Sąd Okręgowy w Płocku
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 713/16
Data wyroku: 2016-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Świerczakowska, Małgorzata Szeromska, Renata Wanecka
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 340 kc

Sygn. akt IV Ca 713/16

POSTANOWIENIE
Dnia 27 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Płocku IV Wydział Cywilny - Odwoławczy
w składzie następującym :
Przewodniczący: SSO Joanna Świerczakowska
Sędziowie: SSO Małgorzata Szeromska (spr.)
SSO Renata Wanecka
Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Gątarek
po rozpoznaniu 27 października 2016 r. na rozprawie wP.
sprawy z wnioskuK. K.
z udziałemI. P. (1),E. D. (1), Skarbu Państwa - StarostyP.
o zasiedzenie
na skutek apelacji uczestniczekI. P. (1)iE. D. (1)oraz wnioskodawczyniK. K.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Płońsku z 20 maja 2016 r.
sygn. akt I Ns 394/15

postanawia:
oddalić apelacje.
Sygn. akt IV Ca 713/16

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Płońsku postanowieniem z 20 maja 2016 r. oddalił wniosekK. K.o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.
Istotne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i stanowiące podstawę rozstrzygnięcia były następujące:
Będąca przedmiotem wniosku nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr(...)i powierzchni 0,1756 ha położona jest wP., nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów w Sądzie Rejonowym w Płońsku Wydziale IV Ksiąg Wieczystych. W wypisie z rejestru gruntów przedmiotowej działki jako władający jest wpisanyC. K.. Jest to działka zabudowana, na której znajduje się młyn wybudowany przed 1939 r. przezC. K.. W latach 1939-1945 r. młyn pozostawał we władaniu okupanta niemieckiego. Po wojnie młyn został ponownie uruchomiony przezC. K.. Na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 17 stycznia 1953 r. ustanowiony został nad młynem przymusowy zarząd państwowy. Na mocy orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 11 marca 1963 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność PaństwaMłyna (...)przyjęto jako składnik majątkowy działkę gruntu o powierzchni 1459 m2 wraz ze znajdującymi się na niej budynkami. Przedmiotowa nieruchomość wraz z młynem znajdowała się w użytkowaniuGminnej Spółdzielni (...). Minister Rynku Wewnętrznego decyzją z dnia 24.09.1990 r. w sprawie nr(...)stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 17 stycznia 1953 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Młyn elektryczny, własnośćC. K.wP.ulica (...)oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 11 marca 1963 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa :Młyn (...),C. K.,P.ulica (...). Kierownik Urzędu Rejonowego wP.decyzją z 4.01.1991 r. nr(...)stwierdził wygaśnięcie decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wP.w sprawie przekazania w użytkowanie wieczyste na rzeczGminnej Spółdzielni (...)wP., nieodpłatnie nieruchomości zabudowanej młynem gospodarczym o powierzchni 1459 m2, położonej wP.przyulicy (...)jako bezprzedmiotowej. WnioskodawcaS. K.wraz z żoną ugodą zawartą 7.10.1991 r. nabyli od agentów małżonkówL.zamontowane przez nich w młynie maszyny i urządzenia.C. K.po odzyskaniu młyna przekazał go w posiadanieS. K., który prowadził tam działalność gospodarczą do 2008 r.S. K.od 1991 r. opłacał podatki za przedmiotową działkę, która jest ogrodzona.C. K.zmarł 26 grudnia 2002 r., spadek po nim nabyły dzieci:S. K.,I. P. (1)iE. D. (1).
W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawca nie wykazał abyC. K.posiadał tę nieruchomość w okresie od 1953 r. do 1976 r., chociaż wnosił o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości z dniem 1 lipca 1976 r. Sąd wskazał, że w okresie do 4 czerwca 1989 r. istniał stan rzeczy wskazujący na istnienie powszechnej przeszkody uniemożliwiającej rozpoczęcie lub powodującej zawieszenie biegu przedawnienia. Przeszkody te leżące w sferze stosunków politycznych, powodowały w zakresie praw podmiotowych skutki zbliżone do stanu zawieszenia wymiaru sprawiedliwości. Sąd powołał się na uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego - Pełnego Składu Izby Cywilnej z 26.10.2007 r. III CZP 30/07 i uznał, że początek biegu zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości, mógł nastąpić ze zmianą ustroju, a mianowicie od 4.06.1989 r., zatem okres wymagany do zasiedzenia jeszcze nie upłynął.
Apelacjeod tego orzeczenia złożyły: wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania, zaskarżając postanowienie w całości.
WnioskodawczyniK. K.w swojej apelacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego –art. 170 k.c.przez przyjęcie, że nie wykazano, żeC. K.posiadał nieruchomość przez okres prowadzący do zasiedzenia, pomimo iż posiadał ją po wojnie poczynając od 1946 r., a po okresie przymusowego pozbawienia władztwa nad rzeczą, władztwo to zostało mu legalnie przywrócone, a decyzje pozbawiające tego władztwa uznane za nieważne.
Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku.
UczestniczkiI. P. (1)iE. D. (1)w swojej apelacji zarzuciły:

1
naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.art. 5 kodeksu postępowania cywilnegoiart. 212 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnegowskutek nieudzielenia przez Sąd I Instancji uczestniczkom postępowaniaI. P. (1)orazE. D. (1)pouczenia o celowości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i możliwości złożenia wniosku o przyznanie pomocy prawnej z urzędu w sytuacji, gdy udzielenie wskazanych pouczeń było konieczne z powodu skomplikowanego stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz wieku i nieporadności uczestniczek postępowania, przejawiającej się słabą świadomością prawną, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przez Sąd I instancji daty początkowej biegu zasiedzenia nieruchomości przezC. K.ze względu na nieustalenie okresu posiadania przedmiotowej nieruchomości przez poprzednikaB. K.;

2
naruszenie przepisu postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części materiału, to jest zeznań uczestniczek postępowaniaI. P. (1)orazE. D. (1)w zakresie, w jakim wskazują one na przeniesienie posiadania przedmiotowej nieruchomości przezB. K.na rzeczC. K., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przez Sąd I Instancji daty początkowej biegu zasiedzenia nieruchomości ze względu na niedoliczenie do okresu posiadania przedmiotowej nieruchomości przezC. K.okresu posiadania poprzednikaB. K.;

3
naruszenie przepisu postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.art. 234 kodeksu postępowania cywilnegow zw. zart. 2268 kodeksu cywilnegoN.poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji domniemania dobrej wiaryC. K.jako posiadacza samoistnego nieruchomości, jak również poprzednikaB. K., które wiązało Sąd I Instancji jako nieobalone w toku niniejszego postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, żeC. K.w momencie objęcia nieruchomości w posiadanie znajdował się w złej wierze;

4
naruszenie prawa materialnego to jestart. XXXIII § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 roku Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystychw zw. zart. 2265 kodeksu cywilnegoN.poprzez ich niezastosowanie przez Sąd I Instancji w stanie faktycznym sprawy i błędne uznanie, żeC. K.nie nabył w drodze zasiedzenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości, podczas gdyC. K.nabył prawo własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 20 czerwca 1939 roku;

5
naruszenie prawa materialnego to jestart. 121 pkt 4 kodeksu cywilnegow związku zart. 175 kodeksu cywilnegopoprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zasiedzenie nie mogło biec w okresie od 8 maja 1945 roku do 4 czerwca 1989 roku na rzecz posiadacza samoistnego będącego osobą fizyczną ze względu na tzw.„zawieszenie wymiaru sprawiedliwości",podczas gdy w okresie tym właściciel mógł skutecznie dochodzić przed sądem powszechnym wydania nieruchomości przez posiadacza samoistnego będącego osobą fizyczną na podstawie obowiązujących wówczas przepisówPrawa rzeczowegoczy teżKodeksu cywilnego.

Apelujące wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez stwierdzenie, żeC. K., synB.iW.nabył przez zasiedzenie z dniem 20 czerwca 1939 roku własność nieruchomości zabudowanej o powierzchni 1756 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów miastaP.numerem(...), położonej przyulicy (...)wP., dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Płońsku do ponownego rozpoznania.
Ponadto w apelacji zawarte zostały następujące wnioski dowodowe:
1) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania uczestniczek postępowaniaI. P. (1)orazE. D. (1)na okoliczność daty i okoliczności objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przezB. K.; samoistnego posiadania przezC. K.orazB. K.przedmiotowej nieruchomości; przekazania przezB. K.C. K.przedmiotowej nieruchomości;

2
zwrócenie się przez Sąd Okręgowy w Płocku do Archiwum Państwowego wW.(ul. (...),(...)-(...) W.) o nadesłanie:

a
akt administracyjnych o sygn.(...)Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wP.;

b
akt administracyjnych dotyczących orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 roku w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa:Młyn (...),K. C.,P.,ul. (...);

oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w tych aktach, które to zostaną wskazane przez uczestniczki postępowania po wpłynięciu ich do Sądu na okoliczność:

•

daty i okoliczności objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przezB. K.;

samoistnego posiadania przezC. K.orazB. K.przedmiotowej nieruchomości;

przekazania przezB. K.C. K.przedmiotowej nieruchomości;

3
zwrócenie się przez Sąd Okręgowy w Płocku do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (ul. (...),(...)-(...) W.) o nadesłanie akt administracyjnych Ministra Drobnego(...)i Rzemiosła dotyczących zarządzenia wydanego w dniu 17 stycznia 1953 roku w sprawie ustanowienia przymusu zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Młyn elektryczny, własnośćC. K.wP.,ul. (...)oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w tych aktach, które to zostaną wskazane przez uczestniczki postępowania po wpłynięciu ich do Sądu na okoliczność:

•

daty i okoliczności objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przezB. K.;

samoistnego posiadania przezC. K.orazB. K.przedmiotowej nieruchomości;

przekazania przezB. K.C. K.przedmiotowej nieruchomości;

4) zwrócenie się przez Sąd Okręgowy w Płocku do Ministerstwa(...)(ul. (...),(...)-(...) W.) o nadesłanie akt administracyjnych o sygn.(...)Ministra Rynku Wewnętrznego dotyczących decyzji z dnia 24 września 1990 roku oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w tych aktach, które to zostaną wskazane przez uczestniczki postępowania po wpłynięciu ich do Sądu na okoliczność:

•

daty i okoliczności objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przezB. K.;

samoistnego posiadania przezC. K.orazB. K.przedmiotowej nieruchomości;

przekazania przezB. K.C. K.przedmiotowej nieruchomości;

4
zwrócenie się przez Sąd Okręgowy w Płocku do Urzędu Stanu Cywilnego wP.(ul. (...),(...)-(...) P.) o przesłanie odpisu aktu zgonuR. Ż.zmarłego w dniu 20 czerwca 1929 roku oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na okoliczność daty i okoliczności objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przezB. K..

Sąd Okręgowy zważył:
Obie apelacje są niezasadne. Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i uznaje je za własne. Ustalenia te nie były sporne pomiędzy uczestnikami postępowania, nie dotyczą ich również zarzuty apelacji.
Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego jest trafne, aczkolwiek słusznie wnioskodawczyni w swej apelacji podniosła, że powołana uchwała Sądu Najwyższego z 26 października 2007 r. nie ma w sprawie zastosowania, odnosi się bowiem do osób, które weszły w posiadanie nieruchomości na skutek działań władzy publicznej, pozbawiających dotychczasowego posiadacza władztwa nad rzeczą, a nie do osób, które tego władztwa zostały pozbawione.
Apelująca powołała się naart. 340 zd. 2 k.c.według którego nie przerywa posiadania przemijająca przeszkoda w jego wykonywaniu. Przez przeszkodę przemijającą należy rozumieć przeszkodę obiektywną, wywołaną na przykład przez powódź, chorobę, służbę wojskową, która w normalnym toku zdarzeń powinna ustać i ustaje (Teresa A. Filipiak – Komentarz do art. 340 k.c.). Chodzi w tym przepisie o takie zdarzenia, które mają charakter czasowy i już w chwili ich rozpoczęcia można przewidywać, że ustąpią. Takiego charakteru przemijającej przeszkody nie miało pozbawienieC. K.władztwa nad nieruchomością w 1953 r., bowiem nie było w tym okresie możliwe przewidywanie, że jest to przeszkoda obiektywna, która niebawem ustanie. W rozpoznawanej sprawie stan pozbawienia władztwa nad rzeczą trwał 38 lat, także z tego powodu nie sposób uznać okoliczności tej za obiektywną, przemijającą przeszkodę. Nawet oceniając negatywnie działania ówczesnych władz stwierdzić należy, że ocena ta nie może iść tak daleko, aby zniweczyć okres przerwy w posiadaniu nieruchomości, celem umożliwienia poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy zasiedzenie nieruchomości. Trafnie zatem Sąd Rejonowy uznał, że upływ czasu wymagany do zasiedzenia nie nastąpił.
Natomiast apelacja uczestniczek postępowania powołuje się na odmienne okoliczności, które w sprawie dotychczas nie były podnoszone. Przedmiotem rozpoznania był bowiem – zgodnie prezentowany przez wszystkich uczestników – okres posiadania nieruchomości przezC. K., który rozpoczął się w 1939 r., zaś ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji dotyczyły zdarzeń, które miały miejsce po tej dacie. Tymczasem uczestniczki dopiero w apelacji podniosły, że posiadanie prowadzące do zasiedzenia miało miejsce w okresie od 1929 do 1939 r. czyli przed wskazywanym wcześniej momentem objęcia nieruchomości w posiadanie przezC. K..
Odnosząc się szczegółowo do zarzutów apelacji stwierdzić należy:

1
Wbrew treści tego zarzutu nie ma podstaw do uznania, ze uczestniczki postępowania powinny być pouczone o celowości ustanowienia pełnomocnika procesowego i możliwości złożenia wniosku o przyznanie pomocy prawnej z urzędu. Powoływanie się w apelacji na wiek i nieporadność uczestniczek jest oczywiście chybione.I. P. (1)ma 60 lat, wykształcenie wyższe,E. D. (1)ma 74 lata i wykształcenie średnie. Obie uczestniczki w toku postępowania pierwszoinstancyjnego składały na piśmie wnioski dowodowe, także wnioski o sprostowanie protokołu rozprawy, składały na rozprawie wyjaśnienia i zeznania. Przewidziane wart. 212 § 2 k.p.c.udzielenie stosownym pouczeń przez przewodniczącego następuje tylko w razie uzasadnionej potrzeby. Uzasadniona potrzeba może wynikać z nieporadnego zachowania się strony, działającej bez zawodowego pełnomocnika procesowego, wykazującej niezrozumienie kierowanych do niej pytań bądź gdy nie potrafi ona sprecyzować w sposób zrozumiały, a także dostępny dla przeciwnika i sądu przekazać własne twierdzenia oraz wnioski. Sam fakt występowania strony bez profesjonalnego pełnomocnika nie uzasadnia w świetleart. 212 zdanie drugiedomniemania istnienia potrzeby udzielenia jej pouczeń. Natomiast potrzebę taką uzasadnia przejawiająca się w postępowaniu nieporadność strony(wyrok SN z dnia 14 lutego 2007 r., II CSK 436/06, LEX nr 358777).Zawarte w tym zarzucie stwierdzenie o skomplikowanym stanie faktycznym sprawy nie polega na prawdzie, jak już wyżej wskazano stan faktyczny był w sprawie niesporny i oczywisty.

2
Brak jest także podstaw do stwierdzenia naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., bowiem żadna istotna część materiału dowodowego nie została pominięta. W szczególności brak było podstaw do przyjęcia, że być może zachodzi potrzeba doliczenia czasu posiadania nieruchomości poprzednika prawnegoC. K., czyli jego ojcaB.. Przeciwnie, wnioskodawca i uczestniczki wskazywali raczej na fakt, żeB. K.był właścicielem tej nieruchomości: np. sformułowanie we wniosku:„C. K.zbudował w 1939 r. młyn nawłasnym, otrzymanym od ojca gruncie”(k-2),„ojciec w 1939 r. zbudował młyn nawłasnymgruncie”(wyjaśnieniaI. P.k- 45),„ojciec w 1939 r. zbudował młyn naswojejdziałce podarowanej mu przez ojcaB.”(wyjaśnieniaE. D.k-45). Wnioskodawca i uczestniczki byli w toku postepowania zgodni co do tej okoliczności. Dopiero w apelacji po raz pierwszy pojawiło się twierdzenie, że równieżB. K.był jedynie posiadaczem nieruchomości.

3
Zarzut nieuwzględnienia domniemania dobrej wiaryC. K.iB. K.w okresie posiadania nieruchomości przed 1939 r. jest całkowicie chybiony, bowiem ustalenia faktyczne nie dotyczyły tego okresu, również wnioskodawca i uczestniczki na jakiekolwiek okoliczności faktyczne z tego okresu nie wskazywali. Działanie sądu z urzędu nie może iść tak daleko, by próbować ustalać tego typu okoliczności przy braku jakichkolwiek podstaw faktycznych.

4
Pozostałe zarzuty apelacji zostały omówione już powyżej.

Zgłoszone w apelacji wnioski dowodowe nie podlegały uwzględnieniu. Uczestniczki – wbrew treściart. 381 k.p.c.– nie wykazały, że nie mogły dowodów tych powołać przed sądem I instancji. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym nie został zgłoszony żaden dowód ani też żadne twierdzenie dotyczące okoliczności faktycznych przytoczonych w apelacji uczestniczek. Są to okoliczności wskazane dopiero po raz pierwszy w apelacji, które powinny być wskazane przed sądem I instancji. Zauważyć także należy, że uczestniczki nie dołączyły do apelacji żadnego dowodu na te okoliczności, przerzucając cały ciężar gromadzenia dowodów na sąd, bo do tego w istocie sprowadzają się zgłoszone wnioski dowodowe.
Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy oddalił obie apelacje na podstawieart. 385 k.p.c.

    Joanna Świerczakowska Małgorzata Szeromska Renata Wanecka