Sąd Rejonowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1554/15
Data wyroku: 2016-11-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maciej J. Naworski
Słowa kluczowe: Lokal Socjalny
Podstawa prawna: art. 23 i 24 ustawy z dnia 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego ( tekst j. Dz. U. z 2014r. , poz. 150 ze zm. )
Teza: przepis art. 24 in fine ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego ( tekst j. Dz. U. z 2014r. , poz. 150 ze zm.) uchyla zakaz wynajęcia lokalu socjalnego osobie, która samowolnie zajęła lokal gminny, nie rodzi natomiast roszczenia o ustalenie prawa do lokalu socjalnego w tego typu sytuacji. Odmienna opinia Sądu najwyższego wyrażona na marginesie uzasadnień uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2005r. III CZP 6/05 , OSN z 2006r. , nr 1 , poz. 1, pomijając problem jej zasadności , zdezaktualizowała się po wejściu w życie ustawy z dnia 31 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz ustawy kodeks postępowania cywilnego.

Sygn. akt IC 1554/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 listopada 2016r.
Sąd Rejonowy w Toruniu – Wydział I Cywilny
w składzie:
przewodniczący: SSR Maciej J. Naworski
protokolant: sekretarz sądowy Ilona Szrek
po rozpoznaniu dnia 20 października 2016r.,
wT.
na rozprawie
sprawy
z powództwaA. B.,B. B.,L. B.iO. B.
przeciwkoGminie M.T.
o ustalenie
z udziałem Rzecznika Praw Dziecka

1
oddala powództwo,

2
nie obciąża powodów kosztami postepowania.

Sygn. IC 1554/15

UZASADNIENIE
A. B.w imieniu swoim i swoich niepełnoletnich dzieci:L.,O.iB.wytoczyła przeciwkoGminie M.T.powództwo o ustalenie prawa do lokalu socjalnego. Podniosła, że jej mąż stosował wobec niej przemoc wobec czego zajęła lokal pozwanego. Została wprawdzie z niego eksmitowana, jednak ma prawo do lokalu socjalnego, ponieważ wymagają tego zasady współżycia społecznego. Powódka nie ma bowiem pracy, ani mieszkania a utrzymuje trójkę niepełnoletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne.
Do procesu po stronie powodów wstąpił Rzecznik Praw Dziecka i popierał powództwo. Pozwany proponował pozwanej ugodę ( k. 63 ), jednak po odrzuceniu jej warunków przez powódkę ( k. 115 ) wniósł o oddalenie powództwa ( k. 148 ).
Sąd ustalił i zważył co następuje:
I.
1. Stan faktyczny był bezsporny wobec czego Sąd ustalił go w oparciu o zgodne oświadczenia stron iart. 230 k.p.c.Jasne było natomiast, żeA. B.włamała się do lokalu pozwanego położonego przyul. (...)i zajęła go z trójką swoich dzieci, że została za to skazana w sprawie XK 1336/09 a następnie w sprawie IC 771/14 orzeczono eksmisję jej i jej dzieci ze wskazaniem, że przyczyną orzeczenia jest zajęcie lokalu bez tytułu prawnego.
Nie budziło też sporu, żeA. B.nie ma majątku ani własnego mieszkania, że pracuje dorywczo i zarabia od 600 do 700zł miesięcznie, otrzymuje miesięcznie 1.350zł alimentów na dzieci i 1.500zł świadczenia wychowawczego. Bezsporne pozostawało, żeO. B.ma 8 lat i jest zdrowa, żeB. B.ma 11 lat i jest zdrowy natomiastL. B.ma 12 lat i choruje na łuszczycę, padaczkę i ma problemy natury psychicznej ( k. 149v ).
2. Przed przystąpieniem do zasadniczych rozważań należy przypomnieć, żede lege
lata, każde roszczenie prawa materialnego musi znajdować podstawę w ustawie ( problem umowy, wyroku i decyzji administracyjnej należy pozostawić na marginesie, ponieważ nie występują w sprawie ). Niczego nie zmienia przy tym brzmienieart. 189 k.p.c., zgodnie z którym dopuszczalne jest ustalenie przez sąd istnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli powód ma w tym interes prawny. Wymienione unormowanie nie rodzi bowiem roszczenia prawa materialnego lecz wprowadza trzeci obok nakazania ( zasądzenia w ścisłym tego słowa znaczeniu ) i ukształtowania rodzaj żądania pozwu. Jego skuteczność jest jednak uzależniona od występowanie takiego stanu faktycznego, który w świetle obowiązującego prawa materialnego, pozwala na korzystne dla powoda rozstrzygnięcie. Innymi słowy, uwzględnienie powództwa jest możliwe tylko, jeżeli istnieje postawa, czy to ustawowa, czy umowna, która uzasadniania takie orzeczenie, ponieważ ingerencja sądu w sferę cywilnoprawną stron jest możliwa tylko w takim przypadku.
II.
1. W rezultacie powództwo podlegało oddaleniu, ponieważ nie istnieje materialnorawna podstawa jego uwzględnienia; innymi słowy, roszczenie było nieuzasadnione.
Pozwana trafnie broniła się więc zarzutem, że nie ma obowiązku zapewnienia powodom umowy najmu lokalu socjalnego, ponieważ żaden przepis nie obliguje gminy do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z osobą, która nie ma własnego mieszkania.
2. Dla porządku wypada stwierdzić, że zgodnie z przepisamiustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego( tekst j. Dz. U. z 2014r., poz. 150 ze zm. określanej dalej jakoustawa o ochronie praw lokatorów) ustalenie prawa do lokalu socjalnego w chodzi w rachubę w przypadku orzeczenia eksmisji lokatora, który nie ma możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w innym miejscu (art. 14.ust. 1in princiust. 4in fine). Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie. Proces nie dotyczył bowiem eksmisji a powodowie nie mają statusu lokatora. Lokatorem jest bowiem zgodnie zart. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorówosoba, której do lokalu służy inne prawo niż własność.
PowódkaA. B.zajęła zaś lokal na drodze przestępstwa.
3. Z kolei w myślart. 35 ustawy o ochronie praw lokatorów, osobom wymienionym w jego treści przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zostały objęte orzeczeniem sądowym, nakazującym opróżnienie im lokalu a nie było ono wykonane przed tą datą. Przytoczone uregulowanie określa w sposób jednoznaczny, że odrębny proces o ustalenie prawa do lokalu socjalnego dopuszczalny jest jedynie w sytuacji opisanej w jego hipotezie.
Takie okoliczności nie miały jednak miejsca.
4. W rachubę nie wchodził też przepisart. 24 ustawy o ochronie praw lokatorów.
Stanowi on, że prawo do lokalu socjalnego nie przysługuje osobie, która samowolnie zajmuje lokal i wobec której sąd nakazał opróżnienie lokalu, chyba że przyznanie lokalu socjalnego jest w świetle zasad współżycia społecznego szczególnie usprawiedliwione.
Wprawdzie powódka lokal zajęła samowolnie, jednak nie ma to znaczenia.
Powołane unormowanie nie rodzi bowiem roszczenia o ustalenie ani o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego.
W tym miejscu należy odnotować, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2005r., III CZP 6/05, OSN z 2006r., nr 1, poz. 1, na marginesie trafnej konkluzji, że w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu mieszkalnego przez osobę, która samowolnie go zajmuje, sąd nie orzeka co do lokalu socjalnego stwierdził, że taka osoba może wytoczyć powództwo o ustalenie uprawnienia do zawarcia z gminą umowy o najem lokalu socjalnego, ponieważ klauzula generalna zasad współżycia społecznego przemawia za tym, że przepisart. 24 ustawy o ochronie praw lokatorówjest adresowany do sądów.
Powyższy wniosek podlega odrzuceniua limine.
Pomijając brak szerszej argumentacji. Która miała przemawiać za tym poglądem, z niczego nie wynika, że gmina, jako podmiot prawa cywilnego, nie może ocenić, czy osoba, która samowolnie zajęła jej lokal znajduje się w tak złej sytuacji życiowej, że może być stroną umowy najmu lokalu socjalnego.
Przeciwko zapatrywaniu Sądu Najwyższego przemawiają zaś także też względy wykładni systemowej. Otóż, skoro Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że nie ma podstaw do orzekania o lokalu socjalnym w sprawie o eksmisję osoby, która włamała się do lokalu, to nie jest logiczne, że osoba ta może wytoczyć skuteczne powództwo,scil. powództwo wzajemne, o ustalenie, że takie prawo jej przysługuje, ponieważlegislator non praesumitur sibi ipsi contrarius. Trudno bowiem zgodzić się z tezą, że
ustawodawcy chodziło o wykluczenie rozpoznania sprawy w jednym procesie
i nałożenie na strony konieczności toczenia dwóch osobnych spraw ( pierwszej o wydanie i drugiej, o ustalenie ).
Wreszcie, abstrahując od faktu, że krytykowany pogląd był nieuzasadniony już pod rządami prawa obowiązującego w chwili jego sformułowania, zdezaktualizował się on po wejściu w życieustawy z dnia 31 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnegoorazustawy kodeks postępowania cywilnego( Dz. U. z 2011r., Nr 224, poz. 1242 ). Wykluczyła ona bowiemexpressis verbisstosowanie uregulowania poświęconego lokalom socjalnym w przypadku samowolnego zajęcia lokalu uzupełniając treść art. 17 ustawy, o której mowa.De lege latateza Sądu Najwyższego jest więc nie tylko nieuzasadniona lecz takżecontra legem.
W rezultacie zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego z osobą, która lokal gminy zajęła bez tytułu prawnego jest pozostawione decyzji gminy i jej uznaniu jako właściciela mieszkania.Ratio legisprzepisuart. 24in fineustawy o ochronie praw lokatorówstanowi zatem zezwolenie gminie na zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego z osobą, o której mowa w treści tego przepisu i zdjęcie zakazu tego typu działania, który obowiązywałby w przeciwnym wypadku.
Co do zasady bowiem wykluczone jest udostepnienie lokalu socjalnego osobie, która nielegalnie zajmuje gminne nieruchomości przeznaczone na cele mieszkaniowe.
5. Wreszcie, nie nadaje się do obrony wiosek, że źródłem roszczenia o ustalenie prawa do lokalu socjalnego jest przepisart. 23 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Gmina, w świetle jego treści może bowiem zawierać umowy takiego typu z osobami, które nie mają mieszkań i spełniają kryteria ustalone przez w stosowanej uchwale rady gminy, jednak nie ma obowiązku ich nawiązywania.
Przeciwko tej opinii przemawia bowiem zawrócono brzmienie powołanego unormowania, które posługuje się słowem „może” w odniesieniu do zawarcia mowy, jak i jego umiejscowienie w rozdziale poświęconym lokalom socjalnym.
III.
1. Nawet przy tym, gdybyper inconcessumprzyjąć, że na gruncie obowiązującego prawa dopuszczalne jest skuteczne wystąpienie przez osobę, która na drodze włamania zajęła lokal mieszany należący do gminy powództwa o ustalenie, że służy jej prawo do lokalu socjalnego, roszczenie powodów ze względów merytorycznych było nieuzasadnione.
Po pierwsze wbrew pozorom powodowie, nie są skrajnie ubodzy. Dysponują bowiem miesięcznie sumą 3.500zł. Doświadczenie życiowe uczy zaś, że do pomyślenia jest wynajęcie wT.mieszkania za 1.000zł miesięcznie i utrzymanie czwórki osób za kolejne 2.500zł.
Po drugie, powódka odrzuciła ofertę zawarcia umowy uprawniającej ją do korzystania z innego lokalu gminnego, który został specjalnie dla niej wyremontowany, ponieważ nie podobało jej się sąsiedztwo ( oświadczenie – nagranie rozprawy z dnia 20 października 2016r., po minucie 15. ). Tego typu zachowanie należy ocenić negatywnie, skoro powódka posiadanie spornego lokalu nabyła nielegalne a zajęte mieszkanie położone jest w budynkach dawnych koszarów przyul. (...)i, co powszechnie wiadomo, należy do najgorszych lokalizacji w mieście.
2. Odnotować trzeba też, że względy współżycia społecznego nie są nigdy podstawą roszczenia a jako środek obrony musza być oceniane ze szczególną ostrożnością i świadomością, że działają przeciwko słusznym roszczeniom przeciwnika (art. 5 k.c.).
Nie można też zapominać, żefrustra legis auxilium quaerit, qui in legem committit. Wszyscy powodowie rażąco zaś naruszyli elementarne zasady prawa cywilnego aA. B.także karnego.
3. Na marginesie, Sąd podkreśla, że współczuje dzieciomA. B.sytuacji, w której się znalazły, jednak ich nie jest ona na tyle tragiczna aby przejść do porządku and zachowaniem ich matki, która dopuściła się przestępstwa, rażąco naruszyła prawo cywilne i odrzuciła propozycję rozsądnej ugody.
IV.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.