Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Gz 96/16
Data wyroku: 2016-08-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SO Wojciech Wołoszyk, SSO Elżbieta Kala, SO Wiesław Łukaszewski
Słowa kluczowe: Koszty Procesu (Przepisy Ogólne)
Podstawa prawna: art. 13 ust. 1a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Sygn. akt

VIII Gz 96/16

POSTANOWIENIE

Dnia

5 sierpnia 2016r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący
Sędziowie:

SSO Elżbieta Kala
SO Wojciech Wołoszyk

SO Wiesław Łukaszewski

po rozpoznaniu w dniu

5 sierpnia 2016 r.

w Bydgoszczy

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa:

(...)z siedzibą weW.

przeciwko:

T. M.

o

zapłatę

na skutek zażalenia powoda na zarządzenie Przewodniczącego w Sądzie Rejonowym w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt VIII GNc 614/16
p o s t a n a w i a :
uchylić zaskarżone zarządzenie.

  Wojciech Wołoszyk Elżbieta Kala Wiesław Łukaszewski

Sygn. akt VIII Gz 96/16

VIII Gz 74/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym zarządzeniem Przewodniczący w Sądzie Rejonowy w Bydgoszczy zwrócił pozew. W uzasadnieniu tego zarządzenia podniesiono, iż co do zasady w sprawach o prawa majątkowe opłata stosunkowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu (art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). W przedmiotowej sprawie nie znajdzie natomiast zastosowania przepis art. 13 ust. 1a cytowanej ustawy przewidujący możliwość skorzystania z niższej opłaty sądowej (nie większej niż 1 000 zł) w przypadku, gdy sprawa dotyczy roszczeń z czynności bankowych. Roszczenie dochodzone przez powoda nie wynika jednak z takiej czynności, lecz z czynności cesji wierzytelności. Za taką interpretacją przemawia takżeratio legispowołanej regulacji, której celem było złagodzenie ciężaru fiskalnego spoczywającego na bankach – masowo dochodzących swoich roszczeń, które były dotąd uprzywilejowane w egzekucji. Powód nie jest jednak bankiem i nie może wykonywać we własnym imieniu czynności bankowych. Z tych względów zarządzono zwrot pozwu na podstawieart. 1302§ 1 k.p.c.
Zażalenie na to zarządzenie wniósł powód, który domagał się jego uchylenia oraz zasądzenia od pozwanego kosztów wywołanych wniesieniem zażalenia, a także zwrotu opłaty sądowej uiszczonej od zażalenia. Zarzucił naruszenie przepisu art. 13 ust. 1a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia pozwu – poprzez jego niezastosowanie. Podniósł, że dochodzi roszczenia wynikającego z umowy kredytu zawartej przez pozwanego z bankiem, jego źródłem jest zatem czynność bankowa. Zwrócił uwagę, że ustawodawca w ramach przedmiotowej regulacji nie wyróżnił tej kategorii spraw ze względu na kryterium podmiotowe, a jedynie przedmiotowe. Zdaniem skarżącego znaczenie ma także i to, że celem ustawodawcy było obniżenie kosztów sądowych jakie ostatecznie będą ponosić pozwani zobowiązani do ich zwrotu powodowi, w razie wygrania przez niego sprawy. W konsekwencji – w ocenie powoda – w sprawie zachodzi podstawa do zwrotu całości opłaty uiszczonej od zażalenia gdyż zaskarżone zarządzenie wydane zostało z oczywistym naruszeniem prawa.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie powoda zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z regulacją art. 13 ust. 1a ustawy z dnia z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm. – dalej jako „u.k.s.c.”) w sprawach o roszczenia wynikające z czynności bankowych, o których mowa wart. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe(Dz. U. z 2015 r. poz. 128, z późn. zm.), opłata stosunkowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 1000 złotych. Przepis ten wszedł w życie w dniu 27 listopada 2015 r. i obowiązywał do dnia 15 kwietnia 2016 r., przy czym znajduje on zastosowanie także do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem - do czasu zakończenia postępowania w danej instancji (art. 2 ustawy z dnia 18 marca 2016 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Dz.U. z 2016 r., poz. 421).
Na tle powyższej regulacji zarysowała się w orzecznictwie sądów powszechnych rozbieżność w poglądach dotyczących zakresu jej zastosowania. Według stanowiska zajętego m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniach z dnia 29 stycznia 2016 r. (sygn. akt V ACz 65/16), z dnia 11 lutego 2016 r. (sygn. akt V ACz 111/16) oraz z dnia 13 kwietnia 2016 r. (sygn. akt V ACz 376/16), a także przez Sąd Okręgowy w Toruniu w postanowieniach z dnia 26 kwietnia 2016 r. (sygn. akt VI Gz 65/16) oraz z dnia 2 czerwca 2016 r. (sygn. akt VI Gz 93/16) – wszystkie opublikowane w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych – przepis art. 13 ust. 1a u.k.s.c. znajdzie zastosowanie także w sytuacji gdy powód dochodzi roszczenia wynikającego z czynności bankowej, chociaż sam stał się wierzycielem na podstawie umowy przelewu wierzytelności - na mocy której wstąpił we wszystkie prawa dotychczasowego wierzyciela. Pojęcie „roszczenie wynikające z czynności bankowych” według tego poglądu rozumieć należy szeroko, przemawia bowiem za tymratio legiswprowadzonej nowelizacji, które podporządkowane jest interesowi klientów banków, jako podmiotom słabszym. Przedmiotowa regulacja nie wprowadza ponadto rozróżnienia w oparciu o kryterium podmiotowe, co oznacza, że wysokość opłaty uzależniona jest od charakteru czynności będącej źródłem zobowiązania („czynność bankowa”), a nie od tego komu aktualnie wynikająca z niej wierzytelność przysługuje.
Odmienny pogląd prezentowany jest natomiast w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (m.in. postanowienie z dnia z dnia 25 maja 2016 r., I ACz 373/16, LEX nr 2047206), a także Sądu Apelacyjnego w Krakowie (zob. postanowienia z dnia 10 lutego 2016 r., I ACz 170/16, oraz z dnia 6 kwietnia 2016 r., I ACz 517/16 - opublikowane w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych). Według tego poglądu nie jest wystarczające sięgnięcie do pierwotnej czynności prawnej, która spowodowała powstanie długu po stronie pozwanego, tj. do umowy kredytowej, jaką pozwany zawarł z bankiem. Równoważną podstawą roszczenia będzie w takim wypadku umowa cesji wierzytelności, która jest decydującą dla istnienia legitymacji czynnej w ramach przedmiotowego sporu.
W ocenie Sądu Okręgowego orzekającego w niniejszej sprawie należy podzielić pierwszy z powołanych wyżej poglądów.
Zgodzić się trzeba z poglądem, że decydujące znaczenie dla wykładni pojęcia „sprawy o roszczenia wynikające z czynności bankowych” powinien mieć fakt, iż dochodzona w niniejszej sprawie wierzytelność ma swoje źródło w stosunku prawnym wynikającym z takiej czynności, jaką w myślart. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo bankowejest umowa kredytu i to pomimo tego, że nie powstał on pomiędzy stronami procesu. Zdaniem Sądu nie powinno budzić wątpliwości, że cesjonariusz dochodzący od dłużnika roszczenia nabytego od cedenta w drodze przelewu nie dochodzi roszczenia wynikającego z umowy przelewu, lecz roszczenia powstałego mocą umowy zawartej wcześniej między cedentem a dłużnikiem (art. 509 i nast. k.c.; zob. także uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 45/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 66). Słusznie wskazuje zatem skarżący, że przepis art. 13 ust. 1a u.k.s.c. wyróżniając powyższą kategorię spraw odwołuje się wyłącznie do kryterium o charakterze przedmiotowym. Bez znaczenia jest zatem ta okoliczność czy podmiot dochodzący roszczenia wynikającego z czynności bankowych pozostaje bankiem.
Należy także zgodzić się ze skarżącym, żeratio legiswskazanej regulacji należy upatrywać także w dążeniu do wyrównania pozycji wierzyciela i dłużnika w postępowaniu sądowym. Opłaty w takiej wysokości ponosiłby bowiem także dłużnik w przypadku złożenia środków zaskarżenia (art. 18 ust. 2 i art. 19 u.k.s.c.), a także w razie przegrania procesu (art. 98 i nast. k.p.c.).
W orzecznictwie podkreśla się, akcentując konieczność ścisłej wykładni przepisów o kosztach sądowych i ich gwarancyjny charakter, że stanowią one instrument polityki państwa służący regulowaniu relacji stron stosunków procesowych oraz – w szerszym ujęciu – stymulowaniu decyzji jednostek dotyczących sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Spełniają one kilka ważnych funkcji, wśród których – poza funkcją fiskalną i organizacyjną – ważna jest także funkcja społeczna, polegająca na racjonalizowaniu zakresu ochrony prawnej (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1992 r., III CZP 143/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 78 oraz składu 7 sędziów z dnia 26 lutego 2015 r., III CZP 110/14, OSNC 2016, Nr 1, poz. 3). W tym kontekście nie można, w ocenie Sądu Okręgowego, przyznawać decydującego znaczenia dla zastosowania powołanej regulacji czynności przelewu – jako dokonanej z nabywcą wierzytelności przez jedną tylko ze stron tego stosunku.
Wraz z pozwem wniesionym w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika została uiszczona opłata w prawidłowej wysokości 1 000 zł, to zaś powoduje, że zwrot pozwu na podstawieart. 1302§ 1 k.p.c.w zw. z art. 13 ust. 1 u.k.s.c. nie był uzasadniony.
Zdaniem Sądu odwoławczego nie można natomiast zgodzić się z powodem, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki orzeczenia o zwrocie uiszczonej opłaty od zażalenia na skutek jego uwzględnienia z powodu oczywistego naruszenia prawa (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c.). Zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia odmienna niż dokonana obecnie przez Sąd rozpoznający zażalenie ocena prawna nie uzasadnia w żadnym razie słuszności poglądu, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa, jak również że zachodzą podstawy do stwierdzenia tego naruszenia przez Sąd drugiej instancji. Zważyć należy, że stosowanie w toku orzekania odmiennych metod wykładni prowadzących nierzadko do odmiennych jej wyników i w konsekwencji różnych rozstrzygnięć jest rzeczą naturalną, jeżeli nie dochodzi do szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste – tj. możliwe do stwierdzenia bez dokonywania głębszej analizy prawnej (zob. m.in. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35, a także z dnia 13 czerwca 2013, V CSK 328/12, OSNC-ZD 2014, nr 3, poz. 56). W przedmiotowej sprawie taka sytuacja jednak nie zachodzi o czym świadczą także – opisane wyżej – rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych na tle przedmiotowej regulacji.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 i art. 398 k.p.c.Brak było natomiast podstaw do orzekania na tym etapie postępowania o kosztach postępowania zażaleniowego, sąd rozstrzyga bowiem o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.), a niniejsze postanowienie – dotyczące kwestii incydentalnej – nie jest takim orzeczeniem. Dopiero bowiem po ustaleniu, która ze stron wygrała proces możliwe będzie rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów (obejmujących także koszty postępowania incydentalnego) zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1973 r., II CR 159/73, OSNC 1974, nr 5, poz. 90).

  Wojciech Wołoszyk Elżbieta Kala Wiesław Łukaszewski