Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 988/16
Data wyroku: 2016-11-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Służebność Drogi Koniecznej
Podstawa prawna: art. 145 § 1 k.c.

Sygnatura akt: III Ca 988/16

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki (...)wS.z udziałemJ. M., Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaS.,(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.,(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.,E. K. (1), MiastaS.,R. R.,E. K. (2),G. B.,J. D.,(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej z siedzibą wS.,(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.,(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wŁ.oraz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.o ustanowienie drogi koniecznej oraz w sprawie wniosku(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki (...)wS.z udziałemJ. C.o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu oraz służebności korzystania z kanalizacji deszczowej, prowadzonych wspólnie, w postępowaniu o sygnaturze akt I Ns 592/12

1
oddalił oba wnioski,

2
obciążył(...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółkę (...)wS.obowiązkiem zapłaty na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Skierniewicach kwoty 1.147,57 zł tytułem zwrotu wydatków sądowych poniesionych przez Skarb Państwa.

Wnioskodawca w niniejszej sprawie wnosił o ustanowienie służebności drogi koniecznej nadziałce numer (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałek numer (...). Ponadto wnioskodawca domagał się ustanowienia służebności przechodu i przejazdu nadziałce gruntu numer (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałek numer (...)oraz ustanowienia służebności korzystania z kanalizacji deszczowej znajdującej się nadziałce gruntu numer (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki numer (...). Sąd Rejonowy ustalił, żedziałki ewidencyjne u numerach (...)położone są wS.przyulicy (...)i stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy. Działkio numerach 126/28 i 126/54, będące własnością Skarbu Państwa znajdują sięw użytkowaniu wieczystym MiastaS.. Wszystkie te działki nie granicząz drogą publiczną i są położone w kompleksie gruntów zawierającym się międzyulicami (...)(od południa),D.(od wschodu) i Fabryczną (od północy) orazdziałkami o numerach (...)(od zachodu).
Nadziałce numer (...)znajduje się hala produkcyjna oraz suwnica. Graniczące z niądziałki numer (...)(od południa) i 126/28 (od północy) stanowią drogi wewnętrzne, które przezdziałkę numer (...)(droga), będącą własnościąJ. C., łączą się zulicą (...).Działka numer (...)przezdziałki o numerach (...)idziałkę numer (...), będącą własnościąJ. M., komunikuje się także zulicą (...). Równieżdziałka numer (...), przez stanowiącą jej przedłużeniedziałkę numer (...), łączy się zulicą (...), zaś przez kolejną, także stanowiącą jej przedłużenie,działkę numer (...), będącą własnością Skarbu Państwa i znajdującą się w użytkowaniu wieczystym(...) sp. z o.o.wW., łączy się z dochodzącą do niej prostopadledziałką numer (...). Działka ta jest własnością(...) sp. z o.o.wW.i dochodzi doulicy (...).
Działka numer (...)łączy się zulicą (...)także za pośrednictwemdziałki numer (...), jednak w granicy tej działki zdziałkami numer (...)znajdują się zabudowania. Te trzy działki oddzielajądziałkę numer (...)odulicy (...). Wszystkie one stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się we współużytkowaniu wieczystymG. B.,E. K. (2)iJ. D.. Międzydziałką numer (...)aulicą (...)znajduje się równieżdziałka numer (...), która stanowi własnośćR. R.orazdziałka numer (...), która stanowi własność(...) sp. z o.o.wW..
Wnioskodawca wystąpił doJ. M.o ustanowienie nadziałce numer (...)służebności przechodu i przejazdu w zamian za partycypowaniew kosztach utrzymania drogi w wysokości 30% tych kosztów.J. M.nie wyraził zgody na powyższe.
Wnioskodawca wystąpił również doJ. C.o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu nadziałce numer (...)w zamian za partycypowaniew kosztach utrzymania drogi w wysokości 10% tych kosztów.J. C.nie wyraziła zgody na powyższe.
Wnioskodawca(...)K. G.,M. J.,Z. K.sp. j. wS.została w toku postępowania przekształcona wR.K. G.,M. J.,Z. K.sp. k.-a. wS., a tazmieniła firmę na:(...) sp. z o.o.sp. k.-a.wS..
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że obydwa wnioski zasługują na oddalenie. Sąd a quo przyjął, iż wnioskodawca nie posiadał legitymacji do złożenia wniosków o ustanowienie służebności drogi koniecznej, służebności przechodu i przejazdu oraz służebności korzystania z kanalizacji deszczowej na rzecz właściciela nieruchomości władnącej, to jest na rzecz Skarbu Państwa. Sąd I instancji podkreślił, że w sprawach tego rodzaju sąd jest związany wnioskiem w zakresie, w jakim wskazuje on podmiot, na rzecz którego ma zostać ustanowiona służebność. Skoro zatem zażądano ustanowienia służebności na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej, sąd nie jest uprawniony do tego, aby wbrew treści żądania zawartego we wniosku służebność taką ustanowić na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na zasadzieart. 520 § 3 k.p.c.
Apelacje od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę w ten sposób, że Sąd:

1
ustanawia służebność drogi koniecznej na działce gruntu 126/29 położonej wS.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach prowadziksięgę wieczystą numer (...)na rzecz każdoczesnego wieczystego użytkownikadziałek (...)i właściciela wzniesionych na nich budynków i budowli położonych wS.przyulicy (...), objętychksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach – na całej powierzchni nieruchomości obciążonej;

2
ustanawia służebność przechodu i przejazdu na działce gruntu 126/41 położonej wS.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach prowadziksięgę wieczystą nr (...)na rzecz każdoczesnego wieczystego użytkownikadziałek (...)i właściciela wzniesionych na nich budynków i budowli położonych wS.przyulicy (...)objętychksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach – na całej powierzchni nieruchomości obciążonej;

3
ustanawia służebność korzystania z kanalizacji deszczowej znajdującej się nadziałce (...)położonej wS.przyulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Skierniewicach prowadziksięgę wieczystą nr (...)na rzecz każdoczesnego wieczystego użytkownikadziałki (...)i właściciela wzniesionych na nich budynków i budowli położonych wS.przyulicy (...)objętychksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach – na całej powierzchni nieruchomości obciążonej;

Alternatywnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelację pełnomocnik uczestnikaJ. M.wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wywiedziona w niniejszej sprawie apelacja jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie w zakresie, w jakim skarżący wnosi o uchylenie wyroku sądu I instancji i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Wnioskowanie przeprowadzone przez sąd I instancji uznać należy za nieprawidłowe. W istocie bowiem sąd przyjął, że wnioskodawca będący użytkownikiem wieczystym określonej nieruchomości nie jest legitymowany do występowania z wnioskiem o ustanowienie służebności drogi koniecznej, służebności przechodu i przejazdu oraz służebności korzystania z kanalizacji deszczowej na rzecz właściciela tej nieruchomości, to jest na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe twierdzenie, choć niewątpliwie znajdujące oparcie w przepisach prawa, nie znajduje pełnego zastosowania w świetle przedmiotowej sprawy. W ocenie Sądu Okręgowego, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że intencją wnioskodawcy było ustanowienie w/w służebności na swoją rzecz, tj. na rzecz użytkownika wieczystego przedmiotowych nieruchomości. Słusznie podkreśla skarżący, że przepisart. 145 § 1 k.c.w literalnym brzmieniu przewiduje możliwość ustanowienia służebności drogi koniecznej jedynie na rzecz właściciela nieruchomości, nie wskazując, że służebność taka może być ustanowiona również na rzecz użytkownika wieczystego. Prawidłowo podkreśla jednak Sąd Rejonowy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem dopuszczalne jest ustanowienie służebności także na rzecz użytkownika wieczystego.
W tym kontekście usprawiedliwionym wydaje się sposób sformułowania wniosku, w którym wnioskodawca domaga się ustanowienia określonych służebności na rzecz właściciela, a nie na rzecz użytkownika wieczystego. Nie można też pominąć okoliczności, że wnioskodawca występował w niniejszej sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika. W takim wypadku należy ze szczególną ostrożnością podchodzić do literalnego brzmienia żądania wniosku i w razie wątpliwości dążyć do wyjaśnienia, o ile to możliwe, rzeczywistych intencji wnioskodawcy.
Na marginesie wskazać należy, że niezrozumiałym jest postępowanie sądu I instancji polegające na przeprowadzeniu całego, długotrwałego i kosztownego postępowania dowodowego, by w rezultacie stwierdzić, że wniosek podlega oddaleniu ze względu na brak legitymacji wnioskodawcy. Uznając bowiem iż wnioskodawca w istocie dąży do ustanowienia służebności na rzecz właściciela nieruchomości, tj. Skarbu Państwa, Sąd Rejonowy był władny do oddalenia wniosku już na samym początku postępowania, a przeprowadzanie kolejnych dowodów było w takim stanie rzeczy bezcelowe.
Stosownie doart. 386 § 4 k.p.c.sąd II instancji może uchylić wyrok sądu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W przedmiotowym postępowaniu Sąd Rejonowy w istocie nie odniósł się w sposób merytoryczny do żądania wniosku, a w konsekwencji nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd a quo poprzestał bowiem jedynie na formalnym zbadaniu legitymacji wnioskodawcy do występowania w sprawie, nie zbadał jednak materialno prawnych przesłanek dochodzonego żądania.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy powinien mieć na uwadze, że przedmiotem wniosku w niniejszym postępowanie jest żądanie ustanowienia określonych służebności na rzecz wnioskodawcy, jako użytkownika wieczystego bliżej sprecyzowanych nieruchomości. Nadto Sąd Rejonowy ustali aktualny stan uczestników postępowania zważywszy na zmiany własnościowe w toku postępowania.
Sąd Okręgowy stosownie doart. 108 § 2 k.p.c.pozostawia Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.