Sąd Rejonowy w Goleniowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 834/15
Data wyroku: 2016-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Joanna Smalec

Sygn. akt: I Ns 834/15

UZASADNIENIE
Wnioskiem z dnia 14 września 2015 r. wnioskodawcyG. J. (1),A. W.iJ. J. (1)wnieśli o stwierdzenie nabycia spadku poJ. J. (2)zmarłym dnia 3 listopada 2013 r. w miejscowościB.na podstawie ustawy przez: żonęA. J. (1)oraz dzieciG. J. (1),A. W.,J. J. (1)iM. J. (1)-/k. 1/.
UczestnikM. J. (1), także wniósł o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy - /k. 18/.
Wnioskodawczyni, w trakcie składanych zapewnień spadkowych przedłożyła pismo pozostawione przez spadkodawcę zatytułowane(...), twierdząc, iż jest to testament - /k. 19 i 24/.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. J. (2), synP. J.iM., z domuK.,urodzony (...)w miejscowościM., ostatnio stale zamieszkały w miejscowościB., zmarł 3 listopada 2013 r. w miejscowościB..
Spadkodawca w chwili śmierci był żonaty zA. J. (1), z domu(...). Był to jego jedyny związek małżeński. Z tego związku małżeńskiego było sześcioro dzieci, tj.G. J. (2), obecnieJ.,A. J. (2), obecnieW.,J. J. (1)iM. J. (1), a takżeI. J., który zmarł w wieku trzech lat iM. J. (2), która zmarła tuż po urodzeniu. Spadkobiercy nie składali dotychczas oświadczeń o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, nie uzyskali aktu poświadczenia dziedziczenia, ani postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku. Żaden ze spadkobierców nie został wydziedziczony lub uznany za niegodnego dziedziczenia.
Dowód:
- odpis skrócony aktu zgonuJ. J. (2)k. 4,
- odpis skrócony aktu małżeństwaG. J. (1)k.5,
- odpis skrócony aktu małżeństwaA. W.k. 6,
- odpis skrócony aktu urodzeniaJ. J. (1)k. 7,
- odpis skrócony aktu urodzeniaM. J. (1)k. 8,
- zapewnienia spadkoweG. J. (1)k. 19,
- zapewnienia spadkoweA. W.k. 19,,
- zapewnienie spadkoweJ. J. (1)k. 19,
- zapewnienie spadkoweM. J. (1)k. 19.
W dniu 16 października 1991 r. sporządzono „porozumienie”, zgodnie z którymJ. J. (2)wydzierżawiłdziałkę nr (...)H. W.(zięciowi) iA. W.(córce).
Porozumienie zawierało dalej oświadczenie, że „Po upływie okresu dzierżawy przekażę testamentem na własność mego zięciaH. W.i jego żony a mej córkiA. W.”.

Dowód:

- porozumienie k. 17 i 23.
Od dnia 27 września 2005 r.działka gruntu nr (...)jest własnościąS. J.iE. J., na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej. Działkę nabyli w drodze darowizny od ojca (spadkodawcy).

Dowód:

- wydruk zksięgi wieczystej KW nr (...)– k. 36-43 oraz oświadczenie uczestnika – k. 20.
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o przedstawione w sprawie akty stanu cywilnego i dokumenty, a także zapewnienia spadkowe złożone przez strony postępowania. Wiarygodność przedłożonych dokumentów, złożonych w postępowaniu zeznań jaki i zapewnień spadkowych nie budziła w ocenie Sądu wątpliwości.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Zgodnie z treściąart. 926 § 1 i § 2 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe, co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy, albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą.
Dziedziczenie ustawowe regulująart. 931 k.c.i następne. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament (art. 941 k.c.).
Powyższy przepisart. 926 k.c.wyraża generalną zasadę, iż powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zasada ta zabezpiecza pełną realizację swobody w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci. Jedną bowiem z naczelnych zasadprawa spadkowegojest zasada swobody testowania. Osoba fizyczna ma prawnie zagwarantowaną możliwość swobodnego dysponowania majątkiem także na wypadek śmierci, co stanowi niejako przedłużenie swobody w dysponowaniu majątkiem w drodze czynności prawnych dokonywanych za życia (inter vivos). Granice tej swobody są zakreślone w ustawie stosunkowo szeroko, wyznacza je postulat zrozumiałości oświadczenia woli i możliwości wywołania przez nie skutków prawnych, na które jest skierowane w świetle obowiązującego porządku prawa pozytywnego (P. Dzienis, glosa do postanowienia SN z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 543/00, Palestra 2002, z. 11-12, s. 231). Swoboda testowania jest zagwarantowana przez ustawę, a jej ograniczenia są wyjątkiem, np.art. 58 k.c.,962 zd. 1 k.c.
Mając na uwadze przedłożony do akt sprawy dokument zatytułowany(...)należy w tym miejscu podkreślić, iż testament jest jednostronną czynnością prawną, osobistą, nieskierowaną do konkretnego adresata, odwołalną, dokonaną w szczególnej formie przewidzianej przez ustawodawcę, zawierającą rozrządzenia spadkodawcy (testatora) na wypadek śmierci(J. Kremis, K. Górska (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1555). W razie sporządzenia testamentu, przyjętą wkodeksie cywilnymzasadą jest, że ochronie podlega - przede wszystkim - wola testatora, a nie interesy osób trzecich. Stąd też przepisy ustawy są tak skonstruowane, by w jak najpełniejszym zakresie ochronę tę zagwarantować, tj. zapewnić realizację dyspozycji testatora zgodnie z ich treścią i wolą zmarłego.
Tym samym uznać należy, iż przepisyprawa spadkowegodają pierwszeństwo porządkowi dziedziczenia określonemu w testamencie, a dziedziczenie ustawowe następuje jedynie wtedy, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu w ogóle, spadkodawca sporządził testament, który w ogóle nie zawiera powołania spadkobiercy albo spadkodawca sporządził testament, który okazał się nieważny lub bezskuteczny.
W przedmiotowej sprawie w dniu 16 października 1991 r. sporządzono pismo zatytułowane(...), w którym zawarte było oświadczenie, zgodnie z którymJ. J. (2)„wydzierżawiał nieodpłatnie” działkę córceA. W.iH. W.na okres 20 lat. Porozumienie zawierało oświadczenie: „Po upływie okresu dzierżawy przekażę testamentem na własność mego zięciaH. W.i jego żony a mej córkiA. W.”. Opisane pismo nie ma charakteru testamentu.
Aby sporządzony przez spadkodawcę testament, uznać za ważny i skuteczny musiałby on spełniać wymogi stawiane przezart. 942 k.c.,945 k.c.,949 § 1 k.c.orazart. 946 k.c., a przede wszystkim, jeżeli testament jest sporządzany przez spadkodawcę własnoręcznie, to musiałby być w całości napisany pismem ręcznym testatora, podpisany i opatrzony datą jego sporządzenia.
W niniejszej sprawie, w świetle wyżej opisanych przesłanek należało stwierdzić, że pismo zatytułowane „porozumienie” nie jest testamentem. Nie zawiera ono bowiem podstawowego elementu testamentu, jakim jestrozrządzenietestamentowe. We wskazanym porozumieniu został ujawniony jedynie zamiar sporządzenia testamentu, na co wskazuje sformułowanie „przekażę testamentem”. Złożone oświadczenie nie może wywoływać skutku rozporządzającego na wypadek śmierci. Nadto należy wskazać, że wątpliwe jest to, czy spadkodawca podtrzymywał zamiar przekazania ww. działki w dzierżawie na rzecz wskazanych w(...)piśmie, skoro darował następnie działki objętej(...)na rzecz synaM. J. (1)i jego żonyS. J..
Wobec stwierdzenia, iż sporządzone pismo nie jest testamentem Sąd nie badał formy złożonego pisma, ani tego, czy zostało ono sporządzone w istocie przez spadkodawcę. Nie wpłynęłoby to bowiem na rozstrzygnięcie podstawowej kwestii, tj. czy „porozumienie” ma charakter testamentu.
W konsekwencji Sąd przyjął, że spadkodawcaJ. J. (2)nie sporządził testamentu, albowiem(...)to, testamentu w istocie nie stanowi, a nadto, strony postępowania, nie wskazały, aby istniały jakiekolwiek inne dokumenty mogące zawierać rozrządzenie spadkoweJ. J. (2).
Wobec powyższego należało uznać, że krąg spadkobierców poJ. J. (2)musi zostać ustalony w drodze zastosowania regulacji ustawowych.
Jak już wskazano na wstępie rozważań, w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
W chwili otwarcia spadku do spadku powołana była żona spadkodawcyA. J. (1)oraz jego żyjące dzieci:G. J. (1),A. W.,J. J. (1)iM. J. (1). Wobec istnienia pięciu spadkobierców, należało stwierdzić, że żonie zmarłegoA. J. (1)przysługuje udział do ¼ (tj. 4/16) części spadku, natomiast dzieciom spadkodawcy udział w łącznej wysokości ¾, a więc każdemu z nich udział do 3/16 części spadku. Zmarłe przed otwarciem spadku dzieci spadkodawcy, tj.I. J.iM. J. (2)nie pozostawiły zstępnych, wobec czego udziały spadkowe im przypadające pozostały w masie spadkowej i podlegały podziałowi pomiędzy żyjących spadkobierców.
Mając na uwadze powyższe, Sad orzekł jak w sentencji.

SSR Joanna Smalec
Sygn. akt: I Ns 834/15

ZARZĄDZENIE

1
odnotować,

2
odpis uzasadnienia doręczyć:

- pełnomocnikowiM. J. (1),
- wnioskodawczyniG. J. (1),
- wnioskodawcyJ. J. (1),
- wnioskodawczyniA. W.,

3
przedłożyć z apelacja, ew. za 21 dni

G., dnia 21.01.2016 r.SSR Joanna Smalec