Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2100/15
Data wyroku: 2016-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Dyrda, Łukasz Malinowski, Marcin Rak
Podstawa prawna: art. 222 § 2 kc

Sygn. akt III Ca 2100/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 marca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SO Andrzej Dyrda (spr.)
Sędzia    SO Marcin Rak
SR (del.) Łukasz Malinowski
Protokolant    Agnieszka Wołoch
po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaF. G.iE. G.
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.
o ustalenie i zakazanie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach
z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt I C 1337/14

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSR (del.) Łukasz Malinowski   SSO Andrzej Dyrda  SSO Marcin Rak
Sygn. akt III Ca 2100/15

UZASADNIENIE
PowodowieF. G.iE. G.wnieśli przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.pozew, domagając się ustalenia, iż prawo służebności drogi koniecznej ustanowione na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), położonej wG.przyulicy (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta KW (...), obciążające nieruchomości stanowiące własność powodów, oznaczonedziałkami ewidencyjnymi numer (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą KW (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą KW (...), wygasło na skutek niewykonywania przez lat 10, tj. z dniem 19 lipca 2005 roku oraz zakazania pozwanej przechodu i przejazdu przez powyższe nieruchomości. Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na pozew pozwana(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 października 2015r. ustalił, że służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położoną wG.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...), obciążająca prawo wieczystego użytkowania nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...), wpisana w dziale III, rubryce 3.4, podrubryce 3.4.1księgi wieczystej nr (...), jako „prawo drogi przezdziałkę nr (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki nr (...)objętej KW nr(...)” wygasła z dniem 1 stycznia 2008 roku oraz, że służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położoną wG.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...), obciążająca prawo wieczystego użytkowania nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...), wpisana w dziale III, rubryce 3.4, podrubryce 3.4.1księgi wieczystej nr (...), jako „służebność drogi przezdziałkę nr (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki nr (...)objętejKW (...)zgodnie z par. 8 umowy sprzedaży – przeniesiono zKW (...)” wygasła z dniem 1 stycznia 2008 roku, a nadto zakazał pozwanej(...) Sp. z o.o.weW.przejazdu przezdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz przezdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...), oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd kosztami postępowania obciążył pozwaną i z tego tytułu zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 844 zł
Orzeczenie to poprzedził ustaleniem, że dladziałek nr (...)prowadzona byłaksięga wieczysta nr (...). Właścicielem tych działek był Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystymInstytut (...)wG.. W dniu 19 lipca 1995 roku międzyInstytutem (...)wG.aBankiem (...) Spółką AkcyjnąwW.doszło do zawarcia umowy sprzedaży użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...). W § 8 umowy zawarto oświadczenie użytkownika wieczystegodziałki nr (...)-Instytutu (...)wG.o ustanowieniu na rzecz każdoczesnych wieczystych użytkownikówdziałki numer (...)(mapa 23, powierzchnia 491 m2), służebności drogi dojazdowej doulicy (...)przezdziałkę numer (...)objętąksięgą wieczystą KW (...).
Ustanowione prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej założonej dladziałki nr (...)- obecnie nr(...), poprzez wpisanie prawa drogi przezdziałkę numer (...)objętąksięgą wieczystą KW (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki numer (...)zgodnie z § 8 umowy sprzedaży z dnia 19 lipca 1995 roku (…).
W dniu 19 grudnia 2005 roku nastąpiła zmiana numeracji nieruchomości oznaczonej dotychczasdziałką ewidencyjną numer (...)i od tej pory przyjętym dla niej numerem jest numer(...).
W dniu 31 stycznia 2007 roku między(...) Bankiem Spółką AkcyjnąwW.(następcą prawnymBanku (...) Spółki AkcyjnejwW.) a(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.doszło do zawarcia umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącegodziałkę ewidencyjną numer (...)o obszarze 491 m2, położoną wG.przyulicy (...)oraz prawa własności znajdującego się na nieruchomości budynku.
Aktualnie w dziale I – SPksięgi wieczystej nr (...)figuruje wpis dotyczący prawa drogi przezdziałkę numer (...)objętejksięgą wieczystą KW (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki numer (...), zgodnie z par. 8 umowy sprzedaży.
Dladziałki ewidencyjnej numer (...)nadal prowadzona byłaksięga wieczysta KW (...). Następnie działka ta została odłączona z tej księgi wieczystej i założono dla niej nowąksięgę wieczystą KW (...). Ostatecznie działka ta uległa podziałowi na cztery działki o kolejnych numerach(...)(obecnie(...)),(...)(obecnie(...)),(...)(obecnie(...)) oraz 39/15 (obecnie(...)).
W dniu 21 października 2002 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.zawarła zF. G.umowę przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku, na mocy której zbywca przeniósł na rzeczF. G.iE. G.prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), o powierzchni 2.25 ara, oraz własność zlokalizowanego na nieruchomości pawilonu handlowego. Działkę tę odłączono od KW nr(...)i założono dla niej nową księgę wieczystą – obecnie nr(...).
W dziale III księgi wieczystej założonej dladziałki nr (...)dokonano wpisu: „Przeniesiono tu z KW nr 43353 dnia 31 października 2002 roku: służebność drogi przezdziałkę nr (...)na rzecz każdoczesnych użytkowników wieczystychdziałki nr (...)objętej KW nr(...)zgodnie z § 8 umowy sprzedaży z dnia 19 lipca 1995 roku (k. 1-3)…”.
W dniu 19 grudnia 2005 roku nastąpiła zmiana numeracji nieruchomości oznaczonej dotychczasdziałką ewidencyjną numer (...)i od tej pory przyjętym dla niej numerem jest numer(...).
Aktualnie w dziale III księgi wieczystej figuruje wpis dotyczący służebności drogi przezdziałkę numer (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki numer (...)objętejKW (...), zgodnie z par. 8 umowy sprzedaży – przeniesiono zKW (...).
W dniu 9 stycznia 2003 rokuSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)wG.zawarła zF. G.umowę przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu, na mocy której zbywca przeniósł na rzeczF. G.iE. G.prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), o powierzchni 1.87 ara, wchodzącej w skład nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW (...).
Działkę nr (...)odłączono od KW nr(...)i założono dla niej nową księgę wieczystą – obecnie nr(...). W księdze tej dokonano wpisu: „Przeniesiono tu po odłączeniu z KW nr 43353 dnia 25 lutego 2003 r.: służebność drogi przezdziałkę nr (...)na rzecz każdoczesnych użytkowników wieczystychdziałki nr (...)objętej KW nr(...)zgodnie z § 8 umowy sprzedaży z dnia 19 lipca 1995 roku (k. 1a-3)…”.
W dniu 19 grudnia 2005 roku nastąpiła zmiana numeracji nieruchomości oznaczonej dotychczasdziałką ewidencyjną numer (...)i od tej pory przyjętym dla niej numerem był numer(...).
Aktualnie w dziale III księgi wieczystej figuruje wpis dotyczący służebności drogi przezdziałkę numer (...)na rzecz każdoczesnych użytkownikówdziałki numer (...)objętej KW numer(...).
Działki ewidencyjne oznaczone numerami (...)graniczą ze sobą.Działki nr (...)mają bezpośredni dostęp do drogi publicznej –ulicy (...). Nie są one od siebie oddzielone żadnym ogrodzeniem ani słupkami w części stanowiącej faktyczny wjazd od tejże ulicy. Na przedłużeniu budynku zlokalizowanego nadziałce numer (...), znajduje się budynek posadowiony nadziałce nr (...)(poprzednio(...)), a na jego przedłużeniu - metalowy płot (krata), natomiast od stronydziałki numer (...),działka numer (...)ogrodzona jest płotem z płyt(...). Płot ten z jednej strony sięga do kraty (metalowego płotu) nadziałce nr (...), a z drugiej strony biegnie także dalej, oddzielającdziałki numer (...). Międzydziałkami numer (...)znajduje się mur, który nie daje możliwości przejazdu i przechodu od tej strony. Nadziałce numer (...)urządzony jest parking, a również na częścidziałki numer (...), stanowiącej przedłużeniedziałki numer (...), parkują pojazdy. Za budynkiem posadowionym nadziałce numer (...), działkę tę oddziałki numer (...)oddzielają słupki.Działki o numerach (...)w całości utwardzone są kostką brukową, poza miejscami, gdzie posadowione są budynki. Za budynkiem nadziałce numer (...)biegnie ogrodzenie między tą działką, adziałką numer (...)i dalejdziałką numer (...), co uniemożliwia przejście od tej strony doulicy (...). Po przejściuul. (...)w kierunku skrzyżowania zul. (...)i przejściu przez bramę w budynku przyul. (...), pomiędzy budynkami przyulicy (...)urządzony jest parking. W miejscu, w którym rozpoczyna swój bieg utwardzona droga od stronyulicy (...), najpierw znajduje się wjazd, który ciągnie się aż do bramy, a za bramą również urządzony jest szlak drogowy utwardzony płytami, który skręca w lewo za budynek znajdujący się przyulicy (...). Za tą bramą znajduje siędziałka numer (...)(poprzednio 39/15). W dniu 6 lipca 2009 roku nadziałce nr (...)urządzona była utwardzona droga odul. (...)która kończyła się za zabudowaniami posadowionymi nadziałce nr (...).
Płot oddzielający nieruchomość stanowiącą własnośćF.iE.małżonkówG.–działkę nr (...)- od przeważającej częścidziałki numer (...), został posadowiony przed momentem nabycia przez powodów prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Następnie, w latach 1995 – 1997, poprzednik prawny pozwanej w zakresie własnościdziałki nr (...)–Bank (...) S.A.wW.- postawił nadziałce nr (...)metalową kratę (na przedłużeniu budynku nadziałce nr (...), stanowiącego przedłużenie budynku nadziałce nr (...), aż do płotu stanowiącego przedłużenie płotu dzielącegodziałki nr (...)i przeważającą częśćdziałki nr (...)). Od tego momentu nie było już możliwości przedostania się zdziałki nr (...)doul. (...)przez działki powstałe z podziałudziałki nr (...). Jednocześnie bank uiszczał na rzeczF. G., a wcześniej spółdzielni będącej poprzednim użytkownikiem wieczystymdziałek nr (...), wynagrodzenie za możliwość korzystania z części tych działek, celem przedostania się odul. (...)na tyły budynku posadowionego nadziałce nr (...).
Od momentu nabycia nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), zarówno(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.jak i najemcy lokali w budynku stanowiącym jej własność, korzystali z dojazdu dodziałki nr (...)(na tyły budynku na tej działce) częściowo przezdziałkę numer (...).
Na nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), z tyłu posadowionego na niej budynku, znajdują się trzy miejsca parkingowe. Aby przejść na tył nieruchomości nie ma potrzeby korzystania z nieruchomości małżonkówG..
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd uznał, że na żądanie powodów składały się dwa roszczenia. Pierwsze z nich dotyczyło ustalenia wygaśnięcia przedmiotowej służebności gruntowej, a drugie – zakazania pozwanej przechodu i przejazdu przez nieruchomości będące w użytkowaniu wieczystym powodów.
Sąd uznał, że, postępowanie dowodowe wykazało, że ziściła się przesłanka pozwalająca na uznanie, że służebność gruntowa ustanowiona na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości oznaczonejdziałką ewidencyjną numer (...), wygasła. Pomimo, iż przedmiotowa służebność w każdej z ksiąg wieczystych (prowadzonych dladziałek nr (...)) została opisana w inny sposób, to jednak, w ocenie Sądu nie ulegało wątpliwości, iż przedmiotowa służebność została ustanowiona umową sprzedaży z dnia 19 lipca 1995 roku, w której w § 8 ustanowiono na rzecz każdoczesnych wieczystych użytkownikówdziałki numer (...)(obecnie(...)) służebność drogi dojazdowej doulicy (...)przezdziałkę numer (...)(obecnie(...),(...),(...)i(...)), objętąksięgą wieczystą KW (...). Sąd wskazał, że skoro służebność ta miała służyć użytkownikowi wieczystemudziałki nr (...)w celu dojazdu doul. (...), do jej wykonywania koniecznym było istnienie możliwości dojazdu zdziałki nr (...)przez działki wyodrębnione zdziałki nr (...)doul. (...). Skoro w umowie nie uszczegółowiono treści tej służebności poprzez wyrysowanie na mapie przebiegu służebności, należało przyjąć, że obciążała ona całądziałkę nr (...)(prawo użytkowania wieczystego tej działki), a więc również całe działki powstałe w wyniku jej podziału – w tymdziałki nr (...)(prawo użytkowania wieczystego tych działek). Nie oznacza to jednak, jak twierdziła pozwana, iż korzystanie przez nią i jej poprzedników z dojazdu od stronyul. (...), oznaczało również korzystanie z tejże służebności. Nie to było bowiem jej przedmiotem, lecz dojazd doul. (...). Jedynie więc wykonywanie służebności poprzez dojazd z działki pozwanej doul. (...)stanowiłoby wykonywanie służebności, ustanowionej umową z dnia 19 lipca 1995 roku. Powodowie wykazali tymczasem, iż najpóźniej od dnia 31 grudnia 1997 roku dojazd zdziałki nr (...)doul. (...), po działkach powstałych w wyniku podziałudziałki nr (...), był niemożliwy. Najpóźniej bowiem w tej dacie posadowiona została krata (metalowy płot) zamykająca całkowicie możliwość przejazdu przezdziałkę nr (...), a łącząca się z ogrodzeniem stanowiącym przedłużenie ogrodzenia dzielącegodziałki nr (...)i przeważającą częśćdziałki nr (...), które posadowione zostało już wcześniej. W tej też dacie z pewnością już rozpoczął się 10 – cioletni termin, o jakim mowa wart. 293 §1 k.c.Skoro przedmiotowe ogrodzenie (krata) nie została usunięta przed dniem 31 grudnia 2007 roku, należało przyjąć, iż do tej daty służebność w dalszym ciągu nie była wykonywana. To skutkuje jej wygaśnięciem z dniem 1 stycznia 2008 roku.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku na podstawieart. 293 § 1 k.c.w zw. zart. 189 k.p.c., a w punkcie 4 oddalił powództwo w pozostałym zakresie (powodowie wskazali wcześniejszą datę wygaśnięcia służebności).
Sąd uznał, częściową zasadność żądania zakazania pozwanej przechodu i przejazdu przezdziałki nr (...). Wskazując, że ochrona negatoryjna zart. 222 § 2 k.c.ma zastosowanie do ochrony prawa użytkowania wieczystego, oraz wobec faktu, że pozwanej nie przysługuje żadne prawo do korzystania z nieruchomości powodów poprzez dojazd przezdziałki nr (...)odul. (...)dodziałki nr (...)(na tyły budynku), a mimo to pozwana przejeżdża przez te działki, naruszając w ten sposób prawo użytkowania wieczystego powodów. W tym zakresie roszczenie powodów Sąd uznał za zasadne na treściart. 222 § 2 k.c.Sąd oddalił przy tym powództwo w zakresie w jakim powodowie domagali się zakazu przechodu pozwanej po ich działkach, gdyż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w taki sposób prawo użytkowania wieczystego powodów nie jest przez pozwaną naruszane.
Sąd nie podzielił twierdzeń pozwanej, iż żądanie pozwu sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego, bowiem powodowie również korzystają z części działki pozwanej. Nie ma bowiem żadnych przeszkód, by strony ustanowiły wzajemnie na swoją rzecz odpowiednie służebności umożliwiające im zgodne z prawem korzystanie z działki czy działek drugiej strony, a jeśli nie dojdą do porozumienia w tym zakresie, mogą zwrócić się z odpowiednimi roszczeniami do Sądu. Stąd nie ma podstaw, by sankcjonować obecny bezprawny stan poprzez posiłkowanie się zasadami współżycia społecznego, które w przypadku roszczeń o ochronę prawa użytkowania wieczystego, tak jak roszczeń o ochronę prawa własności, mogą prowadzić do oddalenia powództwa tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach, a taka z pewnością w tym przypadku nie ma miejsca.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c., zasądzając je w całości od pozwanej na rzecz strony powodowej, która wygrała proces w przeważającej części.
Apelację od tego orzeczenia wniosła pozwana w części zakazującej pozwanej przejazdu przezdziałkę gruntu nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz przezdziałkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadziksięgę wieczystą nr (...)a także w zakresie punktu 5 obciążającą pozwaną kosztami postępowania w całości
Zarzuciła naruszenie prawa poprzez błędną wykładnięart. 5 k.c.i jego niezastosowanie oraz niepełne ustalenie faktyczne mające w sprawie znaczenie.
Na tych podstawach wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, aby także powództwo w zakresie żądania powodów domagania się zakazu przejazdu pozwanej przez ich działki zostało oddalone oraz obciążenia powodów kosztami postępowania w tym także kosztami zastępstwa procesowego za I i II instancję.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Poczynione ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych mają podstawę w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który w zakresie dokonanych ustaleń jest logiczny i wzajemnie spójny, natomiast informacje zawarte w poszczególnych źródłach dowodowych nawzajem się uzupełniają i potwierdzają, przez co są w pełni wiarygodne. Ustalenia te Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.
Pozwana w zakresie zaskarżonego rozstrzygnięcia zakazującego jej przejazdu przez działki wskazane w sentencji postanowienia, stwierdziła, iż stanowiło one naruszenieart. 5 k.c.polegające na jego niezastosowaniu. Zwrócić jednak należy uwagę, że wskazane rozstrzygnięcie stanowi zastosowanie roszczenia negatoryjnego określonego wart. 222 § 2 k.c.Uznać należało, że skoro pozwanej nie przysługuje jakikolwiek tytuł prawny do naruszenia użytkowania wieczystego strony powodowej, Sąd Rejonowy orzekł prawidłowo o zakazie przejazdu.
Nadto, wskazać należy, że w ustalonym stanie faktycznym, nie mógł odnieść zarzut naruszeniaart. 5 k.c.Zwrócić należy uwagę, że odmowa uwzględnienia roszczenia zgodnego z prawem, jakim niewątpliwie jest roszczenie negatoryjne, może nastąpić w okolicznościach wyjątkowych, szczegółowo wskazanych przez stronę podnoszącą zarzut nadużycia prawa podmiotowego i wykazanych w razie sporu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 sierpnia 2005r., IV CK 82/05).
Pozwana jako okoliczność uzasadniając zastosowanie tej normy prawnej wskazała okoliczność naruszenia prawa (bez wskazania tytułu prawnego) części jej działki przez powodów. Niemniej jednak, podniesione w tym zakresie kwestie dotyczące ewentualnego, podobnego rozstrzygnięcia co do naruszeń czynionych przez stronę powodową, należało uznać za chybione, gdyż uwzględnienie tych zarzutów stanowiłoby naruszenie zakazu zart. 321 k.p.c.
Z tych względów, Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej na podstawieart. 385 k.p.c., natomiast o kosztach postępowania odwoławczego, Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c., stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu.
Koszty te ustalono zgodnie z§ 6 pkt 3w związku z§ 13 ust.  1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r.  w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(tekst jednolity: Dz.U. z 2013 poz. 461 z późniejszymi zmianami).

SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Andrzej Dyrda SSO Marcin Rak