Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 204/16
Data wyroku: 2016-07-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Tkocz, Joanna Naczyńska, Roman Sugier
Słowa kluczowe: Dobra Osobiste, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 k.c., art. 24 § 1 k.c.

Sygn. akt I ACa 204/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 lipca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Ewa Tkocz (spr.)

Sędziowie :

SA Roman Sugier
SA Joanna Naczyńska

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. C.iP. C.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I C 525/15,

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz każdej z powódek po 1 800 (tysiąc osiemset) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Joanna Naczyńska

SSA Ewa Tkocz

SSA Roman Sugier

Sygn. akt I ACa 204/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego(...) Spółki AkcyjnejwW.na rzecz powódekJ. C.iP. C.kwoty po 65.000 złotych z tytułu zadośćuczynienia, a w pozostałej części oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu(...)doszło do wypadku komunikacyjnego, w wyniku którego kierujący pojazdem markiT. (...)T. S., nie zachował należytej ostrożności podczas wykonywania manewru wyprzedzania i doprowadził do zderzenia z jadącym prawidłowo z kierunku przeciwnego samochodem kierowanym przezD. C., który był mężemJ. C.i ojcem sześcioletniej wówczasP. C.. Na skutek tegoD. C.poniósł śmierć na miejscu zdarzenia.
Sprawca wypadkuT. S.został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wyrokiem Sądu Rejonowego wT.z dnia 15 listopada 1999r., sygn. akt II K 662/99, skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat.
T. S.był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym(...) Spółce Akcyjnej. Pismami z 24 kwietnia 2015r. powódki zgłosiły ubezpieczycielowi roszczenie o zadośćuczynienie w kwotach po 120.000 złotych z tytułu naruszenia dóbr osobistych związanych ze śmiercią ich męża i ojca, a decyzją z 25 maja 2015r. pozwany przyznał im z tego tytułu po 15.000 złotych.
W dacie wypadkuJ. C.miała 29 lat, wraz z mężem wychowywała sześcioletnią córkęP.i była w ósmym miesiącu ciąży z drugą córkąD..J.iD. C.byli małżeństwem od sześciu lat, mieszkali u rodzicówD. C.i rozpoczęli budowę własnego domu. Małżonkowie wspólnie spędzali czas, starali się wyjeżdżać na wakacje lub na wycieczki.
Po śmierci mężaJ. C.nie korzystała z pomocy psychologicznej ani psychiatrycznej. Samodzielnie, z pomocą rodziców i teściów, dokończyła budowę domu. Wcześniej jej mąż samodzielnie wykonywał wiele prac, był z zawodu elektrykiem.J. C.do tej pory przejawia żal po zmarłym mężu, często odwiedza jego grób. Brakuje jej męża zarówno w aspekcie uczuciowym, jak i w codziennych czynnościach domowych. Nie ułożyła sobie życia z innym mężczyzną, poświęciła się wychowywaniu córek i pracy zarobkowej.
P. C.odczuwała brak ojca w codziennym życiu, nie mogła rozmawiać z nim o swoich troskach i problemach. Ojciec zaszczepił w niej pasję do muzyki, którą kontynuowała jeszcze wiele lat po jego śmierci. ObecnieP. C.studiuje, mieszka z matką i młodszą siostrą. Z uwagi na brak ojca wiele obowiązków związanych z opieką i pomocą młodszej siostrze spadło na nią.
W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że dochodzone przez powódki roszczenia zasługiwały na uwzględnienie, choć nie w pełnej wysokości.
Zasada odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku, w wyniku którego zginąłD. C., była pomiędzy stronami bezsporna. Pozwany na mocyart. 805 § 2 pkt 1 k.c.i822 § 1 i 2 k.c.ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za ubezpieczonego od odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu (art. 435 § 1 k.c.). Podstawę prawną dochodzenia roszczeń za śmierć osoby bliskiej w dacie przed 3 sierpnia 2008r. stanowią przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych. Zdaniem Sądu szczególna więź pomiędzy małżonkami oraz więź rodzica z dzieckiem w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie prawnej przewidzianej wart. 24 § 1 k.c.
Poczucie krzywdyJ. C.wynika z żalu, bólu, osamotnienia, cierpienia i bezradności, konieczności prowadzenia dalszego życia bez możliwości liczenia na pomoc męża. Wypadek męża był dla niej tym bardziej tragicznym zdarzeniem, że była w tym czasie w ósmym miesiącu ciąży. Mąż był dla powódki nie tylko wsparciem psychicznym, ale także finansowym. Po jego śmierci musiała przejąć wszelkie obowiązki związane z zapewnieniem rodzinie środków do życia. W wyniku śmierci męża powódka utraciła ukochaną osobę i straciła szansę na wspólne pożycie, wychowanie córek i wsparcie na starość.
Krzywda powódkiP. C., wynikająca z utraty ojca, jest dotkliwa. Powódkę łączyła z nim silna i ciepła więź emocjonalna. Ojciec był dla niej autorytetem i wsparciem. Strata jakiej doznała będzie jej towarzyszyła przez całe życie. W chwili śmierci ojca powódka miała 6 lat, była w wieku rozwojowym i potrzebowała jego wsparcia. Powódka została pozbawiona poczucia bezpieczeństwa, a także utraciła szansę na pomoc ojca w przyszłości.
Sąd uznał, że odpowiednim zadośćuczynieniem za krzywdę powódek, w rozumieniuart. 448 k.c., są kwoty po 80.000 złotych, które spełnią funkcję kompensacyjną, nie prowadząc równocześnie do bezpodstawnego wzbogacenia. Uwzględniając już wypłacone przez pozwanego kwoty po 15.000 złotych, Sąd zasądził na rzecz każdej z powódek po 65.000 złotych, a w pozostałej części oddalił powództwo jako nieuzasadnione.
Odsetki ustawowe orzeczone zostały na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.,455 k.c.i817 § 1 k.c., a rozstrzygnięcie o kosztach oparto o treśćart. 100 zdanie pierwsze k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany(...) Spółka AkcyjnawW..
Skarżący zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego –art. 448 k.c.w związku z 24§ 1 k.c.przez rażące zawyżenie należnego zadośćuczynienia, domagał się jego obniżenia do kwot po 35.000 złotych na rzecz każdej z powódek oraz obniżenia zasądzonych kosztów procesu do kwot po 627,56 złotych, a nadto zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie należy uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego i trafnej wykładni prawa materialnego, a to przepisówart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.
Sąd Apelacyjny przyjmuje ustalenia i wnioski Sądu Okręgowego jako swoje.
Nie znajdują uzasadnienia w okolicznościach sprawy zarzuty apelacji dotyczące zawyżenia przyznanego powódkom zadośćuczynienia w wysokości po 65.000 złotych, przy uwzględnieniu że odpowiednią jego wysokością byłyby kwoty po 80.000 złotych, które uległy pomniejszeniu o wypłacone już wcześniej z tego tytułu kwoty po 15.000 złotych.
Wskazać przyjdzie, że zakres krzywdy poszkodowanego pozostawiony jest do oceny tzw. prawu sędziowskiemu. Oznacza to, że określenie wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę stanowi istotne uprawnienie sądu rozstrzygającego sprawę w pierwszej instancji. Pomimo braku w ustawie szczegółowych kryteriów w oparciu o które należy dokonywać oceny wysokości zadośćuczynienia – poza stwierdzeniem wart. 448 k.c., że suma zadośćuczynienia ma być odpowiednia – judykatura wykształciła powszechnie akceptowane zasady orzekania w tej kwestii. Jednym z podstawowych kryteriów jest odniesienie okoliczności wpływających na wysokość zadośćuczynienia do każdego indywidualnego przypadku i konkretnej osoby poszkodowanej.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozważył wszystkie okoliczności, które miały wpływ na zakres krzywdy powódek:J. C.jako żony oczekującej na narodziny drugiego dziecka, borykającej się samotnie z wychowaniem dwóch córek i brakiem wsparcia po stracie męża orazP. C., która w wieku sześciu lat utraciła ojca i pozbawiona została możliwości wychowywania się w pełnej rodzinie oraz pomocy ojca w dalszym rozwoju psychiczno-emocjonalnym, a także w przyszłości.
Trafnie podnosi apelacja, że upływ czasu w sposób naturalny łagodzi ból i poczucie krzywdy, choć oczywiście nie niweluje ich całkowicie i nie prowadzi do zapomnienia o nieszczęściu. Nie oznacza to wszak, że odpadła istotna funkcja zadośćuczynienia zart. 448 k.c., które z uwagi na ponad szesnastoletni upływ czasu od śmierciD. C., miałoby ulec pomniejszeniu.
Przepisart. 448 k.c.w powiązaniu zart. 24 § 1 k.c.dotyczy zerwania więzi rodziny i wynikających z tego skutków, które rzutują na sytuację życiową zaistniałą wskutek śmierci osoby najbliższej. Nie obejmuje on odszkodowania wynikającego ze znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej członków rodziny (tę funkcję pełniart. 446 § 3 k.c.). Okoliczność, że zmarły był z zawodu elektrykiem, potrafił wykonać wiele prac przy budowie domu, był pracowity i stanowił finansowe wsparcie dlaJ. C.rzutuje także – wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego – na doznaną przez nią krzywdę w postaci cierpień psychicznych i moralnych, polegających na konieczności czynienia zabiegów, oraz wynikających z tego trudności, o pozyskanie osób drugich w celu wykonywania prac konserwacyjno – naprawczych w domu, którego budowę sama ukończyła i powracającej w związku z tym świadomości jego braku.
Przejęcie zaś po śmierci ojca przezP. C.pewnych obowiązków związanych z opieką nad młodszą siostrą, czy też utrata jego pomocy w dojazdach do szkoły także mają wymiar cierpień psychicznych i moralnych, gdyż nie mogła ona w pełni przeznaczać swojego czasu wolnego na rozwijanie własnych zainteresowań i pasji, i odczuwała brak pomocy ojca w czynnościach codziennych, np. takich jak dojazdy do szkoły, zwłaszcza wówczas gdy jej rówieśnicy nie byli takiej pomocy pozbawieni.
Podnieść należy, że zgodnie z powszechnie akceptowanym w judykaturze poglądem wyrażonym m.in. przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 listopada 2004r., sygn. akt I CK 219/04 „korygowanie przez sąd drugiej instancji zasądzonego zadośćuczynienia może być aktualne tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie”. Jak wcześniej wskazano Sąd pierwszej instancji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na wysokość należnego obu powódkom zadośćuczynienia.
Na koniec zauważyć trzeba, że zadośćuczynienie przewidziane wart. 448 k.c.pełni funkcję kompensacyjną, przyznana suma pieniężna ma stanowić bowiem przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej. Podstawowym kryterium określającym rozmiar należnego zadośćuczynienia jest rozmiar doznanej krzywdy, tj. cierpień psychicznych związanych zarówno z ich przebiegiem, jak i ze skutkami, jakie wywołują one w sferze życia codziennego.
Nie może zatem – w świetle zasady swobodnej oceny dowodów – odnieść skutku dokonana według własnego przekonania skarżącego krytyczna analiza materiału dowodowego i wykładniart. 448 k.c.Ocenie tej nie można bowiem zarzucić dowolności ani mylnej subsumcji, czy też niezgodności z zasadami doświadczenia życiowego.
W konsekwencji, Sąd Apelacyjny ocenił, że zasądzone przez Sąd pierwszej instancji kwoty zadośćuczynienia są adekwatne do zakresu krzywdy jakiej doznała każda z powódek w związku ze śmiercią męża i ojca.
Z tych względów, z mocyart. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną.
Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadniają przepisyart. 98 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.oraz§ 6 pkt 5w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych …, w myśl których należne powódkom opłaty za czynności ich pełnomocnika, radcy prawnego, zasądzone zostały w wysokości po 1.800 złotych (2.400 zł x 75%).
Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji.

SSA Joanna Naczyńska

SSA Ewa Tkocz

Za nieobecnego z powodu urlopu SSA Romana Sugiera