Sąd Okręgowy w Tarnowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 36/16
Data wyroku: 2016-02-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Natalia Lipińska
Słowa kluczowe: Emerytura, Składki Na Ubezpieczenie Społeczne
Podstawa prawna: art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 153,  poz. 1440 ze zm.)

Sygn. akt IV U 36/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lutego 2016 roku
Sąd Okręgowy w Tarnowie – Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Natalia Lipińska
Protokolant: stażysta Sylwia Wardzała
po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 roku w Tarnowie na rozprawie
sprawy z odwołaniaB. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 1 grudnia 2015 roku nr(...)
w sprawieB. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o wypłatę emerytury i zwrot składek

I
oddala odwołanie;

II
nowe żądanie odwołującego sięB. K.w zakresie zwrotu zgormadzonego kapitału ze składek zaewidencjonowanych na konciez uwzględnieniem waloryzacji przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.do rozpoznania według właściwości.

Sygn. akt IV U 36/16

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 12 lutego 2016 roku
Decyzją z dnia 1 grudnia 2015 r., znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT., w oparciu o przepisyart. 24 ust. 1b pkt 5 oraz art. 26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) przyznałB. K.prawo do emerytury począwszy od(...)tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego w przypadku wnioskodawcy(...).
Wysokość emerytury została przez organ rentowy ustalona według zasad określonych w art. 26 powyższej ustawy i wyniosła 751,63 zł. W myśl art. 87 ustawy świadczenie nie zostało podwyższone do kwoty najniższej emerytury, ponieważ wnioskodawca nie udokumentował 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego.
Wypłata świadczenia została zawieszona na podstawie art. 95 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z uwagi na fakt, że wnioskodawcy przysługuje emerytura z Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósłB. K.kwestionując, że zgodniez interpretacją ZUS w Polsce nie można pobierać dwóch świadczeń emerytalnych mimo, że spełnił wszystkie warunki do przyznania takich świadczeń i te świadczenia zostały mu przyznane.
W związku z tym w konkluzji odwołania wniósł by Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił mu zgromadzony kapitał stworzony ze składek zaewidencjonowanych na jego koncie z uwzględnieniem waloryzacji.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie wskazał na konkretne przepisy ustawy emerytalnej uprzednio już powołanej jako podstawa zaskarżonej decyzji.
Podtrzymał zarazem swe stanowisko, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie wynikająca z treści art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej ogólna zasada, zgodnie z którą w razie zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Jednocześnie organ rentowy wyraził swe stanowisko w przedmiocie zawartegow odwołaniu żądania zwrotu składek zaewidencjonowanych na koncie odwołującego się. Zakład zwrócił uwagę na to, że problematyka zwrotu nienależnie opłacanych składek jest uregulowana wart. 24 ust. 6a-6h ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.). Powyższe regulacje dotyczą jednakże świadczeń, które płatnik opłacił, pomimo tego, że w świetle obowiązujących przepisów nie miał takiego obowiązku. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Wnioskodawca jako osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.
Natomiast składki na ubezpieczenia społeczne są świadczeniami publicznoprawnymi, obowiązek ich zapłaty wynika z przepisów prawa.
Osoby fizyczne znajdujące się w sytuacji prawnej opisanej w którymś z kilkunastu punktówart. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnie mogą w zasadzie dokonać wyboru między podleganiem a niepodleganiem tym ubezpieczeniom. Stosunek ubezpieczenia społecznego nie jest stosunkiem prawnym ukształtowanym w drodze umownej, stąd obowiązek ubezpieczenia społecznego wynika z przepisów prawa i nie jest uzależniony od woli ubezpieczonego lub organu rentowego.
Powołując się na powyższe argumenty organ wniósł o oddalenie odwołania.
Na rozprawie w dniu 12 lutego 2016 r.B. K.podtrzymał swoje odwołanie podnosząc, że nie zgadza się z zawieszeniem emerytury, ponieważ opłacał składki i nabył do niej prawo. Przyznał, że wniosek o zwrot zgromadzonego kapitału ze składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji złożył po raz pierwszy dopiero w odwołaniu i uczynił to w związku z tym, że ZUS nie chce mu wypłacić emerytury.
Niespornym w niniejszej sprawie było, że wnioskodawcaB. K.(ur. (...)) ma ustalone prawo do emerytury wypłacanej przez Zakład(...)wW..
W okresie od 01.10.1998 r. do 30.09.2000 r. był zatrudniony w oparciu o umowyo pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2, 3/4 etatu) w(...)Wyższej Szkole (...)wT.w charakterze: Instruktora wychowania fizycznego, Opiekuna(...), Opiekuna(...)
W okresie od 02.01.2001 r. do 19.09.2007 r. był zatrudniony wWyższej Szkole (...)wT.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku KierownikaZakładu (...).
Natomiast w okresie od 20.09.2007 r. do 28.02.2014 r. pozostawał w zatrudnieniuwWyższej Szkole (...)-L. U.z siedzibą wN., gdzie zajmował stanowiska: Asystenta, KierownikaZakładu (...)Wydziału Zamiejscowego wT., KierownikaStudium (...)Wydziału Zamiejscowego wT.oraz Instruktora.
W dniu 6 listopada 2015 r.B. K.wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę, w którym powołując się na powyższe okresy zatrudnienia udokumentował je stosownymi świadectwami pracy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.decyzją z dnia 16.11.2015 r. (znak:(...)ustalił wnioskodawcy kapitał początkowy na dzień 01.01.1999 r. w kwocie 4988,83 zł, przyjmując do obliczenia podstawy wymiaru oraz wskaźnika wysokości tej podstawy przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 01.01.1989 r. do 31.12.1998 r. oraz okresy składkowe w wymiarze 3 miesięcy. Do obliczenia części 24% kwoty bazowej organ przyjął współczynnik proporcjonalny – do osiągniętego od 31.12.1998 r. – wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego tj. 8,12% i ustalił powyższą część 24% kwoty bazowej –w wysokości 293,01 zł.
Od decyzji powyższejB. K.nie wniósł odwołania.
Następnie zaskarżoną decyzją z dnia 01.12.2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił wnioskodawcy prawo do emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego(...), tj. od(...)r., zawieszając jej wypłatę z uwagi na pobieranie emerytury z Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Powyższe bezsporne okoliczności faktyczne wynikające z treści dokumentów złożonych w aktach organu rentowego nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.
Sąd rozważył co następuje:
Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie nie ma sporu między stronami co do tego, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury wypłacanej przez Zakład(...)wW.w oparciu o odrębne przepisy, jak również prawo do świadczenia emerytalnego na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Spór zaś w istocie sprowadza się do interpretacji przepisów i ustalenia czy wnioskodawca jest uprawniony do pobierania jednocześnie obu tych świadczeń.
Zbieg prawa do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia.
Z art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej niewątpliwie wynika – jako zasada prawa ubezpieczeniowego – prawo do pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie.
Regułą jest więc, że zbieg prawa do kilku świadczeń określonych w ustawie rodzi dla organu rentowego obowiązek wypłaty tylko jednego – wyższego świadczenia.
Zainteresowanemu przysługuje jednak wybór, jeżeli zażąda wypłaty niższego świadczenia, żądanie będzie musiało zostać uwzględnione.
Jeżeli zainteresowany nie złoży żadnego oświadczenia w tej kwestii, organ rentowy kontynuuje wypłatę świadczenia wyższego.
Wybór niższego z przysługujących osobie zainteresowanej świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych należy do sfery jego samodzielnych uprawnień i nie podlega ocenie Sądu (wyrok SN z dnia 9 września 1997 r., II UKN 218/97).
Zainteresowany może w każdym czasie zażądać zmiany świadczenia wypłacanego na inne, również przysługujące.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r., I UK 390/11 uznał, że „zasada wypłacania tylko jednego świadczenia z ubezpieczenia społecznego (art. 95 ust. 1 ustawyz dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) stanowi wyraz obowiązującejw prawie ubezpieczeń społecznych zasady solidarności ryzyka i nie jest sprzecznaz konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP)”.
Zasadę wyrażoną w art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej stosuje się również z mocy ust. 2, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonychw ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych wart. 15aalbo 18eustawy z dnia10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzinlubwart. 15a lub 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarneji Służby Więziennej oraz ich rodzin.
Przez osoby, o których mowa w art. 2 ust. 2, należy rozumieć żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),a także członków rodziny pozostałych po tych żołnierzach/funkcjonariuszach.
Przy zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie o emeryturachi rentach z FUS z prawem do świadczeń emerytalno-rentowych przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób, zastosowanie znajdzie reguła wyrażona w art. 95 ust. 1. W art. 95 ust. 2 wyróżniono przypadek wyjątkowy, zachodzący w sytuacji obliczenia emerytury wojskowej lub policyjnej na zasadach określonych w – odpowiednio art. 15a albo 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych lub w art. 15a lub art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Zastosowanie wykładni gramatycznej prowadzi do wniosku, że w powyższej sytuacji regulacja art. 95 ust. 2 w związku z ust. 1 zostaje wyłączona.
Innymi słowy tylko w razie zbiegu świadczenia z FUS oraz emerytury obliczonej „według zasad” wskazanych w art. 95 ust. 2 (czyli w odniesieniu do emerytury funkcjonariusza z art. 15a, tj. przyjętego do służby po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r., a w odniesieniu do emerytury funkcjonariusza z art. 18a, tj. przyjętego do służby po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012 r.) – przysługuje uprawnienie do łącznego przyznania świadczeń.
Nie budzi żadnych wątpliwości, że w niespornych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy wspomniany wyjątek nie dotyczy odwołującego.
Zatem poza wyjątkiem przewidzianym w treści ust. 2 art. 95 ustawy kwestie zbiegu prawa do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS z prawem do świadczeń emerytalnych funkcjonariuszy przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób, rozstrzyga się zgodnie z powszechnymi regułami ustawyo emeryturach i rentach z FUS i tzw. zasadą jednego świadczenia wyrażoną w cytowanym już przepisie art. 95 ust. 1.
Zagadnieniem zbiegu prawa do świadczeń (na kanwie stanu faktycznego dotyczącego żołnierzy zawodowych) zajmował się Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 8 maja 2012 r. II UK 237/11 wyraził pogląd, że: „zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych wustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.).
Mając na uwadze powyższe okoliczności, odwołanie jako nieuzasadnione zostało oddalone w oparciu o przepisart. 47714§ 1 kpc(pkt. I wyroku).
Sąd nie mógł orzekać w przedmiocie zgłoszonego dopiero w odwołaniu żądania zwrotu składek zaewidencjonowanych na koncie odwołującego się, gdyż nie został przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym tryb przewidziany przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Brak jest zatem instrumentu inicjującego i dopuszczającego postępowanie sądowe, którymw zakresie ubezpieczeń społecznych jest odwołanie od decyzji organu rentowego.
W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne, z wyjątkiem przewidzianym wart. 4779§ 4 kpc, a treść decyzji, od której wniesiono odwołanie, wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (por. postanowienie SN z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601; wyrok SN z dnia 23 listopada 1999 r., II UKN 204/09, OSNP 2001/5/169). Skoro zaś w zakresie wniosku o zwrot składek zaewidencjonowanych na koncie właściwa jest w pierwszej kolejności droga administracyjna przed organem rentowym, a postępowanie przed sądem nie może zastąpić obligatoryjnych procedur przedsądowych, zasadnym było nowe żądanie dotyczące wypłaty odsetek przekazać według właściwości do rozpoznania ZUS na podstawieart. 464 § 1 kpc(pkt. 2 wyroku).