od lutego 2012 r. do dnia sporządzenia opinii na analizowanym rynku utrzymywał się zerowy trend zmiany ceny logicznym jest, że wartość rynkowa nieruchomości na dzień 21 grudnia 2012 r. odpowiada jej wartości rynkowej na dzień sporządzenia opinii.
W tym stanie rzeczy uznać należało, że podnoszone przez stronę pozwaną zarzuty stanowiły jedynie nieuzasadnioną polemikę z wnioskami przedstawionymi przez biegłego, wynikającą z niezgody na treść tej opinii, a zatem nie mogły prowadzić do ich skutecznego podważenia. Uznać trzeba tym samym za słuszną metodykę przyjętą przez autora opinii, skoro oparta została na wynikach wieloletnich badań zagranicznych dotyczących wpływu sąsiedztwa lotnisk cywilnych na wartość nieruchomości i wynikach badań dotyczących wpływu lotniskaP.-K.na kształtowanie się cen nieruchomości – przy jednoczesnym wykorzystaniu częściowych badań dotyczących oddziaływania samego lotniskaP.–Ł.. Nie mogło odnieść także skutku kwestionowanie przez pozwanego prawidłowości doboru nieruchomości stanowiących podstawę do badań porównawczych oraz prawidłowości określenia parametrów nieruchomości powoda. Biegły w złożonych na rozprawie wyjaśnieniach w sposób wyczerpujący odniósł się do tych zastrzeżeń, w tym wyjaśnił przyjętą metodę określenia parametrów nieruchomości powoda i nieruchomości porównawczych. Dalsze zarzuty strony pozwanej zmierzające do powołania kolejnego biegłego sądowego i opracowania nowej, drugiej opinii z tym przedmiocie cechowały się dowolnością, uznać zatem trzeba je za sformułowane tylko na użytek sprawy celem forsowania korzystnej dla pozwanego niemniej wadliwej metodologii, a nie do wykazania błędów logicznych opinii, a także jej sprzeczności z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Poza tym to do biegłego, działającego na zlecenie Sądu, jako mającego służyć wiedzą fachową, należy wybór metodyki opracowania opinii. Biegły sądowy zastosował się do treści tzw. Noty Interpretacyjnej o podejściu porównawczym i według jej założeń oszacował ubytek wartości spornej nieruchomości. Z treści opinii wynika też, że biegły sądowy uwzględnił fakt wcześniejszego istnienia lotniskaP.–Ł.i jego wpływu na wartość nieruchomości sąsiednich. Fakt, że opinia biegłego okazała się niekorzystna dla strony pozwanej nie oznacza, że jest ona wadliwa, jak to zarzucał konsekwentnie pozwany. Za prawidłowe z punktu widzenia postanowień rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r. i postanowień Noty Interpretacyjnej Sąd uznał oszacowanie wartości nieruchomości na podstawie cen transakcyjnych. Podniesienie przez biegłego okoliczności, że na obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP.ma miejsce wręcz znikoma ilość transakcji dotyczących kupna-sprzedaży nieruchomości tylko potwierdza, że tzw. świadomi nabywcy nieruchomości poszukują „spokojniejszych” lokalizacji nieruchomości bez sąsiedztwa lotnisk, dużych przedsiębiorstw, oczyszczalni ścieków, czy wysypisk śmieci. Wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania niewątpliwie skutkowało tym, że nieruchomości położone na nim jawią się jako mniej atrakcyjne z uwagi na sąsiedztwo lotniska i uciążliwości z nim związane.
Za w pełni prawidłowe było postępowanie biegłego, który do badań przyjął transakcje od dnia 28 lutego 2012 r., gdyż jest to data wejścia w życie spornego obszaru ograniczonego użytkowania. Nie można więc przychylić się do stanowiska pozwanego, że biegły miał obowiązek zbadać transakcje począwszy od 2008 r., albowiem w 2008 r. nie obowiązywało jeszcze cyt. rozporządzenie Sejmiku Województwa(...)wprowadzające obszar. Wydaje się być naturalnym, że dopiero od dnia 28 lutego 2012 r. możliwe było obserwowanie reakcji rynku na dane zjawisko, jakim jest wprowadzenie takiego obszaru. Nie można badać czegoś, czego nie ma. Słusznie zauważył również w jej uzasadnieniu, że warunki transakcji dyktuje osoba nabywcy, a ten posiada świadomość, jakie negatywne czynniki oddziaływają na nieruchomości położone na obszarach ograniczonego użytkowania. Ponadto, jak słusznie zauważył biegły, wyliczenia statystyczne mogą dotyczyć tylko zjawisk masowych, a nie do poszczególnych nieruchomości.
Reasumując, opinia ta została opracowana przez osobę posiadającą kwalifikacje i wiedzę ze wskazanej wyżej dziedziny, specjalistę o wieloletnim doświadczeniu na polu praktyki i teorii. Stąd też jej istotny walor pomocniczy przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Przydatność w/w opinii wynika również z tego, iż odpowiada ona postawionej tezie dowodowej, a autor tej opinii jako osoba obca do stron niewątpliwie nie jest zainteresowany treścią rozstrzygnięcia, jakie zapadnie w niniejszej sprawie. Patrząc przez pryzmat pozostałego materiału dowodowego, uznanego za wiarygodny i spójny, znajdującego się w aktach sprawy, nie sposób kwestionować wywodów powyższej opinii, jej spójności i fachowości. Sąd nie znalazł ponadto żadnych podstaw, aby opinię tę zakwestionować z urzędu.
Zważywszy na tak kompleksowe rozstrzygnięcie tego zagadnienia przezK. R.nie mógł zostać uwzględniony wniosek pozwanego o powołanie kolejnego innego biegłego i dopuszczenie dowodu z jego opinii jako oczywiście zmierzający do przedłużenia niniejszego postępowania. Nie było też podstaw do skierowania tej opinii do(...) Stowarzyszenia (...). W ocenie Sądu, z drogi tej mógłby Sąd skorzystać dopiero wtedy, gdy już na pierwszy rzut oka opinia ta jawiłaby się jako wadliwa, nie uwzględniająca przepisówustawy o gospodarce nieruchomościamii rozporządzeń wydanych na jej podstawie. Tak sytuacja w niniejszej sprawie w ogóle nie zachodziła.
Dodatkowo Sąd wskazuje, że rzeczą Sądu – w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego – jest wybór, czy opracowanie opinii uzupełniającej nastąpi w formie pisemnej czy w formie ustnych wyjaśnień złożonych na rozprawie. Nie jest więc zatem uchybieniem procedurze skierowanie przez Sąd zarzutów stron do biegłego celem ustosunkowania się do nich w formie pisemnej opinii uzupełniającej. W tej sytuacji, kolejne wnioski stron o wezwanie na rozprawę biegłych sądowych celem zadania im pytań Sąd oddalił jako zmierzające do przewleczenia niniejszego postępowania.
Sąd ocenił także jako wiarygodne zeznania powoda. Zeznania powoda korespondowały z materiałem dowodowym zawartym w aktach sprawy, jawiły się ponadto jako konsekwentne, spójne i szczere. W zdecydowanej części dotyczyły one zresztą okoliczności niespornych między stronami. Dano wiarę powodowi co do okoliczności, że hałas na nieruchomości w znaczny sposób ogranicza korzystanie z niej, staje się męczący, w znaczny sposób utrudnia mu spokojne korzystanie z niej zwłaszcza w obliczu faktu, że nabył ją wyłącznie w celach mieszkaniowych. Powyższe potwierdza m.in. opinia biegłego sądowego. Jako wiarygodne uznano też słowa powoda, że w przesądowym wezwaniu do zapłaty domagał się z żoną również nakładów na rewitalizację akustyczną budynku; powyższe wynika niezbicie z treści pisma z dnia 21 marca 2013 r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie powodowie domagali się odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. oraz art. 136 ust. 3 u.p.o.ś. w zw. z art. 129 ust. 2 u.p.o.ś wywodząc swoje roszczenia z faktu utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.-Ł.wP.na mocy uchwały Nr(...)Sejmiku Województwa(...)z dnia 30 października 2012 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.-Ł.wP.. Jest niesporne, że na jej podstawie należąca do nich nieruchomość znalazła się w tzw. strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania. W ramach zgłoszonego powództwa powodowie domagali się odszkodowania za ubytek wartości ich nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.-Ł.w wysokości70.100 złoraz odszkodowania z tytułu konieczności poniesienia wydatków na rewitalizację akustyczną budynku mieszkalnego usytuowanego na nieruchomości w wysokości20.000 zł.Sąd stanął na stanowisku, że postępowanie dowodowe w zakresie obu roszczeń pozwoliło na uwzględnienie ich powództwa co do kwoty77.806,18 złtytułem odszkodowania. Za jego uwzględnieniem przemawiała analiza materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz ocena stanu faktycznego, dokonana przez pryzmat przepisów powołanych w uzasadnieniu pozwu. Należało podzielić argumentację powodów o istnieniu odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego za tak ustalony stan faktyczny, elementem którego jest utrata wartości rynkowej należącej do nich nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP..
Nie budziła wątpliwości w niniejszej sprawie kwestia czynnej i biernej legitymacji procesowej stron tego sporu. Potwierdzeniem czynnej legitymacji procesowej powodów w procesie był odpis zwykły księgi wieczystej, prowadzonej dla opisanej wyżej nieruchomości załączony do akt sprawy.
Nie budziło ponadto wątpliwości dochowanie przez powodów 2-letniego terminu do wytoczenia powództwa, określonego wart. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska(t.jedn. opubl. Dz.U. 2013 r., poz. 1232) - dalej także jako u.p.o.ś. Powodowie wnieśli pozew w dniu 18 września 2013 r. dochowując zatem 2-letniego terminu, który biegł od dnia 28 lutego 2012 r. – wedługart. 129 ust. 4u.p.o.ś.
Żądanie dotyczące spadku wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania i hałasem emitowanym przez starty, lądowania i przeloty samolotów pasażerskich i czarterowych znajduje swoje podstawy w treści przepisu art. 129 ust. 1 i 2 cyt. ustawy.
Art. 129 ust. 1u.p.o.ś. stanowi, że jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone,właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części.Zgodnie zart. 129 ust. 2u.p.o.ś., w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomościjej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości.Przy czym zgodnie zart. 3 pkt 4bu.p.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza obejmuje także te szkody, które wynikają z przekroczenia standardów jakości środowiska w zakresie emitowanego hałasu (art. 3 pkt 4bu.p.o.ś.). Zart. 129 ust. 2u.p.o.ś. wynika zatem, iż szkodą jest takżezmniejszenie wartości nieruchomości,co koresponduje z pojęciem szkody w rozumieniuart. 361 § 2 k.c., przez którą rozumie się zmniejszenie aktywów jak i pozbawienie korzyści(damnum emergensilucrum cessans).Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego, czy właściciel ją zbył, czy też nie, własność nieruchomości stanowi bowiem w aktualnych czasach dobro o charakterze inwestycyjnym, jest lokatą kapitału.Zatem, szkodą podlegającą naprawieniu na podstawieart. 129 ust. 2u.p.o.ś. jest obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje, np. hałas.Ponadto, w myślart. 136 ust. 3u.p.o.ś., w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa wart. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie.
Analiza przepisów zawartych wDziale IX ustawy Prawo ochrony środowiskapn. „Ograniczanie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną środowiska” pozwala na postawienie tezy, że w przywołanych przepisachart. 129 - 136u.p.o.ś. ustawodawca uregulował samodzielne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania. Ustawodawca oparł się przy tym na założeniu, że ryzyko szkód związanych z działalnością uciążliwą dla otoczenia powinien ponosić podmiot, który tę działalność podejmuje dla własnej korzyści. Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie uchwały wydanej przez właściwy organ samorządu terytorialnego, ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez właściciela nieruchomości (jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługujeprawo rzeczowedo nieruchomości –art. 129 ust. 3u.p.o.ś.) i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą.
Stosownie do przepisuart. 135 § 1u.p.o.ś. obszar ograniczonego użytkowania tworzy się dla oczyszczalni ścieków, składowiska odpadów komunalnych, kompostowni, trasy komunikacyjnej, lotniska, linii i stacji elektroenergetycznej oraz instalacji radiokomunikacyjnej, radionawigacyjnej i radiolokacyjnej, jeżeli z przeglądu ekologicznego albo z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaganej przepisamiustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, albo z analizy porealizacyjnej wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu.
Obszar ograniczonego użytkowania dla przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniuustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, lub dla zakładów, lub innych obiektów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako takie przedsięwzięcie, tworzy sejmik województwa, w drodze uchwały –art. 135 ust. 2u.p.o.ś. Przed nowelizacją tego przepisu czynił to natomiast właściwy wojewoda w drodze rozporządzenia; przykładem takim jest lotnisko wojskoweP.–K.. Dla zakładów lub innych obiektów, niewymienionych wart. 135 ust. 2u.p.o.ś., czyni to rada powiatu, w drodze uchwały (art. 135 ust. 3u.p.o.ś.). Zgodnie z treściąart. 135 ust. 3au.p.o.ś. tworząc obszar ograniczonego użytkowania, wskazane organy określają granice obszaru, ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu, wymagania techniczne budynków oraz sposób korzystania z terenów wynikające z postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko lub analizy porealizacyjnej albo przeglądu ekologicznego. Tworzące obszar ograniczonego użytkowania uchwała sejmiku województwa (uprzednio rozporządzenie właściwego wojewody) albo uchwała rady powiatu - po ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym (art. 2 i art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449) - stają się aktami prawa miejscowego.
Kwestia szkody, objętej dyspozycją przepisuart. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiskabyła wielokrotnie przedmiotem analizy Sądu Najwyższego na gruncie stanów faktycznych obejmujących następstwa ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.-K.. Dominującym stało się stanowisko, zgodnie z którym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości wgart. 129 ust. 2u.p.o.ś. jest także ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, zaś przewidziana wart. 129u.p.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza obejmuje także szkody, w tym w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości, które wynikają z przekroczenia standardów jakości środowiska w zakresie emitowanego hałasu. W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje bowiem nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru ograniczonego użytkowania, lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c.w zw. zart. 144 k.c.), i tym samym, do ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na takim obszarze. O ile bowiem wcześniej, tj. przed wejściem w życie rozporządzenia (obecnie uchwały), właściciel mógł żądać zaniechania immisji (hałasu) przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w jego wyniku możliwości tego typu został pozbawiony. Szkodą podlegającą naprawieniu na podstawieart. 129 ust. 2u.p.o.ś. jest więc także obniżenie wartości nieruchomości, wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje, np. hałas (tak m.in. uchwała SN z dnia 24 lutego 2010 r., III CZP 128/09, LEX nr 578138).
Wykładnia językowa, celowościowa i systemowa przepisówDziału IX ustawy Prawo ochrony środowiskapn. „Ograniczanie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną środowiska” wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było dążenie do kompleksowego uregulowania skutków ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, prowadzących do obniżenia wartości nieruchomości, bez konieczności odwoływania się do postanowień innych ustaw. Wobec tego podstawą roszczenia powodów o naprawienie szkody, polegającej na obniżeniu wartości nieruchomości, jest przepisart. 129 ust. 2u.p.o.ś.
Rozdzielenie przy tym następstw na szkody wynikające z ograniczeń przewidzianych wprost w uchwale (uprzednio rozporządzeniu) o ustanowieniu obszaru ograniczonego użytkowania i na szkody wynikające z emisji hałasu byłoby zabiegiem sztucznym, ponieważ skutkiem wejścia w życie uchwały (rozporządzenia) jest nie tylko konieczność poddania się przewidzianym w nim wprost ograniczeniom, ale także konieczność znoszenia immisji przekraczających standard jakości środowiska, którym - w braku uchwały (rozporządzenia) - właściciel mógłby się przeciwstawić jako działaniom bezprawnym w świetle art. 174 ust. 1 u.p.o.ś. Praktyczną tego konsekwencją jest poddanie roszczeń właścicieli szczególnym ograniczeniom czasowym przewidzianym w art. 129 ust. 4 u.p.o.ś. Jak wskazano wyżej, z roszczeniem, o którym mowa w art. 129 ust. 2 można wystąpić w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia ustanawiającego obszar ograniczonego użytkowania (por. wydane na gruncie stanów faktycznych obejmujących następstwa ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.-K.wyrok SN z 6 maja 2010 r., II CSK 602/09, LEX nr 585768; post. SN z 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/10, LEX nr 584036; post. SN z 24 lutego 2010 r., III CZP 128/09, LEX nr 578138; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 marca 2012 r., I ACa 775/11, Legalis nr 457401; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 lipca 2013 r., I ACa 601/13, Legalis nr 737405).
Uzyskany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do uznania, że powodowie wykazali wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego w oparciu o art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. w zw. z art. 135 u.p.o.ś. Stwierdzić należy, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania na podstawie uchwały Nr(...)Sejmiku Województwa(...)z dnia 30 stycznia 2012 r. i ograniczeniami powodów w korzystaniu ze swojej nieruchomości, wynikającymi z hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska cywilnegoP.–Ł.wP., a szkodą powodów w postaci zmniejszenia wartości należącej do nich nieruchomości w wysokości 70.100 zł, co determinuje zasądzenie na ich rzecz odszkodowania w tej wysokości. Nie można przy tym uznać, aby zasądzenie odszkodowania na ich rzecz skutkowało ich bezpodstawnym wzbogaceniem w rozumieniuart. 405 § 1 k.c.kosztem strony pozwanej.
Niesporne było, że na skutek wprowadzenia uchwałą Nr(...)Sejmiku Województwa(...)obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP.nieruchomość gruntowa powodów zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w zabudowie mieszkaniowej znalazła się w tzw. strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania. Z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy, w tym z wniosków opinii biegłegoK. R.wynika, iż potencjalni nabywcy nieruchomości wiążą położenie nieruchomości w obszarze ograniczonego użytkowania przede wszystkim z hałasem. Dla tzw. świadomego nabywcy strefa wiąże się nie tylko z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości m.in. poprzez konieczność zapewnienia w budynkach mieszkalnych właściwego klimatu akustycznego, ale przede wszystkim z koniecznością znoszenia zwiększonej emisji hałasu, co w znaczący sposób obniża komfort życia w takim miejscu. Nie można przy tym porównywać hałasu powodowanego przez komunikację miejską, tramwaje, autobusy, czy też samochody do hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska. Hałas wywoływany przez starty, lądowania i przeloty samolotów nie jest związany z normalnym funkcjonowaniem miasta, nie jest dla miasta czymś zwykłym; docierając do nieruchomości o przeznaczeniu mieszkalnym i przekraczając normy emisyjne zawarte w obowiązujących przepisach zakłóca korzystanie z nieruchomości ponad tzw. „przeciętną miarę”. Nie bez znaczenia pozostaje obawa przed katastrofami lotniczymi, nagłymi awaryjnymi lądowaniami, zrzutami paliwa, wreszcie spalinami produkowanymi przez samoloty, zanieczyszczającymi środowisko. Z przeprowadzonych do tej pory badań opublikowanych w Raporcie wynika, że w miejscu położenia nieruchomości powodów wartość emitowanego przez lotnisko hałasu wyrażona wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dziennej LAeqD oscylować może w wysokości 66,09 dB a dla pory nocnej LAeqN w wysokości 54,85 dB. Oznacza to, że powodowie są lub będą w przyszłości z uwagi na prognozowany wzrost liczby operacji lotniczych zmuszeni znosić hałas, który wykracza poza normy powszechnie dopuszczalne w środowisku określone rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. nr 120, poz. 826). Wszystkie te okoliczności skutkują tym, że nieruchomości położone w sąsiedztwie lotniska, a więc – tak jak nieruchomość powodów – w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania na rynku nieruchomości ze względu na mniejsze zainteresowanie mają niższe ceny niż porównywalne nieruchomości położone w innych obszarach „spokojniejszych”, gdyż z dala od lotniska. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że ubytek wartości nieruchomości powodów wyliczony przezK. R.jest związany z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania, a także bezpośrednio z działalnością lotniskaP.-Ł., które emituje ponadnormatywny hałas. Zmniejszenie wartości nieruchomości powodów nastąpiło dlatego, że poziom natężenia hałasu na tym lotnisku zwiększył się znacząco w związku z jego rozbudową i będzie się systematycznie zwiększał w związku z planami zwiększenia lotów do 2034 r., któremu powodowie nie mogą się sprzeciwić. W dacie uzyskania własności nieruchomości powodowie nie mogli także przewidzieć, iż dojdzie do wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, które to wprowadzenie jest reakcją na dalszą niemożność dotrzymania standardów jakości środowiska przez lotnisko, a więc niejako sankcjonuje ponadnormatywny hałas emitowany przez lotnisko, pozbawiając jednocześnie właścicieli nieruchomości prawa do żądania zaniechania uciążliwych emisji, które są związane immanentnie z własnością nieruchomości (por. wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2010 r., II CSK 685/09). Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, że pozwany podejmuje środki mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z jego działalnością dla sąsiednich nieruchomości mieszkalnych. Działania te nie doprowadziły do zmniejszenia poziomu hałasu do takiego poziomu, który odpowiadałby dopuszczalnemu na podstawie obowiązujących norm i tym samym umożliwiłyby zlikwidowanie obszaru ograniczonego użytkowania utworzonego dla lotniskaP.–Ł.wP.. Reasumując, ubytek w wartości rynkowej nieruchomości powodów ustalony przez biegłego sądowego jest związany z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP., a konkretnie z ograniczeniem w korzystaniu z tej nieruchomości związanym z korzystaniem ze środowiska, polegającym na obowiązku znoszenia przekroczeń norm hałasu lotniczego. Hałas ogranicza korzystanie z nieruchomości o charakterze mieszkalnym w rozumieniu art. 129 u.p.o.ś. i art. 136 u.p.o.ś. Zmniejszenie wartości nieruchomości z powodu wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, a także sąsiedztwa lotniska, emitującego hałas nie pozwalający dotrzymać standardów jakości środowiska, jest stratą powodującą obniżenie aktywów w majątku powodów. Obowiązany do wypłaty odszkodowania jest ten, którego działalność spowodowała wprowadzenie ograniczeń w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. W żaden sposób pozwany nie wykazał okoliczności przeciwnej, podnoszonej w odpowiedzi na pozew, aby aktualne umiejscowienie nieruchomości powodów czyniło ją atrakcyjniejszą i bardziej wartościową dla potencjalnych kontrahentów.
Jak wielokrotnie podkreślał to Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, utrata wartości nieruchomości nie jest szkodą jedynie hipotetyczną, aktualizującą się dopiero w chwili rozporządzenia prawem, bowiem własność nieruchomości stawi dobro o charakterze inwestycyjnym, jest lokatą kapitału. W warunkach gospodarki rynkowej każda rzecz mająca wartość majątkową może być w każdym czasie przeznaczona na sprzedaż. Anachronizmem jest przyjmowanie różnych sposobów określenia wartości takich samych rzeczy w zależności od tego, czy są przeznaczone do normalnego używania i korzystania przez właściciela, czy też są przeznaczone do zbycia. Zbycie rzeczy jest takim samym uprawnieniem właściciela, jak korzystanie z niej, wobec czego traci również znaczenie odróżnienie wartości użytkowej rzeczy od jej wartości handlowej. Miernikiem wartości majątkowej rzeczy jest pieniądz, a jej weryfikatorem rynek, wobec czego rzecz ma zawsze taką wartość majątkową, jaką może osiągnąć na rynku.
Przy czym dla określenia rozmiaru szkody powodów jedynym miarodajnym dowodem była opinia biegłego z dziedziny szacowania nieruchomości opracowana zgodnie zustawą o gospodarce nieruchomościamii rozporządzeniami wydanymi na jej podstawie przy uwzględnieniu norm m.in.Prawa budowlanego. Nie było też podstaw do odejmowania od kwoty ubytku wartości rynkowej spornej nieruchomości kosztów nakładów rewitalizacyjnych. Ustawodawca przewidział bowiem, że są to zgoła odrębne rozdzielne roszczenia, a wnioskowany przez pozwanego zabieg skutkowałby niczym innym, jak bezpodstawnym wzbogaceniem pozwanego kosztem interesów majątkowych strony powodowej.
Jak wskazano wyżej, zart. 129 ust. 2u.p.o.ś. wynika, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniuart. 361 § 2 k.c., przez którą rozumie się między innymi zmniejszenie aktywów. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym, jest w aktualnych czasach lokatą kapitału (por. wyrok SA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2011 r., I ACa 1028/10, LEX nr 898628, a także wyroki tego Sądu z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I ACa 864/09, z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I ACa 210/10, z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt I ACa 626/09 i z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt I ACa 772/09) – punkt I.a) sentencji wyroku.
O odsetkach ustawowych od w/w kwoty orzeczono w oparciu o treśćart. 481 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.jako o odsetkach za opóźnienie. Sąd podzielił pogląd powodów, aby decydujące znaczenie przypisać funkcji kompensacyjnej odsetek ustawowych. Niewątpliwie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały się dwie odmienne tendencje co do ustalania daty początkowej odsetek ustawowych od świadczeń pieniężnych obejmujących zadośćuczynienia bądź odszkodowania. Jeden z nurtów orzeczniczych opierał się na założeniu, że winny być one zasądzane dopiero od daty wyrokowania, skoro to Sąd ostatecznie kształtuje wyrokiem wysokość zasądzanej kwoty tytułem zadośćuczynienia bądź odszkodowania. Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy uzasadnione jest odstąpienie od tej tendencji i uznanie za decydującą funkcję kompensacyjną odsetek ustawowych. W myślart. 455 k.c.regułą jest, że dłużnik pozostaje z zapłatą świadczenia bezterminowego (a takim jest odszkodowanie za wyrządzoną szkodę) w zwłoce na zasadach ogólnych, tj. od momentu wezwania go przez poszkodowanego do spełnienia tego świadczenia. Od tego momentu wierzyciel ma prawo żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na zasadzieart. 481 § 1 k.c.W orzecznictwie wydanym na tle stanów faktycznych obejmujących obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.wyrażono także pogląd, że zasada ta dotyczyć może także odszkodowań zasądzanych na podstawie art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 u.p.o.ś. Zdaniem Sądu powstanie szkody w majątku powodów wiązać należy z datą 28 lutego 2012 r., kiedy to weszła w życie uchwała Nr(...)z dnia 30 stycznia 2012 r. ustanawiająca obszar ograniczonego użytkowania dla lotniskaP.–Ł.wP.. Ustawodawca przewidział 2-letni, a więc dość krótki termin (o charakterze zawitym) na dochodzenie roszczeń z tym związanych, w ciągu którego powodowie zgłosili pozwanemu roszczenia pismem z dnia 21 marca 2013 r. Już zatem w tej dacie pozwany miał świadomość, że powodowie są zainteresowani dochodzeniem swych roszczeń tym bardziej jeśli zauważyć, że pozwany zaproponował im niekorzystny sposób ugodowego zakończenia sporu, pomijając w ogóle świadczenie pieniężne w zamian za ubytek wartości nieruchomości powodów. W ocenie Sądu zatem brak podstaw, aby uprzywilejować pozwanego kosztem powodów poprzez rozstrzygnięcie o odsetkach ustawowych dopiero od dnia wyrokowania. Takie rozwiązanie skutkowałoby tym, że pozwany zainteresowany byłby jak najdłuższym prowadzeniem postępowania sądowego w tym przedmiocie. Należy wyrazić pogląd, że obowiązany do zapłaty odszkodowania może jednak pozostawać w opóźnieniu jedynie co do obowiązku wyrównania szkody, której wartość zostanie ustalona dopiero w późniejszym czasie, np. w toku postępowania sądowego.
Także drugie ze zgłoszonych przez powodów żądań - dotyczące nakładów na rewitalizację akustyczną należącego do nich budynku zasługuje na uwzględnienie. Asumpt do uwzględnienia powództwa w tej części dają opinieA. K. (2)iK. J.stanowiące, iż konieczny koszt robót budowlanych dla dostosowania opisanego wyżej budynku mieszkalnego do wymagań technicznych, jakim winny odpowiadać budynki położone na obszarze ograniczonego użytkowania lotniska wojskowegoP.–K., których poniesienie jest konieczne dla zapewnienia właściwego klimatu akustycznego wynosi7.706,18 zł brutto (23% VAT).
Za prawidłową i mającą oparcie w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego Sąd uznał argumentację powodów, iż okoliczność, że nie zdążyli dostosować domu do wymagań technicznych zapewniających ochronę przed hałasem w okresie dwóch lat po wejściu w życie w/w uchwały Sejmiku Województwa(...)nie może pozbawić ich obecnie możliwości pozyskania środków na dokonanie niezbędnych nakładów. Stanowisko takie zostało wyrażone m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2007 r.,sygn. akt I ACa 749/07,jak i wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2008 r.,sygn. akt I ACa 2/08wydanych na gruncie spraw związanych z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowegoP.–K.. W tym ostatnim orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Poznaniu wskazał m.in., iż „ponieważ celem uregulowańart. 129 i art. 136 ustawy Prawo ochrony środowiskajest ułatwienie osobom poszkodowanym w wyniku wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, należy przyjąć, iż wskazanie nakoszty poniesione w celu wypełnienia wymagań technicznych przez istniejące budynkimiało wyeliminować spory co do objęcia tych kosztów obowiązkiem naprawienia szkody, skoro strona nie ma obowiązku ich ponieść. Ponieważ jako element szkody uznano „także koszty poniesione”, a nie „wyłącznie koszty już poniesione”, przepisu art. 136 § 3 w/w ustawy nie można traktować jako zawężającego zakres odszkodowania wskazany w art. 129 ust. 2 ustawy. Ten zaś mówi jedynie ogólnie o obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości”. Za ugruntowany uznać trzeba pogląd, że obowiązek naprawienia szkody przez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje z chwilą wyrządzenia szkody i nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy, i czy w ogóle zamierza ją naprawić. Odszkodowanie ma bowiem wyrównać uszczerbek majątkowy powstały w wyniku zdarzenia wyrządzającego szkodę, istniejący od chwili wyrządzenia szkody do czasu, gdy zobowiązany wypłaci poszkodowanemu sumę pieniężną odpowiadającą szkodzie, ustaloną w sposób przewidziany prawem. Pozytywnie zagadnienie to przesądził także Sąd Najwyższy w orzecznictwie zapadającym na gruncie stanów faktycznych związanych z funkcjonowaniem lotniska wojskowegoP.–K..
Reasumując, podkreślić należy, że ponieważ celem uregulowań art. 129 i 136 u.p.o.ś. jest ułatwienie osobom poszkodowanym w wyniku wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, należy przyjąć, że wskazanie na koszty poniesione w celu wypełnienia wymagań technicznych przez istniejące budynki miało wyeliminować spory co do objęcia tych kosztów obowiązkiem naprawienia szkody, skoro strona nie ma obowiązku ich ponieść. Ponieważ jako element szkody uznano „także koszty poniesione”, a nie „wyłącznie koszty już poniesione”, przepisu art. 136 ust. 3 ustawy nie można traktować jako zawężającego zakres odszkodowania wskazany w art. 129 ust. 2 ustawy. Ten zaś mówi jedynie ogólnie o obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. Sąd uznał za zasadne zastosować stawkę 23% podatku VAT, albowiem musiał uwzględnić, że stosuje się różne stawki opodatkowania podmiotów mogących na rzecz powodów wykonać takie prace rewitalizacyjne. O ile powodowie nie mogą domagać się wykonania na swoją rzecz - kosztem pozwanego - prac ponadstandardowych nie pozostających w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania, a jedynie mogą domagać się nakładów na zapewnienie wymagań akustycznych budynku o tyle brak podstaw aby pozwanego „uprzywilejować” stosowaniem niższej stawki podatku VAT dla prac, które powodowie wykonają w swoim budynku mieszkalnym (punkt I.b) sentencji wyroku).
Także w odniesieniu do tego roszczenia Sąd zakreślił datę początkową płatności odsetek ustawowych na dzień 28 marca 2012 r. Wyżej zaprezentowana argumentacja dotycząca ich płatności zachowuje swą aktualność także w odniesieniu do tego roszczenia. Przy czym, jeśli chodzi o oba roszczenia, Sąd w wyroku wskazał, że od dnia 1 stycznia 2016 r. będą one płatne w wysokości odpowiadającej odsetkom za opóźnienie. Powyższe wynika ze zmiany brzmieniaart. 481 k.c.dokonanego od dnia 1 stycznia 2016 r.
Konsekwentnie, w pozostałym zakresie powództwo oddalono jako niewykazane – punkt II sentencji wyroku.
O kosztach procesu orzeczono w punkcie III sentencji wyroku.
Na koszty te składała się opłata sądowa od pozwu i wynagrodzenie pełnomocników procesowych stron.
Mając na uwadze fakt, iż powodowie wygrali sprawę w 4/5częściach apozwany w 1/5 części o kosztach tych orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.
Powodowie uiścili opłatę sądową od pozwu w kwocie 4.000 zł (jej wysokość określał w niniejszej sprawieart. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; t.jedn. Dz.U. 2014 r., poz. 1025), nie uiścili natomiast opłaty sądowej od rozszerzonego roszczenia (10.100 zł – opłata sądowa w wysokości 505 zł). Ponadto strony były reprezentowane przez fachowych pełnomocników, koszt wynagrodzeń których określał§ 6 punkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(t.jedn. opubl. Dz.U. 2013 r., poz. 490).
Uwzględniając stosunek wygranej do przegranej, zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 3.604 zł tytułem zwrotu części uiszczonej przez nich opłaty sądowej od pozwu oraz kwotę 2.880 zł z tytułu zwrotu części kosztu ich procesowego zastępstwa.
Wobec tego, że powodowie obciążeni będą pozostałą częścią opłaty sądowej od pozwu (1/5 część) nakazano ściągnąć od powodów brakującą jej część na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu – punkt III.b).
Jednocześnie zasądzono od powodów na rzecz pozwanego kwotę 720 zł z tytułu zwrotu części poniesionego przez niego kosztu jego procesowego zastępstwa.
Przedmiotowym postanowieniem w punkcie III nie objęto kosztów sądowych w postaci wydatków na poczet dowodu z opinii biegłych. Nie wydano jeszcze orzeczeń w przedmiocie wynagrodzeń biegłych, a tym samym o obciążeniu nimi stron Sąd rozstrzygnie odrębnym postanowieniem wydanym w trybieart. 1081k.p.c.
/-/ SSO Zofia Lehmann
Sygn. akt XII C 1948/13

ZARZĄDZENIE

1
notować w kontrolce uzasadnień,

2
odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron,

3
po wykonaniu pkt 1-2 akta sprawy przedłożyć referendarzowi sądowemu celem rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu biegłych,

4
sprawdzić, czy wpłynęła od powodów uzupełniająca zaliczka na poczet dowodu z opinii biegłych,

5
akta sprawy przedłożyć za 14 dni od dnia doręczenia lub z apelacją.

P., dnia … sierpnia 2016 r.
/-/ SSO Zofia Lehmann