Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 414/16
Data wyroku: 2016-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie Wieczystoksięgowe (Przepisy Ogólne)
Podstawa prawna: art. 31 uw i k

Sygn. akt III Ca 414/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach w sprawie Nr Dz Kw 4102/15 oddalił wniosek o założenie księgi wieczystej na nieruchomość położoną wS.oznaczoną jakodziałka nr (...)o obszarze 0,0797 ha i wpis w dziale II założonej księgiE. K.iK. M.po 1/2 części każdego z nich .
Sąd Rejonowy ustalił , że w dniu 13 stycznia 1975 roku został wydany akt własności ziemi nr ON.(...), na podstawie którego właścicielemdziałki nr (...)położonej wS.stał sięK. P..Działka nr (...)odpowiada dawnej częścidziałki nr (...).K. K.zmarł 11 grudnia 1977 roku . Pierwsza żonaK. J.P.zmarła przed nim , bo 13 grudnia 1962 roku . Druga żona –J. P.I votoM.zmarła 10 lutego 1995 roku . Spadek poK. P.nabyła żonaJ. P.oraz córka z pierwszego małżeństwaE. K.– wnioskodawczyni w sprawie . Natomiast spadek poJ. P.przypadł w całości jej synowiK. M.– uczestnikowi w sprawie . Sąd uznał , że decyzja dotycząca Aktu Własności Ziemi powinna być poddana ocenie prawnej , w której sąd powinien ustalać jaki panował ustrój majątkowy osoby wskazanej w akcie własności ziemi w dacie 4 listopada 1971 roku , a więc czy nastąpiło uwłaszczenie obojga małżonków , czy też wskazana w akcie własności ziemi osoba nabyła własność nieruchomości osobno . Ponieważ w niniejszej sprawie na dzień 4 listopada 1971 roku nie żyła już pierwsza żonaK. P.sąd miał wątpliwość , która poskutkowała oddaleniem wniosku , czyK. P.w dacie 4 listopada 1971 roku był w drugim małżeństwie , co ma wpływ na ustalenie udziałów obecnych stron postępowania przy ujawnieniu prawa własności .
Apelację od postanowienia sądu wniosła wnioskodawczyniE. K.zarzucając temu orzeczeniu sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego , polegającą na bezzasadnym przyjęciu , że w sprawie występują wątpliwości co do stanu własności nieruchomości oraz , że nie można na podstawie zebranych w sprawie dokumentów ustalić wielkości udziałów spadkobiercówK. P.. W związku zart. 6268§ 2 kpciart. 6269kpcwnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie wniosku o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej wS.oznaczonej jakodziałka nr (...)i wpisanie jako właścicieliE. K.iK. M.po ½ części każde z nich .
W uzasadnieniu apelacji wnioskodawczyni wskazała , że wbrew twierdzeniom sądu I instancji załączyła wszystkie niezbędne dokumenty potrzebne do założenia księgi wieczystej . PonieważK. P.i jego II żonaJ. P.nie żyją nie ma możliwości uzyskania od nich oświadczeń co do ustroju majątkowego w okresie nabycia własności nieruchomości przezK. P.. Zgodnie z treściąart. 922 kcspadkobranie obejmuje spadek czyli prawa i obowiązki majątkowe zmarłego , nie obejmuje więc wiedzy co do ustroju majątkowego łączącego małżonków w dacie miarodajnej do nabycia prawa jak  i wiedzy co do takiego ustroju w dacie ustania małżeństwa .
Sąd Okręgowy zważył , co następuje :
Apelacja zasługuje na uwzględnienie .
Niewątpliwie akt własności ziemi , będący decyzją administracyjną , co do którego stwierdzono jego prawomocność,  stanowi tytuł własności nieruchomości której akt ten dotyczy . Słusznie sąd I instancji wskazał na fakt , że organ administracyjny , który był uprawniony do wydania decyzji w przedmiocie nabycia przez rolnika własności nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z 1971 roku nie mógł wiążąco rozstrzygać w przedmiocie , czy nabyta przez rolnika nieruchomość weszła w skład majątku wspólnego tego rolnika i jego małżonka , czy też należała do majątku osobistego rolnika . Natomiast wyłączenie kognicji organu administracyjnego dotyczy sytuacji , gdy powstał spór co do kwestii uznania , czy nieruchomość została nabyta do wspólności małżeńskiej , czy też  stanowi majątek osobisty rolnika . Ustalenia takie mogą odbyć się tylko na gruncie postępowania przed sądem .
Nie można natomiast przyjąć a priori , że wszystkie akty własności ziemi , w których wskazana jest tylko jedna osoba jako właściciel nabywający własność ziemi podlegają ocenie sądowej pod kątem ustaleń , jaki ustrój majątkowy obowiązywał właściciela w dacie 4 listopada 1971 roku . Na gruncie wydawanych aktów własności ziemi na podstawieustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych( Dz U nr 27 poz. 250 ) powstał problem prawny dotyczący ustalenia , w jaki sposób sąd wieczystoksiegowy w postępowaniu o wpis może ingerować w wykładnię dokumentów stanowiących tytuł własności , a będących decyzją administracyjną  W związku z tym przyjęto za celową praktykę umożliwiającą złożenie przez oboje współmałżonków oświadczenia co do pozostawania przez nich w momencie dokonywania czynności notarialnej dotyczącej nieruchomości we współwłasności majątkowej ustawowej . Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 marca 2015 roku sygn.V CSK 293/14 . W uzasadnieniu tego postanowienia sąd wskazał , że w sytuacji , gdy uprawnieni są zgodni co do faktów , z którymi ustawa wiąże skutek prawny stanowiący podstawę wpisu , Sąd Najwyższy dopuścił , w oznaczonych sytuacjach , możliwość odstępstwa od wymogu usuwania niezgodności wyrokiem sądu. Tak więc Sąd Najwyższy zajmował stanowisko , że w postępowaniu wieczystoksiegowym , z uwagi na kognicję tego sądu , nie jest dopuszczalne  ustalanie , że współmałżonkowi osoby wpisanej jako właściciel do księgi wieczystej przysługuje także prawo własności do danej nieruchomości jako przedmiotu ustawowej wspólności majątkowej ( postanowienie sądu najwyższego z dnia 14 grudnia 1984 III CRN 270/84, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1986 III CZP 70/85 OSNC 1986/12/207 ) , jak i wypowiadał pogląd , że wpis obojga małżonków może nastąpić , jeżeli w toku postępowania wieczystoksięgowego wyrażają na to zgodę w formie prawem przepisanej ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1993 III CZP 172/92 OSNC 1993/6/110 , postanowienie z dnia 22 lutego 2007 III CSK 344/06 OSNC 2008/1/12 ) . Stanowisko to zostało podtrzymane w odniesieniu do postępowania o założenie księgi wieczystej , bowiem na tym etapie , z braku księgi wieczystej nie może być jeszcze mowy o niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym .
Podkreślenia jednak wymaga , że wynikające z przytoczonego orzecznictwa ustępstwo w zakresie dopuszczalności skorzystania przez sąd w postępowaniu wieczystoksiegowym o wpis z pisemnych oświadczeń złożonych przez właściciela wpisanego do księgi wieczystej i jego współmałżonka odnośnie do pozostawania przez nich we wspólności ustawowej w dacie miarodajnej dla nabycia prawa , ze skutkiem objęcia tego prawa ustawowym ustrojem małżeńskim , nie uprawnia do objęcia tym wyjątkiem dalszych możliwych przypadków składania oświadczeń przez osoby trzecie , w tym oświadczeń spadkobierców niewpisanego małżonka . Dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej muszą wyrażać pewność istnienia rzeczywistego , aktualnego stanu prawnego nieruchomości . Tego rodzaju pewnością odznaczają się prawomocne orzeczenia sądów oraz decyzje administracyjne i inne dokumenty urzędowe . Pewność stanu prawnego nieruchomości wynika także z faktów , które są bezsporne , a z którymi ustawa wiąże skutek prawny , tę zaś bezsporność faktów przyjmować należy wtedy , gdy zainteresowane osoby potwierdzają ich istnienie , a ich oświadczenia nie zostały podważone ani nie nasuwają wątpliwości co do autentyczności i prawdziwości .
Na gruncie niniejszej sprawy należy więc uznać , że tytułem własności dla nieruchomości objętej wnioskiem o założenie księgi wieczystej jest ostateczna decyzja administracyjna w postaci aktu własności ziemi znak ON(...)załączona przez wnioskodawczynię . Według tego aktu właścicielem nieruchomości jest wyłącznieK. P.. Nie ma możliwości działania przez sąd z urzędu w celu weryfikowania tego tytułu własności . Nie może on bowiem przyjmować  oświadczeń spadkobierców , ani żądać jakiegokolwiek orzeczenia sądowego ustalającego , kto nabył własność nieruchomości objętej aktem własności ziemi . Nie budzą również wątpliwości orzeczone postanowieniami sądowymi sposoby dziedziczenia poK. P., a następnie poJ. P.. Tak więc nie ma żadnej podstawy do odmowy zarówno założenia księgi wieczystej na nieruchomość położoną wS.jakodziałki nr (...), jak i wpisu w dziale II jako współwłaścicieli spadkobiercówK. P.. Należy również zauważyć , że uczestniczący w sprawieK. M., który wprawdzie nie był wnioskodawcą , ale który na skutek doręczeń odpisów orzeczeń i pism w tej sprawie mógł się skutecznie dowiedzieć o przedmiocie niniejszego wniosku nie zgłosił innego niż to wynika z wniosku stanowiska w sprawie . Natomiast gdyby zaistniały jakiekolwiek inne okoliczności skutkujące potrzebą ustalenia innego stanu prawnego , każdy zainteresowany takim innym rozstrzygnięciem ma otwartą drogę prawną sądową do uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym .
Biorąc powyższe pod uwagę sąd uchylił postanowienie sądu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd rejonowy ponieważ w postępowaniu wieczystoksięgowym Sąd Okręgowy nie ma możliwości założenia księgi wieczystej .