Sąd Apelacyjny w Krakowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKz 413/16
Data wyroku: 2016-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Wojciech Dziuban, Tomasz Szymański, Barbara Nita-Światłowska
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art.17 §1 pkt 7 kpk w zw. z art. 552 i 556 kpk

Sygn. akt II AKz 413/16

POSTANOWIENIE
Dnia 29 listopada 2016 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Nita-Światłowska (spr.)

Sędziowie:

SSA Wojciech Dziuban
SSA Tomasz Szymański

Protokolant:

sekr. sądowy Natasza Żak

przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej del. do Prokuratury Regionalnej w Krakowie Ewy Rogali

po rozpoznaniu w sprawie
B. U.iW. P.
zażalenia wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawców
na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 21 października 2016 roku, sygn. akt VI Ko 36/16
w przedmiocie umorzenia postępowania
na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.
postanawia
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 21 października 2016 roku, sygn. VI Ko 36/16 Sąd Okręgowy w Krakowie na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.umorzył postępowanie w przedmiocie wnioskuB. U.iW. P.o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanieZ. P.„z powodures iudicata”.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, że 16 marca 2016 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie wpłynął wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanieZ. P., złożony przez pełnomocnika w imieniu wnioskodawcówB. U.orazW. P.. Wskazano przy tym, że wnioskodawcy „wnieśli o wypłatę odszkodowania za poniesione szkody i zadośćuczynienia za doznane krzywdy związane z wydaniem i wykonaniem wobecZ. P.– ojca wnioskodawców wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 22 czerwca 1966 r., wydanego w sprawie sygn. akt IV K „Dor” 90/65. Sąd I instancji podkreślił, że z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że „wskazany wyrok został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt IV KK 170/10, a postępowanie przeciwko m.in.Z. P.na zasadzieart. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.zostało umorzone wobec przedawnienia karalności. Zaś w odniesieniu do oskarżonych, którzy nie żyli w chwili wydania niniejszego postanowienia umorzenie postępowania nastąpiło przy zbiegu formalno-prawnych podstaw przedawnienia tj. na podstawieart. 17 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k.”.
Nawiązując do treściart. 552 k.p.k.oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego i wypowiedzi doktryny, Sąd Okręgowy stwierdził następnie, że w sprawie dotyczącejZ. P.doszło do umorzenia postępowania, „ale przyczyną tego nie były okoliczności, których nie uwzględniono w poprzednio prowadzonym postępowaniu, bowiem postępowanie umorzono na skutek przedawnienia karalności, a zatem przepisart. 552 k.p.k.nie ma zastosowania”.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazano, że „[j]ak wynika z dołączonych akt Sądu Okręgowego Wydział I Cywilny w Krakowie, sygn. I C 1704/12 pierwszy wniosekB. U.iW. P.o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanieZ. P., który wpłynął do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 26 kwietnia 2011 r. zarządzeniem tut. Sądu z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III Ko 284/11 został przekazany Wydziałowi Cywilnemu Sądu Okręgowego w Krakowie”. Stwierdzono następnie, że postępowanie w tej sprawie prowadzone przed sądem cywilnym zakończyło się w postępowaniu toczącym się pod sygn. I ACa 150/14 wydaniem wyroku z 12 czerwca 2013 r. oddalającego powództwo, a 6 lutego 2015 r. w sprawie o sygn. III CSK 348/14 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie odnośnie wniosku złożonego przez wnioskodawców zostało prawomocnie zakończone, w związku z czym zachodzi powaga rzeczy osądzonej.
Powyższe postanowienie pełnomocnik wnioskodawców zaskarżył w całości na ich korzyść. We wniesionym zażaleniu, na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.orazart. 427 § 2 k.p.k.podniósł zarzut obrazy prawa materialnego mającej wpływ na treść orzeczenia, „w postaci naruszeniaart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.poprzez przyjęcie, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania”.
Podnosząc powyższy zarzut pełnomocnik wnioskodawców wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.
W uzasadnieniu zażalenia, przypominając istotę przeszkody procesowej zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., pełnomocnik wnioskodawców w nawiązaniu do orzecznictwa Sądu Najwyższego stwierdził, że stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy orzeczeniem merytorycznym została rozstrzygnięta kwestia odpowiedzialności karnej, a wcześniejsze zakończenie postępowania innego niż karne, choćby co do tego samego czynu tej samej osoby, nie powoduje powagi rzeczy osądzonej. Podkreślił następnie, że wskazaną przeszkodę procesową „tworzą zawsze prawomocne orzeczenia merytoryczne, rozstrzygające w kwestii odpowiedzialności karnej sprawcy, zaś orzeczenia formalne, a więc o dopuszczalności procesu, tylko jeżeli oparte są na ujemnej przesłance bezwzględnej, a więc nieusuwalnej”.
W dalszej części uzasadnienia zażalenia pełnomocnik wnioskodawców podkreślił, że „[z]godnie z definicją zawartą wart. 366 k.p.c.wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami”.
Wskazał następnie, że zarządzenie z 22 marca 2012 r. sygn. akt III Ko 284/11, którym wniosek z 26 kwietnia 2011 r. wniesiony przezB. U.orazW. P.do Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydział II Karny został przekazany Wydziałowi Cywilnemu Sądu Okręgowego w Krakowie, jest decyzją „o charakterzestrictetechnicznym” i nie może stanowić podstawy umorzenia postępowania na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.Podstawy takiej nie może także stanowić orzeczenie cywilnoprawne „jako pochodzące ze zgoła odmiennej gałęzi prawa”.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zarzut podniesiony w zażaleniu pełnomocnika wnioskodawców, kwestionujący zasadność umorzenia postępowania w niniejszej sprawie ze względu na przeszkodę procesową zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.(res iudicata),okazał się zasadę, a w konsekwencji spowodował uchylenie zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie, choć nie ze wszystkimi argumentami podniesionymi w uzasadnieniu zażalenia można się zgodzić.
Art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., który został wskazany w zaskarżonym postanowieniu jako podstawa umorzenia postępowania w niniejszej sprawie, jako jedną z wymienionych w tym przepisie przesłanek umorzenia postępowania określa powagę rzeczy osądzonej(res iudicata), która aktualizuje się wówczas, gdy orzeczeniem merytorycznym rozstrzygnięta została kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonego.
W orzecznictwie sporne jest, czy w postępowaniach toczących się w przedmiocie roszczeń odszkodowawczych, określonych wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego, powaga rzeczy osądzonej powinna być ujmowana przez pryzmatart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., czy też regulacji zawartej wKodeksie postępowania cywilnego(por. np. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 lutego 2010 r., sygn. II AKa 10/10, LEX nr 621518 oraz Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2008 r., sygn. WA 22/08, LEX nr 531309, jak również postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., sygn. V KKN 218/01, OSNKW nr 1-2/2003, poz. 21). Dostrzegając tę okoliczność, jak również i to, że dyspozycjeart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.orazart. 366 k.p.c.są ze sobą w istocie treściowo zbieżne, tut. Sąd stoi na stanowisku, iż negatywna przesłanka procesowa wynikająca zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu toczącym się w przedmiocie odszkodowania dochodzonego w trybie przepisów wskazanych wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie bowiem zart. 558 k.p.k.w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie przepisyKodeksu postępowania cywilnegostosuje się tylko w kwestiach nieuregulowanych w niniejszym kodeksie, a tymczasem przeszkoda procesowa wiążąca się z zasadąne bis in idemjest wKodeksie postępowania karnegouregulowana.
Nie kwestionując zatem samej zasadności odnoszenia przeszkody procesowej zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.do sytuacji, w której sąd karny prawomocnie orzekł w przedmiocie roszczenia odszkodowawczego wniesionego na podstawie przepisów rozdziału 58 Kodeksu postępowania karego, Sąd Apelacyjny stwierdza, że w niniejszej sprawie przeszkoda procesowa wynikająca ze wskazanego powyżej przepisu nie zaktualizowała się.
Podzielając argumenty przywołany w uzasadnieniu zażalenia dla wykazania niewystępowania w niniejszej sprawie przeszkody procesowej zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., Sąd Apelacyjny podkreśla ponadto, co następuje.
Niekorzystne dla wnioskodawców postanowienie Sądu I instancji zapadło ze względu na uprzedni wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydział I Cywilny z 12 czerwca 2013 r., sygn. I C 1704/12, którym to orzeczeniem, w sprawie z powództwaB. U.przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w Krakowie o zapłatę, oddalono powództwo (videk. 257/tom II akt związkowych dotyczących sprawy o sygn. I C 1704/12).
Mając na uwadze powyższe w pierwszej kolejności odnotować należy, że z perspektywy przesłanki określonej wart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.konieczne jest istnienie w postępowaniu uprzednio prawomocnie zakończonym oraz aktualnie toczącym się zarówno tożsamości przedmiotowej, jak i podmiotowej. Wskazuje na to odpowiednio stosowany w postępowaniu toczącym się w przedmiocie roszczeń określnych wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnegozwrot: „co do tego samego czynu tej samej osoby", rozumiany tutaj z uwzględnieniem specyfiki postępowania odszkodowawczego.
Negatywna przesłanka procesowa, którą określaart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocnie postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej (por. także wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2002 r., sygn. II KKN 221/01, OSN Prok. i Pr. 2002, nr 10, poz. 5).
Z uzasadnienia przywołanego powyżej wyroku sądu cywilnego wynika, że powódka –B. U.w postępowaniu przed sądem cywilnym dochodziła “odszkodowania za poniesione szkody i zadośćuczynienia za doznane krzywdy, związane z wydaniem i wykonaniem wobecZ. P.wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 22 czerwca 1966 r., wydanego w sprawie IV K “Dor” 90/65” (videk. 262/tom II akt związkowych dotyczących sprawy o sygn. I C 1704/12).
Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie karne zostało zainicjowane wnioskiemB. U.orazW. P., który nie występował jako strona w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego, który w miałby tu kreować przeszkodę wynikającą zart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Niezależnie od powyższego odnotowania wymaga, że z uzasadnienia wskazanego powyżej judykatu sądu cywilnego wynika, że niekorzystne dlaB. U.rozstrzygnięcie, co do dochodzonej kwoty zadośćuczynienia zapadło w tamtym postępowaniu ze względu na brak legitymacji procesowej czynnej po stronie powódki;Kodeks cywilnyprzewiduje, że zadośćuczynienie może być dochodzone w wypadkach ściśle określonych przez ustawodawcę, przy czym co do zasady możliwość taka aktualizuje się wyłącznie w odniesieniu do samego poszkodowanego, a nie jego następców prawnych, a wyjątek od tej zasady, który określaart. 445 § 3 k.c., ogranicza możliwość dochodzenia roszczeń o zadośćuczynienie przez spadkobierców poszkodowanego do takiej tylko sytuacji, w której roszczenie zostało uznane na piśmie przez stronę przeciwną lub powództwo zostało wytoczone za życia spadkodawcy, a w sprawie rozstrzygniętej wskazanym powyżej wyrokiem sądu cywilnego żadna z tych okoliczności nie aktualizowała się (videuzasadnienie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydział I Cywilny z 12 czerwca 2013 r., sygn. I C 1704/12, k. 265/tom II akt związkowych dotyczących sprawy o sygn. I C 1704/12).
Co do dochodzonego roszczenia o odszkodowanie w wyroku sądu cywilnego wskazano natomiast, że “art. 417 § 1 k.c.orazart. 417(1) § 2 k.c.wymagają, ażeby dochodzący na ich podstawie odszkodowania wykazał bezprawność działania bądź zaniechania danych organów, wynikłą z tego szkodę oraz adekwatny związek przyczynowy między ich postępowaniem a zaistniałą po stronie poszkodowanego szkodą”, a „[p]owódka nie wykazała przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, a więc bezprawności działania lub zaniechania, szkody oraz związku przyczynowego skutkowego pomiędzy zdarzeniem a szkodą” (videuzasadnienie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydział I Cywilny z 12 czerwca 2013 r., sygn. I C 1704/12, k. 265/tom II akt związkowych dotyczących sprawy o sygn. I C 1704/12).
Oceniając, z uwzględnieniem powyższego, zażalenie wniesione przez pełnomocnika wnioskodawców, Sąd Apelacyjny podkreśla, że tryb dochodzenia roszczeń, który określają przepisy zawarte wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego– „Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie oraz zatrzymanie“ ma charakter karnoprocesowy i stanowilex specialisw stosunku do cywilnoprawnej drogi dochodzenia roszczeń związanych z odpowiedzialnością Skarbu Państwa. Skoro przepisy pomieszczone we wskazanym rozdzialeKodeksu postępowania karnegostanowiąlex specialisw stosunku do odpowiednich przepisów zawartych wKodeksie cywilnym, to tym samym droga postępowania cywilnego do dochodzenia roszczeń wymienionych wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego(tj. roszczeń objętych zakresem przedmiotowym i podmiotowym uregulowań zawartych w tym rozdzialeKodeksu postępowania karnego) została wyłączona.A contrariodroga postępowania cywilnego dostępna jest w wypadku roszczeń niemieszczących się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym wyznaczonym przez przepisyrozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, przy czym skuteczność ich dochodzenia na tej drodze zależy od spełnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej wyznaczonych przez przepisy cywilnoprawne.
Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa realizowana na podstawie przepisówrozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, w tym zarówno odpowiedzialność odszkodowawcza w stosunku do „pierwotnie” uprawnionego, tj. osoby określonej wart. 552 k.p.k., jak i do „wtórnie” uprawnionego, tj. osoby wskazanej wart. 556 k.p.k., opiera się na innych zasadach aniżeli odpowiedzialność cywilnoprawna;Kodeks postępowania karnegosamodzielnie formułuje podstawy tego rodzaju odpowiedzialności, a uregulowania wynikające zKodeksu cywilnegoznajdują tu zastosowanie tylko w kwestiach nieuregulowanych odmiennie bezpośrednio wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego(videart. 558 k.p.k.).
Oddalenie powództwaB. U.wskazanym wyrokiem sądu cywilnego z przedstawionych wyłuszczonych w uzasadnieniu sądu cywilnego, na który powołano się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie jest zatem równoznaczne ze stwierdzeniem bezpodstawności roszczenia opartego na przesłankach wskazanych wrozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego.
Ze względu na powyższe Sąd Apelacyjny uznał zasadność zażalenia, a w konsekwencji uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowego w Krakowie.
Mając na uwadze końcowy fragment uzasadnienia zażalenia, w którym obrońca stwierdził, że Sąd Okręgowy czyniąc w niniejszej sprawie rozważania co domeritumsprawy powinien rozważyć możliwość zastosowania uchylonegoart. 552a k.p.k.Sąd Apelacyjny podkreśla, że ze względu na treść zaskarżonego orzeczenia w niniejszym postępowaniu, badając zasadność zażalenia nie jest uprawniony do wskazywania Sądowi Okręgowemu podstawy prawnej, na której możliwe jest dochodzenie w postępowaniu karnym roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisówrozdziału 58 Kodeksu postępowania karnegoprzez osobę „wtórnie” uprawnioną, występującą ze stosownym roszczeniem po śmierci „pierwotnie” uprawnionego, ani też do rozstrzygania wiążących się z tym kwestii intertemporalnych.
Ze względu na powyższe, orzeczono jak na wstępie.
SSA Wojciech Dziuban SSA Barbara Nita-Światłowska (spr.) SSA Tomasz Szymański