Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2079/15
Data wyroku: 2016-08-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Beata Torbus, Tadeusz Szweda
Słowa kluczowe: Deputaty I Ich Ekwiwalenty
Podstawa prawna: art. 2 ustawy z 6.07.2007

Sygn. akt III AUa 2079/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 sierpnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Jolanta Pietrzak (spr.)

Sędziowie

SSO del. Beata Torbus
SSA Tadeusz Szweda

Protokolant

Elżbieta Szewczyk

po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaM. L. (1)(M. L. (1))
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie
z dnia 8 września 2015r. sygn. akt IV U 879/15

1
oddala apelację,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.na rzecz ubezpieczonegoM. L. (1)kwotę 135 zł (sto trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

/-/ SSO del. B.Torbus /-/ SSA J.Pietrzak /-/ SSA T.Szweda

Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 2079/15

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 maja 2015r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemuM. L. (1)przyznania prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla na rok 2015. Argumentował, że ubezpieczony nie spełnia warunków do przyznania ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, ponieważ nie był pracownikiem kopalni postawionej w stan likwidacji przed dniem 1 stycznia 2007r., a ponadto nie był uprawniony do otrzymywania bezpłatnego węgla z kopalni lecz z Zakładu Usług Górniczych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył ubezpieczony. Domagał się jej zmianyi przyznania prawa do bezpłatnego ekwiwalentu za węgiel za 2015r. oraz zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Podnosił,iż odmówiono mu ekwiwalentu za lata 2010-2014 w sprawie IV U 2127/14, ale wyłączną przyczyną oddalenia odwołania było złożenie wniosku po upływie terminu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pracownicy(...)Zakładu Usług Górniczych wZ.są uprawnieni do pobierania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla. Wskazywał, iż wniosek za 2015r. złożył w dniu 25 lutego 2015r. tj. z zachowaniem terminu.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 8 września 2015r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznałM. L. (1)prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla w ilości 3 tonza 2015r. oraz obciążył organ rentowy obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd ustalił:

M. L. (1)urodził się (...)W okresie od 1 sierpnia 2002r. do 15 lipca 2004r. był zatrudniony w(...)Zakładzie Usług Górniczych spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wZ.na stanowisku górnika pod ziemią. W okresie zatrudnienia ubezpieczony miał prawo do deputatu węglowego.
Wnioskodawca od dnia 16 lipca 2004r. uprawniony jest do pobierania emerytury górniczej. Od dnia 1 stycznia 2006r. ubezpieczony pobierał ekwiwalent pieniężny z tytułu prawado bezpłatnego węgla wypłacanego na podstawierozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 maja 2001r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania ekwiwalentu pieniężnegoz tytułu prawa do bezpłatnego węgla i wypłacania tego ekwiwalentu oraz zasad refundowania kosztów deputatu węglowego i rent wyrównawczych(Dz. U. z 2001 roku, Nr 60, poz. 613ze zm.). Decyzją z dnia 20 września 2010r. wstrzymano mu od dnia 1 października 2010r. wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do deputatu węglowego. Odwołanie ubezpieczonego od powyższej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracyi Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lutego 2011r. w sprawie sygn. akt IV U 1611/10.
W dniu 19 września 2014r. ubezpieczony, w oparciu oustawę z dnia 6 lipca 2007r.o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionychz przedsiębiorstwa robót górniczych, złożył wniosek o wypłatę ekwiwalentu pieniężnegoz tytułu prawa do bezpłatnego węgla za okres od 1 października 2010r. Decyzją z dnia17 października 2014r. ZUS odmówił ubezpieczonemu wnioskowanego prawa.Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie prawomocnym wyrokiem z dnia 24 lutego 2015r. w sprawie sygn. akt IV U 2127/14 oddalił odwołanie ubezpieczonego, bowiem mimo, iż pracownicy(...)Zakładu Usług GórniczychwZ.uprawnieni są do pobierania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawado bezpłatnego węgla, to ubezpieczony wniosek o ekwiwalent za lata 2010-2014 zgłosił po upływie określonego ustawowo terminu.
W dniu 25 lutego 2015r. odwołujący złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2015r.

(...)Zakład Usług Górniczych wZ.został objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r. zawartym pomiędzy Ministrem Przemysłu i Handlu a przedstawicielami związków zawodowych reprezentowanych przez Krajową Komisję Górnictwa(...),Federację Związków Zawodowych (...), Porozumienie Związków Zawodowych Dozoru Górniczego(...)w którym, zgodnie z art. 1 pkt 3 wskazano, że jedynie zakłady pracy wymienione w załączniku Nr 1 uprawnione są do stosowania Układu. Załącznik Nr 1 do Protokołu Dodatkowego Nr 9 z dnia 29 lutego 2000r. wymieniał w pkt 8 ppkt 42(...)Zakład Usług Górniczych spółkęz ograniczoną odpowiedzialnością wZ.. Zakład ten ujęty został także w wykazie przedsiębiorstw robot górniczych, stanowiącym załącznik Nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999r. w sprawie wykazu przedsiębiorstw górniczych oraz przedsiębiorstw robot górniczych (Dz. U. z 1999r. Nr 38, poz. 362 ze zm.) objętych restrukturyzacją górnictwa na podstawieustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych.
Wobec poczynionych ustaleń Sąd uznał odwołanie za zasadne podnosząc w motywach tego rozstrzygnięcia co następuje:
Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych(Dz. U.z 2007r. Nr 147, poz. 1031 ze zm.) określa krąg osób uprawnionych do żądania wypłaty ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla. Zgodnie z powołanym przepisem osobami uprawnionymi są emeryci i renciści mający ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowcy i sieroty mające ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 2001 r. nie pobierali ekwiwalentu.
Stosownie do z art. 7 ust. 1 ustawy ekwiwalent wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z ustalonym w ust. 7 harmonogramem, na wniosek osoby uprawnionej.

(...)Zakład Usług Górniczych wZ.został objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r. zawartym pomiędzy Ministrem Przemysłu i Handlu a przedstawicielami związków zawodowych reprezentowanych przez Krajową Komisję Górnictwa(...),Federację Związków Zawodowych (...), Porozumienie Związków Zawodowych Dozoru Górniczego(...)w którym, zgodnie z art. 1 pkt 3 wskazano, że jedynie zakłady pracy wymienione w załączniku Nr 1 uprawnione są do stosowania Układu. Załącznik Nr 1 do Protokołu Dodatkowego Nr 9 z dnia 29 lutego 2000r. wymieniał(...)wZ.w pkt 8 ppkt 42.
Niewątpliwie zatem uprawnienia ubezpieczonego do bezpłatnego węgla w naturze powstały na podstawie UZP dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r.
Apelację od tego wyroku wywiódł organ rentowy domagając się jego zmianyi oddalenia odwołania.
Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego a to art. 2 ustawy z dnia 6.07.2007r.o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionychz przedsiębiorstw górniczych (Dz. U. nr 147 poz. 1031) przez niewłaściwe zastosowaniei przyjęcie, że ubezpieczony spełnia warunki konieczne do przyznania spornego ekwiwalentu.
Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny podzielai przyjmuje za własne. Właściwie też Sąd I instancji ocenił zasadność żądań ubezpieczonego.
Ubezpieczony wywodzi swoje pretensje do spornego świadczenia z przepisówustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych. Akt ten nie jest odosobnioną regulacją prawną dotyczącą problematyki wypłaty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rzecz emerytów i rencistów tego rodzaju świadczeń, lecz stanowi kontynuację wcześniejszych rozwiązań legislacyjnych i koresponduje z unormowaniami innych ustaw traktujących o tym zagadnieniu. Dlatego też interpretacji jego przepisów nie można zawężać do wykładni językowej z pominięciem rysu historycznego i wykładni systemowej. Szczegółowy wywódw tej kwestii Sąd Apelacyjny zaprezentował jednak w wielu dotychczas rozstrzyganych sprawach dotyczących ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla(np. w sprawie III AUa 1194/08,) wobec czego powtarzanie go w niniejszej sprawie w całości jest zbędne.
Sąd Apelacyjny wypowiadał się także kilka razy w kwestii prawa do ekwiwalentu byłych pracowników(...) sp. z o.o.wZ.(np. III AUa 2383/12, III AUa 545/10).
Godzi się jedynie przypomnieć, że jak słusznie zauważył Sąd I instancji, możliwość utraty przez emerytów i rencistów prawa do tego ekwiwalentu za węgiel powstała w związku z nowelizacjądziału XI Kodeksu pracy, dokonaną ustawą zmieniającą z dnia 29 września 1994r. (Dz. U. z 1994r. Nr 113 poz. 547), przy czym nie dotyczyło to odstąpienia od realizacji uprawnień wynikających z układów zawartych po dacie 1.01.1987r.
Skoro zatem ubezpieczony wywodził swoje pretensje deputatowe z postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r., to istota problemu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy były pracodawca ubezpieczonego(...)Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. wZ.był objęty tymże Układem i czy mógł skutecznie odstąpić od stosowania świadczeń wynikających z unormowań tego aktuw trybie określonym w art. 9 ust. 3 ustawy nowelizującejdział XI Kodeksu pracy.
Na pierwsze z postawionych pytań należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Wszakże w dniu 29 lutego 2000r. został zawarty protokół dodatkowy Nr 9 do Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r. Protokołem tym wprowadzono zmiany do zakresu podmiotowego owego Układu, rozszerzając zakres jego obowiązywania. W części 8 załącznika Nr 1 zawierającego wykaz jednostek organizacyjnych objętych układem, pod pozycją 42 wymieniono(...)Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. wZ.wyłoniony z(...) S.A.wB.. Wymieniony protokół dodatkowy wszedł w życie od dnia 1 maja 2000r., zatem od tej daty(...)Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. wZ.był objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991r.
Na drugie z postawionych pytań należy udzielić odpowiedzi negatywnej, a toz przyczyn podniesionych uprzednio.
Chybiony jest także podnoszony w motywach środka odwoławczego argument,że skoro ubezpieczony po 2001r. otrzymywał deputat węglowy, czy też ekwiwalent za niego od pracodawcy i dopiero w 2004r. przeszedł na emeryturę, to nie spełnia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 6.07.2007r., gdyż nie dotyczyła go regulacja ustawy z dnia 26.11.1998r.
Trzeba bowiem przypomnieć, iż choć zamiarem twórców rządowego projektu ustawy o ekwiwalencie było przywrócenie byłym pracownikom przedsiębiorstw robót górniczych możliwości zaspokojenia roszczeń deputatowych w formie wypłaty przez organy rentowe spornego ekwiwalentu pieniężnego tylko za okres obowiązywania art. 55 ust. 1 ustawy dostosowawczej z dnia 26 listopada 1998r. w jego wersji zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, a więc za 2002r. Ostatecznie jednak ramami czasowymi tegoż aktu objęto cały okres, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolniony był z obowiązku realizacji przedmiotowego świadczenia wobec tej kategorii emerytów i rencistów. Stąd też zamieszczona w ustawie definicja osoby uprawnionej do ekwiwalentu z jednej strony nawiązuje do redakcji art. 55 ust. 1 i 2 pierwszego z cytowanych aktów restrukturyzacyjnych, z drugiej zaś – uwzględnia regulację art. 20 kolejnej ustawy z dnia 28 listopada 2003r., poruszającej tę problematykę.
W rezultacie tegoż końcową datę, do jakiej ubiegający się o świadczenie powinien przejść na emeryturę lub rentę, przesunięto z 31 grudnia 2002r. na 31 grudnia 2006r.,a przejęcie przez organ rentowy wypłaty ekwiwalentu zbiega się w czasie z procesem reformy górnictwa węgla kamiennego, zaplanowanym w ostatnim z aktów restrukturyzacyjnych z dnia 7 września 2007r. do 2015r.
Z przytoczonych względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 385 k.p.c.orzekł o oddaleniu apelacji jako pozbawionej podstaw.
O kosztach orzeczono po myślart. 98 k.p.c.
/-/ SSO del. B.Torbus /-/ SSA J.Pietrzak /-/ SSA T.Szweda

Sędzia Przewodniczący Sędzia
ek