Sąd Okręgowy w Szczecinie
VIII Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VIII Gz 244/16
Data wyroku: 2016-09-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Patrycja Baranowska
Słowa kluczowe: Zażalenie
Podstawa prawna: art. 103 ustawy o kosztach

Sygn. akt VIII Gz 244/16

POSTANOWIENIE
Dnia 27 września 2016 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie - Wydział VIII Gospodarczy
w składzie:
Przewodniczący SSO Patrycja Baranowska
po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 roku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaPrzychodni Medycznej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.
o zapłatę
na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2016 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, sygn. akt XI GC 46/15

postanawia:

oddalić zażalenie.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie oddalił wniosek pozwanej o zwolnienie od kosztów sądowych złożony wraz z apelacją.
Powołując się na brzmienieart. 103 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychSąd Rejonowy zaznaczył, że obowiązek wykazania braku dostatecznych środków na koszty sądowe spoczywa na osobie prawnej, która z takiego zwolnienia zamierza skorzystać. Wskazując na obciążający wnioskodawcę obowiązek przedstawienia dowodów w tym zakresie, Sąd podkreślił, że zarządzenie ewentualnego dochodzenia (art. 109 ustawy) wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powzięte zostaną wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy. Sąd odniósł się również do konieczności uwzględnienia w planowanej procedurze wydatków związanych z działalnością gospodarczą obowiązku posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych czy konieczności gromadzenia niezbędnych środków finansowych wobec intensywnego uczestniczenia w obrocie gospodarczym.
Dalej Sąd podkreślił, że dla określenia zdolności podmiotu do ponoszenia kosztów sądowych zasadnicze znaczenie ma wysokość uzyskiwanych wpływów (przychód), a nie wysokość dochodów z uwagi na brak podstaw do uznania kosztów sądowych za drugorzędne w zestawieniu z innymi kosztami ponoszonymi przez stronę. W tym kontekście Sąd zaznaczył, że z przedłożonego rachunku zysków i strat wynika, że pozwana osiąga przychody w wysokości ponad 42.000.000 zł. Samo istnienie straty nie przesądza zaś o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Pozwana w żaden sposób nie wykazała, aby ponoszone przez nią koszty miały pierwszeństwo przed kosztami sądowymi.
Pozwana wywiodła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od apelacji w całości lub w części. Nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem zarzuciła obrazę art. 101 §1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, polegającą na przyjęciu, że pozwana posiada dostateczne środki na uiszczenie opłaty od apelacji, gdyż w aktualnej sytuacji finansowej, przekracza to możliwości pozwanej orazart. 233 §1 k.p.c., mogącą mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegającą na dokonaniu oceny przedłożonego przez pozwaną jednostronnego rachunku zysków i strat za 2015 r. w oparciu o jego dowolną analizę, a w konsekwencji przyjęciu, że pozwana nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie pozwanej w całości od uiszczenia opłaty od apelacji. Nadto zdaniem pozwanej jeżeli Sąd powziął wątpliwość co do rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy przed oddaleniem wniosku winien zarządzić dochodzenie w trybie art.109 ust. 1 ustawy o kosztach.

Sąd zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Kierując się ustawowymi przesłankami z art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, zgodnie z którym brak jest podstaw do zwolnienia strony pozwanej od kosztów sądowych.
Zauważyć należy, iż zasadą polskiego modelu procesu cywilnego jest obowiązek ponoszenia przez stronę dochodzącą swoich praw w postępowaniu przed sądem związanych z nim kosztów sądowych, natomiast zwolnienie od ich ponoszenia przewidziane w powołanym przez Sąd pierwszej instancji art. w art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest instytucją wyjątkową, która powinna znaleźć zastosowanie jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, przy spełnieniu przez stronę ustawowych przesłanek zwolnienia.
Z uwagi na treść mającego zastosowanie w sprawie art. 103 powołanej powyżej ustawy w zw. zart. 232 k.p.c.podkreślić należy, w kontekście akcentowanego przez Sąd Rejonowy obowiązku wykazania okoliczności uzasadniających wniosek, że osoba prawna lub organizacja nie mająca osobowości prawnej może wykazać swoją sytuację majątkową (finansową i ekonomiczną) za pomocą wszelkich środków dowodowych, w szczególności zaś dokumentów. Nie powinno ulegać przy tym wątpliwości, wbrew sugestiom skarżącej, że obowiązek udowodnienia braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów, czyli przedstawienia dowodów uzasadniających twierdzenia o braku tych środków, spoczywa na wnioskodawcy. Ocena sytuacji finansowej osoby prawnej opiera się bowiem jedynie na dokumentach dostarczonych przez wnioskodawcę, bez obowiązku po stronie sądu do wzywania o przedłożenie dokumentacji na potwierdzenie okoliczności wskazanych we wniosku. Skoro ustawodawca uzależnia przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych od wykazania braku dostatecznych środków, to wnioskodawca powinien przedłożyć taką dokumentację, na podstawie której organ orzekający będzie mógł dokonać stosownych ustaleń w zakresie stanu majątkowego, a także oceny podnoszonych twierdzeń. W rozważanej sprawie nie mamy więc do czynienia z sytuacją wątpliwości, co do stanu majątkowego strony pozwanej albowiem Sąd Rejonowy nie powziął takowych właśnie z uwagi na zaoferowany (bądź jego brak) przez pozwaną materiał dowody.
Dodatkowo podkreślić trzeba, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem w sytuacji, gdy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych reprezentowana jest przez zawodowego pełnomocnika, pełnomocnik ten ma obowiązek poinformować swojego mocodawcę o warunkach jakie powinien spełniać wniosek o zwolnienie. Sąd natomiast nie jest obowiązany, w tej sytuacji, do wzywania pełnomocnika strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów, o złożenie dodatkowego oświadczenia (por. post. Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29.09.1992 r., I ACz 344/92, opubl. OSA z 1993 r., z.9, poz.63). W tym miejscu wskazać również należy na pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2004 r. (sygn. akt I ACz 2799/04), zgodnie z którym nieporozumieniem jest stawianie sądowi wymogu, aby w sprawie, w której strona jest reprezentowana profesjonalnie, prowadził z urzędu dochodzenie w celu ustalenia jej sytuacji finansowej i zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 roku (sygn. akt I ACz 1183/05), w którego uzasadnieniu podnosił, iż to w interesie strony będącej przedsiębiorcą i reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika leży wykazanie, że nie posiada ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, sąd zaś nie ma obowiązku z urzędu prowadzić postępowania w celu ustalenia sytuacji finansowej strony. Przedstawione poglądy uznać trzeba za aktualne również w świetle obecnie obowiązujących regulacji z zakresie podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych.
W świetle zaprezentowanej argumentacji, inaczej niż wywodzi skarżąca, sąd nie ma obowiązku zarządzenia stosownego dochodzenia w sytuacji, gdy wnioskodawca nie wykaże w sposób dostateczny swojego stanu majątkowego. Zarzut naruszenia art. 109 ustawy o kosztach sądowych jawi się tym samym jako nieuzasadniony.
W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia dokonał właściwej weryfikacji sytuacji majątkowej strony pozwanej w oparciu o przedłożony materiał dowodowy uznając, że pozwana prowadzi działalność w rozmiarze pozwalającym jej ponosić koszty sądowe, w tym uiścić obciążającą ją na obecnym etapie opłatę sądową od apelacji w kwocie 561 zł, której wysokość stanowi znikomą część wykazywanych przez nią przychodów, jak i ponoszonych kosztów. Ocena ta nie może być uznana za dokonaną z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.
Z załączonych do akt dokumentów (rachunku zysków i strat za 2015 r.) wynika - co zaznaczał także Sąd Rejonowy - że na koniec 2015 roku pozwana zadeklarowała przychód w wysokości 42.764.186,89 zł, ponosząc z tej działalności stratę netto w kwocie 1.407.318,62 zł, przy czym koszty działalności operacyjnej wyniosły 43.679.324,27 zł w tym usługi obce 35.4570.443,83 zł, a koszty wynagrodzeń 6.073.307,56 zł. Pozostałe koszty operacyjne wyniosły zaś 176.146,46 zł.
Powyższe dane niewątpliwie świadczą o skali prowadzonej przez stronę działalności. Sama pozwana nie zaprzeczyła zresztą faktowi generowania znacznych obrotów (przekraczających wysokość należnej w sprawie opłaty od apelacji).Wskazując, że załączony rachunek zysków i strat wskazuje jedynie na przychód, koszty związane z jego osiągnięciem oraz wydatki. Zarzuciła, iż na podstawie tego dokumentu nie można wyprowadzić wniosku jakoby pozwana regulowała wszystkie zobowiązania powstałe przy prowadzeniu działalności. Na tę okoliczność pozwana nie przywołała jednak żadnych dowodów, nie uargumentowała również podniesionych twierdzeń. Przyjąć należy zaś co najmniej, że skoro skarżąca uzasadniając wniosek o zwolnienie, powołuje się właśnie na dane zawarte w przedłożonym rachunku zysków i strat to posiada środki pieniężne i na bieżąco je rozdysponowuje, regulując rozmaite zobowiązania związane z prowadzaniem działalności.
W kontekście kolejnego zarzutu związanego z twierdzeniami, że złożony przez pozwaną dokument nie dowodzi okoliczności, że ujawnione w nim koszty związane z prowadzoną działalnością są rzeczywiście opłacane, wyraźnego zaznaczenia wymaga, że także i w tym zakresie pozwana nie przedłożyła żadnych dokumentów jak chociażby bilansu. Nie wskazała, że ostatecznie strata z działalności osiągnęła inny wymiar, że wydatki zostały zaksięgowane w inny sposób czy, że fizyczny przepływ finansów był inni niż ujawniony w złożonym dokumencie. Pozwania mimo deklarowanej ciężkiej sytuacji finansowej i sugestiach o nieregulowaniu zobowiązań nie zaprzestała prowadzenia działalności, nie jest w stanie upadłości czy likwidacji, a zatem nadal funkcjonuje, i tym samym winna ponosić koszty związane z prowadzeniem tej działalności, w tym również koszty sądowe.
Zarówno zatem przedłożone do akt sprawy dokumenty, jak i analiza stanowiska zaprezentowanego przez skarżącą w uzasadnieniu zażalenia czyni zasadnym wniosek, iż uzyskuje ona faktycznie przychody i ponosi wysokie koszty działalności.
Nie ma natomiast podstaw, jak słusznie zaznaczył Sąd Rejonowy, do priorytetowego traktowania innych kosztów działalności w stosunku do kosztów sądowych. Koszty sądowe są bowiem zwykłym wydatkiem związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą (min. SA wB.w post. z 14.11.1994 r., w sprawie o sygn. akt I ACr 277/94, lex nr 24855). Przy ocenie możliwości finansowych strony, istotna jest zaś przede wszystkim wysokość deklarowanego przez nią przychodu. Nie ma bowiem co do zasady przeszkód, aby przedsiębiorca pokrył koszty prowadzenia procesu z przychodów, podobnie jak z przychodów pokrywa inne koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zestawienie obciążających stronę na danym etapie kosztów postępowania (561 zł ) z zadeklarowanymi przez nią przychodami, przy uwzględnieniu czasu jaki strona miała ażeby przygotować się do ich uiszczenia, nie daje podstawy do ustalenia ewentualnych przeszkód w zakresie uiszczenia kosztów sądowych.
Odmienna interpretacja sprowadzałaby się w praktyce do sytuacji, że strona będzie uiszczała koszty sądowe, po wywiązaniu się z zobowiązań w stosunku do innych podmiotów (w tym z tytułu zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych uiszczanych samodzielnie bądź w drodze egzekucji) i przeznaczała na ten cel tylko wolne środki.
Reasumując, stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy orzekł w przedmiocie wniosku pozwanej o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił zażalenie.
Sygn. akt VIII Gz 244/16

ZARZĄDZENIE

1
(...)

2
(...)

3
(...)