Sąd Okręgowy w Radomiu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 393/14
Data wyroku: 2016-04-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Kierończyk

Sygn. akt IC 393/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 kwietnia 2016r.
Sąd Okręgowy  wR.I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Anna Kierończyk
Protokolant: sekr. sąd. Kamil Winiarski
po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 roku wR.
przy udziale -
sprawy z powództwaA. R. (1)
przeciwkoM. B.,Ł. B.,T.Spółkiz ograniczoną odpowiedzialnością wR.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
uznaje za bezskuteczną w stosunku do powodaA. R. (1)umowę darowizny nieruchomości położonej wR.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy wR.VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), zawartą 22 maja 2013 roku przed notariuszemA. R. (2). A numer(...)przez dłużnikówE. B.iT. B.z pozwanymiM. B.iŁ. B., w zakresie ochrony wierzytelności przysługującej powodowi odE. B.iT. B.wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.w sprawie
(...), wyroku Sądu Okręgowego wT.w sprawie(...), nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.w sprawie(...), wyroku Sądu Rejonowego wT.w sprawie(...), nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.w sprawie(...), wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami postępowań klauzulowych i postępowań komorniczych,

II
uznaje za bezskuteczną w stosunku do powodaA. R. (1)umowę przeniesienia wkładu niepieniężnego, to jest po 1/2 udziałóww nieruchomości położonej wR.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy wR.VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...), zawartą dnia 23 lipca 2013 roku przed notariuszemA. R. (2). A numer(...), dokonaną przezM. B.iŁ. B.z pozwanąspółką (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąw zakresie ochrony wierzytelności przysługującej powodowi odE. B.iT. B.wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd RejonowywT.w sprawie(...), wyroku Sądu OkręgowegowT.w sprawie(...), nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.w sprawie(...), wyroku Sądu Rejonowego wT.w sprawie(...), nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.w sprawie(...), wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami postępowań klauzulowych i postępowań komorniczych,

III
zasądza odM. B.,Ł. B.,T.Spółkiz ograniczoną odpowiedzialnością na rzeczA. R. (1)kwotę 7 876 (siedem tysięcy osiemset siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Na oryginale właściwy podpis
Sygn. akt I C 393/14

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 11 marca 2014 roku powódA. R. (1)wniósł o uznanie za bezskuteczną względem niego:
- umowy darowizny nieruchomości położonej wR.przyul. (...)(prawidłowoŁ.21B), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wR.prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...)w tym umowy ustanawiającej dożywotnio osobistą służebność mieszkania zgodnie z § 7 tego aktu na rzecz dłużnikówE. B.iT. B.zawartej dnia 22 maja 2013 roku przed notariuszemA. R. (2). A nr(...)przez dłużnikówE. B.iT. B.z pozwanymiM. B.iŁ. B.z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługuje wymagalna wierzytelność w stosunku do wskazanych dłużników;
-umowy darowizny nieruchomości położonej wR.przyul. (...)(prawidłowoŁ.21B), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy wR.prowadziksięgę wieczystą Kw nr (...)zawartej dnia 23 lipca 2013 roku przed notariuszemA. R. (2). A nr(...)przez pozwanychM. B.iŁ. B.z pozwaną(...) sp. z o. o.z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługuje wymagalna wierzytelność w stosunku do dłużnikówE. B.iT. B..
W uzasadnieniu powód wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej sprzedałE. B.iT. B.artykuły handlowe o wartości 98 287, 86 zł i nie otrzymał za nie zapłaty. Przeciwko nim zostały wydane prawomocne nakazy zapłaty i były prowadzone postępowania egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wR.J. P.w sprawie sygn. akt(...), które są bezskuteczne. Podniósł, że dłużnicy celowo dokonali darowizny na rzecz pozwanychŁ. B.iM. B.- ich synów, wiedząc o toczącym się postępowaniu, a czynność ta doprowadziła do całkowitej niewypłacalności dłużników. Ponadto obdarowani, krótko po nabyciu przedmiotowej nieruchomości przenieśli własność na rzecz złożonej dnia 15 lipca 2013 rokuspółki (...) sp. z o. o.której prezesem jestM. B., a pozwanyŁ. B.jest jej wspólnikiem. Powód podkreślił, żeM. B.iŁ. B.są osobami bliskimi w stosunku do dłużników i otrzymali korzyść majątkową bezpłatnie i istnieją podstawy do żądania uznania czynności prawnej za bezskuteczną. (k. 2-11).
W piśmie z dnia 28 maja 2014 roku pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.
W uzasadnieniu wskazali, że powód nie wykazał, by dłużnik był niewypłacalny, a nieruchomość będąca przedmiotem darowizny jest obciążona hipoteką do kwoty 731 481,54 zł i pozwaniM. B.iŁ. B.przejęli również kredyt, w związku z powyższym nie uzyskali żadnej korzyści majątkowej z darowizny (k. 102-105).
W piśmie z dnia 31 marca 2015 roku w powód sprecyzował powództwo w ten sposób, że zażądał :
- uznania za bezskuteczną w stosunku do powodaA. R. (1)umowy darowizny nieruchomości położonej wR.U.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy wR.VI Wydział Ksiąg wieczystych prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)w tym umowy ustanawiającej dożywotnio osobistą służebność mieszkania zgodnie z § 7 tego aktu na rzecz dłużnikówE. B.iT. B.zawartej dnia 22 maja 2013 roku przed notariuszemA. R. (2). A nr(...)przez dłużnikówE. B.iT. B.z pozwanymiM. B.iŁ. B.z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługuje wierzytelność w stosunku do dłużników;
- uznanie za bezskuteczną w stosunku do powodaA. R. (1)umowy przeniesienia wkładu niepieniężnego tj. nieruchomości położonej wR.U.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy wR.VI Wydział Ksiąg wieczystych prowadziKsięgę Wieczystą nr (...)zawartej dnia 23 lipca 2013 roku przed notariuszemA.stolarek Rep. A nr 7154/2013 przez pozwanychM. B.iŁ. B.z pozwaną spółką z o. o. z pokrzywdzeniem powoda
-celem umożliwienia powodowi zaspokojenia wierzytelności przysługującej mu w stosunku do dłużnikówE. B.iT. B.a wynikającej z :
1. Nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.Wydział V Gospodarczy dnia 30 sierpnia 2013 r (sygn.(...)), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia 10 stycznia 2014 r;
2. Wyroku Sądu Rejonowego wT.z dnia 18 lutego 2014 roku sygn. akt(...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia 11 lipca 2014 roku;
3. Nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.Wydział V Gospodarczy dnia 26 lipca 2013 r (sygn.(...)zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia 17 lutego 2014 r;
4. Wyroku Sądu Rejonowego wT.z dnia 7 lutego 2014 roku sygn. akt(...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia9 kwietnia 2014 roku;
5. 3. Nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy wT.Wydział V Gospodarczy dnia 14 sierpnia 2013 r (sygn.(...)), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia 26 maja 2014 r;
-wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot jak w/w tytułach wykonawczych do dnia zapłaty, zasądzonymi kosztami procesu w tym kosztami zastępstwa procesowego oraz kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictw, a także poniesionymi przez powoda kosztami postępowań klauzulowych (k.204-207).
Strony podtrzymały swoje stanowiska przez cały czas trwania postępowania (k.383v).

Sąd zważył, co następuje:
E. B.prowadziła działalność gospodarczą w formieFirmy Handlowo – Usługowej (...)wR., zaśT. B.podfirmą Przedsiębiorstwo Usługowo- Handlowe (...)wR.. Od 1996 roku łączyły ich kontakty handlowe z powodem prowadzącym działalność gospodarczą w formieFirmy Handlowo- Produkcyjno- Usługowej (...)wS.. Często po odbiór towarów- wyrobów hutniczych – wraz z rodzicami przyjeżdżali jeszcze niepełnoletni ich synowieM.iŁ. B.. Na przełomie 2012 – 2013 roku małżonkowieB.przestali regulować należności wynikającez prowadzonej działalności i nie opłacali wystawianych przez powoda faktur za pobrany towar (d: zeznania powoda k. 222 i k. 383 od 00:02:02 do 00:08:05, częściowo zeznania pozwanegoM. B.k. 383 od 00:08:20 do 00:13:51 i zeznania świadkaE. B.k. 375 od 00:03:11 do 00:17:30).

A. R. (1)wystąpił na drogę sądową w celu odzyskania swoich należności. W stosunku doE. B.iT. B.zostały przez Sąd Rejonowy wT.wydane nakazy zapłaty w postępowaniu nakazowym na rzecz strony powodowej sygn. akt(...),(...),(...). Łączna kwota należności wynosiła w stosunku doE. B.kwotę 231 462,92 zł, zaś w stosunku doT. B.kwotę 98 287,86 zł (d: nakazy zapłaty Sądu Rejonowego wT.k. 16, 18, 19, 21, 23, 25, 29, 30).
Na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 30 sierpnia 2013 roku w sprawie V GNc 2346/13 toczyło się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wR.przezJ. P.. Były również prowadzone postępowania zabezpieczające na majątkuE. B.jak iT. B.na podstawie pozostałych nakazów stanowiących również tytuł zabezpieczenia. Postępowania te nie przyniosły rezultatu i nie doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela. Z tytułu sprzedaży samochodu osobowego uzyskano jedynie kwotę około 4000 zł (d: zeznania powoda k. 222 i k. 383, wysłuchanie wierzyciela przed umorzeniem postępowania k. 34, pismo komornika k.35-36).
W dniu 22 maja 2013 roku pomiędzyE. B.iT. B.a ich synami –M. B.iŁ. B.– została zawarta umowa darowizny nieruchomości położonej wR.-U.naul. (...)o powierzchni 990 m2wraz z ustanowieniem na rzeczE.iT. B.służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkiwania w jednym pokoju na poddaszu od strony wschodniej domu mieszkalnego oraz korzystania w tym domu ze wspólnych salonu na parterze, kuchni, łazienki, wc, korytarzy, a ponadto całego podwórza. Na mocy tej umowy własność nieruchomości nabyliM. B.iŁ. B.po ½ części nieruchomości (§ 3 i § 7 aktu notarialnego(...)).
W dniu 11 czerwca 2013 rokuM. B.iŁ. B.zawarli umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Udziały pozwanychw kapitale zakładowym zostały pokryte aportem w postaci udziału do części we własności nieruchomości położonej wR.przyul. (...)(d: akt notarialny Rep. A(...)– k. 345-358, zeznania pozwanegoM. B.k. 383 od 00:08:20 do 00:13:51 i zeznania świadkaE. B.k. 375 od 00:03:11 do 00:17:30, informacja z Krajowego Rejestru Sądowego k. 51-55).
Spółka podfirmą (...) Spółka z o.o.wR.została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 15 lipca 2013 roku, zaś jej wspólnikami sąM. B.iŁ. B.– synowie dłużników powoda (okoliczność bezsporna).
Obecnie właścicielką wskazanej w pozwie nieruchomości jestfirma (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwR.. Nieruchomość obciążona hipoteką umowną do kwoty 731 481,54 zł na rzecz(...) Bank Spółka Akcyjna(d: wypis z działu IIksięgi wieczystej (...)k. 44-45 zeznania pozwanegoM. B.k. 383 od 00:08:20 do 00:13:51 i zeznania świadkaE. B.k. 375 od 00:03:11 do 00:17:30).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane dowodyw postaci dokumentów oraz zeznań powodaA. R. (1)oraz częściowo zeznań pozwanegoM. B.i świadkaE. B.. Dokumenty zgromadzone w aktach niniejszej sprawy nie były kwestionowane przez strony; nie budziły one również wątpliwości Sądu zarówno pod względem formalnym jak i materialnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo powodaA. R. (1)o uznanie umowy darowizny, jaki umowę przeniesienia wkładu niepieniężnego do spółki za bezskuteczne w stosunku do niego jest uzasadnione.
Z treściart. 527 § 1 k.c.wynika, że gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, to wtedy każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
W myśl wskazanego powyżej przepisu przesłankami uwzględnienia powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, to jest tzw. skargi pauliańskiej, są: dokonanie przez dłużnikaz osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz doszło do pokrzywdzenia wierzycieli, działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią. Warunki te winne być spełnione łącznie, a ciężar ich udowodnienia zgodnie z treściąart. 6 k.c.spoczywa co do zasady na wierzycielu.
Zgodnie natomiast z treściąart. 527 § 2 k.c.czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalnyw wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
Niewypłacalność po stronie dłużnika zachodzi wtedy, gdy cały jego majątek nie wystarcza na pokrycie długów. Musi to być stan rzeczywisty,a wierzyciel może go wykazywać za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, nie jest więc konieczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wykazanie jego nieskuteczności. Wystarczy przy tym wykazanie, że wobec stanu majątku dłużnika niemożliwe jest zaspokojenie wierzytelności skarżącego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2000 roku, III CKN 554/98, opubl. Lex numer 52736).
Podkreślić należy, iż pomiędzy czynnością prawną dłużnika, jego niewypłacalnością oraz pokrzywdzeniem wierzyciela musi zachodzić określony związek przyczynowy. Nie chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy, lecz o to, by dokonanie przez dłużnika czynności prawnej było warunkiem koniecznym (conditio sine qua non) powstania lub pogłębienia się jego niewypłacalności, a zatem jeżeli niewypłacalność dłużnika powstałaby również bez dokonania zaskarżonej czynności, skarga pauliańska nie ma uzasadnionych podstaw (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2008 roku, II CSK 503/07, opubl. Lex 496375).
W judykaturze ugruntowany został pogląd, że pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia, względnie orzekania. W innym momencie nie wiadomo bowiem, czy prawo zaspokojenia wierzyciela doznało uszczerbku, a miarodajnie można to ocenić dopierow chwili poszukiwania zaspokojenia (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 22 marca 2001 roku, V CKN 280/00, opubl. Lex numer 52793, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05 marca 2008 roku, V CSK 471/07, opubl. Lex numer 393871, wyrok Sadu Najwyższego z dnia 06 października 2011 roku, V CSK 493/10, opubl. Lex numer 1102271).
Jak już powyżej wskazano, co do zasady obowiązek wykazania, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli oraz że osoba trzecia wiedziała o działaniu dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, ciąży na wierzycielu zgodnie z ogólną regułą wyrażoną wart. 6 k.c.
W niniejszej sprawie zasada przewidziana wart. 6 kcdoznaje ograniczenia, ze względu na istnienie domniemania wyrażonego w§ 3 art. 527 kc.Z jego treści wynika bowiem, że jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podnieść należy, że zaistniały wszystkie przesłanki do uznania, że zarówno umowa darowizny nieruchomości położonej wR.przyul. (...)zawarta pomiędzy dłużnikamiE. B.iT. B.a pozwanymiM. B.iŁ. B.oraz umowa przeniesienia wkładu niepieniężnego do spółki, której założycielami i wspólnikami są pozwani bracia, miały na celu pokrzywdzenie wierzyciela. Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom pozwanym powód wykazał, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie przyniosło zaspokojenia, a dłużnicy nie posiadają żadnego majątku. Ponadto pozwani nie wykazali również, że w maju 2013 roku, kiedy otrzymali od rodziców przedmiotową nieruchomość nie byli świadomi trudnej sytuacji w jakiej znajdowały się prowadzone przez nich firmy. Podkreślić należy, że obaj byli już pełnoletni, kiedy zawierali umowę darowizny. Ponadto pozwy w postępowaniu nakazowym były wnoszone przez powoda od lipca 2013 roku, jednak dłużnicy przestali regulować swoje zobowiązania już na przełomie 2012/2013 roku co wynika z zgromadzonych w sprawie dokumentów. Te rozważania można również odnieść do momentu zawarcia przez pozwanych umowy spółki i przeniesienia jedynego posiadanego przez nich majątku jako pokrycie udziałów w spółce. Okoliczności sprawyw sposób jednoznaczny wskazują, że działali oni z pokrzywdzeniem wierzyciela, osoby, z którą ich rodzice przez wiele lat utrzymywali kontakty handlowe i z którymi oni również mieli styczność, jeszcze zanim uzyskali pełnoletniość. Podkreślić również należy, że nie można w niniejszym postępowaniu uznać, że pozwani nie otrzymali żądnej korzyści majątkowej, gdyż nieruchomość będąca przedmiotem darowizny jest obciążona hipotekąi powód nie uzyska zaspokojenia. Wprawdzie bezspornym jest, że istnieją zobowiązania zabezpieczone hipoteką na tej nieruchomości, jednak nie oznacza to, że ewentualna egzekucja prowadzona przez powoda w stosunku do tego majątku okaże się bezskuteczna. Część zobowiązania została już bowiem spłacona, a wartość nieruchomości może przekraczać wartość zobowiązania. Będzie to możliwe do wykazania dopiero w postępowaniu egzekucyjnym. Niewątpliwie pozwani w chwili przeniesienia wkładu niepieniężnego do spółki stali się w większym stopniu niewypłacalni.
Nie było natomiast potrzeby wymieniać w punkcie pierwszym wyroku umowy ustanawiającej dożywotnią służebność osobistą na rzecz dłużników, gdyż jak wynika z poglądów reprezentowanych przez Sąd Najwyższy, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela „Umowa dożywocia może być zaskarżona przez wierzyciela zbywcy - dożywotnika skargą pauliańską, co wynika też z przepisuart. 916 k.c., który ma charakter szczególny w stosunku do przepisówart. 527 i n. k.c.Przedmiotem skargi jest cała tego typu umowa, tj. przeniesienie własności nieruchomości i obciążenie, a nie odrębnie, przeniesienie własności oraz jej obciążenie przez nabywcę prawem dożywocia” (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 r. w sprawie II CSK 206/12Gazeta Prawna NO(...))
Wobec powyższego Sąd uznał powództwo za zasadne i dlatego orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim wyroku.
W punkcie drugim wyroku Sąd na podstawieart. 98 k.p.c.zasądził od pozwanychM. B.,Ł. B.iT.Spółkiz ograniczoną odpowiedzialnością na rzecz powoda poniesione przez niego koszty postępowania obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3600 złotych (ustalone zgodnie ze stawką przyjętą w§ 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu), opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych oraz uiszczoną opłatę od pozwu w kwocie 4259 złotych.
/na oryginale właściwy podpis/